(Goedkeuring) Het Europees Parlement, – gezien het ontwerp van besluit van de Raad (16152/2014), – gezien het ontwerpprotocol bij de Euro-mediterrane overeenkomst waarbij een associatie tot stand wordt gebracht tussen de Europese Gemeenschap en haar lidstaten, enerzijds, en de Democratische Volksrepubliek Algerije, anderzijds, inzake een kaderovereenkomst tussen de Europese Unie en de Democratische Volksrepubliek Algerije over de algemene beginselen voor de deelname van de Democratische Volksrepubliek Algerije aan programma's van de Unie (16150/2014), – gezien het verzoek om goedkeuring dat de Raad heeft ingediend krachtens artikel 212 en artikel 218, lid 6, tweede alinea, onder a), en artikel 218, lid 7, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (C8‑0152/2015), – gezien artikel 99, lid 1, eerste en derde alinea, en lid 2, en artikel 108, lid 7, van zijn Reglement, – gezien de aanbeveling van de Commissie buitenlandse zaken (A8‑0367/2016), 1. hecht zijn goedkeuring aan de sluiting van het Protocol; 2. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en aan de Commissie, alsmede aan de regeringen en parlementen van de lidstaten en van de Democratische Volksrepubliek Algerije. (Gewone wetgevingsprocedure: tweede lezing) Het Europees Parlement, – gezien het standpunt van de Raad in eerste lezing (11625/1/2016 – C8-0427/2016), – gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité van 13 februari 2013 (1) , – gezien het advies van de Commissie (COM(2016)0667), – gezien zijn in eerste lezing geformuleerde standpunt (2) inzake het voorstel van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad (COM(2012)0371), – gezien artikel 294, lid 7, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien artikel 76 van zijn Reglement, – gezien de aanbeveling voor de tweede lezing van de Commissie visserij (A8-0369/2016), 1. hecht zijn goedkeuring aan het standpunt van de Raad in eerste lezing; 2. constateert dat het besluit is vastgesteld overeenkomstig het standpunt van de Raad; 3. verzoekt zijn Voorzitter het besluit samen met de voorzitter van de Raad overeenkomstig artikel 297, lid 1, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie te ondertekenen; 4. verzoekt zijn secretaris-generaal het besluit te ondertekenen nadat is nagegaan of alle procedures naar behoren zijn uitgevoerd, en met de secretaris-generaal van de Raad zorg te dragen voor publicatie ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie; 5. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en aan de Commissie alsmede aan de nationale parlementen. Het Europees Parlement, – gezien de artikelen 226 en 227 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie constitutionele zaken en de adviezen van de Begrotingscommissie, de Commissie begrotingscontrole, de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en voedselveiligheid en de Commissie juridische zaken (A8-0344/2016), 1. besluit onderstaande wijzigingen in zijn Reglement op te nemen; 2. onderstreept dat deze wijzigingen op het Reglement naar behoren rekening houden met het Interinstitutioneel Akkoord van 13 april 2016 over beter wetgeven (2) ; 3. verzoekt de secretaris-generaal de nodige maatregelen te nemen om de IT-systemen van het Parlement aan het gewijzigde Reglement aan te passen en geëigende elektronische applicaties ter beschikking te stellen, onder meer voor de follow-up van schriftelijke vragen aan andere instellingen van de Unie; 4. besluit artikel 106, lid 4, van het Reglement te schrappen zodra de regelgevingsprocedure met toetsing uit alle bestaande wetgevingshandelingen is verwijderd en verzoekt de bevoegde diensten om in afwachting daarvan een voetnoot aan het artikel toe te voegen waarin naar de toekomstige schrapping wordt verwezen; 5. verzoekt de Conferentie van voorzitters de Gedragscode voor onderhandelingen over dossiers volgens de gewone wetgevingsprocedure te wijzigen om deze in overeenstemming te brengen met de artikelen 73 t/m 73 quinquies zoals die bij dit besluit zijn vastgesteld; 6. wijst op de noodzaak om de bijlagen bij het Reglement te herzien, zodat deze alleen teksten bevatten die dezelfde rechtskracht hebben en dezelfde procedurele meerderheid vereisen als het Reglement zelf en Bijlage VI, die – hoewel voor de goedkeuring ervan een andere procedure en een andere meerderheid gelden – uitvoeringsmaatregelen van het Reglement bevat; wenst dat de overige bijlagen en andere teksten die relevant kunnen zijn voor het werk van de leden samengebracht worden in een compendium dat bij het Reglement wordt gevoegd; 7. onderstreept dat deze wijzigingen van het Reglement in werking treden op de eerste dag van de vergaderperiode die volgt op de aanneming ervan, met uitzondering van : Onderstreept verder dat, niettegenstaande de wijzigingen van artikel 196, artikel 197, lid 1, en artikel 198, lid 3, de huidige bepalingen betreffende de verkiezing van leden van enquêtecommissies en bijzondere commissies van kracht blijven tot de opening van de eerste zitting na de volgende verkiezingen voor het Europees Parlement, die plaatsvinden in 2019; 8. is van oordeel dat nagedacht moet worden over verdere herziening van de bepalingen van het Reglement inzake interne begrotingsprocedures; 9. besluit dat de leden hun opgave van financiële belangen moeten aanpassen aan de wijziging van artikel 4 van bijlage I bij het Reglement, uiterlijk zes maanden nadat deze wijziging in werking is getreden; verzoekt het Bureau en de secretaris-generaal om binnen drie maanden na de inwerkingtreding de nodige maatregelen te nemen om de leden in staat te stellen deze aanpassingen door te voeren; besluit dat opgaven van financiële belangen die zijn ingediend op grond van de bepalingen van het Reglement die op de datum van goedkeuring van dit besluit van kracht waren, geldig blijven tot zes maanden na de inwerkingtreding; besluit dat laatstgenoemde bepalingen ook gelden voor leden die tijdens deze periode hun mandaat aanvatten; 10. uit kritiek op de presentatie van de statistische gegevens over stemverklaringen, toespraken in de plenaire vergadering, parlementaire vragen, amendementen en ontwerpresoluties op de website van het Parlement, die bedoeld lijken te zijn om op platforms als MEPRanking te laten zien welke leden zogenaamd "actief" zijn; verzoekt het Bureau van het Parlement te stoppen met het leveren van ruwe cijfers in de vorm van statistieken en om beter passende criteria te hanteren om een lid als "actief" te kwalificeren; 11. verzoekt de Commissie constitutionele zaken om artikel 168 bis betreffende de vaststelling van nieuwe minimumaantallen te herzien, en om een jaar na de inwerkingtreding van dat artikel de toepassing van deze minimumaantallen voor bepaalde artikelen te evalueren; 12. verzoekt zijn Voorzitter dit besluit ter informatie te doen toekomen aan de Raad en de Commissie. Het Europees Parlement, – gezien het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU) en het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU), – gezien het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie van 7 december 2000 (hierna "het Handvest"), dat op 12 december 2007 in Straatsburg is uitgevaardigd en met het Verdrag van Lissabon in december 2009 in werking is getreden, – gezien de Universele Verklaring van de rechten van de mens die in 1948 werd aangenomen door de Algemene Vergadering van de VN, – gezien de VN-verdragen tot bescherming van de mensenrechten en de fundamentele vrijheden en de rechtspraak van de VN-verdragsorganen, – gezien het VN-Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap, dat op 13 december 2006 werd aangenomen te New York en op 23 december 2010 door de EU werd geratificeerd, – gezien de slotopmerkingen van het UNCRPD-comité die in oktober 2015 werden aangenomen, – gezien het VN-Verdrag inzake de rechten van het kind dat op 20 november 1989 te New-York werd aangenomen, – gezien de volgende algemene opmerkingen van het VN-Comité voor de rechten van het kind: nr. 6 (2005) over de behandeling van niet-begeleide kinderen en kinderen buiten hun land van herkomst, nr. 7 (2005) over de uitvoering van de rechten van jonge kinderen, nr. 9 (2006) over de rechten van kinderen met een handicap, nr. 10 (2007) over de rechten van kinderen in het jeugdstrafrecht, nr. 12 (2009) over het recht van kinderen om te worden gehoord, nr. 13 (2011) over het recht van kinderen om vrij van alle vormen van geweld te zijn, en nr. 14 (2013) over het recht van het kind dat zijn belang de eerste overweging vormt, – gezien het VN-Verdrag van 1979 inzake de uitbanning van alle vormen van discriminatie van vrouwen (CEDAW) en het actieprogramma van Peking, zijn resoluties van 25 februari 2014 met aanbevelingen aan de Commissie inzake het bestrijden van geweld tegen vrouwen (1) en van 6 februari 2014 over de mededeling van de Commissie "Naar het uitbannen van vrouwelijke genitale verminking" (2) , en de conclusies van de Raad van 5 juni 2014 over de preventie en bestrijding van alle vormen van geweld tegen vrouwen en meisjes, met inbegrip van vrouwelijke genitale verminking, – gezien het VN-Verdrag betreffende de status van vluchtelingen van 1951 en het Protocol daarbij van 1967, – gezien het Internationaal Verdrag van 1990 inzake de bescherming van de rechten van alle migrerende werknemers en hun gezinsleden, – gezien het VN-Verdrag van 1949 ter bestrijding van de handel in personen en van de exploitatie van de prostitutie van anderen, – gezien de aanbevolen beginselen en richtsnoeren van het OHCHR inzake mensenrechten bij internationale grenzen, – gezien het verslag van 22 juli 2014 van de speciaal rapporteur van de Verenigde Naties over de bevordering van waarheid, gerechtigheid, schadevergoeding en waarborgen ter voorkoming van herhaling, – gezien de regionale tenuitvoerleggingsstrategie van het internationale actieplan van Madrid betreffende vergrijzing (2002), – gezien de beginselen betreffende de status van nationale instellingen ter bevordering en bescherming van de rechten van de mens (de "beginselen van Parijs"), aangehecht aan Resolutie 48/134 van de Algemene Vergadering van de VN, – gezien het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM), de jurisprudentie van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens, met name de zaken 18766/11 en 36030/11, de verdragen, aanbevelingen, resoluties en verslagen van de Parlementaire Vergadering, het Comité van Ministers, de Commissaris voor de Rechten van de Mens en de Commissie van Venetië van de Raad van Europa, – gezien het Verdrag van de Raad van Europa inzake het voorkomen en bestrijden van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld (Verdrag van Istanbul), – gezien het Kaderverdrag van de Raad van Europa inzake de bescherming van nationale minderheden en het Europees Handvest voor regionale talen of talen van minderheden, – gezien Resolutie 1985 (2014) van de Parlementaire Vergadering van de Raad van Europa – De situatie en rechten van nationale minderheden in Europa, – gezien het Handvest van de Raad van Europa inzake onderwijs op het gebied van democratisch burgerschap en mensenrechten, – gezien het Verdrag van de Raad van Europa inzake bestrijding van mensenhandel, – gezien Richtlijn 2000/43/EG van de Raad van 29 juni 2000 houdende toepassing van het beginsel van gelijke behandeling van personen ongeacht ras of etnische afstamming (3) , – gezien de aanbeveling van de Raad van 9 december 2013 over doeltreffende maatregelen voor integratie van de Roma in de lidstaten (4) , – gezien Richtlijn (EU) 2016/800 van het Europees Parlement en de Raad van 11 mei 2016 betreffende procedurele waarborgen voor kinderen die verdachte of beklaagde zijn in een strafprocedure (5) , – gezien Kaderbesluit 2008/913/JBZ van de Raad van 28 november 2008 betreffende de bestrijding van bepaalde vormen en uitingen van racisme en vreemdelingenhaat door middel van het strafrecht (6) , – gezien Richtlijn 2000/78/EG van de Raad van 27 november 2000 tot instelling van een algemeen kader voor gelijke behandeling in arbeid en beroep (7) , – gezien Richtlijn 2004/113/EG van de Raad van 13 december 2004 houdende toepassing van het beginsel van gelijke behandeling van mannen en vrouwen bij de toegang tot en het aanbod van goederen en diensten (8) , – gezien Richtlijn 2006/54/EG van het Europees Parlement en de Raad van 5 juli 2006 betreffende de toepassing van het beginsel van gelijke kansen en gelijke behandeling van mannen en vrouwen in arbeid en beroep (9) , – gezien Richtlijn 2010/13/EU van het Europees Parlement en de Raad van 10 maart 2010 betreffende audiovisuele mediadiensten (10) en de resultaten van de openbare raadpleging van de Commissie, die tussen juli en september 2015 plaatsvond, – gezien Richtlijn 2011/36/EU van het Europees Parlement en de Raad van 5 april 2011 inzake de voorkoming en bestrijding van mensenhandel en de bescherming van slachtoffers hiervan, en ter vervanging van Kaderbesluit 2002/629/JBZ van de Raad (11) , – gezien Richtlijn 2011/93/EU van het Europees Parlement en de Raad van 13 december 2011 ter bestrijding van seksueel misbruik en seksuele uitbuiting van kinderen en kinderpornografie, en ter vervanging van Kaderbesluit 2004/68/JBZ van de Raad (12) , – gezien Richtlijn 2012/29/EU van het Europees Parlement en de Raad van 25 oktober 2012 tot vaststelling van minimumnormen voor de rechten, de ondersteuning en de bescherming van slachtoffers van strafbare feiten, en ter vervanging van Kaderbesluit 2001/220/JBZ (13) , – gezien de richtlijnen betreffende procedurele waarborgen voor personen die verdachte of beklaagde zijn in een strafprocedure, – gezien het in december 2015 aangenomen pakket gegevensbescherming, – gezien Verordening (EU) 2016/1624 van het Europees Parlement en de Raad van 14 september 2016 (14) tot oprichting van een Europese grens- en kustwacht en Richtlijn 2013/32/EU van het Europees Parlement en de Raad van 26 juni 2013 (15) (richtlijn asielprocedures), – gezien de conclusies van het voorzitterschap van de Europese Raad van Barcelona van 15 en 16 maart 2002, – gezien het bij de conclusies van de Raad van de Europese Unie op 7 maart 2011 aangenomen Europees pact voor gendergelijkheid voor de periode 2011-2020, – gezien de conclusies van de Raad van 15 juni 2011 over opvang en onderwijs voor jonge kinderen, – gezien de conclusies van de Raad Justitie en Binnenlandse Zaken van 5 en 6 juni 2014 over het beleid inzake de integratie van immigranten in de Europese Unie, – gezien de conclusies van de Raad van 19 juni 2015 over gelijke inkomenskansen voor vrouwen en mannen: de pensioengenderkloof dichten, – gezien de conclusies van het EU-voorzitterschapstrio van 7 december 2015 over gendergelijkheid, – gezien de conclusies van de Raad van 16 juni 2016 over de gelijkheid van LGBTI's, – gezien de conclusies van de Raad over het actieplan inzake mensenrechten en democratie 2015-2019, – gezien de verklaring over het bevorderen, via het onderwijs, van burgerschap en de gemeenschappelijke waarden vrijheid, tolerantie en non-discriminatie (Verklaring van Parijs), – gezien de richtsnoeren ter bevordering en bescherming van de uitoefening van alle mensenrechten door lesbische, homoseksuele, biseksuele, transgender en interseksuele mensen (LGBTI's), die de Raad Buitenlandse Zaken op 24 juni 2013 heeft aangenomen, – gezien de EU-richtsnoeren inzake verdedigers van de mensenrechten, – gezien de Eurobarometerenquête getiteld "Discriminatie in de EU in 2015", – gezien de mededeling van de Commissie getiteld "Een nieuw EU-kader voor het versterken van de rechtsstaat" (COM(2014)0158) en de conclusies van de Raad getiteld "Toezien op de eerbiediging van de rechtsstaat", – gezien de lijst maatregelen van de Commissie om de gelijkheid van LGBTI's te bevorderen, – gezien het verslag van de Commissie van 2015 over de gelijkheid van mannen en vrouwen in de Europese Unie (SWD(2016)0054), – gezien de mededeling van de Commissie getiteld "Actieplan inzake de integratie van onderdanen van derde landen" (COM(2016)0377), – gezien de Europa 2020-strategie, en in het bijzonder de streefdoelen ervan inzake armoede en sociale uitsluiting, – gezien de publicatie van de OESO/Europese Unie getiteld "Indicators of Immigration Integration 2015 – Settling In", – gezien de mededeling van de Commissie getiteld "Naar sociale investering voor groei en cohesie" (COM(2013)0083) en haar aanbeveling 2013/112/EU van 20 februari 2013 getiteld "Investeren in kinderen: de vicieuze cirkel van achterstand doorbreken", – gezien het voortgangsverslag van de Commissie van 29 mei 2013 over de doelstellingen van Barcelona getiteld "Ontwikkeling van opvangdiensten voor jonge kinderen in Europa met het oog op een duurzame en inclusieve groei" (COM(2013)0322), – gezien de EU-strategie voor de uitroeiing van mensenhandel 2012-2016 (COM(2012)0286), in het bijzonder de bepalingen over de financiering van de uitwerking van richtsnoeren voor kinderbeschermingssystemen en de uitwisseling van beste praktijken, – gezien de mededeling van de Commissie getiteld "Een EU-kader voor de nationale strategieën voor integratie van de Roma tot 2020" (COM(2011)0173) en de conclusies van de Europese Raad van 24 juni 2011, – gezien de mededeling van de Commissie getiteld "Verdere stappen bij de uitvoering van de nationale strategieën voor integratie van de Roma" (COM(2013)0454), – gezien het verslag van de Commissie over de toepassing van het EU-Handvest van de grondrechten in 2015 (COM(2016)0265) en de bijbehorende werkdocumenten, – gezien het verslag-2013 van de Commissie over het burgerschap van de Unie getiteld "EU-burgers: uw rechten, uw toekomst (COM(2013)0269), – gezien de mededeling van de Commissie getiteld "Evaluatie van de tenuitvoerlegging van het EU-kader voor de nationale strategieën voor integratie van de Roma en van de aanbeveling van de Raad over doeltreffende maatregelen voor integratie van de Roma in de lidstaten 2016" (COM(2016)0424), – gezien het verslag van de Commissie over de bestrijding van corruptie (COM(2014)0038); – gezien de Europese migratieagenda (COM(2015)0240), – gezien de Europese veiligheidsagenda (COM(2015)0185), – gezien de conclusies van het jaarlijkse colloquium over de grondrechten 2015, – gezien de resultaten van de openbare raadpleging met het oog op het jaarlijks colloquium over de grondrechten van 2016 over "Pluralisme in de media en democratie", – gezien het voorstel van de Commissie voor een richtlijn van de Raad betreffende de toepassing van het beginsel van gelijke behandeling van personen ongeacht godsdienst of overtuiging, handicap, leeftijd of seksuele geaardheid (COM(2008)0426), – gezien het voorstel van de Commissie inzake de toetreding van de EU tot het Verdrag van Istanbul van de Raad van Europa, – gezien zijn resolutie van 12 december 2013 over de geboekte vooruitgang bij de uitvoering van de nationale strategieën voor integratie van de Roma (16) , – gezien zijn resolutie van 4 februari 2014 over de EU-routekaart tegen homofobie en discriminatie wegens seksuele gerichtheid of genderidentiteit (17) , – gezien zijn resoluties over gendergelijkheid, – gezien zijn resolutie van 12 september 2013 over de situatie van niet-begeleide minderjarigen in de EU (18) , – gezien zijn resoluties over de grondrechten en de mensenrechten, met name de meest recente van 8 september 2015 over de situatie van de grondrechten in de Europese Unie (2013-2014) (19) , – gezien zijn resoluties over migratie, met name de meest recente van 12 april 2016 over de situatie in het Middellandse Zeegebied en de noodzaak van een holistische EU-aanpak van migratie (20) , – gezien zijn resolutie van 8 juni 2005 over de bescherming van minderheden en maatregelen ter bestrijding van discriminatie in een uitgebreid Europa (21) , – gezien zijn resolutie van 27 november 2014 over het 25-jarig bestaan van het VN-Verdrag inzake de rechten van het kind (22) , – gezien zijn resolutie van 11 september 2013 over Europese talen die met uitsterven worden bedreigd en taalkundige verscheidenheid in de Europese Unie (23) , – gezien zijn resolutie van 15 april 2015 over de Internationale Dag van de Roma – zigeunerhaat en de erkenning door de EU van de herdenkingsdag van de genocide op Roma tijdens WO II (24) , – gezien zijn resolutie van 21 mei 2013 over het EU-Handvest: vaststelling van normen voor de vrijheid van de media in de gehele EU (25) , – gezien zijn resolutie van 25 oktober 2016 met aanbevelingen aan de Commissie over de instelling van een EU-mechanisme voor democratie, de rechtsstaat en grondrechten (26) , – gezien het besluit van de Europese Ombudsman tot afsluiting van haar initiatiefonderzoek betreffende de Europese Commissie (OI/8/2014/AN), – gezien Advies 2/2013 van het Hof van Justitie van de Europese Unie (HvJ-EU) inzake de overeenkomst inzake toetreding van de EU tot het EVRM, – gezien de uitspraken en de jurisprudentie van het HvJ-EU en de jurisprudentie van nationale constitutionele hoven waarin het Handvest als referentie voor de interpretatie van het nationaal recht wordt gebruikt, et name de zaken C-83/14, C-360/10, C-70/10, C-390/12, C-199/12, C-200/12, C-201/12, C-404/15, C-659/15 en C-362/14, – gezien het jaarverslag 2016 over de grondrechten, opgesteld door het Bureau van de Europese Unie voor de grondrechten, – gezien het handboek van het Bureau voor de grondrechten over het Europese recht inzake de rechten van het kind (2015), – gezien de studie van het Bureau voor de grondrechten inzake kindvriendelijke justitie – vooruitzichten en ervaringen van beroepsbeoefenaars ten aanzien van de participatie van kinderen in burgerlijke en strafzaken in 10 EU-lidstaten (2015), – gezien het verslag van het Bureau voor de grondrechten inzake geweld tegen kinderen met een handicap: wetgeving, beleid en programma’s in de EU (2015), – gezien het onderzoek van het Bureau voor de grondrechten naar LGBT's in de EU (2013), zijn verslag "Being Trans in the European Union - Comparative analysis of the EU LGBT survey data" (2014), zijn themaverslag over de situatie op het gebied van grondrechten van interseksuelen (2015), – gezien het verslag van het Bureau voor de grondrechten getiteld "Geweld tegen vrouwen: een EU-breed onderzoek", – gezien het onderzoek van het Bureau voor de grondrechten getiteld "Antisemitism - Overview of data available in the European Union 2004-2015", – gezien de vergelijkende juridische analyse van het Bureau voor de grondrechten getiteld "Protection against discrimination on grounds of sexual orientation, gender identity and sex characteristics in the EU", – gezien de EU-MIDIS-enquêtes van het Bureau voor de grondrechten en zijn onderzoek naar de Roma, – gezien de index voor gendergelijkheid van het Europees instituut voor gendergelijkheid voor 2015 en het verslag uit 2015 van dit instituut getiteld "Reconciliation of work, family and private life in the European Union: Policy review", – gezien de "Study to identify and map existing data and resources on sexual violence against women in the EU" van het Europees Instituut voor gendergelijkheid, – gezien het situatieverslag van Europol uit 2016 "Trafficking in human beings in the EU", – gezien het verslag van Eurostat uit 2015 "Trafficking in human beings", – gezien de studies van de Europese Stichting tot verbetering van de levens- en arbeidsomstandigheden (Eurofound) getiteld "Working time and work-life balance in a life course perspective" (2013), "Caring for children and dependants: Effect on careers of young workers" (2013) en "Working and caring: Reconciliation measures in times of demographic change" (2015), – gezien de studie van de onderzoeksdienst van het Europees Parlement van mei 2015 getiteld "Gender equality in employment and occupation - Directive 2006/54/EC, European Implementation Assessment", – gezien de studie van het directoraat-generaal Intern Beleid van de Unie getiteld "Discrimination Generated by the Intersection of Gender and Disability", – gezien de hoorzitting over de grondrechten van de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken van 16 juni 2016, – gezien artikel 52 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken en de adviezen van Commissie constitutionele zaken, de Commissie rechten van de vrouw en gendergelijkheid en de Commissie verzoekschriften (A8-0345/2016), A. overwegende dat het essentieel is alle grondrechten te beschermen; overwegende dat het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie een volwaardig onderdeel van de Verdragen is geworden; overwegende dat er in de EU en de lidstaten ontegenzeglijk inbreuken op de grondrechten plaatsvinden, zoals blijkt uit verslagen van de Commissie, van het Bureau voor de grondrechten (FRA), van de Raad van Europa en de VN en van ngo's; B. overwegende dat de Europese Unie een gemeenschap is die gevestigd is op de waarden van eerbiediging van de menselijke waardigheid, vrijheid, democratie, gelijkheid, de rechtsstaat en eerbiediging van de mensenrechten, met inbegrip van de rechten van personen die tot een minderheid behoren; C. overwegende dat de rechtsstaat de ruggengraat van de Europese liberale democratie vormt en, als gemeenschappelijk element van de constitutionele tradities van alle lidstaten, een van de beginselen is waarop de Unie is gegrondvest, en dat de eerbiediging van de rechtsstaat een eerste voorwaarde is voor de bescherming van de grondrechten en -plichten die zijn neergelegd in de Verdragen en in het internationaal recht; D. overwegende dat de EU en de lidstaten bij het aanpakken van de huidige problemen deze waarden moeten uitdragen en in praktijk moeten brengen bij alle maatregelen die zij nemen; overwegende dat de manier waarop de rechtsstaat op nationaal niveau ten uitvoer wordt gelegd cruciaal is om het wederzijds vertrouwen tussen de lidstaten en hun rechtsstelsels te waarborgen; overwegende dat in artikel 17 VEU is bepaald dat de Commissie moet toezien op de toepassing van de Verdragen; E. overwegende dat de EU-instellingen al procedures gestart hebben om een oplossing te vinden voor het zgn. Kopenhagendilemma; overwegende dat uit recente ontwikkelingen is gebleken dat de instrumenten en procedures om de volledige en correcte toepassing van de beginselen en waarden van de Verdragen te waarborgen aan herziening toe zijn en geïntegreerd moeten worden en dat er een doeltreffende mechanisme moet worden ontwikkeld om bestaande leemten op te vullen en ervoor te zorgen dat de beginselen en waarden van de Verdragen in de hele Unie worden nageleefd; overwegende dat dit mechanisme op feiten gebaseerd, objectief en niet-discriminerend moet zijn en met inachtneming van de beginselen van subsidiariteit, noodzaak en evenredigheid, in gelijke mate van toepassing moet zijn op zowel de lidstaten als de instellingen van de Unie en gebaseerd moet zijn op een trapsgewijze aanpak die zowel een preventief als een corrigerend onderdeel omvat; F. overwegende dat de Europese Unie zich ertoe heeft verbonden de vrijheid en pluriformiteit van de media te beschermen, alsook het recht op informatie en de vrijheid van meningsuiting, zoals neergelegd in het Handvest van de grondrechten en het EVRM; G. overwegende dat migratie een aspect van het heden en de toekomst van de EU is en een van de uitdagingen van onze tijd vormt, aangezien migratie een beroep doet op de internationale humanitaire verantwoordelijkheden van de EU en haar lidstaten, en dat het fenomeen om democratische redenen een kans betekent en een toekomstgerichte oplossing vergt, die zowel het crisisbeheer op de korte en middellange termijn betreft als het langetermijnbeleid op het gebied van integratie en sociale inclusie; H. overwegende dat het recht op asiel wordt gewaarborgd door het Verdrag inzake de status van vluchtelingen (het Verdrag van Genève) van 1951 en het protocol daarbij van 31 januari 1967, alsook door het Handvest; I. overwegende dat de Commissie tussen september en december 2015 48 inbreukbesluiten heeft genomen tegen lidstaten vanwege een onvolledige omzetting en tenuitvoerlegging van het gemeenschappelijk Europees asielstelsel; J. overwegende dat er volgens de Internationale Organisatie voor Migratie in 2015 minstens 3 3771 mensen om het leven zijn gekomen of verdwenen zijn bij hun poging om een veilige plek in Europa te bereiken, waarmee het totale aantal doden of vermisten in de voorbije twintig jaar op meer dan 30 000 uitkomt; K. overwegende dat terreurdaden tot de ernstigste schendingen van fundamentele rechten en vrijheden behoren; overwegende dat het noodzakelijk is over geschikte instrumenten te beschikken om de burgers en inwoners van de EU te beschermen en op ondubbelzinnige wijze te reageren, en dergelijke schendingen te bestrijden binnen het kader van de rechtsstaat; L. overwegende dat de moord op acht journalisten van het satirisch tijdschrift “ Charlie Hebdo” op 7 januari 2015 een poging was om de vrijheid van de media, de vrijheid van meningsuiting en de vrijheid van kunst in de EU te treffen; M. overwegende dat het van essentieel belang is dat bij alle maatregelen die door de lidstaten en de EU worden genomen de grondrechten en burgerlijke vrijheden worden geëerbiedigd, onder meer de eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer en het gezinsleven, het recht op vrijheid en veiligheid, het recht op bescherming van persoonsgegevens, het vermoeden van onschuld en het recht van verdediging, het recht op doeltreffende voorziening in rechte en op een eerlijk proces, de vrijheid van meningsuiting en informatie en de vrijheid van gedachte, geweten en godsdienst; overwegende dat doeltreffend democratisch toezicht op veiligheidsmaatregelen essentieel is; overwegende dat de veiligheid van de Europese burgers niet ten koste mag gaan van hun rechten en vrijheden; overwegende dat deze twee beginselen in feite twee zijden van dezelfde medaille zijn; N. overwegende dat inperkingen van bij het Handvest erkende rechten en vrijheden in overeenstemming moeten zijn met het evenredigheids- en het noodzakelijkheidsbeginsel en moeten stroken met artikel 52 van het Handvest; O. overwegende dat de bevoegdheden van de lidstaten inzake inlichtingendiensten geëerbiedigd moeten worden, overeenkomstig artikel 72 VWEU; P. overwegende dat in Richtlijn 2000/31/EG van het Europees Parlement en de Raad van 8 juni 2000 betreffende bepaalde juridische aspecten van de diensten van de informatiemaatschappij, met name de elektronische handel, in de interne markt (27) , en in het bijzonder in artikel 15, lid 1, wordt bepaald dat de lidstaten aanbieders van diensten geen algemene verplichting mogen opleggen om bij het aanbieden van transmissie-, opslag- en hostingdiensten toezicht te houden op de informatie die zij doorgeven of opslaan, noch om actief te gaan zoeken naar feiten of omstandigheden die op onwettige activiteiten duiden; Q. overwegende dat er volgens de Commissie jaarlijks 75 miljoen mensen in de EU het slachtoffer worden van misdrijven; R. overwegende dat mensenhandel een ernstig misdrijf is dat vaak in het kader van georganiseerde misdaad wordt gepleegd, een ernstige aantasting van de menselijke waardigheid inhoudt, een van de ergste schendingen van de fundamentele rechten vormt, vrouwen en meisjes onevenredig hard treft en uitdrukkelijk verboden is door het Handvest; S. overwegende dat mensenhandel met het oog op seksuele uitbuiting nog steeds de meest voorkomende vorm van mensenhandel is; overwegende dat 76 % van de geregistreerde slachtoffers in de EU vrouwen zijn; overwegende dat 70 % van de geïdentificeerde slachtoffers van mensenhandel in de EU onderdanen zijn van de EU; T. overwegende dat bij Richtlijn 2011/36/EU gemeenschappelijke bepalingen worden ingevoerd om, rekening houdend met het genderperspectief, de preventie van misdrijven in verband met mensenhandel te versterken en de slachtoffers ervan beter te beschermen; U. overwegende dat mensenhandel en mensensmokkel twee heel verschillende verschijnselen zijn, waartussen in sommige gevallen echter wel een verband kan bestaan; V. overwegende dat discriminatie, racisme, vreemdelingenhaat, haatdragende taal en haatmisdrijven, ingegeven door racisme, vreemdelingenhaat of vooroordelen op grond van iemands godsdienst of overtuiging, leeftijd, handicap, seksuele gerichtheid of genderidentiteit, de kernwaarden van de EU en haar lidstaten bedreigen; overwegende dat er steeds meer haatpropaganda wordt bedreven door politieke krachten en dat er in brede lagen van de bevolking steeds vaker sprake is van vreemdelingenhaat en andere vooroordelen, onder meer via internet; overwegende dat het bestrijden van discriminatie, racisme en vreemdelingenhaat van cruciaal belang is om eerbiediging van de Europese waarden van verdraagzaamheid, verscheidenheid en wederzijds respect te waarborgen; W. overwegende dat mensen bloot kunnen staan aan meervoudige en intersectionele discriminatie; overwegende dat bij beleid ter bestrijding van één discriminatiegrond rekening moet worden gehouden met de situatie van specifieke groepen die het slachtoffer zouden kunnen zijn van meervoudige discriminatie op gronden zoals leeftijd, ras, godsdienst, seksuele gerichtheid, geslacht of handicap; X. overwegende dat gelijkheid van vrouwen en mannen een grondbeginsel van de EU is en dat elke vorm van discriminatie op grond van geslacht verboden is; Y. overwegende dat geweld tegen vrouwen een schending van de grondrechten is die alle lagen van de bevolking treft, ongeacht leeftijd, opleidingsniveau, inkomen, sociale positie of land van herkomst of verblijf; overwegende dat genderongelijkheid en genderstereotypen leiden tot een groter risico van geweld en andere vormen van exploitatie en de volledige participatie van vrouwen op alle terreinen van het leven belemmeren; Z. overwegende dat uit de enquête van het FRA over geweld tegen vrouwen blijkt dat in de EU één op de drie vrouwen boven de 15 te maken krijgt met fysiek of seksueel geweld, één op de zes een vorm van seksueel geweld ondergaat en één op de twintig het slachtoffer wordt van verkrachting; AA. overwegende dat gendergebaseerd geweld en geweld tegen vrouwen op veel plaatsen nog steeds stilzwijgend getolereerd wordt en dat slachtoffers vaak geen aangifte doen omdat zij geen vertrouwen hebben in de autoriteiten; overwegende dat er een nultolerantieaanpak moet komen; AB. overwegende dat seksuele en reproductieve gezondheid en rechten onder de bevoegdheden van de lidstaten vallen; overwegende dat de EU niettemin kan bijdragen aan de bevordering van goede werkwijzen in de lidstaten; AC. overwegende dat de gelijke toegang van vrouwen tot gezondheidszorg, met inbegrip van seksuele en reproductieve gezondheidszorg, moet worden gegarandeerd, ongeacht hun economische situatie, handicaps of geografische situatie; AD. overwegende dat kinderen de toekomst van onze maatschappij zijn en dat wij verantwoordelijk zijn voor hun heden; overwegende dat onderwijs een van de beste manieren is om waarden als vrede, verdraagzaamheid, co-existentie, gelijkheid, rechtvaardigheid en respect voor de mensenrechten uit te dragen via formele, niet-formele en informele onderwijsmethoden, overeenkomstig artikel 14 van het Handvest; AE. overwegende dat kinderhulplijnen, voorlichtingsdiensten en soortgelijke instrumenten nuttig zijn als mechanismen voor bewustmaking, raadpleging en melding met betrekking tot gevallen van schending van de rechten van het kind; AF. overwegende dat livestreaming van seksueel misbruik van kinderen inmiddels geen nieuwe trend meer is, maar een gevestigde werkelijkheid; overwegende dat kinderen het risico lopen het slachtoffer te worden van grooming op internet en benadering voor seksuele doeleinden, wat in de ernstigste gevallen kan uitmonden in aanranding en andere vormen van misbruik, en dat er niet voldoende wordt gedaan om seksueel misbruik van kinderen te voorkomen via voorlichtingsprogramma's, en evenmin om de justitiële samenwerking tussen lidstaten te versterken met het oog op de bestrijding van pedofielennetwerken; AG. overwegende dat het recht op persoonlijke levenssfeer en op bescherming van persoonsgegevens vooral belangrijk is wanneer het om kinderen gaat, aangezien zij de meest kwetsbare groep in de samenleving vormen; AH. overwegende dat niet-begeleide en alleenstaande kinderen overeenkomstig artikel 37 van het Verdrag inzake de rechten van het kind en het beginsel van het belang van het kind als algemene regel niet in detentie mogen worden gehouden en dat zij in een veilige omgeving moeten worden ondergebracht waar zij de nodige bescherming en gezondheidszorg en het nodige onderwijs krijgen; AI. overwegende dat de eerbiediging van de rechten van personen die tot een minderheid behoren tot de grondbeginselen van de EU behoort; overwegende dat de effectieve bescherming van minderheden versterkt moet worden; overwegende dat, in het licht van het toenemende populisme en extremisme, de co-existentie met en de eerbiediging van minderheden moeten worden bevorderd; overwegende dat minderheden bijdragen aan de rijkdom en diversiteit van Europa; overwegende dat de migratiecrisis geleid heeft tot wantrouwen en toenemende haat jegens minderheidsgroeperingen in Europa; AJ. overwegende dat in het verslag van het FRA van 2016 over de grondrechten wordt geconstateerd dat discriminatie en zigeunerhaat de doeltreffende integratie van de Roma nog steeds in de weg staan; overwegende dat etnische afkomst volgens de Eurobarometerenquête van 2015 beschouwd wordt als de voornaamste discriminatiegrond; AK. overwegende dat Roma in Europa als individu en als groep in hun dagelijkse leven te maken hebben met zigeunerhaat, systematische vooroordelen, racisme, onverdraagzaamheid, vijandigheid, discriminatie en sociale uitsluiting; overwegende dat de segregatie van Romakinderen in het onderwijs in de meeste lidstaten nog steeds een probleem is; overwegende dat discriminatie van Roma op de arbeidsmarkt hun verhindert om de vicieuze cirkel van armoede beter te kunnen verbreken; AL. overwegende dat de artikelen 8, 9, 10, 19 en 21 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, alsook de jurisprudentie van het HvJ-EU het belang van de sociale grondrechten erkennen en derhalve onderstrepen dat deze rechten en met name de vakbondsrechten, het recht van staking, het recht van vereniging en het recht van vergadering evenzeer moeten worden beschermd als de andere door het Handvest erkende grondrechten; AM. overwegende dat slechts 27 % van de Europeanen het voor heel Europa geldende alarmnummer 112 kent en dat nog altijd niet alle mensen hiertoe toegang hebben; AN. overwegende dat de lidstaten verplicht zijn iedereen, dus ook LGBTI's, te beschermen tegen elke vorm van discriminatie en geweld; overwegende dat elke vorm van discriminatie en geweld op grond van seksuele gerichtheid en genderidentiteit veroordeeld dient te worden; AO. overwegende dat alomtegenwoordige negatieve sociale houdingen en stereotypes volgens veldonderzoek van het FRA een grote belemmering vormen voor de aanpak van discriminatie en haatmisdrijven tegen LGBTI's; AP. overwegende dat volgens de studie van het FRA transseksuele respondenten van alle LGBTI-subgroepen het vaakst melding maakten van discriminatie, geweld en pesterijen; Bescherming van grondrechten en waardigheid 1. herhaalt dat de menselijke waardigheid de onschendbare basis van alle grondrechten vormt en niet aan enige instrumentalisering mag worden onderworpen, maar geëerbiedigd en beschermd moet worden bij alle initiatieven van de EU; vraagt om bewustmaking van EU-burgers inzake de inherente waardigheid van alle personen, opdat er een meer menselijke en rechtvaardige samenleving ontstaat; 2. veroordeelt alle vormen van discriminatie en geweld tegen alle mensen in de EU, aangezien zij een rechtstreekse schending van de menselijke waardigheid betekenen; 3. herhaalt zijn verzoek om eerbiediging van een waardig levenseinde; benadrukt dat de doodstraf indruist tegen de fundamentele waarden van de EU; 4. benadrukt dat de toetreding van de Unie tot het EVRM een verdragsverplichting is ingevolge artikel 6, lid 2, VEU; wijst erop dat dit de bescherming van de grondrechten in de EU zou verbeteren en verwacht dat de juridische obstakels die toetreding in de weg staan zo spoedig mogelijk worden weggenomen; Rechtsstaat 5. benadrukt dat mensenrechten universeel, ondeelbaar en altijd complementair zijn en dat er in een rijke, diverse samenleving een billijk evenwicht moet worden gevonden tussen de rechten van eenieder; benadrukt dat het belangrijk is om ervoor te zorgen dat de in artikel 2 en in het Handvest vervatte beginselen zowel in de EU-wetgeving als in de nationale wetgeving volledig ten uitvoer worden gelegd; verzoekt de Commissie telkens een inbreukprocedure in te leiden wanneer een lidstaat het Handvest niet naleeft bij de tenuitvoerlegging van het EU-recht; 6. brengt in herinnering dat de Unie in haar betrekkingen met de rest van de wereld moet bijdragen aan de bescherming van de grondrechten; verzoekt de EU-instellingen om zowel in hun buitenlandse betrekkingen als bij binnenlands beleid met externe gevolgen te zorgen voor een hoge mate van bescherming van deze rechten; 7. acht het essentieel te waarborgen dat de in artikel 2 VEU opgesomde gemeenschappelijke Europese waarden ten volle worden geëerbiedigd in de Europese en de nationale wetgeving, alsook in het overheidsbeleid en bij de uitvoering ervan; is van mening dat het voor het behoud van de rechtsstaat noodzakelijk is dat alle betrokken actoren op nationaal niveau zich meer inspannen om die te eerbiedigen en te versterken; wijst erop dat een doeltreffend, onafhankelijk en onpartijdig rechtsstelsel cruciaal is voor de rechtsstaat; 8. merkt op dat regelmatige uitwisselingen met de EU-instellingen en tussen de lidstaten onderling, op basis van objectieve criteria en contextuele beoordelingen, toekomstige problemen met betrekking tot de rechtsstaat zouden kunnen afzwakken of voorkomen; verzoekt nogmaals om invoering van een EU-pact voor democratie, rechtsstaat en grondrechten dat zou moeten bestaan in een jaarverslag met landenspecifieke aanbevelingen; is van mening dat bij de opstelling van dit verslag gebruik moet worden gemaakt van een verscheidenheid aan bronnen, zoals de verslagen van het FRA, de Raad van Europa of de VN, en dat het verslag bestaande instrumenten zoals het justitiescorebord moet integreren en aanvullen en het mechanisme voor samenwerking en toetsing voor Roemenië en Bulgarije moet vervangen; 9. acht het verheugend dat de Raad regelmatig debatten organiseert over de rechtsstaat; is van mening dat het EU-pact het kader voor de rechtsstaat van de Commissie en de rechtsstaatdialoog van de Raad moet combineren in één instrument van de Unie en dat de Raad zijn debat moet houden op basis van het jaarverslag met landenspecifieke aanbevelingen; 10. herinnert eraan dat de grondrechten deel moeten uitmaken van de effectbeoordeling voor alle wetgevingsvoorstellen; 11. onderstreept dat de vrijheid van verkeer en van verblijf van Europese burgers en hun familieleden, die is neergelegd in de Verdragen en wordt gewaarborgd door de richtlijn inzake vrij verkeer, een van de grondrechten van de Europese burgers is; 12. erkent dat neutraliteit van de staat essentieel is voor de bescherming van de vrijheid van gedachte, geweten en godsdienst, waarbij alle godsdiensten en geloofsovertuigingen gelijk behandeld worden en de vrijheid om de godsdienst van zijn keuze te belijden en om van godsdienst of overtuiging te veranderen, gewaarborgd wordt; 13. wijst erop dat de vrijheid van meningsuiting, van informatie en van de media fundamenteel is voor de democratie en de rechtsstaat; veroordeelt ten stelligste elke vorm van geweld, pressie of bedreiging tegen journalisten en media; verzoekt de lidstaten zich te onthouden van maatregelen die de vrijheid van media, communicatie en informatie inperken; verzoekt de Commissie er in het onderhandelingsproces over toetredingen sterker de nadruk op te leggen dat ook deze grondrechten worden nageleefd; 14. herhaalt zijn verzoek aan de EU en haar lidstaten de mogelijkheid te overwegen om een beschermingsregeling voor klokkenluiders in het leven te roepen en waarborgen te bieden voor de bescherming van journalistieke bronnen; 15. geeft uiting aan zijn bezorgdheid over de omstandigheden in de gevangenissen in sommige lidstaten die vaak gekenmerkt worden door overbevolking en mishandeling; onderstreept dat de rechten van gevangenen gewaarborgd moeten worden; verzoekt de Commissie te onderzoeken welke gevolgen gevangenissen en strafrechtelijke stelsels hebben voor kinderen; verzoekt de Commissie de lidstaten hierbij te steunen en een uitwisseling van goede praktijken tussen nationale overheden te bevorderen met betrekking tot verschillende modellen om de relatie tussen gedetineerde ouders en hun kinderen zeker te stellen; 16. herhaalt zijn krachtige veroordeling van "verbeterde ondervragingstechnieken", die krachtens het internationaal recht verboden zijn en die onder meer een inbreuk vormen op de rechten op vrijheid, veiligheid, een humane behandeling, vrijwaring van foltering, het vermoeden van onschuld, een eerlijk proces, rechtsbijstand en gelijke rechtsbescherming; 17. herhaalt zijn verzoek om er door middel van open en transparant onderzoek voor te zorgen dat verantwoording wordt afgelegd over grootschalige schendingen van de grondrechten, met name in het kader van het vervoer en het illegaal vasthouden van gevangenen; 18. herhaalt dat corruptie een ernstige bedreiging vormt voor de democratie, de rechtsstaat en de grondrechten; vraagt de lidstaten en de EU-instellingen systemische corruptie te bestrijden, doeltreffende instrumenten in te zetten voor de bestrijding en bestraffing van corruptie, de besteding van zowel Europese als nationale openbare middelen regelmatig te toetsen en transparantie te bevorderen; 19. verzoekt de Commissie een corruptiebestrijdingsstrategie met doeltreffende instrumenten vast te stellen; vraagt de lidstaten gevolg te geven aan de aanbevelingen van het corruptiebestrijdingsverslag van de Commissie; verzoekt hen de politionele en justitiële samenwerking in de strijd tegen corruptie te versterken; roept de lidstaten en de EU-instellingen derhalve op om de spoedige instelling van de Europese officier van justitie te vergemakkelijken, zodat er voldoende waarborgen voor onafhankelijkheid en efficiëntie worden geboden; Migratie, integratie en sociale inclusie Integratie en sociale inclusie 20. is van mening dat de sociale inclusie en integratie van migranten en vluchtelingen die internationale bescherming genieten in de samenlevingen van de gastlanden een dynamisch multidimensionaal proces is (met rechten en plichten), waarvan respect voor de waarden waarop de EU is gestoeld een integraal deel moet uitmaken, evenals de eerbiediging van de grondrechten van de betrokkenen; meent dat dit zowel een uitdaging als een kans vormt die vereist dat de zowel de vluchtelingen en migranten als de lidstaten, hun lokale en regionale overheden en gastgemeenschappen, die alle een belangrijke rol spelen, gecoördineerd optreden en hun verantwoordelijkheid nemen; 21. verzoekt de lidstaten zo spoedig mogelijk integratiebeleid toe te passen en daarvoor voldoende middelen uit te trekken, en dat beleid uit te stippelen in samenwerking met nationale instellingen, plaatselijke overheden, scholen en ngo's, alsook met de migranten- en vluchtelingengemeenschappen; pleit voor meer uitwisseling van goede praktijken op het gebied van integratie; verzoekt om onderwijsprogramma's die rekening houden met regionale en lokale aspecten van de betrokken gemeenschappen; 22. is van mening dat toegang tot onderwijs een van de fundamenten is voor van de integratie van vluchtelingen; benadrukt dat de beginselen van gelijke behandeling, non-discriminatie en gelijke kansen altijd gewaarborgd moeten worden wanneer beleid en maatregelen voor sociale inclusie en integratie worden opgesteld en uitgevoerd; 23. herhaalt dat interculturele en interreligieuze verdraagzaamheid bevorderd moet worden door middel van voortdurende inspanningen en brede dialoog waarbij alle maatschappelijke actoren en alle beleidsniveaus betrokken worden; 24. verzoekt de lidstaten ernaar te streven gezinnen bij elkaar te houden, wat zal bijdragen tot de integratievooruitzichten op de lange termijn; verzoekt de lidstaten de richtsnoeren van de Commissie te volgen voor de toepassing van Richtlijn 2003/86/EG inzake het recht op gezinshereniging; benadrukt dat de lidstaten alles in het werk moeten stellen om juridische en praktische obstakels weg te werken om tot een snellere besluitvorming ter zake te komen; Migranten en vluchtelingen 25. neemt met bezorgdheid kennis van de incidenten in verband met schendingen van de grondrechten van migranten en vluchtelingen aan de buitengrenzen van de EU en herhaalt dat alle mensen recht hebben op het genieten van hun mensenrechten; herinnert eraan dat asiel zoeken een grondrecht is; moedigt de EU en de lidstaten ertoe aan voldoende middelen uit te trekken voor het creëren van veilige en legale routes voor asielzoekers teneinde het zakelijke model van netwerken van mensenhandelaars en -smokkelaars te ondermijnen en velen ervan te weerhouden gevaarlijke routes te kiezen; herinnert eraan dat het redden van levens niet alleen een daad van solidariteit is met de mensen die in gevaar verkeren, maar ook een wettelijke verplichting; verzoekt de lidstaten en de EU-instellingen zich bij het uitvoeren van grensbewakingsacties en asielprocedures te houden aan het internationale en het EU-recht, alsook aan het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie; wijst erop dat natuurlijke personen of ngo's die echt mensen in nood bijstaan niet het risico mogen lopen daarvoor gestraft te worden; 26. is ingenomen met het feit dat in de onlangs vastgestelde verordening inzake een Europese grens- en kustwacht (EBCG) is voorzien in een specifiek mandaat voor het EBCG om opsporings- en reddingsoperaties te ondersteunen en toe te zien op de in die verordening vervatte waarborgen inzake de grondrechten; verzoekt de lidstaten een passende opleiding te geven aan personen die zich beroepsmatig met asiel bezighouden (zoals ondervragers en tolken) om kwetsbare groepen zo snel mogelijk te identificeren, en asielverzoeken te behandelen overeenkomstig de richtlijn asielnormen en de jurisprudentie van het HvJ-EU ter zake; 27. dringt er bij de lidstaten op aan opvangvoorzieningen te garanderen die mensen niet beroven van hun fundamentele recht op een waardige levensstandaard en op fysieke en mentale gezondheid en die in overeenstemming zijn met de bestaande grondrechten en asielwetgeving, met bijzondere aandacht voor de meest kwetsbare groepen; herinnert eraan dat zowel het internationaal recht als het Handvest de lidstaten verplicht om alternatieven voor detentie te onderzoeken; verzoekt de Commissie toe te zien op de tenuitvoerlegging van het gemeenschappelijk Europees asielstelsel; verzoekt de lidstaten te zorgen voor de doeltreffende en vroegtijdige identificatie van asielzoekers met bijzondere behoeften, hun snelle toegang tot aangepaste opvangvoorzieningen en het toekennen van procedurele waarborgen; herinnert eraan dat het recht op doeltreffende toegang tot procedures een integraal deel vormt van de richtlijn asielprocedures, inclusief het recht op een effectieve voorziening in rechte, ook in strafrechtelijke procedures; verzoekt de lidstaten en de Commissie de nodige maatregelen te treffen om informatie te verstrekken en transparantie te verzekeren omtrent de detentie van migranten en asielzoekers in lidstaten; 28. dringt er bij de Commissie op aan een herziening voor te stellen van Verordening (EG) nr. 862/2007, zodat hierin naar gender uitgesplitste statistische gegevens worden opgenomen over de werking van detentiecentra, teneinde het inzicht in en de reactie op de specifieke behoeften van vluchtelingen en asielzoekers te verbeteren; verzoekt de EU en de lidstaten alomvattend beleid te ontwikkelen om een einde te maken aan alle vormen van geweld tegen vrouwen en meisjes, evenals specifieke maatregelen om ervoor te zorgen dat vrouwelijke vluchtelingen en asielzoekers worden beschermd en toegang hebben tot de rechter; benadrukt dat vrouwelijke migranten te maken kunnen krijgen met dubbele discriminatie in detentie- of opvangcentra en dat zij toegang moeten hebben tot producten voor de vrouwelijke hygiëne, privacy en gezondheidszorg; 29. maakt zich zorgen over meldingen van infiltratie van de georganiseerde misdaad in het beheer van de middelen die voor de opvang van de migranten zijn bestemd, en vraagt de Commissie het gebruik van deze middelen grondig te controleren en te garanderen dat onregelmatigheden worden onderzocht en de verantwoordelijken daarvoor worden vervolgd; 30. verzoekt de lidstaten zich te onthouden van het aanzetten tot angst en haat onder hun bevolking ten opzichte van migranten en asielzoekers voor politiek gewin; verzoekt de lidstaten derhalve positieve campagnes op te zetten om de burgers te helpen beter om te gaan met integratie; 31. betreurt het dat de Commissie nog steeds geen gevolg heeft gegeven aan zijn resoluties van 14 september 2011 over een EU-strategie tegen dakloosheid (28) en 16 januari 2014 over een EU-strategie tegen dakloosheid (29) , met name de paragrafen 10 en 11; benadrukt dat de redenen voor een EU-strategie tegen dakloosheid nog steeds geldig zijn; Vrijheid en veiligheid 32. is ingenomen met de initiatieven en belangrijkste acties van de Commissie om de veiligheidssamenwerking tussen de lidstaten te versterken en een doeltreffende EU-reactie op terrorisme en bedreigingen van de veiligheid in de Europese Unie vast te stellen, en staat volledig achter maatregelen om de weg te banen naar een effectieve veiligheidsunie; verzoekt de lidstaten met klem volledig met elkaar samen te werken en de informatie-uitwisseling, onderling en met Interpol en andere betrokken EU-agentschappen, te verbeteren; benadrukt dat het van belang is bij de strijd tegen het terrorisme de grondrechten te eerbiedigen; verzoekt om een evaluatie van de bestaande maatregelen ter bestrijding van terrorisme; 33. benadrukt dat elk systeem voor grootschalige en willekeurige observatie door inlichtingendiensten een ernstige inbreuk op de grondrechten van de burgers vormt; benadrukt dat elk wetgevingsvoorstel in de lidstaten in verband met toezichtcapaciteiten van inlichtingendiensten in overeenstemming moet zijn met het Handvest en met de beginselen van evenredigheid en noodzaak en verzoekt de Commissie, in het besef dat de lidstaten exclusief bevoegd zijn op dit gebied, er nauwlettend op toe te zien dat dergelijke wetgevingsontwikkelingen stroken met de Verdragen, aangezien die mogelijkerwijs belangrijke juridische kwesties zullen oproepen; 34. benadrukt dat een lidstaat, wanneer hij maatregelen neemt in een noodsituatie, zich steeds moet houden aan de Verdragen en het EVRM; wijst erop dat elke afwijking beperkt moet zijn tot hetgeen strikt vereist wordt door de situatie en moet stroken met de verplichtingen van de betrokken lidstaat uit hoofde van het internationaal recht; 35. verzoekt alle lidstaten nogmaals ervoor te zorgen dat hun nationale wetgevingen en toezichtmechanismen op het gebied van inlichtingendiensten in overeenstemming zijn met het Handvest en het EVRM; 36. wenst dat alle handhavingsagentschappen en -instanties die zich, ook die op lokaal en regionaal niveau, inzetten voor de preventie van radicalisering en terrorisme, worden betrokken bij deze inspanningen en dat ervoor wordt gezorgd dat zij de opleiding en informatie ontvangen die noodzakelijk is voor hun werk; is bezorgd over de toenemende vijandigheid ten opzichte van journalisten en media waarvan politieke, religieuze en terroristische bewegingen blijk geven; verzoekt de lidstaten journalisten en media passende bescherming te bieden en, met gebruikmaking van de rechtsmiddelen waarover zij beschikken, de nodige maatregelen te nemen tegen aanvallen op journalisten; 37. benadrukt dat een gepaste behandeling van slachtoffers, met inbegrip van slachtoffers van terrorisme, essentieel is om hun grondrechten te waarborgen; verzoekt in dit verband om robuust beleid en solide mechanismen om in de individuele behoeften van slachtoffers te voorzien, met inbegrip van een grondige beoordeling van de uitvoering van de slachtofferrichtlijn (2012/29/EU) om te garanderen dat personen die het slachtoffer worden van misdaad in de EU een minimumpakket rechten genieten; 38. is van mening dat een alomvattend beleid ter voorkoming van radicalisering en van ronseling van burgers van de Unie door terroristische organisaties slechts succesvol kan zijn wanneer dit gepaard gaat met proactieve deradicaliseringsprocessen voor de lange termijn in de justitiële sfeer, met educatie- en integratiemaatregelen en met interculturele dialoog; onderstreept de noodzaak om strategieën te ontwikkelen ten behoeve van sociale inclusie en integratie en ter bestrijding van discriminatie die de toegang tot onderwijs, werkgelegenheid en huisvesting in de weg staat; 39. verzoekt de Commissie de lidstaten te steunen bij hun inspanningen om radicalisering en gewelddadig extremisme te voorkomen, waarbij de bevordering van Europese waarden, verdraagzaamheid en gemeenschapsgeest zonder stigmatisering centraal moeten staan, en verzoekt ook de lidstaten hun inspanningen op dit gebied op te voeren; 40. verzoekt om een consistente toepassing van de anti-discriminatiewetgeving als onderdeel van een strategie om radicalisering te voorkomen en deradicalisering mogelijk te maken van personen die zich bij extremistische organisaties hebben aangesloten; herinnert eraan dat uitsluiting en discriminatie van religieuze gemeenschappen in de Europese Unie een voedingsbodem creëren voor de toetreding van personen in een kwetsbare situatie tot mogelijk gewelddadige extremistische organisaties; 41. is van mening dat er een Europees systeem voor vroegtijdige waarschuwing en reactie moet worden opgezet om personen met een hoog radicaliseringsrisico op te sporen; verzoekt de EU en de lidstaten zich meer in te spannen om radicalisering te voorkomen door middel van onderwijs; moedigt de lidstaten ertoe aan om initiatieven op internet te bevorderen om de ideeën en activiteiten van radicale groeperingen te bestrijden en om dit aspect op te nemen in de onderwijsmodules van scholen inzake de preventie van risico's op internet; verzoekt de EU en de lidstaten zich meer in te spannen om de familieleden van personen die risico lopen bij te staan; roept op tot uitwisseling van goede praktijken en het ontwikkelen van tegenverhalen om extremisme, radicalisering en het discours dat mensen ertoe aanzet om terroristische aanslagen te organiseren en te plegen in Europa, tegen te gaan; benadrukt dat een nauwere grensoverschrijdende samenwerking tussen de bevoegde nationale en Europese autoriteiten noodzakelijk is voor betere uitwisseling van informatie, teneinde terreurnetwerken doeltreffender te bestrijden; verzoekt de lidstaten met klem de bestaande samenwerkingsinstrumenten volledig te benutten; verzoekt de EU en de lidstaten beproefde praktijken uit te wisselen op het gebied van de preventie van radicalisering van personen die risico lopen, met name in gevangenissen; 42. verzoekt de Commissie en de lidstaten normen te hanteren die waarborgen dat de aanbevelingen van het Europees Comité inzake de voorkoming van folteringen en onmenselijke of vernederende behandelingen of bestraffingen (CPT) en de uitspraken van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) worden opgevolgd, zowel bij voorlopige hechtenis als bij strafrechtelijke vervolging; 43. herhaalt de aanbevelingen aan de Commissie betreffende de herziening van het Europees aanhoudingsbevel, met name wat betreft de invoering van een evenredigheidstest en een grondrechtenexceptie; Mensenhandel 44. roept de wethandhavingsorganen van de EU op zich meer in te spannen om criminele netwerken van mensenhandelaren en facilitatoren op te sporen en intensiever met elkaar samen te werken, en daarbij bijzondere aandacht te besteden aan misdrijven tegen kinderen; onderstreept dat diensten die met slachtoffers of mogelijke slachtoffers van mensenhandel in contact komen, moeten worden opgeleid zodat zij hen beter kunnen identificeren en hun passende bijstand kunnen bieden, en dat in deze opleidingen de nadruk moet worden gelegd op de eerbiediging van de grondrechten en op de behoeften van mensen in een bijzonder kwetsbare situatie; 45. wijst erop dat uit het verslag van de Commissie over de vorderingen bij de bestrijding van mensenhandel blijkt dat nieuwe technologieën georganiseerde criminele groepen de mogelijkheid bieden op veel grotere schaal potentiële slachtoffers te benaderen dan ooit tevoren en dat veel slachtoffers van mensenhandel, vooral met het oog op seksuele en arbeidsuitbuiting, online worden gerekruteerd; verzoekt de Commissie en de lidstaten maatregelen te treffen ter preventie en bestrijding van het gebruik van nieuwe technologieën als instrument om met name vrouwen en meisjes te ronselen die zo het slachtoffer worden van mensenhandel; 46. benadrukt dat kinderen vanwege hun kwetsbaarheid een geliefd doelwit van mensenhandelaren vormen en dat het identificeren en checken van de identiteit van kinderen die het slachtoffer zijn van mensenhandel een groeiend probleem vormt; herinnert eraan dat sommige lidstaten kinderhandel beschouwen als een aparte vorm van uitbuiting, terwijl andere landen kindslachtoffers gelijkstellen aan volwassenen, waardoor de mogelijkheid om een alomvattend inlichtingenbeeld te vormen en om de beste onderzoeksrespons op EU-niveau vast te stellen wordt belemmerd; wenst daarom dat er op basis van een gemeenschappelijke definitie van dit criminele verschijnsel instrumenten worden ontwikkeld om deze kinderen te kunnen volgen en dat er passende en doelgerichte maatregelen worden genomen om de kinderen in dit proces te begeleiden; 47. wijst erop dat het aanwijzen van voogden voor niet-begeleide kinderen een belangrijke waarborg is dat hun belang zal prevaleren; verzoekt de lidstaten op centraal, regionaal en lokaal niveau maatregelen te nemen om de voogdijstelsels voor kinderen die van ouderlijke zorg verstoken zijn en voor niet-begeleide kinderen te versterken en die stelsels op te zetten overeenkomstig het Handboek voor de voogdij voor kinderen die ouderlijke zorg ontberen; wijst erop dat bij de toepassing van het stelsel speciale aandacht moet worden besteed aan begeleiders en, omwille van het belang van het kind, aan het niet scheiden van het kind van zijn gezin of van de niet-formele begeleiding; 48. verzoekt de lidstaten om zich in gelijke mate in te spannen voor het identificeren, beschermen en bijstaan van slachtoffers van alle vormen van uitbuiting en om de sociale partners, de particuliere sector, de vakbonden en het maatschappelijk middenveld actief bij hun inspanningen te betrekken, en om de wederzijdse erkenning van beslissingen ter bescherming van slachtoffers in de EU te waarborgen; verzoekt de lidstaten de EU-richtlijn tegen mensenhandel volledig en correct ten uitvoer te leggen, met name artikel 8 dat oproept om slachtoffers niet te vervolgen of te bestraffen, alsook de richtlijn betreffende bestrijding van seksueel misbruik en uitbuiting van kinderen, en spoort de lidstaten en de instellingen en organen van de EU ertoe aan hun samenwerking op het gebied van mensenhandel te versterken en beproefde praktijken uit te wisselen, met steun van de EU-coördinator voor de bestrijding van mensenhandel en binnen het kader van het EU-netwerk van nationale rapporteurs of soortgelijke mechanismen op het gebied van mensenhandel; 49. verzoekt de EU en alle lidstaten het Verdrag van de Raad van Europa inzake de bestrijding van mensenhandel te ratificeren; benadrukt dat zowel de lidstaten als de betrokken EU-agentschappen, zoals Europol, ondersteund moeten worden bij hun inspanningen om vervolging mogelijk te maken van degenen die mensenhandel faciliteren; verzoekt de lidstaten ook om in hun nationale strategieën en actieplannen in te gaan op de vraagzijde van mensenhandel en uitbuiting; 50. benadrukt dat onderwijs een doeltreffend middel is voor de preventie van mensenhandel en uitbuiting en verzoekt de lidstaten via maatregelen op centraal, regionaal en lokaal niveau preventieprogramma's in hun nationale leerplannen op te nemen en preventieprogramma's en bewustmakingsactiviteiten te bevorderen en te mainstreamen; 51. benadrukt dat de maatregelen ter voorkoming en vermijding van de afname van door slachtoffers van mensenhandel geproduceerde goederen en diensten moeten worden aangescherpt; beklemtoont dat die maatregelen moeten worden ingebouwd in de Europese strategie tegen deze plaag, en dat ook het bedrijfsleven daarbij moet worden betrokken; 52. roept de EU en haar lidstaten op mensenhandel voor losgeld waarbij sprake is van martelpraktijken aan te merken als een vorm van mensenhandel; is van oordeel dat de ernstig getraumatiseerde overlevenden van deze praktijken erkend moeten worden als slachtoffers van strafbare mensenhandel, en bescherming, zorg en ondersteuning moeten krijgen (30) ; Bestrijding van discriminatie, vreemdelingenhaat, haatmisdrijven en haatpropaganda 53. is bezorgd over de toename van racisme en vreemdelingenhaat in de vorm van afrofobie, zigeunerhaat, antisemitisme, islamofobie en negatieve sentimenten ten aanzien van migranten; vraagt de lidstaten de vrijheid van gedachte, geweten, godsdienst en overtuiging te beschermen; dringt er bij de EU en haar lidstaten op aan om meervoudige discriminatie op te nemen in het gelijkheidsbeleid; verzoekt de Commissie en de lidstaten de werkzaamheden op het gebied van de uitwisseling van beproefde praktijken te intensiveren en hun samenwerking te versterken om racisme, vreemdelingenhaat, homofobie, transfobie en andere vormen van onverdraagzaamheid te bestrijden, met volledige betrokkenheid van het maatschappelijk middenveld en input van vertegenwoordigers van betrokken partijen, zoals het FRA; 54. is verheugd over de resultaten van het EU-colloquium 2015 over de grondrechten en de aanwijzing van coördinatoren voor antisemitisme en moslimhaat; verzoekt de EU en de lidstaten het beleid tegen antisemitisme en islamofobie te coördineren en te versterken en onder meer onmiddellijk uitvoering te geven aan de belangrijkste maatregelen die door het grondrechtencolloquium zijn geïdentificeerd; 55. betreurt het dat het voorstel van 2008 voor een richtlijn inzake gelijke behandeling nog altijd door de Raad moet worden goedgekeurd; herhaalt zijn oproep aan de Raad zo snel mogelijk zijn standpunt over dit voorstel te bepalen; moedigt de Commissie aan om concrete stappen te zetten ten aanzien van de antidiscriminatieagenda; 56. veroordeelt de dagelijks in de EU voorkomende incidenten in verband met haatmisdrijven en haatpropaganda die zijn ingegeven door racisme, vreemdelingenhaat of religieuze onverdraagzaamheid of vooroordelen jegens personen met een handicap, seksuele geaardheid, genderidentiteit of minderheidsstatus; betreurt de toename van haatpropaganda vanuit bepaalde instellingen, politieke partijen en media; verzoekt de EU het goede voorbeeld te geven door zich te verzetten tegen haatpropaganda binnen haar instellingen; 57. is bezorgd over de toename van haatpropaganda op internet; beveelt de lidstaten aan een eenvoudige procedure in te voeren aan de hand waarvan burgers haatdragende inhoud op het internet kunnen melden; is ingenomen met de door de Commissie aangekondigde gedragscode voor het tegengaan van illegale haatpropaganda op internet en moedigt ertoe aan die code over te nemen en toe te passen en te blijven streven naar nauwere samenwerking met de particuliere sector en het maatschappelijk middenveld; herinnert eraan dat de maatregelen die in dit verband worden genomen niet in strijd mogen zijn met de grondbeginselen betreffende de vrijheid van meningsuiting, en met name de persvrijheid; 58. uit zijn bezorgdheid over het feit dat slachtoffers van haatpropaganda vaak geen aangifte doen vanwege ontoereikende waarborgen en dat de autoriteiten nalaten om haatmisdrijven in de lidstaten naar behoren te onderzoeken en de daders te veroordeeld te krijgen; verzoekt de lidstaten instrumenten en mechanismen te ontwikkelen en te verbreiden voor het rapporteren van haatmisdrijven en haatpropaganda en ervoor te zorgen dat elk vermeend geval van haatmisdrijf en haatpropaganda daadwerkelijk wordt onderzocht, vervolgd en berecht overeenkomstig nationaal recht en, indien van toepassing, het kaderbesluit inzake racisme en vreemdelingenhaat, de Europese en internationale verplichtingen op het gebied van de mensenrechten en de desbetreffende jurisprudentie van het EHRM, waarbij het recht van vrije meningsuiting en van informatie gewaarborgd moet worden, evenals de persoonlijke levenssfeer en de gegevensbescherming; 59. spreekt zijn bezorgdheid uit over het feit dat diverse lidstaten de bepalingen van Kaderbesluit 2008/913/JBZ niet correct hebben omgezet en verzoekt de betrokken lidstaten dat alsnog te doen, en dat kaderbesluit onverkort ten uitvoer te leggen, evenals Richtlijn 2012/29/EU inzake slachtoffers van misdrijven; verzoekt de Commissie toezicht te houden op de omzetting van deze instrumenten en zo nodig inbreukprocedures in te leiden; neemt ter kennis dat sommige lidstaten de bescherming die wordt gegeven aan slachtoffers van discriminatie op basis van andere gronden, zoals seksuele geaardheid of genderidentiteit, bij de uitvoering van het kaderbesluit hebben uitgebreid; moedigt de Commissie aan om een dialoog op gang te brengen met de lidstaten waarvan de wetgeving geen homofobe en transfobe haatmotieven dekt, teneinde de resterende wetgevingslacunes wetgeving weg te werken; 60. verzoekt de Commissie om ondersteuning van opleidingsprogramma's voor rechtshandhavings- en gerechtelijke instanties, alsook voor de betrokken EU-agentschappen, met het oog op het voorkomen en bestrijden van discriminerende praktijken en haatmisdrijven; verzoekt de lidstaten ervoor te zorgen dat de autoriteiten die belast zijn met het onderzoeken en vervolgen van dergelijke misdrijven over de praktische instrumenten en de vaardigheden beschikken die zij nodig hebben om de strafbare feiten die onder het kaderbesluit vallen op te sporen en te behandelen en om te interageren en communiceren met slachtoffers; 61. erkent dat de volle omvang van ongelijkheid in de EU nog steeds niet bekend is vanwege het ontbreken van door de lidstaten verzamelde vergelijkbare en uitgesplitste gegevens over gelijkheid; is van mening dat de verzameling van dergelijke gegevens door de lidstaten essentieel is voor het vaststellen van zinvol beleid ter uitvoering van de gelijkheidswetgeving van de EU; verzoekt de Commissie en de Raad te erkennen dat er betrouwbare en vergelijkbare gegevens over gelijkheid nodig zijn om discriminatie te kunnen meten, uitgesplitst naar discriminatiegrond, ter onderbouwing van de beleidsvorming; verzoekt beide instellingen om samenhangende beginselen voor het verzamelen van gegevens over gelijkheid vast te stellen op basis van zelfidentificatie, EU-gegevensbeschermingsnormen en raadpleging van de relevante gemeenschappen; 62. verzoekt de instellingen en de lidstaten van de EU, alsmede de regionale en lokale overheden, de rol van interculturele en mensenrechteneducatie in de nationale leerplannen te versterken als middel om racisme en alle andere vormen van onverdraagzaamheid te voorkomen, en dringt aan op de bevordering van een sterker rechtenbesef; is van mening dat een volledige mensenrechteneducatie ook op gepaste wijze voorlichting moet omvatten over mensenrechtenschendingen in het verleden, institutioneel racisme en het belang van herdenken; 63. acht het van cruciaal belang dat alle lidstaten meewerken aan nationale of internationale gerechtelijke onderzoeken die ten doel hebben verantwoordelijkheden vast te stellen voor en achter de waarheid te komen over door totalitaire regimes in de Unie gepleegde misdaden tegen de menselijkheid, en te zorgen voor gerechtigheid en genoegdoening voor de slachtoffers ervan; spoort de lidstaten aan om te zorgen voor de noodzakelijke opleiding van beoefenaars van juridische beroepen op dit gebied; verzoekt de Commissie een objectieve evaluatie te verrichten van de stand van zaken bij deze processen, met het oog op de bevordering van de "democratische herinnering" in alle lidstaten; waarschuwt ervoor dat niet-naleving van de internationale aanbevelingen inzake de "democratische herinnering" en de beginselen van universele rechtsmacht een inbreuk vormt op de grondbeginselen van de rechtsstaat; Vrouwenrechten en geweld tegen vrouwen 64. betreurt het dat er nog steeds geen gendergelijkheid is bereikt, dat er op veel gebieden geen vooruitgang wordt geboekt en dat de grondrechten van vrouwen nog steeds geschonden worden; veroordeelt alle vormen van geweld jegens vrouwen en meisjes, zoals huiselijk geweld, eremoorden, gedwongen huwelijken, vrouwenhandel en genitale verminking; benadrukt dat dergelijke praktijken nooit te rechtvaardigen zijn en strafbaar moeten worden gesteld en bestraft moeten worden, en dat de Europese en nationale autoriteiten nauwer moeten gaan samenwerken, met name door beproefde praktijken uit te wisselen en meer en beter vergelijkbare gegevens te verzamelen over alle vormen van geweld tegen vrouwen, met inbegrip van meervoudige discriminatie; meent dat allen die in de Unie wonen, ongeacht hun oorspronkelijke cultuur of traditie, de wet en de rechten en waardigheid van vrouwen moeten eerbiedigen; 65. betreurt dat vrouwen en meisjes niet in alle lidstaten op dezelfde manier tegen geweld worden beschermd; benadrukt dat er nog veel verbeteringen nodig zijn om geweld tegen vrouwen en meisjes te bestrijden; verzoekt de EU het Verdrag van Istanbul te ondertekenen en te ratificeren, nu de Commissie in maart 2016 de procedure daarvoor heeft gestart; herinnert de lidstaten eraan dat toetreding van de EU tot het Verdrag van Istanbul hen niet ontslaat van de verplichting dat verdrag te ondertekenen, te ratificeren en uit te voeren en spoort hen aan dit te doen; verzoekt de Commissie en de lidstaten de bestaande wetgeving te evalueren en de kwestie van geweld tegen vrouwen hoog op de agenda te houden, aangezien gendergerelateerd geweld niet mag worden getolereerd; herhaalt zijn verzoek aan de Commissie om een wetgevingsvoorstel in te dienen met maatregelen om het beleid van de lidstaten ter preventie van geweld tegen vrouwen en meisjes te bevorderen en ondersteunen; 66. dringt bij de lidstaten en de regionale en lokale autoriteiten aan op meer gerichte bewustmakingscampagnes om geweld te voorkomen en vrouwen aan te moedigen om misdrijven te melden; verzoekt de lidstaten tevens passende en ontradende straffen op te leggen aan daders en alle slachtoffers van geweld en hun rechten onverwijld te beschermen en daarbij speciale aandacht te besteden aan kwetsbare groepen, overeenkomstig de slachtofferrichtlijn; verzoekt de lidstaten om Richtlijn 2011/99/EU betreffende het Europees beschermingsbevel volledig ten uitvoer te leggen, om de passende bescherming en ondersteuning van vrouwen en meisjes die slachtoffer worden van geweld te waarborgen, evenals Richtlijn 2011/36/EU inzake de voorkoming en bestrijding van mensenhandel, teneinde vrouwen en meisjes te beschermen tegen mensenhandel, geweld en seksuele uitbuiting; benadrukt dat de slachtoffers van gendergerelateerd geweld naar behoren moeten worden behandeld en ondersteund, overeenkomstig de interne voorschriften en de internationale verplichtingen; 67. onderstreept dat er, om gendergerelateerd geweld op een doeltreffende manier te bestrijden, een gedragswijziging ten opzichte van vrouwen en meisjes nodig is, verzoekt de lidstaten meer te doen om gendergebaseerde stereotypen die genderrollen reproduceren en versterken te bestrijden op de gebieden waar ze nog steeds standhouden; roept de Commissie op om de beste praktijken van de lidstaten voor het aanpakken van genderstereotypen op school te delen; verzoekt de lidstaten de noodzakelijke bewustmakingsacties en andere vormen van gespecialiseerde scholing aan te bieden aan politie- en rechtbankpersoneel en rechters om hen in staat te stellen op adequate wijze om te gaan met het probleem van gendergerelateerd geweld, teneinde nieuwe trauma's en de revictimisatie tijdens strafprocessen te voorkomen; verzoekt de lidstaten de autoriteiten te ondersteunen bij de doeltreffende identificatie van de specifieke behoeften van slachtoffers van gendergerelateerd geweld en hun indien nodig speciale beschermingsdiensten aan te bieden, overeenkomstig de slachtofferrichtlijn; 68. dringt er bij de lidstaten op aan te zorgen voor voldoende toevluchtsoorden voor slachtoffers van gendergerelateerd geweld, evenals voor gerichte en geïntegreerde ondersteuningsdiensten, zoals traumahulp en begeleiding; dringt er bij de Commissie en de lidstaten op aan om maatschappelijke organisaties die met slachtoffers van gendergerelateerd geweld werken op alle mogelijke manieren te ondersteunen; 69. dringt er bij de lidstaten op aan zich te buigen over de situatie van gehandicapte vrouwen die het slachtoffer zijn van huiselijk geweld, aangezien die vaak niet kunnen ontsnappen aan de gewelddadige relatie; 70. is diep verontrust over de voortdurende praktijk van genitale verminking, die een ernstige vorm van geweld tegen vrouwen en meisjes is; vraagt de lidstaten om het bewustzijn van alle betrokkenen te vergroten en in hun beleid tegen genitale verminking de nadruk te leggen op preventie; vraagt de lidstaten bovendien om volledig met elkaar samen te werken om de gegevensverzameling over en het inzicht in dit fenomeen te verbeteren en zo de resultaten van hun inspanningen om vrouwen en meisjes te beschermen tegen genitale verminking te optimaliseren; 71. veroordeelt de frequente gevallen van intimidatie en verkrachting op openbare plaatsen in de Europese Unie scherp en meent dat elke vrouw en elk meisje zich veilig moet kunnen voelen tegen elke vorm van seksuele intimidatie op elke openbare plaats; verzoekt de lidstaten maatregelen te nemen om ervoor te zorgen dat deze daden naar behoren worden bestraft, dat de daders worden vervolgd en dat bescherming wordt gegeven aan de slachtoffers; vraagt de EU en de lidstaten om meer inspanningen te leveren om vrouwelijke vluchtelingen en asielzoekers, die onderweg bijzonder kwetsbaar zijn voor geweld, te beschermen; 72. roept de lidstaten op om gendergelijkheid op het werk te waarborgen; betreurt dat vrouwen nog steeds geconfronteerd worden met discriminerende arbeidsvoorwaarden; vraagt aandacht voor hun geringe vertegenwoordiging in wetenschap, technologie en het ingenieurswezen, ondernemerschap en het besluitvormingsproces, zowel in de publieke als in de particuliere sector, en benadrukt dat de genderloonkloof een onaanvaardbare discriminatie is; verzoekt de Commissie meer te doen om de vertegenwoordiging van vrouwen in de politieke en economische sfeer te vergroten, de gegevensverzameling over de participatie van vrouwen te verbeteren en genderongelijkheid in de media aan te pakken door de uitwisseling van beproefde praktijken te bevorderen; 73. brengt in dit verband in herinnering dat gelijkheid van mannen en vrouwen uitsluitend kan worden bereikt door middel van een eerlijke herverdeling van betaald en onbetaald werk; erkent dat de handhaving van de grondrechten van vrouwen en meisjes kan worden gewaarborgd door middel van verdere economische, politieke en sociale empowerment, vertegenwoordiging en inclusie; wijst erop dat er de laatste jaren bewegingen tegen gendergelijkheid zijn ontstaan die zich tegen bestaande verworvenheden op het gebied van vrouwenrechten en gendergelijkheid verzetten; 74. herinnert eraan dat armoede op hoge leeftijd in het bijzonder voor vrouwen een punt van zorg is vanwege de nog steeds bestaande loonkloof tussen mannen en vrouwen en de pensioenkloof waartoe die leidt; roept de lidstaten op om passende beleidsmaatregelen op te stellen om oudere vrouwen te ondersteunen en de structurele oorzaken van loonverschillen tussen mannen en vrouwen weg te werken; onderstreept de cruciale rol van hoogwaardige openbare diensten bij de bestrijding van armoede, met name armoede onder vrouwen; 75. wijst erop dat huishoudelijk personeel voor het merendeel uit vrouwen bestaat en vraagt de lidstaten om, in het spoor van Besluit 2014/51/EU van de Raad, sneller werk te maken van de ratificatie en implementatie van het IAO-Verdrag inzake huishoudelijk personeel als essentieel instrument om behoorlijke werkomstandigheden te garanderen; 76. verzoekt de Commissie maatregelen te nemen die tegemoetkomen aan de behoeften van moeders en vaders ten aanzien van de diverse soorten verlof, te weten moederschapsverlof, vaderschapsverlof, ouderschapsverlof en zorgverlof; pleit voor concrete maatregelen om de ouderschapsverlofrechten verder uit te breiden; neemt nota van het voorstel voor de invoering van zorgverlof, zoals beoogd in het stappenplan van de Commissie voor een nieuwe start om de uitdagingen van de combinatie werk en privéleven bij werkende gezinnen aan te pakken; verwacht van de Commissie dat zij verdere actie onderneemt nu het voorstel inzake moederschapsverlof is ingetrokken; 77. wijst nadrukkelijk op het gevaar dat internet, sociale media en andere soorten technologie kunnen worden gebruikt om vrouwen te controleren, te bedreigen en te vernederen, en benadrukt het belang van bewustmakingscampagnes daarover; 78. verzoekt de Commissie om met het oog op een doeltreffendere bevordering van gendergelijkheid gendermainstreaming in te voeren op alle gebieden van de beleidsvorming en in alle voorgestelde wetgeving, onder meer door middel van systematische genderimpactbeoordelingen als onderdeel van de beoordeling van de naleving van de grondrechten en als vast criterium in de dialoog met, onder andere, landen die kandidaat zijn voor toetreding; 79. erkent dat de seksuele en reproductieve gezondheid en rechten van vrouwen verband houden met meerdere mensenrechten, waaronder het recht op leven, het recht om niet te worden blootgesteld aan foltering, het recht op gezondheid, het recht op privacy, het recht op onderwijs en het verbod op discriminatie; benadrukt dat de lidstaten verplicht zijn de seksuele en reproductieve gezondheid en rechten van alle vrouwen en meisjes, zonder enige dwang, discriminatie en geweld, te eerbiedigen, te beschermen en na te leven; benadrukt in dit verband dat personen met een handicap evenveel recht hebben als anderen om gebruik te kunnen maken van al hun grondrechten; 80. verzoekt de EU en de lidstaten het grondrecht van toegang tot preventieve gezondheidszorg te erkennen; beklemtoont dat de Unie een belangrijke rol speelt bij het vergroten van het bewustzijn en het bevorderen van beproefde praktijken op dit gebied, ook in de context van de gezondheidsstrategie van de EU, met inachtneming van de bevoegdheden van de lidstaten, aangezien gezondheid een fundamenteel mensenrecht is dat van essentieel belang is voor de uitoefening van andere mensenrechten; herinnert er in dit verband aan dat samenhang en consistentie tussen het interne en het externe mensenrechtenbeleid van de EU van groot belang zijn; 81. erkent dat de ontzegging van levensreddende seksuele en reproductieve gezondheidsdiensten, waaronder levensreddende abortussen, een ernstige schending van de mensenrechten inhoudt; 82. veroordeelt alle vormen van commercieel surrogaatmoederschap; Kinderen 83. constateert met bezorgdheid dat de kinderarmoedecijfers in de EU nog steeds hoog zijn en dat er steeds meer minderjarigen in armoede leven; herhaalt dat investeren in het welzijn van kinderen en hen uit de armoede halen niet alleen een morele verplichting is, maar ook een sociale en economische prioriteit; moedigt de lidstaten en de EU ertoe aan programma's te lanceren die specifiek bedoeld zijn om het welzijn en de gezonde ontwikkeling van kinderen te bevorderen; verzoekt de lidstaten hun inspanningen voor de bestrijding van de armoede onder en sociale uitsluiting van kinderen op te voeren door de aanbeveling van de Commissie getiteld "Investeren in kinderen: de vicieuze cirkel van achterstand doorbreken" doeltreffend ten uitvoer te leggen en door middel van geïntegreerde strategieën om de toegang tot toereikende middelen, en daarmee tot betaalbare, hoogwaardige diensten, te verbeteren; verzoekt de Commissie verdere maatregelen te nemen om de tenuitvoerlegging van de aanbeveling te monitoren; wenst dat er beleidsmaatregelen en programma's worden vastgesteld om de stijgende onderwijsarmoede van minderjarigen te bestrijden met het oog op hun sociale inclusie; verzoekt de Commissie de invoering van een kindergarantie te overwegen om kinderarmoede en sociale uitsluiting van kinderen te bestrijden; 84. veroordeelt elke vorm van discriminatie van kinderen en is ingenomen met de vaststelling door de Raad van Europa van zijn Strategie voor de rechten van het kind (2016-2021), waarin bijzondere aandacht wordt besteed aan de noodzaak om discriminatie van kinderen met een handicap en migranten-, Roma- en LGBTI-kinderen te bestrijden; verzoekt de Commissie en de lidstaten eensgezind op te treden om discriminatie van kinderen uit te bannen; verzoekt de lidstaten en de Commissie met name om kinderen expliciet als prioriteit te beschouwen bij het programmeren en uitvoeren van regionaal en cohesiebeleid, zoals de Europese strategie inzake handicaps, het EU-kader voor de nationale strategieën voor integratie van de Roma en het gelijkheids- en non-discriminatiebeleid van de EU; herhaalt dat het belangrijk is om de gelijke toegang tot gezondheidszorg, een waardig onderkomen en onderwijs voor Romakinderen te beschermen en te bevorderen; 85. dringt er bij alle lidstaten op aan om overheidscampagnes op te zetten voor onderwijs en bewustmaking met betrekking tot het recht van kinderen op bescherming en voor de bevordering van positieve, niet-gewelddadige relaties met kinderen; 86. veroordeelt met klem elke vorm van geweld tegen en mishandeling van kinderen op alle niveaus, zowel thuis als op school, op openbare plaatsen en in jeugddetentiecentra; roept de lidstaten op om passende maatregelen te treffen ter bescherming van kinderen tegen alle vormen van fysiek en psychologisch geweld, met inbegrip van lichamelijke en seksuele mishandeling, seksuele uitbuiting, kinderarbeid, gedwongen huwelijken, eremoorden, vrouwelijke geslachtsverminking en rekrutering als kindsoldaten; benadrukt dat het van belang is formele bepalingen op te nemen om lijfstraffen voor kinderen te verbieden en te bestraffen, en moedigt de Commissie aan ervoor te zorgen dat lidstaten meer van elkaar leren hoe pesten op school het best kan worden aangepakt, rekening houdend met kwetsbare groepen kinderen; 87. verzoekt om een kinderbeschermingsstelsel in meerdere fasen dat de grondrechten van ieder kind volledig eerbiedigt en uitgaat van het belang van het kind; benadrukt dat dit stelsel niet bedoeld moet zijn om ouders en zorgverleners te bestraffen, maar een duidelijk signaal moet afgeven dat elke vorm van fysiek of emotioneel geweld tegen kinderen onaanvaardbaar en strafbaar is, maar waarin het uit het gezin plaatsen van het kind een allerlaatste redmiddel is; herinnert eraan dat kinderverzorging door de staat altijd duurder is dan geschikte en gerichte steun aan gezinnen die in armoede leven; herhaalt zijn oproep aan de Commissie om een nieuwe Europese strategie voor de rechten van het kind voor te stellen; 88. verzoekt om kindvriendelijke jeugdstrafrechtstelsels waarin kinderen begrijpen welke rechten en rol zij hebben wanneer zij als slachtoffer, getuige of vermeende dader bij een strafprocedure betrokken zijn; verzoekt om speciale maatregelen in zowel strafrechtelijke als civielrechtelijke processen om kinderen te beschermen tegen onnodige stress, intimidatie en revictimisatie, rekening houdend met Richtlijn (EU) 2016/800 betreffende procedurele waarborgen voor kinderen die verdachte of beklaagde zijn in een strafprocedure; 89. wenst dat het alarmnummer 116 in de hele EU 24 uur per dag en zeven dagen per week toegankelijk is voor kinderen en dat er geanonimiseerde chatlijnen worden gebruikt op internet, aangezien die veel geschikter zijn voor onder druk staande kinderen, en is van mening dat die lijnen als uniform systeem in de EU moeten worden ingevoerd, in de officiële en minderheidstalen; roept de lidstaten op om het gemeenschappelijke Europese nummer 116111 voor kinderhulplijnen te ondersteunen door de capaciteiten van alarmnummers en chatlijnen en de Europese netwerken te versterken en door voldoende middelen toe te wijzen; 90. benadrukt dat de kinderen beter beschermd moeten worden in de digitale wereld, gezien het toenemende aantal gevallen van seksuele uitbuiting waarbij de daders internet gebruikten om contact te leggen, en verzoekt om meer samenwerking op dit gebied tussen de openbare en particuliere sector; vraagt met name deze laatste zijn deel van de verantwoordelijkheid op zich te nemen, zich te onthouden van agressieve reclame voor kinderen en hen te beschermen tegen misleidende reclame; moedigt de betrokkenen aan goede voorbeelden van preventie- en klachtenmechanismen op sociale media op internet te volgen en EU-breed te implementeren; meent bovendien dat kinderen behoorlijk dienen te worden geïnformeerd over de potentiële gevaren van het internet, met name in verband met het verstrekken van persoonsgegevens online, bijvoorbeeld door middel van bewustmakingscampagnes en programma’s op school; benadrukt dat onlineprofilering van kinderen verboden moet worden; steunt het streven naar een ambitieus en doeltreffend resultaat van de herziening van de richtlijn audiovisuele mediadiensten, met name in verband met de bescherming van kinderen in de digitale wereld; verzoekt de lidstaten cyberpesten aan te pakken; 91. verzoekt om een actieplan voor de bescherming van de rechten van het kind online en offline in de cyberruimte en herinnert eraan dat de wetshandhavingsinstanties bij hun strijd tegen cybercriminaliteit speciale aandacht moeten schenken aan misdrijven tegen kinderen; benadrukt in dit verband dat de justitiële en politiële samenwerking tussen de lidstaten onderling en met Europol en diens Europees Centrum voor de bestrijding van cybercriminaliteit (EC3) moet worden versterkt om cybermisdrijven, en met name seksuele uitbuiting van kinderen online, te voorkomen en te bestrijden; 92. verzoekt de lidstaten Richtlijn 2011/93/EU ter bestrijding van seksueel misbruik en seksuele uitbuiting van kinderen en kinderpornografie ten uitvoer te leggen; roept de wetshandhavingsinstanties op zowel nationaal als EU-niveau op om in nieuwe technologieën te investeren om misdaad te bestrijden op het dark web en het deep web; benadrukt dat Eurojust en Europol toereikende middelen moeten krijgen om de identificatie van slachtoffers te verbeteren, georganiseerde netwerken van daders van seksueel misbruik te bestrijden en ervoor te zorgen dat online- en offlinemateriaal in verband met kindermisbruik sneller opgespoord, geanalyseerd en gemeld wordt; 93. is van mening dat inclusiebeleid sterk gericht moet zijn op kinderen, aangezien kinderen de brug vormen naar wederzijds begrip tussen culturen en samenlevingen; 94. herinnert eraan dat volgens het verslag van de Commissie uit 2016 over de vorderingen bij de bestrijding van mensenhandel minstens 15 % van de geregistreerde slachtoffers kinderen waren, en dringt er daarom bij de lidstaten op aan onmiddellijk actie te ondernemen naar aanleiding van de verklaring van Europol dat er in 2015 in de EU minstens 10 000 niet-begeleide vluchtelingen- en migrantenkinderen verdwenen zijn; roept de lidstaten en de EU-agentschappen op de grensoverschrijdende samenwerking, de informatie-uitwisseling en het gezamenlijk onderzoek op te voeren om kinderhandel en grensoverschrijdende georganiseerde criminaliteit, seksueel misbruik en andere vormen van uitbuiting te bestrijden en kinderen te beschermen; roept de lidstaten en de EU-agentschappen op om sneller gekwalificeerde voogden voor niet-begeleide kinderen aan te wijzen en te garanderen dat er altijd rekening wordt gehouden met het belang van het kind; roept de lidstaten op om kinderen op een kindvriendelijke manier te registreren en identificeren en te voorkomen dat zij verdwijnen door ervoor te zorgen dat zij in de nationale kinderbeschermingssystemen worden opgenomen; beveelt aan om de bestaande instrumenten voor vermiste kinderen te versterken, met inbegrip van de Europese alarmnummers voor vermiste kinderen; verzoekt de Commissie en de lidstaten de deskundigheid van het FRA optimaal te benutten om de bescherming van kinderen en kwetsbare groepen in de huidige migratieomstandigheden te verbeteren, in het bijzonder op hotspots; herinnert eraan dat de rechten en het belang van het kind in al het beleid en alle maatregelen van de EU, ook op het gebied van migratie en asiel, in aanmerking genomen en beoordeeld moeten worden; 95. spoort de lidstaten aan om speciale aandacht te schenken aan programma's ter voorkoming van vroegtijdig schoolverlaten en om beproefde praktijken op dit gebied te testen en te delen; Rechten van minderheden 96. benadrukt dat minderheden die al eeuwenlang samenleven met of bestaan naast meerderheidsculturen in Europa toch nog steeds gediscrimineerd worden in de EU; meent dat dit probleem kan worden opgelost door minimumnormen vast te stellen voor de bescherming van de rechten van minderheden en door onderwijs over culturele diversiteit en tolerantie, aangezien de instandhouding van het Europees cultureel erfgoed meerwaarde geeft aan verscheidenheid; 97. benadrukt dat minderheidsgemeenschappen specifieke behoeften hebben en dat hun volledige gelijkheid moet worden bevorderd op alle gebieden van het economische, sociale, politieke en culturele leven; benadrukt dat het van essentieel belang is dat de grondrechten en de fundamentele vrijheden van personen die tot een minderheid behoren worden geëerbiedigd en bevorderd; 98. vindt het zorgwekkend dat deze groepen belemmeringen ondervinden om hun rechten te doen gelden op eigendom, op de toegang tot de rechter en andere openbare diensten, en op onderwijs en sociale en gezondheidsdiensten, alsook op hun culturele rechten, die alle beknot kunnen worden; dringt er bij de lidstaten op aan dat zij actie ondernemen om te voorkomen dat administratieve of wettelijke obstakels de taalkundige diversiteit op Europees en nationaal niveau in de weg kunnen staan; 99. verzoekt de Commissie met klem een beleidsnorm vast te stellen voor de bescherming van minderheden, aangezien de bescherming van deze groepen voor zowel de kandidaatlanden als de lidstaten tot de criteria van Kopenhagen behoort; verzoekt de lidstaten ervoor te zorgen dat hun rechtsstelsels waarborgen dat personen die tot een minderheid behoren niet worden gediscrimineerd en gerichte beschermingsmaatregelen te nemen en uit te voeren op basis van internationale normen ter zake; 100. dringt bij de lidstaten aan op uitwisseling van goede praktijken en op toepassing van beproefde oplossingen bij de aanpak van de problemen van minderheden in de gehele Europese Unie; wijst op de belangrijke rol die regionale en lokale autoriteiten in de EU kunnen vervullen als het gaat om de bescherming van minderheden, en is van mening dat bestuurlijke reorganisaties geen negatieve gevolgen mogen hebben voor die groepen; 101. verzoekt het FRA te blijven rapporteren over discriminatie op grond van het behoren tot een minderheid en daarover gegevens te blijven verzamelen; 102. moedigt de lidstaten die dat nog niet hebben gedaan aan om onverwijld het Kaderverdrag van de Raad van Europa inzake de bescherming van nationale minderheden en het Europees Handvest voor regionale talen of talen van minderheden te ratificeren; herinnert ook aan de noodzaak om de beginselen die in het kader van de OVSE zijn ontwikkeld ten uitvoer te leggen; 103. dringt er bij de lidstaten op aan om serieus rekening te houden met het perspectief van de rechten van minderheden, het recht op het gebruiken van een minderheidstaal te waarborgen en de taaldiversiteit in de Unie te beschermen; verzoekt de Commissie om versterking van haar plan om het lesgeven in en gebruiken van regionale talen te bevorderen als mogelijke manier om taaldiscriminatie in de EU aan te pakken; 104. verzoekt de EU Resolutie 1985(2014) van de Parlementaire Vergadering van de Raad van Europa inzake de situatie en de rechten van nationale minderheden in Europa ten uitvoer te leggen, met volledige inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel; benadrukt dat alle noodlijnen en officiële hulplijnen in de lidstaten niet alleen in de officiële talen van het land toegankelijk moeten zijn, maar ook, via doorverbinding van oproepen, in de minderheidstalen van de betrokken lidstaat en de hoofdtalen van de EU; Rechten van personen met een handicap 105. is ingenomen met de slotopmerkingen over de vorderingen van de EU bij de tenuitvoerlegging van het VN-Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap (CRPD) en verzoekt de Commissie en de lidstaten deze aanbevelingen zo snel mogelijk te benutten als mogelijkheid om het goede voorbeeld te geven door effectieve en grondige toepassing te waarborgen; 106. benadrukt dat personen met een handicap overeenkomstig het CRPD evenveel recht hebben als anderen op het genot van hun grondrechten, met inbegrip van het recht op onvervreemdbare waardigheid, gezondheid en gezin, zelfstandig leven, autonomie en volledige maatschappelijke integratie, op toegang tot de rechter en tot goederen en diensten, op stemrecht en consumentenrechten; verzoekt de EU en haar lidstaten passende maatregelen te nemen om te waarborgen dat alle personen met een handicap alle in de Verdragen en de EU-wetgeving verankerde rechten kunnen genieten; wijst erop dat een op mensenrechten gebaseerde benadering van handicaps nog steeds niet volledig geaccepteerd is, waardoor er in de Unie nog altijd sprake is van discriminatie van personen met een handicap, en dringt er bij de EU en haar lidstaten op aan zich meer in te spannen om hun rechtskaders af te stemmen op de bepalingen van het CRPD en personen met een handicap daadwerkelijk te integreren in de samenleving; 107. verzoekt de lidstaten strategieën vast te stellen om personen met een handicap daadwerkelijk toegang tot de arbeidsmarkt te verlenen; betreurt dat sommige EU-fondsen die beschikbaar zijn voor de integratie van personen met een handicap nog steeds niet volledig voor dat doel worden gebruikt; roept de Commissie op om het gebruik van de fondsen op de voet te volgen en waar nodig actie te ondernemen; 108. herinnert eraan dat personen met een intellectuele of psychosociale handicap bijzondere moeilijkheden ondervinden bij de vervulling van hun grondrechten en verzoekt de lidstaten en de regionale en lokale autoriteiten meer te doen om hun autonomie te bevorderen en ervoor te zorgen dat zij op voet van gelijkheid met anderen deel uitmaken van de samenleving; 109. wijst erop dat vrouwen en kinderen met een handicap op buitensporig veel gebieden mensenrechtenschendingen ervaren, bijvoorbeeld doordat hun de toegang tot basisdiensten als onderwijs en gezondheidszorg wordt ontzegd of dat zij in instellingen worden geplaatst die ver van hun familie en gemeenschap gelegen zijn, en dat zij een groter risico lopen het slachtoffer te worden van geweld, seksueel misbruik, uitbuiting en andere vormen van slechte behandeling; benadrukt de noodzaak van een omvattend, genderbewust beleidsoptreden van de EU, de lidstaten en regionale en lokale autoriteiten om te waarborgen dat het VN-Verdrag inzake de rechten van het kind, in combinatie met het CRPD, onverkort wordt toegepast; 110. verzoekt de EU en haar lidstaten ondersteunende diensten te ontwikkelen voor kinderen met een handicap en hun gezin in hun plaatselijke gemeenschappen, om de-institutionalisering te bevorderen en hun een inclusief onderwijsstelsel te garanderen; 111. verzoekt de lidstaten met klem ervoor te zorgen dat het alarmnummer 112 volledig toegankelijk is voor personen met een handicap en dat de bekendheid van het nummer door middel van voorlichtingscampagnes wordt vergroot; 112. verzoekt de EU, de lidstaten en de regionale en lokale autoriteiten de overeenkomstig artikel 33, lid 2, van het CRPD vastgestelde toezichtskaders te voorzien van meer financiële en personele middelen om hun taken uit te voeren, en hun onafhankelijkheid te waarborgen door ervoor te zorgen dat hun samenstelling en werking in overeenstemming zijn met de beginselen van Parijs betreffende het functioneren van nationale mensenrechteninstellingen; 113. verzoekt de lidstaten en de regionale en lokale autoriteiten te waarborgen dat personen met een handicap daadwerkelijk kunnen deelnemen aan het openbare leven en daar vrijheid van meningsuiting genieten; wijst erop dat er ter ondersteuning van deze inspanningen moet worden voorzien in ondertiteling, vertolking in gebarentaal, documenten in brailleschrift en gemakkelijk leesbare formaten; verzoekt de lidstaten vluchtelingen met een handicap toegankelijke oplossingen te bieden; benadrukt de bijzondere risico's voor vluchtelingen, migranten en asielzoekers met een handicap, die geen toegang tot informatie en communicatie in een voor hen toegankelijke vorm hebben en wellicht worden vastgehouden in omstandigheden waar passende steun en redelijke huisvesting ontbreken; Ouderen 114. wijst erop dat actief ouder worden en solidariteit tussen generaties belangrijke kwesties zijn, aangezien het gaat om één van de meest ingrijpende economische en sociale transformaties waarmee ontwikkelde landen te maken hebben, en dat ten aanzien van die kwesties verbetering kan worden bereikt door een op mensenrechten gebaseerde aanpak; verzoekt de lidstaten een bredere en actievere participatie van ouderen op de arbeidsmarkt te stimuleren door middel van sociale en economische initiatieven om sociale exclusie te bestrijden, en ouderen een vlotte toegang tot gezondheidsdiensten te bieden; 115. benadrukt dat discriminatie op grond van leeftijd veel voorkomt in de huidige samenlevingen en vaak gepaard gaat met andere vormen van discriminatie, zoals discriminatie op grond van ras en etniciteit, godsdienst, handicap, gezondheid of sociaal-economische situatie, genderidentiteit of seksuele gerichtheid; verzoekt de lidstaten maatregelen te treffen om ouderen weer te integreren in het gemeenschapsleven, teneinde hun isolement te doorbreken; 116. roept de EU en de lidstaten op een actieve rol te spelen in de open werkgroep van de VN over vergrijzing en meer te doen om de rechten van ouderen te beschermen; Rechten van Roma 117. wijst erop dat mensen die tot de Roma-minderheid behoren het recht van vrij verkeer genieten en verzoekt de lidstaten en regionale en lokale autoriteiten dat recht in stand te houden en geen plannen te maken voor vestigingsbeleid om etnische redenen; is bezorgd dat personen die tot de Roma-minderheid behoren in tal van lidstaten onevenredig vaak met gedwongen uitzetting worden geconfronteerd; 118. betreurt dat de Roma nog steeds zigeunerhaat en stelselmatig en institutioneel racisme ondervinden en herinnert eraan dat de discriminatie van Roma op het gebied van arbeid, huisvesting, onderwijs, gezondheid, toegang tot de rechter of op andere gebieden onaanvaardbaar is en schadelijk voor de EU-samenleving; verzoekt de lidstaten en de regionale en lokale autoriteiten dan ook om in het licht van het verslag van de Commissie over de uitvoering van het EU-kader voor de nationale strategieën voor integratie van de Roma 2015 hun eigen strategieën ten aanzien van Roma snel en volledig ten uitvoer te leggen en specifieke maatregelen te nemen om rassendiscriminatie van Roma te bestrijden overeenkomstig de voorschriften van de richtlijn inzake rassengelijkheid en het EVRM, en zigeunerhaat te bestrijden overeenkomstig het kaderbesluit inzake racisme en vreemdelingenhaat; 119. wijst op de jurisprudentie van het HvJ-EU, waarin bevestigd wordt dat het in Richtlijn 2000/43/EG bedoelde beginsel van gelijke behandeling van toepassing is op personen "die weliswaar zelf niet behoren tot het betrokken ras of de betrokken etnische groep, maar op een van die gronden ongunstiger behandeld of bijzonder benadeeld worden"; 120. verzoekt de Commissie om mainstreaming van het toezicht op discriminerende praktijken op alle gebieden, en met name op het vlak van onderwijs, arbeid, huisvesting en gezondheidszorg, waarbij er in het bijzonder op moet worden toegezien dat alle programma's ten uitvoer worden gelegd op een wijze die de kloof tussen Roma en niet-Roma verkleint; verzoekt de Commissie tevens om actie te ondernemen tegen lidstaten die geïnstitutionaliseerde discriminatie en segregatie toestaan; 121. veroordeelt de segregatie van Roma-kinderen op scholen, die uitermate negatieve gevolgen heeft voor de toekomstperspectieven van die kinderen; steunt het optreden van de Commissie tegen dergelijke praktijken door middel van inbreukprocedures en verzoekt de lidstaten doeltreffende maatregelen te nemen om segregatie op school tegen te gaan en plannen voor integratiemaatregelen voor Roma-kinderen uit te werken; 122. verzoekt de lidstaten en de Commissie hun strategieën ten behoeve van de integratie van Roma en arme gemeenschappen te versterken door die zo uit te breiden dat 80 miljoen burgers kunnen worden bereikt; verzoekt ook om versterking van de taskforce van de Commissie voor de Roma en van de nationale contactpunten, om de ontwikkeling van regionale en lokale contactpunten en regionale Roma-platforms en om de totstandbrenging van een online beleidsforum, dat in samenwerking met het Europese Roma-platform wordt opgezet; verzoekt het FRA om gegevens over de situatie van de Roma te blijven verzamelen en een "dashboard" met indicatoren voor de inclusie van de Roma te ontwikkelen en voor te stellen, zodat de voortgang op dit gebied kan worden gevolgd; roept de lidstaten op om 2 augustus uit te roepen tot Europese herdenkingsdag van de Roma-holocaust; LGBTI-rechten 123. veroordeelt elke vorm van discriminatie en geweld op grond van seksuele gerichtheid en genderidentiteit; moedigt de Commissie aan om een agenda op te stellen die, met inachtneming van de bevoegdheden van de lidstaten, gelijke rechten en kansen voor alle burgers garandeert, en toe te zien op een goede omzetting en tenuitvoerlegging van EU-wetgeving met betrekking tot LGBTI's; is in dit verband ingenomen met de lijst van maatregelen die de Commissie heeft opgesteld om de gelijkheid van LGBTI's te bevorderen, zoals de door haar gelanceerde communicatiecampagne om stereotypering te bestrijden en de sociale aanvaarding van LGBTI's te verbeteren; dringt er bij de Commissie en de lidstaten op aan om nauw samen te werken met maatschappelijke organisaties die zich inzetten voor de rechten van LGBTI's; merkt op dat uit veldwerkonderzoek van het FRA blijkt dat ambtenaren de EU-wetgeving en het EU-beleid zien als belangrijke drijvende krachten achter de nationale inspanningen om de gelijkheid van LGBTI's te bevorderen; 124. betreurt dat LGBTI's te maken hebben met intimidatie en pesterijen die al op school beginnen, en dat zij gediscrimineerd worden in diverse aspecten van hun leven, onder meer op de werkplek; roept de lidstaten op om extra aandacht te besteden aan homofobie in de sport, aan jonge LGBTI's en aan pesten op school; spoort de EU-lidstaten aan om vakbonden en werkgeversorganisaties te steunen bij hun inspanningen om diversiteits- en non-discriminatiebeleid met een focus op LGBTI's vast te stellen; 125. herinnert aan de jurisprudentie van het HvJ-EU met betrekking tot de rechten van LGBTI's; is ingenomen met het feit dat steeds meer lidstaten maatregelen nemen om de rechten van LGBTI's te bevorderen en beter te beschermen en nieuwe gendererkenningsprocedures hebben ingevoerd met betrekking tot de grondrechten van deze personen; verzoekt de Commissie en haar agentschappen gegevens te verzamelen over mensenrechtenschendingen waarmee LGBTI's geconfronteerd worden en met de lidstaten beproefde praktijken te delen op het vlak van de bescherming van hun grondrechten, en moedigt de lidstaten aan LGBTI's volledig te informeren over hun rechten en beproefde parktijken op dit gebied uit te wisselen; veroordeelt medische praktijken die in strijd zijn met de grondrechten van trans- en interseksuelen; 126. merkt op dat transgenders in de meeste lidstaten nog steeds als personen met een psychische aandoening worden beschouwd, en roept de lidstaten op hun nationale classificatiesystemen voor psychische aandoeningen te herzien en alternatieve niet-stigmatiserende toegangsmodellen te ontwikkelen om ervoor te zorgen dat medisch noodzakelijke behandelingen beschikbaar blijven voor alle transgenders; merkt op dat gedwongen sterilisatie een schending van de grondrechten is; is verheugd over de recente vaststelling van nieuwe juridische gendererkenningsprocedures door een aantal lidstaten die de grondrechten van transgenders beter eerbiedigen; 127. is ingenomen met het initiatief van de Commissie om erop aan te sturen dat transgenderidentiteiten uit de pathologische sfeer worden gehaald bij de herziening van de internationale classificatie van ziekten (ICD) van de Wereldgezondheidsorganisatie; verzoekt de Commissie meer inspanningen te verrichten om te voorkomen dat gendervariatie bij kinderen een nieuwe diagnose in de ICD wordt; 128. is van mening dat de grondrechten van LGBTI's beter worden beschermd als zij toegang hebben tot wettelijke instellingen zoals samenwoning, geregistreerd partnerschap en huwelijk; verheugt zich over het feit dat dit momenteel in 18 lidstaten mogelijk is, en vraagt de andere lidstaten te overwegen het voorbeeld van deze landen te volgen; 129. verzoekt de Commissie een voorstel in te dienen voor de volledige wederzijdse erkenning van de rechtskracht en het vrije verkeer in de hele EU van alle documenten van de burgerlijke stand van alle personen, koppels en gezinnen (zoals documenten inzake huwelijk, geregistreerde partnerschappen, wettelijke geslachtsveranderingen, en adoptie- en geboortecertificaten), met inbegrip van wettelijke geslachtserkenning, om discriminerende wettelijke en administratieve belemmeringen weg te nemen waar burgers op stuiten bij het uitoefenen van hun recht op vrij verkeer; Burgerschap 130. wijst met grote bezorgdheid op het groeiende euroscepticisme en de steeds frequentere gewelddadige politieke gezichtspunten, en verzoekt de EU en haar lidstaten daarom de participatie van burgers - met name jongeren en maatschappelijke organisaties - in EU-aangelegenheden te versterken, zodat de Europeanen langs de democratische weg uiting kunnen geven aan hun zorgen en hun mening kenbaar kunnen maken; 131. acht het noodzakelijk de administratieve lasten die verbonden zijn aan de deelname aan het openbare leven te verlichten en e-governance in de hele EU te bevorderen, en wenst dat mechanismen zoals het burgerinitiatief doeltreffender worden gemaakt; 132. moedigt de ontwikkeling van elektronische raadplegingen als middel voor rechtstreekse burgerparticipatie aan, zodat er kennis kan worden verzameld over wat de burgers van de regering en de overheid verwachten; acht het noodzakelijk procedurele belemmeringen en taalbarrières weg te nemen die een ontmoedigend effect hebben op de burgerparticipatie in de besluitvormingsprocessen van overheidsinstellingen op alle bestuurlijke niveaus; benadrukt de noodzaak van volledige transparantie, niet alleen van de institutionele besluitvormingsprocessen, maar ook bij de monitoring van de wijze waarop kwesties in verband met door de overheid geboden diensten worden behandeld; benadrukt dat het aanbieden van die diensten via toegankelijke digitale media moet worden gestimuleerd; wijst er nogmaals op hoe belangrijk het is het Handvest meer bekendheid te geven; 133. wijst erop dat maatschappelijke organisaties, met inbegrip van vrijwilligers- en jeugdwerk en religieuze organisaties, een belangrijke rol spelen in de maatschappelijke en burgerparticipatie en verzoekt de EU, de lidstaten en regionale en lokale autoriteiten het werk van die organisaties te steunen en te promoten; roept de lidstaten en de EU op om de vrijheid van vergadering en vereniging als verankerd in het Handvest te handhaven; 134. meent dat burgerschapsvorming en interculturele dialoog ervoor zorgen dat burgers het belang van maatschappelijke en politieke participatie beter inzien, terwijl mensenrechteneducatie ertoe bijdraagt dat zij zich meer bewust worden van hun rechten en meer respect hebben voor de rechten van anderen; verzoekt de lidstaten nationale actieplannen voor grondrechteneducatie op te stellen, waarin ook de bijdrage van de EU aan de ontwikkeling van het kader voor de grondrechten wordt belicht, en uitvoering te geven aan het Handvest van de Raad van Europa over Educatie voor Democratisch Burgerschap en Mensenrechteneducatie; dringt er bij de regionale en lokale autoriteiten op aan om actief deel te nemen aan bovengenoemde activiteiten; 135. stelt met bezorgdheid vast dat er nog steeds inspanningen nodig zijn om de streefdoelen van de Europa 2020-strategie inzake armoede en sociale uitsluiting te halen; verzoekt de lidstaten de juiste beleidskoers te vinden, onder meer inzake activering naar werk en toegang tot hoogwaardige diensten en onderwijs; verzoekt de Commissie en de lidstaten met klem ervoor te zorgen dat hun sociaal en werkgelegenheidsbeleid niet discrimineert op grond van de omvang en de samenstelling van huishoudens; Digitale rechten 136. herinnert eraan dat iedereen recht heeft op een persoonlijke levenssfeer en op bescherming van op hem of haar betrekking hebbende persoonsgegevens, alsook op toegang tot gegevens die over hem of haar verzameld zijn en op rectificatie van die gegevens; benadrukt dat iedereen het recht heeft zelf te beslissen hoe zijn of haar persoonsgegevens behandeld worden, met name het exclusieve beschikkingsrecht met betrekking tot het gebruik en het doorgeven van die persoonsgegevens; benadrukt dat de Commissie en de lidstaten maatregelen moeten treffen om iedere burger is staat te stellen om, met inachtneming van de vrijheid van meningsuiting en informatie en overeenkomstig de desbetreffende wetgeving en jurisprudentie, inhoud te laten verwijderen die schadelijk zou kunnen zijn voor zijn of haar waardigheid of goede naam; is van mening dat volgens de nationale en de EU-wetgeving eenieder het recht heeft te beslissen welke gegevens beschikbaar worden gemaakt, het recht heeft persoonsgegevens te laten verwijderen en het recht heeft te worden vergeten, indien er geen specifiek openbaar belang in het geding is; 137. betreurt dat burgers onvoldoende op de hoogte zijn van hun rechten en van de rechtsmiddelen waarover zij beschikken; is van mening dat het van cruciaal belang is dat burgers, en in het bijzonder kinderen, bekend zijn met het belang van de bescherming van persoonsgegevens, ook in de cyberruimte, en met de gevaren die zij kunnen lopen, vooral gezien de snelle technologische ontwikkelingen en het toenemende aantal cyberaanvallen; verzoekt de lidstaten meer toe doen om de geletterdheid op het gebied van de nieuwe media te bevorderen en dat tot een integraal deel van de leerplannen van scholen te maken; verzoekt de lidstaten maatregelen te nemen tegen cyberpesten, met name wanneer het gaat om specifieke groepen kinderen; 138. wijst erop dat iedereen het recht heeft om, in overeenstemming met de wetgeving en jurisprudentie ter zake, op het internet zijn of haar mening vrij te uiten en te verspreiden; benadrukt dat niemand mag worden benadeeld omdat hij of zij geen gebruik maakt van digitale diensten; verzoekt de Commissie een vervolg te geven aan de conclusies van de openbare raadpleging over de EU-richtlijn betreffende audiovisuele diensten en die richtlijn zo nodig te herzien, met name ten aanzien van kwesties in verband met grondrechten; 139. herinnert eraan dat rekening moet worden gehouden met de mogelijke gevolgen van bepaalde nieuwe technologieën – zoals drones – voor de grondrechten en meer bepaald voor het recht op persoonlijke levenssfeer; vestigt eveneens de aandacht op de implicaties van wijdverbreid internetgebruik voor de grondrechten, met name met betrekking tot de bescherming van de persoonsgegevens en de bestrijding van cyberpesten of van mensenhandel, met name voor seksuele en arbeidsuitbuiting; 140. wijst erop dat het recht op bescherming tegen armoede en sociale uitsluiting, zoals vastgelegd in artikel 30 van het Europees Sociaal Handvest, moet worden geëerbiedigd; roept alle lidstaten op tot de invoering van steunmaatregelen om hun burgers behoorlijke levensomstandigheden te bezorgen en werkloosheid, sociale uitsluiting, armoede en ontoereikende gezondheidszorg doeltreffend te bestrijden; o o o 141. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad, de Commissie, de regeringen en parlementen van de lidstaten en de Parlementaire Vergadering van de Raad van Europa. Het Europees Parlement, – gezien de mededeling van de Commissie van 10 juni 2016 getiteld "Een nieuwe agenda voor vaardigheden voor Europa – Samenwerken ter versterking van het menselijk kapitaal, de inzetbaarheid op de arbeidsmarkt en het concurrentievermogen" (COM(2016)0381), – gezien de mededeling van de Commissie van 2 juli 2014 getiteld "Naar een bloeiende data-economie" (COM(2014)0442), – gezien de mededeling van de Commissie van 22 januari 2014 getiteld "Voor een heropleving van de Europese industrie" (COM(2014)0014), – gezien de mededeling van de Commissie van 9 januari 2013 getiteld "Actieplan ondernemerschap 2020 - De ondernemingsgeest in Europa nieuw leven inblazen" (COM(2012)0795), – gezien de mededeling van de Commissie van 18 december 2012 inzake de inhoud in de interne digitale markt (COM(2012)0789), – gezien de mededeling van de Commissie van 26 september 2012 getiteld "Steun aan culturele en creatieve sectoren ten behoeve van groei en banen in de EU" (COM(2012)0537), – gezien het werkdocument van de diensten van de Commissie van 26 september 2012 getiteld "Competitiveness of the European high-end industries" (Het concurrentievermogen van Europese topkwaliteitsbedrijven) (SWD(2012)0286), – gezien de mededeling van de Commissie van 30 juni 2010 getiteld "Europa, toeristische topbestemming in de wereld – een nieuw beleidskader voor het toerisme in Europa" (COM(2010)0352), – gezien het Groenboek van de Commissie van 27 april 2010 getiteld "Het potentieel van culturele en creatieve industrieën vrijmaken" (COM(2010)0183), – gezien de studie van de Commissie van juni 2015 getiteld "Boosting the competitiveness of cultural and creative industries for growth and jobs" (Bevordering van het concurrentievermogen van de culturele en creatieve industrieën ten behoeve van groei en banen) (EASME/COSME/2015/003), — gezien de studie van de Commissie van juni 2009 getiteld "The impact of culture on creativity" (De invloed van cultuur op creativiteit), – gezien de mededeling van het Comité van de Regio's van 30 mei 2013 over de bevordering van de culturele en creatieve sector, – gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over "Creatieve en culturele industrieën – een Europese troef in de wereldwijde concurrentie" (1) , – gezien Verordening (EU) 2015/1017 van het Europees Parlement en de Raad van 25 juni 2015 betreffende het Europees Fonds voor strategische investeringen, de Europese investeringsadvieshub en het Europese investeringsprojectenportaal en tot wijziging van de Verordeningen (EU) nr. 1291/2013 en (EU) nr. 1316/2013 – het Europees Fonds voor strategische investeringen (2) , – gezien Verordening (EU) nr. 1295/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 11 december 2013 tot vaststelling van het programma Creatief Europa (2014-2020) en tot intrekking van de Besluiten nr. 1718/2006/EG, nr. 1855/2006/EG en nr. 1041/2009/EG (3) , – gezien Verordening (EU) nr. 1291/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 11 december 2013 tot vaststelling van Horizon 2020 – het kaderprogramma voor onderzoek en innovatie (2014-2020) en tot intrekking van Besluit nr. 1982/2006/EG (4) , – gezien Verordening (EU) nr. 1303/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 17 december 2013 houdende gemeenschappelijke bepalingen inzake het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds, het Cohesiefonds, het Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling en het Europees Fonds voor maritieme zaken en visserij, en algemene bepalingen inzake het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds, het Cohesiefonds en het Europees Fonds voor maritieme zaken en visserij, en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 1083/2006 van de Raad (5) (hierna: "de verordening houdende gemeenschappelijke bepalingen" genoemd), – gezien Verordening (EU) nr. 1301/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 17 december 2013 betreffende het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling en specifieke bepalingen met betrekking tot de doelstelling "Investeren in groei en werkgelegenheid", en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 1080/2006 (6) , – gezien Verordening (EU) nr. 1299/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 17 december 2013 betreffende specifieke bepalingen voor steun uit het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling ter verwezenlijking van de doelstelling "Europese territoriale samenwerking" (7) , – gezien Verordening (EU) nr. 1287/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 11 december 2013 tot vaststelling van een programma voor het concurrentievermogen van ondernemingen en kleine en middelgrote ondernemingen (COSME) (2014 - 2020) en tot intrekking van Besluit nr. 1639/2006/EG (8) , – gezien de conclusies van de Raad van 16 juni 2016 over gendergelijkheid, – gezien de conclusies van de Raad van 27 mei 2015 over culturele en creatieve kruisbestuiving ter stimulering van innovatie, economische duurzaamheid en sociale inclusie, – gezien de conclusies van de Raad van 10 december 2012 over de "Actualisering van de mededeling over het industriebeleid: Een sterkere Europese industrie ten dienste van de groei en de economische heropleving", – gezien de conclusies van de Raad van 12 mei 2009 over cultuur als katalysator voor creativiteit en innovatie, – gezien de gezamenlijke mededeling van de Commissie en hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid van 8 juni 2016 aan het Europees Parlement en de Raad getiteld "Towards an EU strategy for international cultural relations" (Een Europese strategie voor internationale culturele betrekkingen) (JOIN(2016)0029), – gezien zijn resolutie van 19 januari 2016 getiteld "Naar een akte voor een digitale interne markt" (9) , – gezien zijn resolutie van 8 september 2015 getiteld "Naar een geïntegreerde aanpak van cultureel erfgoed voor Europa" (10) , – gezien zijn resolutie van 12 september 2013 over bevordering van de Europese culturele en creatieve sector als bron voor groei en banen (11) , – gezien zijn resolutie van 23 oktober 2012 over kleine en middelgrote ondernemingen (kmo's): concurrentievermogen en zakelijke kansen (12) , – gezien zijn resolutie van 12 mei 2011 over de culturele dimensies van het externe optreden van de EU (13) , – gezien zijn resolutie van 12 mei 2011 over het potentieel van de culturele en creatieve industrieën vrijmaken (14) , – gezien zijn resolutie van 10 april 2008 over de culturele industrieën in Europa (15) , – gezien zijn resolutie van 7 juni 2007 over de sociale status van de kunstenaar (16) , – gezien het Verdrag betreffende de bescherming en de bevordering van de diversiteit van cultuuruitingen, dat op 20 oktober 2005 door de Organisatie van de Verenigde Naties voor onderwijs, wetenschap en cultuur (Unesco) werd aangenomen, – gezien het rapport van de OESO en het EUIPO van 18 april 2016 getiteld "Trade in Counterfeit and Pirated Goods – Mapping the Economic Impact" (17) (Handel in nagemaakte en illegaal gekopieerde goederen – Gevolgen voor de economie in kaart gebracht), – gezien de studie van de Unesco van december 2015 getiteld "Cultural times: The first global map of cultural and creative industries", – gezien het verslag van de werkgroep van deskundigen uit de lidstaten van november 2015 getiteld "Towards more efficient financial ecosystems: innovative instruments to facilitate access to finance for the cultural and creative sectors", – gezien de artikelen 167 en 173 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien artikel 52 van zijn Reglement, – gezien het gezamenlijke overleg van de Commissie industrie, onderzoek en energie en de Commissie cultuur en onderwijs overeenkomstig artikel 55 van het Reglement, – gezien het verslag van de Commissie industrie, onderzoek en energie en de Commissie cultuur en het advies van de Commissie juridische zaken (A8-0357/2016), A. overwegende dat de Commissie in haar hierboven genoemde mededeling "Steun aan culturele en creatieve sectoren ten behoeve van groei en banen in de EU" erkent dat de culturele en creatieve sector (18) een cruciale rol speelt in de economische ontwikkeling van de EU en haar lidstaten; B. overwegende dat de EU nieuwe bronnen van slimme, duurzame en inclusieve groei moet bevorderen en hierin moet investeren; overwegende, in dit verband, dat dit het nog grotendeels onbenutte potentieel wat betreft het creëren van groei en banen in de culturele en creatieve sector zou moeten ontsluiten, vanwege de significante impact ervan in gebieden zoals nieuwe bedrijfsmodellen, creativiteit en innovatie, digitalisering en ontwikkeling van vaardigheden; C. overwegende dat de culturele en creatieve sector in twee opzichten intrinsiek waardevol is, namelijk doordat hij dankzij rechtstreekse banden met kunstenaars en makers de culturele en linguïstieke diversiteit bevordert en de Europese, nationale, regionale en lokale identiteit versterkt, en tegelijkertijd de sociale cohesie in stand houdt en met verschillende waardecreatiemodellen een substantiële bijdrage levert aan creativiteit, investeringen, innovatie en werkgelegenheid, waardoor hij een motor is voor duurzame economische groei in de EU en de lidstaten; D. overwegende dat Europese kunst en cultuur betrekking heeft op 3 000 jaar gemeenschappelijk cultureel erfgoed, kennis en waarden overbrengt en bijdraagt tot het beschermen van tastbaar en niet-tastbaar bewijs van de kunstmatige en natuurlijke wereld voor huidige en toekomstige generaties; E. overwegende dat culturele diplomatie, op grond van wederzijds respect voor waarden en specifieke kenmerken, de bilaterale betrekkingen tussen Europa en derde landen hechter maakt, door persoonlijk contact en samenwerking in alle culturele en creatieve domeinen bruggen bouwt tussen gemeenschappen, en bijdraagt tot meer wederzijds begrip en gezamenlijke projecten, waardoor het de economische en sociale groei stimuleert; F. overwegende dat de culturele en creatieve sector als ambassadeur van Europese waarden (zoals cultuur, creativiteit, kwaliteit, uitmuntendheid, vakmanschap) bijdraagt tot de "zachte macht" van Europa op wereldvlak; G. overwegende dat de culturele en creatieve sector centraal staat in een tweeledig en delicaat ecosysteem tussen groepen internationaal concurrerende en innovatieve kmo's en startende bedrijven, die het gebied voortdurend vernieuwen, diversiteit bewaren en bevorderen en banen scheppen maar soms kwetsbaar zijn, met name wat hun toegang tot markten en financiën betreft; H. overwegende dat de culturele en creatieve sector in Europa goed is voor meer dan 12 miljoen voltijdse banen, hetgeen 7,5 % van alle werknemers in de EU is, en dat de sector ongeveer 509 miljard euro toegevoegde waarde voor het bbp creëert (5,3 % van de totale bruto toegevoegde waarde in de EU); overwegende dat de culturele en creatieve sector in bepaalde regio's een significant hoger percentage van het bbp vertegenwoordigt en een hoger percentage lokale werknemers in dienst heeft; I. overwegende dat volgens een studie van het Europees Octrooibureau en het Bureau voor intellectuele eigendom van de Europese Unie intellectuele-eigendomsintensieve sectoren goed zijn voor meer dan een kwart van de werkgelegenheid en meer dan een derde van de economische activiteit in de Unie; J. overwegende dat bijna 39 % van het bbp van de Unie wordt gegenereerd door intellectuele-eigendomsintensieve sectoren, waarbij merkintensieve sectoren verantwoordelijk zijn voor 34 % van het totaal, ontwerpintensieve sectoren voor 13 %, octrooi-intensieve sectoren voor 14 % en auteursrechtintensieve sectoren voor 4,2 % (19) ; K. overwegende dat er in de EU 2,5 keer meer mensen werken in de culturele en creatieve sector dan in de auto-industrie, en 5 keer meer dan in de chemiesector; L. overwegende dat de culturele en creatieve sector een belangrijke rol speelt in het ontwikkelen van levendige en karakteristieke regio's, hetgeen de levenskwaliteit van burgers kan helpen verbeteren en een belangrijke factor voor inkomende investeringen kan vormen; M. overwegende dat auteurs en kunstenaars aan de oorsprong liggen en de bron vormen van de culturele en creatieve sector; N. overwegende dat het onwaarschijnlijk is dat banen in de culturele sector naar elders worden overgeplaatst, omdat zij specifieke culturele, vaak regionale en historisch bepaalde vaardigheden vereisen; overwegende dat er in de culturele en creatieve sector meer banen naar jongeren gaan dan in andere sectoren, en dat de culturele en creatieve sector sinds de economische crisis in 2008 zeer weerbaar is gebleken; overwegende dat de werkgelegenheid in de culturele en creatieve sector in de EU gestegen is tussen 2008 en 2014; erkent de belangrijke rol van het Europees Sociaal Fonds in de bevordering van werkgelegenheid voor jongeren en de ontwikkeling van vaardigheden; O. overwegende dat de culturele en creatieve sector aantrekkelijke eigenschappen heeft met het oog op lokale ontwikkeling: hij maakt gebruik van een scala van vaardigheden op een reeks van verschillende niveaus, is veelal maatschappelijk verantwoord en sociaal inclusief en brengt positieve externe effecten mee in de desbetreffende gebieden; overwegende dat zijn openheid en interactie met andere activiteiten tot agglomeratie- en clustereffecten leiden en de sector vaak voor een hoog aandeel van de totale lokaal toegevoegde waarde zorgt; P. overwegende dat flexibiliteit en mobiliteit onlosmakelijk met elkaar zijn verbonden in de context van professionele artistieke activiteiten en het daarom van belang is dat de garantie van een zekere sociale bescherming de tegenprestatie is voor het wisselvallige en soms onzekere karakter van het kunstenaarsvak; Q. overwegende dat de culturele en creatieve sector vooral bestaat uit kleine en micro-ondernemingen en overwegende dat meer dan 95 % van de bedrijven in deze sector minder dan 10 mensen in dienst heeft (20) ; R. overwegende dat er een verkeerde perceptie bestaat dat aan investeringen in de culturele en creatieve sector grotere risico's zijn verbonden dan aan investeringen in andere economische sectoren, onder meer omdat de culturele en creatieve sector intellectuele-eigendomsintensief is en het moeilijk is om de immateriële activa van deze sector te gebruiken als zekerheid voor de financiering ervan; S. overwegende dat beoefenaars van culturele en creatieve beroepen steeds minder in vaste dienst worden genomen en steeds vaker als zelfstandige of afwisselend als zelfstandige en in loondienst, deeltijds of zonder vaste aanstelling, werkzaam zijn; T. overwegende dat op cultuur gebaseerde initiatieven en industrieën meerdere rollen te vervullen hebben in lokale en regionale ontwikkeling, waarbij zij traditioneel de aantrekkelijkheid van regio's vergroten, de socio-economische en sociale ontwikkeling van plattelands- en geïsoleerde gebieden waarborgen, maar ook geïntegreerde duurzame stadsvernieuwing mogelijk maken; U. overwegende dat de culturele en creatieve sector een belangrijke rol speelt bij de herindustrialisering van Europa, een motor is voor groei, en door zijn strategische positie innovatie stimuleert in andere industrieën, zoals toerisme, detailhandel en digitale technologieën; V. overwegende dat de culturele en creatieve sector een drijvende kracht is achter innovatie en ontwikkeling van ICT in Europa; overwegende dat de digitale transformatie van de sector nieuwe mogelijkheden biedt voor de ontwikkeling van nieuwe bedrijfsmodellen en marktuitbreiding, maar ook uitdagingen meebrengt voor de traditionele culturele en creatieve sector; W. overwegende dat creatieve bedrijfstakken tot de ondernemendste sectoren behoren en overdraagbare vaardigheden ontwikkelen zoals creatief denken, het oplossen van problemen, teamwerk en vindingrijkheid; X. overwegende dat toerisme op het gebied van industrieel erfgoed en industriële musea nieuwe culturele en economische perspectieven kunnen bieden, met name voor postindustriële regio's, en de traditionele Europese kennis levend kunnen houden; Y. overwegende dat Creatief Europa en het Europees Fonds voor strategische investeringen de enige bronnen van EU-financiering zijn die de culturele en creatieve sector een specifieke prioriteit noemen; Z. overwegende dat met de inwerkingtreding van Verordening (EU) nr. 651/2014 van de Commissie sommige maatregelen op het gebied van cultureel erfgoed (met name herstel en behoud) en, in sommige gevallen, van de door EU-fondsen en aanvullende regionale fondsen ondersteunde culturele activiteiten, als staatssteun zouden kunnen worden beschouwd, ondanks hun lokale belang en ondanks de niet-economische aard en de niet-commerciële organisatie van de betreffende activiteiten en van de betreffende culturele instelling, met aanzienlijke obstakels voor de relevante regionale autoriteiten en vertragingen bij de uitvoering van dergelijke maatregelen als gevolg; AA. overwegende dat in de huidige convergerende en geglobaliseerde markt, de innovatieve en onderzoeksgerichte Europese culturele en creatieve sector essentieel is voor het verzekeren van de linguïstieke en culturele diversiteit en het pluralisme evenals het aanbod van innovatieve en kwalitatief hoogstaande diensten; AB. overwegende dat vandaag meer culturele en creatieve producten dan ooit beschikbaar worden gesteld en worden gedeeld, vooral via bijvoorbeeld platformen waarop gebruikers hun eigen inhoud kunnen uploaden en diensten voor aggregatie van inhoud, en dat de distributie- en productiekosten dankzij de technologische vooruitgang gedaald zijn, maar dat de culturele en creatieve sector zijn inkomsten niet evenredig heeft zien stijgen, hetgeen grotendeels te wijten is aan het gebrek aan transparantie in de waardeketen evenals de juridische onduidelijkheid en de moeilijkheden die de traditionele sectoren ondervinden om zich aan de digitale transformatie aan te passen; AC. overwegende dat de Commissie wordt aangemoedigd om toereikende maatregelen te treffen om de opkomst van een aantrekkelijk legaal aanbod en grensoverschrijdende beschikbaarheid mogelijk te maken, teneinde de waardekloof te verminderen en ervoor te zorgen dat auteurs, makers, kunstenaars en houders van rechten eerlijk vergoed worden voor hun werk; AD. overwegende dat de culturele en creatieve sector aanzienlijke veranderingen ondergaat als gevolg van toegenomen digitale technologieën die wijzigingen in de omstandigheden van artistieke productie meebrengen en van invloed zijn op het intellectuele-eigendomsrecht; AE. overwegende dat de culturele en creatieve sector ondergewaardeerd en miskend blijft, met name wat betreft zijn vermogen om toegang te krijgen tot startkapitaal en financiering; AF. overwegende dat in de meest recente door de Commissie bestelde studie (21) de door creativiteit aangestuurde luxegoederenindustrie opgenomen werd in de definitie van de culturele en creatieve sector; overwegende dat de modesector en de luxegoederenindustrie gestoeld zijn op een grote culturele en creatieve input, dat zij bijdragen tot het behoud van het eeuwenoude savoir-faire van Europa en dat zij wortelen in cultureel erfgoed en tradities die niet door anderen gekopieerd kunnen worden; overwegende dat de samenwerking moet worden versterkt teneinde rekening te houden met veranderingen op het gebied van werkgelegenheid en de behoefte aan specifieke vaardigheden; AG. overwegende dat de nationale ramingen met betrekking tot de culturele en creatieve sector moeilijk vergelijkbaar zijn, omdat de lidstaten nog steeds verschillende definities van de culturele en creatieve sector hanteren; merkt op dat dergelijke definities ook brede categorieën van de culturele en creatieve sector zoals software, reclame en marketing omvatten, die zeer succesvol zijn in economisch opzicht alsook als voorbeelden van Europese creativiteit en ondernemerschap; AH. overwegende dat de internationale handel in nagemaakte en illegaal gekopieerde goederen in 2013 goed was voor 2,5 % van de wereldhandel en tot 5 % van de invoer in de EU, wat neerkomt op 85 miljard EUR; AI. overwegende dat de investeringen in de industriële economie zich voornamelijk concentreerden op materiële goederen en dat deze de belangrijkste bijdragen aan de groei leverden, terwijl in de creatieve economie van tegenwoordig voornamelijk wordt geïnvesteerd in immateriële goederen als bronnen van toegevoegde waarde en groei; overwegende dat de financiering van de culturele en creatieve sector in deze context moet worden bezien; AJ. overwegende dat hoewel de ontwikkeling van digitale technologie en infrastructuur een prioriteit van het Europees beleid is, de verspreiding van culturele en creatieve goederen en diensten online via culturele instellingen nog steeds moet worden verbeterd; AK. overwegende dat de culturele en creatieve sector bijdraagt tot het behoud en de verbetering van het immense cultureel, historisch en architectonisch erfgoed van Europa; overwegende dat de culturele en creatieve sector van belang is voor de ontwikkeling van culturele diplomatie, de toeristische sector en de bevordering van nationale en lokale culturen, in het proces naar vooruitgang en de ontwikkeling van steden en regio's; Definitie en statistieken 1. roept de Commissie op om een breed, coherent en duurzaam industriebeleidskader te ontwikkelen voor de culturele en creatieve sector, en vraagt de EU om de ontwikkeling, effectieve bevordering en bescherming en toereikende financiering van de culturele en creatieve sector op te nemen in haar strategische doelstellingen en algemene prioriteiten, teneinde het concurrentievermogen van de sector te vergroten en de sector in staat te stellen zijn potentieel om kwalitatief hoogwaardige banen en groei te scheppen, te ontplooien; 2. roept de Commissie op om haar beleidsmaatregelen in de toekomst te baseren op de volgende definitie van de culturele en creatieve sector: "De culturele en creatieve sector bevat die industrieën die gestoeld zijn op culturele waarden, culturele diversiteit, individuele en/of collectieve creativiteit, vaardigheden en talent, en die het potentieel hebben om innovatie, welvaart en banen te creëren door het genereren van sociale en economische waarde, met name uit intellectueel eigendom; het gaat om de volgende sectoren, die op culturele en creatieve input berusten: architectuur, archieven en bibliotheken, kunstnijverheid, de audiovisuele sector (met inbegrip van film, televisie, software en videogames, en multimedia en muziekopnames), cultureel erfgoed, ontwerp, de door creativiteit aangestuurde luxegoederenindustrie en mode, festivals, livemuziek, podiumkunsten, boeken en uitgeverijen (kranten en tijdschriften), radio en beeldende kunsten, software, reclame en marketing"; 3. roept de Commissie op – rekening houdend met het feit dat de lidstaten nationale classificatiesystemen gebruiken voor de activiteiten van de culturele en creatieve sector – om specifieke indicatoren vast te stellen voor toezicht op en analyse van de culturele, economische en sociale impact en dynamiek van haar beleidsmaatregelen en wetgevingsvoorstellen met betrekking tot de sector, en de rol van de sector als motor voor innovatie en groei in alle andere activiteitsgebieden in de EU en in relevante derde landen; onderstreept dat de Commissie daarom alternatieve gegevensbronnen moet identificeren om de officiële statistieken aan te vullen en te verbeteren; benadrukt dat de culturele en creatieve sector vaak complexe bedrijfsmodellen kent, wat een uitdaging kan zijn voor traditionele financieringsmodellen, en dat het belangrijk is ervoor te zorgen dat een duidelijker inzicht in de positieve effecten van overheidsinvesteringen wordt verkregen en de vereiste analyseniveaus te verstrekken om meer particuliere investeringen aan te trekken; roept de Commissie daarnaast op te voorzien in coördinatie-inspanningen om transnationale synergieën te vergemakkelijken, bijvoorbeeld samenwerkingsprojecten, mobiliteitsmogelijkheden of joint ventures ter zake; 4. beklemtoont dat statistische gegevens over de culturele en creatieve sector moeten worden verzameld, hetgeen ook een bijdrage zal leveren aan het debat over het cultuurbeleid; moedigt de Commissie en Eurostat aan om, in hun streven om het effect van het cultuurbeleid in de volledige culturele en creatieve sector regelmatig te analyseren en te meten, de sector op te nemen in hun jaarlijkse statistieken op grond van een analyse van de waarde en overloopeffecten die door de sector in het digitale tijdperk gecreëerd worden, en om twee keer per jaar een verslag te publiceren dat de ontwikkelingen binnen de sector beschrijft; wijst in dit verband op de behoefte om de rol van Eurostat en van het Gemeenschappelijk Centrum voor onderzoek te versterken; Kadervoorwaarden en de bevordering van innovatie 5. roept de Commissie op een overkoepelende regeling in te voeren die de kloof tussen O&amp;O, de productie van Europese creatieve inhoud en technologische innovatie op mediagebied en daarbuiten te dichten; merkt op dat een dergelijke overkoepelende regeling de productie van creatieve en concurrerende EU-diensten en commerciële en arbeidsmogelijkheden zou stimuleren en de markttoegang voor kmo's en startende bedrijven zou verbeteren, terwijl een pluralistisch en divers Europees landschap op basis van sterke synergieën tussen de creatieve en culturele sector en technologische innovatie wordt bevorderd en waarbij de Europese digitale interne markt wordt versterkt; 6. benadrukt dat digitale technologie en infrastructuur afhangen van de inhoud die door makers verstrekt wordt; merkt op dat de rechtstreekse toegang tot een wereldwijd publiek heeft geleid tot nieuwe vormen van artistieke en creatieve inhoud; roept de Commissie bijgevolg op om een passend wettelijk kader voor de waardeketen in het digitale tijdperk tot stand te brengen, inclusief intellectuele-eigendomsrechten, waarin de behoeften van alle betrokken partijen en de specifieke kenmerken van de sector in acht worden genomen, waarin innovatie wordt gestimuleerd, transparante contractuele betrekkingen worden bevorderd, en het recht op eerlijke vergoeding en juridische bescherming voor auteurs, makers en alle bij het creatieve proces betrokken partijen en voor hun werk wordt bekrachtigd, hetgeen voor een bloeiende digitale economie zal zorgen; 7. benadrukt de behoefte aan samenwerking en het belang van het voortdurend delen van kennis en beste praktijken tussen lidstaten die de creatieve sector willen ondersteunen en stimuleren, en creativiteit en productiviteit op alle niveaus willen bevorderen; 8. is van mening dat de bescherming van intellectuele-eigendomsrechten en daaraan gerelateerde rechten ten grondslag ligt aan de inkomsten van de creatieve en culturele sector; verzoekt de Commissie om, in het licht van de huidige hervorming van de intellectuele-eigendomsrechten, evenwichtige wettelijke oplossingen te creëren die aangepast zijn aan het digitale tijdperk, ook in samenwerking met de industrie en consumentengroepen, die de belangen van zowel kmo's, kleine en micro-ondernemingen als makers, rechthebbenden, gebruikers van rechten, freelancers en consumenten beschermen en verwezenlijken, zodat duidelijk is dat vrijstelling van aansprakelijkheid enkel toegepast kan worden op daadwerkelijk neutrale en passieve aanbieders van onlinediensten, zoals vastgesteld in de e-handelsrichtlijn en de jurisprudentie van het HVJEU, en niet op diensten die een actieve rol spelen bij de verdeling, promotie en commerciële exploitatie van inhoud, ten koste van de makers; merkt op dat coördinatie tussen de regelgevende autoriteiten, de wetshandhavingsinstanties en het rechtsstelsel in de EU vereist is, gezien het grenzeloze karakter van de digitale omgeving; 9. benadrukt dat onderzoek naar rechthebbenden en ondoorzichtige regels inzake intellectuele-eigendomsrechten administratieve lasten meebrengen, met hoge kosten en flinke inspanningen als gevolg, met name voor kmo's die op grensoverschrijdende basis werken; beveelt daarom aan om een gemeenschappelijke pan-Europese gegevensbank te ontwikkelen met alle beschikbare informatie over rechthebbenden voor elke sector teneinde vereffening van rechten te vergemakkelijken; 10. benadrukt dat Richtlijn 2014/26/EU heeft geleid tot verbeteringen van het systeem voor vereffening van rechten voor muziekwerken in de onlineomgeving; vraagt de Commissie om ook goed bestuur, efficiëntie, transparantie en verantwoordingsplicht van organisaties voor collectief beheer van rechten in andere sectoren te verbeteren; 11. benadrukt dat piraterij en namaak een groot probleem blijven voor zowel de culturele en creatieve sector als de burgers; wijst erop dat deze illegale activiteiten leiden tot grootschalige inkomens- en banenverliezen en de oorzaak kunnen zijn van veiligheids- en gezondheidsproblemen, die aangepakt moeten worden; verneemt met instemming dat de sector betrokken wordt bij het zoeken naar oplossingen tegen piraterij en namaak, en benadrukt dat de strijd tegen deze illegale activiteiten geïntensiveerd moet worden; 12. benadrukt dat de tenuitvoerlegging van de bestaande handhavingsregels in de EU gemonitord en geïntensiveerd moet worden; raadt aan om te overwegen strengere sancties in te voeren, een systeem van garanties voor traceerbaarheid te promoten als afschrikmiddel voor namakers – met name degenen die op grote schaal en voor commercieel gebruik producten namaken – en de schadevergoedingen en schadeloosstellingen voor rechthebbenden te verhogen; dringt er bij de EU en de lidstaten op aan om bewustmakingscampagnes te lanceren tegen piraterij en namaak en trends te signaleren en daar effectiever op in te spelen, en tegelijkertijd rechthebbenden en dienstverleners aan te sporen ervoor te zorgen dat op een gemakkelijke manier toegang kan worden verkregen tot legale inhoud, om piraterij te ontmoedigen; benadrukt tot slot dat alle digitale spelers betrokken moeten worden bij de strijd tegen de onlinehandel in namaakproducten; 13. roept de Commissie op om te komen met doeltreffende maatregelen om online piraterij te bestrijden, en er met name voor te zorgen dat online diensten die inhoud aanbieden, doeltreffende middelen aanwenden om illegale inhoud uit hun aanbod te verwijderen en actie ondernemen om te voorkomen dat deze inhoud weer verschijnt; 14. meent dat het essentieel is om op traditionele beleidsterreinen hokjesdenken te voorkomen en om culturele en creatieve uitstralingseffecten te bevorderen; 15. roept de Commissie en de lidstaten op om, binnen hun respectieve bevoegdheden, sectoroverschrijdende samenwerking te bevorderen door middel van het opzetten van "leerlabs", creatieve hubs, gedeelde werkplekken, netwerkprogramma's en culturele en creatieve clusters en netwerken op regionaal, nationaal, Europees en internationaal niveau, teneinde de interactie tussen micro-, kleine, middelgrote en grote ondernemingen, en tussen non-profitorganisaties en commerciële bedrijven in de culturele en creatieve sector, traditionele nijverheid, erfgoedorganisaties, toerisme, onderzoekscentra, universiteiten, investeerders en beleidsmakers te stimuleren; verzoekt daarnaast om ondersteuning voor de ontwikkeling van een innovatie-vriendelijk en ondersteunend wettelijk kader voor het opzetten van en experimenteren met nieuwe businessmodellen, producten en diensten via strategische partnerschappen tussen producenten, distributeurs en projectontwikkelaars, en om ondersteuning voor de activiteiten van starterscentra; 16. acht het absoluut noodzakelijk dat de Unie en haar lidstaten de mogelijkheid behouden hun cultureel en audiovisueel beleid te handhaven en verder te ontwikkelen binnen het kader van hun wetgeving, normen en conventies, inclusief het Unesco-verdrag betreffende de bescherming en de bevordering van de diversiteit van cultuuruitingen; dringt er daarom op aan dat de uitsluiting van diensten voor culturele en audiovisuele inhoud, ook online, duidelijk in overeenkomsten tussen de Unie en derde landen wordt vermeld; benadrukt in deze context dat de culturele en de audiovisuele diensten van het mandaat voor algemene vrijhandelsovereenkomsten moeten worden uitgesloten, aangezien cultuur- en creatieve goederen een tweeledig intrinsieke waarde hebben; 17. verzoekt de Commissie om de ontwikkeling, verbetering en uitbreiding van infrastructuur te bevorderen, wat essentieel is voor het ondersteunen van de creatieve sector in Europa, met name het waarborgen van de uitbreiding van snelle breedbandverbindingen naar het platteland en afgelegen gebieden; 18. erkent dat veel steden en regio's in Europa uitgebreide plannen hebben ontwikkeld voor hun lokale culturele en creatieve sector; roept de Commissie op om lering te trekken uit de goede aspecten van deze strategieën; 19. roept de Commissie en de lidstaten op om het Europees jaar voor het culturele erfgoed 2018 te beschouwen als een uitgelezen kans om de Europese uitmuntendheid in de culturele en creatieve sector te bevorderen en de noodzaak van een adequate programmering en financiering te benadrukken; 20. verzoekt de Europese dienst voor extern optreden om het volledige potentieel van culturele diplomatie te benutten door bevordering en verbetering van de concurrentiekracht van de Europese culturele en creatieve sector; Digitalisering van de culturele en creatieve sector 21. benadrukt dat de culturele en creatieve sector, die voor het grootste deel uit kmo's bestaat, functioneert in een voortdurend veranderende omgeving, en daardoor wordt uitgedaagd om zijn bedrijfsmodellen te heroverwegen en en opnieuw vorm te geven, teneinde marktgerichte oplossingen te ontwikkelen en nieuwe doelgroepen aan te trekken; benadrukt dat nieuwe ICT-toepassingen, zoals big data, cloud computing en het internet van de dingen, mogelijkheden doen ontstaan voor de economie en de maatschappij, met name wanneer deze geïntegreerd worden in sectoren zoals de culturele en creatieve sector, met name bij de distributie, exploitatie en productie van creatief werk; onderstreept echter dat als de culturele en creatieve sector volledig wil profiteren van het potentieel voor groei en werkgelegenheid dat door nieuwe technologieën wordt geboden, de voltooiing van de digitale interne markt prioriteit moet genieten; benadrukt daarnaast dat meer rechtszekerheid en minder administratieve belasting nodig zijn; roept de lidstaten en de Commissie op om de digitalisering van culturele inhoud te ondersteunen; benadrukt in dit verband dat het plan van de Commissie voor "Digitalisering van de sector" en het EU-handhavingskader ten volle rekening dienen te houden met de specifieke kenmerken van de culturele en creatieve sector; 22. is van mening dat digitale platformen een middel zijn om de toegang tot cultureel en creatief werk te vergroten, en tal van mogelijkheden bieden voor de culturele en creatieve sector om nieuwe bedrijfsmodellen te ontwikkelen; benadrukt dat moet worden nagedacht over hoe dit proces met meer rechtszekerheid en respect voor rechthebbenden kan functioneren; onderstreept het belang van transparantie en van het verzekeren van een gelijk speelveld; is in dit opzicht van mening dat de bescherming van rechthebbenden in het kader van copyright en intellectueel eigendom noodzakelijk is om de erkenning van waarde en de bevordering van innovatie, creativiteit, investeringen en productie van inhoud te verzekeren; 23. benadrukt dat digitalisering en convergentie van de media nieuwe mogelijkheden creëren voor toegang, distributie en promotie van Europese werken, en benadrukt het belang van het waarborgen van financiering voor de digitalisering, het behoud en de online beschikbaarheid van het Europese culturele erfgoed; Arbeidsomstandigheden in de culturele en creatieve sector 24. merkt op dat atypische arbeidsvormen (deeltijdse contracten, contracten van beperkte duur, tijdelijk werk en economisch afhankelijk zelfstandig ondernemerschap) wijdverspreid zijn in de culturele en creatieve sector, met name in de media en in de culturele sector; benadrukt dat belemmeringen voor de mobiliteit van kunstenaars en professionals in de culturele sector weggewerkt moeten worden, en ondersteunt het verzoek van het Europees Economisch en Sociaal Comité om een passende oplossing uit te werken om de mobiliteit van werknemers in de culturele en creatieve sector in de EU te verbeteren en de visaprocedures voor uitwisselingen met derde landen te versoepelen; 25. verzoekt de lidstaten een juridisch en institutioneel kader te ontwikkelen of te implementeren voor creatieve artistieke activiteiten door middel van het aannemen of toepassen van een aantal samenhangende en alomvattende maatregelen ten aanzien van contracten, belangenverenigingen, sociale zekerheid, ziekteverzekering, directe en indirecte belastingen en naleving van Europese regels, teneinde de mobiliteit van kunstenaars in de EU te verbeteren; 26. verwijst naar het hoge percentage vrouwen in de creatieve sector en benadrukt in het bijzonder de situatie van zelfstandigen en van moeders die herintreden op de arbeidsmarkt ("mompreneurs"); 27. wijst op de huidige gemiddelde loonkloof (16,1 % in 2014) en pensioenkloof (40,2 %) tussen mannen en vrouwen in de EU en benadrukt dat vrouwen in de culturele en creatieve sector, net als in andere economische sectoren, met barrières worden geconfronteerd, zoals de loonkloof en pensioenkloof tussen mannen en vrouwen, toegang tot financiering, stereotypen, opleidingen en een leven lang leren; Onderwijs, vaardigheden en opleiding 28. benadrukt dat de creatieve drang in elk mens aanwezig is en dat creatief talent van kindsbeen af moet worden gevoed teneinde de grondslag te leggen voor een voortdurende vernieuwing van creatief talent; merkt evenwel op dat deze vaardigheden op alle leeftijden aangemoedigd kunnen worden, met name door toegankelijke programma's voor een leven lang leren; moedigt de lidstaten aan om een grotere kennis van de culturele en creatieve sector in onderwijs- en opleidingsprogramma's te bevorderen, het onderricht in mediageletterdheid en digitale vaardigheden te ontwikkelen en de onderwijs-, opleidings- en kwalificatiestelsels te verbeteren, waardoor studenten van alle leeftijden een complete opleiding in een creatieve kunstrichting kunnen krijgen; 29. wijst nadrukkelijk op het tekort aan overkoepelende vaardigheden, met name ondernemerschapsvaardigheden, onder afgestudeerden in kunst- en cultuurrichtingen, en op hun gebrekkige kennis van het intellectuele-eigendomsrecht en de manieren om dit recht te beschermen; is daarom van mening dat de lidstaten en de onderwijsinstellingen aangemoedigd moeten worden om deze leemte aan te pakken door de onderwijsprogramma's aan te passen, teneinde doorlopende professionele opleidingen te verstrekken en voor een betere integratie van creatieve en ondernemersopleidingen te zorgen, en aldus de bedrijfskundige, financiële, marketinggerelateerde en managementvaardigheden van creatieve ondernemers te versterken; 30. roept de lidstaten op om meer ondersteuning aan leerkrachten toe te kennen, zodat zij de creatieve en innovatieve talenten van jongeren kunnen ontwikkelen, door hun onderricht te moderniseren en door mediageletterdheid, kunst, muziek, theater en film in onderwijs- en opleidingsprogramma's te integreren; moedigt de lidstaten aan om kennis van cultureel erfgoed, artistieke praktijken en kunstuitingen en zachte vaardigheden gericht op creativiteit en innovatie te ontwikkelen; roept de lidstaten ook op om samenwerkingen tussen scholen te ondersteunen, met het oog op de uitwisseling van de meest doeltreffende methoden en praktijken om creativiteit en innovatie te stimuleren, wat zal helpen om mensen producten en diensten van de creatieve industrie naar waarde te doen schatten; 31. herinnert eraan dat partnerschappen met onderwijsinstellingen ook kunnen bijdragen aan een stimulerende leeromgeving en de integratie van kansarme en gemarginaliseerde gemeenschappen, en tevens kansen kunnen bieden aan mensen in achtergestelde buurten; 32. benadrukt het potentieel van de culturele en creatieve sector voor jongerenwerkgelegenheid en herindustrialisering en neemt in het bijzonder nota van de groeiende mogelijkheden in de culturele en creatieve sector die de digitale omgeving schept voor jongeren; roept de Commissie en de lidstaten op om de culturele en creatieve sector te integreren in het jongerenwerkgelegenheidsinitiatief en om te voorzien in fondsen om loopbanen, ondernemerschap en opleidingen in deze sector te faciliteren door het opzetten van leerstelsels en het vergemakkelijken van mobiliteit en uitwisseling via mentorschap en stageprogramma's; verzoekt in dit verband om de middelen van de jongerengarantie efficiënter voor dit doel in te zetten; 33. brengt in herinnering dat het geleidelijke uitsterven van traditionele vaardigheden en ambachten behoort tot de grootste uitdagingen voor de culturele-erfgoedsector; vraagt de Commissie en de lidstaten om het behoud van erfgoed, de culturele en linguïstieke diversiteit, de traditionele vaardigheden en het Europese nationale, regionale en lokale savoir-faire te verzekeren, de ambachten die aan de creatieve en culturele sector gelinkt zijn, te vrijwaren en te bevorderen, de overdracht van knowhow te vergemakkelijken en meer aandacht te besteden aan beroepsopleidingen en hoogopgeleide arbeidskrachten, teneinde talent aan te trekken en onder meer in de bouw en in conservatie- en renovatiewerk uitmuntend vakmanschap te verzekeren; onderstreept vanuit dit oogpunt dat sterke strategische koppelingen moeten worden gelegd tussen cultuurbeleid en de sociale en productieve middelen; 34. roept de Commissie op om mensen bewust te maken van de carrièremogelijkheden in de aan de culturele en creatieve sector gelinkte ambachtelijke en productiesector via campagnes en beleidsmaatregelen die de overdracht van kennis bevorderen, teneinde vakmanschap en expertise in deze sector te bewaren; 35. moedigt de lidstaten aan om gevolg te geven aan Erasmus+-stimulansen teneinde een grensoverschrijdende aanpak tussen de verschillende gebieden in het formele onderwijs, in niet-formele en informele opleidingen, bijscholing en programma's voor een leven lang leren te bevorderen; moedigt instellingen voor hoger onderwijs en beroepsonderwijs aan om dwarsverbanden te leggen tussen programma's in kunst en cultuur, wetenschap, ingenieursopleidingen, technologie, bedrijfswetenschappen en relevante gebieden; vraagt in het bijzonder om maatregelen om de kloof tussen STEM en ICT en kunst- en ontwerpvakken te dichten, teneinde de ontwikkeling van technische loopbanen in de creatieve sector en creatieve loopbanen in de STEM-sector te ondersteunen, omdat deze essentieel zijn voor de groei van de Europese creatieve en culturele sector; benadrukt de noodzaak om kenniscentra te ondersteunen en uitwisselingen tussen beroepen in de sector te bevorderen, ook in derde landen, en creatief talent aan te trekken en te ontwikkelen; 36. moedigt de lidstaten aan om de samenwerking tussen kunstacademies, aanbieders van beroepsopleidingen, universiteiten en bedrijven in de culturele en creatieve sector te bevorderen, onder meer door kunstenaars te laten verblijven in bedrijfs- en onderwijsomgevingen, om te zorgen voor een betere afstemming tussen het aanbod van vaardigheden en de vraag van de arbeidsmarkt en de concurrentiekracht van de sector te versterken; raadt aan om werk-leertrajecten te ontwikkelen, zoals duale leerprogramma's; 37. raadt aan om beleidsmaatregelen te ontwikkelen en uit te voeren die gericht zijn op het verhogen van het niveau van culturele participatie van EU-burgers, dat in veel lidstaten nog steeds erg laag ligt; benadrukt dat dit voordelen met zich meebrengt, zowel in termen van het bevorderen van meer creatief talent als het veiligstellen van een grotere en sterkere vraag naar culturele en creatieve producten van de EU; 38. pleit voor het toekennen van een "Europese Prijs voor de creatieve en culturele sector", naar het voorbeeld van de "Frans-Duitse Prijs voor de creatieve en culturele sector"; 39. onderstreept het grote potentieel van vrouwelijke innovators en ondernemers en de belangrijke rol die zij spelen in de culturele en creatieve sectoren; moedigt de lidstaten aan om toereikende financiële ondersteuning en opleidingen aan te bieden en benadrukt het belang van netwerken en van het delen van beste praktijken; 40. stelt voor om de mogelijkheid van mobiliteitsprogramma's voor "Jonge vernieuwers" te onderzoeken ter bevordering van uitwisseling en innovatie op het gebied van cultuur en creatie; 41. neemt nota van de mededeling van de Commissie getiteld "Een nieuwe agenda voor vaardigheden voor Europa: samenwerken ter versterking van het menselijk kapitaal, de inzetbaarheid op de arbeidsmarkt en het concurrentievermogen", en gaat akkoord met het standpunt dat "vaardigheden in een snel veranderende wereldeconomie in sterke mate bepalend zijn voor het concurrentievermogen en het vermogen om te innoveren", dat zij een "aantrekkende factor" vormen voor investeringen en een "katalysator voor de positieve spiraal van nieuwe banen en groei", en bovendien "essentieel (zijn) voor sociale cohesie"; acht het noodzakelijk om speciale aandacht te besteden aan creatieve vaardigheden bij de herziening van het Kader van kerncompetenties en het Europees kwalificatiekader; 42. moedigt de lidstaten aan om initiatieven te nemen zoals de "cultuurbonus" van de Italiaanse regering, waarbij alle achttienjarigen met een wettelijke verblijfplaats in Italië een bedrag van 500 EUR krijgen dat enkel besteed kan worden aan "cultureel verrijkende activiteiten" zoals musea, galerijen, archeologische en erfgoedsites, boeken en films; Financiering 43. wijst erop dat de culturele en creatieve sector in niet-onaanzienlijke mate publieke cultuursubsidies ontvangt; merkt daarnaast op dat de publieke cultuursubsidies in grote mate tot de culturele diversiteit van de Europese Unie bijdragen; roept derhalve de Commissie en de lidstaten op om, binnen hun respectieve bevoegdheden, voldoende middelen uit hun begrotingen ter beschikking te stellen voor publieke cultuursubsidies; 44. benadrukt de noodzaak om het overheidsbeleid ter ondersteuning van de culturele en creatieve sector te versterken en de cultuurbudgetten te verhogen; wijst erop dat de lidstaten zwaar hebben bezuinigd op de overheidsfinanciering, wat een ernstige bedreiging vormt voor de activiteiten van de Europese culturele en creatieve sector; 45. wijst op het succes van belastingverlichtende regelingen voor de culturele en creatieve sector in bepaalde lidstaten; moedigt alle lidstaten daarom aan om soortgelijke regelingen in te voeren, maar veroordeelt evenwel speciale fiscale regelingen – gekend als "fiscale rulings" – waardoor sommige bedrijven de betaling van belastingen onrechtmatig hebben kunnen beperken; 46. merkt op dat alle door de EU gefinancierde programma's openstaan voor de culturele en creatieve sector, maar meent dat de participatiegraad nog te laag is; vraagt de Commissie om als eerste stap een centraal loket te creëren – bv. een website – dat zijn oorsprong vindt in een samenwerking tussen de verschillende betrokken DG's en dat de verschillende financieringsmogelijkheden voor de culturele en creatieve sector benadrukt, informatie verspreidt via pan-Europese culturele netwerken en de nationale organisaties, voorbeelden van beste praktijken verzamelt en promoot, en zorgt voor een betere kennis onder financiële investeerders en instellingen van de specifieke kenmerken en verschillende uitdagingen van de culturele en creatieve sector, aangezien dit het bewustzijn rond en de toegankelijkheid van financiering voor de creatieve en culturele sector zou verbeteren; 47. verzoekt de Commissie om te werken aan de integratie van EU-steun voor de culturele en creatieve sector, waaronder financiering, door het aannemen van een overkoepelende en horizontale EU-strategie; benadrukt evenwel dat rekening moet worden gehouden met de afwijkende aard van de creatieve en culturele sector en met de specifieke behoeften van de sector op het vlak van financiering en innoverende omgevingen, op grond waarvan specifieke implementeringsplannen vereist zijn, bijvoorbeeld een gezamenlijke kaderregeling tussen Horizon 2020 en Creatief Europa; erkent het multipliereffect dat EU-financiering heeft voor de culturele en creatieve sector, met name in specifieke regio's; 48. erkent de belangrijke rol die non-profit-, coöperatieve en sociale ondernemingen spelen in de culturele en creatieve sector en dringt er daarom op aan om elk onderscheid in de structurele en sociale financiering van de EU die de inzetbaarheid van deze structuren zou kunnen beperken, te vermijden; 49. merkt op dat de tussentijdse evaluatie van het MFK en de verslagen over de tenuitvoerlegging van EU-programma's moeten worden beschouwd als twee onderling verbonden delen van hetzelfde proces; merkt op dat vooral voor Creatief Europa, Horizon 2020 en de structuurfondsen (EFRO en ESF) de rol en het effect van de culturele en creatieve sector op groei, werkgelegenheid en territoriale samenhang specifiek geëvalueerd en verder gepromoot moeten worden; benadrukt dat dit proces moet leiden tot een solide en coherente basis voor de herziening van het MFK en de architectuur van de EU-programma's na 2002; 50. roept de Commissie op om artikel 167, lid 4, van het Verdrag betreffende de Werking van de Europese Unie in acht te nemen en de culturele en creatieve bedrijfstakken, als onderdeel van de culturele en creatieve sector, als een horizontale prioriteit op te nemen in de EU-financieringsstelsels en -programma's, met name in Horizon 2020, EaSI en de Europese structuur- en investeringsfondsen; 51. roept de Commissie op om de mogelijke synergieën tussen EU-beleidsmaatregelen ten volle te benutten, teneinde de financiering die beschikbaar is in het kader van EU-programma's (zoals Horizon 2020, de financieringsfaciliteit voor Europese verbindingen, Erasmus+, programma van de Europese Unie voor werkgelegenheid en sociale innovatie (EaSI), Creatief Europa en COSME) en de Europese structuur- en investeringsfondsen effectief te gebruiken om meer projecten in de culturele en creatieve sector te ondersteunen; 52. wijst erop dat duidelijk nog meer kan worden gedaan om een betere samenwerking te bewerkstelligen tussen de Europese structuur- en investeringsfondsen (ESIF's) en andere Europese programma´s, zoals voorzien voor de programmeringsperiode 2014-2020 en zoals voor het Erasmus+-programma en het programma Creatief Europa specifiek vermeld in de punten 4.6 en 6.4 van bijlage I van de verordening gemeenschappelijke bepalingen 1a, door in de hele EU betere informatie te verstrekken en door een duidelijk meer geëngageerde tenuitvoerlegging in de lidstaten en hun regio's; 53. roept de Commissie op om het gedeelte van Verordening (EU) nr. 651/2014 van de Commissie dat staatssteun voor cultuur en behoud van cultureel erfgoed betreft, aan te passen en/of te interpreteren in het licht van overweging 72 van de Verordening en van de mededeling van de Europese Commissie van 19 mei 2016, zodat bepaalde maatregelen in de sector cultureel erfgoed (met name renovatie en conservatie) en, in sommige gevallen, de culturele activiteiten die worden ondersteund door EU-middelen en aanvullende regionale fondsen, niet onder het begrip staatssteun vallen; 54. merkt op dat de garantiefaciliteit in het kader van Creatief Europa een manier kan zijn om in te spelen op de dringende behoefte aan leningfinanciering voor innovatieve en duurzame projecten in de culturele en creatieve sector; wijst op de vertraging bij de lancering van de garantiefaciliteit; benadrukt dat het budget voor Creatief Europa en de garantiefaciliteit omhoog moet, zodat uitingen van cultuur en creativiteit in Europa effectief ondersteund worden, meer diversifiëring ontstaat in de begunstigden van de financiering, de gelijke toegang tot de garantiefaciliteit voor culturele actoren uit alle lidstaten verzekerd is en hun deelname vergroot wordt; 55. merkt op dat de Europese structuur- en investeringsfondsen kmo's moeten helpen om een gebrek aan kapitaal te boven te komen en vooral gericht moeten zijn op projecten met een hoger risicoprofiel dan de projecten die de EIB normaal ondersteunt (22) ; merkt op dat tot in september 2016 maar aan een beperkt aantal projecten uit de culturele en creatieve sector – die voornamelijk bestaat uit kmo's met een hogere risicograad – en uit de onderwijs- en opleidingssector financiering was toegekend, en benadrukt dat al het mogelijke moet worden gedaan om hun deelname aan het EFSI te verbeteren; 56. roept de EIB op om het gebrek aan EFSI-financiering voor de culturele en creatieve sector tegen te gaan door een mogelijke interactie met Creatief Europa en de garantiefaciliteit te onderzoeken, zodat passende leningen verstrekt kunnen worden aan de culturele en creatieve sector; 57. roept de Commissie, de lidstaten en de EIB op om gemengde financieringsmodellen te ondersteunen, met name in de vorm van publiek-private partnerschappen, om het gebrek aan beschikbaarheid van aandelenfinanciering voor de creatieve en culturele sector tegen te gaan en op te lossen; 58. roept de Commissie en de lidstaten ertoe op de investeringsomgeving te verbeteren en de reeks financieringsinstrumenten waarvan micro-ondernemingen en kmo's in de culturele en creatieve sector gebruik kunnen maken, uit te breiden met nieuwe, innoverende financieringsmodellen, zoals microkredieten, terugbetaalbare bijdragen, crowdfunding, risicokapitaal, aanloopsubsidies en durfkapitaal; merkt op dat de verschillende modellen van crowdfunding en crowdinvestment voor de creatieve en culturele sector een solide instrument kunnen worden voor de financiering van culturele en creatieve projecten en, als dusdanig, een welkome aanvulling op de traditionele bronnen van financiële steun voor de creatieve en culturele sector in zijn geheel; roept de Commissie daarom op om de ontwikkeling van de crowdfunding-markt te blijven volgen en stimuleren, de overheidsinstellingen hierbij te betrekken, beter gebruik te maken van de mogelijkheden van institutionele crowdfunding, de verschillende regelgevingsbenaderingen te coördineren, duidelijkheid te verschaffen over de toepassing van EU-regels, beste praktijken te ontwikkelen, en, indien nodig, een het regelgevingskader te verbeteren door lasten weg te nemen en/of een nieuw regelgevend instrument te overwegen; wijst er evenwel op dat dit geen substituut kan zijn voor duurzame publieke en private financiering van culturele en creatieve sectoren; 59. acht het noodzakelijk om de rol die publieke investeringsbanken spelen in de culturele en creatieve sector te verbeteren, door kmo's betere toegang te bieden tot krediet en bedrijven te helpen hun markt en exportactiviteiten uit te breiden; 60. meent dat, om de toegang tot financiering in de culturele en creatieve sector te verbeteren, deskundigheid ontwikkeld moet worden met betrekking tot het vaststellen en beoordelen van de waarde van immateriële activa, die als zekerheden gebruikt kunnen worden; benadrukt de noodzaak om financiële investeerders en instellingen meer inzicht te verschaffen omtrent de specifieke kenmerken van en uitdagingen voor de culturele en creatieve sector, waarvan verondersteld wordt dat die een hogere risicograad meebrengen; verwelkomt in dit verband dat de Commissie een opleidingssysteem voor financiële intermediairs heeft geïntegreerd in de garantiefaciliteit van Creatief Europa, aangezien dit de mogelijkheden van de creatieve en culturele sector om externe investeerders te benaderen en te overtuigen kan vergroten; acht het desalniettemin nuttig om het succes van deze regeling te beoordelen en, indien positief, uit te breiden naar verschillende beleidsterreinen; 61. roept daarom op tot de bevordering van "protocollen voor intellectuele-eigendomsactiva", waardoor de waardering van intellectuele-eigendomsrechten vergemakkelijkt wordt, en nodigt de Commissie en de lidstaten uit om de nodige mechanismen aan te nemen, zodat intellectuele-eigendomsrechten beter aanvaard worden door banken en hun waarde als activa ten volle erkend wordt; o o o 62. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad en de Commissie. Het Europees Parlement, – gezien artikel 2 en artikel 3, lid 3, van het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU), waarin is neergelegd dat gendergelijkheid een van de hoofdbeginselen is waarop de EU berust, – gezien het Verdrag van de Verenigde Naties van 18 december 1979 inzake de uitbanning van alle vormen van discriminatie van vrouwen (CEDAW), – gezien het VN-actieprogramma van Peking (1995) voor gelijkheid, ontwikkeling en vrede, – gezien resolutie 1820 (2008), resolutie 1325 (2000) en de zeer recente resolutie 2242 (2015) van de VN‑Veiligheidsraad over vrouwen, vrede en veiligheid, – gezien de verklaring en het actieprogramma van Peking van september 1995, het actieprogramma van de internationale conferentie van de VN over bevolking en ontwikkeling (conferentie van Caïro) van september 1994 en de resultaten van hun toetsingsconferenties, – gezien de gezamenlijke mededeling van de Commissie en hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's over de herziening van het Europees nabuurschapsbeleid (ENB) (SWD(2015)0500) van 18 november 2015, – gezien de conclusies van de Raad van 18 februari 2008 over het Europees nabuurschapsbeleid, van 20 april 2015 over de herziening van het Europees nabuurschapsbeleid en van 14 december 2015 over de herziening van het Europees nabuurschapsbeleid, – gezien de gezamenlijke verklaring van de top van het Oostelijk Partnerschap op 7 mei 2009 in Praag, – gezien de gezamenlijke verklaring van de top van het Oostelijk Partnerschap op 28 en 29 november 2013 in Vilnius, getiteld "Oostelijk Partnerschap: de weg vooruit", – gezien de gezamenlijke verklaring van de top van het Oostelijk Partnerschap op 21 en 22 mei 2015 in Riga, – gezien de associatieovereenkomsten / diepe en brede vrijhandelsruimten (AA's/DCFTA's) tussen de Europese Unie en de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie en hun lidstaten, enerzijds, en Georgië, Moldavië en Oekraïne, anderzijds, – gezien Verordening (EU) nr. 232/2014 van het Europees Parlement en de Raad van 11 maart 2014 tot vaststelling van een Europees nabuurschapsinstrument (1) (ENI), – gezien de conclusies van de Raad van 20 juli 2015 over het actieplan inzake mensenrechten en democratie 2015‑2019, – gezien de conclusies van de Raad van 26 oktober 2015 inzake het genderactieplan 2016‑2020, – gezien het gezamenlijke werkdocument van de Commissie en hoge vertegenwoordiger van de Unie van 21 september 2015 over gendergelijkheid en de empowerment van vrouwen: het leven van meisjes en vrouwen via de externe betrekkingen van de EU veranderen (2016‑2020), – gezien zijn resolutie van 21 januari 2016 over de associatieovereenkomsten / diepe en brede vrijhandelsruimten met Georgië, Moldavië en Oekraïne (2) , – gezien zijn resolutie van 17 december 2015 over het jaarverslag over mensenrechten en democratie in de wereld in 2014 en het mensenrechtenbeleid van de Europese Unie (3) , – gezien zijn resolutie van 8 oktober 2015 over de vernieuwing van het EU‑actieplan voor gendergelijkheid en empowerment van vrouwen in het kader van ontwikkeling (4) , – gezien zijn resolutie van 8 oktober 2013 getiteld "Gendercide, ontbrekende vrouwen? (5) ", – gezien zijn eerdere resoluties en zijn recente resolutie van 9 juli 2015 over de herziening van het Europees nabuurschapsbeleid (6) , – gezien het project van de Raad van Europa ter verbetering van de toegang van vrouwen tot de rechter in vijf landen van het Oostelijk Partnerschap, – gezien het Verdrag van Istanbul van de Raad van Europa van 2011, – gezien de in het kader van het OESO-actieplan van Istanbul voor corruptiebestrijding opgestelde landenverslagen en de voortgangsverslagen voor de landen van het Oostelijk Partnerschap, – gezien de gendergelijkheidsverdragen van de Internationale Arbeidsorganisatie, met name het Verdrag betreffende gelijke beloning van mannelijke en vrouwelijke arbeidskrachten voor arbeid van gelijke waarde (nr. 100) van 1951, het Verdrag betreffende discriminatie (arbeid en beroep) (nr. 111) van 1958, het Verdrag betreffende arbeiders met gezinsverantwoordelijkheid (nr. 156) van 1981 en het Verdrag inzake de bescherming van het moederschap (nr. 183) van 2000, – gezien artikel 52 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie rechten van de vrouw en gendergelijkheid en het advies van de Commissie buitenlandse zaken (A8‑0365/2016), A. overwegende dat het Oostelijk Partnerschap volgens de verklaring van Praag stoelt op eerbiediging van de beginselen van het internationale recht en op fundamentele waarden, zoals democratie, de rechtsstaat en eerbiediging van de mensenrechten en fundamentele vrijheden; overwegende dat gendergelijkheid in de verklaring van Riga een veelbelovend nieuw samenwerkingsgebied wordt genoemd; B. overwegende dat meer differentiatie tussen en een grotere eigen verantwoordelijkheid van de partnerlanden belangrijke beginselen zijn voor het herziene ENB, waarbij rekening wordt gehouden met de specifieke situatie van elk land; C. overwegende dat gelijkheid van mannen en vrouwen is vastgelegd in de grondwetten en rechtssystemen van alle landen van het Oostelijk Partnerschap en dat al deze landen de meeste internationale verdragen op dit gebied zonder voorbehoud hebben geratificeerd; overwegende dat vrouwen in de landen van het Oostelijk Partnerschap helaas nog altijd het slachtoffer zijn van sociale discriminatie; D. overwegende dat alle landen van het Oostelijk Partnerschap strategieën, programma's en actieplannen hebben ontwikkeld om de situatie van vrouwen te verbeteren; E. overwegende dat in 2015 slechts 17 van de in totaal 136 ministersposten in de landen van het Oostelijk Partnerschap bekleed werden door een vrouw, dat gemiddeld 16 % van de gekozen leden van de parlementen vrouw was en dat gemiddeld slechts 17 % van de hoge ambtenarenposten bekleed werd door een vrouw; overwegende dat in deze hele regio slechts drie politieke partijen geleid worden door een vrouw; F. overwegende dat de positie van vrouwen op de arbeidsmarkten van de landen van het Oostelijk Partnerschap gekenmerkt wordt door verticale en horizontale segregatie, en dat deze situatie nog altijd diep verankerd is in de culturele en sociale normen; overwegende dat vrouwen naast hun reguliere baan ook verantwoordelijk zijn voor het huishouden, waarvoor zij niet betaald worden; G. overwegende dat de in de samenleving heersende stereotypen de vrouw een ondergeschikte rol toekennen; overwegende dat deze stereotypen zich al in de jeugd ontwikkelen, van invloed blijven op de keuze van opleiding en onderwijs en tot op de arbeidsmarkt doorwerken; H. overwegende dat veel vrouwen in plattelandsgebieden die geen andere keus hebben slechtbetaalde banen aannemen in de landbouw, vaak niet officieel geregistreerd werk zonder socialezekerheidsrechten; overwegende dat de gelijke toegang tot werk voor mannen en vrouwen evenals gelijke lonen voor gelijk werk kunnen worden gewaarborgd door een eind te maken aan de ongelijke behandeling van vrouwen en mannen in de landbouw; I. overwegende dat vrouwen en mannen in de landen van het Oostelijk Partnerschap vaak moeilijk toegang krijgen tot seksuele en reproductieve gezondheidszorg en rechten en dat arme vrouwen, migranten, etnische minderheden en bewoners van het platteland nog steeds kampen met ernstige belemmeringen; overwegende dat minder dan 50 procent van de vrouwen in de landen van het Oostelijk Partnerschap gebruikmaakt van moderne anticonceptiemethoden en dat dit cijfer in sommige landen zelfs onder de 20 procent ligt en dat de belangrijkste oorzaken hiervan slechte medische begeleiding, hoge kosten, gebrek aan keuzemogelijkheden en onvoldoende beschikbaarheid van anticonceptiemiddelen zijn; J. overwegende dat het nog altijd voorkomt dat vrouwelijke slachtoffers van gendergerelateerd geweld onvoldoende toegang hebben tot de rechter, met name omdat nog niet alle vormen van geweld tegen vrouwen strafbaar zijn, en dat er van deze strafbare feiten zeer vaak geen aangifte wordt gedaan, dat er zeer weinig veroordelingen zijn wegens verkrachting en dat er weinig of geen staatssteun is voor hulpverlening op dit gebied; K. overwegende dat er tussen de landen van het Oostelijk Partnerschap weliswaar grote verschillen bestaan wat betreft de omvang van het geweld tegen vrouwen en de acceptatie van deze vorm van geweld, maar dat er relatief veel geweld tegen vrouwen voorkomt, en dat in vier van de zes landen 20 % van de vrouwen het slachtoffer is geworden van lichamelijk geweld; overwegende dat er onvoldoende vergelijkbare gegevens beschikbaar zijn om de prevalentie van lichamelijk, seksueel en geestelijk geweld op het werk te bepalen, hetgeen naar alle waarschijnlijkheid ook komt doordat er weinig aangifte wordt gedaan; overwegende dat vrouwen die tot bepaalde etnische minderheden behoren (bijvoorbeeld Roma) een veel grotere kans lopen het slachtoffer van geweld te worden; L. overwegende dat de landen van het Oostelijk Partnerschap nog altijd landen van herkomst zijn, en in sommige gevallen landen van doorreis en bestemming, voor vrouwenhandel en handel in meisjes, onder meer met het oog op seksuele uitbuiting; M. overwegende dat slepende conflicten de ontwikkeling in de regio nog altijd belemmeren en verregaande gevolgen hebben voor het leven en de mensenrechten van de getroffen burgers, waaronder vrouwen en meisjes; N. overwegende dat het voortdurende conflict in het oosten van Oekraïne genderstereotypen versterkt die de beschermende rol van de man en de verzorgende en ondersteunende rol van de vrouw benadrukken en betrokkenheid van vrouwen bij het oplossen van het conflict en hun inspanningen op dit gebied belemmeren; O. overwegende dat sinds het begin van het conflict in Oekraïne meer dan 1,5 miljoen mensen – waarvan twee derde vrouwen en kinderen – in eigen land ontheemd zijn geraakt en te kampen hebben met een beperkte toegang tot gezondheidszorg, huisvesting en werk; P. overwegende dat Roma-meisjes in Moldavië als gevolg van kindhuwelijken en huwelijken op jonge leeftijd, ongeplande zwangerschappen en zorg voor kinderen gemiddeld minder dan vier jaar naar school gaan, tegenover elf jaar bij meisjes die niet tot de Roma-gemeenschap behoren; Q. overwegende dat de EU en haar lidstaten zich inzetten voor de bescherming, de verwezenlijking en het genot van mensenrechten door vrouwen en meisjes en dat zij de mensenrechten in het kader van al hun buitenlandse betrekkingen, ook op andere gebieden dan ontwikkelingssamenwerking, krachtig bepleiten; R. overwegende dat gendergelijkheid binnen het Europees nabuurschapsbeleid (ENB) en het Europees nabuurschapsinstrument (ENI) een horizontale prioriteit blijft en dat in het kader van het herziene ENB meer steun moet worden geboden aan het maatschappelijk middenveld en dat de focus opnieuw moet komen te liggen op het belang van gendergelijkheid; overwegende dat het maatschappelijk middenveld een zeer belangrijke rol speelt bij de verwezenlijking van gendergelijkheid in de landen van het Oostelijk Partnerschap; S. overwegende dat diverse EU-programma's, zoals Erasmus+, Cosme, Creatief Europa en Horizon 2020 openstaan voor de landen van het Oostelijk Partnerschap; T. overwegende dat prenatale zorg en goede verloskundige begeleiding bij de bevalling en de beschikbaarheid van spoedeisende verloskundige hulp en essentiële voorzieningen van cruciaal belang zijn om moedersterfte tegen te gaan; overwegende dat de landen van het Oostelijk Partnerschap nog steeds een achterstand hebben als het erom gaat alle vrouwen te bereiken, met name vrouwen in de armste en meest afgelegen gebieden en vrouwen uit gemarginaliseerde groepen, zoals nationale minderheden, migranten en vrouwen met een handicap; 1. meent dat de situatie op het gebied van vrouwenrechten in de landen van het Oostelijk Partnerschap moet worden verbeterd; wijst erop dat grote economische veranderingen en economische onzekerheid negatieve gevolgen hebben gehad voor de economische situatie van vrouwen, en ertoe geleid hebben dat de gelijkheid van mannen en vrouwen de facto is afgenomen; 2. wijst erop dat algehele politieke stabiliteit en eerbiediging van de mensenrechten doorgaans een noodzakelijke voorwaarde vormen voor de versterking van de vrouwenrechten en de verbetering van de situatie van vrouwen in de betrokken landen; 3. meent dat er onmiddellijk maatregelen moeten worden genomen in de landen van het Oostelijk Partnerschap die erop gericht zijn de gelijkheid van mannen en vrouwen in de samenleving te verbeteren, waaronder de vaststelling van nationale actieplannen en samenwerking met internationale organisaties en actoren uit het maatschappelijk middenveld; 4. dringt er bij de landen van het Oostelijk Partnerschap op aan lacunes in hun wet- en regelgeving op het gebied van de bestrijding van discriminatie te dichten en de toepassing van anti‑discriminatiewetgeving op het gebied van discriminatie wegens geslacht alsmede van internationale normen in rechterlijke uitspraken te bevorderen, om een betere handhaving van de wetgeving mogelijk te maken en een eind te maken aan de schending van de vrouwenrechten in die landen; 5. merkt op dat LGTBI-personen in enkele landen van het Oostelijk Partnerschap nog altijd in een precaire en zorgwekkende situatie verkeren, ondanks het feit dat homoseksualiteit uit het strafrecht is gehaald; veroordeelt in de meest krachtige bewoordingen alle vormen van discriminatie van en geweld jegens LGBTI-personen en roept de nationale autoriteiten op beleidsmaatregelen vast te stellen ter bestrijding van alle vormen van discriminatie op grond van seksuele geaardheid; 6. wijst erop dat er bewustmakingscampagnes moeten worden opgezet en institutionele veranderingen moeten worden doorgevoerd om een einde te maken aan de hardnekkige stereotypering van vrouwen, die negatieve gevolgen heeft voor de deelname van vrouwen op alle maatschappelijke gebieden; 7. dringt er bij de nationale autoriteiten op aan waakzaam en standvastig te zijn en straffen op te leggen aan personen die LGBTI-personen beledigen of stigmatiseren, met name bij overheidsdiensten en in de openbare ruimte; Deelname van vrouwen aan besluitvormingsprocessen 8. betreurt dat machtsposities in de landen van het Oostelijk Partnerschap bijzonder en opvallend weinig door vrouwen worden bekleed; 9. wijst erop dat in de politieke arena in de landen van het Oostelijk Partnerschap nog altijd sprake is van discriminerende praktijken en dat zelfs als vrouwen erin geslaagd zijn op hoog niveau politiek actief te zijn of een belangrijke besluitvormende positie te bekleden, hun vaardigheden en bekwaamheden in twijfel worden getrokken; 10. dringt erop aan dat vrouwen gelijke toegang hebben tot macht en dat vrouwen op alle bestuurs- en besluitvormingsniveaus vertegenwoordigd zijn, teneinde leiderschap van vrouwen te bevorderen; erkent dat maatschappelijke organisaties en internationale ngo's een essentiële rol spelen bij het bevorderen van positieve hervormingen en maatregelen ter bescherming van de rechten van vrouwen en ter versterking van hun deelname aan politieke en economische activiteiten; pleit voor de uitwisseling van goede praktijken inzake de bevordering van de politieke participatie van vrouwen bij gedecentraliseerde instellingen en lokale instanties; wijst erop dat het best duurzame resultaten kunnen worden bereikt wanneer politieke partijen het voortouw nemen en benadrukt daarom de centrale rol die de Europese politieke partijen en hun vrouwenafdelingen op dit gebied spelen; 11. dringt er bij de landen van het Oostelijk Partnerschap op aan leiderschap van vrouwen en deelname aan de politiek door vrouwen te bevorderen en versterken; benadrukt dat een grotere participatie van vrouwen in overheidsorganen die belast zijn met het doorvoeren van belangrijke hervormingen, bijvoorbeeld op het gebied van corruptiebestrijding of op het gebied van de economie, voordelen zal opleveren; is ingenomen met alle inspanningen om dit doel te bereiken, zoals bindende quota voor kandidatenlijsten, beurzen, scholing en ondersteuning voor vrouwelijke politici en activisten, mentorprogramma's en bewustmakingscampagnes die het beeld van vrouwen in de media veranderen; 12. onderstreept dat de Parlementaire Vergadering Euronest een positieve rol kan spelen bij het bevorderen van de politieke participatie van vrouwen en het vergroten van hun zichtbaarheid in het Oostelijk Partnerschap; is verheugd over de eerste bijeenkomst van het Vrouwenforum van de Parlementaire Vergadering Euronest, die in maart 2016 heeft plaatsgevonden; spreekt zich daarnaast meer algemeen uit voor de oprichting en ondersteuning door de EU van transnationale vrouwennetwerken in de politiek; 13. verleent zijn volledige steun aan de deelname en de rol van vrouwen in gouvernementele en non‑gouvernementele organisaties die zich bezighouden met corruptiebestrijding, acties en programma's en in het kader van corruptiebestrijding; is van oordeel dat een sterkere deelname van vrouwen aan het politieke leven en een grotere vertegenwoordiging van vrouwen in hogere bestuursfuncties in de landen van het Oostelijk Partnerschap zouden bijdragen aan de vernieuwing van de politieke klasse, en daarmee ook aan de lopende politieke overgangsprocessen; 14. herinnert eraan dat in de verslagen van verkiezingswaarnemingsmissies van de EU en andere internationale verkiezingswaarnemingsmissies aanbevelingen worden gedaan over de deelname van vrouwen aan het verkiezingsproces; verzoekt de EU om in het kader van het Europees nabuurschapsbeleid volledig rekening te houden met deze aanbevelingen; Economische participatie van vrouwen 15. merkt op dat vrouwen in de landen van het Oostelijk Partnerschap relatief goed geïntegreerd zijn op de arbeidsmarkt, maar dat de economische participatie van vrouwen de laatste tijd is afgenomen; 16. merkt op dat genderstereotypen en discriminatie van vrouwen in de weg staan aan betere integratie van vrouwen op de arbeidsmarkt, en de oorzaak zijn van extra belemmeringen voor vrouwen die ondernemersactiviteiten willen ontplooien; 17. betreurt dat vrouwen in veel hogere mate vertegenwoordigd zijn in de dienstensector en bij de overheid, waar de lonen een stuk lager liggen dan in de sectoren waarin de meerderheid van de werknemers man is, dat de loonkloof tussen mannen en vrouwen nog altijd groot is en wel kan oplopen tot 50 % en dat vrouwen die een leidinggevende functie ambiëren te maken krijgen met culturele en sociologische belemmeringen, zoals ook in de EU vaak het geval is; 18. betreurt dat vrouwen voornamelijk in lagelonensectoren actief zijn, ondanks het feit dat vrouwen in alle landen van het Oostelijk Partnerschap gemiddeld hoger zijn opgeleid dan mannen; roept ertoe op vrouwen te betrekken bij de besluitvorming over en de tenuitvoerlegging van het economisch beleid en pleit voor het stimuleren van bedrijfsprogramma's voor de integratie en de bevordering van de positie van vrouwen in ondernemingen, alsook voor de tenuitvoerlegging van lokale ontwikkelingsprogramma's die gericht zijn op versterking van de economische positie van vrouwen; pleit voor een gerichte aanpak om voor meer vrouwelijke rolmodellen in leidinggevende functies te zorgen, teneinde vrouwen van de jongere generatie ervan te overtuigen dat zij op alle terreinen van het beroepsleven een leidende positie kunnen bekleden; benadrukt dat vrouwen actief moeten deelnemen in vakbonden en wijst erop dat discriminerende juridische en structurele belemmeringen voor vrouwen in de werkomgeving dringend moeten worden weggenomen, om te komen tot gelijke beloning voor gelijk werk, zodat er een eind wordt gemaakt aan de genderkloof op het gebied van beloning en pensioenen; 19. benadrukt dat betaalbare kinderopvang en duidelijke regelingen voor ouderschapsverlof voorwaarden zijn voor een hogere arbeidsparticipatie van vrouwen; merkt op dat het feit dat niet aan deze voorwaarden is voldaan er in sommige gevallen toe leidt dat meisjes en jonge vrouwen geen scholing volgen of worden belemmerd in hun loopbaanontwikkeling, omdat zij voor hun broertjes of zusjes moeten zorgen; 20. onderstreept dat de verantwoordelijkheid voor de verzorging van ouderen en afhankelijke personen veelal bij vrouwen ligt en dat vrouwen met kinderen vaak moeilijkheden ondervinden bij herintreding in het beroepsleven; benadrukt dat een gelijke verdeling van onbetaald werk zoals zorg en huishoudelijke taken tussen mannen en vrouwen een van de voorwaarden is voor de participatie van vrouwen op de arbeidsmarkt en hun economische onafhankelijkheid; dringt er bij de autoriteiten van de lidstaten op aan het netwerk van kwalitatief hoogstaande zorgvoorzieningen voor ouderen en afhankelijke personen verder te versterken; 21. benadrukt dat de beschermende juridische bepalingen die sommige landen van het Oostelijk Partnerschap kennen en die een verbod inhouden op het tewerkstellen van vrouwen in potentieel gevaarlijke beroepen, de toegang van vrouwen tot bepaalde beroepen en werkzaamheden belemmeren en hun kansen op de arbeidsmarkt verder verkleinen; dringt er bij deze landen op aan deze bepalingen te herzien; 22. wijst op het belang van hoogwaardig onderwijs en hoogwaardige beroepsopleidingen voor vrouwen en meisjes voor de integratie van deze groepen in de arbeidsmarkt, en op de rol van onderwijs bij het wegnemen van de stereotypen die bestaan met betrekking tot de rol van vrouwen; benadrukt dat het belangrijk is om te zorgen voor doelgerichte steun aan en mentoring van vrouwelijke ondernemers, omdat zij vaak onvoldoende mogelijkheden hebben om aan financiële middelen te komen, onvoldoende toegang hebben tot handelsnetwerken en te maken krijgen met veel administratieve formaliteiten; 23. moedigt de ontwikkeling van een sociale economie voor vrouwen aan, alsmede vergemakkelijking van het gebruik van microkredieten als een instrument ter bevordering van de economische onafhankelijkheid van vrouwen en ter bevordering van ondernemingsprogramma's die erop gericht zijn de rol van vrouwen in het bedrijfsleven te versterken; wijst in dit verband op het cruciale belang van transparantie ten aanzien van, eerlijke toegang tot en beschikbaarheid van informatie over de financiële steuninstrumenten; 24. dringt erop aan dat alle kinderen gelijke toegang krijgen tot onderwijs, onder meer op het niveau van kinderopvang, voorschools onderwijs, basis-, secundair en universitair onderwijs en tot vakken op het gebied van wetenschap, technologie, engineering en wiskunde, waarbij bijzondere aandacht moet worden geschonken aan onderwijs voor meisjes in plattelandsgebieden, door meisjes op jonge leeftijd scholing te bieden en te stimuleren, aangezien dit de groei in deze voor de economische ontwikkeling belangrijke sector bevordert; dringt erop aan vrouwen toe te laten tot opleidingen en beroepen waartoe zij tot op heden nog geen toegang hebben; wijst op het probleem van kinderarbeid dat ertoe leidt dat kinderen onvoldoende onderwijs of opleiding krijgen, waardoor hun latere kansen op de arbeidsmarkt dalen; spreekt zich uit voor een bredere samenwerking tussen de partnerlanden en de agentschappen en programma's van de EU, zoals Horizon 2020, Creatief Europa, COSME en Erasmus+; 25. onderstreept dat kinderarbeid in enkele landen van het Oostelijk Partnerschap, met name Moldavië, Georgië en Azerbeidzjan, nog altijd een ernstig probleem vormt; roept die landen op specifieke streefcijfers vast te stellen om alle vormen van kinderarbeid af te schaffen en ervoor te zorgen dat de wetgeving op dit gebied ten volle wordt gehandhaafd; Geweld tegen vrouwen 26. wijst erop dat huiselijk geweld en gendergerelateerd geweld moeten worden bestreden, met inbegrip van seksuele intimidatie, gedwongen draagmoederschap en mensenhandel met het oog op seksuele uitbuiting in de landen van het Oostelijk Partnerschap, waarvan in veel gevallen geen aangifte wordt gedaan omdat dergelijk gedrag sociaal geaccepteerd is; 27. veroordeelt het gebruik van seksueel geweld tegen vrouwen en meisjes als oorlogswapen, waaronder massaverkrachtingen, seksuele slavernij, prostitutie en genderspecifieke misdrijven, waaronder mensenhandel, en sekstoerisme; wijst met klem op de noodzaak om gedwongen huwelijken, zoals gedefinieerd door de Verenigde Naties, met inbegrip van kindhuwelijken en huwelijken op jonge leeftijd, tegen te gaan en roept de oostelijke buurlanden op elke vorm van uitbuiting en misbruik van vrouwen in verband met draagmoederschap consequent te bestrijden; verzoekt de landen van het Oostelijk Partnerschap dringend maatregelen te nemen ter voorkoming en vervolging van deze ernstige misdrijven wanneer die worden gepleegd binnen hun jurisdictie, en zelfs buiten hun eigen grondgebied; wijst erop dat er voldoende middelen beschikbaar moeten worden gesteld voor initiatieven ter bestrijding van geweld jegens vrouwen en meisjes, teneinde een langdurigere toegang van slachtoffers en nabestaanden tot doeltreffende diensten te waarborgen, die daarom over voldoende personeel en passende capaciteiten moeten beschikken; pleit ervoor dat er met spoed positieve maatregelen worden vastgesteld, zoals programma's voor beroepsonderwijs, voor slachtoffers van geweld, met name voor slachtoffers die kinderen onder hun hoede hebben, met als doel om hen te integreren in de arbeidsmarkt; 28. wijst erop dat gendergerelateerde misdrijven en seksueel geweld in het Statuut van Rome worden ingedeeld bij de oorlogsmisdrijven, misdrijven tegen de menselijkheid of handelingen die de grondslag vormen voor genocide of foltering; is in dit verband ingenomen met resolutie 2106 van de VN‑Veiligheidsraad inzake de voorkoming van seksueel geweld tijdens gewapende conflicten, aangenomen op 24 juni 2013; 29. benadrukt dat er doeltreffende beschermingsmechanismen moeten komen voor verdedigers van vrouwenrechten; 30. dringt er bij de landen van het Oostelijk Partnerschap op aan meer middelen beschikbaar te stellen voor de bestrijding van alle vormen van geweld tegen vrouwen, juridische instrumenten te herzien en steun te verlenen aan slachtoffers van geweld; benadrukt dat er institutionele veranderingen moeten worden doorgevoerd om maatschappelijke stereotypen die zorgen voor stigmatisering van slachtoffers van verkrachting en geweld te bestrijden; 31. wijst op het belang van doelstelling nr. 5 van de doelstellingen voor duurzame ontwikkeling, en met name op punt 2 van die doelstelling, waarin wordt aangedrongen op de uitbanning van alle vormen van geweld tegen vrouwen en meisjes in het openbare en in het privéleven, en benadrukt dat in de landen van het Oostelijk Partnerschap de bestaande wetgeving inzake geweld jegens vrouwen en meisjes moet worden herzien om ervoor te zorgen dat dergelijk geweld adequaat wordt voorkomen en uitgebannen, waarbij er in het bijzonder op moet worden gelet dat de wetgeving alle vormen van geweld (fysiek, seksueel, psychologisch, economisch) aanpakt en in passende straffen voor de daders voorziet, evenals in passende schadevergoedingen voor slachtoffers en nabestaanden; 32. roept de landen van het Oostelijk Partnerschap op maatregelen te ontwikkelen die ervoor moeten zorgen dat de strafrechtketen gendergevoelig is, onder meer via scholing van beoefenaars van juridische beroepen, politieagenten en ander personeel dat met aangiften van en processen-verbaal over geweld jegens vrouwen en meisjes is belast, zodat de slachtoffers van dergelijk geweld naar behoren worden gehoord; pleit voorts voor een sterkere samenwerking tussen en versterking van de deskundigheid van politiemensen, juristen, artsen, psychologen, autoriteiten en vrijwilligersorganisaties die met slachtoffers van dergelijk geweld te maken hebben; 33. herhaalt dat geslachtsselectie een ernstige vorm van gendergerelateerd geweld is en tevens een schending van de mensenrechten; pleit voor bewustmakingscampagnes om de houding van de maatschappij ten opzichte van geslachtsselectie te veranderen en dringt aan op meer inspanningen om deze praktijken te bestrijden en te voorkomen; 34. verzoekt de regeringen hun inspanningen op het gebied van onderzoek en vervolging van personen die verdacht worden van mensenhandel te intensiveren, mensen die zich schuldig hebben gemaakt aan mensenhandel met het oog op arbeids- of seksuele uitbuiting te veroordelen, de integriteit van de betrokken vrouwen overeenkomstig het "Noordse model" te beschermen en ngo's te steunen die slachtoffers helpen bij hun rehabilitatie en re‑integratie; 35. dringt aan op meer samenwerking tussen de landen van het Oostelijk Partnerschap aan de ene kant en EU‑agentschappen en rechtshandhavingsinstanties van de lidstaten aan de andere kant, om mensenhandel, een van de meest lucratieve activiteiten van de georganiseerde misdaad, te bestrijden en criminele netwerken te ontmantelen; 36. dringt er bij de landen van het Oostelijk Partnerschap op aan dat zij het Verdrag van Istanbul inzake het voorkomen en bestrijden van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld zo snel mogelijk ratificeren, aangezien geen van de betrokken landen dat tot nu toe heeft gedaan, en verzoekt de autoriteiten nationale strategieën op te stellen ter bestrijding van geweld tegen vrouwen en er nauwlettend op toe te zien dat deze strategieën daadwerkelijk worden uitgevoerd; 37. dringt aan op de uitvoering van het actieprogramma van Peking op het gebied van onderwijs en gezondheid als basismensenrechten, waaronder toegang tot vrijwillige gezinsplanning, tot het volledige scala aan seksuele en reproductieve gezondheidsdiensten, met inbegrip van anticonceptie, veilige en legale abortus en tot seksuele voorlichting; 38. wijst erop dat de kans op overlijden aan baarmoederhalskanker in de landen van het Oostelijk Partnerschap tien keer zo hoog is als in West-Europa, dat baarmoederhalskanker de meest voorkomende vorm van kanker is bij vrouwen tussen de 15 en 44 jaar, en dat deze ziekte daarom ingrijpende gevolgen heeft voor de samenleving; pleit voor op nationaal niveau georganiseerde screening- en vaccinatieprogramma's om deze trend te keren; 39. roept de lidstaten op ervoor te zorgen dat de rechten die aan vrouwen in de landen van het Oostelijk Partnerschap worden toegekend, zoals een visum, het recht om legaal in een land te verblijven en sociale rechten, aan het individu worden toegekend en niet afhankelijk zijn van de burgerlijke staat of echtelijke relatie van de vrouw in kwestie; 40. wijst op de noodzaak van procedures voor gezinshereniging in het kader waarvan de individuele rechten van vrouwen en meisjes die zich in de EU met hun familieleden herenigen gewaarborgd worden, zodat zij voor gezondheidszorg, onderwijs en werk niet afhankelijk hoeven te zijn van een relatie met een familielid waarbij mogelijk sprake is van misbruik; De rol van vrouwen bij de vreedzame oplossing van conflicten 41. wijst op de rol die vrouwen spelen bij de oplossing van conflicten, bij vredesopbouw en in noodsituaties ten gevolge van conflicten, bijvoorbeeld door humanitaire hulp te bieden aan ontheemden; benadrukt dat vrouwen ten volle betrokken moeten worden bij vredesonderhandelingen, wederopbouw en politieke transities; 42. dringt aan op meer inspanningen op het gebied van de vreedzame oplossing van conflicten en op meer betrokkenheid van vrouwen bij dergelijke processen, in overeenstemming met de Resoluties 1325 en 2242 van de VN‑Veiligheidsraad over vrouwen, vrede en veiligheid; 43. dringt aan op specifieke bescherming voor vrouwen en meisjes die asiel zoeken, omdat vrouwen en meisjes bijzonder kwetsbaar zijn en mogelijk op de vlucht zijn voor gendergerelateerd geweld, maar misschien niet in staat of niet bereid zijn relevante informatie bekend te maken tijdens het proces tot vaststelling van de vluchtelingenstatus; Voorbeelden van beste praktijken 44. wijst op het belang van de uitwisseling van beste praktijken en goede praktijkvoorbeelden, die in andere landen van het Oostelijk Partnerschap navolging kunnen krijgen; is van oordeel dat één van de projecten die onder de aandacht gebracht moet worden het project "Vrouwen in de politiek in Moldavië" is, een initiatief van UN Women – UNDP, gefinancierd door de Zweedse regering, ter ondersteuning van de capaciteitsopbouw van vrouwen in de politiek en bewustmakingscampagnes bedoeld om de bijdrage van vrouwen in het politieke proces te vergroten; 45. is ingenomen met het programma "Women in Business" voor de landen van het Oostelijk Partnerschap, gefinancierd door de EU en de EBWO, dat kleine en middelgrote ondernemingen die geleid worden door vrouwen financieringsmogelijkheden en zakelijk advies biedt door middel van kredietlijnen, risicobeheersondersteuning en technische ondersteuning voor lokale partnerbanken die door vrouwen geleide ondernemingen steunen, en door middel van adviesverlening aan bedrijven, training en mentoring; 46. wijst op positieve voorbeelden van meer betrokkenheid van vrouwen bij conflictoplossing en verzoening, zoals de Trans-Caucasus Women’s Peace and Security Dialogue, die tot stand werd gebracht in 1994 en ontwikkeld werd door de National Peace Foundation (uit de VS), om vrouwen in de Kaukasus de gelegenheid te bieden te werken aan projecten gericht op de rehabilitatie van minderjarige slachtoffers van de oorlog, vredestraining of democratieopbouw; 47. steunt projecten voor het mondig maken van vrouwen, die erop gericht zijn vrouwen meer zelfvertrouwen te geven, hun participatie in de maatschappij te vergroten, hun positie te versterken en de kans geven om beslissingen te nemen op alle gebieden van hun leven; wijst in het bijzonder op de rol van de vrijheid van mening en meningsuiting bij het mondig maken van vrouwen; is een groot voorstander van projecten voor het mondig maken van vrouwen die erop gericht zijn de participatie van vrouwen in lokale verkiezingen te bevorderen, zoals het WILD-project (Women in Local Democracy), dat ervoor gezorgd heeft dat 70 % van de deelneemsters aan het project tijdens de verkiezingen van 2013 en 2014 in Armenië werd verkozen, en projecten ter bevordering van de deelname van vrouwen bij de tenuitvoerlegging van het economisch beleid, zoals het UNDP-project dat momenteel in Azerbeidzjan wordt uitgevoerd en dat ten doel heeft de oprichting van door vrouwen geleide bedrijven in de regio Masalli te steunen; is ingenomen met het project van de Raad van Europa ter verbetering van de toegang van vrouwen tot de rechter in vijf landen van het Oostelijk Partnerschap, dat erop is gericht belemmeringen voor de gelijke toegang van vrouwen tot de rechter in kaart te brengen en weg te nemen en de landen van het Oostelijk Partnerschap te helpen om maatregelen te ontwerpen die ervoor moeten zorgen dat de strafrechtketen gendergevoelig is, onder meer door middel van de opleiding van beoefenaars van juridische beroepen; EU-steun in het kader van het Europees nabuurschapsbeleid 48. benadrukt dat de afgelopen 5 jaar 103 miljoen EUR is besteed aan 121 projecten en programma's ter bevordering van gendergelijkheid in de nabuurschapslanden, waarvan 5 miljoen EUR voor het programma "Women in Business" in de landen van het Oostelijk Partnerschap; constateert dat de EU al een flink bedrag aan steun heeft verstrekt om de doelstellingen op het gebied van vrouwenrechten en gendergelijkheid te bereiken, onder meer via steun voor het instrument Taiex peer‑to‑peer, dat een bijdrage levert aan hervorming van het openbaar bestuur en dat samenwerking bevordert op het gebied van grondbeginselen en beleid; 49. wijst erop dat gendergelijkheid wordt toegepast bij alle maatregelen in het kader van het ENB en het ENI, maar dat er op het gebied van gendergelijkheid gedetailleerdere en meetbaarder doelstellingen moeten worden nagestreefd, onder meer bij de uitvoering van het nieuwe EU‑actieplan voor gendergelijkheid in het kader van ontwikkeling voor 2016‑2020; wijst op de dringende noodzaak van gendermainstreaming als strategie ter bevordering van gendergelijkheid en van positieve maatregelen in de nationale actieplannen van het Europees nabuurschapsbeleid; 50. verzoekt de Commissie om op alle gebieden van het Europees nabuurschapsbeleid en het Europees nabuurschapsinstrument gendermainstreaming te gebruiken en er zo voor te zorgen dat specifieke doelstellingen inzake gendergelijkheid worden geformuleerd en de verwezenlijking ervan wordt gemonitord; 51. merkt op dat in het kader van het herziene ENB in landenspecifieke verslagen bijzondere aandacht moet worden besteed aan de met de partners overeengekomen prioriteiten; is ingenomen met het feit dat in de periodieke verslagen, waarin de ontwikkelingen in de nabuurschapslanden worden gevolgd, ook aandacht zal worden besteed aan gendergelijkheid; 52. dringt erop aan dat vrouwenrechten en gendergelijkheidskwesties opgenomen worden als onderwerp op de agenda voor de reguliere politieke dialoog en de mensenrechtendialoog met de landen van het Oostelijk Partnerschap, evenals voorstellen voor maatregelen; 53. onderstreept de belangrijke rol van parlementaire diplomatie op alle bovengenoemde gebieden en de noodzaak tot uitwisseling van beste praktijken; 54. acht het van belang dat er geharmoniseerde gegevens worden verzameld over de situatie van vrouwen in de landen van het Oostelijk Partnerschap; is er voorstander van dat de gendergelijkheidsindex die is ontwikkeld door het Europees Instituut voor gendergelijkheid wordt gebruikt in landen van het Oostelijk Partnerschap, in het kader van projecten die gefinancierd worden via het ENI; 55. benadrukt dat via het ENI steun verleend moet worden aan lokale vrouwenorganisaties en maatschappelijke organisaties, omdat die het best in staat zijn de lokale bevolking te bereiken en een bijdrage te leveren op het gebied van voorlichting en om de problemen van vrouwen en meisjes in de regio aan te pakken; 56. moedigt de lidstaten aan sterkere bilaterale en multilaterale betrekkingen met de landen van het Oostelijk Partnerschap aan te knopen en actief deel te nemen aan het verlenen van steun voor overgangsprocessen en technische bijstand en het uitwisselen van kennis; is van mening dat de geografisch dicht bij de landen van het Oostelijk Partnerschap gelegen lidstaten er in belangrijke mate toe kunnen bijdragen nauwere betrekkingen te faciliteren en andere lidstaten bij partnerschappen in het kader van het Oostelijk Partnerschap te betrekken; o o o 57. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad en de Commissie.