Het Europees Parlement, – gezien zijn eerdere resoluties over Servië en Kosovo, met name die van 10 mei 2023 over het Commissieverslag 2022 over Servië (1) , en die van 10 mei 2023 over het Commissieverslag 2022 over Kosovo (2) , – gezien de eerdere verklaringen van de EU over Servië en Kosovo, met name de conclusies van de Europese Raad van 9 februari 2023 over de door de EU gefaciliteerde dialoog tussen Belgrado en Pristina, – gezien het verzoek van Servië om toetreding tot de EU, dat was ingediend op 19 december 2009, – gezien het verzoek van Kosovo om toetreding tot de EU, dat was ingediend op 15 december 2022, – gezien resolutie 1244 van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties van 10 juni 1999, – gezien de eerste overeenkomst over de beginselen voor de normalisering van de betrekkingen tussen de regeringen van Servië en Kosovo (de Overeenkomst van Brussel) van 19 april 2013, de akkoorden van 25 augustus 2015, en de lopende, door de EU gefaciliteerde dialoog over de normalisering van de betrekkingen, – gezien het akkoord tussen de regeringen van Servië en Kosovo van 27 augustus 2022 inzake vrij verkeer en het akkoord van 23 november 2022 inzake kentekenplaten, alsook het stappenplan voor de tenuitvoerlegging van de energieovereenkomsten, dat werd aangenomen in het kader van de door de EU gefaciliteerde dialoog van 21 juni 2022, – gezien de Overeenkomst van Brussel van 27 februari 2023 en de Overeenkomst van Ohrid van 18 maart 2023 over het pad naar normalisering van de betrekkingen tussen Kosovo en Servië en de bijbehorende uitvoeringsbijlage, – gezien de mede door het Europees Parlement gefaciliteerde parlementaire dialoog in Servië, – gezien de verklaring van de EU van 28 september 2023 over de recente ontwikkelingen in het noorden van Kosovo, tijdens de 1 444e plenaire vergadering van de Permanente Raad van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa, – gezien artikel 132, leden 2 en 4, van zijn Reglement, A. overwegende dat het afgelopen jaar in het noorden van Kosovo een aantal incidenten heeft plaatsgevonden, waaronder wegblokkades, verkiezingsboycots, aanvallen op gemeentelijke gebouwen en gewelddadige overvallen op politieagenten en NAVO-soldaten door Kosovaarse Serviërs en Serviërs; overwegende dat sinds juli 2022 extremistische groeperingen die banden hebben met leden van de Servische regering de spanningen in het noorden van Kosovo hebben aangewakkerd door barricades op te werpen en geweld te plegen tegen de Kosovaarse autoriteiten als reactie op het besluit over kentekenplaten van auto’s; overwegende dat Kosovaarse Serviërs zich in november 2022 hebben teruggetrokken uit Kosovaarse instellingen in het noorden van het land; B. overwegende dat de eerste overeenkomst over de beginselen voor de normalisering van de betrekkingen tussen de regeringen van Servië en Kosovo op 19 april 2013 werd gesloten, later gevolgd door andere overeenkomsten, met meest recentelijk de overeenkomst van 18 maart 2023 over het pad naar normalisering, die de Servische president Vučić echter weigerde te ondertekenen; overwegende dat de door de EU gefaciliteerde dialoog voor de normalisering van de betrekkingen sinds 2011 loopt; overwegende dat slechts drie elementen uit de recentste uitvoeringsbijlage zijn behandeld: de verklaring inzake vermiste personen, de presentatie van het statuut van het managementteam voor de vereniging/gemeenschap en de aankondiging van het gezamenlijk comité van toezicht; C. overwegende dat Kosovo op 23 april 2023 lokale tussentijdse verkiezingen heeft gehouden in vier gemeenten met een Servische meerderheid in het noorden van het land; overwegende dat de belangrijkste etnisch-Servische partij Srpska Lista , die nauwe banden heeft met president Vučić en de Servische Progressieve Partij (SNS), de verkiezingen actief heeft geboycot; overwegende dat de opkomst bij de verkiezingen als gevolg van deze boycot slechts ongeveer 3 % bedroeg; overwegende dat de verkiezingen zijn gehouden overeenkomstig het Kosovaarse rechtskader, maar niet kunnen worden geacht een representatief resultaat te hebben opgeleverd; D. overwegende dat de speciale politie van Kosovo op 26 mei 2023 de nieuw verkozen burgemeesters heeft geëscorteerd zodat zij de gebouwen van de gemeente konden betreden; overwegende dat er op 26 mei 2023 gewelddadige confrontaties waren tussen demonstranten en de Kosovaarse politie in het noorden van Kosovo; overwegende dat gewelddadige onruststokers tussen 29 en 31 mei 2023 agenten van de door de NAVO geleide Internationale vredesmacht Kosovo (KFOR), Kosovaarse politieagenten en journalisten op brute wijze hebben aangevallen; overwegende dat de KFOR haar aanwezigheid ter plaatse na deze gebeurtenissen heeft uitgebreid; E. overwegende dat de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid/vicevoorzitter van de Europese Commissie (HV/VV), Josep Borrell, Kosovo op 1 juni 2023 heeft verzocht zijn speciale politietroepen uit stadswijken in het noorden van het land terug te trekken, nieuwe lokale verkiezingen te houden en tegelijkertijd de deelname van de Kosovaarse Serviërs aan deze verkiezingen te waarborgen, en de vereniging/gemeenschap van gemeenten met een Servische meerderheid (ASM) te betrekken bij de door de EU gefaciliteerde dialoog; overwegende dat HV/VV Borrell waarschuwde dat het uitblijven hiervan ernstige gevolgen zou hebben voor de betrekkingen van de EU met Kosovo; F. overwegende dat de Servische speciale eenheden op 14 juni 2023 drie Kosovaarse functionarissen van de grenspolitie met geweld hebben ontvoerd in het grensgebied tussen het noorden van Kosovo en Servië; overwegende dat ambtenaren uit Kosovo en Servië verschillende locaties hebben opgegeven voor de ontvoering en elkaar ervan beschuldigden de grens illegaal te zijn overgestoken; overwegende dat de functionarissen later door Servië zijn vrijgelaten; G. overwegende dat de Commissie sinds 1 juli 2023 negatieve maatregelen tegen Kosovo heeft ingesteld; overwegende dat de EU geen soortgelijke maatregelen tegen Servië heeft ingesteld; H. overwegende dat de EU na de bijeenkomst op hoog niveau van de dialoog tussen Belgrado en Pristina op 14 september 2023 haar bezorgdheid heeft geuit over het feit dat de partijen vooralsnog geen gevolg hadden gegeven aan hun verbintenissen in het kader van de Overeenkomst van Ohrid en de uitvoeringsbijlage daarbij; I. overwegende dat een groep van zwaar bewapende etnische Servische paramilitairen op 24 september 2023 een terroristische aanslag hebben gepleegd in het noorden van Kosovo, waarbij één Kosovaarse politieagent en drie aanvallers om het leven zijn gekomen; overwegende dat de terroristen zich in het klooster van Banjska verschansten, ondanks de aanwezigheid van een groep pelgrims uit Servië, die zich ook in het klooster bevonden; overwegende dat toen de Kosovaarse politie controle kreeg over de situatie, zij een aantal van de schutters heeft gearresteerd en een enorme hoeveelheid wapens, explosieven en munitie in beslag heeft genomen; J. overwegende dat er in Kosovo vaak interetnische aanvallen plaatsvinden, zoals de aanval op twee jonge Kosovaarse Serviërs op orthodoxe kerstavond 2023; K. overwegende dat van de Serviërs die tijdens het incident van 24 september 2023 om het leven kwamen, Bojan Mijailović volgens de Kosovaarse autoriteiten banden had met Aleksandar Vulin, het hoofd van de Servische inlichtingendienst; overwegende dat Servië een officiële dag van rouw heeft afgekondigd, waarbij sportevenementen werden geannuleerd en er halfstok werd gevlagd, en de Servische minister van Defensie, Miloš Vučević, de Servische schutters die in Kosovo zijn gedood “martelaars” heeft genoemd; L. overwegende dat de Kosovaarse regering Servië ervan beschuldigde achter de aanval te zitten en later beweerde dat het doel was om het noorden van Kosovo, waar veel Serviërs wonen, te annexeren; overwegende dat zij met bewijsmateriaal zijn gekomen waaruit de banden van de groep met Servië blijken; M. overwegende dat Milan Radoičić, vicevoorzitter van de Srpska Lista , de verantwoordelijkheid voor de organisatie van de aanslag heeft opgeëist en heeft ontkend dat de Servische regering hierbij betrokken was; overwegende dat Radoičić werd opgepakt, maar later in Servië werd vrijgelaten en nog moet worden vervolgd; overwegende dat Radoičić in 2021 is toegevoegd aan de lijst van speciaal aangewezen onderdanen en personen van wie de tegoeden worden geblokkeerd van het Office of Foreign Assets Control van het Amerikaanse ministerie van Financiën, die gericht is op personen die verantwoordelijk zijn voor corruptie en ernstige mensenrechtenschendingen; overwegende dat Radoičić in 2022 ook werd bestraft in het kader van de wereldwijde sanctieregelingen van het Verenigd Koninkrijk ter bestrijding van corruptie; N. overwegende dat de Servische autoriteiten elke betrokkenheid bij de aanval hebben ontkend; O. overwegende dat eenheden van de Servische politie en speciale politie en van het Servische leger in de weken en maanden voorafgaand aan de aanval van 24 september 2023 op 48 plaatsen aan de Servische grens met Kosovo in stelling werden gebracht, waardoor de reeds gespannen situatie verder escaleerde; overwegende dat de EU, de regering van de VS en de Duitse regering er op 29 september 2023 bij Servië op hebben aangedrongen zijn troepen terug te trekken uit de grensregio met Kosovo; overwegende dat Servië later een deel van zijn strijdkrachten heeft teruggetrokken; overwegende dat deze incidenten de regionale instabiliteit verder hebben vergroot en de dialoog tussen Servië en Kosovo hebben ondermijnd; P. overwegende dat Srpska Lista op 13 oktober 2023 publiekelijk heeft aangekondigd onvoorwaardelijk deel te nemen aan de lokale verkiezingen in het noorden van Kosovo; Q. overwegende dat de Kosovaarse politie de eerste veiligheidsdienst in het land is, de geformeerde politie-eenheid van de rechtsstaatmissie van de Europese Unie in Kosovo (EULEX) de tweede en de KFOR de derde; R. overwegende dat Servië en Kosovo er, ondanks de bemiddelingsinspanningen van de EU gedurende de afgelopen maanden, niet in zijn geslaagd vooruitgang te boeken met betrekking tot de normalisering van hun betrekkingen; S. overwegende dat Servië nauwe banden met Rusland en China blijft onderhouden en het partnerschap met die landen voortzet, hetgeen vragen doet rijzen over de strategische koers van Servië en de economische en politieke ontwikkeling van het land belemmert; overwegende dat Rusland zijn invloed in Servië aanwendt om zich te mengen in de soevereine buurlanden, waaronder Kosovo, en om die landen te destabiliseren en te bedreigen; overwegende dat Servië een vluchtoord is geworden voor Russische bedrijven; overwegende dat socialemediaplatforms instrumenten zijn geworden die antidemocratische politieke bewegingen in de Westelijke Balkan ondersteunen; 1. spreekt zijn afschuw uit over de gruwelijke en laffe terroristische aanval op Kosovaarse politieagenten door goed georganiseerde Servische paramilitairen in Banjska/Banjskë in het noorden van Kosovo, die op 24 september 2023 plaatsvond en heeft geleid tot de moord op de Kosovaarse politieagent Afrim Bunjaku en de verwonding van nog twee Kosovaarse politieagenten; verzoekt alle EU-lidstaten die dit nog niet hebben gedaan de aanval te veroordelen; is diep bedroefd dat er slachtoffers zijn gevallen en betuigt zijn medeleven met de familie, collega’s en dierbaren van Afrim Bunjaku; prijst de samenwerking van de Kosovaarse politie met internationale partners, EULEX en de KFOR in haar reactie op de aanslag; 2. dringt er bij alle partijen op aan zich in te spannen om de situatie in het noorden van Kosovo te de-escaleren en zich niet te laten verleiden tot opruiende taal of acties die de spanningen verder zouden doen toenemen; dringt erop aan dat alle feiten over de aanval in kaart worden gebracht en volgt de lopende onderzoeken van de Kosovaarse autoriteiten op de voet; roept de EU op het onderzoek van de Kosovaarse autoriteiten te steunen, onder meer via EULEX-steun; benadrukt dat de daders van deze betreurenswaardig aanval ter verantwoording moeten worden geroepen en onverwijld voor de rechter moeten worden gebracht; verzoekt de Kosovaarse autoriteiten al het bewijsmateriaal met betrekking tot het incident openbaar te maken; verzoekt de internationale instellingen in Kosovo, met inbegrip van EULEX, het bewijsmateriaal te beoordelen; dringt er bij Servië op aan dat het volledig meewerkt aan het onderzoek en de personen die verantwoordelijk zijn voor de aanslag en die momenteel in Servië verblijven voor de rechter brengt, zoals de wet voorschrijft, met inbegrip van hun uitlevering aan Kosovo; 3. benadrukt dat deze operatie wijst op een aanzienlijke militaire opbouw en op de escalatie van het conflict, hetgeen illegaal is en indruist tegen de herhaalde oproepen van de EU tot de-escalatie in het noorden van Kosovo; verzoekt Servië af te zien van verdere escalatie waarmee de constitutionele orde van de Republiek Kosovo wordt ondermijnd, en elke vorm van wapensmokkel over de grens te voorkomen; dringt er bovendien in dit verband bij de Kosovaarse autoriteiten op aan te werken aan open handel voor alle civiele goederen en diensten; 4. verzoekt de Commissie en de Raad maatregelen tegen de Servische regering te nemen indien uit onderzoek blijkt dat de Servische staat rechtstreeks betrokken was bij de terroristische aanslag in Banjska of bij de gewelddadige aanvallen die in mei 2023 in het noorden van Kosovo hebben plaatsgevonden, of indien de Servische autoriteiten niet bereid zijn hun volledige medewerking te verlenen; verzoekt de Commissie in dit verband de financiering die in het kader van het instrument voor pretoetredingssteun III aan Servië wordt verstrekt, te bevriezen indien uit onderzoek blijkt dat de Servische staat rechtstreeks bij deze aanvallen betrokken was; verzoekt de Raad gerichte beperkende maatregelen vast te stellen, met inbegrip van maar niet beperkt tot het bevriezen van tegoeden en reisverboden jegens destabiliserende actoren in het noorden van Kosovo en de leiders van grote georganiseerde misdaadnetwerken; verzoekt de Raad in dit verband het voorbeeld van de Verenigde Staten te volgen en gerichte maatregelen op te leggen aan Milan Radoičić; 5. veroordeelt de militaire opbouw van het Servische leger aan de grens met Kosovo ten stelligste; neemt kennis van de terugtrekking door Servië van een deel van zijn troepen aan de grens met Kosovo als belangrijke stap vooruit; verzoekt Servië zich in de toekomst niet schuldig te maken aan dit repetitieve escalatiepatroon en zich volledig te houden aan de Overeenkomst van Kumanov; verzoekt Servië zich sterker in te spannen om de spanningen als gevolg van zijn militaire opbouw te de-escaleren; verzoekt Servië in dit verband alle militaire bases bij de grens met Kosovo terug te trekken, met inbegrip van uitrusting zoals antivliegtuigsystemen en zware artillerie-eenheden, alsook niet langer op onevenredige wijze militairen in te zetten in het gebied en geen steun meer te verlenen aan terroristische formaties in het noorden van Kosovo; 6. benadrukt dat dit agressieve militaire gedrag, de geradicaliseerde politieke berichtgeving in Servië en de sterke aanwijzingen dat de Servische staat betrokken is bij het recente politieke geweld in het noorden van Kosovo erop wijzen dat de Servische regering een zeer gevaarlijk maar samenhangend beleid voert ten aanzien van Kosovo en zijn westerse partners; 7. veroordeelt de gewelddadige aanvallen van mei 2023 op KFOR-soldaten, Kosovaarse politieagenten en journalisten in de sterkste bewoordingen; verzoekt de bevoegde autoriteiten alle daders van deze betreurenswaardige aanvallen voor de rechter te brengen; 8. verzoekt de KFOR een beheersingsplan voor het noorden van Kosovo op te stellen met robuuste elementen die verdere escalatie kunnen ontmoedigen; is ingenomen met de inzet van tweehonderd soldaten in Kosovo door het Verenigd Koninkrijk om de KFOR te versterken en vraagt de EU-lidstaten met klem onverwijld extra troepen naar het land te sturen; is zeer ingenomen met het besluit van de NAVO om de KFOR met zwaardere bewapening uit te rusten om haar meer gevechtskracht te geven; verzoekt de NAVO met klem ervoor te zorgen dat de KFOR over het juiste vermogen beschikt om nauwlettend toezicht te houden op het gehele noorden van Kosovo en de regio voortdurend te bewaken, teneinde ervoor te zorgen dat iedere paramilitaire inval, aanslag of actie en iedere poging tot ontvoering van Kosovaarse rechtshandhavers onmiddellijk, in een zeer vroeg stadium kan worden opgespoord; verzoekt de EU en haar lidstaten het aantal EULEX-eenheden ter plaatse nog verder uit te breiden, met name in het noorden van Kosovo, en, indien nodig, de rol van EULEX als veiligheidsdienst in het noorden van Kosovo tijdelijk te versterken; 9. stelt vast dat Servië een dag van nationale rouw heeft afgekondigd ter ere van alle slachtoffers; betreurt ten zeerste dat de drie dode terroristen zijn afgeschilderd als helden die voor de zaak van de Serviërs vochten, wat de politieke spanningen in de regio sterk heeft doen toenemen; 10. dringt aan op meer internationale en grensoverschrijdende samenwerking tussen Servië en Kosovo in de strijd tegen georganiseerde misdaad; betreurt dat slechts beperkte vooruitgang is geboekt bij het onderzoek naar en de vervolging van dergelijke gevallen; uit zijn bezorgdheid over de moeilijke situatie met betrekking tot de strijd tegen georganiseerde misdaad in het noorden van Kosovo, waar nog altijd criminele bendes actief zijn met alle negatieve gevolgen van dien voor het leven en de vooruitzichten van Kosovaarse burgers in de noordelijke gemeenten; is bezorgd over bewijzen die gewelddadige criminele groeperingen in het noorden van Kosovo en in Servië in verband brengen met de Servische staat; pleit voor grondig onderzoek om deze bezorgdheden aan de orde te stellen; verzoekt de KFOR en EULEX regelmatig gezamenlijke veiligheidsbeoordelingen te verrichten in het noorden van Kosovo om de veiligheidssituatie in kaart te brengen, en zich meer te richten op de belangrijke rol van de georganiseerde misdaad in de regio; 11. betreurt het dat de rechtbank van Belgrado het verzoek van het parket van Belgrado om Milan Radoičić vast te houden heeft afgewezen, gezien het vluchtrisico en aangezien Radoičić de verantwoordelijkheid heeft opgeëist voor het organiseren van de aanslag van 24 september 2023; is bang dat niet alle personen die verantwoordelijk waren voor de aanslag in Banjska voor de rechter zullen worden gebracht; 12. verzoekt Servië en Kosovo alle vormen van geweld en provocaties te veroordelen en vraagt de partijen met klem terughoudendheid te betrachten en onmiddellijk een eind te maken aan ieder optreden dat de spanningen verder zou kunnen doen oplopen; verzoekt Servië en Kosovo zich te onthouden van unilateraal optreden dat de vrede en stabiliteit in de regio zou kunnen ondergraven, en zich in plaats daarvan te beijveren om hun geschillen op vreedzame wijze op te lossen met behulp van een door de EU gefaciliteerde dialoog; veroordeelt en betreurt de wijze waarop de Servische autoriteiten met de zware aanslag van 24 september 2023 omgaan, waaronder hun onbereidwilligheid om met het onderzoek mee te werken, de rol die zij spelen bij de verspreiding van propaganda over de aanslag, hun vergoelijkende houding ten aanzien van en hun verlening van politieke steun aan de daders die achter de aanslag zitten, waarbij de daders zelfs onderdak is geboden, de retoriek van de Servische leiders tijdens deze crisis en hun pogingen om Kosovo te destabiliseren; pleit voor een gedegen onderzoek naar alle etnische aanvallen in heel Kosovo, met inbegrip van de aanslag op de Bistrica-brug en in Štrpce op orthodoxe kerstavond; 13. steunt de normalisering van de betrekkingen tussen Kosovo en Servië; herhaalt zijn oproep aan Servië en Kosovo om de dialoog tussen Belgrado en Pristina te goeder trouw en in een geest van compromis aan te gaan om zonder verdere vertraging te komen tot een alomvattend, juridisch bindend akkoord inzake de normalisering van hun betrekkingen, dat stoelt op het beginsel van wederzijdse erkenning en in overeenstemming is met het internationaal recht; verzoekt de betrokken partijen de dialoog meer burgergericht te maken; verzoekt de Europese Dienst voor extern optreden meer middelen uit te trekken voor de door de EU gefaciliteerde dialoog; 14. verzoekt de EU haar rol als bemiddelende partij in de dialoog tussen Servië en Kosovo en in de Westelijke Balkan in het algemeen te versterken en een nieuwe, innovatieve en evenwichtige benadering van de bemiddeling tussen de partijen voor te stellen om de huidige impasse te doorbreken in het licht van de gevolgen van de aanslag van 24 september 2023, die een keerpunt vormde, en het feit dat het vertrouwen in het proces moet worden hersteld; 15. dringt er met name bij VV/HV Borrell en de speciale vertegenwoordiger van de Europese Unie voor de dialoog tussen Belgrado en Pristina en andere regionale kwesties in verband met de Westelijke Balkan, Miroslav Lajčák, op aan de dialoog op proactieve wijze te stimuleren en uiterlijk eind 2023 verslag uit te brengen aan het Parlement over hun bevindingen met betrekking tot de betrokkenheid van Servië en Kosovo bij de dialoog, de genomen maatregelen in het kader ervan en de verwezenlijking van de doelstellingen; onderstreept dat de normalisering van betrekkingen voor beide landen van essentieel belang is om dichter in de buurt te komen van EU-lidmaatschap; herinnert eraan dat het niet-constructief en te kwader trouw handelen met betrekking tot de normalisering van de betrekkingen gevolgen zal hebben voor de toetreding van de landen tot de EU; verzoekt de EU in het kader van de pretoetredingssteun op te treden tegen degenen die zich niet aan de afspraken houden; 16. verzoekt zowel Servië als Kosovo de Overeenkomst van Brussel van 27 februari 2023 en het Akkoord van Ohrid van 18 maart 2023, alsmede alle voorgaande overeenkomsten volledig uit te voeren en dit daadwerkelijk en te goeder trouw te doen; betreurt dat Servië heeft geweigerd de Overeenkomst van Brussel en het Akkoord van Ohrid te ondertekenen; verzoekt de Europese Dienst voor extern optreden en de Commissie alles in het werk te stellen om de doeltreffende uitvoering van de overeenkomst en het akkoord te waarborgen en te zorgen voor de terugkeer van Kosovaars Servische vertegenwoordigers naar Kosovaarse instellingen; verzoekt Kosovo zonder verdere vertraging de vereniging/gemeenschap van gemeenten met een Servische meerderheid op te richten, in overeenstemming met de Overeenkomst van Brussel van 2013 en 2015, de Kosovaarse grondwet en het arrest van het grondwettelijk hof van Kosovo van 2015; is van mening dat een definitieve en omvattende regeling de samenwerking, stabiliteit en welvaart in de ruimere regio ten goede zal komen; benadrukt dat de aanslag van 24 september 2023 niet mag dienen als excuus om de aandacht af te leiden van de dialoog over normalisering; onderkent dat Servië inspanningen moet leveren om zijn geloofwaardigheid in de dialoog te herstellen, als gevolg van de schadelijke rol van het land bij de gebeurtenissen van 24 september 2023; vestigt de aandacht op het belang van de dialoog tussen Belgrado en Pristina voor de rol van de EU als geloofwaardige speler op het gebied van buitenlands beleid in de regio; 17. betreurt dat Servië de campagne heeft hervat om de erkenning van Kosovo terug te draaien; verzoekt Servië af te zien van pogingen om Kosovo van het internationale toneel te isoleren door campagne te voeren tegen de erkenning van het land; verzoekt de vijf EU-lidstaten die dit nog niet hebben gedaan, Kosovo te erkennen; betreurt ten zeerste het bezwaar van Servië tegen de toetreding van Kosovo tot de Raad van Europa, wat duidelijk in strijd is met de Overeenkomst van Brussel van 27 februari 2023; verzoekt Servië met klem zich te onthouden van dreiging met of gebruik van geweld, in overeenstemming met zijn internationale verplichtingen; 18. betreurt de boycot van gerechtelijke instellingen, die aangemoedigd wordt door Servische politieke partijen; betreurt de boycot van de gemeenteraadsverkiezingen van 23 april 2023 in Noord-Kosovo door de voornaamste etnische Servische politieke partij in het noorden van Kosovo, Srpska Lista, en de intimidatie van politici van de Servische oppositie; betreurt het besluit van de Kosovaarse regering om burgers van de Albanees Kosovaarse gemeenschap te handhaven als burgemeesters in de noordelijke gemeenten ondanks de zeer lage opkomst bij de verkiezingen, aangezien hun geringe legitimiteit het proces van verzoening en integratie van de Albanees Kosovaarse en Servisch Kosovaarse gemeenschappen in Kosovo in de weg staat; 19. benadrukt dat het nog altijd van cruciaal belang is om vroegtijdige gemeenteraadsverkiezingen te houden in de vier gemeenten in het noorden van Kosovo teneinde de spanningen te helpen de-escaleren, en spoort de autoriteiten ertoe aan ervoor te zorgen dat alle politieke partijen volledig deelnemen aan vrije, eerlijke, democratische en vreedzame verkiezingen; wijst er andermaal op dat Servië zich ook publiekelijk moet inzetten voor de deelname van Kosovaarse Serviërs aan de verkiezingen, aangezien Srpska Lista reeds heeft laten weten onvoorwaardelijk te zullen deelnemen; 20. verzoekt Kosovaarse Serviërs terug te keren naar Kosovaarse instellingen en de spanningen ter plaatse niet verder te laten escaleren, en spoort de Kosovaarse regering ertoe aan zich sterker in te spannen om hen te herintegreren, aangezien de initiatieven om de Servische gemeenschap bij de politieke, sociale en economische structuren van Kosovo te betrekken nog altijd zeer beperkt zijn; herhaalt dat verzoening en de integratie van de Servische gemeenschap in Kosovo van essentieel belang zijn voor het waarborgen van de stabiliteit in het land het boeken van vooruitgang met betrekking tot de normalisering van de betrekkingen tussen Pristina en Belgrado in het kader van de door de EU gefaciliteerde dialoog; verzoekt de Kosovaarse autoriteiten andermaal de binnenlandse dialoog met onafhankelijke maatschappelijke organisaties in het noorden van Kosovo te verbeteren om vertrouwen tot stand te brengen en het dagelijkse leven van Kosovaarse Serviërs te vergemakkelijken; 21. betreurt de negatieve maatregelen die de Raad tegen Kosovo heeft genomen en dringt erop aan dat deze zo spoedig mogelijk worden opgeheven; vraagt de Commissie en de Raad met klem hun contacten op hoog niveau met de president en de regering van Kosovo te hervatten; verzoekt de Commissie vóór het einde van het jaar een transparante en ambitieuze routekaart voor het integratietraject van Kosovo op te stellen en in te dienen; 22. is nog altijd zeer bezorgd over de destabiliserende invloed van de Servische autoriteiten onder leiding van president Vučić op de hele regio; betuigt nogmaals zijn onwrikbare steun voor de burgers van Servië en hun strijd voor een democratische Europese toekomst; betreurt dat een deel van het beleid van de Servische leiders het verlangen van de Servische burgers naar een Europese toekomst in de weg staat; 23. verzoekt de Commissie op te treden als eerlijke bemiddelaar in het normalisatieproces en verzoeningsgezind beleid ten aanzien van Servië uit de weg te gaan; uit zijn bezorgdheid over het gebrek aan uitgesproken kritiek van de Commissie, ondanks het feit dat Servië zich niet aansluit bij de EU-sancties tegen Rusland, de aanhoudende en frequente bijeenkomsten op hoog niveau van Servische leiders met de Russische autoriteiten, onder meer in Rusland zelf, de achteruitgang van de democratie in het land, het gebrek aan vooruitgang met betrekking tot EU-gerelateerde hervormingen en het destabiliserende effect van het Servische beleid op de hele regio; 24. verzoekt de Servische autoriteiten, hoge politieke vertegenwoordigers en ambtsdragers zich niet minachtend uit te laten over het door de EU gefaciliteerde onderhandelingsproces, het beleid van de EU in de Westelijke Balkan en het uitbreidingsproces van de EU in het algemeen, aangezien dergelijk gedrag de steun van het publiek voor het beleid van de EU en de uitbreiding van de EU in het algemeen negatief zou kunnen beïnvloeden; 25. verzoekt de Servische autoriteiten en media af te zien van haatzaaiende uitlatingen tegen Kosovaren en van de verspreiding van leugens over “etnische zuiveringen” en “pogroms” in Kosovo, waarvoor geen bewijs is; verzoekt de Nationale Vergadering van Servië geen opruiende taal te gebruiken; steunt het mede door het Europees Parlement gefaciliteerde proces van parlementaire dialoog in Servië als een instrument voor dialoog en consensusvorming over belangrijke hervormingskwesties; 26. herinnert eraan dat het akkoord inzake visumliberalisering voor Kosovo niet aan de dialoog is of mag worden gekoppeld en uiterlijk op 1 januari 2024 in werking moet treden; 27. laakt de aanhoudende pogingen van Rusland om invloed uit te oefenen op de Westelijke Balkan, en in Servië en Kosovo in het bijzonder, door culturele, etnische en religieuze verdeeldheid uit te buiten en prodemocratische krachten te destabiliseren; dringt aan op een volledige verduidelijking van de potentiële rol van Rusland bij de aanslag in Banjska; 28. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de voorzitter van de Europese Raad, de Commissie, de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid, en de regeringen en parlementen van de lidstaten, alsmede aan de presidenten, regeringen en parlementen van Kosovo en Servië, en aan de door de NAVO geleide Internationale vredesmacht Kosovo. Het Europees Parlement, – gezien zijn eerdere resoluties over het conflict tussen Israël en Palestina, – gezien de desbetreffende resoluties van de VN-Veiligheidsraad en de Algemene Vergadering van de VN, – gezien de verklaring van de Europese Raad van 15 oktober 2023 over de situatie in het Midden-Oosten, – gezien artikel 2, lid 4, en artikel 51 van het Handvest van de Verenigde Naties, waarin het recht op zelfverdediging wordt gewaarborgd, – gezien de gezamenlijke verklaring van de leiders van Frankrijk, Duitsland, Italië, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten van Amerika van 9 oktober 2023, – gezien de Beginselverklaring over interimregelingen voor zelfbestuur van 13 september 1993 (de Oslo-akkoorden), – gezien de EU-terroristenlijst, waarin Hamas is opgenomen als terroristische organisatie, – gezien het internationaal humanitair recht, met name de Verdragen van Den Haag van 1899 en 1907, de Verdragen van Genève van 1949 en de aanvullende protocollen daarvan, – gezien artikel 132, leden 2 en 4, van zijn Reglement, A. overwegende dat de terroristische groepering Hamas, die op de EU-lijst van terroristische organisaties staat, op 7 oktober 2023, bijna precies 50 jaar na het begin van de Jom Kipoeroorlog, een verachtelijke terroristische aanval van ongekende wreedheid op Israël heeft uitgevoerd, waarbij zij zich ook aan foltering en verkrachting schuldig heeft gemaakt; overwegende dat de terroristische strijders van Hamas tijdens een massale lancering van meer dan 5 000 raketten het Israëlische grondgebied zijn binnengedrongen; overwegende dat deze brute aanvallen, die voornamelijk tegen burgers gericht waren, geleid hebben tot de moord op meer dan 1 400 Israëli’s en minstens 75 buitenlandse onderdanen, waaronder burgers van de EU, waarvan de meerderheid burgers, met inbegrip van kinderen en baby’; overwegende dat minstens 3 400 mensen gewond zijn geraakt; overwegende dat de terroristische groepering Hamas naar schatting 200 mensen heeft ontvoerd en nu als gijzelaars in Gaza vasthoudt, waaronder kinderen, vrouwen, ouderen, overlevenden van de Holocaust en een aantal EU-onderdanen; overwegende dat de terroristische groepering Hamas op 13 oktober 2023 heeft bekendgemaakt dat 13 gijzelaars zijn overleden; B. overwegende dat 7 oktober 2023 de dodelijkste dag was voor het Joodse volk sinds de shoah, en de dag met het grootste aantal doden op één dag in de geschiedenis van Israël; C. overwegende dat de EU en haar lidstaten de misdaden van Hamas krachtig hebben veroordeeld en herhaaldelijk hebben opgeroepen tot de onmiddellijke en onvoorwaardelijke vrijlating van alle gijzelaars die in Gaza worden vastgehouden; overwegende dat belangrijke regionale actoren zoals Iran, Qatar, Koeweit, Syrië en Irak de schuld voor de aanval bij Israël hebben gelegd; overwegende dat het risico op escalatie in de regio al tientallen jaren niet meer zo groot is geweest; D. overwegende dat de minister van Defensie van Israël op 9 oktober 2023 een volledige belegering van de Gazastrook heeft aangekondigd, met onder meer de stopzetting van de levering van elektriciteit, voedsel en water aan het gebied; overwegende dat de Israëlische regering 360 000 reservisten heeft opgeroepen; overwegende dat de Israëlische strijdkrachten op 13 oktober 2023 hebben opgeroepen tot de evacuatie van ongeveer 1,1 miljoen Palestijnen die in Gaza-Stad en in het noorden van de Gazastrook wonen, naar het zuiden van het gebied; overwegende dat de opschorting van de levering van elektriciteit, voedsel, water en brandstof aan de Gazastrook de humanitaire situatie in de regio nog dreigt te verergeren, aangezien de bevolking van Gaza de regio niet kan verlaten doordat de grens met Egypte al meer dan een week dicht is; overwegende dat meer dan 2 600 Palestijnen in Gaza zijn gedood, meer dan 10 000 Palestijnen gewond zijn geraakt en meer dan een miljoen Gazanen, de helft van de inwoners van de Gazastrook, tot nu toe binnen het gebied zijn verdreven; E. overwegende dat de terroristische groepering Hamas het Palestijnse volk en zijn legitieme aspiraties niet vertegenwoordigt; F. overwegende dat de Commissie niet met één stem over dit conflict heeft gesproken, gezien de botsende verklaringen van de commissaris voor Nabuurschap en Uitbreiding en de commissaris voor Crisisbeheer, en verder overwegende dat ook de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid en de voorzitter van de Commissie verklaringen hebben afgelegd; G. overwegende dat het conflict tussen Israël en de Palestijnen ook 30 jaar na de Akkoorden van Oslo nog onopgelost is; H. overwegende dat er een aanzienlijke hoeveelheid onjuiste informatie en gemanipuleerde inhoud circuleert; overwegende dat er geen sprake kan zijn van tolerantie ten aanzien van terrorisme, de verheerlijking van geweld, of van personen die oproepen tot vernietiging van Israël en het Joodse leven; 1. veroordeelt de verachtelijke terroristische aanvallen die door de terroristische groepering Hamas tegen Israël zijn gepleegd in de krachtigste bewoordingen, en betuigt zijn steun aan de staat Israël en zijn bevolking; herhaalt dat de terroristische organisatie Hamas moet worden vernietigd; 2. dringt aan op de onmiddellijke en onvoorwaardelijke vrijlating van alle gijzelaars die door de terroristische groepering Hamas zijn ontvoerd en op de teruggave van de lichamen van overleden gijzelaars; wijst erop dat het maken van gijzelaars een schending van het internationaal recht vormt en neerkomt op een oorlogsmisdaad; 3. uit zijn grote bedroefdheid over de onschuldige slachtoffers aan beide zijden, hun families en dierbaren, en spreekt zijn solidariteit met hen uit; 4. dringt erop aan dat degenen die verantwoordelijk zijn voor terroristische daden en schendingen van het internationaal recht ter verantwoording worden geroepen; herhaalt de krachtige steun van de EU voor het werk van het Internationaal Strafhof; 5. erkent het recht van Israël op zelfverdediging zoals verankerd in en afgebakend door het internationaal recht, en beklemtoont dat het land daarom volledig in lijn met het internationaal humanitair recht moet handelen; benadrukt dat de aanvallen van de terroristische groepering Hamas en de reactie van Israël tot een grotere geweldscyclus in de regio dreigen te leiden; 6. beklemtoont dat het van belang is een onderscheid te maken tussen het Palestijnse volk en zijn legitieme aspiraties enerzijds, en de terroristische organisatie Hamas en haar terreurdaden anderzijds; 7. maakt zich ernstige zorgen over de snel verslechterende humanitaire situatie in de Gazastrook, waar ongeveer de helft van de bevolking uit kinderen bestaat; dringt aan op het openstellen van corridors voor het verlenen van humanitaire hulp aan burgers in de Gazastrook, en dringt erop aan dat deze permanent open gehouden worden; dringt er bij de internationale gemeenschap op aan haar humanitaire hulp aan de burgerbevolking in het gebied voort te zetten en op te voeren; herhaalt dat de EU hun humanitaire hulp moet blijven verstrekken; dringt er bij Egypte en Israël op aan samen te werken met de internationale gemeenschap om humanitaire corridors naar de Gazastrook tot stand te brengen; 8. betreurt ten zeerste dat bij de aanval op het Al Ahli-ziekenhuis honderden onschuldigen zijn gestorven en er gewonden zijn gevallen, en rouwt om hen; dringt aan op een onafhankelijk onderzoek krachtens het internationaal recht, om vast te stellen of het om een opzettelijke aanval en dus een oorlogsmisdaad ging; dringt erop aan dat de plegers van de aanval verantwoordelijk worden gehouden; 9. verzoekt alle partijen de nodige stappen te ondernemen om een fundamentele verandering van de politieke, veiligheids- en economische situatie in de Gazastrook te bewerkstelligen, waaronder de volledige heropening van grensposten, waarbij rekening moet worden gehouden met de legitieme veiligheidszorgen van Israël; 10. veroordeelt de raketaanvallen op Israël vanuit Libanon en Syrië; verzoekt Hezbollah en Palestijnse militante groepen in deze landen af te zien van elke daad van agressie tegen Israël; dringt voorts aan op de-escalatie van de spanningen in Oost-Jeruzalem en op de Westelijke Jordaanoever; 11. dringt aan op een humanitaire pauze, de-escalatie en volledige eerbiediging van het internationaal humanitair recht; wijst nogmaals op het belang van het vinden van een vreedzame oplossing van het conflict; benadrukt dat aanvallen op burgers, waaronder medewerkers van de VN, medisch personeel en journalisten, en civiele infrastructuur een ernstige schending van het internationaal recht vormen; 12. verzoekt de Commissie en de Raad onverwijld de-escalatiemaatregelen te nemen om te voorkomen dat de huidige spanningen langs de Israëlisch-Libanese grens in een grootschalig conflict zouden uitmonden; 13. veroordeelt in de krachtigste bewoordingen de steun van Iran voor de terroristische groepering Hamas en andere terroristische groeperingen in de Gazastrook, en laakt de destabiliserende rol die Iran in de regio speelt door aan te zetten tot geweld en escalatie van het conflict, alsook de steun van Iran voor de aan hem gelieerde Hezbollah in het kader van de aanvallen; pleit er nogmaals voor om de volledige Islamitische Revolutionaire Garde en Hezbollah op de EU-lijst van terroristische organisaties te zetten, en dringt aan op een grondig onderzoek naar de rol van Iran en andere landen zoals Qatar en Rusland met betrekking tot de financiering en ondersteuning van terrorisme in de regio; 14. herhaalt zijn onwrikbare steun voor een door onderhandelingen tot stand gekomen tweestatenoplossing op basis van de grenzen van 1967, met twee soevereine, democratische staten die in vrede en veiligheid naast elkaar bestaan, met Jeruzalem als hoofdstad van beide staten en met volledige eerbiediging van het internationale recht; spoort de Europese Dienst voor extern optreden en de lidstaten aan om een Europees initiatief op touw te zetten teneinde de tweestatenoplossing weer op de agenda te zetten; benadrukt dat het absoluut noodzakelijk is om het vredesproces onmiddellijk nieuw leven in te blazen; 15. verzoekt de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid en de EU-lidstaten onverminderd door te gaan met hun diplomatieke inspanningen om de situatie met partners in de regio en internationale partners aan te pakken, onder meer in de VN-Veiligheidsraad, en er alles aan te doen om de partijen aan tafel te krijgen teneinde de situatie in de regio aan te pakken en de achterliggende oorzaken van het conflict op te lossen; 16. onderstreept dat de ongecoördineerde verklaringen en acties van verschillende vertegenwoordigers van de EU tot een incoherente benadering van het conflict hebben geleid; hamert op het belang van gecoördineerd optreden van de Commissie en de Raad, en van het spreken met één stem, teneinde de EU in staat te stellen invulling te geven aan haar geopolitieke ambities; 17. dringt er bij de Commissie op aan te beginnen met een grondige evaluatie van alle financiële bijstand van de EU aan Palestina en de regio om te waarborgen dat er geen EU-middelen direct of indirect worden gebruikt om terroristische organisaties te financieren; benadrukt dat door moet worden gegaan met de toekenning van steun met middelen van de EU-begroting voor het tot stand brengen van vrede en stabiliteit in de regio, de bestrijding van haat en fundamentalisme, en de bevordering van de mensenrechten; verzoekt de Commissie de resultaten zo spoedig mogelijk aan het Parlement te verstrekken in zijn rol van begrotingsautoriteit; benadrukt dat de humanitaire situatie in de regio naar verwachting zal verslechteren en verzoekt de Commissie de behoeften aan humanitaire hulp voor de regio opnieuw te beoordelen om ervoor te zorgen dat de financiering van de EU de hulpbehoevenden blijft bereiken; 18. verzoekt de Commissie snel een coördinerende rol met de lidstaten op zich te nemen om op basis van solidariteit tussen de EU-landen de veilige en snelle evacuatie en repatriëring te waarborgen van EU-burgers die de regio willen verlaten; 19. veroordeelt scherp de pogingen van 18 oktober 2023 om een Joodse synagoge in Berlijn, waar een gemeenschapscentrum, een basisschool en een kleuterschool zijn ondergebracht, aan te vallen, alsmede andere soortgelijke incidenten in andere Europese landen; 20. is bezorgd over de toename van antisemitische retoriek, bijeenkomsten en aanvallen tegen Joden sinds het begin van de terroristische aanvallen van de terroristische groepering Hamas; verzoekt de Commissie en de lidstaten daarom de alle passende maatregelen te nemen teneinde de veiligheid van de Joodse burgers in de EU te waarborgen, onder meer door scholen en gebedshuizen meteen van bescherming te voorzien; veroordeelt met klem de recente moorden op een leraar in Frankrijk en op twee Zweden in België door islamitische terroristen; 21. dringt er bij de Commissie op aan alle nodige stappen te ondernemen om ervoor te zorgen dat Meta, X en TikTok de regels van de digitaledienstenverordening (1) en, in voorkomend geval, de EU-praktijkcode betreffende desinformatie naleven, en te waarborgen dat er strenge maatregelen tegen deze platforms worden genomen als de ongehinderde verspreiding van haatdragende en schadelijke inhoud op deze platforms blijft voortduren; 22. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad, de Commissie, de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid, de regeringen en parlementen van de lidstaten, de speciale vertegenwoordiger van de EU voor het vredesproces in het Midden-Oosten, de secretaris-generaal van de Verenigde Naties, de Knesset en de regering van Israël, de Palestijnse Wetgevende Raad en de Palestijnse Autoriteit, en het parlement en de regering van Egypte. Het Europees Parlement, – gezien de artikelen 2, 4, 5, 6, 7, 9 en 10 van het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU), – gezien artikel 20 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien de artikelen 6, 7, 8, 10, 11, 12 en 47 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (het “Handvest”), – gezien zijn resoluties van 15 november 2017 over de rechtsstaat in Malta (1) , van 28 maart 2019 over de situatie van de rechtsstaat en de strijd tegen corruptie binnen de EU, met name in Malta en Slowakije (2) , van 18 december 2019 over de rechtsstaat in Malta, na de recente onthullingen over de moord op Daphne Caruana Galizia (3) , van 29 april 2021 over de moord op Daphne Caruana Galizia en de rechtsstaat in Malta (4) en van 20 oktober 2022 over de rechtsstaat in Malta, vijf jaar na de moord op Daphne Caruana Galizia (5) , – gezien de hoorzittingen, gedachtewisselingen en delegatiebezoeken die de Groep voor toezicht op de democratie, de rechtsstaat en de grondrechten van de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken sinds 15 november 2017 heeft gehouden, – gezien de briefwisseling tussen de voorzitter van de Groep voor toezicht op de democratie, de rechtsstaat en de grondrechten en de premier van Malta, – gezien Resolutie 2293 (2019) van de Parlementaire Vergadering van de Raad van Europa van 26 juni 2019, getiteld “De moord op Daphne Caruana Galizia en de rechtsstaat in Malta en daarbuiten – ervoor zorgen dat de hele waarheid boven water komt”, – gezien het verslag over de follow-up van Resolutie 2293 (2019) van de Parlementaire Vergadering van de Raad van Europa, dat op 8 december 2020 is goedgekeurd door de Commissie juridische zaken en rechten van de mens van de Parlementaire Vergadering, – gezien advies nr. 993/2020 van de Commissie van Venetië van 8 oktober 2020 inzake tien wetten en wetsvoorstellen ter uitvoering van de wetgevingsvoorstellen die in advies CDL-AD(2020)006 zijn vervat, – gezien het verslag van de Commissaris voor de Mensenrechten van de Raad van Europa naar aanleiding van haar bezoek aan Malta van 11 tot en met 16 oktober 2021, – gezien de brief van de Commissaris voor de Mensenrechten van de Raad van Europa van 23 september 2022 aan de premier van Malta en het antwoord van de premier van Malta van 4 oktober 2022, – gezien de brieven van de Commissaris voor de Mensenrechten van de Raad van Europa van 26 september 2023 aan de premier en de voorzitter van de Kamer van volksvertegenwoordigers van Malta en de respectieve antwoorden daarop, – gezien de mededeling van de Commissie van 5 juli 2023 getiteld “Verslag over de rechtsstaat 2023” ( COM(2023)0800 ), – gezien het verslag van het werkbezoek van de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken naar aanleiding van het bezoek van haar delegatie over de rechtsstaat aan Valletta (Malta) van 23 tot en met 25 mei 2022, – gezien artikel 132, lid 2, van zijn Reglement, A. overwegende dat de Unie gegrondvest is op de in artikel 2 VEU verankerde gemeenschappelijke waarden, namelijk eerbiediging van de menselijke waardigheid, vrijheid, democratie, gelijkheid, de rechtsstaat en eerbiediging van de mensenrechten, met inbegrip van de rechten van personen die tot minderheden behoren – waarden die de EU-lidstaten gemeen hebben en die de kandidaat-lidstaten moeten eerbiedigen om lid te worden van de Unie als onderdeel van de criteria van Kopenhagen, die na toetreding niet kunnen worden veronachtzaamd of opnieuw geïnterpreteerd; overwegende dat democratie, de rechtsstaat en grondrechten waarden zijn die elkaar versterken en die, als ze ondermijnd worden, een systemische bedreiging kunnen vormen voor de Unie en voor de rechten en vrijheden van haar burgers; B. overwegende dat de eerbiediging van de rechtstaat, de democratie, de mensenrechten en de fundamentele vrijheden en de in de EU-Verdragen en internationale mensenrechteninstrumenten vervatte waarden en beginselen verplichtingen zijn die op de Unie en haar lidstaten rusten en die moeten worden nagekomen; C. overwegende dat het Handvest deel uitmaakt van het primaire EU-recht; overwegende dat de vrijheid van meningsuiting en de vrijheid en pluriformiteit van de media zijn vastgelegd in artikel 11 van het Handvest en artikel 10 van het Europees Verdrag voor de rechten van de mens (EVRM); D. overwegende dat de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht is vastgelegd in artikel 19, lid 1, VEU, in artikel 47 van het Handvest en in artikel 6 van het EVRM, en dat deze onafhankelijkheid van cruciaal belang is om een einde te maken aan de straffeloosheid voor misdrijven tegen journalisten en om de veiligheid en bescherming van journalisten te waarborgen; overwegende dat de lidstaten, om straffeloosheid te voorkomen, verplicht zijn alle nodige stappen te ondernemen om de daders van misdrijven tegen journalisten en andere media-actoren voor de rechter te brengen; overwegende dat een onafhankelijk en efficiënt rechtsstelsel, alsmede de vaststelling en volledige tenuitvoerlegging van maatregelen ter waarborging van de mediavrijheid, de vrijheid van meningsuiting, het recht op toegang tot informatie en de bescherming van journalisten en mediaprofessionals, essentiële ingrediënten vormen voor de bevordering en totstandbrenging van een omgeving waarin vrije en onafhankelijke journalistiek mogelijk is; E. overwegende dat journalisten en in het bijzonder onderzoeksjournalisten steeds vaker het doelwit vormen van zogenaamde “strategische rechtszaken tegen publieke participatie” (SLAPP’s), zowel binnen als buiten de EU, die niet bedoeld zijn om een juridische overwinning te behalen, maar veeleer om financiële, psychologische en tijdsdruk uit te oefenen op journalisten met als enig doel hun werk te dwarsbomen, openbaar toezicht te verhinderen en te voorkomen dat autoriteiten ter verantwoording worden geroepen; overwegende dat dit een remmend effect heeft op de mediavrijheid; overwegende dat de commissaris voor de mensenrechten van de Raad van Europa ervoor heeft gewaarschuwd dat “de toegang tot informatie in Malta nog altijd wordt belemmerd” en het had over “een patroon van ongerechtvaardigde geheimhouding binnen overheidsinstellingen met betrekking tot informatie die van groot openbaar belang kan zijn”; F. overwegende dat journalisten het doelwit zijn geworden van spyware zoals Pegasus en Predator; overwegende dat Dunja Mijatovic, commissaris voor de mensenrechten van de Raad van Europa, van mening is dat “zeer intrusieve spyware de kern van de mensenrechten dreigt aan te tasten” en in een democratische samenleving niet als noodzakelijk noch als proportioneel mag worden beschouwd; overwegende dat spyware-aanvallen op journalisten de vertrouwelijkheid van hun bronnen in gevaar brengt, en bijgevolg ook de werking en geloofwaardigheid van een van de belangrijkste grondslagen van onze democratische samenlevingen, namelijk vrij toegankelijke informatie voor iedereen en bevordering van een pluralistische mediaomgeving; overwegende dat de EU-instellingen en de lidstaten onverwijld gevolg moeten geven aan de aanbevelingen in het verslag van de Enquêtecommissie voor het onderzoek van het gebruik van Pegasus en soortgelijke spyware voor surveillance; G. overwegende dat de Commissie in het verslag over de rechtsstaat 2023 heeft benadrukt dat er rekening houdend met de Europese normen voor de bescherming van journalisten geen verdere vooruitgang is geboekt met betrekking tot de toegang tot officiële documenten, en dat Maltese journalisten nog altijd moeilijkheden ondervinden bij de uitoefening van hun beroep; H. overwegende dat de lidstaten moeten aandringen op de invoering van mechanismen voor vroegtijdige waarschuwing en snelle respons om ervoor te zorgen dat journalisten en andere media-actoren onmiddellijk toegang hebben tot beschermende maatregelen wanneer zij worden bedreigd; overwegende dat dergelijke mechanismen onderworpen moeten zijn aan zinvol toezicht door het maatschappelijk middenveld en bescherming moeten waarborgen voor klokkenluiders en bronnen die anoniem willen blijven; overwegende dat hoofdstuk 529 van de Maltese wet inzake de bescherming van klokkenluiders al in 2021 werd aangepast ter omzetting van Richtlijn (EU) 2019/1937 inzake de bescherming van personen die inbreuken op het Unierecht (6) melden; I. overwegende dat Daphne Caruana Galizia, een Maltese onderzoeksjournaliste en blogster gespecialiseerd in corruptiebestrijding, op 16 oktober 2017 is vermoord met een autobom; overwegende dat zij het doelwit was van intimidatie en talrijke bedreigingen; J. overwegende dat de onderzoeken naar de moord onder leiding van de Maltese autoriteiten en met de hulp van Europol hebben geleid tot de identificatie, inbeschuldigingstelling en momenteel de berechting van meerdere verdachten en van het mogelijke brein achter de moord; overwegende dat een van de veroordeelden voor de moord op Daphne Caruana Galizia in februari 2023 openlijk is verschenen op een familiaal doopfeest; overwegende dat de commissaris voor de mensenrechten van de Raad van Europa op 26 september 2023 stelde dat er geen wezenlijke resultaten zijn behaald in het voor de rechter brengen van alle verantwoordelijken voor de moord op Daphne Caruana Galizia; K. overwegende dat de Verenigde Arabische Emiraten (VAE) werden gebruikt om transacties te verhullen die gelieerd zouden zijn met de corruptie die Daphne Caruana Galizia ten tijde van haar moord aan het licht bracht; L. overwegende dat de stafchef van de voormalige premier van Malta en de voormalige minister van Toerisme, voorheen de minister van Energie, en hun gezinnen door het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken zijn aangewezen als zijnde betrokken bij aanzienlijke corruptie en daarom de toegang tot de Verenigde Staten zijn ontzegd; M. overwegende dat er geen vooruitgang is geboekt in de gerechtelijke procedures tegen werknemers van de Pilatus Bank en de voormalige partners van de inmiddels niet meer bestaande onderneming Nexia BT, noch met betrekking tot de corruptie in verband met het Electrogascontract waarnaar Daphne Caruana Galizia onderzoek deed toen ze vermoord werd, en waarover het Parlement het had in zijn resolutie van 20 oktober 2022. N. overwegende dat de rechtsstaat niet alleen wordt bedreigd door tekortschietende wettelijke kaders, maar ook door de cultuur van straffeloosheid die het gevolg is van gebrekkige institutionele controlemechanismen die politieke inmenging bevorderen en effectieve handhaving in de weg staan, zonder welke er geen effectieve vervolging van corruptie kan plaatsvinden; O. overwegende dat eind 2019 op verzoek van de Parlementaire Vergadering van de Raad van Europa een onafhankelijk openbaar onderzoek is ingesteld naar de moord op Daphne Caruana Galizia en dat de werkzaamheden in het kader van dat onderzoek op 29 juli 2021 zijn afgerond; overwegende dat de met het openbaar onderzoek belaste commissie een verslag heeft gepubliceerd met een reeks conclusies en aanbevelingen over het versterken van de rechtsstaat, de eerbiediging van de persvrijheid, de vrijheid van meningsuiting en de bescherming van journalisten, over juridische hervormingen op constitutioneel niveau en over wetgevingsvoorstellen inzake mediavrijheid; overwegende dat de commissie ook heeft vastgesteld dat “hoewel er geen bewijs is dat de staat als zodanig een rol heeft gespeeld bij de moord op mevrouw Caruana Galizia [...], de staat de verantwoordelijkheid voor de moord moet dragen door een klimaat van straffeloosheid te creëren dat op het hoogste niveau van de centrale overheid in Castille is ontstaan en zijn tentakels heeft verspreid naar andere entiteiten zoals regelgevende instellingen en de politie, hetgeen tot de ineenstorting van de rechtsstaat heeft geleid”; overwegende dat het bewijsmateriaal dat tijdens het openbaar onderzoek werd gepresenteerd “een uitgebreide cultuur van straffeloosheid aan het licht bracht, niet alleen ten aanzien van de hoogste ambtenaren binnen het openbaar bestuur, inclusief vertrouwenspersonen, maar ook ten aanzien van een beperkte kring van politici, zakenlieden en criminelen”; P. overwegende dat Maltese onderzoeksjournalisten een schandaal aan het licht hebben gebracht waarbij stemmen werden gekocht van ontevreden regeringsaanhangers, die werden verleid met vervalste officiële documenten, waaronder vervalste medische attesten; overwegende dat tussenpersonen en fixers vervolgens smeergeld vroegen en de directe begunstigden afpersten voor betalingen; overwegende dat de Malta Employers’ Association heeft verklaard dat het in de doofpot stoppen van dergelijke schandalen onder het voorwendsel dat dit de normale werking van het politieke systeem is, onaanvaardbaar is en een gevaarlijk signaal afgeeft aan alle sectoren van de Maltese samenleving; overwegende dat fixers en tussenpersonen van regeringspartijen nog steeds worden beschermd tegen vervolging; overwegende dat uit deze incidenten duidelijk blijkt dat er op Malta nog steeds ernstige problemen op het gebied van het openbaar bestuur bestaan en dat dit gevolgen heeft voor het leven van de mensen op Malta en voor de internationale reputatie van het land; Q. overwegende dat Maltese onderzoeksjournalisten tevens een ander schandaal aan het licht hebben gebracht waarbij overheidsambtenaren hun invloed aanwendden om rijbewijzen te verstrekken op basis van de politieke loyaliteit van de ontvanger; overwegende dat geen van de hoge ambtenaren die namen hebben doorgegeven voor een voorkeursbehandeling, is vervolgd; R. overwegende dat uitgelekt bewijsmateriaal erop wijst dat gegevens in het bezit van de regeringspartij over de stemvoorkeuren van de bevolking werden misbruikt om overheidsdiensten te weigeren en burgers systematisch te discrimineren; overwegende dat de commissaris voor gegevensbescherming van Malta een onderzoek heeft ingesteld naar het systematische misbruik van de gegevens van particuliere burgers; S. overwegende dat de Maltese premier daden van geïnstitutionaliseerde corruptie heeft gebagatelliseerd, wat ertoe heeft bijgedragen dat de cultuur van straffeloosheid voor overheidsfunctionarissen die verwikkeld zouden zijn in schandalen, blijft voortbestaan; T. overwegende dat activisten uit het maatschappelijk middenveld in september 2023 door de politie zijn ondervraagd nadat ze hadden geprotesteerd tegen de nationale omroep, waarvan de voorzitter betrokken was bij de schandalen maar nog steeds niet wordt vervolgd; overwegende dat niet-gouvernementele organisaties en vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld de nationale publieke omroep hebben beschuldigd van censuur; overwegende dat Malta’s score op de corruptieperceptie-index van Transparency International nu 51 is, een daling van drie punten ten opzichte van het voorgaande jaar, en dat volgens Transparency International politieke inmenging in de publieke media een van de belangrijkste redenen hiervoor is; overwegende dat het Grondwettelijk Hof in februari 2023 heeft bepaald dat de Omroepautoriteit ambtshalve de grondwettelijke plicht heeft om met spoed en proactief te zorgen voor onpartijdigheid bij de omroep; U. overwegende dat de regering van Malta een aantal hervormingen heeft voorgesteld om gevolg te geven aan enkele van de aanbevelingen van het openbaar onderzoek, waaronder ontwerpwetgeving ter versterking van de mediavrijheid en een voorstel voor een anti-SLAPP-wet; overwegende dat de commissaris voor de mensenrechten van de Raad van Europa er bij de leden van het Maltese parlement op heeft aangedrongen de voorstellen van de regering te verwerpen omdat zij “grotendeels voorbijgaan” aan de inbreng van nationale en internationale actoren; overwegende dat de commissaris de regering bekritiseerde voor niet toepassen van “de transparantie en de grondige raadpleging die gezien de ernst van de situatie vereist zijn”; V. overwegende dat in de meest recente Media Pluralism Monitor het risico voor de redactionele autonomie en politieke onafhankelijkheid als “hoog” werd beoordeeld en dat het algehele risico voor het pluralisme in de media op Malta is bijgesteld van “gemiddeld” naar “hoog”; W. overwegende dat de Reporters Without Borders World Press Freedom Index 2023 een verslechtering van het nationale medialandschap liet zien, waarbij Malta op de 84e plaats staat van 180 landen, een daling van zes posities ten opzichte van 2022; overwegende dat volgens deze index het nationale wet- en regelgevingskader journalisten belet om hun rechten uit te oefenen; X. overwegende dat overheidsinstanties 40 afzonderlijke gerechtelijke SLAPP-procedures hebben aangespannen tegen het Maltese nieuwskanaal The Shift News met betrekking tot verzoeken in het kader van de vrijheid van informatie over overheidsuitgaven die verband houden met de onafhankelijke media; overwegende dat procedures die zijn afgerond door The Shift News zijn gewonnen, maar dat dit met hoge kosten gepaard is gegaan; Y. overwegende dat volgens de Coalition Against SLAPP’s in Europe het aantal SLAPP-zaken in Europa in 2022 is gestegen tot een record van 161 gedocumenteerde zaken; overwegende dat in Malta volgens dezelfde gegevens het hoogste aantal SLAPP-zaken per hoofd van de bevolking is aangespannen, met 19,93 zaken per 100 000 inwoners; overwegende dat tegen Daphne Caruana Galizia op het moment van haar moord 43 civiele en 5 strafrechtelijke rechtszaken liepen; Z. overwegende dat de aanbevelingen van de Groep van Staten tegen Corruptie echter nog steeds worden genegeerd, zoals de commissaris voor de mensenrechten van de Raad van Europa heeft opgemerkt; AA. overwegende dat de inspanningen om de journalistiek te beschermen niet kunnen slagen zonder een even grote inspanning om corruptie en het witwassen van geld te bestrijden, en dat de strijd tegen corruptie en het witwassen van geld tot mislukken gedoemd is zonder een sterke en pluralistische pers; 1. brengt zes jaar na haar moord hulde aan Daphne Caruana Galizia en aan haar essentiële werk om corruptie, georganiseerde misdaad, belastingfraude en witwaspraktijken aan het licht te brengen en degenen die betrokken zijn bij dergelijke illegale activiteiten ter verantwoording te roepen; veroordeelt de criminalisering van en de aanvallen en moorden op journalisten vanwege hun werk met klem, waaronder de moorden op Ján Kuciak en zijn verloofde Martina Kušnírová op 21 februari 2018, Viktoria Marinova op 6 oktober 2018, de Griekse journalist Giorgos Karaivaz op 9 april 2021 en van de Nederlandse journalist Peter R. de Vries op 15 juli 2021, en wijst op de cruciale rol die zij spelen bij het onthullen van de waarheid, het beschermen van de democratie en het beëindigen van de cultuur van straffeloosheid; spreekt zijn diepe ontzetting uit over het ontbreken van een grondig onderzoek naar de moord op Giorgos Karaivaz, terwijl de arrestatie van twee verdachten eerder verband lijkt te houden met de verkiezingscampagne; verzoekt de Griekse autoriteiten te zorgen voor volledige gerechtigheid; brengt verder hulde aan alle journalisten die de afgelopen jaren in Europa zijn vermoord; wijst nogmaals op het cruciale belang van onafhankelijke media en een actief maatschappelijk middenveld als fundamentele pijlers van justitie, democratie en de rechtsstaat; merkt op dat de moord op journalisten niet alleen een lidstaat treft, maar ook de Europese Unie als geheel; is er vast van overtuigd dat de bescherming van de democratische rechtsstaat een gemeenschappelijke verantwoordelijkheid is die nationale grenzen en partijgrenzen overschrijdt; 2. is ernstig bezorgd over het feit dat er sinds de resolutie van het Europees Parlement van 20 oktober 2022 over de rechtsstaat in Malta, vijf jaar na de moord op Daphne Caruana Galizia slechts beperkte vooruitgang is geboekt in de lopende gerechtelijke procedures over deze moord, dat er tot op heden slechts drie veroordelingen op laag niveau zijn uitgesproken en dat het brein achter de moord nog niet is veroordeeld; verzoekt de Maltese autoriteiten de gerechtelijke procedures te versnellen om ervoor te zorgen dat recht geschiedt; herhaalt daarom zijn oproep om het onderzoek naar de belangrijkste motieven voor de moord te voltooien en de strafrechtelijke procedures onverwijld af te ronden, en de bij de moord betrokken personen, op welk niveau dan ook, te berechten; pleit nogmaals voor de volledige en voortdurende betrokkenheid van Europol bij alle aspecten van het moordonderzoek en bij alle daaraan gerelateerde onderzoeken; 3. verzoekt de EU-instellingen en de lidstaten de veiligheid en bescherming van journalisten en mediaprofessionals te waarborgen; dringt er voorts bij de EU-instellingen en de lidstaten op aan onverwijld gevolg te geven aan de aanbevelingen van het Parlement inzake de bescherming van journalisten; 4. wijst nogmaals op de zorgen en aanbevelingen die het in zijn eerdere resoluties over Malta naar voren heeft gebracht; 5. is ontzet over de verklaring van de premier van 3 oktober 2023 waarin hij geïnstitutionaliseerde corruptie bagatelliseert; is van mening dat dergelijke verklaringen de cultuur van straffeloosheid voor ambtenaren die verwikkeld zouden zijn in schandalen, blijven verstevigen; 6. is bezorgd over het feit dat twee jaar na de publicatie van het verslag van het openbaar onderzoek, de uitvoering van de aanbevelingen nog steeds erg tekortschiet; merkt op dat de Maltese regering een aantal hervormingen heeft voorgesteld, waaronder wetgevingsvoorstellen, om aan deze aanbevelingen gevolg te geven; merkt op dat de commissaris voor de mensenrechten van de Raad van Europa zijn bezorgdheid heeft geuit over het feit dat deze tekortschietende hervormingen zijn voorgesteld, waarbij de inbreng van internationale en nationale organisaties is genegeerd; verzoekt de Maltese regering daarom onverwijld gevolg te geven aan alle aanbevelingen van het verslag van het openbaar onderzoek, met inbegrip van die over de rechtsstaat en de georganiseerde misdaad; 7. dringt erop aan een einde te maken aan de cultuur van straffeloosheid; dringt daarom aan op grondig, snel en onafhankelijk onderzoek naar en de vervolging van alle overheidsfunctionarissen die verwikkeld zouden zijn in corruptie, afpersing en ongeoorloofde beïnvloeding, zoals door onderzoeksjournalisten in Malta aan het licht is gebracht, met inbegrip van de regeling voor het kopen van stemmen en de rijbewijszwendel; onderstreept dat journalisten gevaar zullen blijven lopen zolang corruptie ongestraft blijft; 8. verzoekt de Europese Toezichthouder voor gegevensbescherming toezicht te houden op het lopende onderzoek in Malta, dat op 9 oktober 2023 publiekelijk werd aangekondigd en waarin het misbruik van privégegevens van Maltese burgers zal worden onderzocht, die mogelijk zijn gebruikt voor discriminatie op grond van politieke overtuiging; 9. benadrukt dat het van cruciaal belang is dat financiële en economische criminaliteit op hoog niveau, met name corruptie en witwassen, rigoureus wordt vervolgd; is echter ontsteld over het aanhoudende gebrek aan vooruitgang bij de vervolging van de corruptie- en witwasschandalen die Daphne Caruana Galizia ten tijde van haar moord onderzocht, waarbij verdachten op het hoogste politieke niveau betrokken waren; is ook verontrust over het institutionele falen van de rechtshandhaving en justitie in Malta en dringt er bij de verantwoordelijke autoriteiten met klem op aan om eenieder die betrokken is bij een of meer van de talrijke zaken die momenteel worden onderzocht of gemeld, voor de rechter te brengen; verzoekt de Maltese autoriteiten de uitdagingen in verband met de duur van onderzoeken naar corruptiezaken op hoog niveau aan te pakken, door onder meer een solide staat van dienst wat betreft definitieve rechterlijke uitspraken op te bouwen; wijst erop dat deze langdurige onderzoeken de vooruitgang op het gebied van de rechtsstaat blijven belemmeren; wijst op het belang van institutionele onafhankelijkheid voor de goede werking van de rechtsstaat; verzoekt de Maltese autoriteiten vooruitgang te boeken bij het onderzoek naar gevallen van mogelijke pogingen van overheidsfunctionarissen om bewijsmateriaal verborgen te houden en onderzoeken en gerechtelijke procedures te dwarsbomen; 10. herhaalt zijn verontrusting over het gebrek aan voortgang in de onderzoeks- en gerechtelijke procedures tegen functionarissen van de Pilatus Bank en over de inspanningen van de Maltese autoriteiten om de procedures op te schorten na de klaarblijkelijke goedkeuring van voorlopige maatregelen door het Internationaal Centrum voor beslechting van investeringsgeschillen; verzoekt om opheldering over de voorlopige maatregelen van het Internationaal Centrum voor beslechting van investeringsgeschillen van 14 september 2022, aangezien een rechter impliceerde dat de regering de rechtbank had misleid over het opschorten van de procedure; herhaalt zijn oproep aan relevante internationale en Europese organen om te blijven toezien op de vooruitgang in gevallen van vermeend witwassen en corruptie; 11. dringt erop aan dat er extra capaciteit beschikbaar wordt gesteld voor het onderzoek naar en de vervolging van criminaliteit; betreurt dat de Maltese regering met een gewone meerderheid van stemmen een mechanisme tegen patstellingen voor de benoeming van de commissaris voor normen erdoor heeft gedrukt, wat indruist tegen het advies van de Commissie van Venetië; betreurt dat polarisatie een belemmering vormt voor besluitvorming op basis van consensus in Malta; merkt op dat de toename van het aantal magistraten de verkorting van de duur van gerechtelijke procedures van 550 naar 529 dagen mogelijk heeft vergemakkelijkt, hoewel de verkorting van de duur van gerechtelijke procedures slechts een van de aanbevelingen van het openbaar onderzoek was; betreurt de tekortkomingen van het Maltese rechtsstelsel en dringt erop aan dat er oplossingen worden gevonden om de duur van gerechtelijke procedures te verkorten; 12. verzoekt de Commissie van Venetië een advies op te stellen over de versterking van het Maltese nationale rechtskader om corruptie, met inbegrip van corruptie op hoog niveau en machtsmisbruik, doeltreffend en krachtig te bestraffen; 13. verzoekt de Commissie de cultuur van straffeloosheid in Malta serieus te nemen en aan te dringen op een spoedige terugkeer naar de eerbiediging van de democratie en de rechtsstaat in het land; verzoekt de Commissie gebruik te maken van alle relevante instrumenten waarover zij beschikt om ervoor te zorgen dat de wet voor iedereen gelijk wordt toegepast; 14. uit zijn bezorgdheid over de straffeloosheid van de voormalige premier, zijn stafchef en de voormalige minister van Toerisme, die voorheen ook minister van Energie was; 15. benadrukt dat het optreden van de politie tegen activisten een vorm van intimidatie is die een afschrikkend effect heeft op de publieke participatie en ertoe bijdraagt het maatschappelijk middenveld het zwijgen op te leggen, met name in de context van de aanhoudende straffeloosheid voor misdaden; dringt aan op juridische, administratieve en beleidsgerelateerde hervormingen die voldoen aan internationale normen teneinde een volledige oplossing te bieden voor de systemische problemen die in het openbaar onderzoek aan het licht zijn gekomen; 16. verzoekt de Maltese regering haar negatieve retoriek jegens journalisten te staken en niet langer een klimaat te scheppen dat vijandig staat tegenover journalisten en mediaprofessionals, zoals ook de mensenrechtencommissaris van de Raad van Europa heeft gevraagd; is bezorgd over het feit dat er nog steeds belemmeringen bestaan voor de vrijheid en pluriformiteit van de media, bijvoorbeeld wat betreft de verzoeken aan de regering om toegang tot informatie en mogelijk discriminerende financiering van mediakanalen; hekelt het patroon van ongerechtvaardigde geheimhouding binnen overheidsinstellingen als het gaat om informatie die van groot openbaar belang zou kunnen zijn; herhaalt zijn oproep aan de Maltese regering om de beroepsprocedures in te trekken die zij heeft aangespannen tegen een reeks verzoeken om vrijheid van informatie van The Shift News; 17. betreurt dat de door de Maltese regering ingediende voorstellen niet bijdragen tot verbetering van de situatie op het gebied van mediavrijheid; dringt er bij de Maltese autoriteiten op aan ervoor te zorgen dat de voorgestelde hervormingen voldoen aan de Europese en internationale normen inzake de bescherming van journalisten, met name wat betreft het voorkomen en bestraffen van bedreigingen en intimidatie van journalisten, zowel in het openbaar als online, en deze snel ten uitvoer te leggen; roept de Maltese autoriteiten ertoe op ook aanvullende maatregelen te nemen en andere waarborgen in te bouwen om het klimaat voor kritische en onafhankelijke journalistiek in Malta en de verantwoordingsplicht van politici en ambtenaren te verbeteren; 18. uit zijn bezorgdheid over berichten dat het Comité van deskundigen op het gebied van de media weliswaar was belast met het verstrekken van advies over veranderingen in de mediasector en dat enkele vertegenwoordigers van de media daarbij betrokken waren, maar dat de Maltese regering geen zinvolle openbare raadpleging heeft gehouden; vindt het zorgwekkend dat de Maltese autoriteiten geen gehoor hebben gegeven aan oproepen om een brede openbare raadpleging te houden over de mediasector, en met name over de beperking van het gebruik van SLAPP’s; steunt de door de mensenrechtencommissaris van de Raad van Europa aan het Maltese parlement gedane oproepen om de voorgestelde gebrekkige wetgeving, inclusief grondwetswijzigingen, niet goed te keuren zolang er geen transparante en grondige raadpleging - die prioriteit moet krijgen - over de wetsontwerpen heeft plaatsgevonden; benadrukt dat alle maatregelen ter verbetering van de ontwerpwetgeving gebaseerd moeten zijn op de aanbevelingen uit het verslag van het openbaar onderzoek en dat dergelijke wijzigingen op zijn minst moeten voldoen aan de internationale normen inzake de bescherming en veiligheid van journalisten en de vrijheid van de media, teneinde een kwalitatief hoogwaardige mediawetgeving te waarborgen; herinnert de Maltese regering aan haar verantwoordelijkheid om grootschalige, inclusieve en gestructureerde openbare raadplegingen over hervormingen van de wetgeving te houden; 19. betreurt het feit dat journalisten en familieleden van Daphne Caruana Galizia momenteel nog steeds het doelwit zijn van SLAPP's en herhaalt zijn krachtige en dringende oproep aan de personen die deze zaken hebben aangespannen tijdens hun ambtstermijn als overheidsfunctionaris, waaronder de voormalige premier en voormalige regeringsfunctionarissen, om deze zaken te laten vallen; 20. herhaalt dat Maltese rechters de mogelijkheid hebben om lasterprocedures “kennelijk ongegrond” te verklaren en dus te verwerpen; herhaalt zijn oproep aan de Maltese autoriteiten om Aanbeveling (EU) 2021/1534 van de Commissie van 16 september 2021 over het waarborgen van de bescherming, de veiligheid en de weerbaarheid van journalisten en andere mediaprofessionals in de Europese Unie (C(2021)6650) op te volgen en doeltreffende beleidsmaatregelen voor de bescherming van journalisten vast te stellen; herinnert eraan dat een richtlijn in dit verband alleen betrekking kan hebben op SLAPP-zaken met een grensoverschrijdende dimensie; verzoekt de Maltese autoriteiten om ook binnenlandse gevallen aan te pakken door middel van doeltreffende anti-SLAPP-wetgeving, in overeenstemming met de opmerkingen en aanbevelingen van de Raad van Europa; roept de EU-instellingen op om snel tot een akkoord te komen over een ambitieuze anti-SLAPP-richtlijn en roept de Maltese autoriteiten op om onverkort gevolg te geven aan de aanbeveling bij het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot bescherming van bij publieke participatie betrokken personen tegen kennelijk ongegronde of onrechtmatige gerechtelijke procedures (“strategische rechtszaken tegen publieke participatie”) ( COM(2022)0177 ); verzoekt de Commissie mogelijkheden te verkennen voor verdere wetgeving die alle SLAPP-zaken bestrijkt; 21. roept de Maltese regering op verder aandacht te besteden aan bestaande punten van zorg met betrekking tot de vrijheid van de media en de onafhankelijkheid van de publieke media van politieke inmenging, onder andere door een kader vast te stellen om de transparantie bij overheidsreclame te waarborgen, en aan het toenemende gebruik van haatzaaiende uitlatingen op sociale media; herinnert eraan dat de Europese verordening mediavrijheid moet bijdragen tot het waarborgen van de vrijheid, pluriformiteit en onafhankelijkheid van de media in de hele EU, met inbegrip van de transparantie van media-eigendom en maatregelen om te voorkomen dat mediaconcentratie de pluriformiteit van de media aantast; verzoekt de EU-instellingen snel overeenstemming te bereiken over een ambitieuze Europese verordening mediavrijheid; 22. roept de Maltese regering op om nu eindelijk het recht op veilige en legale abortus in de nationale wetgeving te verankeren, zoals eerder door de regering werd aangekondigd maar waarvoor geen wetgevingsproces in gang is gezet terwijl daarentegen wél een restrictieve abortuswet is aangenomen; 23. herinnert de Maltese regering aan haar toezegging om uiterlijk eind 2024 een databank op te zetten voor het verzamelen van informatie over klokkenluiders, en aan het feit dat de aanbevelingen voor maatregelen ter verbetering van de bescherming van klokkenluiders volgens het verslag over de rechtsstaat 2023 niet zijn opgevolgd; 24. dringt er bij de regering op aan om met voorrang de functie van commissaris voor mensenrechten en gelijkheid in te stellen, in overeenstemming met de beginselen van Parijs en het EU-acquis inzake gelijkheid; 25. herhaalt zijn oproep aan de Maltese autoriteiten om alle openstaande aanbevelingen van de Parlementaire Vergadering van de Raad van Europa, de Commissie van Venetië, de Groep van Staten tegen Corruptie en het Comité van deskundigen inzake de evaluatie van maatregelen ter bestrijding van het witwassen van geld en de financiering van terrorisme (Moneyval) volledig op te volgen; 26. benadrukt dat het Maltese programma “Citizenship by Investment” (burgerschapsregeling voor investeerders) een punt van grote zorg blijft; herinnert aan zijn standpunt dat het EU-burgerschap niet te koop is en dringt aan op een onmiddellijke afschaffing van het programma in Malta en in de hele EU; is in afwachting van de definitieve uitspraak van het Hof van Justitie van de Europese Unie over deze kwestie; 27. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Commissie, de Raad, de Europese Toezichthouder voor gegevensbescherming, de regeringen en parlementen van de lidstaten, de Raad van Europa, de Financiële-actiegroep, de regering en het parlement van de Verenigde Arabische Emiraten en de president van de Republiek Malta. Het Europees Parlement, – gezien zijn resolutie van 17 april 2018 over een Europese strategie voor de bevordering van eiwithoudende gewassen – Aanmoediging van de productie van eiwithoudende en peulgewassen in de Europese landbouwsector (1) , – gezien zijn resolutie van 24 maart 2022 over de behoefte, in het licht van de Russische invasie in Oekraïne, aan een dringend EU-actieplan om voedselzekerheid binnen en buiten de EU te waarborgen (2) , – gezien zijn resolutie van 20 oktober 2021 over een “van boer tot bord”-strategie voor een eerlijk, gezond en milieuvriendelijk voedselsysteem (3) , – gezien het rapport van de Voedsel- en Landbouworganisatie van de VN (FAO) uit 2022 getiteld “Thinking about the future of food safety – a foresight report” over de toekomst van voedselzekerheid en voedselallergieën met betrekking tot bepaalde soorten nieuwe voedingsmiddelen en eiwitbronnen, – gezien de studie van het Gemeenschappelijk Centrum voor onderzoek (JRC) uit juli 2020 getiteld “Future of EU livestock: how to contribute to a sustainable agricultural sector?” (Toekomst van de veestapel in de EU: hoe bij te dragen aan een duurzame landbouwsector?), – gezien de Verklaring van Dublin van 2022 over de maatschappelijke functie van de veestapel, – gezien de meest recente wetenschappelijke kennis, waaronder de Verklaring van Dublin van 2022 en de daarmee verband houdende publicaties in het wetenschappelijke tijdschrift Animal Frontiers , – gezien het rapport van de FAO uit 2022 getiteld “Thinking about the future of food safety – a foresight report” (Prognoses voor de toekomst van voedselveiligheid), – gezien de mededeling van de Commissie van 15 november 2022 getiteld “Naar een sterke en duurzame algensector in de EU” ( COM(2022)0592 ), – gezien de “Agricultural Outlook 2022-2031” (Vooruitzichten voor de landbouw 2022-2031) van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) en de FAO, – gezien het verslag van de Commissie van december 2022 over de vooruitzichten voor de landbouw in de EU voor de periode 2022-2032 en met name de marktsituatie, inkomens en het milieu, – gezien het rapport van de FAO van juni 2023 getiteld “Contribution of terrestrial animal source food to healthy diets for improved nutrition and health outcomes – An evidence and policy overview on the state of knowledge and gaps” (Bijdrage van voeding afkomstig van landdieren aan gezonde eetpatronen voor betere resultaten op het vlak van voeding en gezondheid – Overzicht van de stand van zaken van kennis en beleid), – gezien het rapport van de FAO en de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) uit 2019 getiteld “Sustainable healthy diets – Guidance principles” (Duurzame en gezonde eetpatronen – Beginselen voor richtsnoeren), – gezien het rapport uit 2021 van de FAO getiteld “Integration of environment and nutrition in life cycle assessment of food items: opportunities and challenges” (Milieu en voeding integreren in de levenscyclusanalyse van voedselproducten: kansen en uitdagingen), – gezien het verslag van de Commissie van 22 november 2018 over de ontwikkeling van plantaardige eiwitten in de Europese Unie ( COM(2018)0757 ), – gezien het werkdocument van de diensten van de Commissie van 4 januari 2023 getiteld “Drivers of food security” (Factoren die de voedselzekerheid bevorderen) (SWD(2023)0004), – gezien de mededeling van de Commissie van 20 mei 2020 getiteld “Een “van boer tot bord”-strategie voor een eerlijk, gezond en milieuvriendelijk voedselsysteem” ( COM(2020)0381 ), – gezien de overeenkomst die op de 21e Conferentie van de Partijen bij het Raamverdrag van de Verenigde Naties inzake klimaatverandering (COP21) op 12 december 2015 in Parijs is aangenomen (“de Overeenkomst van Parijs”), – gezien Verordening (EU) 2021/1119 van het Europees Parlement en de Raad van 30 juni 2021 tot vaststelling van een kader voor de verwezenlijking van klimaatneutraliteit, en tot wijziging van Verordening (EG) nr. 401/2009 en Verordening (EU) 2018/1999 (“Europese klimaatwet”) (4) , – gezien de Agenda 2030 voor duurzame ontwikkeling en de doelstellingen voor duurzame ontwikkeling (SDG’s) van de VN, – gezien de prognoses voor de wereldbevolking van de VN van 2022, – gezien de “Agricultural Outlook 2021-2030” (Vooruitzichten voor de landbouw 2021‑2030) van de OESO en de FAO, – gezien de studie van het STOA-panel getiteld “Got Protein? Alternatieve eiwitbronnen in duurzame voeding voor dier en mens: mogelijkheden en vooruitzichten”, – gezien de Verklaring van Versailles van 10 en 11 maart 2022, – gezien artikel 54 van zijn Reglement, – gezien het advies van de Commissie visserij, – gezien het verslag van de Commissie landbouw en plattelandsontwikkeling ( A9‑0281/2023 ), A. overwegende dat eiwit van essentieel belang is voor zowel mens als dier en daarom een onmisbaar bestanddeel vormt van levensmiddelen en diervoeder, dat op dagelijkse basis geconsumeerd wordt; B. overwegende dat de COVID-19-pandemie en de Russische invasie van Oekraïne aanzienlijke gevolgen hebben gehad voor de Europese en de mondiale handel, waardoor duidelijk is geworden dat de EU haar toeleveringsketens voor levensmiddelen en diervoeder moet diversifiëren om haar open autonomie te vergroten en haar afhankelijkheid van inputs van slechts één of enkele buitenlandse leveranciers te verminderen en in plaats daarvan de productie van plantaardige eiwitten en de algehele veerkracht van de eiwitsector in de EU moet versterken; C. overwegende dat 77 % van het voedereiwit dat in de EU wordt gebruikt, ook in de EU is geproduceerd (oplopend tot 96 % in het geval van diervoeder met een laag eiwitgehalte en 89 % in diervoeder met een middelhoog eiwitgehalte); overwegende dat daarentegen slechts 29 % van de eiwitrijke grondstoffen die nodig zijn om diervoeder in evenwicht te brengen, zijn oorsprong vindt in de EU; overwegende dat de EU daardoor sterk afhankelijk is van de invoer van plantaardige producten met een hoog eiwitgehalte uit niet-EU-landen, waardoor de EU afhankelijk is van de invoer van sojabonen en -meel uit de Verenigde Staten en Zuid-Amerika; overwegende dat deze afhankelijkheid, met name in Zuid-Amerika, vaak veranderingen in landgebruik en een toename van de watervoetafdruk van de EU tot gevolg heeft, evenals milieuproblemen in de producerende landen, zoals verontreiniging van het grondwater, watertekorten, nutriëntenverlies, bodemerosie en ontbossing, met als gevolg een afname van de biodiversiteit; overwegende dat de teelt van eiwithoudende gewassen in de producerende landen negatieve sociale en gezondheidsgevolgen kan hebben, die nog worden verergerd door zwakke landeigendomsrechten, landroof, gedwongen verdrijving en andere mensenrechtenschendingen; D. overwegende dat de productie van eiwithoudende gewassen in de EU de afgelopen 10 jaar weliswaar is verbeterd, maar dat deze productie nog steeds behoorlijk tekortschiet aangezien de veeteelt ook is gegroeid, waardoor de EU nog sterker afhankelijk is geworden van invoer van eiwitrijke gewassen uit niet-EU-landen; E. overwegende dat een toename van de circulariteit tussen plantaardige en dierlijke eiwitten, bijvoorbeeld door de afvalstromen van plantaardige eiwitten voor voedingsmiddelen te gebruiken als diervoeder en dus voor de productie van dierlijke eiwitten, in combinatie met een duurzamere productie van alle soorten eiwitten, van cruciaal belang zijn voor de transitie naar duurzamere voedselsystemen met een verminderd effect op het klimaat en de biodiversiteit; overwegende dat een toename in de teelt en consumptie van plantaardige eiwitten ook factoren zijn die helpen de transitie mogelijk te maken; overwegende dat de ecologische voetafdruk van dierlijke producten kan worden verkleind door stoffen aan diervoeder toe te voegen die het dier helpen eiwitten te verteren en die zijn methaan- en ammoniakemissies doen afnemen; F. overwegende dat peulgewassen en grasland helpen bij de instandhouding en verbetering van de bodemkwaliteit en de vruchtbaarheid van de grond, goed zijn voor de biodiversiteit, zorgen voor koolstof- en stikstofbinding en de bodem helpen water vast te houden; overwegende dat bij de teelt van peulvruchten minder kunstmest nodig is dankzij een symbiose met bacteriën in de bodem; overwegende dat de groei van peulgewassen, ondanks de lage economische winstgevendheid, een positieve bijdrage levert aan het beperken van de klimaatverandering en andere milieueffecten en tevens de hoeveelheid onkruid vermindert, waardoor milieu- en klimaatuitdagingen worden aangepakt in overeenstemming met de doelstellingen van de Green Deal; G. overwegende dat nieuwe veredelingstechnieken een belangrijke rol kunnen spelen bij het verbeteren van de winstgevendheid en het bereiken van de doelstellingen van de Green Deal van de EU, onder meer doordat de opbrengsten, de hoogte en kwaliteit van het eiwitgehalte worden verhoogd en doordat de teelt van aan de EU-regio aangepaste gewassen mogelijk wordt gemaakt, die bestendiger zijn tegen klimaatverandering en ziekteverwekkers; H. overwegende dat steun voor de teelt van eiwithoudende gewassen en grasland onder het gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB) is toegestaan; I. overwegende dat bij de verwerking van eiwithoudende gewassen en grasland bijproducten ontstaan die kunnen worden gebruikt op een manier die goed is voor de circulaire economie, bijvoorbeeld via gebruik voor menselijke consumptie, hernieuwbare energie, meststoffen, diervoeder of de productie van “groene” chemicaliën; overwegende dat vee waardevolle meststoffen als bijproduct produceert die bijdragen aan de veerkracht van de voedselproductie in de EU; overwegende dat de stikstof die nodig is voor de teelt van gewassen hoofdzakelijk afkomstig is van kunstmest, die duur is en waarvan de productie energie-intensief is; overwegende dat RENURE (uit mest teruggewonnen stikstof) als onderdeel van een mestbeheersysteem en in het kader van veilig gebruik van zuiveringsslib zorgt voor een grotere hulpbronnenefficiëntie en vooruitgang in de richting van een meer circulaire economie mogelijk maakt; J. overwegende dat de veehouderij eiwitten met een hoge biologische beschikbaarheid voor menselijke consumptie kan produceren; K. overwegende dat de teelt van alle soorten landbouwgewassen, waaronder eiwithoudende gewassen, biomassa oplevert die grotendeels niet eetbaar is voor mensen (de productie van een kilo plantaardig eiwit genereert zo’n drie tot vijf kilo voor mensen niet-eetbare biomassa, die alleen voor herkauwers eetbaar is); L. overwegende dat het consumeren van lokaal en duurzaam geproduceerde dierlijke eiwitten een bijdrage levert aan de voedselzekerheid van de EU en de vitaliteit van de plattelandsgebieden in Europa; overwegende dat de productie van dierlijke eiwitten in de EU gebeurt volgens duurzaamheidsnormen die behoren tot de hoogste ter wereld op het gebied van dierenwelzijn, klimaat en milieu, en dat dierlijke eiwitten vaak een belangrijk onderdeel vormen van een evenwichtig voedingspatroon; overwegende dat de veehouderij in de EU sterk afhankelijk is van de invoer van gewassen met een hoog eiwitgehalte die geteeld moeten worden op akkergronden buiten de EU; M. overwegende dat consumptie van in de EU geproduceerde dierlijke eiwitten de Europese voedselzekerheid en -veerkracht vergroot en bijdraagt aan een duurzamere productie wereldwijd; N. overwegende dat eiwitten van dierlijke oorsprong hoogwaardige eiwitten leveren en voor mensen de eiwitbron zijn met de hoogste biologische beschikbaarheid, hetgeen met name belangrijk is voor vrouwen in de vruchtbare leeftijd, kinderen, adolescenten en ouderen of personen met een zwakke gezondheid; O. overwegende dat extensieve veeteelt, met name in afgelegen en bergachtige gebieden, een zeer duurzame activiteit is en ertoe bijdraagt dat deze gebieden bevolkt blijven; P. overwegende dat duurzaam gewonnen eiwitten afkomstig van aquatische gewassen en uit de aquacultuur kunnen bijdragen tot mondiale voedselzekerheid, voeding en gezonde, evenwichtige eetpatronen; overwegende dat intensieve aquacultuur vaak diverse negatieve milieueffecten met zich meebrengt, bijvoorbeeld als gevolg van het gebruik van chemische stoffen en antibiotica; overwegende dat algen een kans bieden om de negatieven milieueffecten van aquacultuur te verminderen; Q. overwegende dat alternatieve eiwitten, zoals fungi of gefermenteerde producten, koolhydraatrijke inputs vergen; overwegende dat men bij de productie hiervan gebruik zou kunnen maken van rest- en afvalstromen van conventionele voedselproductie, om zodoende bij te dragen aan een meer circulaire economie; overwegende dat de afvalwetgeving van de EU een zware regeldruk oplegt aan producenten die voedselafval verwerken; R. overwegende dat eiwit dat uit insecten wordt verkregen – voor menselijke consumptie maar met name voor diervoeder – qua potentieel toeneemt en mogelijk de afhankelijkheid van de EU van ingevoerde eiwitten kan doen verminderen; overwegende dat er meer kennis nodig is over de duurzaamheid van insectenteelt en dat consumenten de duidelijke informatie over de aanwezigheid van ingrediënten op basis van insecten in diverse eindproducten, die zij wensen en waar zij recht op hebben, ook moeten krijgen; S. overwegende dat de markt voor allerlei soorten duurzaam geproduceerde eiwitten, met name plantaardige en dierlijke eiwitten, zich de afgelopen jaren heeft ontwikkeld; overwegende dat de productie van deze eiwitten veel kansen creëert voor Europese landbouwers en levensmiddelenproducenten; overwegende dat de consumentenvraag, de acceptatie en de staat van technologische ontwikkeling van plantaardige eiwitten reeds hoog zijn en nog verder toenemen; T. overwegende dat consumenten vragen om meer transparantie en informatie over de duurzaamheid van levensmiddelen; overwegende dat er geen vrijwillige standaardkeurmerken of productverklaringen voor de milieuduurzaamheid van eiwitten bestaan – niet voor eiwitten voor menselijke consumptie en ook niet voor diervoeder of voederadditieven; U. overwegende dat het belangrijk is een benadering te hanteren waarin rekening wordt gehouden met de waardeketen zodat toegevoegde waarde wordt gecreëerd voor duurzaam geproduceerde eiwitten, aangezien de productie van lokaal verkregen producten met een hoge toegevoegde waarde de waardeketen versterkt en landbouwers motiveert om te investeren; V. overwegende dat voor alle eiwitbronnen geldt dat landbouwers betrokken moeten worden bij onderzoek en innovatie naar duurzame productie, en dat de focus hierbij meer moet komen te liggen op plantaardige en dierlijke eiwitten aangezien onderzoek en innovatie in zowel de private als de publieke sector in de EU de afgelopen decennia voornamelijk op granen en oliehoudende zaden waren geconcentreerd; W. overwegende dat met algemene opleidingen en kennisoverdracht slechts ongeveer 10 % van de landbouwbedrijven in de EU wordt bereikt; overwegende dat het van kritiek belang is verder te investeren in opleidingen en adviesdiensten voor landbouwers, om knowhow over eiwithoudende gewassen te verspreiden en beste praktijken, gedragsveranderingen, weidebeheer en de winning van eiwitten uit alternatieve bronnen te stimuleren; Duidelijke noodzaak van een alomvattende EU-eiwitstrategie om het potentieel van eiwitten te vergroten 1. verzoekt de Commissie dringend een alomvattende en ambitieuze EU-eiwitstrategie te presenteren voor de duurzame productie en consumptie van alle soorten eiwitten in de EU, met name plantaardige en dierlijke eiwitten, en doeltreffende maatregelen in te voeren om op korte, middellange en lange termijn de open autonomie van Europa op het vlak van eiwitten te stimuleren; onderstreept dat prioriteit moet worden gegeven aan de productie van eiwithoudende gewassen en plantaardige eiwitten; 2. is van mening dat de eiwitstrategie van de EU gebaseerd moet zijn op: Een visie voor het opvoeren van de eiwitproductie in de EU 3. onderstreept dat, vanuit geopolitiek en strategisch oogpunt, en om de voedselzekerheid te waarborgen, de Europese weerbaarheidsniveaus in cruciale sectoren zoals de voedsel- en voedervoorziening aanzienlijk moeten worden versterkt door de afhankelijkheid van landbouwproducten en hulpbronnen van slechts één of enkele leveranciers zoveel mogelijk te verminderen door middel van een sterkere binnenlandse productie, en tegelijkertijd het concurrentievermogen van de EU aan te moedigen om concentratie van markten in de handen van slechts enkele belangrijke spelers te voorkomen; benadrukt daarom dat de EU de productie van plantaardige eiwitten moet opvoeren en dat dit alleen gefaseerd kan gebeuren, zodat landbouwers en markten zich dienovereenkomstig kunnen aanpassen; 4. benadrukt dat duurzame, gediversifieerde eiwitproductie in de EU moet worden erkend als een cruciaal aspect van het voedsel- en voedersysteem van de EU om een toereikende beschikbaarheid van veilige en hoogwaardige voeding en diervoeder te waarborgen en goed werkende en veerkrachtige toeleveringsketens en handelsstromen voor voedsel te handhaven; benadrukt dat het doel is om het voedselsysteem van de EU te voorzien van een duurzamere en meer gediversifieerde toevoer van eiwitten; 5. is van mening dat de teelt van eiwithoudende gewassen en het houden van grasland aanzienlijke voordelen kan opleveren voor de bodemkwaliteit, het klimaat en de biodiversiteit, en dat het onder bepaalde omstandigheden mogelijk is het gebruik van inputs zoals meststoffen en gewasbeschermingsmiddelen te verminderen; wijst erop dat extensieve veeteelt op grasland de dieren een dieet biedt dat aansluit bij hun natuurlijke behoeften, en dat deze vorm van veeteelt positieve effecten voor het milieu en tegen klimaatverandering kan hebben en tegelijkertijd bijdraagt aan de circulaire economie; benadrukt het belang van granen en grasland, met name gras- en klaverweiden, als een voedingsbron voor vee en is van mening dat lidstaten moeten overwegen ecoregelingen voor peulgewassen en grasland in te voeren en speciale fondsen voor eiwithoudende gewassen te creëren, zoals door sommige lidstaten reeds is gedaan; benadrukt dat extensieve veeteelt, met name in afgelegen en bergachtige gebieden, een duurzame activiteit is en de lokale bevolking verdere stimulansen biedt om in deze gebieden te wonen; 6. wijst erop dat de eiwitstrategie door de ontwikkeling van duurzame eiwitbronnen ook de milieutransitie moet ondersteunen en moet bijdragen aan de open autonomie van de EU op het gebied van eiwitten en de veerkracht van Europese landbouwers en plattelandsgebieden; erkent de rol van eiwitbronnen in de circulaire economie en is van mening dat met de ontwikkeling van een circulaire economie en door ervoor te zorgen dat alle beschikbare soorten eiwitten geproduceerd worden, met name plantaardige en dierlijke eiwitten, niet alleen tot een hoog niveau van gezondheid onder de bevolking kan worden bijgedragen maar ook de overgang naar echt duurzame voedselsystemen werkelijkheid kan worden; herinnert aan het belang van circulariteit tussen duurzame veeteelt en de teelt van gewassen; 7. is van mening dat het ontwikkelen van een duurzame productie van plantaardige eiwitten in de EU en het duurzamer maken van de veeteelt door middel van maatregelen zoals het vergroten van de circulariteit van de waardeketens voor voedsel en diervoeder, doeltreffende manieren zijn om veel van de milieu-, maatschappelijke en klimaatuitdagingen waarmee de EU wordt geconfronteerd aan te pakken en tevens buiten de EU ontbossing, verplaatsing van de productie en overbevissing te voorkomen; is van mening dat landbouwers een centrale rol kunnen spelen bij de totstandbrenging van een veerkrachtig eiwitsysteem indien zij naar behoren worden ondersteund, en erkent dat voor eiwitproductie een holistische benadering van duurzame en veerkrachtige voedselsystemen vereist is; 8. benadrukt dat het verplaatsen van de productie naar landen buiten de EU en de invoer van rundvlees- of eiwithoudende gewassen zoals sojabonen soms gepaard gaat met ontbossing, niet-duurzame verandering in landgebruik en negatieve milieueffecten zoals bodemerosie en verontreiniging van grondwater, aangezien niet-EU-producenten vergeleken met producenten in de EU mogelijk aan lagere duurzaamheids-, regelgevings- en ethische normen worden gehouden; is van mening dat ingevoerde producten aan vergelijkbare duurzaamheidsnormen moeten voldoen zodat EU-producenten beter kunnen concurreren en zodat verplaatsing van EU-productie naar het buitenland wordt voorkomen; 9. wijst op de aanhoudende stijging van de mondiale vraag naar eiwitten, ook eiwitten van dierlijke oorsprong; 10. herinnert aan de verbintenissen van de EU ten aanzien van de SDG’s van de VN en aan de aanzienlijke bijdrage van de landbouw en de aquacultuur in de EU aan de productie van duurzame eiwitten, en dat de eiwitproductie in de EU dus bijdraagt tot de verwezenlijking van de SDG’s; 11. is van mening dat het versterken van de voedselautonomie van de EU een essentiële doelstelling is die een gelijk speelveld en krachtige steun voor de Europese landbouwsector vereist; Betere omstandigheden voor eiwitproductie in de EU 12. benadrukt dat eiwitproductie begint met landbouwers, gesteund door vissers en aquacultuurbedrijven, en dat zij daarom centraal moeten staan in de strategie, gezien hun sleutelrol in de totstandbrenging van een veerkrachtig eiwitsysteem; benadrukt dat een winstgevende landbouw-, voedsel- en voedersector een basisvoorwaarde is voor een sterke eiwitsector in de EU; roept de Commissie daarom op te onderzoeken welke kansen er zijn om een winstgevend ondernemingsmodel voor landbouwers mogelijk te maken en om hen te helpen over te schakelen op andere gewassen die aantrekkelijk zijn voor de productie van voedsel en diervoeder doordat de bestendigheid van de gewassen, de eiwitopbrengst en de eiwitkwaliteit vergroot worden; 13. wijst erop dat volgens de “EU Feed Protein Balance Sheet” alle soorten plantaardige eiwitten kunnen bijdragen tot een hogere eiwitproductie in de EU: eiwitten met een eiwitgehalte van minder dan 15 % (diervoeders, granen), eiwitten met een middelhoog eiwitgehalte van 15-30 % (droogvoer, tarwezemelen), eiwitten met een hoog eiwitgehalte van 30-50 % (perskoek), eiwitten met een zeer hoog eiwitgehalte van meer dan 50 % (bijproducten van de zetmeelindustrie, aardappeleiwitten, verwerkte dierlijke eiwitten, eiwitten uit insecten); wijst er eveneens op dat onderzoek naar dierlijke eiwitten kan bijdragen tot een verhoging van deze eiwitproductie; 14. benadrukt dat de Europese landbouw en bedrijven concurrerender moeten worden op het gebied van eiwitten voor levensmiddelen en diervoeder, en dat de landbouwsector afhankelijk is van duurzame en betaalbare productiemiddelen zoals energie, diervoeder, voederadditieven, goed plantmateriaal, meststoffen en bodems van goede kwaliteit; is van mening dat, om het concurrentievermogen van de Europese eiwitproducenten te vergroten, stimulansen moeten worden opgeschaald en onnodige regeldruk voor de eiwitproductie moet worden verlicht; 15. erkent dat voederadditieven van belang zijn voor het terugdringen van emissies, voor het verbeteren van de verteerbaarheid van eiwit en voor het waarborgen van correcte voederstrategieën en de herformulering van diervoeder; benadrukt dat de aanvraagtermijn voor de toelating van voederadditieven moet worden verkort en dat meer flexibiliteit moet worden toegestaan; onderstreept dat het proces voor de verlenging van vergunningen zodanig moet worden vormgegeven dat doeltreffende additieven niet het risico lopen van de markt te worden gehaald; 16. herinnert eraan dat het onmogelijk zal zijn de productie van plantaardige eiwitten te verhogen zonder plantmateriaal van goede kwaliteit; wijst erop dat nieuwe veredelingstechnieken grote kansen zullen bieden om gewassen te ontwikkelen die aangepast zijn aan de regionale omstandigheden, en soorten die het beste in Europa gedijen; is van mening dat er meer onderzoek en ontwikkeling nodig is met betrekking tot granen, eiwithoudende gewassen en gras om hun voedingswaarde, hun vermogen tot aanpassing aan lokale omstandigheden en hun bestendigheid tegen natuurlijke dreigingen te vergroten; 17. dringt aan op snelle vaststelling van een kader dat is toegesneden op nieuwe veredelingstechnieken teneinde een snellere ontwikkeling van nieuwe en sterke plantenrassen mogelijk te maken, waaronder eiwithoudende gewassen; 18. is van mening dat de bestrijding van plaagorganismen en ziekteverwekkers essentieel is voor goede oogsten van eiwithoudende gewassen, en dat de monitoring van en wetenschappelijk onderzoek naar het ontstaan, de ontwikkeling en de verspreiding van deze plaagorganismen en ziekteverwekkers derhalve van cruciaal belang is; erkent dat de ontwikkeling van efficiënte maatregelen om de economische schade ten gevolge van deze plaagorganismen en ziekteverwekkers te beperken en de ontwikkeling van alternatieve maatregelen op basis van technologische innovaties zoals precisielandbouw of robotica, nuttige insecten of bestrijdingsmiddelen met een laag risico, belangrijk zijn om de totale Europese eiwitproductie een stimulans te geven; 19. is van mening dat graslandbemesting met mest eraan bijdraagt dat landbouwers in termen van eiwitten meer zelfvoorzienend zijn; is van oordeel dat naar behoren bemest gras verreweg de goedkoopste, efficiëntste en duurzaamste bron van eiwitten voor herkauwers is; verzoekt de Commissie onverwijld en rekening houdend met de uitgevoerde milieueffectbeoordelingen beleidsmaatregelen op middellange en lange termijn voor te stellen om de nutriëntenkringloop te sluiten, bijvoorbeeld door het gebruik van alternatieve biologische producten zoals teruggewonnen stikstof uit digestaat van bioafval, andere mestproducten (RENURE) en afval uit de levensmiddelenindustrie mogelijk te maken door deze producten op basis van wetenschappelijke criteria aan te merken als vervangers voor kunstmest, waarmee landbouwers de kans krijgen hun afhankelijkheid van kunstmest te verminderen en de circulariteit op het landbouwbedrijf en duurzame veeteelt te vergroten door terugwinning en hergebruik van reststoffen zoals mest; 20. herinnert eraan dat de productie van biomethaan, biogas, biobrandstoffen of andere chemicaliën op biologische basis waarbij bioafvalstromen worden gebruikt, een van de factoren is die bijdraagt aan een duurzamere productie en een belangrijke bron van inkomsten is die eiwitrijke gewassen in waarde doet toenemen en de zakelijke aantrekkelijkheid ervan voor landbouwers doet toenemen, en tegelijkertijd duurzame alternatieven voor fossiele brandstoffen biedt en de broeikasgasemissies aanzienlijk doet afnemen; onderstreept dat de toename van de productie van plantaardige eiwitten voor voedsel en diervoeder ertoe kan leiden dat bijproducten op meer manieren voor bio-energie worden gebruikt, hetgeen dus de economische waarde van de productie van eiwithoudende gewassen vergroot; is in dit verband van mening dat samenhang tussen verschillende beleidsmaatregelen van de EU moet worden gewaarborgd; 21. erkent dat de opwekking van hernieuwbare energie op het niveau van het landbouwbedrijf vaak gekoppeld is aan de productie van eiwitten en dat dit nog meer gefaciliteerd moet worden, en dat hieruit volgt dat een hogere eiwitproductie de EU kan helpen om meer bio-energie te produceren; 22. erkent dat voor de ontwikkeling, de teelt en het gebruik van eiwitrijke gewassen vaak nieuwe beheerspraktijken en samenwerking tussen landbouwers vereist zijn, en meent dat onderzocht moet worden of binnen het GLB erkenning moet worden geboden aan nieuwe organisatorische structuren; 23. benadrukt dat, om investeringen in gezondere bodems en nieuwe gewasrotatiepraktijken te stimuleren, langetermijndoelstellingen hand in hand moeten gaan met een evaluatie van de diensten die de samenleving ten goede komen; Een echte en functionele circulaire economie waarborgen middels erkenning van de complementaire rol van zowel plantaardige als dierlijke eiwitten in het systeem 24. benadrukt dat het potentieel en de toegevoegde waarde van duurzaam geproduceerde plantaardige en dierlijke eiwitten aanzienlijk zijn, en benadrukt het feit dat de duurzame ontwikkeling van de sector voordelen oplevert voor de Europese agrarische sector en voor de bodemkwaliteit, de nutriëntenkringlopen, de biodiversiteit, het klimaat, de circulaire economie en de menselijke gezondheid, en van strategisch belang is voor de Europese voedselzekerheid; 25. onderstreept dat beleid voor alle belanghebbenden en producten een gelijk speelveld moet creëren en dat eiwitconsumptie duurzamer moet worden; steunt beleidsmaatregelen die consumenten de mogelijkheid bieden de prestaties van producten te vergelijken, zoals aangegeven in het aanstaande wettelijk kader voor duurzame voedselsystemen; 26. benadrukt het belang van ruwvoer, bijvoorbeeld grasland of gras-klaverweide, met name in combinatie met veehouderij, als een belangrijke bron van eiwitten, en de gunstige neveneffecten van grasland op de biodiversiteit; verzoekt de Commissie en de lidstaten gebruik te maken van instrumenten uit het GLB, zoals ecoregelingen, om deze eiwitbronnen via die regelingen te stimuleren; onderstreept dat het houden van herkauwers een efficiënte manier is om blijvend grasland om te zetten naar voedsel voor menselijke consumptie; wijst op het belang van projecten die via bioraffinage hoogwaardige eiwitten voor voedsel en diervoeder uit grasland winnen en tegelijkertijd als bijproduct bio-energie kunnen produceren; meent dat meer financiering moet worden bestemd voor onderzoek naar bioraffinage en de commerciële uitrol daarvan; 27. wijst erop dat de productie van dierlijke eiwitten op basis van niet-eetbare hulpbronnen die als voeder worden gebruikt, zoals grasland en bijproducten van de verwerking van eiwitgewassen, in hoge mate bijdraagt aan circulariteit doordat voedselafval beperkt wordt, en aanzienlijke waarde toevoegt aan de productie van eiwithoudende gewassen, en ook belangrijk is voor het waarborgen van een dynamisch platteland, landschapsbeheer en milieubehoud; 28. raadt aan om de teelt van sojabonen in de Europese Unie als bron van plantaardige eiwitten aan te moedigen door investeringen in onderzoek en ontwikkeling ter bevordering van de gewaskwaliteit en -opbrengst te stimuleren; wijst op de noodzaak van toegang tot financiering en bijkomende steun voor landbouwproducenten, ook kleine producenten, zodat de teelt van sojabonen in de EU wordt opgevoerd; acht het noodzakelijk beste landbouwpraktijken voor de sojabonenteelt in de EU vast te stellen en te bevorderen, zoals het gebruik van duurzame teelttechnologieën en naleving van de regels inzake milieubescherming; wijst op de noodzaak om de afhankelijkheid van niet-EU-landen wat betreft soja in diervoeders te verkleinen; 29. benadrukt dat onderzoeksprogramma’s moeten focussen op eiwithoudende gewassen die geschikt zijn voor het klimaat en de teeltomstandigheden in Europa en die geïntegreerd kunnen worden in bestaande landbouwsystemen; acht het belangrijk landbouwers bij deze transitie te ondersteunen, de toetredingsbelemmeringen voor deze markt weg te nemen en landbouwers te helpen profijt te trekken uit deze nieuwe waardeketens; 30. dringt aan op meer onderzoek en ontwikkeling met betrekking tot gewassoorten die aanvullende eiwitbronnen bieden met korte teeltcycli die geschikt zijn voor nateelt binnen bestaande gewasrotaties; 31. moedigt de lidstaten aan om alle beschikbare stimuleringsmiddelen van het GLB te benutten om de teelt van peulgewassen op te voeren, waaronder gekoppelde steun, agromilieumaatregelen, adviesdiensten en nieuwe sectorale programma’s; meent dat daarnaast met campagnes om de vraag naar peulgroenten te stimuleren een flinke impuls aan de Europese productie zou kunnen worden gegeven; 32. erkent het krachtige potentieel van hennep als duurzaam eiwitrijk gewas en benadrukt dat de regelgeving hieromtrent op EU-niveau moet worden geharmoniseerd om de teelt en verwerking van hennep tot voeding en voeder te faciliteren; 33. benadrukt dat het belangrijk is op ingevoerde producten duurzaamheidsnormen toe te passen en zodoende het concurrentievermogen van Europese producenten te beschermen en ervoor te zorgen dat consumenten transparante informatie krijgen; 34. erkent dat het Blair House-akkoord uit 1992 nog altijd een belangrijke rem vormt op de ontwikkeling van oliehoudende zaden in de EU, en acht het derhalve noodzakelijk te onderzoeken of dit akkoord kan worden herzien; 35. benadrukt dat de Europese visserijsector met verse vis een belangrijke bron van duurzame, hoogwaardige eiwitten voor menselijke consumptie biedt, en dat de levensvatbaarheid van de visserijsector moet worden gewaarborgd; 36. wijst op de rol van duurzame visserij- en aquacultuursectoren bij het waarborgen van voedselzekerheid en voor eetpatronen op basis van gezonde en hoogwaardige eiwitten; benadrukt dat duurzame visserij- en aquacultuurproducten een belangrijke rol kunnen spelen bij de totstandbrenging van een duurzaam voedselsysteem; verzoekt de Commissie ervoor te zorgen dat in de aankomende Europese eiwitstrategie de rol van de visserij- en aquacultuursector wordt erkend en dat de transitie naar een duurzamere visserij- en aquacultuursector moet worden voortgezet, met inbegrip van beter dierenwelzijn in de aquacultuursector, wat kan leiden tot minder ziekten, een geringer gebruik van antibiotica en gezondere ecosystemen, en dat tegelijkertijd de hoge duurzaamheidsnormen in de EU erkend dienen te worden; benadrukt dat het belangrijk is de sector te betrekken bij de ontwikkeling van de Europese eiwitstrategie; 37. benadrukt dat de EU een netto-importeur van visserij- en aquacultuurproducten is, aangezien bijna 60 % van de totale consumptie in de EU uit ingevoerde producten bestaat; acht het daarom noodzakelijk de economische levensvatbaarheid en de algehele duurzaamheid van de Europese visserij- en aquacultuursectoren te versterken, rekening houdend met de economische, ecologische en sociale dimensie van deze sectoren, teneinde de groeiende afhankelijkheid van de EU van invoer weer te doen afnemen; benadrukt dat duurzame visserij- en de aquacultuursectoren belangrijk zijn voor de eiwitvoorziening van de EU en dat met name kleinschalige en ambachtelijke vissers en schelpdiervissers, zowel in de EU als elders, een belangrijke rol spelen; 38. benadrukt dat een regelmatige consumptie van visserij- en aquacultuurproducten een essentieel onderdeel van een gezond voedingspatroon uitmaakt en dat het eten van vis, dankzij de heilzame werking ervan op het hart, een aanzienlijke bijdrage kan leveren aan de aanpak van aandoeningen die samenhangen met eetpatronen, zoals hart- en vaatziekten; uit dan ook zijn bezorgdheid over de tanende visconsumptie in de EU; verzoekt de Commissie en de lidstaten visserij- en aquacultuurproducten, met name van lokale producenten, een grotere rol te laten spelen in hun voedingsbeleid en -programma’s, rekening houdend met het advies van de WHO inzake de consumptie van aquatisch voedsel, met name door de consumptie ervan bij specifieke groepen, zoals jongeren, te bevorderen en zelfs door de consumptie van deze producten op scholen te introduceren of verder te stimuleren, evenals in programma’s die gericht zijn op het aanpakken van specifieke voedingstekorten; herinnert er voorts aan dat Richtlijn 2006/112/EG (5) de lidstaten toestaat verlaagde btw-tarieven toe te passen op leveringen van levensmiddelen en aanverwante diensten, en verzoekt de lidstaten gebruik te maken van deze mogelijkheid met betrekking tot visproducten, gezien de voordelen van visconsumptie; 39. is van mening dat duurzame aquacultuur een belangrijke producent van eiwitten is en dat het gebruik van algen als voedsel- of voederadditief potentieel biedt om emissies uit de veehouderij gedeeltelijk te verminderen, en daarnaast een goede bron van eiwitten voor diervoeder vormt; wijst erop dat algen en microalgen een belangrijke aanvullende bron van eiwitten kunnen vormen als onderdeel van een duurzaam voedselproductiesysteem, en verzoekt de Commissie dit op te nemen in de Europese eiwitstrategie; wijst op het potentieel van innovatie en nieuwe bedrijven voor de ontwikkeling van nieuwe visvoeders met een lagere koolstofvoetafdruk en een minimale impact op de biodiversiteit, en wijst op de noodzaak om watervervuiling als gevolg van aquacultuur verder te verminderen; benadrukt dat verdere ontwikkeling en duurzame innovatie op het gebied van de productie van plantaardige eiwitten en aanvullende eiwitbronnen manieren zijn om veel van de milieu- en klimaatuitdagingen waar de visserij- en aquacultuursector in de EU mee te maken heeft, doeltreffend aan te pakken; 40. benadrukt dat aquacultuur en aquacultuur op zee in de EU veel meer aan duurzame voedselproductie kunnen bijdragen dan momenteel het geval is, en dat zij gezondere, eerlijkere en duurzamere eiwitten kunnen leveren die minder op diervoeder op basis van vis berusten en waarvoor geen voeder wordt gebruikt dat een bijproduct is van de productie van vismeel en visolie uit vangsten van illegale, ongemelde en ongereglementeerde visserij (IOO-visserij); benadrukt dat het welzijn van waterdieren moet worden verbeterd, aangezien een beter welzijn leidt tot minder ziekten, een geringer gebruik van antibiotica en gezondere ecosystemen; is ingenomen met de strategische richtsnoeren voor de periode 2021-2030 voor een duurzamere en concurrerendere EU-aquacultuur en wijst erop dat de uitvoering van de hervormingen die in de strategische meerjarenplannen voor de ontwikkeling van de aquacultuur worden genoemd, gemonitord en gestimuleerd moet worden teneinde een impuls te geven aan duurzame productie; herhaalt zijn verzoek om te zorgen voor een robuust, betrouwbaar, voorspelbaar, gestroomlijnd en bedrijfsvriendelijk juridisch kader dat de ontwikkeling van duurzame aquacultuur ondersteunt; 41. benadrukt dat insecten, mits zij voldoen aan strenge veiligheidsnormen, kunnen worden beschouwd als een nuttige en circulaire alternatieve bron van eiwitten, met name voor zowel biologische als conventionele veevoeding, die kan bijdragen aan het verminderen van het eiwittekort in de EU en de circulariteit van de landbouw kan vergroten; erkent dat overregulering, zoals het verbod op het gebruik van biologisch afbreekbaar afval als voeder voor insecten of voor eiwitgisting, de ontwikkeling van een circulaire en duurzame landbouw belemmert; wijst erop dat de belangstelling voor deze productie toeneemt en dat, zodra er schaalvoordelen worden bereikt, de productiekosten zullen afnemen; is bezorgd over de hoge energiebehoeften van de grootschalige insectenteelt en benadrukt dat de milieu-, gezondheids-, dierenwelzijns-, sociale en economische effecten geanalyseerd moeten worden; 42. is van mening dat vergunningen die via de wetgeving inzake nieuwe voedingsmiddelen worden verleend, gebaseerd moeten zijn op de hoogste voedselveiligheidsborging van het product en dat, uitgaande van het voorzorgsbeginsel, de effecten op de menselijke gezondheid en het milieu in acht moeten worden genomen; benadrukt dat het vergunningsproces transparanter en efficiënter moet zijn, zonder dat hoge voedselveiligheidsnormen worden versoepeld; wijst erop dat ten aanzien van de ontwikkeling van nieuwe vormen van eiwitproductie een “één gezondheid”-benadering moet worden gevolgd, en dat de relevante wetgeving inzake dierenwelzijn en milieu dient te worden nageleefd; 43. verzoekt de Commissie een uitgebreide effectbeoordeling uit te voeren met betrekking tot nieuwe voedingsmiddelen voor menselijke consumptie, in lijn met het Europese landbouwmodel, de maatschappij, de menselijke gezondheid, het milieu en de economie; benadrukt dat hierbij het voorzorgsbeginsel in acht moet worden genomen; 44. merkt op dat cellulaire voeding, die geproduceerd wordt middels het cultiveren van uit planten of dieren geïsoleerde cellen, ethische, maatschappelijke, ecologische en economische uitdagingen met zich meebrengt en dat de verordening inzake nieuwe voedingsmiddelen (6) in dezen tekortschiet voor de beoogde doeleinden; wijst erop dat de belangen en verwachtingen van consumenten meer aan bod moeten komen; 45. verzoekt de Commissie te waarborgen dat voedingsmiddelen in de EU hun oorsprong hebben in duurzame landbouwsystemen; wijst nogmaals op het verband tussen duurzame voedselproductie, de natuur, landbouwers en plattelandsontwikkeling, en benadrukt de toegevoegde waarde en de ecosysteemdiensten die door landbouwers worden geleverd; 46. dringt aan op meer onderzoek en ontwikkeling op het gebied van de veiligheid en de duurzame productie van eiwitten in de EU alsook de effecten ervan, uitgaande van een “één gezondheid”-benadering; onderstreept de dringende behoefte aan publiek en privaat onderzoek, onderzoeksinfrastructuur en proefinstallaties teneinde op te schalen naar een veerkrachtig eiwitsysteem in de EU; wijst op de belangrijke rol die onderzoeksinstellingen in de Europese Unie kunnen spelen om het voedselsysteem in de EU nog efficiënter en duurzamer te maken; Een holistische benadering die rekening houdt met de hele voedselwaardeketen 47. onderstreept dat belanghebbenden in de toeleveringsketen overal in de waardeketen beter onderling moeten coördineren en samenwerken om de huidige kloof tussen landbouwers, de voedselverwerkende industrie en detailhandelaren te dichten; benadrukt dat krachtiger collectieve samenwerkingen tussen de actoren, met name via boerenorganisaties en agrarische coöperaties, actief moeten worden bevorderd met het oog op de totstandbrenging van waardeketens met een grotere toegevoegde waarde; 48. roept de lidstaten en belanghebbenden in dit verband op alle beschikbare regels uit de GMO-verordening te benutten (7) om efficiënte en innovatieve toeleveringsketens te creëren; verzoekt belanghebbenden om meer gebruik te maken van contracten teneinde de productie op lange termijn te plannen; is van mening dat producentenorganisaties, met name coöperaties, evenals brancheorganisaties een belangrijke rol kunnen spelen bij het structureren en versterken van de waardeketens voor eiwitten; 49. benadrukt het belang van acceptatie door de consument en consumentenvoorlichting; beklemtoont dat de productie van plantaardige en alternatieve eiwitten moet voldoen aan de verwachtingen van de consument, wat betekent dat eigenschappen van deze eiwitten zoals de smaak, textuur, voedingswaarde en prijs verder moeten worden verbeterd; 50. meent dat het consumentenbewustzijn met betrekking tot de geconsumeerde voeding en de wijze van productie toeneemt; herhaalt zijn oproep om consumenten meer informatie te verstrekken over de milieueffecten van verschillende levensmiddelen, waaronder eiwitten, alsook informatie over de productiewijze, teneinde bij te dragen tot een eerlijk, gezond en milieuvriendelijk voedselsysteem; is ingenomen met het voornemen dat de Commissie in de “van boer tot bord”-strategie heeft geuit om de verplichte vermelding van het land van oorsprong of de plaats van herkomst uit te breiden tot meer producten; 51. benadrukt dat de hoeveelheid plantaardige eiwitten die in de EU duurzaam wordt geproduceerd, niet zal toenemen bij gebrek aan marktvraag of toereikende winsten voor landbouwers; meent dat gerichte overheidssteun, bijvoorbeeld ecoregelingen, de winstgevendheid van de teelt van gewassen zou kunnen verhogen; spoort marktdeelnemers aan technieken te ontwikkelen om het eiwitgehalte en de kwaliteit van eiwitten in granen, eiwithoudende gewassen en voeder te kunnen vaststellen om een beter beeld te krijgen van de waarde van het eiwit; benadrukt dat meer markttransparantie het functioneren van de markt kan verbeteren, tot minder afval kan leiden en een meer circulaire voedselsector tot stand kan brengen; is van mening dat beleidsstrategieën en wettelijke kaders deze markten moeten stimuleren; benadrukt dat naast de productie van gewassen met een hoog eiwitgehalte ook de productie van plantaardige eiwitten met een lager eiwitgehalte van essentieel belang blijft, en dat bij de ontwikkeling van die eiwitbronnen moet worden uitgegaan van het beginsel van een positieve massabalans met betrekking tot droge stof en eiwitten; 52. meent dat de voedselverwerkende industrie een integraal onderdeel vormt van de circulaire waardeketen voor eiwitten, aangezien zij ervoor kan zorgen dat meer waarde uit eiwithoudende gewassen wordt verkregen; benadrukt dat de verwerkingscapaciteit voor plantaardige eiwitten moet worden opgevoerd; acht het belangrijk dat de voedselverwerkende industrie haar afvalstromen in kaart brengt zodat deze kwantificeerbaar worden en meer circulair gemaakt kunnen worden; 53. wijst nogmaals op de doelstelling van de “van boer tot bord”-strategie om voedselverspilling met 50 % terug te dringen, hetgeen gedeeltelijk bereikt zou kunnen worden door middel van een kortere en efficiëntere voedseltoeleveringsketen en meer circulariteit in de agrarische sector en in de voedselproducerende sector, waarbij biologisch afbreekbare afvalstoffen als een hulpbron worden beschouwd, in plaats van als afval; herhaalt dat het waarborgen van een duurzaam levensonderhoud voor primaire producenten van cruciaal belang is om de doelstellingen van de “van boer tot bord”-strategie te verwezenlijken; 54. benadrukt dat het in het kader van het voorkomen van voedselverspilling belangrijk is teruggooi terug te dringen; herhaalt in dit verband de oproep uit zijn resolutie van 18 mei 2021 (8) om inventarisering van commerciële en/of liefdadigheidsmogelijkheden om optimaal gebruik te maken van onvermijdelijk aangelande vangsten en ongewenste vangsten kleiner dan de minimuminstandhoudingsreferentiegrootte, en daarnaast visserijtechnieken te bevorderen waarmee dergelijke vangsten zo veel mogelijk worden vermeden of verminderd; onderstreept in dit verband dat moet worden voorkomen dat er een secundaire markt voor visserijproducten ontstaat of zich verder uitbreidt; 55. benadrukt dat veel landbouwers onvoldoende kennis hebben voor het met succes telen van peulgewassen; herinnert aan de noodzaak van het stimuleren van systemen voor kennis en innovatie in de agrarische sector, alsook het delen van kennis en opleidingen, teneinde alle actoren in de voedselvoorzieningsketen in staat te stellen duurzaam te worden, onder meer door innovatie en kennisoverdracht te versnellen; verzoekt de Europese Commissie een eenvoudig toegankelijk online platform te creëren dat het mogelijk maakt voorbeelden van beste praktijken en informatie over de teelt van plantaardige en dierlijke eiwitten uit te wisselen; 56. benadrukt dat maatregelen op alle niveaus nodig zijn om duurzame eiwitproductie, met name productie in de EU van plantaardige eiwitten, te verhogen door landbouwers te ondersteunen, met name kleine en middelgrote landbouwbedrijven en familiebedrijven; verzoekt de lidstaten daarom hulp bij investeringen en onderzoek op systeem-, bedrijfs- en productieniveau te introduceren en intensiveren, bijvoorbeeld door de verwerkingsketen investeringssteun te bieden; 57. is van mening dat openbare aanbestedingen een duurzamere productie en consumptie van eiwitten moeten bevorderen; Concrete beleidsmaatregelen 58. verzoekt de Commissie de volgende beleidsmaatregelen voor te stellen: o o o 59. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad en de Commissie. Het Europees Parlement, – gezien de artikelen 39 en 174 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien Verordening (EU, Euratom) 2020/2093 van de Raad van 17 december 2020 tot bepaling van het meerjarig financieel kader voor de jaren 2021-2027 (1) , – gezien Verordening (EU) 2021/2115 van het Europees Parlement en de Raad van 2 december 2021 tot vaststelling van voorschriften inzake steun voor de strategische plannen die de lidstaten in het kader van het gemeenschappelijk landbouwbeleid opstellen (strategische GLB-plannen) en die uit het Europees Landbouwgarantiefonds (ELGF) en het Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling (Elfpo) worden gefinancierd, en tot intrekking van Verordeningen (EU) nr. 1305/2013 en (EU) nr. 1307/2013 (2) , – gezien de studie die werd uitgevoerd in opdracht van de Commissie landbouw en plattelandsontwikkeling van het Parlement getiteld “The Future of the European Farming Model: Socio-economic and territorial implications of the decline in the number of farms and farmers in the EU”, gepubliceerd door de beleidsondersteunende afdeling Structuur- en Cohesiebeleid van het directoraat-generaal Intern Beleid van de Unie in april 2022, – gezien het werkdocument van de diensten van de Commissie van 8 april 2021 met een evaluatie van de gevolgen van het GLB voor de instroom van jonge landbouwers, de lokale ontwikkeling en de werkgelegenheid in plattelandsgebieden (SWD(2021)0078), – gezien Verordening (EU) 2021/2116 van het Europees Parlement en de Raad van 2 december 2021 inzake de financiering, het beheer en de monitoring van het gemeenschappelijk landbouwbeleid en tot intrekking van Verordening (EU) nr. 1306/2013 (3) , – gezien Verordening (EU) 2021/1060 van het Europees Parlement en de Raad van 24 juni 2021 houdende gemeenschappelijke bepalingen inzake het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds Plus, het Cohesiefonds, het Fonds voor een rechtvaardige transitie en het Europees Fonds voor maritieme zaken, visserij en aquacultuur en de financiële regels voor die fondsen en voor het Fonds voor asiel, migratie en integratie, het Fonds voor interne veiligheid en het Instrument voor financiële steun voor grensbeheer en visumbeleid (4) , – gezien de Agenda 2030 voor duurzame ontwikkeling en de doelstellingen inzake duurzame ontwikkeling van de Verenigde Naties, – gezien zijn resolutie van 13 december 2022 over een langetermijnvisie voor de plattelandsgebieden van de EU – Naar sterkere, verbonden, veerkrachtige en welvarende plattelandsgebieden in 2040 (5) , – gezien de mededeling van de Commissie van 30 juni 2021 getiteld “Een langetermijnvisie voor de plattelandsgebieden van de EU – Naar sterkere, verbonden, veerkrachtige en welvarende plattelandsgebieden in 2040” ( COM(2021)0345 ), – gezien de resultaten van de landbouwtelling 2020, gepubliceerd door Eurostat, – gezien zijn resolutie van 27 oktober 2016 over hoe het GLB de werkgelegenheid in landelijke gebieden kan verbeteren (6) , – gezien zijn resolutie van 4 april 2017 over vrouwen en hun rol in plattelandsgebieden (7) , – gezien zijn resolutie van 30 mei 2018 over de toekomst van voeding en landbouw (8) , – gezien de mededeling van de Commissie van 11 december 2019 over de Europese Green Deal ( COM(2019)0640 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 20 mei 2020 getiteld “Een “van boer tot bord”-strategie voor een eerlijk, gezond en milieuvriendelijk voedselsysteem” ( COM(2020)0381 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 20 mei 2020 getiteld “EU-biodiversiteitsstrategie voor 2030 – De natuur terug in ons leven brengen” ( COM(2020)0380 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 18 december 2020 getiteld “Aanbevelingen aan de lidstaten betreffende hun strategisch plan voor het gemeenschappelijk landbouwbeleid” ( COM(2020)0846 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 17 januari 2023 getiteld “Het benutten van talent in Europa’s regio’s” ( COM(2023)0032 ), – gezien zijn resolutie van 20 oktober 2021 over een “van boer tot bord”-strategie voor een eerlijk, gezond en milieuvriendelijk voedselsysteem (9) , – gezien zijn resolutie van 9 juni 2021 over de EU-biodiversiteitsstrategie voor 2030: de natuur terug in ons leven brengen (10) , – gezien het verslag van de Commissie van 17 juni 2020 over de gevolgen van demografische veranderingen ( COM(2020)0241 ), – gezien het groenboek van de Commissie van 27 januari 2021, getiteld “Groenboek over de vergrijzing - Bevorderen van intergenerationele solidariteit en verantwoordelijkheid” ( COM(2021)0050 ), – gezien de studie van de Commissie getiteld “Farmers of the future” (Landbouwers van de toekomst), in 2020 gepubliceerd door het Gemeenschappelijk Centrum voor onderzoek, – gezien het verslag getiteld “The challenge of land abandonment after 2020 and options for mitigating measures”, gepubliceerd door de beleidsondersteunende afdeling Structuur- en Cohesiebeleid van het directoraat-generaal Intern Beleid van de Unie in december 2020, – gezien de VN-Verklaring over de rechten van landbouwers en andere mensen die werkzaam zijn in plattelandsgebieden, die de Mensenrechtenraad van de Verenigde Naties op 28 september 2018 heeft aangenomen, – gezien de jongerenverklaring die op 22 en 23 augustus 2018 is aangenomen tijdens de 67e Conferentie van UN Department of Public Information/ Non-Governmental Organizations (DPI NGO), – gezien algemene aanbeveling nr. 34 (2016) van het VN-Comité voor de uitbanning van discriminatie van vrouwen inzake de rechten van vrouwen op het platteland, die op 7 maart 2016 is aangenomen, – gezien artikel 54 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie landbouw en plattelandsontwikkeling ( A9‑0283/2023 ), A. overwegende dat een meerderheid (57,6 %) van alle landbouwers (van alle geslachten) in 2020 ten minste 55 jaar oud was en dat slechts ongeveer 12 % jonger dan 40 jaar was, waarvan bijna de helft tussen 35 en 39 jaar oud; overwegende dat in veel lidstaten een relatief hoog percentage landbouwers 65 jaar of ouder is, met gemiddeld drie boeren ouder dan 65 voor elke boer onder de 40 (2016); overwegende dat de uitdaging van generatievernieuwing bijzonder acuut is in lidstaten waar het aandeel jonge landbouwers lager is dan gemiddeld en het aandeel landbouwers boven de pensioengerechtigde leeftijd hoger dan gemiddeld; B. overwegende dat bijna alle EU-regio’s worden geconfronteerd met een gestage toename van de gemiddelde bedrijfsomvang en een concentratie van de productie op minder en grotere landbouwbedrijven, wat op verschillende manieren uitwerkt op de verschillende productietypen; overwegende dat het aantal landbouwbedrijven in de EU-27 tussen 2005 en 2020 met ongeveer 37 % is gedaald, met de sterkste achteruitgang onder kleine landbouwbedrijven (11) ; overwegende dat de concentratie van land en de vermindering van het aantal landbouwbedrijven en landbouwers over het algemeen leiden tot vereenvoudiging, met minder productdiversiteit en een groter verlies aan biodiversiteit; C. overwegende dat het landbouwinkomen in bijna alle lidstaten onder het gemiddelde van de rest van de economie blijft, op een niveau van 47 % van de brutolonen en -salarissen in de economie van de EU; overwegende dat landbouwers van 40 jaar of jonger gemiddeld het laagste inkomen hebben op EU-niveau en dat vrouwelijke landbouwers lagere inkomens hebben dan mannen (12) ; D. overwegende dat in 2020 iets meer dan twee derde (68,4 %) van de landbouwers op de 9,1 miljoen landbouwbedrijven in de EU man was; E. overwegende dat 72,3 % van de landbouwers in de EU in 2020 alleen praktijkervaring had, terwijl amper 10,2 % een volledige landbouwopleiding had gevolgd en de overige 17,5 % alleen een basisopleiding in de landbouw; overwegende dat jonge landbouwers een hoger opleidingsniveau hadden (21,4 % tegenover 3,6 % voor 65-plussers) wat een volledige landbouwopleiding betreft en up-to-date beroepsopleidingen hadden gevolgd, onder meer over nieuwe en innovatieve landbouwpraktijken; F. overwegende dat landbouw overwegend een gezinsactiviteit blijft, aangezien in 2020 bijna negen op de tien (86,1 %) mensen die regelmatig in de landbouw in de EU werkten, de eigenaar (landbouwer) of leden van zijn/haar gezin waren; overwegende dat het gebrek aan generatievernieuwing kan leiden tot het uit de productie nemen van grond; G. overwegende dat landbouwgrond een aantal unieke kenmerken heeft, in die zin dat de oppervlakte en de ligging ervan vastliggen, terwijl de vruchtbaarheid ervan kan worden verbeterd of verminderd door de praktijken van de landbouwers; H. overwegende dat het voor generatievernieuwing nodig is dat jonge mensen met een agrarische achtergrond in de sector werkzaam blijven en dat nieuwkomers worden aangemoedigd om de sector in te gaan; I. overwegende dat generatievernieuwingsmaatregelen in het kader van het gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB) niet altijd goed aansluiten bij de overdracht van landbouwbedrijven aan niet-familieleden; J. overwegende dat de invoer van landbouwproducten die van een lager kwaliteitsniveau zijn dan de producten die in de EU worden geproduceerd ook een belemmering vormt voor het verkrijgen van billijke prijzen en opbrengsten op de markt; K. overwegende dat de afgelegen ligging in belangrijke mate bijdraagt aan de problemen in plattelandsgebieden en van invloed is op tal van aspecten van het leven, wat betekent dat voor berggebieden op korte termijn een coherent beleid nodig is voor generatievernieuwing in de landbouwsector; De context 1. benadrukt dat generatievernieuwing van cruciaal belang is voor de toekomstige sociale, economische en milieuduurzaamheid van plattelandsgebieden, voor de voedselzekerheid van de EU en voor het behoud van het rurale landschap, en met name voor de toekomst van de landbouw, met inbegrip van de verscheidenheid van duurzame landbouwsystemen en traditionele modellen van agrarische familiebedrijven; 2. wijst erop dat het gebrek aan bedrijfsopvolging in de landbouw weliswaar deel uitmaakt van een bredere trend van demografische achteruitgang, maar dat dit een algemeen probleem voor de sector in de EU is en van de samenleving als geheel, en in het bijzonder voor afgelegen plattelandsgebieden; 3. benadrukt niet alleen de reikwijdte en belang van landbouw voor de sociaaleconomische ontwikkeling van de ultraperifere gebieden, maar ook de beperkingen waar de sector mee te maken heeft in die regio’s vanwege hun specifieke geografische, klimatologische en bodemomstandigheden; merkt op dat die voortdurende problemen er daardoor toe leiden dat de sector minder aantrekkelijk wordt voor nieuwe generaties in die regio’s; 4. benadrukt dat jonge landbouwers en nieuwkomers meer geneigd zijn om innovatieve bedrijfsideeën in te voeren, te werken aan kortere voedselketens, nieuwe technologieën en productiemethoden toe te passen en duurzame landbouwpraktijken te hanteren, zoals die van de agro-ecologie en de biologische landbouw; 5. herinnert eraan dat het ondersteunen van generatievernieuwing in de landbouw een doelstelling van het GLB 2023-2027 is en dat de lidstaten ten minste 3 % van hun middelen voor rechtstreekse betalingen, vóór overdrachten, aan deze doelstelling moeten besteden, hetgeen neerkomt op een opwaardering ten opzichte van eerdere programmeringsperioden; 6. benadrukt dat een eerlijk en menswaardig inkomen, een duurzaam en stabiel levensonderhoud, billijke verdeling van rechtstreekse steun van de EU, een positief beeld van de landbouw, een voorspelbaar rechtskader, levenskwaliteit voor landbouwers en hun gezinnen en een passend evenwicht tussen werk en privéleven essentieel zijn om jonge landbouwers en nieuwe mensen aan te trekken naar de sector; Uitdagingen en middelen voor generatievernieuwing 7. merkt op dat de prijs en beschikbaarheid van grond, de over het algemeen lage winstgevendheid van landbouwactiviteiten, administratieve vereisten en het imago van de sector werden aangemerkt als de belangrijkste belemmeringen om landbouwer te worden (13) ; vestigt de aandacht op het feit dat ook andere factoren, zoals een gebrek aan eigen kapitaal, moeilijke toegang tot krediet, technische ondersteuning en steunmaatregelen, alsmede de gevolgen van de klimaatverandering een belangrijke belemmering kunnen vormen voor het actief worden van jonge en nieuwe landbouwers in de landbouwsector; 8. benadrukt dat de beperkte beschikbaarheid en de kosten van het huren of kopen van grond grote obstakels vormen voor jonge landbouwers, met name voor landbouwers die niet uit een landbouwgezin afkomstig zijn; herinnert eraan dat bedrijfsopvolging binnen het gezin nog steeds de voornaamste manier is waarop wordt begonnen met een carrière in de landbouw; 9. wijst erop dat angst om met pensioen te moeten gaan, voornamelijk vanwege de te lage pensioenen, er vaak toe leidt dat oudere boeren rechtstreekse betalingen gebruiken als een vorm van steun bij pensionering en de overdracht van land uitstellen; 10. wijst erop dat het Hof van Justitie van de Europese Unie in zijn arresten de specifieke aard van landbouwgrond heeft erkend, evenals een reeks openbare belangen en doelstellingen die de vaststelling van maatregelen ter regulering van de grondmarkt per lidstaat kunnen rechtvaardigen; 11. benadrukt de inconsistentie die kan bestaan tussen de marktwaarde van een landbouwbedrijf en de werkelijke winstgevendheid; 12. wijst erop dat jonge landbouwers twee tot drie keer meer kans hebben dat hun leningaanvragen voor het starten of uitbreiden van hun landbouwbedrijf worden afgewezen dan gemiddeld, met name omdat zij worden gezien als een risicovolle investering, omdat zij geen financieel verleden hebben of niet over de nodige activa beschikken om als onderpand te dienen, met name voor kleine landbouwbedrijven of familielandbouwbedrijven; wijst erop dat het voor jonge landbouwers steeds moeilijker wordt om leningen te krijgen om in landbouwgrond te investeren; 13. benadrukt dat landbouw niet alleen werk is, maar een manier van leven met nauwe banden met de natuur en een sterk gemeenschapsgevoel op het platteland, wat voordelen oplevert voor de samenleving als geheel, maar nog niet als zodanig is erkend; benadrukt dat de landbouw een breed scala aan carrièremogelijkheden biedt; 14. betreurt dat jongeren in veel plattelandsgebieden, vooral jonge vrouwen, dagelijks met aanzienlijke en specifieke problemen worden geconfronteerd, met name op het gebied van onderwijs en opleiding, toegang tot hoogwaardige banen en betaalbare huisvesting, sociaal isolement, infrastructuur en openbaar vervoer, gezondheidszorg en digitale connectiviteit, met name in afgelegen, bergachtige en perifere regio’s en minder ontwikkelde plattelandsgebieden; 15. wijst op het belang van het Programma van speciaal op een afgelegen en insulair karakter afgestemde maatregelen voor de landbouwsector in de ultraperifere gebieden, aangezien het programma ertoe bijdraagt dat de productieniveaus, voedselveiligheid en vooral het inkomen van de landbouwers in die regio’s worden behouden en tegelijkertijd de aantrekkingskracht van de sector bij jongeren wordt bevorderd; betreurt echter de onderfinanciering van dit programma (14) die in het volgend meerjarig financieel kader naar behoren moet worden rechtgezet; 16. wijst op het positieve effect van de maatregelen voor jonge landbouwers van het GLB op het aantal jonge landbouwers, met name degenen die in meer perifere plattelandsgebieden gevestigd zijn (15) ; wijst er echter op dat de administratieve rompslomp buitensporig is en dat de huidige opzet van het GLB een rol kan spelen bij het in stand houden van belemmeringen voor jonge en nieuwe boeren om in de sector te gaan werken, doordat het bijdraagt aan de prijsstijging en de verminderde beschikbaarheid van bouwland, evenals aan de concentratie van landbouwbedrijven; 17. wijst op de positieve bijdrage van LEADER-projecten en -initiatieven aan de bevordering van sociale integratie en de aanpak van de uitdagingen waarmee jongeren worden geconfronteerd, alsmede aan het stimuleren van bloeiende lokale plattelandseconomieën, met name bij het prioriteren van jongeren in selectiecriteria en bij het opzetten van lokale actiegroepen voor jongeren; Manieren om generatievernieuwing in de landbouw te bevorderen 18. wijst op het complexe en gelaagde karakter van het proces van generatievernieuwing, dat wordt beïnvloed door factoren die verband houden met de privésfeer van de landbouwer, waaronder onderwijs, de kenmerken van het landbouwbedrijf, het beleidskader en de steunmaatregelen en de bredere sociaaleconomische context en prognose, factoren waar allemaal rekening mee moet worden gehouden bij het uitstippelen van zowel het EU- als nationaal beleid; 19. verzoekt de lidstaten coherente en langetermijnstrategieën te ontwikkelen om generatieverandering en de aantrekkelijkheid van het werken in de landbouwsector te vergroten, waarbij verschillende maatregelen worden gecombineerd en elkaar aanvullen, zoals financiële steun, waaronder vestigingssteun, bredere belastingvoordelen en stimulansen, in het bijzonder voor grondoverdracht, en toereikende pensioenen en sociale bescherming; verzoekt de lidstaten voorts de koppeling tussen het EU-beleid en de nationale en regionale beleidsmaatregelen en strategieën, met inbegrip van hun nationale strategische plannen, te verbeteren; 20. verzoekt de Commissie de uitwisseling van beste praktijken en innovatieve ideeën tussen de lidstaten inzake de opzet van maatregelen voor jonge landbouwers te bevorderen, met de nadruk op meer efficiëntie, vereenvoudiging, toegankelijkheid en het verminderen van de bureaucratische rompslomp; verzoekt de lidstaten een éénloketsysteem op te zetten om de administratieve procedures in het meest geschikte territoriale gebied te vergemakkelijken; 21. wijst op de kansen die het nieuwe EU-mechanisme voor de stimulering van talent biedt om regio’s en de plattelandsgebieden die worden getroffen door de versnelde afname van de beroepsbevolking te ondersteunen bij het opleiden, behouden en aantrekken van mensen, het ontwikkelen van de vaardigheden en de competenties die nodig zijn om de gevolgen van de demografische verandering aan te pakken, en het vergroten van hun veerkracht en concurrentievermogen; 22. benadrukt dat generatievernieuwing zowel jongere als oudere generaties nodig heeft en dat samenwerking en dialoog tussen de generaties daarom moeten worden bevorderd; 23. verzoekt de lidstaten om in hun regelingen voor landbouwadviesdiensten te voorzien in de mogelijkheid een adviseur voor bedrijfsopvolging te raadplegen die begeleiding kan bieden bij bedrijfsoverdrachten, met name inzake de dialoog tussen de generaties, de juridische, fiscale en kadastrale dienstenkaders en de mogelijkheden voor financiële steun, en die een vestigingstraject met een diagnose van het bedrijf opstelt en zorgt voor follow-up; merkt op dat dit van cruciaal belang is voor de overdracht van kennis, vaardigheden en eigendom van het landbouwbedrijf van de ene generatie op de volgende; 24. verzoekt de lidstaten innovatieve modellen voor intergenerationele samenwerking te beoordelen en te bevorderen, zoals partnerschappen, deelpacht of grondgebonden diensten om te bevorderen dat meer jongeren zich als landbouwer vestigen, en de overdracht van grond, apparatuur en landbouwkennis te vergemakkelijken, ook voor projecten buiten familieverband; 25. herinnert in dit verband aan het potentieel van de samenwerkingsmaatregelen in het kader van de strategische GLB-plannen en betreurt dat slechts vijf lidstaten van deze mogelijkheid gebruik hebben gemaakt; roept de Commissie en de lidstaten op om te zorgen voor een ondersteunend administratief kader dat de invoering van innovatieve benaderingen vergemakkelijkt, waarbij gebruik wordt gemaakt van de ervaring die is opgedaan met reeds bestaande regelingen; verzoekt de lidstaten goede praktijken uit te wisselen met betrekking tot het recht op een proefperiode voor landbouwers die partners willen worden in een gezamenlijk beheerd landbouwbedrijf, hetgeen meer flexibiliteit biedt bij de organisatie van het privé- en beroepsleven; 26. moedigt de lidstaten aan om mechanismen te ontwikkelen om het overgangsproces naar pensionering te vergemakkelijken, in het bijzonder regelingen voor vervroegde uittreding, en om de wederzijds voordelige overdracht van landbouwbedrijven aan jonge landbouwers te ondersteunen; 27. benadrukt het belang van het behoud van landbouwgrond en de doelstellingen van duurzame voedselproductie; verzoekt de Commissie een studie te laten uitvoeren naar de effecten van andere vormen van gebruik van landbouwgrond, zoals verstedelijking en energie, naar de kwantiteit en kwaliteit van de beschikbare landbouwgrond, naar de zekerheid van langdurig gebruik en naar de prijzen en de concentratie van grond, en tegelijkertijd de effecten van alle relevante EU-beleidsterreinen, met inbegrip van het GLB, in dit verband te evalueren; 28. dringt erop aan dat het probleem van ruimtebeslag naar behoren wordt aangepakt door de Commissie en de lidstaten, met name in het kader van de bodemgezondheidswetgeving, met inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel, teneinde het verlies van landbouwgrond te beperken; 29. roept de Commissie en de lidstaten op tot het bevorderen van een model op basis van de bio-economie als deugdelijk systeem dat kan bijdragen aan het inkomen van landbouwers; dringt er verder op aan de rol van ecosysteemdiensten van de veehouderij te bevorderen, aangezien die kan bijdragen aan een positieve koolstofcyclus; 30. benadrukt dat wetgeving inzake koolstofarme landbouw een positieve stimulans kan zijn om te zorgen voor een betere beloning van landbouwers, met name de jongste, door middel van maatregelen om emissies op landbouwbedrijven vast te leggen en te verminderen; 31. verzoekt de Commissie om in samenwerking met de lidstaten en hun regio’s na te gaan of maatregelen op EU-niveau mogelijk zijn, onder meer door middel van wetgevingsinstrumenten en de bevordering van de uitwisseling van goede praktijken, om de werking van de nationale markten voor landbouwgrond te verbeteren, de toegang van jonge landbouwers tot land te verbeteren en bij te dragen tot de aanpak van landconcentratie en landroof; 32. verzoekt de Commissie de doeltreffendheid te beoordelen van de reguleringen van landbouwgrondmarkt in de lidstaten om de toegang van jonge landbouwers tot de sector te vergemakkelijken, van het potentieel van deze regelgeving en van de gevolgen ervan voor het concurrentievermogen van landbouwbedrijven (16) ; 33. verzoekt de lidstaten de markten voor landbouwgrond en het gebruik van landbouwgrond te reguleren ter bevordering van de toegang tot grond voor jonge landbouwers door middel van aankoop, pacht of andere vormen van toegang, met gebruikmaking van alle beschikbare en lokaal passende middelen, zoals voorkeursrechten ten gunste van jonge landbouwers, prijscontroles voor verkoop en verhuur, garanties van gebruik op lange termijn, aankoopplafonds of verplichtingen om landbouwactiviteiten te handhaven, en daarbij prioriteit te geven aan duurzame voedselproductie en de bestrijding van buitensporige concentratie van land en landroof; verzoekt de Commissie en de lidstaten ervoor te zorgen dat bedrijven, zoals investeringsfondsen, niet oneerlijk concurreren met jonge landbouwers wat de toegang tot grond betreft; 34. benadrukt dat het pachten van grond een levensvatbaar alternatief is om toegang tot grond te krijgen, omdat daarvoor minder middelen nodig zijn; verzoekt de lidstaten beleidsmaatregelen vast te stellen ter bevordering van voorwaarden voor grondpacht op lange termijn, zoals belastingvrijstellingen, met het oog op het bieden van huurzekerheid en tijd om te investeren, wat ten goede kan komen aan het verbeteren van de bodemgezondheid op lange termijn; 35. verzoekt de lidstaten te zorgen voor transparantie van de markt voor landbouwgrond op het platteland, met behoud van actuele openbare informatie over grondmarkten, ruimtelijke ordening, en grondeigendom, communicatie over de verkoop van grond en over de pachtprijs, en toezicht op de overdracht en de concentratie van grond; 36. verzoekt de Commissie een EU-waarnemingscentrum voor landbouwgrond op te richten, als onderdeel van de waarnemingspost voor het platteland, en daarbij optimaal gebruik te maken van alle bestaande instrumenten voor gegevensverzameling, met name van de lidstaten, om met name toezicht te houden op en gegevens te verzamelen over trends en prijzen voor de verkoop en verhuur van grond, alsook op veranderingen in het gebruik van landbouwgrond; benadrukt het belang van deze waarnemingspost voor het vergroten van de transparantie van landbouwgrondtransacties in de EU; 37. moedigt de lidstaten aan grondbanken te ontwikkelen en te ondersteunen en nationale plannen op te stellen die gericht zijn op het vergemakkelijken van landmobiliteitsregelingen om de overdracht van land tussen de generaties te bevorderen en de actieve toegang van jonge landbouwers tot land te verbeteren, en moedigt de Commissie aan hen in dit verband te ondersteunen; verzoekt de lidstaten verenigingen of coöperaties te steunen die met landbouwers samenwerken en grond kopen en aan landbouwers verhuren, met voorrang voor jonge landbouwers, en een inventaris op te maken van beschikbare openbare landbouwgrond; verzoekt de lidstaten een steunregeling op te zetten om jonge landbouwers te helpen bij het verwerven van grond, met name door middel van lagere rentetarieven en ondersteuning voor de eerste tranche van de lening; 38. onderstreept dat de erkenning van de waarde van landbouwers binnen de agro-voedingswaardeketen een essentiële voorwaarde is voor het creëren van voldoende inkomen voor de landbouwwereld; verzoekt de Commissie om een ​​nadere analyse van de tenuitvoerlegging door de lidstaten van Richtlijn (EU) 2019/633 betreffende oneerlijke handelspraktijken in relaties tussen bedrijven in de landbouw- en voedselvoorzieningsketen (17) ; moedigt de lidstaten aan een betere bescherming van landbouwers te waarborgen door doeltreffende en afschrikkende sancties in te voeren tegen oneerlijke praktijken binnen de agro-voedingswaardeketen; 39. merkt op dat een doeltreffend en duurzaam openbaarvervoerssysteem een van de noodzakelijke voorwaarden is voor regionale economische ontwikkeling, territoriale cohesie en de ontwikkeling van het regionale potentieel, en onderstreept de noodzaak om de nodige financiering te verstrekken voor de ontwikkeling en het onderhoud van vervoersverbindingen, aangezien dit de oudere generatie ertoe kan aanzetten langer in de landbouw te blijven en jongeren uit regionale centra kan aantrekken om in plattelandsgebieden te werken; 40. stelt de lidstaten voor om doeltreffende verzekeringsstelsels op te zetten die zijn aangepast aan de specifieke kenmerken van de landbouwsector teneinde landbouwers te ondersteunen bij natuurrampen; is van mening dat dergelijke mechanismen landbouwers meer financiële en rechtszekerheid zullen bieden en de vestiging van jonge landbouwers zal vergemakkelijken; 41. benadrukt dat overheidssteun van fundamenteel belang is voor het aanpakken van de financieringsproblemen waar jonge landbouwers mee worden geconfronteerd, met name voor vrouwen en kleine landbouwbedrijven; benadrukt dat jonge landbouwers moeten worden ondersteund bij de toegang tot informatie over financieringsmogelijkheden en de ontwikkeling van bedrijfsplannen en voor het verkrijgen van toegang tot garanties en leningen, en dat zij daarvoor gratis specialistisch advies moeten krijgen; 42. verzoekt de lidstaten aanloop- en investeringssteun voor jonge landbouwers gedurende de gehele begrotingsperiode van het GLB beschikbaar te stellen en volledig gebruik te maken van alle mogelijkheden die er zijn om jonge landbouwers te ondersteunen; benadrukt dat toegang moet worden geboden tot opleidingsmogelijkheden, met name op het gebied van zachte en digitale vaardigheden, mogelijkheden voor bedrijfsdiversificatie, beheer en duurzame landbouwmethoden, rekening houdend met de specifieke behoeften van nieuwkomers; 43. neemt kennis van het feit dat de lidstaten in het algemeen meer dan het vereiste minimumbedrag hebben toegewezen aan steun voor jonge landbouwers (18) in hun nationale strategische plannen; 44. roept de lidstaten op om met het oog op het ondersteunen van met name jonge landbouwers op passende wijze gebruik te maken van de aanvullende herverdelende inkomenssteun voor duurzaamheid overeenkomstig artikel 16 van Verordening (EU) 2021/2115; 45. verzoekt de Commissie bij de voorbereiding van de nieuwe programmeringsperiode in het LEADER-programma financieringsmaatregelen te stimuleren die de vernieuwing van generaties op landbouwbedrijven zouden aanmoedigen; 46. wijst op de noodzaak van voortdurende investeringen in infrastructuur ter ondersteuning van de landbouwsector, zoals water- en vervoersinfrastructuur, en op de noodzaak om de energie-efficiëntie van landbouwbedrijven te verhogen ter verlaging van de productiekosten; 47. benadrukt het belang van advies- en opleidingsdiensten op maat, met name ter ondersteuning van jonge landbouwers, nieuwkomers en werknemers in de landbouw, in een vroeg stadium van de ontwikkeling van het bedrijfsplan en in de daaropvolgende jaren, door deze diensten af te stemmen op hun behoeften, kansen en potentieel; benadrukt het potentieel van diversificatie van de adviesmodellen om beter in te spelen op de diversiteit van de landbouwers (bijv. intercollegiaal leren, mentorregelingen), omdat dit van belang kan zijn voor de kennisoverdracht; 48. benadrukt het belang van het integreren van inhoud inzake onder meer zachte vaardigheden, communicatie, leiderschap, geestelijke gezondheid en welzijn in opleidingsprogramma’s, naast technische, zakelijke en digitale inhoud; is van mening dat opleidingen op het gebied van duurzame productiemethoden, innovatieve praktijken en nieuwe technologieën moeten worden versterkt om jongeren aan te moedigen deze toe te passen ter vergroting van hun capaciteit om in te springen op huidige en toekomstige uitdagingen en kansen; 49. moedigt jonge landbouwers aan optimaal gebruik te maken van de mogelijkheden die de beschikbare netwerkinitiatieven bieden; verzoekt de Commissie en de lidstaten om met medewerking van regionale en lokale autoriteiten zorg te dragen voor inclusieve toegang en participatie in plattelandsgebieden, en uitwisselingen tussen Europese landbouwscholen aan te moedigen; 50. bevestigt nogmaals het belang van het groente-, fruit- en melkprogramma van de EU op scholen om kinderen, en met name stadskinderen, te helpen gezond te eten en hen tegelijkertijd kennis te laten maken met landbouwactiviteiten, om de interesse van de jonge generatie voor de landbouw te stimuleren en een positief beeld van de landbouw te creëren; verzoekt de Commissie en de lidstaten in dit verband educatieve maatregelen te versterken; Jonge landbouwers voor de toekomst 51. dringt erop aan dat landbouwers en plattelandsjongeren worden betrokken bij en dat zij in staat worden gesteld actief deel te nemen aan het politieke leven en de besluitvormingsprocessen, onder meer door organisaties van jonge landbouwers op lokaal, regionaal, nationaal en EU-niveau te ondersteunen, om ervoor te zorgen dat rekening wordt gehouden met hun specifieke behoeften en dat het beleid hun ontwikkeling doeltreffend ondersteunt; roept de lidstaten op om lokale bewoners en hun gemeenschappen meer te betrekken bij het ontwikkelen van oplossingen die generatievernieuwing bevorderen; 52. verzoekt de Commissie en de lidstaten bijzondere aandacht te besteden aan de behoeften, uitdagingen en mogelijkheden van jonge vrouwen in de landbouw en genderongelijkheid te bestrijden; wijst op het belang van het scheppen van een gunstig klimaat voor vrouwelijke ondernemers in plattelandsgebieden, rekening houdend met juridische en beleidsaspecten, bijvoorbeeld in verband met gedeelde landbouw, om te zorgen voor betere toegang tot informatie, kennis en opleidingsmogelijkheden, en om de toegang tot financiële middelen te vergemakkelijken; 53. verzoekt de Commissie een mededeling over vrouwen in de landbouw te presenteren, waarin beste praktijken in de lidstaten worden geanalyseerd en bepleit en genderspecifieke belemmeringen voor de vernieuwing van landbouwbedrijven worden vastgesteld; 54. benadrukt dat de jonge landbouwers van vandaag en morgen het zwaarst zullen worden getroffen door de gevolgen van de klimaatverandering en het verlies aan biodiversiteit, maar dat zij ook beter zijn toegerust om de kansen van de groene en de digitale transitie te benutten en een hoofdrol te vervullen in deze transities en daaraan bij te dragen; 55. verzoekt de Commissie en de lidstaten om bij het ontwerpen van relevante beleidsmaatregelen en financieringsinstrumenten rekening te houden met de dimensie van jonge landbouwers; benadrukt dat het GLB een rol speelt bij de hulp aan jonge landbouwers, maar is van mening dat dat niet voldoende is om het probleem van de generatievernieuwing in de landbouw in de EU het hoofd te bieden; 56. verzoekt de Commissie de specifieke behoeften van jonge landbouwers in kaart te brengen en ervoor te zorgen dat deze worden weerspiegeld in de effectbeoordelingen van nieuw beleid, en de gevolgen van de uitvoering ervan op de vooruitzichten van jonge landbouwers te monitoren; is van mening dat hierbij criteria moeten worden toegepast met betrekking tot de gevolgen voor generatievernieuwing, economische levensvatbaarheid, toegang tot land, administratieve lasten, financiële druk en het behoud van natuurlijke hulpbronnen voor landbouwactiviteiten; verzoekt de Commissie aan de Raad en het Parlement verslag uit te brengen over deze beoordeling en de resultaten ervan; 57. benadrukt dat de Commissie en de lidstaten hun inspanningen moeten bundelen om een duurzaam levensonderhoud voor jonge landbouwers te waarborgen; benadrukt dat fatsoenlijke en aantrekkelijke inkomsten en levensomstandigheden voor jonge landbouwers onder meer afhangen van een beter aandeel in de waarde binnen de agro-voedingsketens, ethische verkooppraktijken en langetermijncontracten; 58. moedigt politici, scholen, media, landbouwers en plaatselijke verenigingen aan samen te werken om een positief beeld van de landbouw en het platteland te bevorderen en de aantrekkelijkheid ervan voor jonge mensen die op het punt staan aan loopbaan te kiezen te vergroten; benadrukt dat op EU-niveau meer initiatieven moeten worden genomen om grotere bekendheid te geven aan de rol van boeren in de voedselproductie en de milieudiensten, waarbij de nadruk wordt gelegd op de grote verscheidenheid aan beroepen in de landbouw en het brede scala aan vaardigheden die in dit beroep vereist zijn; 59. benadrukt dat het beroep van landbouwer bij de nieuwe generaties moet worden gepromoot en dat moet worden gezorgd voor een beter begrip van de landbouw zoals die werkelijk is; herinnert eraan dat generatievernieuwing niet kan worden bereikt zonder nieuwe mensen van buiten de landbouw aan te trekken, met name door bezoeken aan landbouwbedrijven te stimuleren; dringt er bij de lidstaten op aan programma’s op te zetten en uit te voeren die ertoe bijdragen dat er voor landbouwonderwijs in hogere, geavanceerde en andere onderwijsinstellingen studenten worden aangetrokken, teneinde het aantal studenten die voor landbouwspecialisaties kiezen te vergroten; 60. benadrukt dat permanente beroepsontwikkeling in de landbouw moet worden ingevoerd, evenals een kwalificatiestatus die gelijkwaardig is aan andere beroepen, teneinde jonge landbouwers een beroepsstatus te geven en hun vaardigheden en kwalificaties te verbeteren; 61. verzoekt de Commissie meer aandacht te besteden aan crisisgevoelige landbouwsectoren, aangezien het de angst voor mogelijke frequente crises is die jongeren afhoudt van bepaalde landbouwsectoren, zoals de zuivelsector; dringt er bij de Commissie op aan de mechanismen voor crisisvoorspelling en -preventie doeltreffender te maken om te voorkomen dat zich in de toekomst opnieuw crises voordoen in afzonderlijke lidstaten of in de hele EU, zoals de melkcrisis in 2014-2016, die veel melkveehouders uit de melkproductie heeft verjaagd en jongeren ervan heeft weerhouden de sector in te gaan; 62. verzoekt met name om steun voor innovatieve bedrijfsideeën van jonge landbouwers die naast de klassieke primaire productie zijn ontwikkeld in het kader van verwerking en verhandeling en in verband met de processen vóór of na de primaire productie; 63. beveelt de lidstaten aan de aankoop van agro-voedingsproducten bij lokale jonge landbouwers aan te moedigen en de betrokkenheid van jonge landbouwers bij de ontwikkeling van korte toeleveringsketens te bevorderen; 64. stelt dat generatievernieuwing in de toekomstige programmeringsperiode een hoge prioriteit moet blijven, in het bijzonder in het kader van het GLB, dat moet zorgen voor hogere en verplichte steun; 65. verzoekt de lidstaten om bij de ontwikkeling van strategieën ter bevordering van generatievernieuwing op holistische wijze rekening te houden met de specifieke behoeften van jonge landbouwers en nieuwe landbouwers, met name de behoeften van degenen die niet uit landbouwgezinnen komen; roept daarnaast de lidstaten en de regio’s op om van hun beleid inzake generatievernieuwing een hefboom te maken voor hun nationale of regionale landbouwstrategieën; 66. wijst erop dat de beslissing om de landbouwsector in te gaan eerder wordt genomen dan het stadium van de bedrijfsoverdracht, waarop de meeste van de huidige beleidsinstrumenten zijn gericht; is derhalve van mening dat het overheidsbeleid moet inspelen op de behoeften van de landbouwer vóór de vestiging; 67. verzoekt alle belanghebbenden van de waardeketens om van generatievernieuwing in de landbouw een strategische prioriteit te maken door adequate stimulansen te bieden, in aanvulling op overheidssteun; 68. is van oordeel dat in het overheidsbeleid op Europees en nationaal niveau diverse mogelijkheden om de overdracht van landbouwbedrijven te vergemakkelijken moeten worden bevorderd, zoals bestaande landbouwbedrijven die fungeren als starterscentra of nieuwe bedrijfsmodellen die een geleidelijke overdracht van grond en activa tussen landbouwers en hun opvolgers mogelijk maken; 69. benadrukt dat de generatievernieuwing in de landbouw een demografische uitdaging is die ook afhangt van het vermogen van het GLB om actieve landbouwers te stimuleren, gerichte steun voor deze landbouwers vrij te maken en de uitbreiding van landbouwbedrijven te monitoren; 70. is van mening dat jonge landbouwers hun bedrijf geleidelijk moeten kunnen ontwikkelen en beveelt daarom aan de huidige tijdslimiet voor de toegang tot steun in het kader van het GLB te herzien en de bestaande administratieve en juridische belemmeringen te evalueren; benadrukt de positieve rol van een geleidelijke vestiging en dringt in dit verband aan op het wegnemen van de bestaande juridische obstakels; 71. onderstreept de rol van coöperaties en landbouwersorganisaties bij het helpen van jonge landbouwers om belemmeringen voor vestiging te overwinnen, het verlenen van begeleidingsdiensten en het vergroten van de deelname van jonge landbouwers aan de beleidsdialoog; benadrukt de noodzaak om de vertegenwoordiging van jonge landbouwers in deze organisaties te waarborgen en te zorgen voor een evenwichtige vertegenwoordiging van mannen en vrouwen in hun bestuursorganen, en benadrukt dat dergelijke verenigingen een belangrijke manier zijn om vrouwen bij landbouwactiviteiten te betrekken; wijst op de fundamentele rol van organisaties van jonge landbouwers; 72. benadrukt dat het belangrijk is jonge landbouwers aan te moedigen zich bij verenigingen aan te sluiten en moedigt de lidstaten aan om de samenwerking tussen landbouwbedrijven te bevorderen via coöperaties die machines voor productie- en/of verwerking delen, waardoor de financiële middelen die jonge landbouwers nodig hebben, worden verminderd en de productiekosten worden verlaagd, en gezamenlijke afzetinitiatieven en maatregelen ter verbetering van de waarde van hun producten te bevorderen; 73. benadrukt de impact op en het potentieel van digitale technologieën voor de activiteiten en bedrijfskansen van jonge landbouwers, en wijst erop dat op alle niveaus van de beleidsuitvoering een sterk politiek engagement vereist is om infrastructuur voor hogesnelheidsbreedband en connectiviteit, met bijzondere aandacht voor digitale inclusie, te waarborgen; 74. vestigt de aandacht op de kloof op het gebied van digitale vaardigheden tussen plattelands- en stedelijke gebieden en het grotere risico op uitsluiting van kleine landbouwbedrijven en ultraperifere gebieden van de digitale transformatie; wijst erop dat er maatregelen moeten worden genomen om ervoor te zorgen dat de digitale transformatie alle landbouwers ten goede komt; 75. benadrukt in dit verband dat jonge landbouwers moeten worden ondersteund bij de aanpassing aan digitale technologieën en de ontwikkeling van digitale vaardigheden, hetgeen hen kan helpen hun projecten beter uit te voeren, duurzame landbouw te ondersteunen en te anticiperen op toekomstige productieomstandigheden en verwachtingen van consumenten en samenleving; 76. wijst op het belang van betrouwbare internettoegang voor de levenskwaliteit van jonge landbouwers in plattelandsgebieden, in het bijzonder om sociaal isolement te doorbreken, toegang te krijgen tot onderwijs en opleidingsmogelijkheden, en voor dienstverlening; 77. benadrukt de noodzaak om te zorgen voor fatsoenlijke arbeids- en levensomstandigheden en sociale bescherming voor jonge werknemers in de landbouw, met specifieke aandacht voor vrouwen en seizoens- en migrerende werkers; 78. pleit voor meer aandacht voor het creëren van hoogwaardige banen in de landbouwsector, die rechten, een stabiel en eerlijk loon en arbeidsomstandigheden garanderen, en die tegelijkertijd de armoede en sociale uitsluiting in plattelandsgebieden doeltreffend en krachtig bestrijden; 79. roept de lidstaten op systemen te bevorderen en te verbeteren voor de vervanging van landbouwers of andere werknemers in de landbouw in geval van ziekte of ongeval, of om te zorgen voor een beter evenwicht tussen werk en privéleven van landbouwers; 80. dringt erop aan dat plattelandsgebieden in staat moeten zijn te zorgen voor adequate levensomstandigheden voor jonge en nieuwe landbouwers en hun gezinnen, met name duurzaam levensonderhoud, loopbaanmogelijkheden, betere mobiliteit, toegang tot beter onderwijs, gezondheidszorg, vrijetijdsbesteding en culturele diensten, en bredere digitale connectiviteit; 81. herinnert eraan dat de producten van Europese landbouwers concurrentie ondervinden van producten uit het buitenland, die niet voldoen aan de Europese normen die zijn opgelegd aan de Europese producenten, met name die welke zijn vastgesteld om het milieu en de gezondheid van consumenten te beschermen; benadrukt dat een norm die alleen voor onze producenten geldt, in het voordeel werkt van degenen die zich daar niet aan hoeven te houden; 82. verzoekt de Commissie een halt toe te roepen aan deze oneerlijke concurrentie, door een verbod in te voeren op buitenlandse producten die niet voldoen aan de milieunormen die zijn opgelegd aan de Europese landbouwers; o o o 83. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad en de Commissie.