(Gewone wetgevingsprocedure: eerste lezing) Het Europees Parlement, – gezien het voorstel van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad ( COM(2020)0080 ) en het gewijzigde voorstel ( COM(2020)0563 , – gezien artikel 294, lid 2, en artikel 192, lid 1, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, op grond waarvan het voorstel door de Commissie bij het Parlement is ingediend (C9-0077/2020), – gezien artikel 294, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien de gemotiveerde adviezen die in het kader van Protocol nr. 2 betreffende de toepassing van de beginselen van subsidiariteit en evenredigheid zijn uitgebracht door de Franse Senaat, de Nederlandse Senaat en de Oostenrijkse Bondsraad, en waarin wordt gesteld dat het ontwerp van wetgevingshandeling niet strookt met het subsidiariteitsbeginsel, – gezien de adviezen van het Europees Economisch en Sociaal Comité van 15 juli 2020 (1) en 29 oktober 2020 (2) , – gezien het advies van het Comité van de Regio’s van 2 juli 2020 (3) , – gezien het overeenkomstig artikel 74, lid 4, van zijn Reglement door de bevoegde commissie goedgekeurde voorlopig akkoord en de door de vertegenwoordiger van de Raad bij brief van 5 mei 2021 gedane toezegging om het standpunt van het Europees Parlement overeenkomstig artikel 294, lid 4, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie goed te keuren, – gezien artikel 59 van zijn Reglement, – gezien de adviezen van de Commissie industrie, onderzoek en energie, de Commissie vervoer en toerisme, de Commissie regionale ontwikkeling en de Commissie landbouw en plattelandsontwikkeling, – gezien het verslag van de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en voedselveiligheid ( A9-0162/2020 ), 1. stelt onderstaand standpunt in eerste lezing vast (4) ; 2. neemt kennis van de verklaringen van de Commissie die als bijlage bij onderhavige resolutie zijn gevoegd; 3. verzoekt de Commissie om hernieuwde voorlegging aan het Parlement indien zij haar voorstel vervangt, ingrijpend wijzigt of voornemens is het ingrijpend te wijzigen; 4. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en aan de Commissie alsmede aan de nationale parlementen. Standpunt van het Europees Parlement in eerste lezing vastgesteld op 24 juni 2021 met het oog op de vaststelling van Verordening (EU) 2021/... van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van een kader voor de verwezenlijking van klimaatneutraliteit, en tot wijziging van Verordening (EG) nr. 401/2009 en Verordening (EU) 2018/1999 (“Europese klimaatwet”) (Aangezien het Parlement en de Raad tot overeenstemming zijn geraakt, komt het standpunt van het Parlement overeen met de definitieve rechtshandeling: Verordening (EU) 2021/1119.) BIJLAGE BIJ DE WETGEVINGSRESOLUTIE Verklaringen van de Commissie De LULUCF-emissieput en doelstelling voor 2030 De sector landgebruik, verandering in landgebruik en bosbouw (LULUCF) in de EU stoot broeikasgassen uit, maar vangt ook CO 2 op in de bodem en in biomassa. Het herstel en de groei van onze koolstofput op land — het vermogen van onze natuurlijke omgeving zoals bomen om CO 2 op te vangen — is van cruciaal belang om onze klimaatdoelstellingen te behalen. De koolstofput moet groeien, willen we in de EU tegen 2050 klimaatneutraliteit bereiken. Om de huidige tendens om te keren, zijn aanzienlijke maatregelen op korte termijn nodig. In de mededeling van de Commissie “Een ambitieuzere klimaatdoelstelling voor Europa voor 2030: investeren in een klimaatneutrale toekomst voor ons allemaal” wordt ingeschat dat het noodzakelijk en mogelijk is de huidige tendens om te keren en de koolstofput tegen 2030 te verhogen tot een niveau van meer dan 300 miljoen ton CO 2 ‑equivalent. In lijn met deze ambitie zal de Commissie voorstellen doen om de LULUCF-verordening te herzien. Toegang tot de rechter De EU en haar lidstaten zijn partij bij het Verdrag betreffende toegang tot informatie, inspraak bij besluitvorming en toegang tot de rechter inzake milieuaangelegenheden van de Economische Commissie van de Verenigde Naties voor Europa (VN/ECE) (het “Verdrag van Aarhus”) van 25 juni 1998. Bij het nakomen van hun verplichtingen uit hoofde van Verordening (EU) 2018/1999 betreffende de betrokkenheid van het publiek bij de voorbereiding van de nationale energie- en klimaatplannen en de raadplegingen over de langetermijnstrategieën moeten de lidstaten ervoor zorgen dat het betrokken publiek bij schending daarvan toegang tot de rechter wordt verleend. Dit moet in overeenstemming zijn met de desbetreffende jurisprudentie van het Hof van Justitie van de Europese Unie inzake toegang tot de rechter bij milieuaangelegenheden en met volledige inachtneming van de verplichtingen die de lidstaten als partij bij het Verdrag van Aarhus zijn aangegaan (5) . (Raadpleging) Het Europees Parlement, – gezien het voorstel van de Commissie aan de Raad ( COM(2020)0569 ), – gezien artikel 187 en artikel 188, eerste alinea, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, op grond waarvan het Parlement door de Raad is geraadpleegd (C9-0335/2020), – gezien het artikel 82 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie industrie, onderzoek en energie ( A9-0177/2021 ), 1. hecht zijn goedkeuring aan het voorstel van de Commissie zoals geamendeerd door het Parlement; 2. verzoekt de Commissie haar voorstel krachtens artikel 293, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie dienovereenkomstig te wijzigen; 3. verzoekt de Raad, wanneer deze voornemens is af te wijken van de door het Parlement goedgekeurde tekst, het Parlement hiervan op de hoogte te stellen; 4. wenst opnieuw te worden geraadpleegd ingeval de Raad voornemens is ingrijpende wijzigingen aan te brengen in het voorstel van de Commissie; 5. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en de Commissie. (Gewone wetgevingsprocedure: eerste lezing) Het Europees Parlement, – gezien het voorstel van de Commissie aan het Parlement en de Raad ( COM(2020)0453 ), – gezien artikel 294, lid 2, artikel 175, derde alinea, en artikel 322, lid 1, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, op grond waarvan het voorstel door de Commissie bij het Parlement is ingediend (C9‑0153/2020), – gezien artikel 294, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien het advies van de Rekenkamer van 24 september 2020 (1) , – gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité van 18 september 2020 (2) , – na raadpleging van het Comité van de Regio’s, – gezien het overeenkomstig artikel 74, lid 4, van zijn Reglement door de bevoegde commissie goedgekeurde voorlopig akkoord en de door de vertegenwoordiger van de Raad bij brief van 5 mei 2021 gedane toezegging om het standpunt van het Europees Parlement overeenkomstig artikel 294, lid 4, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie goed te keuren, – gezien artikel 59 van zijn Reglement, – gezien het gezamenlijk overleg van de Begrotingscommissie en de Commissie economische en monetaire zaken overeenkomstig artikel 58 van het Reglement, – gezien de adviezen van de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en voedselveiligheid, de Commissie industrie, onderzoek en energie en de Commissie regionale ontwikkeling, – gezien het verslag van de Begrotingscommissie en de Commissie economische en monetaire zaken ( A9‑0195/2020 ), 1. stelt onderstaand standpunt in eerste lezing vast; 2. hecht zijn goedkeuring aan de gemeenschappelijke verklaring van het Parlement en de Commissie die als bijlage bij deze resolutie is gevoegd. 3. verzoekt de Commissie om hernieuwde voorlegging aan het Parlement indien zij haar voorstel vervangt, ingrijpend wijzigt of voornemens is het ingrijpend te wijzigen; 4. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en aan de Commissie alsmede aan de nationale parlementen. Standpunt van het Europees Parlement in eerste lezing vastgesteld op 24 juni 2021 met het oog op de vaststelling van Verordening (EU) 2021/... van het Europees Parlement en de Raad betreffende de leenfaciliteit voor de publieke sector uit hoofde van het mechanisme voor een rechtvaardige transitie (Aangezien het Parlement en de Raad tot overeenstemming zijn geraakt, komt het standpunt van het Parlement overeen met de definitieve rechtshandeling: Verordening (EU) 2021/1229.) BIJLAGE BIJ DE WETGEVINGSRESOLUTIE Gezamenlijke verklaring van het Europees Parlement en de Commissie Indien de verwachte gecumuleerde middelen uit bestemmingsontvangsten aanzienlijk afwijken van het in artikel 5, lid 1, onder b), van Verordening (EU) 2021/... van het Europees Parlement en de Raad (3) (4) bedoelde bedrag, zal het Europees Parlement, op voorstel van de Commissie, overeenkomstig artikel 314 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, bepalen welke aanvullende middelen nodig zijn om in de financieringsbehoeften van de leenfaciliteit voor de overheidssector te voorzien en om de volledige uitvoering ervan te garanderen, en de toewijzing van deze middelen steunen. Het voorstel van de Commissie zal in overeenstemming zijn met het meerjarig financieel kader en zal de uitvoering van de in bijlage I bij Verordening (EU) 2021/... (5) + genoemde programma’s niet in gevaar brengen. (Gewone wetgevingsprocedure: eerste lezing) [Amendementen 1 - 7, tenzij anders bepaald] VERORDENING (EU) 2021/... VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD tot wijziging van Verordening (EU) 2017/625 wat betreft officiële controles op dieren en producten van dierlijke oorsprong die vanuit derde landen naar de Unie worden uitgevoerd om de naleving van het verbod op bepaalde toepassingen van antimicrobiële stoffen te waarborgen en Verordening (EG) nr. 853/2004 wat betreft de rechtstreekse levering van pluimvee en lagomorfen [Ams 8, 10 en 11] (Voor de EER relevante tekst) HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE, Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 43, lid 2, artikel 114 en artikel 168, lid 4, punt b), Gezien het voorstel van de Europese Commissie, Na toezending van het ontwerp van wetgevingshandeling aan de nationale parlementen, Gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité (3) , Na raadpleging van het Comité van de Regio’s, Handelend volgens de gewone wetgevingsprocedure (4) , Overwegende hetgeen volgt: (1) In Verordening (EU) 2017/625 van het Europees Parlement en de Raad (5) zijn de voorschriften vastgesteld voor de uitvoering van officiële controles, onder meer op de naleving van de voorschriften inzake de veiligheid van levensmiddelen en diervoeders. (2) In Verordening (EU) 2019/6 van het Europees Parlement en de Raad (6) zijn onder meer regels vastgesteld voor de controle op en het gebruik van diergeneesmiddelen , met bijzondere aandacht voor antimicrobiële resistentie . (3) Overeenkomstig Verordening (EU) 2019/6 wordt voor een voorzichtiger en verantwoordelijker gebruik van antimicrobiële stoffen bij dieren gezorgd, onder meer door het verbod op het gebruik van antimicrobiële stoffen ter bevordering van de groei of met het oog op een grotere opbrengst en het verbod op het gebruik van antimicrobiële stoffen die zijn voorbehouden voor de behandeling van bepaalde infecties bij de mens. Uit hoofde van artikel 118, lid 1, van Verordening (EU) 2019/6 zijn marktdeelnemers in derde landen verplicht die verbodsbepalingen in acht te nemen wanneer zij dieren of producten van dierlijke oorsprong naar de Unie uitvoeren. Zoals benadrukt in overweging 49 van die verordening , is het gezien de internationale dimensie van de ontwikkeling van antimicrobiële resistentie belangrijk om niet-discriminerende en evenredige maatregelen te nemen, met inachtneming van de verplichtingen van de Unie uit hoofde van internationale overeenkomsten . (4) Met artikel 118 van Verordening (EU) 2019/6 wordt voortgebouwd op de mededeling van de Commissie van 29 juni 2017 getiteld “een Europees “één gezondheid-actieplan tegen antimicrobiële resistentie (“AMR”)” door de preventie en bestrijding van antimicrobiële resistentie te verbeteren en een verstandiger en verantwoordelijker gebruik van antimicrobiële stoffen bij dieren te bevorderen. ▌ (5) Om te zorgen voor de doeltreffende uitvoering van het verbod op het gebruik van antimicrobiële stoffen ter bevordering van de groei of met het oog op een grotere opbrengst en het verbod op het gebruik van antimicrobiële stoffen die zijn voorbehouden voor de behandeling van bepaalde infecties bij de mens, moeten officiële controles om te verifiëren of naar de Unie uitgevoerde dieren en producten van dierlijke oorsprong aan artikel 118, lid 1, van Verordening (EU) 2019/6 voldoen, in het toepassingsgebied van Verordening (EU) 2017/625 worden opgenomen , opnieuw met inachtneming van de verplichtingen van de Unie uit hoofde van internationale overeenkomsten . (6) Overeenkomstig artikel 18, lid 7, punt g), van Verordening (EU) 2017/625 moet de Commissie specifieke voorschriften vaststellen voor de uitvoering van officiële controles op de criteria en voorwaarden om, wat Pectinidae (mantelschelpen), mariene buikpotigen en Holothurioidea (zeekomkommers) betreft, te bepalen wanneer de productie- en de heruitzettingsgebieden niet moeten worden ingedeeld. De klasse van de zeekomkommers behoort tot de stam van de phylum Echinodermata (stekelhuidigen). Stekelhuidigen zijn over het algemeen geen filtervoeders. Bijgevolg is het risico gering dat die dieren als gevolg van fecale verontreiniging micro-organismen accumuleren. Bovendien is er geen epidemiologische informatie gemeld waarmee risico’s voor de volksgezondheid in verband kunnen worden gebracht met stekelhuidigen die geen filtervoeders zijn. Daarom moet de in artikel 18, lid 7, punt g), van Verordening (EU) 2017/625 vastgestelde mogelijkheid om af te wijken van de verplichting om de productie- en heruitzettingsgebieden in te delen, worden uitgebreid tot alle stekelhuidigen die geen filtervoeders zijn, zoals tot deze die behoren tot de klasse Echinoidea (zee-egels), en mag die mogelijkheid niet beperkt blijven tot zeekomkommers. Om dezelfde reden moet worden verduidelijkt dat de door de Commissie vast te stellen voorwaarden voor de indeling en monitoring van ingedeelde productie- en heruitzettingsgebieden van toepassing zijn op levende tweekleppige weekdieren, stekelhuidigen, manteldieren en mariene buikpotigen, met uitzondering van mariene buikpotigen en stekelhuidigen die geen filtervoeders zijn. De in artikel 18, leden 6, 7 en 8, van Verordening (EU) 2017/625 gebruikte terminologie moet dienovereenkomstig worden aangepast. (7) Overeenkomstig artikel 47, lid 1, punt e), van Verordening (EU) 2017/625 moeten bevoegde autoriteiten onder meer officiële controles aan de grenscontrolepost van eerste binnenkomst in de Unie verrichten op elke zending van dieren en goederen die uit hoofde van een overeenkomstig artikel 249 van Verordening (EU) 2016/429 van het Europees Parlement en de Raad (7) vastgestelde handeling is onderworpen aan een noodmaatregel. Artikel 249 van Verordening (EU) 2016/429 heeft echter geen betrekking op noodmaatregelen van de Commissie. Die fout moet daarom worden gecorrigeerd en er moet worden verwezen naar artikel 261 van Verordening (EU) 2016/429. (8) Daar de doelstelling van deze verordening, namelijk het toestaan van officiële controles op het gebruik van antimicrobiële stoffen bij dieren en producten van dierlijke oorsprong die binnenkomen in de Unie, niet voldoende door de lidstaten kan worden verwezenlijkt, maar beter door de Unie kan worden verwezenlijkt, kan de Unie, overeenkomstig het in artikel 5 van het Verdrag betreffende de Europese Unie neergelegde subsidiariteitsbeginsel, maatregelen nemen. Overeenkomstig het in hetzelfde artikel neergelegde evenredigheidsbeginsel gaat deze verordening niet verder dan nodig is om die doelstelling te verwezenlijken. (9) Verordening (EU) 2017/625 moet daarom dienovereenkomstig worden gewijzigd. (10) Aangezien Verordening (EU) 2019/6 van toepassing wordt met ingang van 28 januari 2022, moeten de dienovereenkomstige bepalingen van deze verordening met ingang van dezelfde datum worden toegepast, HEBBEN DE VOLGENDE VERORDENING VASTGESTELD: Artikel 1 Verordening (EU) 2017/625 wordt als volgt gewijzigd: 1) in artikel 1, lid 4, wordt punt c) vervangen door:" “c) Verordening (EU) 2019/6 van het Europees Parlement en de Raad * ; deze verordening is evenwel van toepassing op officiële controles op de naleving van artikel 118, lid 1, van die verordening. _______________ * Verordening (EU) 2019/6 van het Europees Parlement en de Raad van 11 december 2018 betreffende diergeneesmiddelen en tot intrekking van Richtlijn 2001/82/EG (PB L 4 van 7.1.2019, blz. 43).”. 2) artikel 18 wordt als volgt gewijzigd: a) lid 6 wordt vervangen door: " “6. Voor de uitvoering van de in lid 1 vermelde officiële controles op levende tweekleppige weekdieren, stekelhuidigen, manteldieren en mariene buikpotigen delen de bevoegde autoriteiten de productie- en de heruitzettingsgebieden in.”; b) in lid 7 wordt punt g) vervangen door: " “g) criteria en voorwaarden om, in afwijking van lid 6, te bepalen wanneer productie- en de heruitzettingsgebieden niet moeten worden ingedeeld, voor wat betreft: c) in lid 8 wordt punt b) vervangen door: " “b) de voorwaarden voor de indeling en de monitoring van ingedeelde productie- en heruitzettingsgebieden bij levende tweekleppige weekdieren, stekelhuidigen, manteldieren en mariene buikpotigen;”; 3) in artikel 47, lid 1, wordt punt e) vervangen door:" “e) dieren en goederen die uit hoofde van een overeenkomstig artikel 53 van Verordening (EG) nr. 178/2002, artikel 261 van Verordening (EU) 2016/429 of artikel 28, lid 1, artikel 30, lid 1, artikel 40, lid 3, artikel 41, lid 3, artikel 49, lid 1, artikel 53, lid 3, en artikel 54, lid 3, van Verordening (EU) 2016/2031 vastgestelde handeling zijn onderworpen aan een noodmaatregel die vereist dat zendingen van die dieren of goederen, die aan de hand van hun code in de gecombineerde nomenclatuur worden geïdentificeerd, bij binnenkomst in de Unie aan officiële controles worden onderworpen;”. Artikel 1 bis Verordening (EG) nr. 853/2004 wordt als volgt gewijzigd: In artikel 1, lid 3, wordt punt d) vervangen door: " “d) de rechtstreekse levering, door de producent, van kleine hoeveelheden vlees van op het landbouwbedrijf geslacht(e) pluimvee en lagomorfen aan de eindverbruiker of aan de plaatselijke detailhandel die dergelijk vlees rechtstreeks aan de eindverbruiker levert;”. [Ams. 8, 10 en 11] Artikel 2 Deze verordening treedt in werking op de twintigste dag na die van de bekendmaking ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie . Zij is van toepassing met ingang van ... [de datum van inwerkingtreding van deze verordening]. Artikel 1, punt 1), is evenwel van toepassing met ingang van 28 januari 2022. Deze verordening is verbindend in al haar onderdelen en is rechtstreeks toepasselijk in elke lidstaat. Gedaan te ..., ..., Voor het Europees Parlement Voor de Raad De voorzitter De voorzitter Het Europees Parlement, – gezien artikel 295 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU), – gezien met name artikel 2, artikel 3, lid 1, artikel 3, lid 3, tweede alinea, artikel 4, lid 3, en de artikelen 5, 6, 7 en 11 van het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU), – gezien de artikelen van het VWEU die betrekking hebben op de eerbiediging, bescherming en bevordering van democratie, de rechtsstaat en de grondrechten in de Unie, waaronder de artikelen 70, 258, 259, 260, 263 en 265, – gezien Protocol nr. 1 betreffende de rol van de nationale parlementen in de Europese Unie en het aan de Verdragen gehechte Protocol nr. 2 betreffende de toepassing van de beginselen van subsidiariteit en evenredigheid, – gezien het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (hierna “het Handvest” genoemd), – gezien de rechtspraak van het Hof van Justitie van de Europese Unie (HvJ-EU), – gezien artikel 49 VEU, de criteria van Kopenhagen en het geheel van EU-regels waaraan een kandidaat-lidstaat moet voldoen als hij wil toetreden tot de Unie (het acquis ), – gezien de mededeling van de Commissie van 30 september 2020, getiteld “Verslag over de rechtsstaat 2020 – De situatie op het gebied van de rechtsstaat in de Europese Unie” ( COM(2020)0580 ), – gezien Verordening (EU, Euratom) 2020/2092 van het Europees Parlement en de Raad van 16 december 2020 betreffende een algemeen conditionaliteitsregime ter bescherming van de Uniebegroting (1) (“verordening inzake conditionaliteit met betrekking tot de rechtsstaat”), – gezien Verordening (EU) 2021/692 van het Europees Parlement en de Raad van 28 april 2021 tot vaststelling van het programma “Burgers, gelijkheid, rechten en waarden” en tot intrekking van Verordening (EU) nr. 1381/2013 van het Europees Parlement en de Raad en Verordening (EU) nr. 390/2014 van de Raad (2) , – gezien de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, – gezien de instrumenten van de VN inzake de bescherming van de mensenrechten en de fundamentele vrijheden en de aanbevelingen en verslagen in het kader van de universele periodieke doorlichting van de VN, evenals de rechtspraak van de verdragsorganen van de VN en de speciale procedures van de Mensenrechtenraad, – gezien de VN-verklaring over mensenrechtenverdedigers van 8 maart 1999, – gezien de aanbevelingen en verslagen van het Bureau voor Democratische Instellingen en Mensenrechten, de Hoge Commissaris inzake de nationale minderheden, de OVSE-vertegenwoordiger voor mediavrijheid en andere organen van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE), – gezien het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden, het Europees Sociaal Handvest, de rechtspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens en het Europees Comité voor sociale rechten, en de verdragen, aanbevelingen, resoluties, adviezen en verslagen van de Parlementaire Vergadering, het Comité van Ministers, de Commissaris voor de Mensenrechten, de Europese Commissie tegen Racisme en Onverdraagzaamheid, de Steering Committee on Anti-Discrimination, Diversity and Inclusion van de Raad van Europa (CDADI), de Commissie van Venetië en andere organen van de Raad van Europa, – gezien het Memorandum van overeenstemming tussen de Raad van Europa en de Europese Unie van 23 mei 2007 en de conclusies van de Raad van 8 juli 2020 over de prioriteiten van de EU voor samenwerking met de Raad van Europa in de periode 2020-2022, – gezien het VN-Verdrag tegen corruptie, – gezien het Internationaal Verdrag van de VN inzake de uitbanning van alle vormen van rassendiscriminatie, – gezien de “Toolkit for Member States – Respecting democracy, rule of law and human rights in the framework of the COVID-19 sanitary crisis” van de Raad van Europa van 7 april 2020, – gezien het tussentijds verslag over de maatregelen die in de EU-lidstaten zijn genomen naar aanleiding van de COVID-19-crisis en over de impact ervan op de democratie, de rechtsstaat en de grondrechten, dat op 8 oktober 2020 tijdens de 124e zitting werd aangenomen door de Commissie van Venetië, – gezien het jaarverslag 2020 van de partnerorganisaties van het platform van de Raad van Europa ter bevordering van de bescherming van de journalistiek en de veiligheid van journalisten, – gezien het met redenen omklede voorstel van de Commissie van 20 december 2017 voor een besluit van de Raad betreffende de constatering van een duidelijk gevaar voor een ernstige schending, door de Republiek Polen, van de rechtsstaat, ingediend op grond van artikel 7, lid 1, van het Verdrag betreffende de Europese Unie ( COM(2017)0835 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 17 juli 2019, getiteld “Versterking van de rechtsstaat binnen de Unie – Een blauwdruk voor actie” ( COM(2019)0343 ), – gezien het EU-scorebord voor justitie 2020, – gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité van 19 juni 2019 getiteld “Verdere versterking van de rechtsstaat binnen de Unie. Stand van zaken en mogelijke volgende stappen”, waarin werd voorgesteld om een jaarlijks forum over de grondrechten en de rechtsstaat op te richten, – gezien het rapport van de Groep Grondrechten en de rechtsstaat van het Europees Economisch en Sociaal Comité van juni 2020 met als titel “National developments from a civil society perspective, 2018-2019”, – gezien het rapport van het Bureau van de Europese Unie voor de grondrechten, getiteld “Challenges facing civil society organisations working on human rights in the EU”, dat op 17 januari 2018 werd gepubliceerd, zijn in 2020 gepubliceerde bulletins over de gevolgen van de COVID-19-pandemie voor de grondrechten in de EU, en zijn andere verslagen, gegevens en instrumenten, met name Efris, het Europees informatiesysteem over de grondrechten, – gezien het verslag van het Bureau van de Europese Unie voor de grondrechten van 10 september 2020 over antisemitisme, getiteld “Antisemitism: Overview of antisemitic incidents recorded in the European Union”, – gezien het verslag van het Europees Instituut voor gendergelijkheid, getiteld “Beijing +25: the fifth review of the implementation of the Beijing Platform for Action in the EU Member States”, gepubliceerd op 5 maart 2020, – gezien de conclusies van de Raad van de Europese Unie en de lidstaten, in het kader van de Raad bijeen, over “Zorgen voor eerbiediging van de rechtsstaat”, van 16 december 2014, – gezien de EU-strategie voor gendergelijkheid 2020-2025, de strategie voor EU-gelijkheid van lhbtiq’ers 2020-2025, de EU-strategie voor de rechten van het kind 2021-2024 en de EU-strategie inzake de rechten van personen met een handicap 2021-2030, – gezien het EU-actieplan tegen racisme 2020-2025 en het strategisch EU-kader voor gelijkheid, inclusie en participatie van de Roma, – gezien zijn resolutie van 25 oktober 2016 met aanbevelingen aan de Commissie betreffende de instelling van een EU-mechanisme voor democratie, de rechtsstaat en grondrechten (3) , – gezien zijn resolutie van 1 maart 2018 over het besluit van de Commissie om de procedure van artikel 7, lid 1, VEU in te leiden ten aanzien van de situatie in Polen (4) , – gezien zijn resolutie van 19 april 2018 over de noodzaak van invoering van een Europees waardeninstrument ter ondersteuning van maatschappelijke organisaties die in de Europese Unie op lokaal en nationaal niveau de fundamentele waarden uitdragen (5) , – gezien zijn resolutie van 19 april 2018 over de bescherming van onderzoeksjournalisten in Europa: de zaak van de Slowaakse journalist Ján Kuciak en Martina Kušnírová (6) , – gezien zijn resolutie van 12 september 2018 over een voorstel houdende een verzoek aan de Raad om overeenkomstig artikel 7, lid 1, van het Verdrag betreffende de Europese Unie te constateren dat er een duidelijk gevaar bestaat voor een ernstige schending door Hongarije van de waarden waarop de Unie berust (7) , – gezien zijn resolutie van 13 november 2018 over de rechtsstaat in Roemenië (8) , – gezien zijn resolutie van 14 november 2018 over de noodzaak van een omvattend EU‑mechanisme voor de bescherming van democratie, de rechtsstaat en grondrechten (9) , – gezien zijn resolutie van 13 februari 2019 over verslechteringen op het gebied van de rechten van de vrouw en gendergelijkheid in de EU (10) , – gezien zijn resolutie van 28 maart 2019 over de stand van zaken ten aanzien van de rechtsstaat en de strijd tegen corruptie binnen de EU, in het bijzonder in Malta en Slowakije (11) , – gezien zijn resolutie van 18 december 2019 over de rechtsstaat in Malta, na de recente onthullingen over de moord op Daphne Caruana Galizia (12) , – gezien zijn resolutie van 18 december 2019 over openbare discriminatie en haatzaaiende uitlatingen ten aanzien van LGBTI-personen, zoals LGBTI-vrije zones (13) , – gezien zijn resolutie van 15 januari 2020 over mensenrechten en democratie in de wereld en het beleid van de Europese Unie ter zake – jaarverslag 2018 (14) , – gezien zijn resolutie van 16 januari 2020 over hoorzittingen die plaatsvinden in het kader van artikel 7, lid 1, VEU met betrekking tot Polen en Hongarije (15) , – gezien zijn resolutie van 17 april 2020 over gecoördineerde EU-maatregelen om de COVID-19-pandemie en de gevolgen ervan te bestrijden (16) , – gezien zijn resolutie van 19 juni 2020 over de antiracismedemonstraties na de dood van George Floyd (17) , – gezien zijn resolutie van 19 juni 2020 over de heropening van de vervolging van de premier van de Tsjechische Republiek voor het misbruik van EU-middelen en potentiële belangenconflicten (18) , – gezien zijn resolutie van 17 september 2020 over het voorstel voor een besluit van de Raad betreffende de constatering van een duidelijk gevaar voor een ernstige schending, door de Republiek Polen, van de rechtsstaat (19) , – gezien zijn resolutie van 7 oktober 2020 over de instelling van een EU-mechanisme voor democratie, de rechtsstaat en grondrechten (20) , – gezien zijn resolutie van 8 oktober 2020 over de rechtsstaat en de grondrechten in Bulgarije (21) , – gezien zijn resolutie van 25 november 2020 over het versterken van de mediavrijheid: bescherming van journalisten in Europa, haatzaaiende taal, desinformatie en de rol van platforms (22) , – gezien zijn resolutie van 26 november 2020 over de situatie van de grondrechten in de Europese Unie – Jaarverslag voor de jaren 2018-2019 (23) , – gezien zijn resolutie van 17 december 2020 over het meerjarig financieel kader 2021-2027, het Interinstitutioneel Akkoord, het herstelinstrument voor de Europese Unie en de verordening inzake de rechtsstaat (24) , – gezien zijn resolutie van 11 maart 2021 over het uitroepen van de EU tot vrijheidszone voor LGBTIQ-personen (25) , – gezien zijn resolutie van 25 maart 2021 over de toepassing van Verordening (EU, Euratom) 2020/2092, het conditionaliteitsmechanisme voor de rechtsstaat (26) , – gezien zijn resolutie van 29 april 2021 over de moord op Daphne Caruana Galizia en de rechtsstaat in Malta (27) , – gezien de beoordeling van de Europese meerwaarde bij het initiatiefverslag van wetgevende aard over een EU-mechanisme voor democratie, de rechtsstaat en grondrechten van oktober 2016, – gezien zijn voorlopige beoordeling van de Europese meerwaarde van een EU-mechanisme voor democratie, de rechtsstaat en grondrechten van 23 april 2020, – gezien artikel 54 van zijn Reglement, – gezien de adviezen van de Commissie begrotingscontrole, de Commissie juridische zaken, de Commissie constitutionele zaken en de Commissie verzoekschriften, – gezien het verslag van de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken ( A9-0199/2021 ), A. overwegende dat de Unie gegrondvest is op de in artikel 2 VEU verankerde gemeenschappelijke waarden, namelijk eerbiediging van de menselijke waardigheid, vrijheid, democratie, gelijkheid, de rechtsstaat en eerbiediging van de mensenrechten, met inbegrip van de rechten van personen die tot minderheden behoren — waarden die de EU-lidstaten gemeen hebben en die de kandidaat-lidstaten moeten eerbiedigen om lid te worden van de Unie; overwegende dat democratie, de rechtsstaat en grondrechten waarden zijn die elkaar versterken en die, als ze ondermijnd worden, een systemische bedreiging kunnen vormen voor de Unie; overwegende dat de eerbiediging van de rechtsstaat bindend is voor de gehele Unie en voor haar lidstaten op alle bestuurlijke niveaus, met inbegrip van subnationale entiteiten; B. overwegende dat de jaarlijkse cyclus voor de evaluatie van de rechtsstaat een welkome aanvulling vormt op de andere bestaande instrumenten voor de instandhouding van de waarden die zijn verankerd in artikel 2 VEU, omdat in het kader van deze jaarlijkse cyclus de situatie in alle EU-lidstaten beoordeeld wordt, waarbij gekeken wordt naar vier pijlers, die rechtstreeks verband houden met de rechtsstaat; overwegende dat de jaarlijkse cyclus in het leven is geroepen om de rechtsstaat te beschermen en om te voorkomen dat er problemen ontstaan of dat ze verergeren; C. overwegende dat het eerste verslag over de rechtsstaat (verslag 2020) van de Commissie een beperkt toepassingsgebied heeft, aangezien niet alle EU-waarden zoals neergelegd in artikel 2 VEU erin aan bod komen; D. overwegende dat met de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon het Handvest volledig is geïntegreerd in de Verdragen en daardoor dus juridisch bindend is voor de instellingen, organen en agentschappen van de EU, alsook voor de lidstaten in het kader van de tenuitvoerlegging van EU-wetgeving; overwegende dat er een echte cultuur van grondrechten moet worden ontwikkeld, bevorderd en versterkt, niet alleen binnen de instellingen van de EU, maar ook in de lidstaten, met name wanneer zij het Unierecht intern en in hun betrekkingen met derde landen toepassen; E. overwegende dat in het verslag 2020 weliswaar punten van zorg onder de aandacht worden gebracht, maar dat de doeltreffendheid van de door elk land doorgevoerde wijzigingen in onvoldoende mate wordt beoordeeld, en dat er geen concrete landspecifieke aanbevelingen in zijn opgenomen, noch een analyse van de vraag of ieder land de rechtsstaat door de jaren heen heeft geëerbiedigd, hetgeen de verwezenlijking van de beoogde preventieve effecten in gevaar kan brengen; F. overwegende dat zonder doeltreffende follow-up via jaarlijkse monitoring het verslag 2020 mogelijk niet zal leiden tot het voorkomen, opsporen en doeltreffend aanpakken van systemische problemen en de achteruitgang van de rechtsstaat, die de afgelopen jaren in diverse EU-lidstaten is waargenomen; overwegende dat eerbiediging van de rechtsstaat een essentiële voorwaarde is voor de naleving van het beginsel van goed financieel beheer en voor de bescherming van de financiële belangen van de Unie; G. overwegende dat de afgelopen jaren in verschillende resoluties van het Parlement ernstige problemen met de rechtsstaat in een aantal lidstaten zijn vastgesteld (28) ; H. overwegende dat de achteruitgang van de rechtsstaat en grondrechten in sommige landen het wederzijds vertrouwen in de werking van de ruimte van vrijheid, veiligheid en recht ernstig ondermijnt en een bedreiging vormt voor de doelstellingen van de Unie die zijn verankerd in artikel 3 VEU, zoals geïllustreerd door verschillende gevallen waarin het Europees arrestatiebevel onder druk kwam te staan ten gevolge van ernstige twijfel aan de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht; I. overwegende dat ombudsinstanties en gelijkheidsorganen in de lidstaten een cruciale rol vervullen bij de waarborging van belangrijke beginselen van de rechtsstaat, zoals transparantie, verantwoordingsplicht en een eerlijke rechtsbedeling; J. overwegende dat noodmaatregelen naar aanleiding van de COVID-19-pandemie gevolgen hebben gehad voor de uitoefening van de grondrechten van EU-burgers, zoals het recht op vrij verkeer, op toegang tot de rechter, toegang tot openbare informatie, privacy, de vrijheid van vereniging en de vrijheid van vergadering, en tevens gevolgen hebben gehad voor democratische checks-and-balances; overwegende dat het daarom van cruciaal belang is ervoor te zorgen dat er ter verdediging van de rechten van EU-burgers doeltreffende checks-and-balances bestaan met betrekking tot het optreden van regeringen; K. overwegende dat verschillende lidstaten een aantal plaatsen zijn gedaald in internationale ranglijsten op het gebied van persvrijheid en dat het geweld tegen journalisten is toegenomen; overwegende dat de bedreigingen van de mediavrijheid onder andere bestaan uit intimidatie van en aanvallen op journalisten, het negeren van hun wettelijke bescherming, de toe-eigening van media of economisch of politiek gemotiveerde acties in de mediasector; overwegende dat de zorgwekkende ontwikkelingen die gericht zijn op het onderdrukken van de vrije meningsuiting en persvrijheid een slecht voorbeeld zijn in de EU en voor de toetredingslanden van de EU; L. overwegende dat de bestaande mechanismen moeten worden versterkt en gestroomlijnd en dat er een doeltreffend EU-mechanisme voor democratie, de rechtsstaat en grondrechten moet worden ontwikkeld om te garanderen dat de in de Verdragen neergelegde beginselen en waarden in de hele Unie worden verdedigd; M. overwegende dat eerbiediging van de rechten van minderheden een van de politieke criteria is waaraan een kandidaat-lidstaat bij toetreding moet voldoen; overwegende dat de Unie een belangrijke rol moet spelen bij het waarborgen van de eerbiediging van de rechten van nationale en taalkundige minderheden in kandidaat-lidstaten; overwegende dat het Parlement de Europese Commissie reeds heeft verzocht (29) om een gezamenlijk kader op te stellen van EU-minimumnormen voor de bescherming van de rechten van personen die tot minderheden behoren, die sterk verankerd zijn in een wettelijk kader dat democratie, de rechtsstaat en de grondrechten in de hele EU waarborgt; I. Het verslag over de rechtsstaat 2020: lessen voor 2021 1. is ingenomen met het eerste jaarverslag over de rechtsstaat van de Commissie; acht het van essentieel belang dat er een Europees systeem komt voor de monitoring en handhaving van de rechtsstaat in de Unie; herhaalt dat het van belang is vooraf risico’s vast te stellen en schendingen van de grondrechten en van de rechtsstaat te voorkomen in plaats van achteraf te reageren wanneer dergelijke schendingen zich herhaaldelijk voordoen; moedigt daarom de verdere ontwikkeling van dit nieuwe instrument aan; 2. is verheugd dat de werking van de rechtsstelsels, het corruptiebestrijdingskader, pluriformiteit van de media en bepaalde institutionele kwesties met betrekking tot checks-and-balances, waaronder tot op zekere hoogte de ruimte voor het maatschappelijk middenveld, allemaal deel uitmaken van het jaarlijkse overzicht van de Commissie van de situatie van de rechtsstaat in de lidstaten; verzoekt bovendien om in de jaarverslagen bepaalde belangrijke onderdelen van de “Rule of Law Checklist” (lijst met criteria voor de rechtsstaat) van de Commissie van Venetië uit 2016 op te nemen, zoals wettelijke garanties tegen willekeur en machtsmisbruik van overheidsdiensten, de onafhankelijkheid en onpartijdigheid van de magistratuur, gelijkheid voor de wet en non-discriminatie; moedigt de Commissie aan ook de positieve trends in lidstaten te benadrukken, zodat andere lidstaten zich hieraan kunnen spiegelen; 3. stelt tevreden vast dat het verslag landspecifieke hoofdstukken bevat; looft de Commissie om haar inspanningen om de nationale regeringen en parlementen, het maatschappelijk middenveld en andere nationale actoren bij het proces te betrekken; spoort de Commissie ertoe aan grotere inspanningen te leveren voor grondiger landenanalyses zodat de ernst van de uitdagingen in verband met de rechtsstaat beter kan worden beoordeeld; is van mening dat er meer tijd moet worden besteed aan de landenbezoeken van de Commissie, ook ter plaatse, om te komen tot een bredere betrokkenheid en dialoog met de nationale overheden en het maatschappelijk middenveld; is van mening dat de Commissie grotere bekendheid moet geven aan die bezoeken om een rechtsstaatcultuur op nationaal niveau te bevorderen; 4. is ingenomen met het feit dat alle lidstaten volgens dezelfde indicatoren en methodologie worden gecontroleerd; benadrukt echter dat het op dezelfde wijze presenteren van inbreuken van verschillende aard het risico met zich meebrengt dat de ernstigste schendingen van de rechtsstaat worden gebagatelliseerd; dringt er bij de Commissie op aan haar verslaglegging te differentiëren door onderscheid te maken tussen systematische schendingen van de rechtsstaat en individuele, geïsoleerde schendingen; benadrukt dat het jaarlijkse verslag over de rechtsstaat ook preventieve werking kan hebben; is van mening dat een grondiger evaluatie vereist is om na te gaan of het verslag een voldoende preventief effect heeft gehad; is van oordeel dat dit zeer zeker niet het geval is voor de lidstaten waartegen een procedure uit hoofde van artikel 7, lid 1, VEU aanhangig is gemaakt; is van mening dat het verslag van 2020 grondigere en transparantere beoordelingen had kunnen bevatten van de vraag of er sprake was van ernstige tekortkomingen, een risico op een ernstige schending of een daadwerkelijke schending van de EU-waarden met betrekking tot elk van de in de landenhoofdstukken geanalyseerde pijlers; is van mening dat deze beoordelingen nodig zijn voor het formuleren van conclusies over de toestand van de rechtstaat en voor het vaststellen van follow-upmaatregelen en van corrigerende maatregelen en instrumenten; pleit voor een samenvattende aanpak in toekomstige verslagen zodat duidelijk kan worden aangeduid waar de belangrijkste risico’s en problemen in de verschillende lidstaten zich bevinden; verzoekt de Commissie haar methodologie dienovereenkomstig bij te werken en het Parlement zonder onnodige vertragingen op de hoogte te houden; 5. is echter van mening dat het verslag 2020 te beschrijvend en niet analytisch genoeg is; verzoekt de Commissie toekomstige verslagen analytischer te maken; acht het noodzakelijk dat in toekomstige verslagen landspecifieke aanbevelingen worden opgenomen over de wijze waarop de vastgestelde problemen moeten worden aangepakt of inbreuken moeten worden verholpen, met inbegrip van in voorkomend geval de uitvoeringstermijnen en benchmarks waaraan follow-up moet worden gegeven; verzoekt de Commissie in de verslagen informatie op te nemen over de follow-up van de uitvoering van haar aanbevelingen en corrigerende maatregelen; 6. is bezorgd over de overloopeffecten van de uitholling van de mediavrijheid naar andere in het verslag geanalyseerde gebieden; is van mening dat lastercampagnes tegen academici, journalisten, rechters, beoefenaars van juridische beroepen, maatschappelijke organisaties en activisten, met name strategische rechtszaken tegen publieke inspraak (strategic lawsuit against public participation, SLAPP’s), ertoe dienen hun onafhankelijkheid en hun vermogen om te handelen te beperken, en afschrikkende werking hebben; 7. dringt daarom aan op een meer geïntegreerde analyse van de onderlinge verbanden tussen de vier pijlers die in het verslag zijn opgenomen en van de wijze waarop gecombineerde tekortkomingen kunnen leiden tot systemische schendingen van de rechtsstaat of risico’s daarop, en aan te geven of de financiële belangen van de Unie daardoor in het gedrang komen of dreigen te komen; 8. is van oordeel dat in de jaarverslagen horizontale trends op EU-niveau in kaart moeten worden gebracht; is van mening dat het in het verslag van 2020 ontbreekt aan een EU-brede aanpak; verzoekt de Commissie om gevallen vast te stellen waarin bepaalde maatregelen of praktijken van een lidstaat die de rechtsstaat, de mediavrijheid, de checks-and-balances of de corruptiebestrijding ondermijnen, navolging vinden in andere lidstaten, alsook praktijken die dermate ernstig en grootschalig zijn dat zij de Unie als geheel kunnen schaden; verzoekt de Commissie na te gaan hoe dergelijke aanvallen de kwaliteit van de democratie in de Unie in gevaar brengen; dringt erop aan dat in de analyses in de verslagen prioriteit wordt gegeven aan deze trends, met inbegrip van de steeds grotere uitdagingen die de nationale grondwettelijke hoven vormen voor de juridische structuur van de EU, teneinde sturing te geven aan corrigerende maatregelen op EU-niveau; verzoekt de Commissie duidelijke illustraties te geven van systematische desinformatie en buitenlandse inmengingscampagnes die erop gericht zijn het vertrouwen van de burgers in overheidsinstellingen en onafhankelijke media te ondermijnen en die de lidstaten in de richting van autoritaire bestuursstructuren duwen; 9. betreurt dat niet alle rechtsstatelijke kwesties voldoende uitvoerig werden behandeld in het jaarverslag 2020; verzoekt de Commissie haar landspecifieke deskundigheid en capaciteit te ontwikkelen om sneller te kunnen reageren op negatieve ontwikkelingen in de lidstaten; vraagt de Commissie voldoende middelen te besteden aan de monitoring en handhaving van de rechtsstaat in de EU; 10. benadrukt dat de wetten van de lidstaten, de eerbiediging van de rechtsstaat, checks-and-balances en democratische instellingen, met inbegrip van de onafhankelijkheid daarvan, niet alleen de jure, maar ook de facto moeten functioneren; Justitiële stelsels 11. is verheugd over de monitoring van de onafhankelijkheid, kwaliteit en efficiëntie van de rechtsstelsels van de lidstaten, met inbegrip van de nationale openbaar ministeries, en van hun vermogen om te voorzien in doeltreffende rechtsbescherming om de naleving van het EU-recht te waarborgen; is van mening dat gemonitord moet worden of de lidstaten een gunstig klimaat hebben om de toegang tot de rechter voor iedereen te waarborgen, waaronder de toegang tot de rechter op EU-niveau, alsook de inspanningen en middelen voor het waarborgen van toegang tot de rechter; is bezorgd over het gebrek aan een rechtstreeks verhaalmechanisme dat EU-burgers ter beschikking staat om hun rechten te verdedigen, zoals vastgelegd in het Handvest; is van mening dat de verslagen verder moeten gaan dan een statische jaarlijkse momentopname en alle relevante informatie moeten bevatten in de landenhoofdstukken over de situatie van de rechtsstaat, met inbegrip van relevante antecedenten en de politieke context waarin nieuwe ontwikkelingen plaatsvinden, teneinde een nauwkeurige, dynamische en integrale beoordeling mogelijk te maken van de juridische en feitelijke onafhankelijkheid van rechtsstelsels, met inbegrip van de onafhankelijkheid van advocaten en de magistratuur, en dat zij een langere periode dan slechts de voorgaande twaalf maanden moeten bestrijken; wijst erop dat adequate rechtsstaatnormen moeten worden gewaarborgd voor burgers en ingezetenen van de EU wanneer zij hun recht op vrijheid van verplaatsing binnen de EU uitoefenen; benadrukt dat effectieve toegang tot de rechter voor alle burgers een hoeksteen van de rechtsstaat is, die vanwege hun kwetsbaarheid in het bijzonder moet worden gewaarborgd voor seizoenarbeiders en grensarbeiders wanneer zij een beroepsactiviteit uitoefenen in een andere lidstaat; 12. benadrukt dat doeltreffende, onafhankelijke en efficiënte rechtsstelsels essentieel zijn voor de bescherming van de rechtsstaat; wijst erop dat de gerechtelijke structuur van de Unie nationale rechtsstelsels omvat; onderstreept dat rechtsstelsels en rechters, om de fundamentele rechten en vrijheden van EU-burgers te beschermen, onafhankelijk moeten zijn en dus moeten worden beschermd tegen elke vorm van directe of indirecte druk, bedreiging of inmenging vanuit ongeacht welke hoek, met inbegrip van politieke autoriteiten; is ingenomen met het feit dat, naast de mechanismen met betrekking tot ambtstermijnen en de gronden voor wraking en afzetting, loopbaanontwikkeling, tuchtprocedures en sancties, ook de samenstelling van rechterlijke instanties en de benoemingsmethoden zijn aangemerkt als indicatoren voor de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht; benadrukt dat deze parameters constant gemonitord moeten worden en moeten worden ingebed in een alomvattende beoordeling van alle checks-and-balances, zonder zich te richten op slechts een beperkt aantal parameters, teneinde de werkelijke onafhankelijkheid van de rechterlijke macht in de lidstaten te verifiëren; 13. merkt op dat in het verslag van 2020 terecht wordt ingegaan op de noodzaak om gerechtelijke procedures en opleidingen voor rechters te digitaliseren; herinnert eraan dat er tussen de lidstaten nog steeds aanzienlijke verschillen bestaan in het niveau van deelname aan opleidingen voor juridische beroepen; betreurt dat in het verslag geen melding wordt gemaakt van opleiding voor advocaten; 14. is verontrust over de dramatische verslechtering van de onafhankelijkheid van de rechtsstelsels van sommige lidstaten en over het toenemende en flagrante gebrek aan naleving van het EU-recht, met inbegrip van de arresten van het HvJ-EU; merkt op dat de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht in sommige lidstaten nog steeds aanleiding geeft tot ernstige bezorgdheid, zoals tot uitdrukking komt in bepaalde landenhoofdstukken; roept de Commissie op dergelijke tekortkomingen en bevindingen die een duidelijk risico vormen voor een ernstige schending van de rechtsstaat, helder te beoordelen en te benoemen; maakt zich ernstig zorgen over het feit dat de Commissie heeft nagelaten onverwijld en met rechtsmiddelen te reageren op de ernstige risico’s in verband met de rechtsstaat die in de landenhoofdstukken zijn vastgesteld, met name nadat deze risico’s zijn veranderd in feitelijke schendingen van de rechtsstaat; verzoekt de Commissie om een zinvolle, eenvoudige en duidelijke beoordeling te verstrekken van de verschillende nationale rechtsstelsels en aan te geven waar beste praktijken kunnen worden toegepast op vergelijkbare stelsels en hoe soortgelijke tekortkomingen kunnen worden verholpen; 15. wijst erop dat de Commissie overeenkomstig artikel 17, lid 1, VEU moet toezien op de toepassing van de Verdragen en van secundaire wetgeving, onder meer in gevallen waarin de risico’s op ernstige schendingen van de in artikel 2 VEU vastgelegde waarden, zoals beschreven in de landenhoofdstukken, werkelijkheid zijn geworden na de publicatie van het verslag 2020; 16. spreekt zijn afkeuring uit over de politieke druk die in Hongarije en Polen wordt uitgeoefend om nationale rechtbanken te beletten om op grond van artikel 267 VWEU prejudiciële procedures in te leiden bij het HvJ-EU, zodat daarmee kan worden voorkomen dat nationale rechters vragen stellen aan het HvJ-EU in verband met EU-vereisten inzake rechterlijke onafhankelijkheid; is van mening dat deze praktijk in strijd is met de Verdragen en de gevestigde uitlegging van de desbetreffende bepalingen door het HvJ-EU; is ontzet over het toenemende en doelbewuste gebrek aan uitvoering van arresten van het HvJ-EU; is van oordeel dat deze onwettige ontwikkelingen een systemische bedreiging voor de eenheid en samenhang van het EU-recht en voor de werking van de Unie zelf vormen; verzoekt de Commissie in haar toekomstige verslagen uitvoerige gegevens op te nemen over de naleving van de arresten van het HvJ-EU door de lidstaten; is daarom van mening dat in de komende jaarverslagen het niet-naleven van uitspraken van het HvJ-EU in de beoordeling als ernstige schending moet worden aangemerkt; dringt er bij de Commissie op aan onmiddellijk adequate juridische maatregelen te nemen ten aanzien van weigeringen om arresten van het HvJ-EU uit te voeren en te eerbiedigen, zoals gerechtelijke stappen uit hoofde van artikel 260 VWEU; verzoekt de Commissie nauwlettend toe te zien op de uitspraken van nationale rechtbanken over de voorrang van het EU-recht boven nationale grondwettelijke normen en inbreukprocedures in te leiden tegen lidstaten die dit beginsel consequent schenden; betreurt bovendien het verzoek van de premier van Polen aan het grondwettelijk hof om uitspraak te doen over de voorrang van nationale grondwettelijke normen boven het EU-recht; 17. merkt op dat de traagheid van civiele, strafrechtelijke en administratieve gerechtelijke procedures een groot gevaar vormt, niet in de laatste plaats voor de eerbiediging van de rechtsstaat; verzoekt de Commissie in haar toekomstige verslagen een beoordeling op te nemen van de omstandigheden in gevangenissen, achterstanden bij rechtbanken en de gemiddelde duur van processen in elke lidstaat; Kader voor corruptiebestrijding 18. is verheugd dat er in elk landenhoofdstuk een specifiek hoofdstuk aan inspanningen op het gebied van corruptiebestrijding wordt gewijd, aangezien systemische corruptie zowel de werking van de rechtstaat ondermijnt als het vertrouwen van EU-burgers in besluiten die worden genomen door autoriteiten, ambtenaren en justitie; beklemtoont dat corruptie het niveau en de kwaliteit van de openbare dienstverlening verslechtert doordat overheidsmiddelen niet de beoogde publieke bestemming krijgen, en bijgevolg ook de grondrechten ondermijnt; wijst erop dat het bestaan van nationale wetgeving, beleidslijnen en strategieën ter bestrijding van corruptie als vooruitgang kan worden beschouwd, maar dat de toepassing en vervolgens de praktische doeltreffendheid ervan van cruciaal belang zijn voor de rechtsstaat en ook moeten worden beoordeeld; onderstreept dat corruptiebestrijdingskaders gebieden moeten bestrijken als ethische regels, bewustmakingsmaatregelen, regels inzake openbaarmaking van vermogen, onverenigbaarheden en belangenconflicten, overheidsopdrachten, internecontrolemechanismen, regels inzake lobbying en draaideurconstructies; verzoekt de lidstaten en de instellingen doeltreffende instrumenten te ontwikkelen om gevallen van corruptie en fraude te voorkomen, op te sporen, te beëindigen en te bestraffen, alsook mechanismen te ontwikkelen om de in het kader van deze gevallen gemaakte winsten terug te vorderen, met name door het gebruik van zowel EU- als nationale overheidsmiddelen regelmatig te monitoren; merkt op dat er in het verslag 2020 nauwelijks sprake is van een beoordeling van het vermogen van het corruptiebestrijdingskader om met corruptie verband houdende risico’s op het gebied van overheidsopdrachten aan te pakken; 19. verzoekt de Commissie meer nadruk te leggen op het misbruik van EU-middelen, met name met het oog op de nieuwe verordening inzake conditionaliteit met betrekking tot de rechtsstaat, en de correcte werking te beoordelen van onderzoeken en diensten van de openbaar ministeries in elke lidstaat in verband met het onderzoek naar en de vervolging van fraude, met inbegrip van belastingfraude, corruptie of andere schendingen van het Unierecht in verband met de uitvoering van de EU-begroting of de bescherming van de financiële belangen van de Unie; spreekt zijn bezorgdheid uit over het mogelijk toenemende risico dat de EU-begroting door sommige lidstaten wordt misbruikt als middel om de rechtsstaat te verzwakken; 20. is ernstig bezorgd over de toenemende dreiging van corruptiegerelateerde misdrijven; verzoekt de Commissie om de anticorruptiewetgeving van de Unie waar nodig te actualiseren en te verbeteren, door gebruik te maken van de bevindingen van het verslag om beter te reageren op de vastgestelde tekortkomingen, en een passende reeks beleidsmaatregelen vast te stellen ter bestrijding van corruptie bij justitie in de lidstaten; onderstreept de gevaren van de toename van corruptie voor de samenhang van de rechtsorde van de Unie, de doeltreffendheid van haar gemeenschappelijk beleid, de bescherming van de grondrechten, haar internationale geloofwaardigheid en de werking van de interne markt, waarin de eerbiediging van de rechtsstaat een belangrijke rol speelt; verzoekt de Commissie beste praktijken op te stellen, gebieden in kaart te brengen die bijzonder vatbaar zijn voor corruptie en landspecifieke aanbevelingen voor verbeteringen op te stellen, en deze kennis te gebruiken om het corruptiebestrijdingskader van de Unie te actualiseren en te verbeteren; 21. herinnert aan de sleutelrol van klokkenluiders bij de bestrijding van georganiseerde misdaad, corruptie en witwaspraktijken; 22. waarschuwt dat het gebrek aan uniforme, actuele en geconsolideerde statistieken in alle lidstaten, in combinatie met problemen bij het verzamelen van informatie over de begunstigden van EU-programma’s, de beoordeling en vergelijking van gegevens over het onderzoek naar en de vervolging van corruptiemisdrijven belemmert; verzoekt de Commissie daarom de harmonisatie van de definities van dergelijke strafbare feiten in de hele Unie te ondersteunen en te bevorderen, en te zorgen voor een beter gebruik van bestaande gegevensverzamelingen en van de methodologie om nieuwe gegevensreeksen te ontwikkelen teneinde in de hele EU te beschikken over vergelijkbare gegevens over de behandeling van corruptiezaken; onderstreept het belang van het ondersteunen en verbeteren van samenwerking tussen de EU-instellingen, de lidstaten en het Europees Bureau voor fraudebestrijding (OLAF) en het Europees Openbaar Ministerie (EOM) in de strijd tegen corruptie; is van mening dat corruptiebestrijding niet alleen een krachtig mandaat vergt, maar ook een veel groter budget, aanzienlijk meer middelen en elke vorm van steun die nodig is voor de bovengenoemde instellingen en organen; Vrijheid van meningsuiting: vrijheid en pluriformiteit van de media, artistieke en academische vrijheden 23. is ingenomen met het feit dat er in het verslag een specifiek hoofdstuk aan de monitoring van de vrijheid en de pluriformiteit van de media wordt gewijd; is met name verheugd over de nadruk die wordt gelegd op de veiligheid van journalisten; verzoekt de Commissie met klem de efficiëntie en doeltreffendheid van de nationale kaders voor de bescherming van de vrijheid en de pluriformiteit van de media te beoordelen; benadrukt het belang van het beoordelen en monitoren van de situatie van de media in de lidstaten, met name door onderzoek te doen naar maatregelen die door regeringen zijn genomen om kritische media het zwijgen op te leggen en/of de vrijheid en pluriformiteit te ondermijnen, teneinde te voorkomen dat informatie verder wordt geconcentreerd in de handen van enkelen, wat de verspreiding van vrije en onafhankelijke informatie zou kunnen belemmeren; 24. betreurt dat geen onderzoek is uitgevoerd naar de publieke en private media op nationaal niveau en naar de mate waarin deze media feitelijk en rechtens onafhankelijk zijn van nationale overheden of politieke partijen en vrij zijn van enige andere inmenging; is bovendien teleurgesteld dat geen onderzoek is gedaan naar mogelijke belangenconflicten, mediaconcentratie en transparantie van media-eigendom; wijst erop dat de financiële onafhankelijkheid van en de voorwaarden voor duurzame activiteiten van private media gewaarborgd moeten worden om te voorkomen dat de politiek zich de media toe-eigent; benadrukt dat de publieke media een onvervangbare rol vervullen en dat het van essentieel belang is dat gewaarborgd wordt dat zij onafhankelijk kunnen opereren, zonder politieke inmenging; betreurt daarnaast dat er geen evaluatie is uitgevoerd van de juridische en feitelijke onafhankelijkheid van de nationale regelgevende instanties voor de media; is van oordeel dat de uitvoering van artikel 30 van de richtlijn audiovisuele mediadiensten van 2018 (30) nauwlettend gemonitord moet worden en dat op basis daarvan snel inbreukprocedures moeten worden ingeleid indien daar aanleiding toe is; verzoekt de Commissie in dit verband onderzoek in te stellen naar de pogingen, met name van publieke omroepen, om journalisten te intimideren en te belasteren, en naar de aanvallen op buitenlandse journalisten, alsof zij staatsvijanden zijn, vanwege de onderzoeksjournalistiek die zij bedrijven; 25. is zeer verontrust over de toenemende aantasting van de vrijheid en de pluriformiteit van de media in sommige lidstaten sinds de publicatie van het verslag 2020; is zeer bezorgd over het feit dat journalisten en medewerkers van de media in de Unie het slachtoffer zijn van fysieke, psychologische en economische bedreigingen, mishandelingen, misdrijven en moorden vanwege hun werkzaamheden en herinnert eraan dat dergelijke aanvallen vaak leiden tot zelfcensuur; verzoekt de Commissie in de landenhoofdstukken van haar toekomstige verslagen een overzicht op te nemen van de aanvallen gericht tegen journalisten in de hele Unie, en daarbij bijzondere aandacht te besteden aan moordaanslagen op journalisten, de mate waarin het strafrechtelijk onderzoek en de strafrechtelijke vervolging naar aanleiding van die moorden vrij is van politieke inmenging, en de respons van de lidstaten in dit kader; 26. stelt met bezorgdheid vast dat de problemen op het gebied van de mediavrijheid nauw verband houden met de ondermijning van de artistieke en academische vrijheid; dringt er daarom op aan dat deze pijler wordt uitgebreid tot alle aspecten van de vrijheid van meningsuiting, met inbegrip van de bestrijding van haatzaaiende uitlatingen, en dat de titel van de pijler dienovereenkomstig wordt aangepast; 27. drukt zijn bezorgdheid uit over het feit dat bepaalde regeringen en machtige personen via juridische maatregelen critici het zwijgen opleggen, bijvoorbeeld door strategische rechtszaken ter ontmoediging van publieksparticipatie (“SLAPP-rechtszaken”) aan te spannen of door gebruik te maken van wetten die het recht op vrijheid van meningsuiting beknotten op een wijze die onverenigbaar is met de individuele grondrechten van personen; verzoekt de lidstaten wetgeving vast te stellen om journalisten tegen deze praktijk te beschermen; verzoekt de Commissie EU-wetgeving tegen SLAPP voor te stellen om journalisten te beschermen tegen vexatoire rechtszaken; 28. merkt op dat de achteruitgang van de mediavrijheid ertoe leidt dat minderheden, bijvoorbeeld LGBTI-personen, migranten en vluchtelingen, vaker als zondebok worden aangewezen, ook door regeringen, met als gevolg een toename van haatzaaiende uitlatingen tegen deze groepen en censuur van de media; verzoekt de Commissie in toekomstige verslagen het effect van haatmisdrijven en haatzaaiende uitlatingen op discriminatie te beoordelen; Andere institutionele kwesties in verband met checks-and-balances, waaronder de bescherming van de ruimte voor het maatschappelijk middenveld 29. is ingenomen met de pijler in het verslag inzake checks-and-balances en met de analyse daarin van de noodmaatregelen ter bestrijding van de COVID-19-pandemie; herinnert eraan dat regeringen in de strijd tegen de pandemie noodmaatregelen moeten nemen die de rechtsstaat, de grondrechten en de democratische verantwoordingsplicht eerbiedigen en dat dergelijke maatregelen de hoeksteen moeten vormen van alle inspanningen om de verspreiding van COVID-19 te beheersen; is van mening dat noodbevoegdheden gepaard moeten gaan met extra controles om te voorkomen dat dergelijke bevoegdheden misbruikt worden om de machtsverhoudingen meer permanent te wijzigen; is verontrust over het feit dat noodmaatregelen in het kader van COVID-19 zijn gebruikt als voorwendsel om discriminerende wetgeving snel door het parlement te jagen; dringt er voorts bij de Commissie op aan de noodmaatregelen te blijven monitoren, om te waarborgen dat dergelijke maatregelen tijdig en op transparante wijze worden voorbereid en ten uitvoer worden gelegd, en dat zij noodzakelijk, evenredig, sociaal rechtvaardig en tijdelijk zijn, en dat het recht op beroep niet onevenredig wordt beperkt door sluiting van rechtbanken; wijst in dit kader op het belang van parlementaire controle en raadpleging van het maatschappelijk middenveld; verzoekt de Commissie de geleidelijke opheffing van de maatregelen te blijven monitoren en er daarbij op te letten of dit tijdig gebeurt; spoort de Commissie aan ervoor te zorgen dat de rechten van EU-burgers tijdens de COVID-19-pandemie en daarna door de lidstaten worden geëerbiedigd, beschermd en gewaarborgd; 30. wijst op de belangrijke rol die gespeeld wordt door onafhankelijke nationale mensenrechteninstellingen en ombudsinstanties, wier werkzaamheden in overeenstemming zijn met de Beginselen van Parijs, en organen voor de bevordering van gelijke behandeling als het gaat om het waarborgen van de rechten van EU-burgers en de verdediging van de rechtsstaat op nationaal, regionaal en lokaal niveau; maakt zich ernstig zorgen over de recente pogingen in Polen om de onafhankelijkheid van de nationale ombudsman van de uitvoerende macht te ondergraven; is ingenomen met de verwijzing naar de rol van ombudsinstanties in het verslag over de rechtsstaat 2020; verzoekt de Commissie in de volgende jaarlijkse cyclus meer aandacht te besteden aan de activiteiten van nationale ombudsmannen door grondiger te bestuderen hoe zij functioneren, in hoeverre zij onafhankelijk zijn en welke reële bijdrage zij leveren aan de verzekering van adequate waarborgen; wijst er met name op dat de organen voor gelijke behandeling van sommige lidstaten sinds de publicatie van het verslag over de rechtsstaat 2020 minder onafhankelijk zijn geworden, hetgeen een rechtstreekse bedreiging vormt voor de grondrechten van de burgers; herhaalt zijn bezorgdheid over de steeds verder krimpende ruimte voor onafhankelijke maatschappelijke organisaties, met name organisaties die zich inzetten voor vrouwenrechten, de rechten van LGBTI-personen en mensenrechten, in een aantal lidstaten, waar de activiteiten van deze organisaties strafbaar worden gesteld, en waar deze organisaties te maken krijgen met onredelijke administratieve lasten, beperkingen van de toegang tot financiering, minder financiële steun voor belangenbehartiging, en beperking van hun recht op vrijheid van vereniging en recht op vrijheid van vergadering; 31. wijst erop dat maatschappelijke organisaties voldoende ruimte moeten hebben om goed te kunnen functioneren, om de waarden van de EU te kunnen bevorderen en monitoren, regeringen erop te kunnen aanspreken als zij zich niet aan deze waarden houden, uitholling van de rechtsstaat tegen te gaan en zich te kunnen inzetten voor de bevordering van een rechtsstaatcultuur; verzoekt de Commissie de ruimte voor het maatschappelijk middenveld in het toekomstige verslag 2021 grondiger te beoordelen; acht het nuttig om na te denken over de vaststelling van duidelijke benchmarks met betrekking tot de ruimte voor het maatschappelijk middenveld, om dit terrein op termijn beter te kunnen analyseren, waarbij onder meer aandacht wordt besteed aan het bestaan van een gunstig wettelijk klimaat voor de uitoefening van de burgerlijke vrijheden, een kader voor de financiële levensvatbaarheid en duurzaamheid van maatschappelijke organisaties, met inbegrip van door de overheid georganiseerde niet-gouvernementele organisaties (gongo’s), toegang tot en deelname aan besluitvorming, het recht op toegang tot informatie, een veilige ruimte, onder meer in verband met gevallen van en de reactie op verbale en fysieke aanvallen, lastercampagnes en juridische, administratieve en fiscale intimidatie, met inbegrip van SLAPP-rechtszaken, en de afschrikkende effecten daarvan, alsmede de langetermijngevolgen ervan voor het actief burgerschap in andere landen; herhaalt dat de instellingen van de Unie een open, transparante en regelmatige dialoog moeten blijven voeren met representatieve verenigingen en het maatschappelijk middenveld; verzoekt de Commissie in toekomstige verslagen na te gaan of de uitoefening van politieke rechten door EU-burgers in alle lidstaten gewaarborgd is; 32. betreurt dat Hongarije geen uitvoering heeft gegeven aan een uitspraak van het HvJ-EU inzake onrechtmatige beperkingen ten aanzien van de financiering van maatschappelijke organisaties door personen die buiten Hongarije zijn gevestigd, hetgeen op zich een ernstige schending van de rechtsstaat vormt en waarmee Hongarije de ruimte van het maatschappelijk middenveld nog verder verkleint; dringt er bij de Commissie op aan bij het HvJ-EU een procedure tegen Hongarije in te leiden en het HvJ-EU te verzoeken het land te veroordelen tot betaling van een afschrikkende financiële sanctie, overeenkomstig artikel 260 VWEU; stelt met bezorgdheid vast dat een toenemend aantal lidstaten wetgeving vaststelt die de vrijheid van vereniging en meningsuiting voor maatschappelijke organisaties ernstig beperkt, waardoor de ruimte voor het maatschappelijk middenveld afneemt; 33. betreurt dat in het verslag niet duidelijk wordt erkend dat de nationale autoriteiten in enkele lidstaten het democratisch bestel en de rechtsstaat opzettelijk afbreken en streven naar de totstandbrenging van een (semi-)autocratisch regime door middel van het geleidelijk uitschakelen van alle checks-and-balances; verzoekt de Commissie de vele jaarverslagen en overzichten van gerespecteerde en gezaghebbende organisaties waarin de naleving van de democratische beginselen, de rechtsstaat en de mensenrechten in de lidstaten wordt geëvalueerd, te erkennen en er ook rekening mee te houden; Reikwijdte van het verslag – de ontbrekende gebieden 34. betreurt dat in het verslag 2020 niet volledig wordt ingegaan op de waarden van democratie en grondrechten zoals verankerd in artikel 2 VEU, die onmiddellijk aangetast worden als landen zich niet houden aan de eisen van de rechtsstaat; 35. verzoekt de Commissie landenhoofdstukken op te stellen met betrekking tot alle kandidaat-lidstaten en potentiële kandidaat-lidstaten, en daarin een grondige beoordeling op te nemen van hun justitiële stelsels, kaders voor corruptiebestrijding, de situatie op het gebied van mediavrijheid en mediapluriformiteit, en hun institutionele checks-and-balances; 36. wijst er nogmaals op dat er een intrinsiek verband bestaat tussen de rechtsstaat, democratie en de grondrechten en de noodzaak om de in artikel 2 VEU en het Handvest verankerde waarden meer onder de aandacht te brengen; verzoekt de Commissie om in toekomstige verslagen aandacht te besteden aan de eerbiediging van alle door het Handvest van de grondrechten beschermde rechten; wijst erop dat de lidstaten, wanneer zij het recht van de Unie ten uitvoer brengen, moeten handelen in overeenstemming met de rechten en beginselen van het Handvest van de grondrechten; wijst er dan ook uitdrukkelijk op dat het verband in het oog gehouden moet worden tussen de eerbiediging van de rechtsstaat en gelijkheid voor de wet, het recht op een doeltreffende voorziening in rechte voor een onafhankelijk en onpartijdig gerecht, het recht op een eerlijke rechtsgang en het recht van eenieder om zich te laten adviseren, verdedigen en vertegenwoordigen, en het recht op rechtsbijstand van personen die niet over toereikende financiële middelen beschikken, alsook het recht op behoorlijk bestuur, zoals neergelegd in artikel 41 van het Handvest; 37. keurt ten sterkste af dat de EU-wetgeving en de internationale wetgeving in sommige lidstaten niet volledig worden nageleefd, onder meer de wetgeving inzake non-discriminatie en asiel, met als voorbeeld Hongarije, dat geen uitvoering heeft gegeven aan diverse uitspraken van het HvJ-EU en het Europees Hof voor de rechten van de mens met betrekking tot de asielprocedure, en zich onder meer schuldig heeft gemaakt aan automatische en onrechtmatige detentie en gevangenen voedsel ontzegt, waarmee het land de rechten van migranten en asielzoekers die om internationale bescherming verzoeken schendt; 38. uit zijn bezorgdheid over het feit dat mensen in kwetsbare situaties, zoals personen met een handicap, kinderen, religieuze minderheden – vooral nu het antisemitisme en de islamofobie in Europa toenemen – Roma en andere personen die tot etnische taalkundige minderheden behoren, migranten, asielzoekers, vluchtelingen LGBTI+-personen en ouderen, evenals vrouwen, nog steeds hun rechten niet overal in de Unie ten volle geëerbiedigd zien, in strijd met artikel 2 VEU; wijst op het duidelijke verband tussen de achteruitgang van de normen van de rechtsstaat en de schendingen van de grondrechten en de rechten van minderheden in die lidstaten; verzoekt de Commissie de aanhoudende schendingen van de democratie en de grondrechten in de hele Unie te evalueren, met inbegrip van aanvallen op mensen in kwetsbare situaties; 39. is ingenomen met de aankondiging van de Commissie van haar strategie ter versterking van de toepassing van het Handvest; is van oordeel dat door zich elk jaar te concentreren op één vooraf bepaald onderwerp, andere ernstige schendingen van het Handvest die in een bepaald jaar plaatsvinden, niet onder de aandacht kunnen worden gebracht; is van oordeel dat een dergelijke jaarlijkse evaluatie materiaal moet opleveren voor een omvattend toezichtmechanisme en dat de methodologie, de cyclus en de werkingssfeer daarvan dan ook moeten worden afgestemd op de jaarverslagen; betreurt en spreekt zijn bezorgdheid uit over de terughoudendheid van de Commissie om inbreukprocedures in te leiden op grond van schendingen van het Handvest; 40. roept de lidstaten op jaarverslagen op te stellen over democratie, de rechtsstaat en de grondrechten, en daarin ook aandacht te besteden aan de gelijkheid en rechten van personen die tot minderheden behoren; 41. wijst erop dat het jaarlijks verslaglegginsmechanisme van de Unie de bestaande instrumenten, met name het verslag over de rechtsstaat, het kader voor de rechtsstaat van de Commissie, de jaarverslagen van de Commissie over de toepassing van het Handvest, de dialoog over de rechtsstaat van de Raad en het mechanisme voor samenwerking en toetsing moet consolideren en daar voorrang op moet hebben, zodat de complementariteit en samenhang met andere bestaande instrumenten, zoals de procedures uit hoofde van artikel 7 VEU, inbreukprocedures, en het stellen van begrotingsvoorwaarden, gewaarborgd zijn; is van oordeel dat de drie instellingen de bevindingen van de jaarlijkse-monitoringcyclus moeten gebruiken bij hun beoordeling met het oog op het in werking stellen van de procedure van artikel 7 VEU en het stellen van begrotingsvoorwaarden; beklemtoont dat de rollen en prerogatieven van de drie instellingen moeten worden geëerbiedigd; verbindt zich ertoe zijn jaarlijkse werkzaamheden betreffende het verslag over de rechtsstaat en het verslag over de grondrechten te combineren in een bredere jaarlijkse monitoringcyclus betreffende artikel 2 VEU, en daarmee een begin te maken onmiddellijk nadat de Commissie haar verslag over de rechtsstaat heeft gepubliceerd; 42. roept op tot het uitvoeren van een evaluatie om te bepalen of de reikwijdte van de non-discriminatieclausule in het Handvest ruim genoeg is om de handhaving van de rechtsstaat in de lidstaten en de Unie in overeenstemming te brengen met artikel 14 van het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden, en welke verdere maatregelen de EU-instellingen kunnen nemen om ervoor te zorgen dat de clausule op de juiste wijze wordt toegepast; herinnert eraan dat het Handvest weliswaar alleen door de justitiële autoriteiten wordt toegepast wanneer zij het EU-recht ten uitvoer leggen, maar dat het belangrijk is dat de in het Handvest neergelegde rechten tijdens juridische procedures altijd in aanmerking worden genomen om een gemeenschappelijke rechtsstatelijke cultuur te bevorderen; verzoekt de Commissie derhalve te overwegen om rechters en juridische beroepsbeoefenaren ook op het Handvest toegespitste opleidingsmodules aan te bieden; Bronnen en methodologie van het verslag 43. verzoekt de Commissie de regelmatige, inclusieve en gestructureerde dialoog met regeringen en nationale parlementen, ngo’s, nationale mensenrechteninstellingen, ombudsinstanties en organen voor de bevordering van gelijke behandeling, beroepsverenigingen en andere belanghebbenden te versterken; verzoekt de Commissie tevens om ruimte te blijven bieden voor zowel openbare als vertrouwelijke rapportage, ter bescherming en ondersteuning van mensenrechtenverdedigers en specialisten op het gebied van de rechtsstaat die het risico lopen op SLAPP-rechtszaken, vervolging of intimidatie door nationale autoriteiten of hun handlangers; is verheugd over het feit dat 24 lidstaten hun bijdragen aan het verslag van 2020 op transparante wijze openbaar hebben gemaakt, maar betreurt dat drie lidstaten dit weigerden; dringt aan op volledige transparantie tijdens het proces en op openbaarmaking van alle door de lidstaten ingediende bijdragen; is van mening dat maatschappelijke organisaties nauw moeten worden betrokken bij alle fasen van de monitoringcyclus; 44. betreurt dat de Commissie geen belanghebbenden, zoals het Parlement, heeft geraadpleegd over de ontwikkeling van de methodologie voor het opstellen en de voorbereiding van het verslag 2020, en dat zij geen feedback heeft gevraagd over de bruikbaarheid ervan; 45. wijst erop dat de Commissie rekening moet houden met relevante informatie uit ter zake doende bronnen en van erkende instellingen; herinnert eraan dat bevindingen van relevante internationale instanties, zoals de instanties onder auspiciën van de VN, de OVSE en de Raad van Europa, van cruciaal belang zijn voor de beoordeling van de toestand in de lidstaten; is van mening dat Efris in dit opzicht een informatiebron is; verzoekt de Commissie het Bureau van de Europese Unie voor de grondrechten te vragen methodologisch advies te verlenen en doelgericht vergelijkend onderzoek te verrichten om lacunes te dichten en bijzonderheden aan te vullen op belangrijke gebieden van het verslag over de rechtsstaat; benadrukt dat bij de opstelling van het verslag over de rechtsstaat een panel van onafhankelijke deskundigen moet worden betrokken, dat samenwerkt met het Bureau van de Europese Unie voor de grondrechten en de Commissie van Venetië, om te helpen de belangrijkste positieve en negatieve ontwikkelingen in elke lidstaat in kaart te brengen; 46. wijst erop dat maatschappelijke organisaties belangrijke partners zijn bij het opsporen van schendingen van de rechtsstaat en het bevorderen van democratie en grondrechten; is van mening dat de Commissie met vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld een formele en permanente dialoog moet aangaan over deze aangelegenheden en moet garanderen dat zij op zinvolle wijze betrokken worden bij de opstelling van de jaarlijkse verslagen over de rechtsstaat; benadrukt in dit verband dat, op basis van de ervaringen van ngo’s tijdens de cyclus van 2020, de doeltreffendheid van het proces en de hoeveelheid waardevolle feedback van het maatschappelijk middenveld zouden toenemen indien in het kader van de debatten over de rechtsstaat thematisch gestructureerde raadplegingen zouden plaatsvinden; benadrukt dat de vragenlijst voor de raadpleging zodanig moet zijn opgesteld dat belanghebbenden aspecten kunnen melden die verder gaan dan de door de Commissie beoogde reikwijdte, waardoor nader kan worden beoordeeld of de grondwettelijke regelingen voorzien in efficiënte mechanismen om de uitoefening van de macht te beperken; 47. is van oordeel dat de termijnen voor raadpleging van het maatschappelijk middenveld dikwijls als te kort kunnen worden ervaren en naar behoren moeten worden aangepast en flexibel moeten zijn om een volledige en omvattende inbreng mogelijk te maken; wijst erop dat deze korte termijnen ertoe leiden dat het voor belanghebbenden, en met name voor maatschappelijke organisaties, moeilijker is om hun bijdragen en de bewustmakingsactiviteiten die zij in eigen land voor de lancering van het verslag willen ontplooien, voor te bereiden en te plannen; merkt op dat het organiseren van raadplegingen vóór de jaarlijkse publicatie van openbare statistieken ertoe leidt dat de bijdragen inhoudelijk van minder waarde zijn; verzoekt de Commissie meertalige bijdragen toe te staan; stelt voor om het kader voor de bijdragen van belanghebbenden voorspelbaar en minder rigide te maken; merkt op dat de raadpleging kan worden verbeterd door onder meer met de actoren van het maatschappelijk middenveld na te gaan wat er met hun input is gedaan; 48. is van oordeel dat samenwerking in het kader van de jaarlijkse-monitoringcyclus met de Raad van Europa en zijn Parlementaire Vergadering, onder meer in de vorm van een beter gestructureerd partnerschap, van bijzonder belang is voor de verdere ontwikkeling van democratie, de rechtsstaat en grondrechten in de EU; verzoekt de Commissie in de landenhoofdstukken gegevens op te nemen over de niet-naleving van uitspraken van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens zoals vastgesteld door het Comité van Ministers van de Raad van Europa; wijst erop dat de toetreding van de Unie tot het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden een wettelijke verplichting is die voortvloeit uit artikel 6, lid 2, VEU; wijst er nogmaals op dat het toetredingsproces snel voltooid moet worden, om in heel Europa een samenhangend kader voor de bescherming van de mensenrechten te waarborgen en om de bescherming van de fundamentele rechten en vrijheden in de Unie verder te verbeteren; II. Institutionele aspecten van het EU-mechanisme voor democratie, de rechtsstaat en grondrechten 49. herhaalt zijn dringende oproep aan de Commissie en de Raad om positief te reageren op het verzoek van het Parlement in zijn resolutie van 7 oktober 2020 om een gezamenlijk EU-mechanisme voor democratie, de rechtsstaat en grondrechten in te stellen, in het kader waarvan alle in artikel 2 VEU vervatte waarden aan de orde komen; wijst er nogmaals op dat een dergelijk mechanisme noodzakelijk is om de bevordering en eerbiediging van de waarden van de EU te versterken; wijst erop dat de jaarlijkse cyclus omvattend, objectief en onpartijdig moet zijn, gebaseerd moet zijn op feiten en op gelijke en eerlijke wijze moet worden toegepast op alle lidstaten; Landspecifieke aanbevelingen 50. verzoekt de Commissie nogmaals om te zorgen voor een waarheidsgetrouwe beoordeling van de situatie met betrekking tot elk van de in artikel 2 van het VEU genoemde waarden in de lidstaten en duidelijke landspecifieke aanbevelingen vast te stellen inzake de wijze waarop de geconstateerde problemen kunnen worden aangepakt en de betrokken inbreuken kunnen worden verholpen, met inbegrip van termijnen voor de uitvoering, indien van toepassing, en referentiepunten die moeten worden gevolgd, tijdschema’s, streefcijfers en concrete acties die moeten worden ondernomen, teneinde de lidstaten te helpen bij het aanpakken van de in het verslag geconstateerde zwakke punten; is van mening dat aan deze initiatieven een follow-up gegeven moet worden in latere jaarverslagen of dringende verslagen; 51. beveelt aan dat de Commissie haar aanbevelingen afstemt op instrumenten die kunnen worden toegepast om de geconstateerde tekortkomingen te verhelpen; verzoekt de Commissie haar follow-up van de uitvoering van de landenspecifieke hoofdstukken door de betrokken lidstaten te verbeteren en, waar nodig, andere rechtsstaatinstrumenten in te zetten om de gewenste resultaten te bereiken wanneer de aanbevelingen niet worden uitgevoerd; is van oordeel dat de Commissie meer gebruik zou kunnen maken van inbreukprocedures voor het HvJ-EU; onderstreept dat het van belang is om voor elke lidstaat vast te stellen of er sprake is van duidelijke positieve of negatieve tendensen, en in het bijzonder de situatie in het verslag te vergelijken met de situatie in het voorgaande jaar; Interinstitutioneel akkoord 52. is van mening dat de institutionele taakverdeling op basis waarvan het jaarverslag wordt opgesteld niet aan de verwachtingen voldoet; verwacht dat de drie instellingen een vaste interinstitutionele werkgroep opzetten, zoals voorgesteld in zijn resolutie van 7 oktober 2020; 53. verzoekt de Commissie en de Raad op zo kort mogelijke termijn met het Parlement onderhandelingen te starten over een interinstitutioneel akkoord op grond van artikel 295 VWEU, teneinde de bestaande instrumenten aan te vullen door invoering van een rechtsstaatmechanisme in de vorm van een rechtshandeling die de drie instellingen bindt aan een transparanter en beter gereguleerd proces met duidelijker afgebakende verantwoordelijkheden, waarbij een panel van onafhankelijke deskundigen wordt ingesteld dat de werkgroep en de drie instellingen adviseert, in nauwe samenwerking met het Bureau van de Europese Unie voor de grondrechten, teneinde de bescherming en bevordering van alle EU-waarden tot een permanent en zichtbaar onderdeel van de agenda van de Unie te maken; is van mening dat het voorstel in de bijlage bij de resolutie van het Parlement van 7 oktober 2020 over de instelling van een EU-mechanisme voor democratie, de rechtsstaat en grondrechten een passende grondslag vormt voor die onderhandelingen; is van oordeel dat in de tussentijd een proefproject in het kader waarvan onafhankelijke deskundigen de naleving van de EU-waarden toetsen, kan bijdragen tot het opbouwen van de nodige kennis en deskundigheid; Complementariteit met andere instrumenten voor de rechtsstaat 54. herhaalt dat het mechanisme voor democratie, de rechtsstaat en grondrechten de lopende en toekomstige procedures krachtens artikel 7 VEU moet aanvullen en versterken, maar in geen geval mag vervangen; betreurt ten zeerste dat de Raad er niet in slaagt om in het kader van lopende procedures krachtens artikel 7 VEU daadwerkelijk vooruitgang te boeken op het gebied van de handhaving van de EU-waarden; merkt op dat het feit dat de Raad aarzelt op doeltreffende wijze toepassing te geven aan artikel 7 VEU er in de praktijk toe leidt dat lidstaten de in artikel 2 VEU vastgestelde waarden permanent kunnen negeren, onder meer door de arresten van het HvJ-EU openlijk niet na te leven en degenen die streven naar de handhaving van de rechtsstaat te intimideren; betreurt dat de Raad geen hoorzittingen heeft georganiseerd en COVID-19 hiervoor als reden heeft aangevoerd, terwijl er geen enkele wettelijke verplichting bestaat om hoorzittingen in persoon te houden in plaats van via videovergaderingen; verlangt dat elk juridisch advies van de Juridische dienst van de Raad waarin het tegendeel wordt aangevoerd, openbaar wordt gemaakt; dringt er bij de Raad op aan de procedure van artikel 7, lid 1, VEU voort te zetten en ervoor te zorgen dat de hoorzittingen met spoed worden hervat en dat daarbij ook nieuwe ontwikkelingen aan bod komen; herhaalt zijn verzoek aan de Raad om, als vervolg op de hoorzittingen, concrete aanbevelingen te doen aan de betrokken lidstaten, zoals bepaald in artikel 7, lid 1, VEU, en termijnen vast te stellen voor de uitvoering van die aanbevelingen; roept ertoe op tijdens de Conferentie over de toekomst van Europa na te denken over een herziening van artikel 7 VEU om de procedure doeltreffender te maken, met name door de unanimiteitsregel voor het opleggen van sancties op te heffen; dringt erop aan dat de rol en de bevoegdheden van het Parlement worden geëerbiedigd, met name het recht om naar behoren te worden geïnformeerd over de procedures met betrekking tot de instrumenten voor de rechtsstaat, met inbegrip van hoorzittingen overeenkomstig artikel 7 VEU; 55. is van oordeel dat het jaarverslag een essentieel monitoringinstrument is, maar dat er naar aanleiding van de geconstateerde problemen ook duidelijke aanbevelingen moeten worden gedaan en aangegeven moet worden welke follow-upmaatregelen moeten worden genomen; wijst er nogmaals op dat, indien de tekortkomingen niet worden aangepakt en de aanbevelingen niet worden opgevolgd, het jaarverslag als basis moet dienen om te besluiten of een of meer relevante instrumenten moeten worden geactiveerd, zoals de procedure van artikel 7 VEU, het conditionaliteitsmechanisme of het rechtsstaatkader, dan wel inbreukprocedures moeten worden ingeleid, met inbegrip van versnelde procedures, verzoeken om voorlopige maatregelen bij het HvJ-EU en acties in verband met de niet-uitvoering van arresten van het HvJ-EU die verband houden met de bescherming van de waarden van de EU; benadrukt dat het verslag in ieder geval vergezeld moet gaan van uitvoerbare aanbevelingen, en dat er termijnen moeten worden vastgesteld voor de uitvoering daarvan; herinnert eraan dat het mogelijk is gelijktijdig inbreukprocedures in te leiden met betrekking tot aangelegenheden die in de met redenen omklede voorstellen van artikel 7, lid 1, VEU worden genoemd, zoals reeds door het HvJ-EU is vastgesteld; dringt er bij de Commissie op aan om, waar nodig, krachtdadig gebruik te maken van inbreukprocedures om te voorkomen dat de rechtsstaat in de nationale rechtsstelsels wordt aangetast; is van oordeel dat de Conferentie over de toekomst van Europa ervoor moet zorgen dat het algemeen aanvaarde rechtsbeginsel van voorrang van het EU-recht verder in verdragsbepalingen wordt geconsolideerd; zou graag zien dat in het kader van de Conferentie over de toekomst van Europa nagedacht wordt over het versterken van de rol van het HvJ-EU bij de bescherming van de fundamentele waarden van de Unie; 56. is verheugd dat in de Gezamenlijke verklaring over de Conferentie over de toekomst van Europa wordt verklaard dat Europese rechten en waarden, waaronder de rechtsstaat, een van de onderwerpen is die tijdens de Conferentie aan de orde zullen komen; dringt erop aan dat er tijdens de Conferentie over de toekomst van Europa wordt nagedacht over de doeltreffendheid van de bestaande instrumenten van de Unie om schendingen van de beginselen van artikel 2 VEU te toetsen, te voorkomen en aan te pakken, en dat er concrete voorstellen worden gedaan voor concrete maatregelen om het instrumentarium van de Unie te versterken; 57. beklemtoont dat de toepasselijkheid, het doel en het toepassingsgebied van de verordening betreffende een algemeen conditionaliteitsregime ter bescherming van de Uniebegroting (Verordening (EU, Euratom) 2020/2092) duidelijk zijn omschreven in de wettekst ervan; benadrukt in dit verband dat deze verordening inzake conditionaliteit met betrekking tot de rechtsstaat in werking is getreden, sinds 1 januari 2021 rechtstreeks toepasselijk is en in al haar onderdelen verbindend is voor alle vastleggings- en betalingskredieten in alle lidstaten, en dus de uitbetaling van middelen in het kader van NextGenerationEU omvat, en dat de toepasselijkheid ervan niet afhankelijk is van de vaststelling van richtsnoeren of van rechterlijke interpretatie; is van mening dat de conclusies van de Europese Raad van 10 en 11 december 2020 over deze verordening in strijd zijn met de artikelen 15 en 17 VEU en artikel 288 VWEU voor zover daarin onnodige rechtsonzekerheid wordt geschapen in verband met de aanvullende richtsnoeren van de Commissie en de opgeschorte vaststelling van de verordening in gevallen waarin beroep tot nietigverklaring van de verordening is ingesteld overeenkomstig artikel 263 VWEU, zoals door Hongarije en Polen recentelijk is gedaan; herhaalt zijn oproep aan de Commissie om onmiddellijk actie te ondernemen uit hoofde van de verordening inzake conditionaliteit met betrekking tot rechtsstaat, om onverwijld en ten volle gebruik te maken van de onderzoeksinstrumenten waarover zij beschikt om schendingen van de beginselen van de rechtsstaat in een lidstaat die het goede financiële beheer van de EU-begroting op een voldoende directe manier aantasten of dreigen aan te tasten, aan te pakken; verzoekt de Commissie de verordening gemeenschappelijke bepalingen (31) en het Financieel Reglement (32) strikter toe te passen om discriminerend gebruik van EU-fondsen aan te pakken, zoals zij heeft gedaan door middelen te blokkeren voor gemeentelijke of lokale overheden die zich “vrij van LGBTI-ideologie” verklaren; 58. verzoekt de Commissie de bevindingen van het jaarverslag te laten meewegen bij haar beoordeling die de basis vormt van het mechanisme ter bescherming van de begroting tegen schendingen van het beginsel van de rechtsstaat en bij elke andere relevante beoordeling met betrekking tot bestaande en toekomstige begrotingsinstrumenten; verzoekt de Commissie nogmaals in haar jaarlijks verslag over de rechtsstaat een specifiek onderdeel op te nemen met een analyse van gevallen waarin schendingen van de beginselen van de rechtsstaat in een lidstaat op een voldoende directe manier afbreuk doen of ernstig afbreuk dreigen te doen aan het goede financiële beheer van de Uniebegroting, op basis waarvan vervolgens het conditionaliteitsmechanisme van de rechtsstaat in werking kan worden gesteld; dringt er bij de Commissie op aan de synergieën tussen haar jaarverslagen over de rechtsstaat en de verordening inzake conditionaliteit met betrekking tot de rechtsstaat te versterken, door ze als afzonderlijke maar onderling aanvullende instrumenten te gebruiken; 59. wijst erop dat de Commissie het jaarverslag over de rechtsstaat moet gebruiken als belangrijke bron van informatie bij het onderbouwen van zaken in het kader van de toepassing van de verordening inzake conditionaliteit met betrekking tot de rechtsstaat, en daarbij onder meer informatie moet verwerken uit verslagen van de Europese Rekenkamer, OLAF en het EOM, auditverslagen van de Commissie en nationale auditautoriteiten, arresten van het HvJ-EU en nationale rechtbanken, analyses van het Bureau van de Europese Unie voor de grondrechten en informatie uit verschillende systemen zoals het systeem voor vroegtijdige opsporing en uitsluiting ter bescherming van de financiële belangen van de Unie (EDES) en Arachne; verzoekt de Commissie om in de gebruikte methodologie het verband tussen het verslag over de rechtsstaat en het conditionaliteitsmechanisme voor de rechtsstaat te verduidelijken; herinnert eraan dat het van essentieel belang is dat de legitieme belangen van de eindontvangers en begunstigden naar behoren worden gewaarborgd wanneer maatregelen worden genomen naar aanleiding van schendingen van de beginselen van de rechtsstaat; 60. verzoekt de Commissie een cultuur van eerbiediging van de in artikel 2 VEU verankerde waarden te bevorderen, onder meer door meer inspanningen te verrichten om onderwijs over EU-burgerschap en de rechtsstaat te bevorderen; verzoekt de Commissie een specifiek programma op te zetten dat vernieuwende initiatieven ter bevordering van het onderwijs over EU-burgerschap ondersteunt; dringt er bij de Raad en de Commissie op aan adequate informatie en financiering te verstrekken aan maatschappelijke organisaties en onafhankelijke journalisten op EU-, nationaal, regionaal en lokaal niveau, met name door strategisch gebruik te maken van de financieringsmogelijkheden in het kader van de verordening tot vaststelling van het programma “Burgers, gelijkheid, rechten en waarden”, om hen te helpen de waarden van de EU uit te dragen en de relevante instrumenten, waaronder het jaarverslag, onder de aandacht te brengen met als doel om de in het jaarverslag gesignaleerde bedreigingen voor de rechtsstaat in de vorm van schendingen en tekortkomingen tegen te gaan; roept de lidstaten op lering te trekken uit beste praktijken en de vastgestelde lacunes aan te pakken en maatregelen vast te stellen ter verbetering van de situatie met betrekking tot de vier belangrijkste pijlers die in het verslag over de rechtsstaat worden genoemd; benadrukt dat de burgers en ingezetenen van de EU bewuster moeten worden gemaakt van de instrumenten en procedures die op nationaal en EU-niveau beschikbaar zijn om de eerbiediging van de rechtsstaat te waarborgen en schendingen te melden; III. Follow-up en impact van het verslag 61. verzoekt de Commissie in opeenvolgende verslagen te beoordelen hoe de problemen die op de in vorige verslagen geanalyseerde gebieden zijn gesignaleerd, zich hebben ontwikkeld en te beoordelen of ze zijn opgelost, dreigen te verslechteren of verder zijn verslechterd, en positieve en negatieve tendensen en horizontale kwesties in kaart te brengen, met name eventuele systemische of terugkerende patronen met betrekking tot inbreuken op de rechtsstaat, en duidelijke aanbevelingen te doen om gesignaleerde risico’s weg te nemen of verslechteringen te verhelpen; 62. benadrukt dat het belangrijk is de bevindingen van het jaarverslag op nationaal niveau onder de aandacht te brengen; spoort de Commissie ertoe aan het debat rond het verslag in de nationale parlementen te stimuleren en maatschappelijke organisaties te betrekken bij de follow-up van het verslag; 63. verzoekt de Commissie in haar jaarverslagen over de rechtsstaat duidelijk te maken dat niet alle tekortkomingen en schendingen van de rechtsstaat van dezelfde aard en/of intensiteit zijn en dat, wanneer de in artikel 2 VEU opgesomde waarden opzettelijk, ernstig, permanent en systematisch gedurende een bepaalde periode worden geschonden, de betreffende lidstaat wellicht niet meer voldoet aan alle criteria die een democratie kenmerken en kan verworden tot een autoritair regime; benadrukt dat handhaving van het EU-recht bij inbreuken op artikel 2 VEU de belangrijkste prioriteit van de Commissie moet zijn en dat haar jaarlijkse verslagen over de rechtsstaat vooral daartoe moeten bijdragen; verzoekt de Commissie daarom een grondige evaluatie uit te voeren van de toestand in de landen waartegen de procedure van artikel 7 VEU loopt, om zichtbaar te maken hoe de rechtsstaat daar structureel wordt ondermijnd om autoritaire bestuursstructuren te consolideren; 64. benadrukt dat de EU op basis van dit verslag vervolgmaatregelen moet vaststellen met betrekking tot de lidstaten waar tekortkomingen of gebreken zijn geconstateerd, en dat het verslag een essentieel onderdeel moet vormen van het overkoepelende mechanisme voor democratie, rechtsstaat en grondrechten; 65. verbindt zich ertoe zo spoedig mogelijk na publicatie van het verslag voor 2021 te beginnen met de nodige werkzaamheden op basis van het verslag; o o o 66. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad, de Commissie en de regeringen en de parlementen van de lidstaten. Het Europees Parlement, – gezien artikel 2 van het Verdrag betreffende de Europese Unie, – gezien de artikelen 5, 6 en 168 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien de Internationale Conferentie over Bevolking en Ontwikkeling (ICPD) van 1994 in Caïro, het bijbehorende actieprogramma, en de resultaten van de toetsingsconferenties daarvan, – gezien de verklaring van Nairobi over de ICPD25 van 1 november 2019 getiteld “Accelerating the Promise” (De belofte sneller nakomen) en gezien de nationale toezeggingen en de toezeggingen van partners, alsook de samenwerkingsacties die werden aangekondigd tijdens de top van Nairobi, – gezien het actieprogramma van Peking en de resultaten van de toetsingsconferenties daarvan, – gezien de Agenda 2030 voor duurzame ontwikkeling, die op 25 september 2015 werd aangenomen en op 1 januari 2016 in werking is getreden, en met name de duurzameontwikkelingsdoelstellingen (SDG’s) 3, 5 en 16 en de bijbehorende indicatoren, – gezien de Contraception Atlas van 2017, 2018, 2019 en 2020, waarin een rangschikking is opgenomen met betrekking tot de toegang tot anticonceptie in Europa als geografisch gebied, en waarin wordt gewezen op ongelijkheden binnen het continent, alsook op het feit dat de onvervulde behoefte aan anticonceptie in sommige delen van Europa grotendeels onopgemerkt is gebleven, – gezien het Verdrag van de Verenigde Naties inzake de uitbanning van alle vormen van discriminatie van vrouwen (CEDAW) van 18 december 1979 en de bijbehorende algemene aanbevelingen nr. 21 (1994), nr. 24 (1999), nr. 28 (2010), nr. 33 (2015) en nr. 35 (2017), – gezien het Verdrag van de Raad van Europa inzake het voorkomen en bestrijden van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld (het “Verdrag van Istanbul”), – gezien artikel 6 van het Verdrag van de Verenigde Naties inzake de rechten van personen met een handicap van 3 mei 2008, – gezien de gezamenlijke mededeling van de Commissie en de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid van 25 november 2020 getiteld “EU-genderactieplan (GAP) III – Een ambitieuze agenda inzake gendergelijkheid en de empowerment van vrouwen in het externe optreden van de EU” (JOIN(2020)0017), – gezien zijn resolutie van 26 november 2020 over de feitelijke nietigverklaring van het recht op abortus in Polen (1) , – gezien het besluit van het CEDAW-comité van 28 februari 2020 in de zaak S.F.M. tegen Spanje, – gezien het verslag van het Comité gelijkheid en non-discriminatie van de Raad van Europa van 25 september 2017 betreffende de bevordering van de mensenrechten en de uitbanning van discriminatie van interseksuele personen, – gezien het verslag van het Comité gelijkheid en non-discriminatie van de Raad van Europa van 2 april 2015 betreffende discriminatie van transgenders in Europa, – gezien de mededeling van de Commissie van 5 maart 2020 getiteld “Een Unie van gelijkheid: strategie voor gendergelijkheid 2020-2025” ( COM(2020)0152 ), – gezien zijn resolutie van 14 februari 2019 over de rechten van interseksuele personen (2) , – gezien Verordening (EU) 2021/522 van het Europees Parlement en de Raad van 24 maart 2021 tot vaststelling van een actieprogramma voor de Unie op het gebied van gezondheid (“EU4Health-programma”) voor de periode 2021-2027, en tot intrekking van Verordening (EU) nr. 282/2014 (3) , – gezien het verslag van het Europees Instituut voor gendergelijkheid van 22 november 2019 getiteld “Beijing +25: the fifth review of the implementation of the Beijing Platform for Action in the EU Member States” (Peking +25: vijfde evaluatie van de uitvoering van het actieprogramma van Peking in de EU-lidstaten), – gezien het actieplan van het Regionaal Bureau van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) voor Europa getiteld “Action Plan for Sexual and Reproductive Health: Towards achieving the 2030 Agenda for Sustainable Development in Europe – leaving no one behind” (Actieplan inzake seksuele en reproductieve gezondheid: op weg naar de verwezenlijking van de Agenda 2030 voor duurzame ontwikkeling in Europa – niemand aan zijn lot overlaten), dat de volgende drie nauw onderling verweven doelstellingen omvat: alle mensen in staat stellen geïnformeerde beslissingen te nemen over hun seksuele en reproductieve gezondheid en waarborgen dat hun mensenrechten worden geëerbiedigd, beschermd en verwezenlijkt, ervoor zorgen dat alle mensen het hoogst haalbare niveau van seksuele en reproductieve gezondheid en van seksueel en reproductief welzijn kunnen genieten, en universele toegang tot seksuele en reproductieve gezondheid waarborgen en ongelijkheden wegnemen, – gezien het verslag van het Europese netwerk van de Internationale Federatie voor Ouderschapsplanning (IPPF EN) en het Federale Centrum voor Gezondheidsvoorlichting (BzgA) getiteld “Sexuality Education in Europe and Central Asia: State of the Art and Recent Developments” (Seksuele voorlichting in Europa en Centraal-Azië: stand van zaken en recente ontwikkelingen), – gezien de enquête onder partners van het IPPF EN getiteld “Abortion Legislation and its Implementation in Europe and Central Asia” (Abortuswetgeving en de toepassing ervan in Europa en Centraal-Azië), – gezien de studie getiteld “The gendered impact of the COVID-19 crisis and post-crisis” (Het gendereffect van de COVID-19-crisis en de periode na de crisis), die op 30 september 2020 door het directoraat-generaal Intern Beleid werd gepubliceerd (4) , – gezien de beleidsnota van de VN-Entiteit voor gendergelijkheid en de empowerment van vrouwen (UN Women) van 9 april 2020 getiteld “The Impact of COVID-19 on Women” (De impact van COVID-19 op vrouwen), – gezien het VN-rapport van 23 april 2020 getiteld “COVID-19 and Human Rights: We are all in this together” (COVID-19 en mensenrechten: dit gaat ons allemaal aan), – gezien het rapport van het Bevolkingsfonds van de VN (UNFPA) van 27 april 2020 getiteld “Impact of the COVID-19 Pandemic on Family Planning and Ending Gender-based Violence, Female Genital Mutilation and Child Marriage” (Impact van de COVID-19-pandemie op gezinsplanning en uitbanning van gendergerelateerd geweld, vrouwelijke genitale verminking en kindhuwelijken), – gezien de verklaring van het UNFPA van 28 april 2020 getiteld “Millions more cases of violence, child marriage, female genital mutilation, unintended pregnancy expected due to the COVID-19 pandemic” (Naar verwachting miljoenen nieuwe gevallen van geweld, kindhuwelijken, vrouwelijke genitale verminking en ongewenste zwangerschappen als gevolg van de COVID-19-pandemie), – gezien de beleidsnota van de Europese Vrouwenlobby getiteld “Women must not pay the price for COVID-19!” (Vrouwen mogen niet de dupe worden van COVID-19!), – gezien de studie van professor Sabine Oertelt-Prigione van 27 mei 2020 getiteld “The impact of sex and gender in the COVID-19 pandemic” (De impact van geslacht en gender in de context van de COVID-19-pandemie), – gezien de WHO-richtsnoeren getiteld “Safe abortion: technical and policy guidance for health systems” (Veilige abortus: technische en beleidsrichtsnoeren voor gezondheidszorgstelsels), – gezien de WHO-publicatie getiteld “Global strategy to accelerate the elimination of cervical cancer as a public health problem” (Mondiale strategie voor een versnelde uitbanning van baarmoederhalskanker als probleem voor de volksgezondheid), – gezien zijn resolutie van 13 november 2020 over de impact van de COVID-19-maatregelen op de democratie, de rechtsstaat en de grondrechten (5) , – gezien het gezamenlijk verslag van het Europees parlementair forum voor seksuele en reproductieve rechten (EPF) en het IPPF EN van 22 april 2020 getiteld “Sexual and Reproductive Health and Rights during the COVID-19 pandemic” (Seksuele en reproductieve gezondheid en rechten tijdens de COVID-19-pandemie), – gezien artikel 12 van het Internationaal Verdrag inzake economische, sociale en culturele rechten, – gezien algemene opmerking nr. 22 van het Comité inzake economische, sociale en culturele rechten van de VN van 2 mei 2016 over het recht op seksuele en reproductieve gezondheid, – gezien de artikelen 2, 7, 17 en 26 van het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten, – gezien algemene opmerking nr. 36 van het Comité voor de rechten van de mens van de VN van 30 oktober 2018 betreffende artikel 6 van het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten, over het recht op leven, – gezien het tussentijds rapport van 3 augustus 2011 van de speciale rapporteur van de VN voor het recht van eenieder op de hoogst haalbare standaard van lichamelijke en geestelijke gezondheid, – gezien het rapport van 4 april 2016 van de speciale rapporteur van de VN voor het recht van eenieder op de hoogst haalbare standaard van lichamelijke en geestelijke gezondheid, – gezien de rapporten van de speciale rapporteur van de VN inzake geweld tegen vrouwen en de oorzaken en gevolgen daarvan, waaronder het rapport van 11 juli 2019 over een op mensenrechten gebaseerde aanpak van mishandeling en geweld ten aanzien van vrouwen bij dienstverlening op het gebied van reproductieve gezondheid, met bijzondere aandacht voor geweld tijdens de bevalling en verloskundig geweld, – gezien de verklaring van de WHO van 2015 over de preventie en uitbanning van mishandeling en gebrek aan respect tijdens de bevalling, – gezien het verslag van het Comité gelijkheid en non-discriminatie van de Raad van Europa van 16 september 2019 betreffende verloskundig en gynaecologisch geweld, – gezien Richtlijn 2004/113/EG van de Raad van 13 december 2004 houdende toepassing van het beginsel van gelijke behandeling van mannen en vrouwen bij de toegang tot en het aanbod van goederen en diensten (6) , – gezien het rapport van de VN-Werkgroep discriminatie van vrouwen in het recht en in de praktijk van 8 april 2016, dat werd voorgesteld tijdens de 32e zitting van de VN-Mensenrechtenraad in juni 2016, – gezien deel II van het rapport van de VN-Werkgroep discriminatie van vrouwen in het recht en in de praktijk van 14 mei 2018, – gezien deel III van het rapport van de VN-Werkgroep discriminatie van vrouwen in het recht en in de praktijk van 8 april 2016, – gezien het rapport van de speciale rapporteur van de VN voor de situatie van mensenrechtenverdedigers van 10 januari 2019, – gezien Richtlijn 2011/24/EU van het Europees Parlement en de Raad van 9 maart 2011 betreffende de toepassing van de rechten van patiënten bij grensoverschrijdende gezondheidszorg (7) , – gezien Richtlijn 2001/83/EG van het Europees Parlement en de Raad van 6 november 2001 tot vaststelling van een communautair wetboek betreffende geneesmiddelen voor menselijk gebruik (8) , – gezien de gemeenschappelijke verklaring van de Raad en de vertegenwoordigers van de regeringen van de lidstaten, in het kader van de Raad bijeen, het Europees Parlement en de Europese Commissie van 19 november 2018 getiteld “De nieuwe Europese consensus over ontwikkeling: onze wereld, onze waardigheid, onze toekomst”, waarin de EU haar toewijding bevestigt aan het bevorderen, beschermen en garanderen van de uitoefening van het recht van elk individu om volledige zeggenschap te hebben en in vrijheid en verantwoordelijkheid te beslissen over zaken die de eigen seksualiteit en seksuele en reproductieve gezondheid aangaan, zonder discriminatie, dwang of geweld, – gezien zijn resolutie van 14 november 2019 over de criminalisering van seksuele voorlichting in Polen (9) , – gezien zijn resolutie van 13 februari 2019 over verslechteringen op het gebied van de rechten van de vrouw en gendergelijkheid in de EU (10) , – gezien zijn resolutie van 14 februari 2017 over de bevordering van gendergelijkheid in de geestelijke gezondheid en het klinisch onderzoek (11) , – gezien het Europees pact voor gendergelijkheid (2011-2020), dat op 7 maart 2011 door de Raad is goedgekeurd, – gezien de aanbeveling van de Raad van 2 december 2003 over kankerscreening (12) , – gezien de Europese richtsnoeren voor kwaliteitsborging op het gebied van de opsporing van baarmoederhalskanker van 7 mei 2008 en de Europese richtsnoeren voor kwaliteitsborging op het gebied van de opsporing en diagnose van borstkanker van 12 april 2006, – gezien de discussienota van de Commissaris voor de Mensenrechten van de Raad van Europa van december 2017 over de seksuele en reproductieve gezondheid en rechten van vrouwen in Europa, – gezien de strategie 2017-2021 van de WHO betreffende de gezondheid en het welzijn van vrouwen in de Europese regio van de WHO en het actieplan van 2016 inzake seksuele en reproductieve gezondheid: op weg naar de verwezenlijking van de Agenda 2030 voor duurzame ontwikkeling in Europa – niemand aan zijn lot overlaten, – gezien de mondiale strategie 2016-2030 van de WHO betreffende de gezondheid van vrouwen, kinderen en adolescenten, – gezien de normen van het Regionaal Bureau voor Europa van de WHO en het BZgA inzake seksuele voorlichting in Europa: een kader voor beleidsmakers, onderwijs- en gezondheidsautoriteiten en -specialisten, en gezien de internationale technische richtsnoeren van de Unesco inzake seksuele voorlichting: een empirisch onderbouwde aanpak, – gezien het besluit van het Europees Comité voor Sociale Rechten van 30 maart 2009 inzake collectieve klacht nr. 45/2007 van het International Centre for the Legal Protection of Human Rights (INTERIGHTS) tegen Kroatië, en algemene opmerking nr. 15 van het VN-Comité voor de Rechten van het Kind van 17 april 2013 over het recht van het kind op het genot van het hoogst haalbare niveau van gezondheid , waarin wordt benadrukt dat adolescenten toegang moeten hebben tot passende en objectieve informatie over seksuele en reproductieve aangelegenheden, – gezien het rapport van het Bevolkingsfonds van de Verenigde Naties over de staat van de wereldbevolking 2019, getiteld “Unfinished business: the pursuit of rights and choices FOR ALL” (Onafgedane zaken: de uitoefening van rechten en keuzevrijheid voor iedereen), – gezien artikel 54 van zijn Reglement, – gezien het advies van de Commissie ontwikkelingssamenwerking, – gezien het verslag van de Commissie vrouwenrechten en gendergelijkheid ( A9-0169/2021 ), A. overwegende dat seksuele en reproductieve gezondheid een toestand van fysiek, emotioneel, mentaal en maatschappelijk welzijn inhoudt in verband met alle aspecten van seksualiteit en voortplanting, niet louter de afwezigheid van disfunctie, gebreken of mortaliteit, en overwegende dat elk individu het recht heeft om beslissingen te nemen over zijn eigen lichaam (13) , zonder discriminatie, dwang of geweld, alsook het recht op toegang tot diensten op het gebied van seksuele en reproductieve gezondheid die bijdragen tot dat recht en seksualiteit en voortplanting positief benaderen, aangezien seksualiteit een integraal onderdeel van het menselijk bestaan vormt; B. overwegende dat “seksuele en reproductieve gezondheid en rechten” volgens de WHO een overkoepelende term is voor diverse kwesties die alle personen kunnen betreffen en kunnen worden onderverdeeld in vier afzonderlijke gebieden: seksuele gezondheid, seksuele rechten, reproductieve gezondheid en reproductieve rechten, en gebaseerd zijn op het recht van elk individu op eerbiediging van zijn lichamelijke integriteit, persoonlijke levenssfeer en persoonlijke autonomie, op het recht van elk individu op volledige eerbiediging van zijn seksuele gerichtheid en genderidentiteit, op het recht van elk individu om te beslissen of, met wie en wanneer men seksueel actief wenst te zijn, op het recht van elk individu om veilige seksuele ervaringen te hebben, te beslissen of, wanneer en met wie men wenst te trouwen en op welke manier men een kind of kinderen wenst te krijgen en hoeveel, en op het recht van elk individu om in alle levensfasen toegang te hebben tot de nodige informatie, middelen, diensten en ondersteuning om al het bovenstaande te kunnen verwezenlijken zonder discriminatie, dwang, uitbuiting en geweld; C. overwegende dat seksuele en reproductieve rechten in het internationaal en Europees recht inzake de mensenrechten, zoals het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten, het Internationaal Verdrag inzake economische, sociale en culturele rechten, het CEDAW en het Europees Verdrag voor de rechten van de mens, worden beschermd als mensenrechten en een essentieel element van integrale gezondheidszorg vormen; overwegende dat gezondheidsrechten, met name rechten betreffende de seksuele en reproductieve gezondheid, behoren tot de grondrechten van vrouwen die versterkt moeten worden en op geen enkele wijze mogen worden afgezwakt of ingetrokken; overwegende dat de verwezenlijking van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten een essentieel element van menselijke waardigheid is en intrinsiek is verbonden met de verwezenlijking van gendergelijkheid en de bestrijding van gendergerelateerd geweld; overwegende dat iemands lichaam, zijn keuze en dus zijn volledige autonomie moeten worden gewaarborgd; D. overwegende dat de Europese Unie rechtstreeks bevoegd is te handelen op het gebied van de bevordering van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten in haar externe optreden; overwegende dat de Europese Unie niet rechtstreeks bevoegd is te handelen op het gebied van de bevordering van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten binnen de Unie, maar dat er samenwerking tussen de lidstaten plaatsvindt door middel van de open coördinatiemethode; overwegende dat de Europese Unie de lidstaten verzoekt, aanspoort en ondersteunt om seksuele en reproductieve gezondheid en rechten voor iedereen te bevorderen; E. overwegende dat gendergerelateerd geweld wijdverspreid is en door de COVID-19-pandemie is verergerd; overwegende dat naar schatting 25 procent van de vrouwen gedurende hun leven te maken krijgt met een bepaalde vorm van gendergerelateerd geweld en dat talloze vrouwen worden geconfronteerd met seksuele geweldpleging en intimidatie in het kader van intieme relaties en in het openbare leven als gevolg van diepgewortelde genderstereotypen en de daaruit voortvloeiende maatschappelijke normen; F. overwegende dat schendingen van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten schendingen van de mensenrechten zijn, met name van het recht op leven, lichamelijke en geestelijke integriteit, gelijkheid, non-discriminatie, gezondheid en onderwijs, waardigheid, persoonlijke levenssfeer en vrijwaring van onmenselijke en vernederende behandeling; overwegende dat schendingen van de seksuele en reproductieve gezondheid en rechten van vrouwen een vorm van geweld tegen vrouwen en meisjes zijn en een obstakel vormen voor vorderingen op het gebied van gendergelijkheid (14) ; G. overwegende dat seksuele en reproductieve gezondheid en rechten doelen zijn in het kader van SDG 3 van de VN, en overwegende dat de bestrijding van gendergerelateerde geweldpleging en schadelijke praktijken doelen zijn in het kader van SDG 5; H. overwegende dat de EU op het gebied van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten weliswaar enkele van de hoogste normen ter wereld heeft en sommige lidstaten beleid en programma’s hebben ingevoerd om seksuele en reproductieve rechten te handhaven, maar dat er nog altijd sprake is van uitdagingen, een gebrek aan toegang, te hoge kosten, hiaten, verschillen en ongelijkheden met betrekking tot de daadwerkelijke uitoefening van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten, zowel binnen de EU als binnen de lidstaten, op basis van leeftijd, geslacht, gender, ras, etnische afkomst, klasse, religie of overtuiging, burgerlijk staat, sociaal-economische status, handicap, hiv-status (of status in verband met andere seksueel overdraagbare aandoeningen, soa’s), nationale of sociale afkomst, juridische of migratiestatus, taal, seksuele gerichtheid of genderidentiteit; I. overwegende dat uitdagingen en belemmeringen op het gebied van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten onder meer kunnen bestaan uit belemmeringen van juridische, financiële, culturele en informatiegerelateerde aard, zoals een gebrek aan toegang tot universele, hoogwaardige en toegankelijke diensten op het gebied van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten; een gebrek aan omvattende, op leeftijd afgestemde en empirisch onderbouwde seksuele voorlichting, met name in het licht van het feit dat de uitoefening van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten voor LGBTI-personen ernstig kan worden belemmerd doordat in onderwijsprogramma’s op het gebied van seksuele voorlichting niet wordt verwezen naar de diversiteit van seksuele gerichtheid, genderidentiteit, genderexpressie en geslachtskenmerken; een gebrek aan beschikbare moderne anticonceptiemethoden; weigering van medische zorg op grond van persoonlijke overtuigingen; juridische beperkingen en praktische belemmeringen in verband met de toegang tot abortushulpverlening; weigering van abortushulpverlening; gedwongen abortus; gendergerelateerd geweld; gynaecologisch en verloskundig geweld; gedwongen sterilisatie, onder meer in het kader van wettelijke gendererkenning; intimidatie, wrede en vernederende behandeling; verschillen en lacunes met betrekking tot moedersterftecijfers en geestelijke gezondheidszorg voor moeders; een stijging van het aantal keizersneden; een gebrek aan toegang tot behandelingen voor baarmoederhalskanker; beperkte toegang tot medisch begeleide voortplantings- en vruchtbaarheidsbehandelingen; moeilijkheden om toegang te krijgen tot de producten die noodzakelijk zijn voor seksuele en reproductieve gezondheid en rechten; hoge soa- en hiv-percentages; hoge percentages tienerzwangerschappen; schadelijke genderstereotypen en praktijken zoals genitale verminking bij vrouwen en interseksuele personen; kindhuwelijken, huwelijken op jonge leeftijd en gedwongen huwelijken, eermoorden, en zogeheten “conversietherapieën” die de vorm kunnen aannemen van seksueel geweld, zoals in het geval van “correctieve verkrachting” van lesbische en biseksuele vrouwen en meisjes en van transgenders; en achterhaalde of ideologisch gemotiveerde wettelijke bepalingen die de seksuele en reproductieve gezondheid en rechten beperken; J. overwegende dat diensten op het gebied van seksuele en reproductieve gezondheid tot de essentiële diensten van de gezondheidszorg behoren die voor iedereen beschikbaar moeten zijn en dat deze diensten moeten bestaan uit omvattende, empirisch onderbouwde en op leeftijd afgestemde seksuele en relationele voorlichting; informatie, vertrouwelijke en onbevooroordeelde begeleiding en diensten op het gebied van seksuele en reproductieve gezondheid en seksueel en reproductief welzijn; informatie en begeleiding met betrekking tot moderne anticonceptiemethoden en toegang tot een breed gamma aan moderne voorbehoedsmiddelen; prenatale zorg, zorg tijdens de bevalling en postnatale zorg; verloskunde; verloskundige zorg en zorg voor pasgeborenen; veilige en legale hulpverlening en zorg bij abortus, met inbegrip van de behandeling van complicaties als gevolg van een onveilige abortus; de preventie en behandeling van hiv en andere soa’s; diensten die gericht zijn op het opsporen, voorkomen en behandelen van seksueel en gendergerelateerd geweld; de preventie, opsporing en behandeling van kanker van het voortplantingsstelsel, waaronder baarmoederhalskanker; en vruchtbaarheidszorg en -behandelingen; K. overwegende dat seksuele en reproductieve gezondheid en rechten mensenrechten zijn en moeten worden gehandhaafd door de lidstaten van de EU, in overeenstemming met de internationale mensenrechtennormen; overwegende dat eerbiediging van de mensenrechten noodzakelijk is voor het functioneren van een democratie; overwegende dat mensenrechten, democratie en de rechtstaat onderling afhankelijk zijn; overwegende dat al deze EU-waarden door alle EU-lidstaten volledig moeten worden geëerbiedigd; L. overwegende dat seksuele gezondheid van fundamenteel belang is voor de algehele gezondheid en het algehele welzijn van personen, koppels en gezinnen, net als voor de maatschappelijke en economische ontwikkeling van gemeenschappen en landen, en dat de toegang tot gezondheid, met inbegrip van seksuele en reproductieve gezondheid, een mensenrecht is; overwegende dat het in de meerderheid van de lidstaten reeds verplicht is enige vorm van voorlichting over seksualiteit en gezondheid te verstrekken; M. overwegende dat de WHO onvruchtbaarheid definieert als “een aandoening aan het voortplantingsstelsel die wordt gekenmerkt door het niet kunnen bereiken van een klinische zwangerschap na twaalf maanden of meer van regelmatige onbeschermde geslachtsgemeenschap”; overwegende dat die definitie voorbijgaat aan de situatie van lesbische en biseksuele vrouwen en transgenders die een koppel van hetzelfde geslacht vormen, of van alleenstaande vrouwen die een vruchtbaarheidsbehandeling wensen te volgen, zodat de sociaal-juridische belemmeringen die zij reeds ondervinden om toegang te krijgen tot geassisteerde voortplantingstechnologie (ART) nog worden verergerd als gevolg van de nadruk op het tegengaan van onvruchtbaarheid; overwegende dat lesbische en biseksuele vrouwen mogelijk niet kunnen aantonen dat zij “onvruchtbaar” zijn, waardoor hun mogelijk de toegang tot geassisteerde voortplantingstechnologie wordt geweigerd (15) ; N. overwegende dat transmannen en non-binaire personen onder bepaalde omstandigheden ook een zwangerschap kunnen doormaken en in die gevallen moeten kunnen gebruikmaken van regelingen voor zorgverlening in verband met zwangerschap en geboorte, zonder te worden gediscrimineerd op grond van hun genderidentiteit; O. overwegende dat niemand tijdens de bevalling zou mogen sterven, en dat toegang tot wetenschappelijk onderbouwde, hoogwaardige en toegankelijke kraamzorg en zorg tijdens de zwangerschap en de bevalling een mensenrecht is en zonder enige discriminatie moet worden gewaarborgd; P. overwegende dat zwangere mensen te maken krijgen met diverse opgedrongen en gedwongen medische handelingen tijdens de bevalling, waaronder fysiek en verbaal misbruik, het zonder pijnverlichting hechten van tijdens de bevalling ontstane letsels, het negeren van hun beslissingen en een gebrek aan eerbiediging van hun geïnformeerde toestemming, die kunnen uitmonden in geweld of wrede en onmenselijke behandeling; Q. overwegende dat uitgebreide, empirisch onderbouwde, niet-discriminerende en op leeftijd afgestemde seksuele voorlichting volgens een op rechten gebaseerde en gendergerichte benadering, zoals gespecificeerd in de internationale technische richtsnoeren van de Unesco, verantwoordelijk seksueel gedrag bevordert en kinderen en jongeren sterker maakt, aangezien hiermee wetenschappelijk correcte en op leeftijd afgestemde informatie over seksualiteit wordt verstrekt, waarbij wordt ingegaan op kwesties in verband met seksuele en reproductieve gezondheid, met inbegrip van, maar niet beperkt tot menselijke ontwikkeling, seksuele en reproductieve anatomie en fysiologie, toestemming, puberteit en menstruatie, voortplanting, moderne anticonceptiemethoden, zwangerschap en bevalling, soa’s, en de bestrijding van gendergerelateerd geweld, waaronder schadelijke praktijken als kindhuwelijk, huwelijk op jonge leeftijd of gedwongen huwelijk en vrouwelijke genitale verminking; overwegende dat op leeftijd afgestemde, omvattende seksuele voorlichting cruciaal is om ervoor te zorgen dat kinderen en jongeren de vaardigheden verwerven die nodig zijn om gezonde, gelijkwaardige en veilige relaties aan te gaan, met name door aandacht te besteden aan gendernormen, gendergelijkheid, machtsverhoudingen in relaties, toestemming en de eerbiediging van grenzen, en bijdraagt tot de verwezenlijking van gendergelijkheid; R. overwegende dat het niet kunnen beschikken over wetenschappelijk correcte en empirisch onderbouwde informatie en voorlichting neerkomt op een schending van de rechten van personen en op een aantasting van hun vermogen om weloverwogen keuzes te maken over hun eigen seksuele en reproductieve gezondheid en rechten, en gezonde benaderingen van gendergelijkheid ondermijnt; S. overwegende dat seksuele en reproductieve gezondheid ook menstruele hygiëne en sanitaire voorzieningen omvat, evenals systemische en sociaal-economische factoren van stigmatisering en discriminatie die verband houden met menstruatie; overwegende dat ongeveer één op de tien vrouwen in Europa wordt getroffen door menstruatiearmoede, een term die verwijst naar een beperkte toegang tot hygiëneartikelen, en dat dit wordt verergerd door de genderdiscriminerende belastingheffing op producten voor menstruele hygiëne in de EU; overwegende dat schaamte, onbehandelde menstruatiepijn en discriminerende tradities ertoe leiden dat meisjes hun opleiding stopzetten en dat meisjes op school en vrouwen op hun werk vaker afwezig zijn; overwegende dat bestaande negatieve houdingen en mythen omtrent menstruatie van invloed zijn op besluiten over reproductieve gezondheid; overwegende dat inzicht in de verbanden tussen menstruele hygiëne en moederschapsgerelateerde ziekte, sterfte en onvruchtbaarheid, soa’s/hiv en baarmoederhalskanker vroegtijdige opsporing ten goede kan komen en levens kan redden; T. overwegende dat moderne anticonceptiemethoden een belangrijke rol spelen bij de verwezenlijking van gendergelijkheid en het voorkomen van ongewenste zwangerschappen en van belang is voor de daadwerkelijke uitoefening van het recht van personen om beslissingen te nemen over hun gezinssamenstelling door het aantal kinderen, het tijdstip voor het krijgen van kinderen en de tijd tussen elke geboorte proactief en op verantwoordelijke wijze te plannen; overwegende dat bepaalde moderne anticonceptiemethoden ook de incidentie van hiv/soa’s verminderen; overwegende dat de toegang tot moderne anticonceptiemethoden nog steeds wordt belemmerd door praktische, financiële, sociale en culturele barrières, met inbegrip van mythen omtrent anticonceptie, achterhaalde houdingen ten aanzien van vrouwelijke seksualiteit en anticonceptie, en een stereotiepe opvatting dat vrouwen als enigen verantwoordelijk zijn voor anticonceptie; U. overwegende dat abortuswetten gebaseerd zijn op nationale wetgeving; overwegende dat zelfs wanneer abortus wettelijk toegestaan is, er vaak diverse juridische, quasi-juridische en informele belemmeringen bestaan om er toegang toe te krijgen, waaronder beperkte termijnen en gronden op basis waarvan een beroep kan worden gedaan op abortus, medisch niet-gerechtvaardigde wachttijden, een gebrek aan opgeleide en bereidwillige zorgverleners, en weigering van medische zorg op basis van persoonlijke overtuigingen, bevooroordeelde en verplichte begeleiding, opzettelijke foutieve informatie of autorisatie van derden, medisch onnodige tests, aanvullende eisen op het laatste moment, kosten en een gebrek aan vergoeding; V. overwegende dat in sommige lidstaten nog steeds zeer restrictieve wetten bestaan die abortus verbieden tenzij onder strikt bepaalde omstandigheden, zodat vrouwen een beroep moeten doen op clandestiene abortussen, naar andere landen moeten reizen of hun zwangerschap moeten voldragen tegen hun wil, hetgeen neerkomt op een schending van de mensenrechten en een vorm van gendergerelateerd geweld is (16) en gevolgen heeft voor de rechten van vrouwen en meisjes op leven, fysieke en geestelijke integriteit, gelijkheid, non-discriminatie en gezondheid, en overwegende dat sommige lidstaten die abortus naar aanleiding van verzoeken of op brede maatschappelijke gronden hebben gelegaliseerd nog steeds specifieke strafrechtelijke sancties opleggen bij abortussen die worden uitgevoerd buiten de werkingssfeer van de toepasselijke wettelijke bepalingen; W. overwegende dat diverse lidstaten momenteel proberen de toegang tot seksuele en reproductieve gezondheid en rechten verder te beperken door middel van uiterst restrictieve wetgeving die tot genderdiscriminatie leidt en negatieve gevolgen heeft voor de gezondheid van vrouwen; X. overwegende dat tegenstanders van seksuele en reproductieve rechten zich vaak beroepen op kwesties als het nationale belang of demografische veranderingen om seksuele en reproductieve gezondheid en rechten te ondermijnen en aldus bijdragen tot de uitholling van de persoonlijke vrijheden en de beginselen van democratie; overwegende dat alle beleidsmaatregelen waarmee wordt ingespeeld op demografische veranderingen op rechten gebaseerd moeten zijn, de mens centraal moeten stellen en op maat gemaakt en empirisch onderbouwd moeten zijn, en dat deze maatregelen de handhaving van seksuele en reproductieve rechten moeten verzekeren; Y. overwegende dat tegenstanders van seksuele en reproductieve rechten en de autonomie van vrouwen aanzienlijk hebben gewogen op het nationale recht en beleid in hun streven om seksuele en reproductieve gezondheid en rechten te ondergraven, hetgeen in diverse lidstaten heeft geresulteerd in initiatieven die een stap terug betekenen, zoals het Parlement heeft opgemerkt in zijn resoluties over verslechteringen op het gebied van de rechten van de vrouw en gendergelijkheid in de EU en over abortusrechten in Polen, en zoals het Europees Instituut voor gendergelijkheid heeft vastgesteld in zijn verslag van 22 november 2019 getiteld “Beijing +25: the fifth review of the implementation of the Beijing Platform for Action in the EU Member States” (Peking +25: vijfde evaluatie van de uitvoering van het actieprogramma van Peking in de EU-lidstaten); overwegende dat die initiatieven en achteruitgang de daadwerkelijke uitoefening van de rechten van mensen en de ontwikkeling van landen in de weg staan en de Europese waarden en grondrechten ondermijnen; Z. overwegende dat uit diverse verslagen blijkt dat de dienstverlening op het gebied van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten tijdens de COVID-19-pandemie en de lockdown beperkt waren en/of werden ingetrokken (17) , en dat de toegang tot essentiële medische diensten als anticonceptie en abortushulpverlening, hiv- en soa-testen, toegang tot preventie- en bewustmakingscentra in verband met vrouwelijke genitale verminking, opsporing van kanker van het voortplantingsstelsel, en respectvolle gezondheidszorg voor moeders, werd onderbroken, met ernstige gevolgen voor het fundamentele recht van vrouwen op lichamelijke autonomie; overwegende dat de COVID-19-pandemie heeft aangetoond dat de veerkracht van gezondheidszorgstelsels ten aanzien van dergelijke crises moet worden vergroot, teneinde te waarborgen dat diensten in verband met seksuele en reproductieve gezondheid en rechten volledig beschikbaar blijven en tijdig worden verstrekt; AA. overwegende dat er sprake is van hardnekkige pogingen om de COVID-19-gezondheidscrisis als voorwendsel te gebruiken om verdere beperkende maatregelen te treffen op het gebied van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten (18) , met een herschikking van middelen tot gevolg; overwegende dat dit op de lange termijn brede negatieve gevolgen zal hebben voor de uitoefening van het grondrecht op gezondheid, voor gendergelijkheid en voor de bestrijding van discriminatie en gendergerelateerd geweld, en dat het welzijn, de gezondheid en de levens van vrouwen en meisjes hierdoor in gevaar komen; AB. overwegende dat gemarginaliseerde personen, waaronder onder meer mensen die tot een raciale, etnische of religieuze minderheid behoren, migranten, mensen met een kansarme sociaal-economische achtergrond, mensen zonder ziekteverzekering, inwoners van plattelandsgebieden, personen met een handicap, LHBTIQ-personen en slachtoffers van geweld, vaak te maken krijgen met bijkomende belemmeringen, intersectionele discriminatie en geweld wanneer ze toegang willen krijgen tot gezondheidszorg, als gevolg van wetgeving en beleid waarin gedwongen praktijken op het gebied van seksuele en reproductieve gezondheidszorg worden gedoogd en het verzuim om redelijke voorzieningen te waarborgen bij de toegang tot hoogwaardige zorg en informatie; overwegende dat er onvoldoende materiële gegevens zijn over het probleem van verloskundig geweld ten aanzien van vrouwen die op basis van ras worden bejegend in Europa; overwegende dat deze discriminatie een hoger sterfte- en ziektecijfer bij moeders tot gevolg heeft (bijvoorbeeld bij zwarte vrouwen), evenals een hoger risico op misbruik en geweld (bij vrouwen met een handicap), een gebrek aan toegang tot informatie en een algemene situatie van onrechtvaardigheid en ongelijkheid om toegang te krijgen tot diensten op het gebied van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten; AC. overwegende dat één op de zes personen in Europa getroffen wordt door onvruchtbaarheid of geringe vruchtbaarheid en dat dit wereldwijd een probleem voor de volksgezondheid is; overwegende dat ongelijkheden met betrekking tot de toegang tot informatie over vruchtbaarheid en vruchtbaarheidsbehandelingen moeten worden weggewerkt en dat discriminatie op grond van geslacht, gender, seksuele gerichtheid, gezondheid of burgerlijke staat moet worden verboden; AD. overwegende dat, volgens het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, het Europees Verdrag voor de rechten van de mens en de jurisprudentie van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens, de seksuele en reproductieve gezondheid van vrouwen verband houdt met diverse mensenrechten, met inbegrip van het recht op leven en waardigheid, de vrijheid om niet te worden blootgesteld aan onmenselijke of vernederende behandeling, het recht op toegang tot gezondheidszorg, het recht op privacy, het recht op onderwijs en het verbod op discriminatie; AE. overwegende dat het Europees Parlement aandacht heeft besteed aan seksuele en reproductieve gezondheid en rechten in zijn op 13 november 2020 in eerste lezing aangenomen standpunt inzake het actieprogramma voor de Unie op het gebied van gezondheid voor de periode 2021-2027 (“EU4Health-programma”), teneinde tijdige toegang te waarborgen tot de producten die nodig zijn voor een veilige uitoefening van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten (bijv. geneesmiddelen, anticonceptie en medische apparatuur); AF. overwegende dat adolescenten vaak worden geconfronteerd met belemmeringen met betrekking tot seksuele en reproductieve gezondheid en rechten wegens een gebrek aan diensten die geschikt zijn voor jongeren; AG. overwegende dat de EU en de VN het Spotlight-initiatief hebben gelanceerd, dat tot doel heeft geweld – met inbegrip van seksueel geweld – tegen vrouwen en meisjes te bestrijden, en dat dit initiatief onder meer is gericht op de verbetering van de toegang tot seksuele voorlichting en diensten op het gebied van seksuele en reproductieve gezondheid; AH. overwegende dat water en sanitaire en hygiënische voorzieningen (“WASH”-diensten) essentieel zijn voor de seksuele en reproductieve gezondheid, maar dat zij nog al te vaak ontoegankelijk zijn, met name in afgelegen gebieden; Werken aan een consensus en de uitdagingen op het gebied van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten aanpakken als EU-uitdagingen 1. verzoekt de lidstaten om overeenkomstig het subsidiariteitsbeginsel en in overeenstemming met hun nationale bevoegdheden het recht van elk individu, ongeacht leeftijd, geslacht, gender, ras, etnische afkomst, klasse, kaste, godsdienst of overtuiging, burgerlijke staat, sociaal-economische status, handicap, hiv- (of soa-)status, nationale en sociale afkomst, juridische of migratiestatus, taal, seksuele gerichtheid of genderidentiteit, te vrijwaren om zijn eigen weloverwogen keuzes te maken in verband met seksuele en reproductieve gezondheid en rechten, om het recht op lichamelijke integriteit en persoonlijke autonomie, gelijkheid en non-discriminatie te waarborgen, en om te voorzien in de middelen die nodig zijn voor de uitoefening van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten door elk individu; 2. herinnert aan de toezegging van de EU met betrekking tot de bevordering, bescherming en verwezenlijking van het recht van elk individu en van elke vrouw en elk meisje om volledige zeggenschap te hebben en in vrijheid en verantwoordelijkheid te beslissen over zaken die hun seksualiteit en seksuele en reproductieve rechten aangaan, zonder discriminatie, dwang of geweld (19) ; 3. dringt er bij de EU en haar organen en agentschappen op aan om in het kader van de uitoefening van hun bevoegdheden universele en volledige toegang tot diensten op het gebied van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten te ondersteunen en te bevorderen door te streven naar gendergelijkheid, eerbiediging van de persoonlijke autonomie, toegankelijkheid, weloverwogen keuzes, toestemming en respect, non-discriminatie en geweldloosheid, en verzoekt de lidstaten toegang te waarborgen tot een volledig scala aan hoogwaardige, uitgebreide en toegankelijke diensten op het gebied van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten en alle juridische, beleidsgerelateerde, financiële en andere barrières weg te nemen die de volledige toegang tot seksuele en reproductieve gezondheid en rechten voor elk individu in de weg staan; dringt er in dit verband op aan regelmatige uitwisselingen en de bevordering van goede praktijken tussen lidstaten en belanghebbenden over de genderaspecten van gezondheid te faciliteren; 4. stelt nogmaals dat seksuele en reproductieve gezondheid en rechten cruciaal zijn voor gendergelijkheid, economische groei en ontwikkeling, kinderbescherming en de uitbanning van gendergerelateerd geweld, mensensmokkel en armoede; 5. verzoekt de lidstaten om de aanhoudende uitdagingen bij de toegang tot of de uitoefening van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten aan te pakken en ervoor te zorgen dat iedereen, ongeacht zijn sociaal-economische status, toegang heeft tot hoogwaardige en toegankelijke diensten op het gebied van seksuele en reproductieve gezondheid, zodat niemand aan zijn lot wordt overgelaten wat de uitoefening van het recht op gezondheid betreft; 6. erkent het belang van vrij toegankelijke informatie over seksuele en reproductieve gezondheid en rechten; wijst erop dat alle beleidsmaatregelen in verband met seksuele en reproductieve gezondheid en rechten moeten stoelen op betrouwbaar en objectief bewijsmateriaal van organisaties zoals de WHO, andere VN-agentschappen en de Raad van Europa; 7. wijst nogmaals nadrukkelijk op de oproep van de Commissaris voor de Mensenrechten van de Raad van Europa aan de lidstaten ervan (20) om in een toereikende begroting te voorzien voor seksuele en reproductieve gezondheid en rechten en de beschikbaarheid van passende personele middelen en noodzakelijke goederen te garanderen op alle niveaus van het gezondheidszorgstelsel, in zowel stedelijke als plattelandsgebieden, om juridische, beleidsmatige en financiële obstakels die de toegang tot hoogwaardige seksuele en reproductieve gezondheidszorg belemmeren te identificeren en weg te werken en om diensten op het gebied van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten te integreren in de bestaande openbare zorgverzekerings-, subsidie- of vergoedingsregelingen teneinde universele gezondheidszorg te verwezenlijken; 8. wijst op de standpunten die zijn onderschreven door het Comité van Ministers van de Raad van Europa, waarin wordt aanbevolen specifiek op transgenders gerichte gezondheidszorg zoals hormoonbehandelingen en chirurgie toegankelijk te maken en te laten vergoeden binnen openbare zorgverzekeringsregelingen (21) ; Seksuele en reproductieve gezondheid als essentieel onderdeel van een goede gezondheid 9. verzoekt de lidstaten doeltreffende strategieën en monitoringprogramma’s vast te stellen die de benutting van en de universele toegang tot een volledig scala aan kwalitatief hoogwaardige en toegankelijke diensten op het gebied van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten garanderen, in overeenstemming met internationale gezondheidsnormen, ongeacht financiële, praktische en sociale belemmeringen en zonder discriminatie, met bijzondere aandacht voor gemarginaliseerde groepen, waaronder, maar niet beperkt tot, vrouwen die tot etnische, raciale en religieuze minderheden behoren, vrouwelijke migranten, vrouwen uit plattelandsgebieden en ultraperifere regio’s waar geografische beperkingen directe en onmiddellijke toegang tot dergelijke diensten verhinderen, vrouwen met een handicap, vrouwen zonder ziekteverzekering, LGBTI-personen en slachtoffers van seksueel en gendergerelateerd geweld; 10. benadrukt dat gelijke toegang, kwalitatieve zorg en verantwoordingsplicht ten aanzien van gezondheidszorg en seksuele en reproductieve gezondheid en rechten van fundamenteel belang zijn voor de eerbiediging van de mensenrechten; benadrukt bovendien dat diensten, goederen en faciliteiten moeten beantwoorden aan de vereisten op het gebied van gender en levensloop en dat daarbij de vertrouwelijkheid en geïnformeerde toestemming moeten worden geëerbiedigd; 11. spoort de Commissie en de lidstaten aan om systematisch uitgebreide gegevens over gelijkheid te verzamelen die zijn uitgesplitst naar verschillende gronden zoals gender, leeftijd, raciale en etnische afkomst, seksuele gerichtheid en culturele en sociaaleconomische achtergrond, en om op anonieme basis statistieken over alle diensten op het gebied van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten te verzamelen, teneinde mogelijke verschillen in resultaten van de verstrekking van seksuele en reproductieve gezondheidszorg op te sporen en aan te pakken; 12. dringt erop aan dat de Commissie haar bevoegdheid op het gebied van gezondheidsbeleid volledig benut en de lidstaten ondersteunt bij het waarborgen van universele toegang tot seksuele en reproductieve gezondheid en rechten in het kader van het EU4Health-programma voor de periode 2021-2027, bij het bevorderen van voorlichting en onderwijs over gezondheid, bij het versterken van nationale gezondheidsstelsels en de opwaartse convergentie van gezondheidszorgnormen, teneinde ongelijkheden op gezondheidsgebied in en tussen de lidstaten te verminderen, en bij het faciliteren van de uitwisseling van beste praktijken tussen de lidstaten met betrekking tot seksuele en reproductieve gezondheid en rechten; roept de lidstaten op om werk te maken van universele gezondheidszorg, waarvoor seksuele en reproductieve gezondheid en rechten essentieel zijn, onder meer door waar passend gebruik te maken van het EU4Health-programma en het Europees Sociaal Fonds Plus (ESF+); 13. beklemtoont dat er behoefte is aan een positieve en proactieve benadering van gezondheidszorg gedurende de volledige levenscyclus, door te voorzien in universele gezondheidszorg van hoge kwaliteit, waarvoor voldoende middelen moeten worden uitgetrokken; benadrukt dat de EU de lidstaten kan ondersteunen bij het hanteren van een geïntegreerde en intersectionele benadering van preventie, diagnose, behandeling en zorg, en dat zij ook de maatregelen van de lidstaten kan steunen om de toegang tot diensten op het gebied van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten en daarmee verband houdende geneesmiddelen te waarborgen, waaronder op de wereldmarkt; roept op om beter gebruik te maken van opkomende technologieën voor de voorziening van geavanceerde en opkomende behandelingen en diagnosemethoden, waardoor patiënten ten volle kunnen profiteren van de digitale revolutie; benadrukt dat Horizon Europa en Digitaal Europa volledig moeten worden benut teneinde vorderingen te maken met betrekking tot die prioriteiten; 14. dringt er bij de lidstaten op aan vrouwen bewust te maken van het belang van periodieke controles en ervoor te zorgen dat de openbare gezondheidszorg in controles voorziet zoals mammografieën en echografieën van de borst, cytologisch onderzoek en botdichtheidsmetingen; 15. benadrukt het belang van ziektepreventie door middel van voorlichting; beklemtoont voorts het belang van vaccinaties, indien die beschikbaar zijn, voor de preventie van ziekten; verzoekt de lidstaten en de Commissie derhalve de aankoop door de EU van vaccins tegen COVID-19 uit te breiden en ook vaccins tegen het humaan papillomavirus (HPV) aan te kopen om ervoor te zorgen dat iedereen in Europa dit vaccin kan krijgen; 16. wijst erop dat medische interventies in verband met seksuele en reproductieve gezondheid en rechten altijd moeten plaatsvinden met voorafgaande, persoonlijke en volledig geïnformeerde toestemming van de betrokkene; verzoekt de lidstaten gynaecologisch en verloskundig geweld te bestrijden door procedures te versterken ter waarborging van de eerbiediging van vrije en voorafgaande geïnformeerde toestemming en van de bescherming tegen onmenselijke en vernederende behandeling in de gezondheidszorg, onder meer via opleiding van medisch personeel; verzoekt de Commissie deze specifieke vorm van gendergerelateerd geweld aan te pakken in haar activiteiten; 17. maakt zich grote zorgen over het feit dat vrouwen en meisjes met een handicap veel te vaak geen toegang krijgen tot faciliteiten op het gebied van seksuele en reproductieve gezondheid, dat hen vaak de mogelijkheid wordt ontzegd om geïnformeerde toestemming te geven met betrekking tot het gebruik van anticonceptiva en dat zij zelfs risico lopen op gedwongen sterilisatie; verzoekt de lidstaten wetgevende maatregelen te nemen om de fysieke integriteit, de keuzevrijheid en de zelfbeschikking van personen met een handicap te waarborgen wat hun seksuele en reproductieve leven betreft; 18. verzoekt de lidstaten alle vormen van discriminatie van vrouwen op grond van ras, waaronder etnische segregatie in gezondheidscentra, te verbieden en maatregelen te nemen voor de preventie ervan, en te zorgen voor universele toegang tot kwaliteitsvolle seksuele en reproductieve gezondheidszorg die vrij is van discriminatie, dwang en misbruik, en om schendingen van hun mensenrechten aan te pakken, te verhelpen en te voorkomen; 19. herhaalt zijn verzoek aan de lidstaten om wetgeving vast te stellen om ervoor te zorgen dat interseksuele personen als baby of kind geen niet-essentiële medische of chirurgische behandelingen krijgen en dat hun recht op lichamelijke integriteit, autonomie, zelfbeschikking en geïnformeerde toestemming volledig wordt geëerbiedigd; 20. wijst erop dat er rekening moet worden gehouden met specifieke gezondheidsbehoeften die verband houden met seksuele en reproductieve gezondheid en rechten, zoals onvruchtbaarheid, de menopauze en specifieke vormen van kanker in het voortplantingsstelsel; verzoekt de lidstaten te voorzien in alle nodige revalidatiediensten en steunmechanismen, met inbegrip van de noodzakelijke geestelijke en lichamelijke gezondheidszorg, voor alle slachtoffers van schendingen op het gebied van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten; verzoekt de Commissie informatie te verstrekken over de bijdrage die EU-programma’s leveren aan de bevordering en ondersteuning van reproductieve gezondheid; 21. herinnert aan de uitspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in de zaak A.P. Garçon en Nicot v. Frankrijk, waarin wordt erkend dat de door een lidstaat opgelegde vereiste dat sterilisatie moet plaatsvinden voordat wettelijke gendererkenningsprocedures worden toegestaan, neerkomt op het niet-waarborgen van het recht op eerbiediging van het privéleven van de verzoeker; herinnert eraan dat de VN heeft erkend dat gedwongen sterilisatie een schending is van het recht op vrijwaring van foltering en andere wrede, onmenselijke of onterende behandeling of bestraffing (22) ; betreurt dat sterilisatie in sommige EU-lidstaten een conditio sine qua non blijft voor toegang tot wettelijke gendererkenningsprocedures; verzoekt de lidstaten de sterilisatieverplichting af te schaffen en het recht op zelfbeschikking van transgenders te beschermen (23) ; 22. wijst erop dat er rekening moet worden gehouden met de gevolgen van veranderingen in het milieu voor de seksuele en reproductieve gezondheid en rechten en voor de vruchtbaarheid, met inbegrip van maar niet beperkt tot water- en luchtverontreiniging en een toename van de consumptie van chemische stoffen; vraagt dat dit verder wordt onderzocht in het kader van Horizon Europa en wordt aangepakt in het kader van de Europese Green Deal; 23. beklemtoont het belang van aanbieders van seksuele en reproductieve gezondheidszorg voor de verstrekking van een alomvattende reeks seksuele- en reproductieve-gezondheidszorgdiensten, die zowel lichamelijke als geestelijke gezondheid omvatten; moedigt de lidstaten aan rekening te houden met hun unieke omstandigheden bij de planning van de gezondheidszorg in het algemeen; a) Toegang tot veilige, billijke en circulaire menstruatieproducten voor iedereen 24. dringt er bij de lidstaten op aan om de brede beschikbaarheid van niet-toxische en herbruikbare menstruatieproducten te bevorderen, met name bij grote detailhandelaren en in apotheken in heel het land (ten minste in dezelfde verhouding als producten voor eenmalig gebruik), samen met bewustmakingsmaatregelen met betrekking tot de voordelen van herbruikbare menstruatieproducten vergeleken met producten voor eenmalig gebruik; 25. benadrukt de negatieve gevolgen van de zogeheten “tampontaks” op gendergelijkheid; dringt er bij alle lidstaten op aan om de zogenaamde “zorg- en tampontaks” op te heffen door gebruik te maken van de flexibiliteit die de btw-richtlijn ter zake biedt en voor deze essentiële basisproducten een verlaagd tarief van 0 % in te voeren; b) Uitgebreide seksuele voorlichting komt jongeren ten goede 26. dringt er bij de lidstaten op aan universele toegang te garanderen tot wetenschappelijk correcte en onderbouwde, op de leeftijd afgestemde, oordeelvrije en uitgebreide seksuele voorlichting en informatie voor alle leerlingen van het lager en middelbaar onderwijs en voor kinderen die niet naar school gaan, overeenkomstig de WHO-normen voor seksuele voorlichting en het WHO-actieplan inzake seksuele en reproductieve gezondheid, en dit zonder enige vorm van discriminatie; roept de lidstaten op om te zorgen voor uitgebreide voorlichting over menstruatie en over de manier waarop menstruatie verband houdt met seksualiteit en vruchtbaarheid; spoort de lidstaten aan te voorzien in goed ontwikkelde, naar behoren gefinancierde en toegankelijke jeugdvriendelijke diensten, evenals in opleiding voor leraren, en om ondersteuningsbureaus en centra voor gezondheidseducatie van passende middelen te voorzien zodat zij naar behoren kunnen functioneren; 27. benadrukt dat voorlichting en informatie op het gebied van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten enkele van de belangrijkste instrumenten zijn om de toezeggingen naar aanleiding van de 25e verjaardag van de Internationale Conferentie over Bevolking en Ontwikkeling (ICPD25) na te komen, namelijk volledige voorziening in de behoefte aan gezinsplanning, volledige uitbanning van vermijdbare moedersterfte, en volledige uitbanning van gendergerelateerd geweld en schadelijke praktijken ten aanzien van vrouwen, meisjes en jongeren; benadrukt dat voorlichting en informatie op het gebied van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten, aangevuld met EU-financiering en -projecten ter verbetering van de samenwerking en coördinatie van het volksgezondheidsbeleid, alsook de ontwikkeling en verspreiding van goede praktijken, aanzienlijk kunnen bijdragen aan het terugdringen van seksueel geweld en seksuele intimidatie; wijst op het belang van alomvattende en op de leeftijd afgestemde seksuele en relationele voorlichting en informatie over seksualiteit, en het belang daarvan voor gezinsplanning en toegang tot reproductieve gezondheid, en de gevolgen ervan voor ongewenste zwangerschappen en ziekten die verband houden met seksuele en reproductieve gezondheid; 28. herinnert eraan dat stereotypen en taboes omtrent menstruatie nog steeds alomtegenwoordig zijn in onze samenleving en dat daardoor de diagnose kan vertragen van ziekten zoals endometriose, een ziekte die één op de tien vrouwen in de reproductieve leeftijd treft, de belangrijkste oorzaak van onvruchtbaarheid bij vrouwen is en chronische pijn in het bekken veroorzaakt, maar desondanks pas na gemiddeld acht jaar wordt gediagnosticeerd en waarvoor geen genezing mogelijk is; verzoekt de lidstaten te zorgen voor uitgebreide en wetenschappelijk juiste voorlichting over menstruatie, de bewustwording te vergroten en grote, op de bevolking, zorgverleners en wetgevers gerichte voorlichtingscampagnes over endometriose op te zetten; roept de lidstaten op om de toegang tot voorlichtingsprogramma’s over menstruatie te garanderen voor alle kinderen, zodat personen die menstrueren weloverwogen keuzes kunnen maken over hun menstruatie en lichaam; verzoekt de lidstaten met klem om menstruatiearmoede dringend aan te pakken door te garanderen dat menstruatieproducten gratis beschikbaar zijn voor iedereen die deze nodig heeft; 29. verzoekt de lidstaten de verspreiding van discriminerende en onveilige desinformatie over seksuele en reproductieve gezondheid en rechten te bestrijden, aangezien dit alle personen, en in het bijzonder vrouwen, LGBTI-personen en jongeren, in gevaar brengt; erkent de rol die de media, sociale media, publieke voorlichtingsorganen en andere belanghebbenden spelen bij het waarborgen van nauwkeurige en wetenschappelijk onderbouwde informatie en roept hen op desinformatie en onjuiste informatie over seksuele en reproductieve gezondheid en rechten uit hun programma’s, materialen en activiteiten te bannen; roept de lidstaten op om op de leeftijd afgestemde, alomvattende onderwijsprogramma’s over seksualiteit en relaties te ontwikkelen, waarbij de gedeelde informatie de diversiteit van seksuele gerichtheden, genderidentiteiten, genderexpressies en geslachtskenmerken moet weerspiegelen, teneinde onjuiste informatie op basis van stereotypen of vooroordelen tegen te gaan en het recht op reproductieve gezondheid beter te beschermen door middel van openbare gezondheidsdiensten; c) Moderne anticonceptie als strategie om gendergelijkheid te verwezenlijken 30. roept de lidstaten op om voor iedereen te zorgen voor universele toegang tot een reeks hoogwaardige en toegankelijke moderne anticonceptiemethoden en -middelen, advies inzake gezinsplanning en voorlichting over anticonceptie, om alle belemmeringen voor de toegang tot anticonceptie, zoals financiële en sociale belemmeringen, aan te pakken en om ervoor te zorgen dat medisch advies en consultaties met gezondheidswerkers beschikbaar zijn, zodat alle personen de anticonceptiemethode kunnen kiezen die het best bij hen past, om zo het grondrecht op gezondheid en het keuzerecht te waarborgen; 31. roept de lidstaten op te zorgen voor toegang tot moderne, doeltreffende en toegankelijke anticonceptie en daarbij rekening te houden met het succespercentage op lange termijn; verzoekt de lidstaten te erkennen dat deze dekking moet worden uitgebreid naar alle mensen in de reproductieve leeftijd; roept de lidstaten op ervoor te zorgen dat alle gezondheidszorgdiensten goede, regelmatige medische en psychologische zorg verlenen die de seksuele en reproductieve gezondheid van vrouwen levenslang bevordert en beschermt; 32. herinnert eraan dat de lidstaten en overheidsinstanties de verantwoordelijkheid hebben om te voorzien in wetenschappelijk onderbouwde, juiste informatie over anticonceptie en om strategieën op te zetten om belemmeringen, mythen, stigma’s en misvattingen aan te pakken en uit de wereld te helpen; verzoekt de lidstaten bewustmakingsprogramma’s en -campagnes op te zetten over de mogelijkheden op het gebied van moderne anticonceptiva en het volledige aanbod aan anticonceptiva, en te voorzien in hoogwaardige moderne dienstverlening en counseling door medische beroepsbeoefenaars op het gebied van anticonceptiva, waaronder noodanticonceptiemiddelen zonder voorschrift, in overeenstemming met de normen van de WHO, wat in bepaalde landen door dokters vaak wordt geweigerd op basis van persoonlijke overtuigingen; d) Veilige en legale abortushulpverlening als onderdeel van de gezondheid en rechten van vrouwen 33. stelt nogmaals nadrukkelijk dat abortus altijd een vrijwillige beslissing moet zijn en gebaseerd moet zijn op een verzoek dat een persoon uit vrije wil indient, in overeenstemming met medische normen, en dat de beschikbaarheid, toegankelijkheid, betaalbaarheid en veiligheid ervan moeten zijn gebaseerd op richtsnoeren van de WHO, en doet een oproep aan de lidstaten om universele toegang tot veilige en legale abortus en de eerbiediging van het recht op vrijheid, privacy en het hoogste niveau van gezondheidszorg te garanderen; 34. dringt er bij de lidstaten op aan abortus te decriminaliseren en belemmeringen voor legale abortus weg te nemen en te bestrijden, en wijst op hun verantwoordelijkheid om te garanderen dat vrouwen toegang hebben tot de rechten die hun bij wet zijn toegekend; spoort de lidstaten aan om de bestaande methoden voor zorgverlening op het gebied van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten te verbeteren en nieuwe methoden te onderzoeken, en manieren te vinden om de tekortkomingen op het gebied van dienstverlening die door COVID-19 aan het licht zijn gekomen aan te pakken, en dat voor iedereen, en in het bijzonder voor de meest gemarginaliseerde groepen; dringt er bij de Commissie op aan om in de volgende gezondheidsstrategie van de EU de bescherming van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten te verbeteren; 35. verzoekt de lidstaten hun nationale wettelijke bepalingen inzake abortus opnieuw te bekijken en deze in overeenstemming te brengen met de internationale mensenrechtennormen (24) en regionale beste praktijken door te garanderen dat abortus op verzoek legaal is aan het begin van de zwangerschap en indien nodig zelfs daarna als de gezondheid of het leven van de zwangere persoon in gevaar is; herinnert eraan dat een totaalverbod op abortuszorg of het weigeren van abortuszorg een vorm van gendergerelateerd geweld is (25) en spoort de lidstaten aan beste praktijken in de gezondheidszorg te bevorderen door op het niveau van de eerstelijnszorg diensten op het gebied van seksuele en reproductieve gezondheid beschikbaar te maken, met verwijzingssystemen voor alle vereiste zorg van hoger niveau; 36. erkent dat individuele medische beroepsbeoefenaars om persoonlijke redenen een beroep kunnen doen op een gewetensclausule; benadrukt echter dat gewetensbezwaren van een persoon geen afbreuk mogen doen aan het recht van een patiënt op volledige toegang tot gezondheidszorg en -diensten; roept de lidstaten en de zorgaanbieders op om in de geografische verlening van gezondheidsdiensten rekening te houden met dergelijke omstandigheden; 37. betreurt dat het soms in de lidstaten de gangbare praktijk is dat medische beroepsbeoefenaars, en soms volledige medische instellingen, weigeren gezondheidsdiensten aan te bieden op basis van de zogenaamde gewetensclausule, wat leidt tot het weigeren van abortuszorg op grond van religie of geweten en wat het leven en de rechten van vrouwen in gevaar brengt; merkt op dat deze clausule ook vaak wordt gebruikt in situaties waarin vertraging het leven of de gezondheid van de patiënt in gevaar kan brengen; 38. merkt op dat deze gewetensclausule ook de toegang tot prenatale screening belemmert, wat niet alleen een schending is van het recht van vrouwen op informatie over de toestand van de foetus, maar in veel gevallen ook een geslaagde behandeling tijdens of net na de zwangerschap in de weg staat; verzoekt de lidstaten doeltreffende regelgevings- en handhavingsmaatregelen in te voeren om te waarborgen dat de gewetensclausule de tijdige toegang van vrouwen tot seksuele en reproductieve gezondheidszorg niet in gevaar brengt; e) Toegang tot vruchtbaarheidsbehandelingen 39. verzoekt de lidstaten te waarborgen dat alle personen in de reproductieve leeftijd toegang hebben tot vruchtbaarheidsbehandelingen, ongeacht hun sociaaleconomische omstandigheden, burgerlijke staat, genderidentiteit of seksuele gerichtheid; benadrukt het belang van grondig onderzoek naar vruchtbaarheid in de EU als volksgezondheidsprobleem, en naar de prevalentie van onvruchtbaarheid en geringe vruchtbaarheid, die voor veel gezinnen en personen een moeilijke en pijnlijke realiteit vormen; roept de lidstaten op om een holistische, op rechten gebaseerde, inclusieve en niet-discriminerende benadering van vruchtbaarheid te hanteren, met inbegrip van maatregelen om onvruchtbaarheid te voorkomen, waarbij voor alle personen in de reproductieve leeftijd gelijke toegang tot diensten moet worden gewaarborgd, en om medisch begeleide voortplanting in Europa beschikbaar en toegankelijk te maken; f) Kraamzorg en zorg tijdens de zwangerschap en bevalling voor iedereen 40. verzoekt de lidstaten maatregelen te nemen om ervoor te zorgen dat iedereen zonder discriminatie toegang heeft tot hoogwaardige, toegankelijke, empirisch onderbouwde en respectvolle kraamzorg en zorg tijdens de zwangerschap en bevalling, waaronder verloskundige, prenatale en postnatale zorg, zorg tijdens de bevalling en geestelijke gezondheidszorg voor moeders, in overeenstemming met de actuele WHO-normen en bewijzen, en dus om wetten, beleid en praktijken te hervormen die bepaalde groepen uitsluiten van toegang tot kraamzorg en zorg tijdens de zwangerschap en bevalling, onder meer door discriminerende wettelijke en beleidsbeperkingen die van toepassing zijn op grond van seksuele gerichtheid of genderidentiteit, nationaliteit, raciale of etnische afkomst en migratiestatus weg te nemen; 41. verzoekt de lidstaten hun uiterste best te doen om de eerbiediging van de rechten van vrouwen en van hun waardigheid tijdens de bevalling te garanderen, en hun nadrukkelijke veroordeling uit te spreken over en te strijden tegen fysiek en verbaal geweld, met inbegrip van gynaecologisch en verloskundig geweld en ander daarmee verband houdend gendergerelateerd geweld bij prenatale en postnatale zorg en zorg tijdens de bevalling, die een schending vormen van de mensenrechten van vrouwen en die een vorm van gendergerelateerd geweld kunnen zijn; 42. verzoekt de Commissie gemeenschappelijke EU-normen voor kraamzorg en zorg tijdens de zwangerschap en bevalling te ontwikkelen en de uitwisseling van beste praktijken tussen deskundigen op dit gebied te bevorderen; verzoekt de lidstaten om aan te moedigen en te waarborgen dat zorgaanbieders opleiding krijgen over de mensenrechten van vrouwen en de beginselen van vrije en geïnformeerde toestemming en geïnformeerde keuze bij kraamzorg en zorg tijdens de zwangerschap en bevalling; 43. herinnert eraan dat de Europese regio van de WHO het laagste borstvoedingspercentage ter wereld heeft; beklemtoont dat er meer bewustmaking en informatie nodig is over de voordelen van borstvoeding; verzoekt de lidstaten en de Commissie prominente campagnes op te starten om de voordelen van borstvoeding te benadrukken; De verlening van diensten op het gebied van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten tijdens de COVID-19-pandemie en in alle andere crisissituaties 44. wijst erop dat de EU en haar lidstaten naast een gezondheidscrisis ook te kampen hebben met een economische en sociale crisis; spoort de lidstaten aan om de gezondheidseffecten van COVID-19 vanuit een genderperspectief te bekijken en in alle omstandigheden te waarborgen dat een volledig scala aan diensten op het gebied van seksuele en reproductieve gezondheid blijft worden verleend, in overeenstemming met de internationale mensenrechtennormen; dringt erop aan dat alle pogingen om seksuele en reproductieve gezondheid en rechten tijdens en na de pandemie te beperken worden tegengegaan; roept de lidstaten voorts op om te zorgen voor extra inspanningen en middelen om opnieuw een gezondheidsstelsel op te bouwen waarin wordt erkend dat seksuele en reproductieve gezondheid en rechten van essentieel belang zijn voor de gezondheid en het welzijn van iedereen; 45. erkent de gevolgen van de COVID-19-pandemie voor de verstrekking van en toegang tot anticonceptiva en wijst opnieuw op de prognoses van het UNFPA van april 2020, waarin werd gesteld dat naar verwachting zo’n 47 miljoen vrouwen in 114 lage- en middeninkomenslanden geen moderne anticonceptiva zullen kunnen gebruiken als de lockdown of de verstoringen van de toeleveringsketen zes maanden voortduren; 46. verzoekt de lidstaten met klem om tijdens de COVID-19-pandemie volledige toegang tot anticonceptie te waarborgen en middels gezamenlijke inspanningen verstoringen van de productie- en toeleveringsketens te vermijden; wijst op voorbeelden van goede praktijken zoals toegankelijke anticonceptiva voor alle vrouwen onder een bepaalde leeftijd en/of teleconsultaties om toegang tot anticonceptiva te krijgen; 47. betreurt dat toegang tot veilige en legale abortus tijdens de COVID-19-pandemie nog steeds wordt beperkt, en dat in sommige gevallen inspanningen worden geleverd om abortus volledig te verbieden onder het voorwendsel dat het diensten met een lagere prioriteit betreft (26) ; verzoekt de lidstaten met klem aanvullend veilige, gratis en aangepaste toegang tot abortus in te voeren tijdens de COVID-19-pandemie en daarna, bijvoorbeeld met de abortuspil, en abortushulpverlening te erkennen als dringend en als medische procedure en derhalve alle beperkingen op de toegang ertoe te verwerpen; 48. wijst op de negatieve gevolgen van de pandemie voor de kraamzorg en zorg tijdens de zwangerschap en bevalling nu de gezondheidszorgstelsels worden toegespitst op de aanpak van COVID-19, en beklemtoont dat er onaanvaardbare veranderingen worden aangebracht aan de zorgverlening tijdens de zwangerschap en bevalling die niet op wetenschappelijk bewijs, WHO-richtsnoeren of richtsnoeren van relevante Europese beroepsverenigingen zijn gebaseerd en die niet in verhouding staan tot de reactie die vereist is voor de COVID-19-pandemie (27) ; spoort de lidstaten aan te zorgen voor voldoende middelen voor kwaliteitsvolle kraamzorg en zorg tijdens de zwangerschap en bevalling; 49. dringt er bij de lidstaten op aan om tijdens de COVID-19-pandemie volledige toegang tot vruchtbaarheidsbehandelingen en -hulpverlening te waarborgen en verstoringen van de verstrekking van vruchtbaarheidsbehandelingen te vermijden, aangezien die ertoe zouden leiden dat er minder kinderen worden geboren na medisch begeleide voortplantingsbehandelingen, en bijgevolg dat bepaalde personen het recht om te proberen een kind te krijgen volledig zou worden ontnomen; 50. roept de Commissie op om in haar gezondheidsgerelateerde beleidsrespons de gevolgen van noodsituaties zoals COVID-19 voor genderspecifieke gezondheidskwesties, zoals de toegang tot seksuele en reproductieve gezondheid en rechten in de EU, aan te pakken; roept de Commissie voorts op te erkennen dat seksuele en reproductieve gezondheid en rechten zijn gestoeld op de fundamentele mensenrechten en als zodanig een prioriteit vormen tijdens de huidige gezondheidscrisis en daarna, en verzoekt haar alle nodige maatregelen te treffen – onder meer door acties van de lidstaten en maatschappelijke organisaties op het gebied van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten te steunen – om volledige toegang tot diensten op het gebied van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten te garanderen, waarbij rekening moet worden gehouden met middelen zoals het ESF+ en het programma Burgers, gelijkheid, rechten en waarden; Seksuele en reproductieve gezondheid en rechten als pijler van gendergelijkheid, democratie en de uitbanning van gendergerelateerd geweld 51. verzoekt de lidstaten hun bevoegdheden op het gebied van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten uit te oefenen door te streven naar de volledige bescherming, eerbiediging en naleving van de mensenrechten, met name het recht op gezondheid op het gebied van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten, en te zorgen voor een breed scala aan diensten op het gebied van seksuele en reproductieve gezondheid die voor iedereen beschikbaar, toegankelijk, van hoge kwaliteit en vrij van discriminatie zijn, bijvoorbeeld vruchtbaarheidsbehandelingen en de behandeling van genetische aandoeningen met behoud van de geslachtscellen, waarbij wordt gewaarborgd dat het non-regressiebeginsel overeenkomstig het internationaal recht inzake de mensenrechten wordt geëerbiedigd, ook voor personen die voor een behandeling moeten reizen, zoals bewoners van verafgelegen gebieden en ultraperifere gebieden; veroordeelt elke poging om de toegang tot seksuele en reproductieve gezondheid en rechten te beperken met restrictieve wetten; bevestigt met klem dat de weigering van toegang tot seksuele en reproductieve gezondheid en rechten een vorm van gendergerelateerd geweld is (28) ; 52. verzoekt de Raad een formatie inzake gendergelijkheid op te richten, waarbij de ministers en staatssecretarissen die bevoegd zijn voor gendergelijkheid in één gespecialiseerd forum worden samengebracht om gemeenschappelijke en concrete maatregelen te ontwikkelen om de uitdagingen op het gebied van vrouwenrechten en gendergelijkheid aan te pakken, waaronder seksuele en reproductieve gezondheid en rechten, en te garanderen dat kwesties inzake gendergelijkheid op het hoogste politieke niveau worden besproken; 53. beklemtoont de zeer schadelijke en diverse gezondheidsgevolgen van gendergerelateerd geweld, waarvan is aangetoond dat het mogelijk kan leiden tot ernstige gevolgen voor de lichamelijke en geestelijke gezondheid, met inbegrip van gynaecologische aandoeningen en problemen bij zwangerschappen; dringt daarom aan op adequate bescherming en passende middelen voor slachtoffers van huiselijk geweld, met een verhoging van de middelen en doeltreffende maatregelen op dit gebied; 54. benadrukt dat er diverse verbanden bestaan tussen prostitutie en mensenhandel, en erkent dat prostitutie – zowel in de EU als elders in de wereld – de handel in kwetsbare vrouwen en kinderen aanwakkert; 55. verzoekt de commissaris voor Democratie en Demografie een wetenschappelijk onderbouwde en op mensenrechten gebaseerde aanpak te hanteren om het hoofd te bieden aan demografische uitdagingen in de EU, ervoor te zorgen dat alle inwoners van de EU, inclusief bewoners van verafgelegen gebieden zoals ultraperifere gebieden, hun seksuele en reproductieve gezondheid en rechten volledig kunnen uitoefenen, en de strijd aan te binden met diegenen die seksuele en reproductieve gezondheid en rechten instrumentaliseren om de waarden van de EU en de democratie te ondergraven; 56. roept de commissaris voor Gezondheid en Voedselveiligheid op om de bescherming van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten als essentieel onderdeel van de verwezenlijking van het recht op gezondheid, veiligheid en gendergelijkheid te vergemakkelijken en te bevorderen; verzoekt haar tevens de volledige uitvoering van SDG 3, waaronder doelstelling 3.7, in de EU te bevorderen en daarbij gebruik te maken van het wereldwijde kader van indicatoren van de VN; verzoekt de commissaris bovendien om samen met de lidstaten systematische, vergelijkbare, uitgesplitste gegevens te verzamelen en studies uit te voeren om genderongelijkheden op het gebied van gezondheid en onvervulde behoeften bij de toegang tot diensten op het gebied van seksuele en reproductieve gezondheid in de EU beter te meten vanuit een intersectioneel perspectief; verzoekt haar tevens voorlichting en onderwijs over gezondheid, waaronder seksuele en reproductieve gezondheid, te bevorderen; verzoekt de commissaris eveneens om de opwaartse convergentie van gezondheidszorgnormen en -beleid te ondersteunen, teneinde de ongelijkheden op gezondheidsgebied binnen en tussen de lidstaten te verminderen en om, in het licht van de welkome opname van diensten op het gebied van seksuele en reproductieve gezondheid in het EU4Health-programma, acties van de lidstaten en van maatschappelijk organisaties die zich bezighouden met seksuele en reproductieve gezondheid en rechten te ondersteunen om via het programma toegang tot diensten op het gebied van seksuele en reproductieve gezondheid beschikbaar te maken; benadrukt de noodzaak om investeringen in alle diensten, met name in gezondheidszorg, aanzienlijk te stimuleren, teneinde bij te dragen aan de onafhankelijkheid, gelijkheid en emancipatie van vrouwen; 57. verzoekt de commissaris voor Gelijkheid om de bescherming van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten te vergemakkelijken en te bevorderen, en deze op te nemen in de tenuitvoerlegging van de EU-strategie inzake gendergelijkheid en de EU-strategie voor de gelijkheid van LGBTIQ-personen; verzoekt haar om de achteruitgang op het gebied van vrouwenrechten krachtig te veroordelen en concrete maatregelen uit te werken om deze achteruitgang tegen te gaan; verzoekt de commissaris voorts de intrinsieke verbanden tussen de verwezenlijking van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten, het bereiken van gendergelijkheid en de bestrijding van gendergerelateerd geweld te erkennen en de volledige uitvoering van SDG 5, met inbegrip van doelstelling 5.6, in de EU te monitoren en te bevorderen; verzoekt haar tevens de genderdimensie op succesvolle wijze te integreren in al het EU-beleid, de activiteiten van maatschappelijke organisaties die zich bezighouden met seksuele en reproductieve gezondheid en rechten te ondersteunen, de uitwisseling van beste praktijken inzake de genderaspecten van gezondheid, met inbegrip van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten, tussen de lidstaten en belanghebbenden te vergemakkelijken en te bevorderen, en synergieën tussen EU4Health en de EU-strategie inzake gendergelijkheid te bevorderen; wijst erop dat in het EU4Health-programma de genderdimensie moet worden geïntegreerd, rekening moet worden gehouden met gendervooroordelen en een genderbewuste aanpak moet worden ontwikkeld in verband met de bewustmaking van, screening op en diagnose en behandeling van ziekten; benadrukt dat in alle gelijkheidsstrategieën elke vorm van geweld tegen vrouwen moet worden aangepakt, waaronder de verslechtering en de schending van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten van vrouwen; 58. roept de commissaris voor Internationale Partnerschappen op om de Europese consensus inzake ontwikkeling en de SDG’s, met name doelstellingen 3.7, 5.6 en 16, te handhaven om ervoor te zorgen dat seksuele en reproductieve gezondheid en rechten een ontwikkelingsprioriteit blijven in al het externe optreden en alle betrekkingen van de EU; is ingenomen met de verbintenis in het nieuwe genderactieplan III om seksuele en reproductieve gezondheid en rechten te bevorderen en verzoekt de commissaris voor Internationale Partnerschappen concrete maatregelen voor te stellen om deze doelstelling te verwezenlijken; benadrukt dat in het ontwikkelingsbeleid prioriteit moet worden gegeven aan het wegnemen van alle belemmeringen voor de toegang tot diensten op het gebied van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten; 59. verzoekt de commissaris voor de Bevordering van onze Europese levenswijze te garanderen dat de nieuwe speciaal gezant voor de bevordering van de vrijheid van godsdienst of levensovertuiging een op mensenrechten gebaseerde aanpak hanteert, en derhalve seksuele en reproductieve gezondheid en rechten eerbiedigt en zich inzet om samen te werken aan het waarborgen van het recht op gezondheid voor iedereen, in de EU en in de rest van de wereld, zonder enige vorm van discriminatie; 60. verzoekt de commissaris voor Crisisbeheer een gendergelijkheidsperspectief op te nemen in de humanitaire hulpverlening van de EU en de lidstaten, alsook een perspectief in verband met seksuele en reproductieve gezondheid en rechten, aangezien toegang tot seksuele en reproductieve gezondheidszorg een basisbehoefte is van mensen in humanitaire contexten; 61. pleit voor de onmiddellijke uitbanning van schadelijke praktijken zoals vrouwelijke genitale verminking, kindhuwelijken, huwelijken op jonge leeftijd en gedwongen huwelijken; benadrukt dat kindhuwelijken, huwelijken op jonge leeftijd en gedwongen huwelijken een mensenrechtenschending vormen en er vaak toe leiden dat jonge meisjes kwetsbaar worden voor geweld, discriminatie en misbruik; is erg bezorgd over het feit dat er wereldwijd meer dan tweehonderd miljoen meisjes en vrouwen zijn gedwongen genitale verminking te ondergaan en dat het uitstel of de onderbreking van hulpverleningsprogramma’s en voorlichting op het gebied van schadelijke praktijken vanwege de COVID-19-pandemie de komende tien jaar naar schatting zal leiden tot 2 miljoen meer gevallen van vrouwelijke genitale verminking en 13 miljoen meer kindhuwelijken wereldwijd, in vergelijking met de schattingen van vóór de pandemie; 62. pleit voor volledige toegang tot lichamelijke en psychologische zorg, verleend door intercultureel bewuste, gespecialiseerde zorgverleners; dringt er bij alle EU-landen op aan het Verdrag van Istanbul te ratificeren; vraagt de Commissie de synergieën tussen interne en externe EU-programma’s te bestuderen om een coherente langetermijnaanpak vast te stellen om een einde te maken aan vrouwelijke genitale verminking in de EU en daarbuiten; herhaalt in het bijzonder zijn oproep om maatregelen ter preventie van vrouwelijke genitale verminking op te nemen in alle beleidsterreinen, met name op het gebied van gezondheid, asiel, onderwijs en werkgelegenheid, alsook in de samenwerking en mensenrechtendialogen met derde landen; 63. herinnert eraan dat sommige meisjes die in de EU wonen ook het risico op vrouwelijke genitale verminking lopen wanneer zij hun land van herkomst bezoeken, voornamelijk in het kader van familiebezoeken; acht het belangrijk dat alle lidstaten, inclusief regionale en lokale overheden, hun beste praktijken delen met betrekking tot protocollen om genitale verminking te voorkomen bij meisjes die naar landen of regio’s reizen waar vrouwelijke genitale verminking wijdverbreid is; verzoekt alle EU‑lidstaten die dit nog niet hebben gedaan, specifieke strafrechtelijke bepalingen inzake vrouwelijke genitale verminking vast te stellen, teneinde slachtoffers te beschermen en dit strafbaar feit doeltreffender te vervolgen wanneer het buiten hun grondgebied wordt uitgevoerd; 64. verzoekt de EU om centra voor gezondheid en gezinsplanning in de partnerlanden te ondersteunen, met het doel informatie uit te wisselen en taboes over menstruatie, seksualiteit en voortplanting te doorbreken, en ook jonge mannen ten volle te betrekken bij de bestrijding van stereotypen en taboes; beklemtoont dat het belangrijk is om de beschikbaarheid van anticonceptiemiddelen in ontwikkelingslanden te verbeteren, met name voor tienermeisjes, die een groter risico lopen op complicaties tijdens de zwangerschap; bevestigt dat alle vrouwen en meisjes het recht hebben om hun eigen vrije en geïnformeerde keuzes te maken met betrekking tot hun seksuele en reproductieve gezondheid en leven; 65. dringt erop aan dat de deelname van meisjes en vrouwen aan het onderwijs wordt gewaarborgd, aangezien dat een onmisbaar instrument is voor de sociale en economische empowerment van vrouwen; vraagt dat het schoolverzuim van meisjes die ongesteld zijn wordt bestreden door de hygiënische voorzieningen in verband met menstruatie in scholen te versterken, met name de “WASH-diensten”, en door stigmatisering te bestrijden; onderstreept dat toegang tot water en adequate sanitaire en hygiënische voorzieningen in scholen moet worden gegarandeerd om de seksuele en reproductieve gezondheid te waarborgen, zowel wat anticonceptie, zwangerschap, bevalling, abortus en soa’s betreft, als hygiëne tijdens de menstruatie; 66. pleit ervoor dat het potentieel van communicatiemiddelen zoals radio, televisie en telefoon, maar ook digitale instrumenten, met name sociale media en berichtendiensten, wordt benut om de toegang van jongeren tot seksuele voorlichting te versterken, en met name hun bewustwording ten aanzien van seksueel overdraagbare ziekten en de risico’s die verbonden zijn aan vroegtijdige zwangerschappen te verbeteren; is van mening dat met het oog hierop werk zal moeten worden gemaakt van de bestrijding van genderongelijkheden op het gebied van toegang tot digitale diensten, alsook van de bestrijding van cyberpesten en geweld tegen vrouwen en meisjes op het internet; 67. vraagt dat in het genderactieplan III van de EU (GAP III) meer aandacht wordt besteed aan het thematisch beleidsterrein seksuele en reproductieve gezondheid en rechten, gezien de verstrekkende gevolgen van de COVID-19-pandemie voor vrouwen en meisjes in ontwikkelingslanden; beklemtoont dat het belangrijk is meer inspanningen te leveren voor de bevordering van het recht van elk individu om volledige zeggenschap te hebben en in vrijheid en verantwoordelijkheid te beslissen over zaken die de eigen seksualiteit en seksuele en reproductieve gezondheid aangaan; 68. verzoekt de lidstaten om zich te committeren aan de GAP III-doelstellingen, met name op het gebied van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten; verzoekt de EU en de lidstaten nationale uitvoeringsplannen voor te bereiden waarin van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten een prioriteit wordt gemaakt en waarin meetbare indicatoren en monitoringmechanismen worden toegepast; verzoekt de EU-delegaties bij hun tenuitvoerlegging van GAP III een prioriteit te maken van maatregelen op het gebied van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten; 69. verzoekt de EU en de lidstaten in hun ontwikkelingssamenwerkingsbeleid en in hun instrumenten voor extern optreden, zoals het instrument voor nabuurschapsbeleid, ontwikkeling en internationale samenwerking, te voorzien in passende, doelgerichte financiering voor seksuele en reproductieve gezondheid en rechten; verzoekt de Commissie, de Europese Dienst voor extern optreden en de lidstaten in dit verband seksuele en reproductieve gezondheid en rechten als prioriteit te beschouwen bij het EU-programmeringsproces, ook bij gezamenlijke programmering; 70. beklemtoont dat absoluut moet worden gegarandeerd dat maatschappelijke organisaties die rechtstreeks actief zijn op het gebied van de verdediging van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten in ontwikkelingslanden bij het ontwikkelingssamenwerkingsbeleid worden betrokken; 71. is van mening dat de EU de integratie van diensten op het gebied van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten in de nationale volksgezondheidsstrategieën en ‑programma’s van de partnerlanden moet faciliteren; herinnert er met bezorgdheid aan dat de meeste onvervulde behoeften aan diensten op het gebied van seksuele en reproductieve gezondheid bestaan bij jongeren, ongehuwde personen, LGBTIQ-personen, personen met een handicap, leden van minderheidsgroepen en etnische minderheden en armen op het platteland en in de steden; benadrukt dat diensten op het gebied van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten genderresponsief, op rechten gebaseerd en jongerenvriendelijk moeten zijn en, ook in humanitaire contexten en tijdens conflicten en rampen, voor iedereen beschikbaar moeten zijn, ongeacht leeftijd, geslacht, genderidentiteit, seksuele gerichtheid, ras, sociale klasse, religie, burgerlijke staat, economische middelen, nationale of sociale herkomst of handicap; 72. verzoekt de lidstaten discriminatie bij de verlening van diensten op het gebied van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten tegen te gaan en gebruik te maken van een intersectionele aanpak om te garanderen dat vrouwen en meisjes (zowel trans- als cisgender), non-binaire personen en lesbische, biseksuele en interseksuele vrouwen gelijke toegang hebben tot diensten op het gebied van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten; 73. herinnert eraan dat vrouwen en meisjes bijzonder kwetsbaar zijn voor verkrachtingen en seksueel geweld in gebieden die worden getroffen door crises, waaronder conflicten, natuurrampen of de gevolgen van de klimaatverandering; verzoekt de EU de strijd tegen het gebruik van verkrachting als oorlogswapen op te voeren en voor de slachtoffers de toegang tot diensten op het gebied van seksuele en reproductieve gezondheid te waarborgen; 74. verzoekt de Commissie de achteruitgang op het gebied van vrouwenrechten en seksuele en reproductieve gezondheid en rechten krachtig te veroordelen en al haar bevoegdheden aan te wenden om er krachtiger tegen op te treden; roept de Commissie en de lidstaten op om meer politieke steun te verlenen aan mensenrechtenverdedigers, gezondheidswerkers die seksuele en reproductieve gezondheid en rechten bevorderen en maatschappelijke organisaties die zich bezighouden met vrouwenrechten en seksuele en reproductieve gezondheid en rechten, die belangrijke actoren zijn voor een gendergelijke maatschappij en die cruciale aanbieders zijn van diensten en informatie op het gebied van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten, met name zij die in uitdagende contexten in Europa werken, en roept hen tevens op om dit continu te monitoren en er voldoende financiële steun voor uit te trekken, via lopende programma’s zoals het programma Burgers, gelijkheid, rechten en waarden; 75. verzoekt de Commissie genderbudgettering in te voeren voor alle instrumenten van het meerjarig financieel kader voor de periode 2021-2027, met inbegrip van het programma Burgers, gelijkheid, rechten en waarden, het ESF+ en het instrument voor nabuurschapsbeleid, ontwikkeling en internationale samenwerking; 76. verzoekt de Commissie concrete stappen te zetten om seksuele en reproductieve gezondheid en rechten te beschermen, te beginnen met de benoeming van een speciaal gezant van de EU voor seksuele en reproductieve gezondheid en rechten en het toevoegen van een specifiek hoofdstuk over de stand van zaken op het gebied van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten in het jaarverslag van de EU over mensenrechten en democratie; o o o 77. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad en de Commissie. Het Europees Parlement, – gezien de Internationale Conferentie over Bevolking en Ontwikkeling (ICPD) van 1994 in Caïro en het bijbehorende actieprogramma, alsook de resultaten van de toetsingsconferenties daarover, – gezien beginsel 1 van het ICPD-actieprogramma, waarin is bepaald dat eenieder recht heeft op vrijheid en veiligheid van zijn persoon, – gezien de verklaring van Nairobi van 1 november 2019 over de ICPD25, getiteld “Accelerating the Promise”, en gezien de nationale verbintenissen, de toezeggingen van partners en samenwerkingsmaatregelen die tijdens de top van Nairobi zijn aangekondigd, – gezien het actieprogramma van Peking en de resultaten van de toetsingsconferenties daarvan, – gezien de Verklaring van Ottawa die werd aangenomen tijdens de zevende Internationale Conferentie van Parlementsleden over de Tenuitvoerlegging van de ICPD van 22 en 23 oktober 2018 in Ottawa (Canada), – gezien het verslag van de secretaris-generaal van de Verenigde Naties van 5 oktober 1999, getiteld “Twenty-first special session of the General Assembly for an overall review and appraisal of the implementation of the Programme of Action of the International Conference on Population and Development” (vijfjaarlijkse beoordeling van de vooruitgang met betrekking tot de tenuitvoerlegging van het actieprogramma), – gezien het verslag van de secretaris-generaal van de VN, getiteld “Framework of actions for the follow-up to the Programme of Action of the International Conference on Population and Development beyond 2014”, – gezien de Agenda 2030 voor duurzame ontwikkeling, die in september 2015 werd aangenomen en op 1 januari 2016 van kracht werd, en met name duurzameontwikkelingsdoelstellingen (SDG’s) 3 en 5, – gezien de VN-wereldtop over humanitaire hulp van 23 en 24 mei 2016 in Istanbul en het daaruit voortvloeiende verslag van de secretaris-generaal van de VN (A/70/709), en met name de agenda voor de mensheid, – gezien zijn resolutie van 31 mei 2018 over de tenuitvoerlegging van het gezamenlijk werkdocument (SWD(2015)0182) – Gendergelijkheid en de empowerment van vrouwen: het leven van meisjes en vrouwen veranderen via de externe betrekkingen van de EU 2016-2020 (1) , – gezien zijn resolutie van 4 juli 2018, getiteld “Naar een externe EU-strategie tegen huwelijken op jonge leeftijd en gedwongen huwelijken – volgende stadia” (2) , – gezien zijn resolutie van 25 november 2014 over de EU en het mondiaal ontwikkelingskader voor de periode na 2015 (3) , – gezien zijn resolutie van 16 december 2015 inzake voorbereiding voor de humanitaire wereldtop: uitdagingen en kansen voor humanitaire hulp (4) , – gezien zijn resolutie van 3 februari 2021 over de uitdagingen met betrekking tot vrouwenrechten in Europa: meer dan 25 jaar na de verklaring en het actieprogramma van Peking (5) , – gezien het verslag van het Bevolkingsfonds van de VN (UNFPA) over de staat van de wereldbevolking 2019, getiteld “Unfinished Business: the pursuit of rights and choices for all”, – gezien het Euromapping-verslag 2018, getiteld “Accountability Guide for Reproductive, Maternal, Newborn and Child Health, and Family Planning”, – gezien de Contraception Atlas van 2017, 2018 en 2019, waarin de toegang tot anticonceptiemiddelen in Europa per land wordt gerangschikt en ongelijkheden in Europa aan het licht worden gebracht, evenals het feit dat de onvervulde behoefte aan anticonceptiemiddelen in bepaalde delen van Europa grotendeels onopgemerkt is gebleven, – gezien zijn resolutie van 12 december 2018 over het jaarverslag 2017 over mensenrechten en democratie in de wereld en het beleid van de Europese Unie ter zake (6) , – gezien het Europees pact voor gendergelijkheid (2011-2020), dat op 7 maart 2011 door de Raad is goedgekeurd (7) , – gezien de conclusies van de Raad van 26 mei 2015 inzake gender in ontwikkeling, – gezien het EU-genderactieplan voor 2021-2025 (GAP III), dat op 25 november 2020 is gepubliceerd door de Commissie en de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid (JOIN(2020)0017), – gezien de in juni 2017 aangenomen Europese consensus inzake ontwikkeling, getiteld “Onze wereld, onze waardigheid, onze toekomst”, – gezien de vragen aan de Commissie en de Raad over het vijfentwintigjarig bestaan van de Internationale Conferentie over Bevolking en Ontwikkeling (ICPD25) (Top van Nairobi) ( O-000020/2021 – B9‑0018/2021 en O-000021/2021 – B9‑0019/2021), – gezien artikel 136, lid 5, en artikel 132, lid 2, van zijn Reglement, – gezien de ontwerpresolutie van de Commissie ontwikkelingssamenwerking en de Commissie vrouwenrechten en gendergelijkheid, A. overwegende dat het in 2019 vijfentwintig jaar geleden was dat de Internationale Conferentie over Bevolking en Ontwikkeling (ICPD) werd gehouden in Caïro en het ICPD-actieprogramma door 179 regeringen werd aangenomen, waarmee de wereld zich ertoe verbond zich in te zullen zetten voor seksuele en reproductieve gezondheid en rechten in overeenstemming met het actieprogramma van Peking en het ICPD-actieprogramma, en waarmee de consensus dat de rechten en het welzijn van het individu centraal moeten staan in de agenda voor reproductieve gezondheid, evenals bij bevolkingsplanning, werd bekrachtigd; B. overwegende dat gezinsplanning in het actieprogramma werd bekeken tegen een achtergrond van alomvattende reproductieve-gezondheidszorg en dat regeringen werden opgeroepen toegang te verlenen tot diensten zoals pre- en postnatale zorg, veilige bevallingen, de behandeling van onvruchtbaarheid, veilige abortus (indien legaal), beheer van de gevolgen van onveilig uitgevoerde abortussen, en de behandeling van infecties van het voortplantingskanaal, seksueel overdraagbare aandoeningen, borstkanker en andere vormen van kanker in het voortplantingsstelsel, alsook tot informatie, voorlichting en advies over seksualiteit, reproductieve gezondheid en verantwoordelijk ouderschap, terwijl hierin bovendien werd onderkend dat het voorkomen van gendergebaseerd geweld en andere schadelijke praktijken te allen tijde een integraal onderdeel moeten uitmaken van primaire gezondheidszorg; C. overwegende dat seksuele en reproductieve gezondheid, met inbegrip van sterfte onder moeders en zuigelingen en hiv, aan de orde wordt gesteld in SDG 3 en dat gendergebaseerd geweld en schadelijke praktijken onder SDG 5 vallen; D. overwegende dat met de SDG’s tevens wordt gestreefd naar universele gezondheidszorg, met name door te zorgen voor toegang tot essentiële gezondheidsdiensten van goede kwaliteit en tot veilige, doeltreffende en betaalbare geneesmiddelen en vaccins voor iedereen; overwegende dat de waarborging van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten, alsook van het recht en de vrijheid van vrouwen om over hun eigen lichaam en leven te beschikken een centrale, eerste voorwaarde vormt voor de verwezenlijking van de overige SDG’s; E. overwegende dat het vijfentwintigjarig bestaan van de ICPD de gelegenheid heeft geboden om regeringen en andere actoren overal ter wereld hun toezeggingen in het kader van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten opnieuw te bevestigen, aangezien deze in veel landen nog altijd niet worden toegekend; overwegende dat de ICPD een universeel document is dat zowel binnen als buiten de Europese Unie ten uitvoer moet worden gelegd; F. overwegende dat de bevolking sneller groeit dan ooit tevoren en de wereldbevolking in dit tempo al binnen 35 jaar zal zijn verdubbeld; G. overwegende dat bevolkingstrends sterk bepalend zijn voor de toekomstige ontwikkelingsperspectieven; overwegende dat de bevordering van gendergelijkheid, seksuele en reproductieve gezondheid en rechten, en een duurzame gezinsomvang onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn; H. overwegende dat duurzame groei en ontwikkeling enkel gelijke tred kunnen houden met de explosieve bevolkingsgroei als vrouwen volledige zeggenschap hebben over hun lichaam, gezondheid en vruchtbaarheid en ze zelf kunnen bepalen welke rol zij in de samenleving willen spelen; I. overwegende dat de toenemende beschikbaarheid van anticonceptiemiddelen en nieuwe anticonceptiemethoden vrouwen het instrument in handen hebben gegeven om hun zwangerschappen en daarmee alle andere aspecten van hun leven te plannen; J. overwegende dat innovaties op het gebied van moderne anticonceptiemethoden ervoor hebben gezorgd dat de huidige anticonceptiemiddelen gebruiksvriendelijker zijn en minder bijwerkingen hebben; overwegende dat er echter nog steeds aanzienlijke bijwerkingen bestaan en dat de vermindering daarvan een prioriteit moet zijn voor onderzoek op dit gebied; K. overwegende dat 94 % van de regeringen in 2015 steun verleende voor gezinsplanning; L. overwegende dat het percentage niet-alleenstaande vrouwen in de wereld dat naar eigen zeggen een anticonceptiemiddel gebruikte, in 2015 was toegenomen tot 64 %, ten opzichte van 36 % in 1970; M. overwegende dat het van cruciaal belang is dat vrouwen toegang hebben tot reproductieve-gezondheidsdiensten zodat zij hun reproductieve rechten kunnen uitoefenen; overwegende dat “toegang” in dit verband niet alleen betekent dat de desbetreffende hulpmiddelen en diensten beschikbaar zijn, maar bovendien dat alle maatschappelijke, economische en andere belemmeringen die de toegang tot deze diensten in de weg staan, met inbegrip van ideologische belemmeringen, worden weggenomen; N. overwegende dat de toegang tot essentiële seksuele- en reproductieve-gezondheidszorg (waaronder uitgebreide seksuele voorlichting, diensten op het vlak van gezinsplanning, moderne anticonceptiemiddelen, toegang tot veilige, legale abortus, goede pre- en postnatale zorg en hulp tijdens de bevalling) in de meeste ontwikkelingslanden het slechtst is binnen het armste segment van de samenleving (20 %) en het best is binnen het rijkste segment van de samenleving (20 %); overwegende dat er in 2018 volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) ten minste 214 miljoen vrouwen waren die niet of nog niet zwanger wensten te worden, maar geen toegang hadden tot moderne anticonceptiemiddelen; O. overwegende dat er ook binnen en tussen de lidstaten van de EU grote verschillen bestaan wat de toegang tot seksuele en reproductieve gezondheid en rechten betreft, en dat de toegang het slechtst is voor de kwetsbaarste burgers; overwegende dat uit de analyse van alle landen in het kader van de Contraception Atlas 2019 is gebleken dat er meer moet worden gedaan om de toegang tot informatie en anticonceptiemiddelen te verbeteren en mensen in staat te stellen hun voortplanting in eigen hand te nemen; P. overwegende dat vrouwen en tieners in bepaalde landen toestemming van derden nodig hebben om gebruik te kunnen maken van gezondheidsdiensten en dat relaties tussen personen van hetzelfde geslacht in sommige landen strafbaar zijn; overwegende dat de toegang tot de nodige informatie en/of diensten daardoor wordt beperkt voor de mensen die er juist behoefte aan hebben; Q. overwegende dat programma’s in het kader van gezinsplanning in ontwikkelingsregio’s in 1970 ongeveer 40 % van de vraag dekten en momenteel ongeveer 77 % van de vraag dekken; overwegende dat de voorraden die diensten op het vlak van gezinsplanning hebben van bepaalde anticonceptiemiddelen ongeveer driekwart van de tijd ontoereikend zijn; R. overwegende dat duurzame programma’s voor uitgebreide seksuele voorlichting kinderen en jongeren volgens de internationale technische richtsnoeren inzake seksuele voorlichting van de Unesco in staat stellen de juiste kennis en vaardigheden te verwerven op dit gebied en een gepaste houding aan te nemen, waaronder met betrekking tot de eerbiediging van de mensenrechten, gendergelijkheid en diversiteit, hetgeen bijdraagt tot veilige, gezonde en respectvolle relaties; overwegende dat de positie van kinderen en jongeren dankzij deze voorlichting wordt versterkt, aangezien per leeftijdsgroep passende informatie wordt verstrekt over onderwerpen op het gebied van seksualiteit en seksuele en reproductieve gezondheid, waaronder: seksuele en reproductieve anatomie en fysiologie, puberteit en menstruatie, voortplanting, moderne anticonceptiemethoden, zwangerschap en bevalling, seksueel overdraagbare aandoeningen (soa’s), waaronder hiv en aids, en schadelijke praktijken zoals kindhuwelijken, huwelijken op jonge leeftijd, gedwongen huwelijken en vrouwelijke genitale verminking; overwegende dat de meeste tieners wereldwijd geen toegang hebben tot uitgebreide seksuele voorlichting; S. overwegende dat er in 1994 in het actieprogramma op werd aangedrongen dat de moedersterfte uiterlijk in 2000 moest worden gehalveerd ten opzichte van de cijfers van 1990 en vervolgens uiterlijk in 2015 nog eens moest worden gehalveerd, wat neerkomt op een afname van de moedersterfte met 75 %; overwegende dat de moedersterfte sinds 1995 wereldwijd met 44 % is afgenomen en de situatie er in elke regio in zekere mate op vooruit is gegaan, maar tienerzwangerschappen nog altijd vaak leiden tot moedersterfte en -ziekte, aangezien er jaarlijks ongeveer 70 000 tienermeisjes overlijden aan de gevolgen van een zwangerschap of bevalling, en moedersterfte nog altijd voornamelijk voorkomt in gebieden met slechte voorzieningen of als gevolg van intersectionele discriminatie; overwegende dat moedersterfte als gevolg van onveilige abortus, en daarmee het algemene moedersterftecijfer, kan worden teruggedrongen door wettelijke beperkingen op de toegang tot abortus weg te nemen; T. overwegende dat vrouwen die geen toegang hebben tot diensten zoals prenatale zorg, hulp tijdens de bevalling en verloskundige noodzorg een groter risico lopen op invaliderende gezondheidsproblemen; overwegende dat 92 % van de mondiale sterfte onder moeders en zuigelingen voorkomt in ontwikkelingslanden, maar dat deze landen niettemin beschikken over slechts 42 % van het mondiaal medisch, verloskundig en verpleegkundig personeel; U. overwegende dat er elke dag meer dan vijfhonderd vrouwen en meisjes overlijden in noodsituaties tijdens de zwangerschap of bevalling vanwege een gebrek aan geschoolde verloskundigen en noodprocedures van verloskundige aard of als gevolg van onveilige abortussen; V. overwegende dat slechts 55 % van de abortussen die wereldwijd worden uitgevoerd, veilig is; overwegende dat dit volgens de WHO betekent dat er tussen 2010 en 2014 naar schatting 25 miljoen onveilige abortussen per jaar zijn uitgevoerd; overwegende dat abortus tot op de dag van vandaag in 26 landen volstrekt illegaal is en abortus op verzoek slechts in 67 landen is toegestaan en daar afhankelijk is van de duur van de zwangerschap, waarover de regels per land verschillen; overwegende dat er zowel in ontwikkelingslanden als in ontwikkelde landen, waaronder in een aantal lidstaten van de EU, sprake is van zorgwekkend verzet tegen het recht van vrouwen om over hun eigen lichaam te beschikken; W. overwegende dat wereldwijd een op de drie vrouwen vroeg of laat het slachtoffer wordt van lichamelijk of seksueel geweld; overwegende dat volgens de VN meer dan 200 miljoen meisjes en vrouwen gedwongen vrouwelijke genitale verminking hebben ondergaan; X. overwegende dat naar schatting 650 miljoen vrouwen zijn getrouwd toen zij nog kind waren en negen van de tien bevallingen van meisjes van zeventien jaar of jonger binnen het huwelijk plaatsvinden; overwegende dat kindhuwelijken volgens Unicef onder meer de volgende negatieve gevolgen kunnen hebben: scheiding van familie en vrienden, geen vrijheid om met mensen van dezelfde leeftijd om te gaan en deel te nemen aan activiteiten binnen de gemeenschap, minder onderwijskansen, seksueel misbruik en ernstige gezondheidsrisico’s, zoals zwangerschap op jonge leeftijd, soa’s en, steeds vaker, hiv/aids; overwegende dat kindhuwelijken ook kunnen uitmonden in dwangarbeid, slavernij en prostitutie; Y. overwegende dat het gedwongen huwelijk een van de meest voorkomende oorzaken is van seksespecifieke vervolging, een factor die door een aanzienlijk aantal vrouwen wordt genoemd wanneer zij asiel aanvragen; overwegende dat het gedwongen huwelijk een vorm van seksespecifieke vervolging is en bovendien een ernstige, systematische schending van de grondrechten inhoudt en tot onmenselijke, vernederende behandeling leidt die in sommige gevallen zelfs kan worden aangemerkt als marteling, maar dat er niettemin nog altijd belemmeringen bestaan die de erkenning van het gedwongen huwelijk als reden om in aanmerking te komen voor internationale bescherming in de weg staan; Z. overwegende dat de LGBTIQ-gemeenschap zowel binnen als buiten de Europese Unie nog altijd lijdt onder discriminatie en geweld, en dat relaties tussen personen van hetzelfde geslacht in sommige landen zelfs bij wet strafbaar zijn gesteld; AA. overwegende dat de EU en de VN in het kader van het Spotlight-initiatief de handen ineenslaan om wereldwijd gendergebaseerd geweld te bestrijden en seksueel geweld en schadelijke praktijken zoals vrouwelijke genitale verminking en gedwongen huwelijken tegen te gaan; AB. overwegende dat de financieringsprioriteiten op het gebied van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten onevenredig zijn, aangezien door donoren relatief veel belangstelling wordt getoond voor door de overheid gefinancierde gezondheidsdiensten, die doorgaans bestaan uit enige mate van gezinsplanning, gezondheidszorg voor moeders, zuigelingen en kinderen en diensten met betrekking tot hiv/aids, maar er teleurstellend weinig middelen worden uitgetrokken voor de financiering van diensten met betrekking tot de behandeling van slachtoffers van seksueel geweld, vormen van kanker in de vrouwelijke voortplantingsorganen, onvruchtbaarheid en veilige abortus; AC. overwegende dat de Global Financing Facility sinds 2015 wordt aangewend om nationale regeringen aan te sporen meer middelen uit te trekken voor de verwezenlijking van de SDG’s op het gebied van gezondheid; overwegende dat de herinvoering en uitbreiding van de zogeheten “global gag rule” schadelijke gevolgen heeft gehad voor de toegang van vrouwen en meisjes tot alomvattende gezondheidszorg, met inbegrip van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten; AD. overwegende dat veel ontwikkelingslanden zich ertoe hebben verbonden het actieprogramma uit te voeren door hun nationale doelstellingen en begrotingen hierop af te stemmen, maar de meeste van deze landen nog altijd afhankelijk zijn van steun van donoren, waarmee de stabiliteit van nationale programma’s in het gedrang komt; AE. overwegende dat financiering in het kader van reproductieve gezondheid stabiel en voorspelbaar moet zijn zodat de nodige diensten continu kunnen worden verleend; AF. overwegende dat er een mondiaal toezichts- en beoordelingsmechanisme nodig is om de voortgang van regeringen met betrekking tot de verwezenlijking van de in het kader van het actieprogramma en de top van Nairobi gedane toezeggingen in de komende jaren bij te kunnen houden en ervoor te zorgen dat de SDG’s op het gebied van gezondheid uiterlijk in 2030 zijn gehaald; AG. overwegende dat gendergelijkheid en de mensenrechten van vrouwen en meisjes, alsook de bescherming van vrouwen en meisjes en de versterking van hun positie onder meer centraal staan in de Europese consensus inzake ontwikkeling en in alle facetten van het externe optreden van de EU prioriteit genieten; overwegende dat in de Europese consensus inzake ontwikkeling tevens “de noodzaak van universele toegang tot hoogwaardige, betaalbare en volledige informatie over seksuele en reproductieve gezondheid, educatie – met inbegrip van uitgebreide seksuele voorlichting – en gezondheidszorg” wordt benadrukt en opnieuw wordt gewezen op de toezegging om ten minste 20 % van de EU-steun aan sociale inclusie en menselijke ontwikkeling te besteden; AH. overwegende dat de tenuitvoerlegging van het GAP II een uitgelezen kans was om aanvullende middelen toe te wijzen voor seksuele en reproductieve gezondheid en rechten in het kader van de pijler voor lichamelijke en geestelijke integriteit; AI. overwegende dat het actieprogramma van Peking in 2020 vijfentwintigjarig jaar bestond; overwegende dat de ICPD en het actieprogramma van Peking aan elkaar moeten worden gekoppeld ter verwezenlijking van gendergelijkheid en seksuele en reproductieve gezondheid en rechten voor iedereen; AJ. overwegende dat het Generation Equality Forum van UN Women, dat in 2020 in Mexico-Stad en Parijs plaatsvond, een gelegenheid had kunnen zijn voor dringende maatregelen en verantwoordingsplicht op het gebied van gendergelijkheid, maar dat dit forum vanwege de uitbraak van COVID-19 is uitgesteld; ICPD-actieprogramma – sinds 1994 1. prijst de vooruitgang die tot dusver is geboekt op specifieke gebieden zoals de betere beschikbaarheid van anticonceptiemiddelen, waardoor vrouwen hun vruchtbaarheid beter in de hand hebben en de sterfte onder moeders en zuigelingen is afgenomen, maar merkt op dat de inspanningen van nationale regeringen en internationale organisaties, met name op het gebied van innovatie, coördinatie en de waarborging van toegang, moeten worden geïntensiveerd om de doelstellingen van het actieprogramma te verwezenlijken en een omgeving tot stand te brengen waarin het welzijn, de emancipatie en de verwezenlijking van het persoonlijk potentieel van de helft van de wereldbevolking kunnen gedijen; 2. is ingenomen met en staat achter de verklaring van Nairobi over de ΙCPD25, getiteld “Accelerating the Promise”, en de daarin gedane oproep om de inspanningen met betrekking tot de volledige, doeltreffende en versnelde tenuitvoerlegging en financiering van het ICPD-actieprogramma te intensiveren en aldus bij te dragen aan de doelstelling in het kader van het programma om universele toegang tot seksuele en reproductieve gezondheid en rechten te verwezenlijken als onderdeel van universele gezondheidszorg; 3. is ingenomen met de tijdens de top van Nairobi overeengekomen doelstelling om de noodzakelijke politieke bereidheid en financiële toezeggingen te verkrijgen en er zo eindelijk voor te zorgen dat geen behoefte aan informatie over en diensten met betrekking tot gezinsplanning onvervuld blijft, dat vermijdbare moedersterfte ook daadwerkelijk wordt voorkomen en dat gendergebaseerd geweld en schadelijke praktijken ten aanzien van vrouwen en meisjes worden uitgebannen; is verheugd over de concrete financiële en politieke toezeggingen van regeringen, donoren, ondernemingen, niet-gouvernementele en maatschappelijke organisaties en andere actoren om dit streven te ondersteunen en ervoor te zorgen dat iedereen uiterlijk in 2030 toegang heeft tot seksuele en reproductieve gezondheid en rechten; is in het bijzonder ingenomen met de toezegging van de EU om in het kader van het jaarlijks actieprogramma 2018 van het intra-ACS-programma 29 miljoen EUR te reserveren voor de bevordering van de algemene, evenals de seksuele en reproductieve gezondheid en rechten van tienermeisjes, en pleit voor de voortzetting van de financiële en politieke toezeggingen van de EU in het kader van deze kwesties, zowel binnen als buiten de EU; 4. wijst er nogmaals op dat de mens en zijn rechten altijd centraal moeten staan in demografisch beleid en dat de gezondheidszorg, het onderwijs en het sociale stelsel zodanig moeten worden ingericht dat mensen met behulp daarvan hun plaats kunnen vinden in de samenleving en dat hun waardigheid en mensenrechten daarbij worden geëerbiedigd; bekrachtigt verder dat vrouwen het recht hebben te bepalen of, wanneer en hoe vaak ze zwanger willen worden; is in dit verband bijzonder ingenomen met het feit dat de stem van voorvechters van marginale gemeenschappen, jongeren en het maatschappelijk middenveld tijdens de top van Nairobi centraal stond en dat deze personen de kans kregen staatshoofden en beleidsmakers persoonlijk aan te spreken over de manieren waarop de rechten en de gezondheid van alle mensen kunnen worden bevorderd; 5. wijst er nogmaals op dat seksuele en reproductieve gezondheid en rechten gestoeld zijn op mensenrechten, een essentieel onderdeel vormen van de menselijke waardigheid en nog altijd van cruciaal belang zijn voor de verwezenlijking van gendergelijkheid; verzoekt de EU en de lidstaten het recht van vrouwen en meisjes op lichamelijke integriteit te erkennen, alsook hun recht om autonome beslissingen te nemen; veroordeelt de veelvuldige schendingen van de seksuele en reproductieve rechten van vrouwen, met inbegrip van de ontzegging van toegang tot uitgebreide seksuele voorlichting, diensten met betrekking tot gezinsplanning, anticonceptie en gezondheidszorg voor moeders en veilige, legale abortus; pleit voor een passende begroting voor deze doeleinden; 6. beklemtoont dat in SDG 5 onder meer wordt gepleit voor de opname van de aanbevelingen van het ICPD-actieprogramma in nationale plannen, beleidsmaatregelen en programma’s; onderstreept dat de verwezenlijking van de SDG’s afhangt van de totstandbrenging van universele toegang tot seksuele en reproductieve gezondheid; 7. wijst erop dat de aanbevelingen van het ICPD-actieprogramma alleen kunnen worden verwezenlijkt als rolpatronen worden ontkracht en seksueel geweld ten aanzien van meisjes en vrouwen wordt uitgebannen, en als meisjes en vrouwen beter in staat worden gesteld om zelf weloverwogen beslissingen te maken over hun reproductieve gezondheid; 8. bevestigt nogmaals toegewijd te zijn aan de bevordering, bescherming en waarborging van de uitoefening van het recht van elk individu om volledige zeggenschap te hebben, en in vrijheid en verantwoordelijkheid te beslissen over zaken die haar of zijn seksualiteit en seksuele en reproductieve gezondheid aangaan, zonder discriminatie, dwang of geweld; Geen behoefte aan gezinsplanning onvervuld 9. wijst erop dat in ontwikkelingslanden gemiddeld 214 miljoen vrouwen geen toegang hebben tot doeltreffende anticonceptiemiddelen, en dat dit jaarlijks leidt tot ongeveer 75 miljoen ongewenste zwangerschappen; vindt het zorgwekkend dat er in sommige landen slechts één vorm van anticonceptie beschikbaar is; onderstreept dat vrouwen en tienermeisjes niet alleen toegang moeten hebben tot veilige, moderne anticonceptiemiddelen, maar ook geadviseerd moeten worden over de keuzes die ze hebben, zodat ze met kennis van zaken beslissingen kunnen nemen; 10. vindt het zorgelijk dat de toegang tot reproductieve-gezondheidsdiensten in bepaalde landen ernstig wordt belemmerd door buitensporige kosten, zorg en voorzieningen/hulpmiddelen van slechte kwaliteit, discriminerende en dwingende wetten en een klimaat van neerbuigendheid, en dat tieners, ongehuwden, LGBTIQ’s, gehandicapten, etnische minderheden en arme mensen in steden en op het platteland, die het meest behoefte hebben aan deze diensten, hiertoe vaak geen of beperkte toegang hebben; 11. wijst erop dat seksuele- en reproductieve-gezondheidsdiensten en rechten genderresponsief, op rechten gebaseerd en tiener- en jongerenvriendelijk moeten zijn en bovendien beschikbaar moeten zijn voor alle tieners en vrouwen, ook tijdens conflicten en rampen en ongeacht leeftijd of burgerlijke staat; is voorts van oordeel dat deze diensten de persoonlijke levenssfeer en vertrouwelijkheid moeten eerbiedigen en geen gerechtelijke toestemming of toestemming van een echtgenoot, ouder of voogd mogen vereisen; 12. prijst de gecoördineerde inspanningen die zijn geleverd om ervoor te zorgen dat ook vrouwen die moeilijk te bereiken zijn, toegang hebben tot gezinsplanning, en pleit ervoor dat ook op het gebied van seksuele- en reproductieve-gezondheidsdiensten dergelijke inspanningen worden geleverd; beveelt aan gebruik te maken van creatieve dienstverleningsmodellen, zoals tegoedbonnen voor diensten tegen gesubsidieerde prijzen, voorwaardelijke geldelijke overdrachten, socialezekerheidsprogramma’s en prestatiegebaseerde monitoring; 13. benadrukt dat programma’s voor uitgebreide seksuele voorlichting ten grondslag liggen aan de ontwikkeling van gezonde volwassenen, aangezien in het kader van deze programma’s per leeftijdsgroep passende informatie wordt verstrekt over de puberteit, zwangerschap en bevalling, en in het bijzonder over anticonceptie en het voorkomen van hiv en andere soa’s, alsook over de risico’s van zwangerschappen op jonge leeftijd; onderstreept voorts dat er in deze programma’s bovendien aandacht moet worden geschonken aan andere zaken die jongeren kunnen helpen een gezond gevoel van eigenwaarde te ontwikkelen en gelijkwaardige, zorgzame en veilige relaties aan te knopen – zaken zoals intermenselijke betrekkingen, seksuele gerichtheid, gendergelijkheid, rolpatronen, instemming en het voorkomen van gendergebaseerd geweld; is van oordeel dat het geven van uitgebreide seksuele voorlichting niet alleen van cruciaal belang is voor de zelfontplooiing van meisjes, maar ook voor de vroege betrokkenheid van jongens, die een onmisbare rol spelen bij het bevorderen en stimuleren van gendergelijkheid onder leeftijdsgenoten en binnen de gemeenschap; 14. beklemtoont dat vrouwen moeten kunnen rekenen op goede en betaalbare gezondheidszorg en universele eerbiediging van en toegang tot seksuele en reproductieve rechten; benadrukt dat toegankelijke gezondheidszorg en de universele eerbiediging van en toegang tot seksuele en reproductieve rechten, gezinsplanning, prenatale zorg, gezondheidszorg voor moeders en zuigelingen, en veilige abortusdiensten van groot belang zijn voor het terugdringen van de sterfte onder moeders, zuigelingen en kinderen; vindt het onaanvaardbaar dat het lichaam van vrouwen en meisjes, met name als het gaat om de seksuele en reproductieve gezondheid en rechten, nog altijd onderwerp vormt van een ideologische strijd; 15. wijst erop dat dagelijks bijna duizend meisjes en vrouwen hiv oplopen en dat dit risico voor vrouwen en meisjes, met name in Afrikaanse landen ten zuiden van de Sahara, groter is dan voor jongens; beklemtoont dat vrouwen en meisjes met hiv een groter risico lopen op baarmoederhalskanker; onderstreept dat er preventie- en screeningstrategieën moeten worden ontwikkeld die met name gericht zijn op jonge vrouwen, en dat de bestaande strategieën moeten worden versterkt; 16. onderstreept dat de toegang tot schoon water en sanitaire voorzieningen een mensenrecht is en bovendien noodzakelijk is voor de waarborging van de seksuele en reproductieve gezondheid, zowel wat anticonceptie, zwangerschap, bevalling, abortus en soa’s betreft, als hygiëne tijdens de menstruatie; 17. wijst erop dat taboes omtrent de menstruatie niet het enige probleem zijn voor schoolgaande meisjes en dat het gebrek aan toegang tot schoon water, sanitaire voorzieningen en hygiëne (de zogenaamde “WASH-diensten”) in scholen en het gebrek aan gratis menstruatieproducten daarnaast een ernstige belemmering vormenvoor de scholing van meisjes tijdens de menstruatie; dringt erop aan dat scholen worden voorzien van degelijke voorzieningen, zodat jonge meisjes toegang hebben tot schoon water en aparte toiletten; 18. verzoekt de EU de problemen met betrekking tot deze WASH-diensten verder op te nemen in haar werkzaamheden op het gebied van gendergelijkheid en bestrijding van discriminatie ten aanzien van vrouwen; 19. herhaalt dat het cruciaal is om de zinvolle en inclusieve participatie van adolescenten en jongeren in alle stadia van het besluitvormingsproces te waarborgen; is van mening dat in de tijdens de top van Nairobi gedane, mondiale toezegging tevens een sterke nadruk moet worden gelegd op jongere adolescenten en seksuele voorlichting in het kader van het streven om tienerzwangerschappen tegen te gaan met het oog op het hoge sterftecijfer onder tienermoeders; beaamt dat genderbewuste, op sociale vaardigheden berustende en aan het ontwikkelingsniveau aangepaste uitgebreide seksuele voorlichting adolescenten en jongeren een belangrijk instrument in handen geeft om zich te beschermen tegen ongewenste zwangerschappen en soa’s, waaronder hiv en aids, en waarden als tolerantie, wederzijds respect, instemming en geweldloosheid in relaties te bevorderen en hun leven in te richten; Geen vermijdbare moedersterfte 20. vindt het zorgelijk dat de restrictieve abortuswetten die in veel landen gelden, evenals de slechte beschikbaarheid van diensten, hoge kosten, stigma’s, gewetensbezwaren van zorgverleners en onnodige eisen, zoals verplichte bedenktijd, verplichte begeleiding, de verstrekking van misleidende informatie, toestemming van derden, en vanuit medisch oogpunt onnodige tests, de bewaking van de gezondheid van moeders in de weg staan en tot meer onveilige abortussen en een hogere moedersterfte leiden; 21. is van mening dat de regeringen die dit nog niet hebben gedaan, als onderdeel van hun gezondheidszorg beleidsmaatregelen moeten vaststellen om de zuigelingen- en moedersterfte terug te dringen en onveilige abortussen te voorkomen door geschoold medisch personeel aan te werven en medisch personeel in het algemeen beter op te leiden, evenals door ervoor te zorgen dat postnatale en pasgeborenenzorg beter toegankelijk is en door te voorzien in alomvattende prenatale, verloskundige en postabortuszorg; 22. onderstreept dat het recht van mensen op lichamelijke integriteit en autonomie in overeenstemming met het actieprogramma van Peking en het ICPD-actieprogramma moet worden beschermd en dat de toegang tot essentiële diensten ter ondersteuning daarvan moet worden gewaarborgd; pleit voor een alomvattende aanpak ten aanzien van het pakket van essentiële seksuele- en reproductieve-gezondheidsdiensten, met inbegrip van maatregelen voor het voorkomen en vermijden van onveilige abortussen, alsook voor postabortuszorg, die moeten worden opgenomen in de nationale strategieën, beleidsmaatregelen en programma’s in het kader van universele gezondheidszorg; Geen gendergebaseerd geweld of schadelijke praktijken ten aanzien van vrouwen, meisjes en jongeren 23. verzoekt de EU en haar lidstaten gendergebaseerd geweld te voorkomen en steun te verlenen aan slachtoffers; herhaalt zijn oproep aan de EU, al haar lidstaten en de lidstaten van de Raad van Europa die dit nog niet hebben gedaan, om het Verdrag van de Raad van Europa inzake het voorkomen en bestrijden van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld (het Verdrag van Istanbul) zo spoedig mogelijk te ratificeren en ten uitvoer te leggen; verzoekt de EU met de lidstaten en andere landen samen te werken en te investeren in de verzameling van hoogwaardige kwantitatieve en kwalitatieve gegevens die zijn uitgesplitst naar leeftijd, gender, kwetsbaarheid en geografie; pleit voor de versterking van wetgevings- en beleidskaders om gendergebaseerd geweld binnen en buiten het gezin te voorkomen, te onderzoeken en te bestraffen, en slachtoffers en nabestaanden steun te verlenen, onder meer in de vorm van begeleiding, gezondheidsdiensten en psychosociale hulp, alsook van juridische diensten; pleit ervoor dat leden van de rechterlijke macht, wetshandhavers en professionele zorgverleners worden opgeleid op het gebied van gendergebaseerd geweld, en pleit daarnaast voor de versterking van de gezondheidszorg en het onderwijsstelsel om gendergebaseerd geweld te voorkomen en aan te pakken aan de hand van een op rechten gebaseerde levensloopbenadering; 24. veroordeelt alle vormen van gendergebaseerd geweld, zoals lichamelijk, seksueel en geestelijk geweld en uitbuiting op dit gebied, massaverkrachtingen, mensenhandel en vrouwelijke genitale verminking; merkt op dat gendergebaseerd geweld in Europa tot op de dag van vandaag een wijdverbreid probleem is dat een gecoördineerd optreden vereist van de gezondheidszorg, het onderwijs en de sociale en de juridische sector aan de hand van een op rechten gebaseerde levensloopbenadering en op basis van preventieve en reactieve maatregelen; toont zich bezorgd over de aanhoudende aanvallen op de rechten van vrouwen en hun seksuele en reproductieve gezondheid en rechten, onder meer over de ontzegging van toegang tot diensten met betrekking tot gezinsplanning, anticonceptie en veilige, legale abortus, alsook over de wetgeving die deze rechten in vele delen van de wereld, waaronder in de EU, beperkt; verklaart stellig dat het ontzeggen van seksuele- en reproductieve-gezondheidsdiensten en rechten, met inbegrip van veilige, legale abortus, een vorm van geweld ten aanzien van vrouwen en meisjes is; 25. is zeer verontrust over de ernstige tekortkomingen van overheidsinstanties om verzoeken om hulp en bescherming evenals klachten vanwege gendergebaseerd geweld, vooral bij de politie, te verzamelen en te verwerken; is van oordeel dat in alle landen dringend toezichtsmaatregelen en sancties voor daders moeten worden ingevoerd om gendergebaseerd geweld, met inbegrip van kindhuwelijken, huwelijken op jonge leeftijd en gedwongen huwelijken, vrouwelijke genitale verminking en andere schadelijke praktijken, uit te bannen; dringt aan op verbeteringen bij de politiediensten en overheidsinstanties om verzoeken om hulp en bescherming evenals klachten vanwege gendergebaseerd geweld te verzamelen en te verwerken; 26. meent dat het bovendien uiterst belangrijk is om schadelijke rolpatronen en stereotypen te ontkrachten om SDG 5 inzake gendergelijkheid te verwezenlijken en vooruitgang te boeken op het gebied van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten; wijst erop hoe belangrijk het is mannen en jongens bij deze agenda te betrekken; beklemtoont in dit verband dat mannen en jongens moeten worden betrokken bij projecten en programma’s ter bestrijding van alle vormen van gendergebaseerd geweld en schadelijke stereotypen; onderstreept voorts dat uitgebreide seksuele en relatievoorlichting een belangrijk instrument is om kinderen en jongeren de vaardigheden aan te leren om gezonde, gelijkwaardige, zorgzame, veilige relaties aan te knopen waarin geen sprake is van discriminatie, dwang of geweld, en om seksueel, gendergebaseerd en huiselijk geweld te voorkomen; spoort alle lidstaten ertoe aan uitgebreide, op leeftijd afgestemde seksuele en relatievoorlichting voor schoolgaande jongeren in te voeren; 27. is ingenomen met het Spotlight-initiatief ter bestrijding van gendergebaseerd geweld in de hele wereld en beklemtoont dat dit initiatief ervoor moet zorgen dat meer landen zich op internationaal niveau voor deze strijd inzetten; 28. vestigt de aandacht op de opkomst van gendergebaseerd geweld op het internet en benadrukt dat er bij inspanningen om gendergebaseerd geweld uit te bannen ook rekening moet worden gehouden met geweld op internet; 29. beaamt dat een wettelijk verbod op kindhuwelijken, huwelijken op jonge leeftijd en gedwongen huwelijken niet het einde van deze praktijken garandeert; verzoekt de EU en haar lidstaten de handhaving van internationale verdragen, wetten en programma’s beter onderling af te stemmen en te versterken, en onder meer via diplomatieke betrekkingen zorg te dragen voor een betere coördinatie met regeringen en organisaties in derde landen, teneinde problemen met betrekking tot kindhuwelijken, huwelijken op jonge leeftijd en gedwongen huwelijken aan te pakken; dringt erop aan dat alles in het werk wordt gesteld om wettelijke verboden te handhaven en deze aan te vullen met een bredere reeks van wetten en beleidsmaatregelen; beaamt dat daartoe alomvattende, integrale beleidsmaatregelen, strategieën en programma’s moeten worden vastgesteld en uitgevoerd, met inbegrip van de afschaffing van discriminerende wettelijke bepalingen met betrekking tot gedwongen huwelijken en de vaststelling van positieve maatregelen om de positie van jonge meisjes te versterken; 30. herhaalt dat vrouwelijke genitale verminking een vorm van gendergebaseerd geweld is; verzoekt de Commissie de synergieën tussen de interne en externe programma’s van de EU te bestuderen om een coherente en continue aanpak te hanteren bij de bestrijding van vrouwelijke genitale verminking in de EU en daarbuiten, aangezien deze kwestie onlosmakelijk samenhangt met de gang van zaken in andere delen van de wereld; 31. is ervan overtuigd dat maatregelen die bedoeld zijn om een einde te maken aan vrouwelijke genitale verminking tevens contact met gemeenschappen en met traditionele en religieuze leiders moeten omvatten; 32. is stellig van mening dat in strategieën ter bestrijding van gendergebaseerd geweld ook aandacht moet worden geschonken aan de LGBTIQ-gemeenschap; 33. beaamt dat humanitaire crises de problemen in verband met seksuele en reproductieve gezondheid en rechten verergeren en dat met name de kwetsbaarste groepen in het zuiden van de wereld hierdoor worden getroffen; wijst erop dat vrouwen en meisjes in crisisgebieden in het bijzonder zijn blootgesteld aan seksueel geweld, verkrachting, soa’s, seksuele uitbuiting en ongewenste zwangerschap; onderstreept hoe belangrijk het is dat mensen in dergelijke situaties toegang hebben tot seksuele- en reproductieve-gezondheidsdiensten en beklemtoont dat de humanitaire hulp dienovereenkomstig moet worden aangepast; verzoekt de Commissie en de lidstaten een gendergelijkheidsperspectief evenals seksuele en reproductieve gezondheid en rechten op te nemen in hun optreden op het vlak van humanitaire hulp, onder meer wat de opleiding van humanitaire actoren en financiering betreft, aangezien toegang tot seksuele- en reproductieve-gezondheidszorg een basisbehoefte is voor mensen in crisisgebieden die humanitaire hulp nodig hebben; 34. pleit voor onderzoek naar oorlogsmisdaden waarbij vrouwen en meisjes zijn gemarteld en met geweld zijn bejegend, zoals de christenen en jezidi’s in Noord-Irak, die door de terroristische organisatie de Islamitische Staat zijn vervolgd; Verbintenissen inzake ontwikkeling en financiering 35. is ervan overtuigd dat uit de top van Nairobi onder meer een mechanisme moet voortkomen ter waarborging van de verantwoordingsplicht in het kader van mondiale en nationale verbintenissen, alsook ter beoordeling van de doeltreffendheid van maatregelen; 36. verzoekt de EU een sterke voortrekkersrol te spelen bij de bevordering, onder meer in haar externe optreden, van de rechten van vrouwen en meisjes, alsook van gendergelijkheid, via de uitvoering van het ambitieuze GAP III in de periode na 2020; verzoekt de EU bovendien in haar beleid inzake ontwikkelingssamenwerking, en met name in het nieuwe instrument voor nabuurschapsbeleid, ontwikkeling en internationale samenwerking (NDICI), toereikende financiering uit te trekken in het kader van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten en gezinsplanning, en strategieën vast te stellen waarmee de stabiele en continue verlening van alle vereiste diensten kan worden gewaarborgd; 37. pleit voor specifieke investeringen ter bevordering van de lichamelijke en geestelijke gezondheid evenals het welzijn van adolescenten, onder meer door toegang te verlenen tot jongerenvriendelijke gezondheidsdiensten; is van oordeel dat deze investeringen passende financiering en capaciteitsopbouw moeten omvatten voor vrouwen- en jongerenorganisaties, die vaak het belangrijke werk verrichten om informatie te verstrekken over gezinsplanning, uitgebreide seksuele voorlichting te bieden en schadelijke rolpatronen en stereotypen te ontkrachten wanneer er geen nationale programma’s zijn of bestaande programma’s ontoereikend zijn; 38. merkt op dat de bijdrage van de EU aan seksuele en reproductieve gezondheid en rechten bestaat uit een reeks EU-instrumenten, waaronder geografische en regionale programma’s op het gebied van gender, gezondheid en bevolkingsontwikkeling, alsook uit bijdragen aan mondiale initiatieven en VN-organisaties, en subsidies voor maatschappelijke organisaties; betreurt echter dat het moeilijk is om precies te achterhalen in hoeverre deze middelen rechtstreeks ten goede komen aan seksuele en reproductieve gezondheid en rechten en gezinsplanning; pleit voor ambitieuze financieringsniveaus om de verlening van diensten op het vlak van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten in het huidige meerjarig financieel kader te verbeteren, en pleit ervoor ook te blijven werken aan de methodologie, zodat de doeltreffendheid van de in dit kader genomen maatregelen in de toekomst beter kan worden beoordeeld; 39. verzoekt nationale regeringen en internationale donoren erop toe te zien dat het universele pakket van essentiële seksuele- en reproductieve-gezondheidsdiensten ook diensten omvat zoals de behandeling van onvruchtbaarheid en vormen van kanker in het voortplantingsstelsel, alsook de behandeling van slachtoffers van seksueel geweld, waarvoor tot dusver de minste financiële steun is uitgetrokken; 40. wijst op de rol die niet-gouvernementele organisaties (ngo’s) spelen als dienstverleners en tevens voorvechters op het vlak van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten; pleit in dit verband voor betere ondersteuning en bescherming door de EU, zowel binnen als buiten de EU, van ngo’s die bijdragen tot de verwezenlijking van het ICDP-actieprogramma en, in het bijzonder, van vrouwenrechtenorganisaties, aangezien deze organisaties een cruciale rol spelen bij de totstandbrenging van gendergelijke samenlevingen; 41. verzoekt de Commissie met klem tijdens het uitstippelen van haar toekomstige, wereldwijde duurzameontwikkelingsbeleid, alsook van de uitvoering van de alomvattende strategie voor Afrika, de EU-steun voor projecten op het gebied van seksuele en reproductieve gezondheid evenals het Spotlight-initiatief, dat tot doel heeft geweld ten aanzien van vrouwen en meisjes uit te bannen, volledig te integreren en te versterken; 42. is diep teleurgesteld over de gezamenlijke verklaring die tijdens de top van Nairobi van 14 november 2019 werd afgelegd door de Verenigde Staten, Belarus, Brazilië, Egypte, Haïti, Hongarije, Libië, Polen, Saint Lucia, Senegal en Uganda, waarmee werd getracht de gevestigde consensus te ondermijnen en afbreuk te doen aan de verplichtingen op het gebied van de seksuele en reproductieve gezondheid en rechten van vrouwen overeenkomstig het ICPD-actieprogramma en het actieprogramma van Peking, alsook de resultaten van de toetsingsconferenties daarover; is ingenomen met de recente intrekking van de “global gag rule” en de gevolgen daarvan voor de algemene gezondheid en rechten van vrouwen en meisjes; verzoekt de EU en haar lidstaten nogmaals de financieringskloof aan te pakken op dit gebied door middel van nationale middelen en EU-ontwikkelingsfinanciering; 43. stelt vast dat commissaris Urpilainen en commissaris Dalli tijdens hun hoorzittingen op respectievelijk 1 en 2 oktober 2019 hebben toegezegd prioriteit toe te kennen aan seksuele en reproductieve gezondheid en rechten als centraal aandachtspunt in de werkzaamheden van de Commissie in het kader van gendergelijkheid; 44. dringt erop aan dat het nieuwe NDICI gendergelijkheid en de versterking van de positie alsook de seksuele en reproductieve gezondheid en rechten van vrouwen moet bevorderen door middel van transparante maatregelen waarmee onder meer met betrekking tot seksuele en reproductieve gezondheid en rechten doorlopende beoordelingen kunnen worden uitgevoerd in overeenstemming met het actieprogramma van Peking en het ICPD-actieprogramma; is ingenomen met de ambitie van de NDICI dat ten minste 85 % van de uit officiële ontwikkelingshulp gefinancierde programma’s een belangrijke, zo niet de belangrijkste, doelstelling moet vormen, en dat ten minste 5 % van deze acties gendergelijkheid en de rechten en de emancipatie van vrouwen en meisjes als voornaamste doelstelling moet hebben; pleit echter voor meer ambitie om 20 % van de officiële ontwikkelingshulp uit te trekken voor projecten waarin gendergelijkheid de belangrijkste doelstelling vormt (OESO-gendermarker 2); 45. verzoekt de EU een alomvattende, ambitieuze gendergelijkheidsstrategie ten uitvoer te leggen, met inbegrip van voorstellen voor bindende maatregelen, en deze te koppelen aan de tenuitvoerlegging van het ICPD-actieprogramma, en er bovendien voor te zorgen dat deze strategie verbintenissen en indicatoren omvat voor alle beleidsterreinen, op basis waarvan de instellingen en lidstaten van de EU aan de hand van een toezichtsmechanisme ter verantwoording kunnen worden geroepen; pleit ervoor het verzet tegen gendergelijkheid en seksuele en reproductieve gezondheid en rechten, evenals uitlatingen en maatregelen die de rechten, autonomie en emancipatie van vrouwen ondermijnen, op elk gebied te veroordelen; merkt op dat dit verzet kan worden tegengegaan door proactief te werken aan de bevordering van op rechten gebaseerde gendergelijkheid en gendermainstreaming; o o o 46. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad, de Commissie en de regeringen en parlementen van de lidstaten. Het Europees Parlement, – gezien artikel 5 van het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU), – gezien Protocol nr. 1 betreffende de rol van de nationale parlementen in de Europese Unie, – gezien Protocol nr. 2 betreffende de toepassing van de beginselen van subsidiariteit en evenredigheid, – gezien het Interinstitutioneel Akkoord van 16 december 2003 over beter wetgeven, en de meest recente versie daarvan, het Interinstitutioneel Akkoord van 13 april 2016 over beter wetgeven, – gezien de praktische regelingen die op 22 juli 2011 zijn overeengekomen tussen de bevoegde diensten van het Europees Parlement en de Raad voor de tenuitvoerlegging van artikel 294, lid 4, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU) bij akkoorden in eerste lezing, – gezien het jaarverslag 2017 van de Commissie over de toepassing van de beginselen van subsidiariteit en evenredigheid ( COM(2018)0490 ), het jaarverslag 2018 van de Commissie over de toepassing van de beginselen van subsidiariteit en evenredigheid ( COM(2019)0333 ) en het jaarverslag 2019 van de Commissie over de toepassing van de beginselen van subsidiariteit en evenredigheid ( COM(2020)0272 ), – gezien de mededeling van de Commissie, getiteld “Een grotere rol voor de beginselen van subsidiariteit en evenredigheid bij de beleidsvorming van de EU” ( COM(2018)0703 ), en de bijlage daarbij, – gezien de taskforce Subsidiariteit, Evenredigheid en “Minder en efficiënter optreden”, die zijn bevindingen op 10 juli 2018 presenteerde, – gezien de adviezen en resoluties van het Europees Comité van de Regio’s, met name de resolutie van 1 februari 2018 over de wijziging van de verordening houdende gemeenschappelijke bepalingen voor de ESI-fondsen ter ondersteuning van structurele hervormingen (1) , het advies van 9 oktober 2018, getiteld “Nadenken over Europa: de inbreng van regionale en lokale overheden bij het herstellen van het vertrouwen in de Europese Unie” (CDR 1230/2018), en de resolutie van 10 december 2020 over het werkprogramma van de Europese Commissie voor 2021 (2) , en gezien de prioriteiten van het Europees Comité van de Regio’s voor 2020-2025 - “Europa dichter bij de mensen via de dorpen, steden en regio’s”, vastgesteld tijdens de zitting van 30 juni - 2 juli 2020, – gezien de 9e subsidiariteitsconferentie “Active Subsidiarity: creating EU added value together” (Actieve subsidiariteit: samen Europese meerwaarde creëren), die op 22 november 2019 in Rome werd georganiseerd door het Comité van de Regio’s en de Conferentie van voorzitters van Italiaanse regionale parlementen, – gezien de samenwerkingsovereenkomst van 5 februari 2014 tussen het Europees Parlement en het Comité van de Regio’s, – gezien de resolutie van het Europees Parlement van 15 januari 2020 over de Europese Green Deal (3) , waarin het zich ingenomen toont met de toezegging van de Commissie om ervoor te zorgen dat alle EU-maatregelen bijdragen aan het bereiken van een duurzame toekomst en een rechtvaardige transitie en om de richtsnoeren voor betere regelgeving dienovereenkomstig bij te werken, in verband waarmee het Parlement erop aandringt dat het beginsel “duurzaamheid voorop” geïntegreerd wordt in de agenda’s voor betere regelgeving van de EU en haar lidstaten, – gezien zijn resolutie van 9 juni 2016 over een open, doeltreffend en onafhankelijk Europees ambtenarenapparaat (4) , – gezien artikel 54 van zijn Reglement, – gezien de adviezen van de Commissie interne markt en consumentenbescherming en de Commissie constitutionele zaken, – gezien het verslag van de Commissie juridische zaken ( A9-0191/2021 ), A. overwegende dat de uitoefening van de bevoegdheden van de EU wordt beheerst door de beginselen van subsidiariteit en evenredigheid; overwegende dat het subsidiariteitsbeginsel bedoeld is ter bescherming van de bevoegdheid van de lidstaten om besluiten te nemen en op te treden op gebieden die niet onder de exclusieve bevoegdheid van de Unie vallen, en dat op grond van dit beginsel optreden door de Unie slechts gerechtvaardigd is indien de doelstellingen van het optreden niet voldoende door de lidstaten kunnen worden verwezenlijkt, maar “vanwege de omvang en de gevolgen van het overwogen optreden” beter door de Unie kunnen worden bereikt; overwegende dat dit beginsel ook in de EU-Verdragen is opgenomen om ervoor te zorgen dat de uitoefening van bevoegdheden zo dicht mogelijk bij de burger plaatsvindt, overeenkomstig het nabijheidsbeginsel voorzien in artikel 10, lid 3, VEU; B. overwegende dat de Commissie-Juncker in juli 2017 een herziene reeks richtsnoeren voor betere regelgeving en een bijbehorende toolbox heeft vastgesteld; overwegende dat de Commissie haar portaal voor betere regelgeving heeft uitgebreid om het voor burgers gemakkelijker te maken om online informatie te vinden; overwegende dat de Commissie het op zich heeft genomen de beginselen van subsidiariteit en evenredigheid in het Europese democratische proces en gedurende het hele wetgevingsproces centraal te stellen en daartoe een taskforce Subsidiariteit, Evenredigheid en “Minder en efficiënter optreden” heeft opgericht, die op 10 juli 2018 zijn verslag heeft uitgebracht; C. overwegende dat de taskforce aanbevelingen heeft gedaan om er enerzijds voor te zorgen dat de beginselen van subsidiariteit en evenredigheid op dezelfde wijze worden begrepen en om de toepassing van die beginselen in het kader van de werkzaamheden van de EU-instellingen te verbeteren en anderzijds lokale en regionale overheden en nationale parlementen een prominentere rol te geven, met als doel “actieve subsidiariteit” te bereiken, waarmee het draagvlak voor het EU-beleid kan worden vergroot; overwegende dat hierbij antwoord werd gegeven op vragen als “Hoe kunnen we ervoor zorgen dat de beginselen van subsidiariteit en evenredigheid binnen de EU-instellingen beter worden toegepast?” en “Hoe kunnen we de betrokkenheid van regionale en lokale autoriteiten en nationale parlementen bij de EU-beleidsvorming en de uitvoering daarvan vergroten?”; D. overwegende dat de Commissie in haar mededeling van 23 oktober 2018, getiteld “Een grotere rol voor de beginselen van subsidiariteit en evenredigheid bij de beleidsvorming van de EU” ( COM(2018)0703 ), nogmaals wijst op de belangrijke rol van subsidiariteit en evenredigheid in het kader van het realiseren van betere wetgeving, en maatregelen voorstelt die naar aanleiding van het verslag van de taskforce moeten worden genomen, en die onder meer inhouden dat meer aandacht moet uitgaan naar de standpunten van lokale en regionale overheden, dat binnen de EU een gemeenschappelijke visie op subsidiariteit en evenredigheid moet worden bevorderd, dat bij de evaluatie van bestaande wetgeving grondiger moet worden gekeken naar subsidiariteit en evenredigheid en dat nationale parlementen moeten worden geholpen om hun taken effectiever te vervullen; E. overwegende dat de Commissie uitvoering is blijven geven aan haar versterkte agenda voor betere regelgeving en is doorgegaan met het integreren van de beginselen van subsidiariteit en evenredigheid in alle stadia van de beleidsvorming; F. overwegende dat de Commissie op 3 juli 2020 een geheel vernieuwde versie van de portaalsite “Geef uw mening” heeft gelanceerd om het voor burgers gemakkelijker te maken online een bijdrage te leveren aan de totstandkoming van EU-wetgeving en -beleid; overwegende dat deze nieuwe versie van de portaalsite ervoor moet zorgen dat de Commissie de burgers beter kan raadplegen en beter met de burgers kan communiceren en dat de transparantie groter wordt; overwegende dat het portaal onderdeel is van de agenda voor betere regelgeving en ten doel heeft de kwaliteit van de EU-beleidsvorming te verbeteren; G. overwegende dat de portaalsite “Geef uw mening” een nuttig instrument is gebleken om burgers en belanghebbenden in staat te stellen deel te nemen aan de totstandkoming van het beleid van de Commissie; overwegende dat de Europese Rekenkamer in 2019 echter een speciaal verslag heeft gepubliceerd met daarin een reeks aanbevelingen voor verbetering van het portaal, met name wat betreft het gebruik van vertalingen; H. overwegende dat de Commissie sinds 2018 haar verslagen over de toepassing van de beginselen van subsidiariteit en evenredigheid bij het opstellen van EU-wetgeving samenvoegt met haar verslagen over de betrekkingen met nationale parlementen, waardoor de standpunten van de nationale parlementen een grotere zichtbaarheid krijgen en overlappingen tussen de verschillende jaarverslagen worden vermeden; I. overwegende dat de Commissie in 2017 52 gemotiveerde adviezen van nationale parlementen over het subsidiariteitsbeginsel heeft ontvangen, en dat het er in 2018 en 2019 respectievelijk 37 en 0 waren; J. overwegende dat het feit dat er in 2019 geen gemotiveerde adviezen van nationale parlementen werden ontvangen niet het gevolg was van een betere toepassing van de beginselen van subsidiariteit en evenredigheid, maar een gevolg was van het feit dat 2019 een overgangsjaar was tussen twee Commissies, waarin het Europees Parlement werd ontbonden en er Europese verkiezingen werden gehouden, waardoor er minder wetgevingsinitiatieven en -voorstellen waren dan in de voorafgaande jaren; K. overwegende dat het Parlement inziet dat een grotere betrokkenheid van de nationale parlementen bij het democratisch toezicht op nauwere samenwerking op beleidsgebieden waarop de lidstaten en de Unie een gedeelde bevoegdheid hebben, in aanvulling op het toezicht door het Europees Parlement, noodzakelijk is; L. overwegende dat het Comité van de Regio’s recentelijk, in maart 2021, regionale hubs 2.0 heeft ingevoerd; overwegende dat dit project een initiatief van het Comité is en ten doel heeft de uitvoering van het EU-beleid in de praktijk te monitoren; M. overwegende dat de Raad voor regelgevingstoetsing onder meer bevoegd is om de kwaliteit van effectbeoordelingen te toetsen; N. overwegende dat de Commissie heeft toegezegd toepassing te zullen geven aan het beginsel “één erbij, één eraf”, op grond waarvan ieder wetsvoorstel dat nieuwe lasten voor burgers en bedrijven met zich meebrengt, gecompenseerd moet worden door intrekking van EU-regelgeving met vergelijkbare lasten op hetzelfde beleidsterrein, maar dat zij dit beginsel tot dusver niet met succes heeft toegepast; O. overwegende dat uit de huidige crisis is gebleken dat het noodzakelijk is om onnodige regeldruk in kaart te brengen en te verlichten zodat ervoor kan worden gezorgd dat EU-wetgeving de beoogde voordelen oplevert en dat onnodige kosten worden beperkt, en dit binnen een redelijke termijn, en dat er met name vaart moet worden gemaakt met ondersteuningsmaatregelen ten behoeve van consumenten, kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s) en micro-ondernemingen; overwegende dat wetgeving, met het oog op de belangen van consumenten, werknemers, kmo’s en burgers in het algemeen, evenwichtig, duidelijk, omvattend en inclusief moet zijn en in voorkomend geval gebaseerd moet zijn op wetenschappelijk bewijs; benadrukt dat micro-ondernemingen en kmo’s alleen verplichtingen opgelegd moeten krijgen die in verhouding staan tot hun specifieke kenmerken en de kenmerken van hun sector, en spoort de Commissie ertoe aan krachtige handhavingsmaatregelen te nemen om marktversnippering tegen te gaan, ongerechtvaardigde marktbelemmeringen weg te nemen en een gelijk speelveld te waarborgen; overwegende dat betere regelgeving echter iedereen ten goede moet komen en de belangen van de Europese samenleving moet dienen; P. overwegende dat het Parlement, de Commissie en de Raad als wetgevende organen de beginselen van bevoegdheidstoedeling, subsidiariteit en evenredigheid moeten eerbiedigen; 1. wijst op het belang van de jaarverslagen van de Commissie over subsidiariteit en evenredigheid; 2. is ingenomen met de voortdurende aandacht voor het subsidiariteits- en het evenredigheidsbeginsel, die voor de Europese Unie leidende beginselen zijn; wijst erop dat het belangrijk is om ervoor te zorgen dat er op EU-niveau een uniforme opvatting bestaat ten aanzien van subsidiariteit en evenredigheid, en wijst op de zorgen die in eerdere verslagen naar voren zijn gebracht zijn over de enigszins summiere aard van de jaarverslagen over subsidiariteit en evenredigheid van de Commissie, waarin vaak niet in detail wordt ingegaan op de wijze waarop deze beginselen in het kader van de EU-beleidsvorming in acht worden genomen; constateert dat de jaarverslagen van de Commissie over subsidiariteit en evenredigheid steeds omvattender worden; 3. wijst erop dat overeenkomstig het subsidiariteitsbeginsel, zoals neergelegd in artikel 5, VWEU, de besluitvorming op het meest geschikte beleidsniveau en zo dicht mogelijk bij burgers en ondernemingen moet plaatsvinden, en dat dit beginsel te allen tijde geëerbiedigd moet worden, en dat maatregelen op EU-niveau gerechtvaardigd moeten zijn in het licht van de mogelijkheden die er zijn op nationaal, regionaal of lokaal niveau, waarbij de volgende drie processen van belang zijn: ex-postbeoordeling, effectbeoordeling en raadpleging van belanghebbenden; spoort de Commissie aan de afstand tussen de EU en haar burgers nog kleiner te maken; wijst erop dat lokale en regionale overheden ongeveer 70 % van de EU-wetgeving uitvoeren en toepassen; is van mening dat het zorgvuldig raadplegen van de gekozen vertegenwoordigers van de burgers over EU-aangelegenheden een zeer doeltreffende manier is om de afstand tussen de EU en haar burgers te verkleinen; verzoekt de nationale autoriteiten van de lidstaten en de relevante belanghebbenden om zich in een vroeg stadium van het besluitvormingsproces actiever op te stellen en subsidiariteits- en evenredigheidscontroles en beoordelingen van de administratieve lasten uit te voeren, om te waarborgen dat de EU op andere gebieden dan de gebieden waarop zij een exclusieve bevoegdheid heeft niet optreedt, tenzij optreden op EU-niveau doeltreffender is dan optreden op nationaal, regionaal of lokaal niveau; wijst er voorts op dat het evenredigheidsbeginsel met zich meebrengt dat het optreden van de EU niet verder mag gaan dan wat nodig is om de doelstellingen van de Verdragen te verwezenlijken; spoort de Commissie aan om de doeltreffendheid en doelmatigheid van de procedure voor het toetsen van de subsidiariteit te evalueren om de zwakke punten ervan in kaart te brengen en aan te pakken; 4. wijst erop dat de huidige opzet van de procedure voor subsidiariteitstoetsing ertoe leidt dat de commissies voor EU-aangelegenheden van de nationale parlementen enorm veel tijd moeten besteden aan technische en juridische beoordelingen, maar daarbij gebonden zijn aan korte termijnen, waardoor er geen tijd is voor een diepgaander politiek debat over het Europees beleid; 5. pleit voor herziening van het VWEU en voor toekenning aan het Europees Parlement van een rechtstreeks initiatiefrecht inzake wetgeving, aangezien het Europees Parlement de Europese burgers rechtstreeks vertegenwoordigt; 6. wijst erop dat het belangrijk is dat de noodzaak van wetgevingsinitiatieven en de gevolgen (economische, milieu- en sociale gevolgen) voor alle belangrijke sectoren naar behoren worden toegelicht om er op die manier voor te zorgen dat de beginselen van subsidiariteit en evenredigheid worden nageleefd; 7. is van mening dat bevordering van de Europese Unie door middel van betere regelgeving belangrijk is om de EU-burgers en -ondernemingen stabiliteit en rechtszekerheid te bieden en daarmee te zorgen voor groei, banen en welvaart; 8. is van mening dat de toepassing van de beginselen van subsidiariteit en evenredigheid altijd het startpunt is voor beleidsvorming en een essentieel onderdeel is van de beleidscyclus; 9. neemt kennis van de conclusies van de taskforce Subsidiariteit, Evenredigheid en “Minder en efficiënter optreden”; vestigt de aandacht op het feit dat het Parlement heeft aangegeven van mening te zijn dat deelname door het Parlement aan de door de Commissie opgezette taskforce afbreuk zou doen aan zijn institutionele rol en positie als het enige rechtstreeks verkozen orgaan van de Europese Unie, dat burgers en bedrijven op Unie-niveau vertegenwoordigt en politieke controle uitoefent op de Commissie, en dat het Parlement om die reden niet is ingegaan op de uitnodiging om leden te benoemen voor de taskforce; is ingenomen met de resultaten en aanbevelingen in het verslag van de taskforce, waarin wordt gesteld dat er op alle gebieden waarop de EU optreedt sprake is van Europese meerwaarde, en is ingenomen met het feit dat de taskforce om die reden dan ook geen verdragsrechtelijke bevoegdheden of beleidsgebieden heeft aangewezen waarop de EU haar bevoegdheden definitief, geheel of gedeeltelijk, aan de lidstaten dient terug te geven; verzoekt de Commissie om een follow-up te geven aan de conclusies in het verslag en met name lokale en regionale overheden beter en ten volle te betrekken bij haar raadplegingsprocedures, en ervoor te zorgen dat bij de beoordeling van beide beginselen in het gehele besluitvormingsproces gebruik wordt gemaakt van een “modelbeoordelingstabel”; merkt op dat dit een krachtig engagement vergt, onder meer van de medewetgevers van de EU; stelt voorts voor de bestaande kaders voor interparlementaire samenwerking te evalueren en verder te ontwikkelen; 10. is van mening dat ieder voorstel van de Commissie een positief effect moet hebben op het leven van burgers, en dat de kosten van elk voorstel evenredig en op te brengen moeten zijn; 11. benadrukt dat de nationale parlementen in een zo vroeg mogelijk stadium bij het wetgevingsproces betrokken moeten worden, bij voorkeur onmiddellijk na bekendmaking van de routekaart en tijdens de raadplegingsfase; is van mening dat er ook voorafgaand aan de indiening van voorstellen voor nieuwe rechtshandelingen meer aandacht moet worden besteed aan subsidiariteit, en dat met name de raadplegingsfase moet worden benut om proactief de standpunten en punten van zorg van de nationale parlementen in kaart te brengen, omdat daarmee kan worden voorkomen dat er gebruik wordt gemaakt van de “gele kaart” en bovendien problemen tijdens de onderhandelingsfase kunnen worden voorkomen; 12. is ingenomen met de maatregel om nationale parlementen te helpen hun taak effectiever te vervullen door de periode van 20 december tot en met 10 januari niet mee te tellen bij de berekening van de periode van acht weken waarin nationale parlementen hun gemotiveerde adviezen mogen indienen; 13. wijst erop dat het belangrijk is dat nationale parlementen deelnemen in het wetgevingsproces op EU-niveau; stelt vast dat het aantal van nationale parlementen ontvangen gemotiveerde adviezen tussen 2017 en 2019 weliswaar is blijven afnemen en dat er in 2019 helemaal geen gemotiveerde adviezen zijn ingediend, maar dat het aantal bij de Commissie ingediende adviezen en bij het Europees Parlement ingediende bijdragen, onder meer inzake niet-wetgevingsinitiatieven, aanhoudend hoog blijft, en dat dit blijk geeft van een positieve en toekomstgerichte betrokkenheid van de nationale parlementen bij de EU-beleidscyclus; stelt vast dat deze bijdragen in vele gevallen betrekking hadden op belangrijke institutionele kwesties zoals de voltooiing van de economische en monetaire unie (EMU) en de activering van overbruggingsclausules ; merkt op dat er met betrekking tot geen enkel voorstel meer dan vier gemotiveerde adviezen zijn ingediend; herinnert eraan dat de Verdragen voorzien in interparlementaire samenwerking en dat de nationale parlementen op grond van de Verdragen bevoegd zijn om wetgevings- en niet-wetgevingsinitiatieven te beoordelen; is verheugd over het feit dat de nationale parlementen actief deelnemen aan de wetgevingsdialoog met de EU-instellingen via andere instrumenten dan de procedure voor toetsing aan het subsidiariteitsbeginsel; herinnert eraan dat de “oranje kaart” nog nooit en de “gele kaart” nog maar drie keer is geactiveerd, op een totaal van 439 gemotiveerde adviezen en 5 513 adviezen in de periode 2007-2019; merkt op dat de toepassing van het recht van de nationale parlementen om de naleving van het subsidiariteitsbeginsel te controleren aan de hand van het zogenoemde systeem voor vroegtijdige waarschuwing (EWS) heeft geleid tot verbetering van de betrekkingen tussen de EU-instellingen en de nationale parlementen; wijst op de toezegging van de Commissie om in de toekomst gemeenschappelijke antwoorden te formuleren als ten minste vier parlementen een gemotiveerd advies hebben uitgebracht, en om flexibiliteit aan de dag te leggen wat betreft de op het Verdrag gebaseerde termijn van acht weken waarbinnen de nationale parlementen hun gemotiveerde adviezen moeten uitbrengen, door rekening te houden met gebruikelijke vakantieperioden en recesperioden; is van mening dat de Conferentie over de toekomst van Europa de burgers een uitstekende gelegenheid biedt om kenbaar te maken wat de werkelijke gevolgen van wetgeving op nationaal niveau zijn en om suggesties te doen voor manieren om de doelstellingen inzake beter wetgeven te bereiken, onder meer door het proces van toetsing van de subsidiariteit tegen het licht te houden; herinnert eraan dat transparantie en openbaarheid essentieel zijn voor het wetgevingsproces en dat daarom de betrokkenheid van nationale en regionale parlementen gerechtvaardigd is, en dat er hiermee een bijdrage geleverd wordt aan de legitimiteit van het democratisch wetgevingsproces van de Europese Unie en het vertrouwen van de burgers daarin; is in dit verband ingenomen met de vooruitgang die het Parlement heeft geboekt wat betreft de openbaarmaking van documenten met meer kolommen, als gevolg van het arrest De Capitani; 14. merkt op dat in 2016 26 van de in totaal 41 kamers van nationale parlementen gemotiveerde adviezen hebben uitgebracht, en dat dat er in 2017 en 2018 respectievelijk 19 en 14 waren; wijst erop dat deze daling gepaard gaat met een daling van het totale aantal gemotiveerde adviezen; 15. benadrukt dat deze trend met betrekking tot het aantal adviezen en gemotiveerde adviezen in de periode 2007-2019 laat zien dat de nationale parlementen in toenemende mate vragen om meer politieke dialoog en meer betrokkenheid bij het debat over het EU-beleid, en daardoor minder tijd besteden aan de normatieve analyse van wetgevingsvoorstellen van de EU; 16. stelt vast dat 2019 het eerste jaar was sinds de invoering van de procedure voor toetsing aan het subsidiariteitsbeginsel waarin nationale parlementen geen enkel gemotiveerd advies hebben ingediend, hetgeen veroorzaakt werd door een forse daling in de wetgevingsactiviteiten van de Commissie tijdens het overgangsjaar tussen twee Commissies; 17. herinnert eraan dat de Commissie verplicht is om belanghebbenden voorafgaand aan ieder wetgevingsvoorstel zo uitgebreid mogelijk te raadplegen, rekening houdend met de regionale en lokale dimensie van de beoogde maatregelen; 18. herinnert eraan dat de toepassing van het “denk eerst klein”-beginsel, zoals vastgelegd in de “Small Business Act”, een essentieel onderdeel is van de evenredigheidsbeoordeling die voorafgaand aan ieder wetgevingsvoorstel moet worden uitgevoerd en dat er hiermee naar gestreefd wordt te waarborgen dat de standpunten van kmo’s worden gehoord en hun belangen in een zo vroeg mogelijk stadium worden meegewogen, om een gunstig ondernemingsklimaat te creëren voor de ontwikkeling van kmo’s, die de ruggengraat van de Europese economie vormen; 19. betreurt de praktijk waarbij de “efficiëntie van het besluitvormingsproces van de instelling” standaard wordt aangevoerd als reden om de toegang tot voorbereidende wetgevingsdocumenten te weigeren, waardoor het gevaar bestaat dat het weigeren van de toegang van het publiek tot documenten niet alleen in uitzonderingsgevallen gebeurt, maar de regel wordt; 20. is ingenomen met het feit dat een interinstitutioneel akkoord is gesloten over een verplicht transparantieregister voor de EU-instellingen, waaronder de Raad; 21. benadrukt dat effectbeoordelingen vooraf in combinatie met raadplegingen van belanghebbenden belangrijke instrumenten zijn om tot goed onderbouwde besluiten te komen en ervoor te zorgen dat de beginselen van subsidiariteit en evenredigheid worden geëerbiedigd en dat besluiten controleerbaar en doeltreffend zijn; benadrukt dat een regelmatige dialoog en passend en transparant overleg met alle relevante belanghebbenden bevorderd en aangemoedigd moeten worden; is ingenomen met het gebruik van de instrumenten voor betere wetgeving en met de samenwerking met diverse deskundigen op EU-niveau bij het opstellen van effectbeoordelingen; wijst erop dat deze instrumenten vereenvoudigd moeten worden en dat ervoor gezorgd moet worden dat ze door belanghebbenden eenvoudiger te begrijpen en gebruiken zijn; benadrukt dat het dringend noodzakelijk is dat effectbeoordelingen in het algemeen verbeterd worden wat betreft subsidiariteit en evenredigheid; benadrukt dat in het kader van alle effectbeoordelingen, evaluaties en geschiktheidscontroles een beoordeling van de subsidiariteit en evenredigheid zou moeten worden uitgevoerd; is ingenomen met het gebruik van instrumenten zoals het programma voor gezonde en resultaatgerichte regelgeving (Refit) en de Raad voor regelgevingstoetsing, die er sinds 2017 aan werken om mogelijkheden te vinden voor vereenvoudiging van wetgeving en het zo laag mogelijk houden van de kosten, alvorens de Commissie een herziening van bestaande wetgeving voorstelt; is voorts ingenomen met het feit dat hieruit voortvloeiende initiatieven worden opgenomen in de jaarlijkse werkprogramma’s van de Commissie en door middel van het Refit-scorebord worden gemonitord; merkt in dit kader op dat het werkprogramma van de Commissie voor 2020 44 Refit-initiatieven bevat; benadrukt dat in het kader van dergelijke processen op een geïntegreerde en evenwichtige manier rekening moet worden gehouden met economische, milieu- en sociale effecten, gebruik moet worden gemaakt van zowel kwalitatieve als kwantitatieve analyses, en ook aandacht moet worden besteed aan de kosten van niet-harmonisatie op EU-niveau; wijst erop dat de toetsingsinstrumenten verder kunnen worden ondersteund en verbeterd door andere instrumenten, zoals het Fit for Future-platform (F4F) of gelijksoortige platforms ter zake; is van mening dat het Refit-platform aldus moet worden uitgebreid dat de aandacht niet slechts uitgaat naar regeldruk, maar ook naar subsidiariteits- en evenredigheidskwesties; herinnert eraan dat het toekomstbestendig maken van regelgeving onder andere inhoudt dat ervoor gezorgd moet worden dat regelgeving economisch, sociaal en ecologisch duurzaam is; juicht het toe dat de twee beginselen onderdeel vormen van de kwaliteitsbeoordeling die wordt uitgevoerd door de Raad voor regelgevingstoetsing; beklemtoont echter dat de onafhankelijkheid van de Raad voor verbetering vatbaar is; 22. benadrukt dat systematische evaluatie van wetgeving een steeds belangrijker rol speelt bij de verwezenlijking van betere regelgeving; wijst er in dit kader op dat het belangrijk is dat het Europees Parlement, de Raad en de Commissie eraan werken om een meer gestructureerde samenwerking tot stand te brengen, om de toepassing en doeltreffendheid van het Unierecht te beoordelen met het oog op de verbetering daarvan; wijst erop dat de lidstaten Uniewetgeving snel, tijdig en correct moeten toepassen, zodat naar behoren kan worden beoordeeld of er aanvullende wetgeving nodig is; 23. onderstreept dat “strategische prognoses” een sleutelrol kunnen spelen bij het toekomstbestendig maken van het EU-beleid omdat er daarmee voor kan worden gezorgd dat er bij kortetermijninitiatieven rekening wordt gehouden met langetermijnperspectieven; wijst erop dat “prognose-elementen” volledig zullen worden opgenomen in de agenda voor betere regelgeving van de Commissie en in effectbeoordelingen en evaluaties; merkt tevens op dat “strategische prognoses” het Refit-programma, dat mogelijkheden in kaart brengt om de regeldruk te verminderen en ervoor zorgt dat bestaande EU-wetgeving ook in de toekomst nog toereikend is, zullen ondersteunen; 24. merkt op dat de Raad voor regelgevingstoetsing in 2017 in totaal 53 effectbeoordelingen en 17 afzonderlijke evaluaties onder de loep heeft genomen; merkt op dat voor 43 % van de effectbeoordelingen en 41 % van de evaluaties die de Raad voor regelgevingstoetsing heeft onderzocht in eerste instantie een negatief advies werd afgegeven en dat de diensten bij bijna alle effectbeoordelingen de verslagen moesten verbeteren om te voldoen aan de kwaliteitsnormen van de Raad voor regelgevingstoetsing; concludeert dat de kwaliteit van de initiële effectbeoordelingen en evaluaties aanzienlijk moet worden verbeterd; betreurt dat de Raad in 2019 slechts één effectbeoordeling heeft onderzocht; 25. steunt de toezegging van de Commissie om eerst een evaluatie uit te voeren alvorens wetgevingshandelingen in overweging te nemen; is van mening dat de Commissie en de nationale autoriteiten nauw moeten blijven samenwerken om de daadwerkelijke gevolgen van EU-wetgeving voor burgers, bedrijven en het milieu in kaart te brengen; is tevens ingenomen met de inbreng van de nationale parlementen in het kader van de evaluaties vooraf door middel van een informele politieke dialoog en gezamenlijke initiatiefadviezen; verzoekt de lidstaten te zorgen voor een snelle en coherente omzetting, uitvoering en handhaving van wetgeving, en af te zien van praktijken die leiden tot buitensporige en ongerechtvaardigde administratieve belemmeringen die de goede werking van de interne markt kunnen ondermijnen; 26. is verheugd over de inspanningen van de Commissie om aan de hand van effectbeoordelingen een brede en omvattende waaier aan mogelijke wetgeving inzake de interne markt te evalueren; benadrukt dat onafhankelijke en onpartijdige effectbeoordelingen een essentieel en waardevol instrument zijn om tot goed onderbouwde politieke besluiten te komen via het wetgevend besluitvormingsproces (waarbij de communautaire methode wordt gevolgd), hetgeen nodig is om snel te kunnen reageren op urgente uitdagingen zoals de digitale en de duurzame transitie; is van mening dat de inhoud van effectbeoordelingen moet worden verbeterd en het gebruik ervan moet worden uitgebreid door rekening te houden met aanvullende elementen, zodat de bijdrage ervan actueler en waardevoller wordt en zij bij besluitvorming op politiek niveau beter in acht worden genomen; herinnert voorts aan het beperkte aantal effectbeoordelingen door het Parlement en de Raad in verband met inhoudelijke wijzigingen; 27. benadrukt dat het Parlement indien nodig interne effectbeoordelingen moet uitvoeren met betrekking tot wezenlijke wijzigingen en de mogelijke gevolgen daarvan voor het Commissievoorstel, voordat het deze wijzigingen aanneemt, indien de Commissie en haar diensten deze niet van tevoren hebben geanalyseerd; 28. wijst op de rol van de Onderzoeksdienst van het Europees Parlement, die effectbeoordelingen vooraf en analyses van de EU-meerwaarde van voorstellen en tevens uitvoeringsanalyses opstelt; vindt dat de samenwerking tussen de Commissie en de Onderzoeksdienst van het Europees Parlement zou moeten worden verbeterd om tot gestroomlijnde, snelle en grondige analyses te komen van wetgevingsmaatregelen, inhoudelijke wijzigingen van bestaande wetgeving en mogelijke alternatieven en de mogelijke kosten en voordelen, verwachte administratieve lasten, administratieve rompslomp voor kmo’s en de kosten van het niet nemen van maatregelen op EU-niveau daarvan; 29. is ingenomen met de ontwikkeling van de portaalsite “Geef uw mening” en de verbeteringen die met betrekking tot die site zijn doorgevoerd; verzoekt de Commissie te werken aan de verdere ontwikkeling van dergelijke instrumenten om burgers en belanghebbenden direct toegang te bieden tot en te betrekken bij de EU-beleidsvorming; 30. adviseert de Commissie om naar behoren rekening te houden met de aanbevelingen van de Europese Rekenkamer over het portaal “Geef uw mening”, met name door ervoor te zorgen dat meer informatie in meer talen geraadpleegd kan worden, om burgers en belanghebbenden in staat te stellen hun mening te geven over onderwerpen waarvoor er “een brede publieke belangstelling” bestaat; 31. steunt de inzet van de Commissie op het gebied van beleidsevaluaties en pleit ervoor dat er vaker beoordelingen achteraf worden opgesteld om ervoor te zorgen dat er meer inzicht komt in de doeltreffendheid en voordelen van wetgeving, en wijst erop dat die inzichten vervolgens benut kunnen worden bij de ontwikkeling van nieuw beleid en gebruikt kunnen worden om de aanpak van regelgeving te verbeteren; 32. wijst erop dat evaluaties achteraf ook een belangrijk instrument zijn om de gevolgen van wetgeving voor burgers en ondernemingen te beoordelen, waarbij speciale aandacht moet worden besteed aan de gevolgen voor kmo’s; 33. verzoekt de Commissie nog meer gebruik te maken van herschikkings- en codificatieprocedures om secundaire wetgeving te stroomlijnen; 34. steunt de consolidatie van antwoorden indien zeven of meer nationale parlementen gemotiveerde adviezen uitbrengen over een van de wetgevingsvoorstellen van de Commissie, maar de drempel voor het initiëren van de “gele kaart”-procedure niet is bereikt; is van mening dat de standpunten van de nationale parlementen hierdoor meer zichtbaarheid krijgen; 35. neemt kennis van het “één erbij, één eraf”-beginsel, waarbij belanghebbenden een rol spelen en waarmee de Commissie ernaar streeft nieuwe lasten voor met name micro-ondernemingen en kmo’s te compenseren door intrekking van regelgeving op EU-niveau op hetzelfde beleidsgebied die vergelijkbare lasten met zich meebrengt voor burgers en bedrijven; benadrukt dat deze aanpak er niet toe mag leiden dat in strijd wordt gehandeld met de doelstellingen van betere regelgeving en niet mag leiden tot onoverwogen besluiten om wetgeving of minder strenge normen in te trekken, en dat het doel ervan moet zijn de EU-wetgeving te moderniseren en te hervormen om nieuwe maatschappelijke uitdagingen het hoofd te kunnen bieden; benadrukt dat voorkomen moet worden dat de opstelling, omzetting en uitvoering van EU-handelingen leidt tot extra onnodige administratieve lasten, maar dat dit niet mag uitmonden in deregulering of het niet opstellen van regelgeving, en de parlementen van de lidstaten er evenmin van mag weerhouden om ambitieuzere maatregelen vast te stellen of in stand te houden of strengere normen op het gebied van sociale bescherming, milieubescherming of consumentenbescherming vast te stellen in situaties waarin het recht van de Unie slechts in minimumnormen voorziet; 36. benadrukt dat er alleen maar beleid en regelgeving van hoge kwaliteit tot stand kan worden gebracht als bestuurlijke en wetgevende besluitvormingsprocessen open, efficiënt, transparant en onafhankelijk zijn; benadrukt dat invoering van geharmoniseerde administratieve procedures zou bijdragen aan goede bestuurlijke en regelgevingspraktijken in de EU en zou zorgen voor een sterkere koppeling tussen deskundige besluitvorming en democratische legitimiteit; 37. is in dit verband ingenomen met het feit dat de Commissie in 2020, voortbouwend op de ervaringen die zijn opgedaan met het Refit-platform, het platform “Fit for Future” heeft opgericht, een deskundigengroep op hoog niveau waaraan wordt deelgenomen door diverse belanghebbenden, deskundigen van de lidstaten en vertegenwoordigers van het Comité van de Regio’s en het Europees Economisch en Sociaal Comité, die de Commissie adviezen geeft over hoe zij EU-wetgeving doeltreffender kan maken, bestaande maatregelen die mogelijk onnodig belastend zijn in kaart brengt, en de Commissie adviseert hoe zij deze maatregelen kan vereenvoudigen en moderniseren, onder meer door middel van digitalisering, om ervoor te zorgen dat EU-wetgeving de EU-burgers en -ondernemingen helpt en niet tot last is; 38. spoort nationale parlementen aan regionale parlementen met wetgevingsbevoegdheid bij EU-wetgevingsinitiatieven te betrekken, en pleit ervoor dat deze parlementen systematisch worden geraadpleegd over belangrijke initiatieven, met name als er sprake is van een verband met regionale bevoegdheden; herinnert eraan dat dergelijke parlementen vertegenwoordigd zijn in het Comité van de Regio’s, en dat zij overeenkomstig artikel 6 van Protocol nr. 2 bij het VWEU door de nationale parlementen kunnen worden geraadpleegd; 39. herinnert eraan dat de ontwikkelingen op het gebied van digitale innovatie zeer snel gaan en dat ondernemers de drijvende kracht vormen achter de digitale agenda; acht het daarom van zeer groot belang dat er toekomstbestendige regels worden vastgesteld die gelijke tred houden met digitale innovatie, waarbij echter de beginselen van subsidiariteit en evenredigheid geëerbiedigd moeten worden; merkt op dat de belangrijkste wetgevingsprioriteiten van de EU voor 2017-2019 voor een groot deel initiatieven waren die onder de bevoegdheid van de Commissie interne markt en consumentenbescherming (IMCO) vielen en voornamelijk gericht waren op de tenuitvoerlegging van de strategie voor de interne markt en de strategie voor een digitale eengemaakte markt, waarbij de nadruk lag op regelgeving bedoeld om ongerechtvaardigde en onevenredige belemmeringen weg te nemen en nieuwe kansen te creëren ten behoeve van consumenten en ondernemingen; 40. herinnert eraan dat EU-wetgeving in de meeste gevallen in de plaats komt van 27 uiteenlopende wetten, waardoor de versnippering van de interne markt vermindert; verzoekt de Commissie er bij de beoordeling van de subsidiariteit en evenredigheid voor te zorgen dat initiatieven gericht op de totstandbrenging van een diepere en eerlijker interne markt een belangrijk onderdeel van de toekomstige jaarlijkse programmering blijven vormen, en daarbij een hoog niveau van consumentenbescherming te waarborgen; 41. benadrukt dat de doelstellingen van beter wetgeven regelmatig moeten worden herzien en geëvalueerd aan de hand van de criteria van de agenda voor betere wetgeving, met inbegrip van monitoring en verslaglegging; wijst erop dat de doelstellingen goed met elkaar in evenwicht moeten zijn en op hun doeltreffendheid moeten worden geëvalueerd, rekening houdend met de middelen die worden ingezet voor activiteiten op het gebied van betere regelgeving en voor externe bijdragen; wijst op het belang van vergelijkbare EU-brede gegevens voor deze evaluatie en verzoekt de Commissie na te gaan of het gebruik van de instrumenten voor betere regelgeving heeft bijgedragen tot het bereiken van doelstellingen zoals betere beleidsresultaten; 42. verzoekt de Commissie deze resolutie in aanmerking te nemen bij het opstellen van de aangekondigde mededeling over betere regelgeving; 43. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad, de Commissie, het Comité van de Regio’s, het Europees Economisch en Sociaal Comité en de regeringen en parlementen van de lidstaten. Het Europees Parlement, – gezien de stabilisatie- en associatieovereenkomst (SAO) tussen de Europese Gemeenschappen en hun lidstaten, enerzijds, en Bosnië en Herzegovina (BiH), anderzijds, alsmede het Protocol tot aanpassing daarvan om rekening te houden met de toetreding van de Republiek Kroatië tot de Europese Unie, – gezien de eerste bijeenkomst van het Parlementair Stabilisatie- en Associatiecomité (SAPC) EU-BiH die op 5 en 6 november 2015 werd gehouden, de derde bijeenkomst van de Stabilisatie- en Associatieraad EU-BiH die op 13 juli 2018 plaatsvond en de vierde bijeenkomst van het Stabilisatie- en Associatiecomité EU-BiH die op 7 november 2019 werd gehouden, – gezien het verzoek van BiH om toetreding tot de Europese Unie van 15 februari 2016, – gezien de regionale samenwerkingsinitiatieven in Zuidoost-Europa en de pan-Europese initiatieven, zoals het samenwerkingsproces voor Zuidoost-Europa, het Brdo-Brijuni-proces, het Midden-Europees initiatief, het Adriatisch-Ionisch initiatief, het Verdrag tot oprichting van de Energiegemeenschap, Erasmus+, de EU-strategieën voor de Donau-regio en voor de Adriatisch-Ionische regio, het regionaal initiatief voor migratie, asiel en vluchtelingen (Marri), de Regionale Commissie voor de vaststelling van feiten over alle slachtoffers van oorlogsmisdaden en andere schendingen van de mensenrechten die zijn begaan op het grondgebied van het voormalige Joegoslavië (Recom), het regionaal netwerk voor toetreding (RENA), de regionale hogeschool voor bestuurskunde (ReSPA), het regionaal bureau voor jongerensamenwerking (RYCO), het Verdrag tot oprichting van de Vervoersgemeenschap, het fonds voor de Westelijke Balkan en de Midden-Europese Vrijhandelsovereenkomst (Cefta), – gezien de mededeling van de Commissie van 5 februari 2020 getiteld “Bevordering van het toetredingsproces – Een geloofwaardig EU-perspectief voor de Westelijke Balkan” ( COM(2020)0057 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 29 mei 2019 getiteld “Mededeling over het EU-uitbreidingsbeleid 2019” ( COM(2019)0260 ), vergezeld van de mededeling van de Commissie getiteld “Advies van de Commissie betreffende het verzoek van BiH om toetreding tot de Europese Unie” ( COM(2019)0261 ) en het analytische verslag (SWD(2019)0222), – gezien de mededeling van de Commissie van 6 oktober 2020 getiteld “Mededeling over het EU-uitbreidingsbeleid 2020” ( COM(2020)0660 ), vergezeld van het werkdocument van de diensten van de Commissie getiteld “Bosnia and Herzegovina 2020 Report” (SWD(2020)0350), – gezien het Verdrag betreffende de bescherming en de bevordering van de diversiteit van cultuuruitingen, aangenomen door de Algemene Conferentie van de Unesco tijdens haar 33e zitting op 20 oktober 2005, – gezien zijn resolutie van 17 december 2020 over het burgerinitiatief “Minority SafePack – one million signatures for diversity in Europe” (1) , – gezien het op 25 februari 1991 aangenomen Verdrag inzake milieueffectrapportage in grensoverschrijdend verband, – gezien de conclusies van de Raad van 25 januari 2021 over “Klimaat- en energiediplomatie – Verwezenlijking van de externe dimensie van de Europese Green Deal” en van 20 januari 2020 over klimaatdiplomatie, en gezien de conclusies van de Europese Raad van 10 en 11 december 2020 over het klimaat, – gezien het werkdocument van de Europese Dienst voor extern optreden van 6 november 2020 getiteld “Climate Change and Defence Roadmap”, – gezien de conclusies van de Raad van 5 juni 2020 over intensievere samenwerking met de partners van de Westelijke Balkan op het gebied van migratie en veiligheid, – gezien de conclusies van de Raad van 14 oktober 2019 en 12 oktober 2020 over BiH en operatie EUFOR Althea, – gezien de mededeling van de Commissie van 6 oktober 2020 getiteld “Een economisch en investeringsplan voor de Westelijke Balkan” ( COM(2020)0641 ), – gezien het proces van Berlijn, dat op 28 augustus 2014 is gestart, en de top EU-Westelijke Balkan van 10 november 2020 in Sofia, – gezien de gezamenlijke verklaring van de voorzitter van het Europees Parlement en de voorzitters van de parlementen van de landen van de Westelijke Balkan van 28 januari 2020, – gezien de verklaring van Zagreb, die werd aangenomen tijdens de topbijeenkomst EU-Westelijke Balkan in Zagreb op 6 mei 2020, – gezien zijn aanbeveling van 19 juni 2020 aan de Raad, de Commissie en de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid betreffende de Westelijke Balkan, naar aanleiding van de top van 2020 (2) , – gezien de tijdens de top EU-Westelijke Balkan van 17 mei 2018 aangenomen verklaring van Sofia en de hieraan gehechte prioriteitenagenda van Sofia, – gezien het deskundigenverslag over problemen met de rechtsstaat in BiH van 5 december 2019, – gezien het advies over de constitutionele situatie in BiH en de bevoegdheden van de hoge vertegenwoordiger dat tijdens de 62e zitting (Venetië, 11‑12 maart 2005) werd aangenomen door de Commissie van Venetië, en de daaropvolgende aanbevelingen van de Commissie van Venetië over constitutionele aangelegenheden in BiH, – gezien het Europees Handvest inzake lokale autonomie, – gezien het eindverslag van het Bureau voor Democratische Instellingen en Mensenrechten (ODIHR) van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) van 25 januari 2019 over de parlementsverkiezingen van 7 oktober 2018 in BiH, – gezien de verklaring van de partners van de Westelijke Balkan van 5 juli 2019 over de integratie van Roma in het EU-uitbreidingsproces, ook bekend als de verklaring van Poznan, en de mededeling van de Commissie getiteld “Een Unie van gelijkheid: strategisch EU-kader voor gelijkheid, inclusie en participatie van de Roma” (SWD(2020)0530), – gezien de OVSE-publicatie van 26 oktober 2020 getiteld “Two Schools under One Roof: The Most Visible Example of Discrimination in Education in BiH”, – gezien de resolutie over de uitvoering van het Kaderverdrag inzake de bescherming van nationale minderheden door BiH, die op 12 juni 2019 werd aangenomen door het Comité van Ministers van de Raad van Europa, – gezien het document over gezamenlijke sociaal-economische hervormingen voor de periode 2019-2022, dat op 10 oktober 2019 is goedgekeurd door de regeringen van de entiteiten, en het document van de ministerraad van 30 januari 2020 over sociaal-economische hervormingen in BiH voor de periode 2020-2022, – gezien het 58e rapport en eerdere rapporten aan de VN-Veiligheidsraad van de hoge vertegenwoordiger voor de uitvoering van het vredesakkoord betreffende BiH, – gezien resolutie 2549 (2020) van de VN-Veiligheidsraad van 5 november 2020 over de verlenging van het mandaat van operatie Althea, – gezien zijn resoluties van 9 juli 2015 over de herdenking van Srebrenica (3) , van 15 januari 2009 over Srebrenica (4) en van 7 juli 2005 over de toekomst van de Balkan tien jaar na Srebrenica (5) , – gezien zijn resolutie van 2 april 2009 over het Europese geweten en het totalitarisme (6) , – gezien zijn resolutie van 19 september 2019 over het belang van Europese herinnering voor de toekomst van Europa (7) , – gezien de resolutie van het Comité van Ministers van de Raad van Europa van 12 november 2020 tot vaststelling van een uitgebreide deelovereenkomst over het Waarnemingscentrum voor geschiedenisonderwijs in Europa, – gezien de conclusies van de Raad over de prioriteiten van de EU voor samenwerking met de Raad van Europa in de periode 2020-2022, – gezien zijn resolutie van 17 december 2015 over het vredesakkoord van Dayton, dat twintig jaar geleden werd gesloten (8) , – gezien zijn resolutie van 13 november 2018 over minimumnormen voor minderheden in de EU (9) , – gezien zijn resolutie van 11 september 2013 over Europese talen die met uitsterven worden bedreigd en taalkundige verscheidenheid in de Europese Unie (10) , – gezien de gezamenlijke verklaring van hoge vertegenwoordiger Josep Borrell en commissaris Oliver Várhelyi van 21 december 2020 over het houden van gemeenteraadsverkiezingen in Mostar, – gezien het besluit van de VN-Veiligheidsraad tot instelling van het mechanisme voor de uitoefening van de residuele functies van de internationale straftribunalen (“ het mechanisme”), dat een aantal essentiële taken vervult die voorheen werden uitgevoerd door het Internationaal Straftribunaal voor het voormalige Joegoslavië (ICTY), en zijn verslagen, resultaten en aanbevelingen, – gezien het verslag van het Internationaal Straftribunaal voor het voormalige Joegoslavië van 1 juli 2017, – gezien het voortgangsverslag van de aanklager van het mechanisme voor de uitoefening van de residuele functies van de internationale straftribunalen van 19 mei 2020, – gezien zijn eerdere resoluties over het land, – gezien artikel 54 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie buitenlandse zaken ( A9-0185/2021 ), A. overwegende dat het stabilisatie- en associatieproces en het verzoek van BiH om toetreding tot de EU de strategische keuze van het land op weg naar Europese integratie vormen, en moeten worden omgezet in tastbare resultaten ter plekke en grotere inspanningen om over te gaan naar de tweede fase van de SAO; B. overwegende dat het Parlement een groot voorstander is van de Europese integratie van BiH; C. overwegende dat de vooruitgang van BiH op het gebied van Europese en Euro-Atlantische integratie bijdraagt tot de veiligheid, stabiliteit en economische welvaart van het land; D. overwegende dat de doorvoering van betekenisvolle hervormingen waarmee het leven van de mensen in BiH wordt verbeterd en de toetreding tot de EU wordt vergemakkelijkt, de inzet van alle politieke leiders, autoriteiten, instellingen en ambtsdragers van BiH vergt; E. overwegende dat een duidelijke binnenlandse verdeling van de bevoegdheden en nauwere en constructieve samenwerking in goed vertrouwen tussen de verschillende bestuursniveaus van essentieel belang is; F. overwegende dat de voortgang van BiH op weg naar toetreding tot de EU afhangt van de uitvoering door BiH van de 14 essentiële prioriteiten in het advies van de Commissie over het verzoek van BiH om toetreding tot de EU; G. overwegende dat het land nog steeds te kampen heeft met talrijke uitdagingen met betrekking tot de rechtsstaat, democratische instellingen, mensenrechten en fundamentele vrijheden, bestuur, verantwoordingsplicht, de bestrijding van corruptie en georganiseerde misdaad, vrijheid van meningsuiting, mediavrijheid en een functionerende markteconomie, en dat de geloofwaardigheid van het uitbreidingsproces stoelt op eenduidige resultaten op deze belangrijke gebieden; H. overwegende dat het eerste pride-event in het land op 9 september 2019 heeft plaatsgevonden in de hoofdstad Sarajevo; I. overwegende dat cultuur en cultureel erfgoed helpen om de identiteit van mensen te versterken en om de sociale samenhang, de stabiliteit en het begrip in de samenleving te bevorderen; overwegende dat cultureel erfgoed een op zichzelf staande waarde is; J. overwegende dat de hardnekkige problemen in het verzoeningsproces krachtiger moeten worden aangepakt; K. overwegende dat BiH een transitroute voor migranten is en dat de opvangcapaciteit ontoereikend blijft om, in het licht van een moeilijke sociaal-economische situatie en ondanks aanzienlijke financiële steun van de EU, een ernstige humanitaire situatie adequaat aan te pakken met volledige eerbiediging van de mensenrechtennormen en de grondrechten van mensen die internationale bescherming nodig hebben, voor geïntegreerd grensbeheer te zorgen en irreguliere migratiestromen te beheersen; L. overwegende dat de EU de grootste handelspartner en verreweg de belangrijkste verlener van financiële bijstand van BiH is, en dat die bijstand een enorm verschil maakt in het land; M. overwegende dat de sociale en economische situatie van BiH door de COVID-19-pandemie verslechterd is; overwegende dat de EU 80,5 miljoen EUR heeft uitgetrokken om BiH te helpen COVID-19 en het herstel na de pandemie aan te pakken, alsook 250 miljoen EUR aan macrofinanciële bijstand; overwegende dat het economische en investeringsplan van de EU voor de Westelijke Balkan een belangrijke basis zal vormen om het land te helpen om op lange termijn te herstellen van de gevolgen van de pandemie; 1. herhaalt zijn krachtige steun voor de Europese integratie van BiH en verzoekt de Europese Raad het Europese perspectief van het land te blijven ondersteunen, onder meer door een positief politiek signaal af te geven door het land de status van kandidaat-lidstaat te verlenen; 2. is ingenomen met het streven van BiH om voort te gaan op de weg naar de EU, en vestigt de aandacht op de krachtige steun voor Europese integratie onder de bevolking; 3. herinnert eraan dat het Parlement een groot voorstander is van een op verdiensten gebaseerde benadering, waarbij de vervulling van de vastgestelde criteria wordt gekoppeld aan consistente en geloofwaardige voorwaarden; 4. is ingenomen met de stappen die BiH heeft gezet om een aantal belangrijke aspecten van het advies van de Commissie aan te pakken en met de verdere uitvoering van de stabilisatie- en associatieovereenkomst, waaronder de vooruitgang die is geboekt met betrekking tot het gemengd parlementair comité en de goedkeuring van wetswijzigingen die de weg vrijmaakten voor het houden van de gemeenteraadsverkiezingen in Mostar in december 2020; 5. wijst erop dat het pad op weg naar de EU afhangt van duurzame vrede, langdurige stabiliteit, sociale cohesie en daadwerkelijke verzoening die garant staan voor de democratische en multiculturele aard van BiH; dringt er bij het land op aan om in het kader van de herziene nationale strategie voor de vervolging van oorlogsmisdaden snel werk te maken van de effectieve vervolging van oorlogsmisdaden, en vraagt om een onpartijdig en effectief onderzoek naar deze misdaden; veroordeelt elke vorm van historisch revisionisme, niet-uitvoering van de arresten van het ICTY en het Internationaal Gerechtshof (ICJ), anticonstitutionele, separatistische, nationalistische en opruiende retoriek en daarmee samenhangende daden, en de ontkenning of verheerlijking van oorlogsmisdaden die tijdens de oorlog van de jaren negentig zijn begaan, met inbegrip van de genocide in Srebrenica; dringt erop aan eindelijk actie te ondernemen met betrekking tot de kwestie van de tienduizenden vrouwen die tijdens de oorlogen van de jaren negentig zijn verkracht of anderszins seksueel zijn misbruikt; 6. bevestigt nogmaals zijn steun voor de soevereiniteit, territoriale integriteit en onafhankelijkheid van BiH; veroordeelt verklaringen en voorstellen die tot doel hebben het staatsbestel en de grondwettelijke waarden van BiH te ondermijnen, en herhaalt dat alle autoriteiten, instellingen, ambtsdragers en politieke leiders van BiH de grondwet in overeenstemming moeten brengen met het Europees Verdrag voor de rechten van de mens; Verzoening 7. is verheugd over de inspanningen van lokale en internationale organisaties, waaronder de Internationale Commissie voor Vermiste Personen, om opheldering te brengen over de meer dan 30 000 personen die tijdens de conflicten van de jaren negentig op het grondgebied van het voormalige Joegoslavië vermist zijn geraakt en over de meer dan 8 000 slachtoffers van de genocide in Srebrenica; herinnert eraan dat meer dan 7 200 mensen nog steeds vermist zijn, en dringt er bij de regionale en nationale autoriteiten en de internationale belanghebbenden op aan de samenwerking en de uitwisseling van gegevens over kwesties in verband met vermisten te intensiveren, burgerslachtoffers van oorlogshandelingen, met inbegrip van overlevenden van seksueel geweld, schadeloos te stellen en te zorgen voor de veilige en duurzame terugkeer van vluchtelingen en intern ontheemden door middel van toegang tot gezondheidszorg, onderwijs en sociale bescherming; erkent dat er enige vooruitgang, zij het onvoldoende, is geboekt bij de tenuitvoerlegging van bijlage 7 bij het vredesakkoord van Dayton over vluchtelingen en ontheemden; vraagt nogmaals dat er een eind wordt gemaakt aan alle vormen van discriminatie van terugkeerders; vraagt dat er een wet wordt aangenomen die de ontkenning van genocide, de Holocaust, misdaden tegen de menselijkheid en oorlogsmisdaden verbiedt; 8. vraagt alle autoriteiten in de regio de Regionale Commissie voor de vaststelling van feiten over alle slachtoffers van oorlogsmisdaden en andere schendingen van de mensenrechten die tussen 1 januari 1991 en 31 december 2001 zijn begaan op het grondgebied van het voormalige Joegoslavië (Recom) op te richten en daarmee voort te bouwen op het belangrijke werk dat door de Coalitie van Recom is verzet; 9. benadrukt hoe belangrijk het werk van het RYCO is, dat een sfeer van verzoening en samenwerking bevordert onder jongeren in de regio door middel van uitwisselingsprogramma’s voor jongeren, en is ingenomen met de actieve deelname van BiH; 10. herhaalt dat de werkzaamheden in het kader van het verzoeningsproces gericht moeten zijn op de jongeren van het land en op jonge leeftijd moeten beginnen, door verzoening in het onderwijsproces te integreren, en dringt er daarom bij de autoriteiten op alle niveaus op aan te zorgen voor inclusief en niet-discriminerend onderwijs voor alle kinderen, ongeacht hun etnische, culturele of persoonlijke achtergrond, overeenkomstig de resolutie van het Comité van Ministers van de Raad van Europa van 2019 over de tenuitvoerlegging van het Kaderverdrag inzake de bescherming van nationale minderheden door BiH; onderstreept dat gebruik kan worden gemaakt van best practices op het gebied van integratie en inclusie die in de multi-etnische en multiculturele lidstaten worden toegepast; 11. benadrukt dat dringend een einde moet worden gemaakt aan de segregatie in het onderwijs, die met name tot uiting komt in de aanhoudende discriminerende praktijk van “twee scholen onder één dak”, die etnische verdeeldheid institutionaliseert, stereotypen en vooroordelen bestendigt en wantrouwen in de hand werkt door contact tussen leerlingen met verschillende achtergronden te verhinderen; onderstreept dat deze praktijk niet alleen volledig in strijd is met het begrip verzoening zelf, maar op lange termijn ook een bedreiging vormt voor de stabiliteit en welvaart van het land; 12. onderstreept dat verschillen in geschiedenisonderwijs en leerboeken een aanzienlijke bedreiging vormen voor een gedeeld gevoel van burgerschap en sociale cohesie, en pleit voor een betekenisvolle harmonisatie van de drie bestaande leerplannen door het mainstreamen van vaardigheden op het gebied van kritisch denken en het elimineren van contrafeitelijke inhoud die verdeeldheid in de hand werkt; 13. verzoekt de Commissie een programma op te zetten om duurzame hervormingen in het onderwijsstelsel van BiH te ondersteunen; benadrukt dat kwaliteitsonderwijs jongeren een visie en een perspectief op een positieve toekomst biedt, en zo bijdraagt tot het tegengaan van braindrain en jeugdwerkloosheid; roept op tot meer betrokkenheid bij en bevordering van Europese onderwijs-, cultuur- en onderzoeksprogramma’s zoals Horizon Europa, Creatief Europa en Erasmus+; 14. verzoekt de besluitvormers de deelname van BiH aan het volgende PISA-onderzoek (Programme for International Student Assessment) van de OESO mogelijk te maken en uitvoering te geven aan de voorstellen die voortvloeien uit de resultaten van het PISA-onderzoek van 2018; 15. vraagt BiH de ongelijke toegang tot afstandsonderwijs, die ertoe leidt dat vele kinderen gedurende de pandemie geen gebruik kunnen maken van hun recht op onderwijs, te verhelpen; Functioneren van de democratische instellingen 16. dringt er bij alle autoriteiten, instellingen, ambtsdragers en politieke leiders van BiH op aan de werkzaamheden en de samenwerking aanzienlijk te bespoedigen teneinde volledig te voldoen aan de 14 essentiële prioriteiten in het advies van de Commissie over het verzoek van BiH om toetreding tot de EU; verzoekt de autoriteiten politieke wil te mobiliseren om de nauwere samenwerking die nodig is om de COVID-19-crisis aan te pakken, te faciliteren en prioriteit te geven aan de werkzaamheden op het gebied van de democratische werking, de rechtsstaat, de grondrechten en de hervorming van het openbaar bestuur; 17. onderstreept dat de samenwerking en de uitwisseling van gegevens tussen de jurisdicties van de staat, de entiteiten en de kantons op alle beleidsgebieden aanzienlijk moeten worden verbeterd; merkt op dat de capaciteit en deskundigheid van het land op het gebied van het brede scala aan kwesties in verband met de nakoming van zijn verplichtingen die uit Europese integratie voortvloeien, dringend moet worden versterkt; 18. onderstreept dat de effectieve oprichting, onafhankelijke werking en verantwoordingsplicht van democratische instellingen essentiële kenmerken zijn van een levensvatbare democratie en een voorwaarde zijn voor vorderingen in het proces van integratie in de EU, met inbegrip van het verkrijgen van de status van kandidaat-lidstaat; waarschuwt dat verdeeldheid zaaiende en separatistische etnisch-nationalistische en anticonstitutionele retoriek en pogingen om het functioneren van de instellingen te dwarsbomen, ondermijnend zijn voor de nationale coördinatie en besluitvorming over belangrijke beleidsmaatregelen en hervormingen alsook voor de eenheid en de duurzame stabiliteit; 19. vestigt de aandacht op de aanneming van de wijzigingen van de kieswet van BiH waardoor de burgers van Mostar tijdens de gemeenteraadsverkiezingen van 2020 konden stemmen, voor het eerst sinds 2008, en is verheugd dat de nieuwe lokale besturen zijn samengesteld; roept de gemeenteraad en de burgemeester op om hun democratische mandaat te vervullen; onderstreept dat het politieke akkoord op generlei wijze afbreuk mag doen aan de jarenlange doelstelling van de Unie om een einde te maken aan segregatie en voor de hereniging van de stad te zorgen; benadrukt dat bemiddeling of medefacilitering van akkoorden door de EU moet plaatsvinden binnen het kader van democratisch verkozen instellingen in een inclusief proces, waarbij ook oppositiepartijen en vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld worden betrokken, het land nauwer moet doen aansluiten bij de internationale normen en alle burgers ten goede moet komen zonder de etnische verdeeldheid te vergroten; 20. is ingenomen met de stemming in de Parlementaire Vergadering van 22 juli 2020 over het reglement voor de bijeenkomsten van het Parlementair Stabilisatie- en Associatiecomité, die de weg effent voor een onverwijlde officiële goedkeuring ervan door het tweede Parlementair Stabilisatie- en Associatiecomité EU-BiH en voor een constructieve parlementaire samenwerking; 21. herinnert eraan dat BiH zich er bij de toetreding tot de Raad van Europa in 2002 toe heeft verplicht de lacunes in het grondwettelijk kader aan te pakken, onder meer door een harmonisatie van de wetgeving op kantonnaal en federaal niveau, en vooruitgang te boeken met de hervormingen die BiH moeten omvormen tot een volledig functionele en inclusieve staat die de rechten van alle burgers volledig waarborgt; benadrukt dat institutionele hervormingen afhangen van de wil en het engagement van de autoriteiten, de instellingen, de ambtsdragers en de politieke leiders in het land om echte en reeds lang noodzakelijke vorderingen te maken met de grondwetswijziging, die deel uitmaakt van de 14 essentiële prioriteiten, bij voorkeur vóór de algemene verkiezingen van 2022; dringt er bij de internationale gemeenschap op aan de voorwaarden te scheppen voor en actieve steun te verlenen aan een inclusieve dialoog over de grondwetswijziging, ook binnen de instellingen van BiH en tussen de verkozen vertegenwoordigers in BiH, onder auspiciën van de EU, in het bijzonder het Parlement, en met actieve deelname van het maatschappelijk middenveld en de burgers; benadrukt dat deze dialoog parallel moet lopen met de uitvoering van andere hervormingen; 22. dringt er bij de Commissie op aan om in haar volgende jaarverslag meer nadruk te leggen op de grondwetshervorming; 23. verzoekt de Commissie en de Europese Dienst voor extern optreden (EDEO) hun faciliteringsactiviteiten in BiH op te voeren teneinde de politieke dialoog en de verzoening te versterken en een kader te bieden om de erfenis van het verleden te verwerken en de verdeeldheid in de samenleving te overwinnen; dringt aan op een gecoördineerde betrokkenheid van de EU-actoren en ‑instellingen in BiH en op een versterkte trans-Atlantische aanpak; De rechtsstaat 24. betreurt het gebrek aan vooruitgang bij de justitiële hervormingen, waaronder de uitvoering van de aanbevelingen over de 14 prioriteiten van het advies van de Commissie en het verslag-Priebe; herhaalt dat het dringend noodzakelijk is het professionalisme en de verantwoordingsplicht van de rechterlijke macht te vergroten om haar onafhankelijkheid van ongepaste beïnvloeding te waarborgen en de almaar oplopende achterstand bij de behandeling van rechtszaken aan te pakken; benadrukt dat deze hervormingen essentieel zijn opdat het land de status van kandidaat-lidstaat kan krijgen en dat ze louter afhangen van de nodige politieke wil; 25. dringt erop aan dat de hervorming van de Hoge Raad voor Justitie en Rechtsvervolging (HJPC) en de rechtbanken van BiH snel wordt doorgevoerd in overeenstemming met de EU-normen en overeenkomstig de aanbevelingen van de Commissie en het advies van de Commissie van Venetië, en dat de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht van BiH wordt versterkt door middel van benoemings-, beoordelings-, integriteits- en tuchtmaatregelen, onder meer door het controleren van vermogensverklaringen; 26. onderstreept dat in het hele land een uniforme uitlegging van de wet mogelijk moet worden gemaakt; dringt er bij BiH op aan een rechterlijke instantie op te richten die zorgt voor een consistente en geharmoniseerde uitlegging van de wet, en herinnert eraan dat voor onafhankelijke rechterlijke toetsing moet worden gezorgd door de oprichting van een hof van beroep in tweede aanleg; 27. is verheugd over het memorandum van overeenstemming over de oprichting van een gezamenlijk coördinatieorgaan van verenigingen van rechters en aanklagers om de onafhankelijkheid, de transparantie en de verantwoordingsplicht van de rechterlijke macht te versterken, en verzoekt alle betrokken verenigingen zich erbij aan te sluiten; 28. dringt er bij BiH op aan een nationaal gezamenlijk contactpunt voor samenwerking met Europol op te richten om de uitwisseling van criminele inlichtingen te verbeteren, en een samenwerkingsovereenkomst met Eurojust te sluiten die een efficiënte uitwisseling van justitiële informatie en het delen van bewijsmateriaal mogelijk maakt; 29. vraagt de besluitvormers van BiH dringend zorg te dragen voor de goede werking van de gerechtelijke instellingen, met inbegrip van de procedure voor de benoeming van rechters bij het Grondwettelijk Hof van de Federatie; 30. is ingenomen met de inspanningen van de autoriteiten van BiH om radicalisering, financiering van terrorisme en betrokkenheid van hun burgers in buitenlandse conflictzones te voorkomen; 31. dringt aan op onmiddellijke stappen ter bestrijding van de wijdverbreide corruptie en straffeloosheid in de publieke sfeer om het vertrouwen van de burgers in de instellingen te herstellen; wijst in dit verband op het belang van invoering van doeltreffende en consistente afschrikkings-, preventie-, opsporings-, proactieve onderzoeks- en sanctiemechanismen, in overeenstemming met de internationale normen en de aanbevelingen van de Groep van Staten tegen Corruptie (Greco); 32. verzoekt BiH om op staatsniveau een nieuwe strategie en een nieuw actieplan ter bestrijding van corruptie vast te stellen en daarvoor voldoende financiële middelen vrij te maken, en de doeltreffende werking en de onafhankelijkheid van en de coördinatie tussen corruptiepreventieorganen op alle overheidsniveaus te waarborgen, om ervoor te zorgen dat onderzoeken ongehinderd kunnen worden uitgevoerd en dat er verantwoording wordt afgelegd; 33. herhaalt dat alle banden van politiek en bestuur met de georganiseerde misdaad moeten worden verbroken door middel van duidelijke waarborgen inzake corruptiebestrijding en controlemechanismen en een grotere politieke en bestuurlijke transparantie, doeltreffende vervolging in corruptiezaken op hoog niveau, met bijzondere aandacht voor de aanpak van economische en financiële misdrijven, misdrijven in verband met overheidsopdrachten, COVID-gerelateerde corruptiezaken en corruptie in verband met de financiering van politieke partijen en campagnes; dringt er bij de bevoegde organen op aan een onderzoek in te stellen naar ongeoorloofde verrijking door overheidsfunctionarissen; 34. dringt er bij BiH op aan zijn rechtskader ter voorkoming van belangenconflicten en ter bescherming van klokkenluiders te voltooien; 35. benadrukt dat moet worden gezorgd voor consistente nationale normen voor een professioneel overheidsapparaat, en dringt erop aan dat er op korte termijn gewerkt wordt aan de invoering van op verdienste gebaseerde normen en het realiseren van transparantie bij openbare benoemingen en bevorderingen, en dat een cultuur van integriteit bevorderd wordt; is verheugd dat het strategisch kader voor de hervorming van het openbaar bestuur is goedgekeurd, waardoor de EU-middelen hiervoor konden worden vrijgemaakt; herinnert eraan dat het openbaar bestuur in het hele land moet worden gestroomlijnd en geharmoniseerd, en dat daarbij toepassing moet worden gegeven aan transparante, evenredige en op verdiensten gebaseerde benoemings- en selectieprocedures; Grondrechten 36. is bezorgd over de situatie op het gebied van de grondrechten en dringt aan op efficiëntere en omvattender nationale strategieën inzake de mensenrechten en de bestrijding van discriminatie, alsmede op maatregelen ter voorkoming en bestrijding van intolerantie tussen religieuze en etnische groepen; benadrukt dat discriminatie naar behoren voorkomen moet worden en dat de verspreiding van haatuitingen (zowel online als offline), haatmisdrijven en geweld tegen etnische en religieuze minderheden, vrouwen, de LGBTIQ+-gemeenschap en migranten en asielzoekers vervolgd moet worden, en dat de maatschappelijke integratie, de onderwijsdeelname en de integratie op de arbeidsmarkt van minderheden en kwetsbare bevolkingsgroepen, waaronder personen met een handicap en Roma, bevorderd moeten worden, in overeenstemming met de verklaring van Poznan van 2019 over de integratie van de Roma in het kader van het EU-uitbreidingsproces; 37. is ingenomen met de inspanningen ter bevordering van de vrijheid van godsdienst, wederzijds respect en de interreligieuze dialoog, onder meer via de interreligieuze raad van BiH; dringt er bij de bevoegde autoriteiten op aan onverwijld onderzoek in te stellen naar en over te gaan tot vervolging van misdrijven met religieuze motieven; 38. wijst er met klem op dat daadwerkelijke verzoening onmogelijk is als er nog altijd sprake is van segregatie en discriminatie, onder meer wat betreft de toegang tot onderwijs (zowel online als offline), werkgelegenheid en sociale rechten, en dringt aan op maatregelen om een einde te maken aan de grootschalige discriminatie van specifieke groepen; dringt bij de bevoegde autoriteiten erop aan te zorgen voor inclusief en niet-discriminerend onderwijs voor alle kinderen; 39. wijst op de vooruitgang op het gebied van kinderbescherming, onder meer wat betreft de uitvoering van wetten inzake de bescherming en behandeling van kinderen en jongeren in het kader van strafrechtelijke procedures en de instelling van een systeem voor pleegzorg; herinnert eraan dat er een actieplan nodig is inzake kinderbescherming en dat er meer maatregelen genomen moeten worden om ervoor te zorgen dat de rechten van kinderen op gezondheid, onderwijs, bescherming, rechtsbescherming en gelijke kansen worden gewaarborgd door middel van inclusief onderwijs en voorkoming van geweld tegen kinderen; 40. wijst op de noodzaak om de maatregelen ter voorkoming van gendergerelateerd en huiselijk geweld - fenomenen die sinds de COVID-19-pandemie meer voorkomen - te versterken en daarnaast te zorgen voor nationale maatregelen gericht op slachtofferhulp, rechtsbijstand en veilige huisvesting; dringt er bij de autoriteiten op aan de wetgeving inzake gendergelijkheid te harmoniseren en ten uitvoer te leggen en te zorgen voor adequate ondersteuning van verdedigers van vrouwenrechten en maatschappelijke organisaties; wijst erop dat er in het kader van de externe financieringsinstrumenten van de EU geld moet worden uitgetrokken voor gendergelijkheid, en dat de toegang tot financiering voor lokale en kleine maatschappelijke organisaties moet worden verbeterd; 41. moedigt BiH aan meer werk te maken van de bescherming van personen met een handicap en een strategie voor de-institutionalisering op te stellen en aan te nemen, om te garanderen dat personen met een handicap een waardig leven kunnen leiden; spreekt zijn afkeuring uit over het feit dat het wettelijk is toegestaan dat personen met een handicap hun handelingsbekwaamheid wordt ontnomen, hetgeen een duidelijke schending is van het Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap, waarbij BiH partij is; spreekt zijn afkeuring uit over discriminatie bij de ondersteuning van personen met een handicap, zoals de prioritering van personen met een oorlogsgerelateerde handicap; 42. benadrukt dat de participatie van de burgers in het democratisch bestel in het land gewaarborgd moet worden door maatschappelijke organisaties op passende en inclusieve wijze bij het EU-integratieproces te betrekken; dringt er bij de autoriteiten op aan te zorgen voor een gunstig klimaat voor maatschappelijke organisaties, door de Europese normen inzake de bescherming en bevordering van de vrijheid van vereniging en vergadering te handhaven, en betreurt alle selectieve beperkingen; onderstreept dat iedere burger het recht heeft zijn vrijheid van meningsuiting uit te oefenen in zijn moedertaal; verzoekt de autoriteiten een strategisch kader voor samenwerking met het maatschappelijk middenveld te ontwikkelen en in het kader van inclusieve beleidsdialogen te zorgen voor zinvol overleg met het maatschappelijk middenveld; 43. is ingenomen met het feit dat op 9 september 2019 de allereerste Sarajevo Pride werd gehouden, en verwacht dat de laatste beperkingen in verband met de pandemie een volgend pride-evenement op de korte termijn niet zullen belemmeren; herinnert eraan dat de situatie van LGBTIQ+-personen moet worden verbeterd, dat geweld en haatmisdrijven tegen deze personen moeten worden vervolgd, dat hun maatschappelijke inclusie moet worden bevorderd en dat er een actieplan ter zake moet worden aangenomen; 44. is ingenomen met de ondertekening door BiH van het vernieuwde Verdrag tot bescherming van personen met betrekking tot de geautomatiseerde verwerking van persoonsgegevens (“Convention 108+”) van de Raad van Europa en dringt er bij de autoriteiten op aan juridische stappen te nemen om met de EU-wetgeving strokende normen inzake de bescherming van persoonsgegevens te waarborgen; 45. is ingenomen met het besluit van het grondwettelijk hof van 4 oktober 2019 om artikel 11 van de grondwet van de Republiek Srpska nietig te verklaren, waardoor nu de doodstraf in heel BiH is afgeschaft; betreurt echter dat dit besluit, dat tegemoetkomt aan een deel van een van de belangrijkste prioriteiten, door de rechter moest worden genomen en niet de uitkomst was van een politiek proces; 46. betreurt dat BiH nog steeds in strijd met het Europees Verdrag voor de rechten van de mens handelt door geen uitvoering te geven aan de uitspraken van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) in de zaken Sejdić-Finci, Zornić, Pilav en Šlaku die betrekking hadden op non-discriminatie en waarin het EHRM stelde dat de democratische gelijkheid van burgers in het verkiezingsproces van het land gewaarborgd moet worden, hetgeen een voorwaarde is voor het openen van toetredingsonderhandelingen; dringt er bij BiH op aan zonder verder uitstel uitvoering te geven aan de uitspraken van het EHRM en het constitutioneel hof; stelt vast dat het verkiezingsproces nog steeds tekortkomingen vertoont en wijst er nogmaals op dat de discriminerende beperkingen van het passief kiesrecht op basis van etniciteit en woonplaats dringend aangepakt moeten worden door middel van de nodige grondwetswijzigingen daartoe; 47. roept de autoriteiten, instellingen, ambtsdragers en politieke leiders op om de inclusieve onderhandelingen over hervorming van het kiesstelsel te hervatten, en betreurt hun terughoudendheid om uitvoering te geven aan deze uitspraken en alle vormen van ongelijkheid en discriminatie in het kader van het verkiezingsproces uit te bannen; benadrukt dat er met betrekking tot de verkiezingen in Mostar overeenstemming werd bereikt, waaruit de politieke wil blijkt om tot een compromis te komen, en benadrukt dat een akkoord over verkiezingskwesties niet misbruikt mag worden voor andere doeleinden dan die welke door het EHRM zijn bepaald; onderstreept dat deze wijzigingen bij voorkeur vóór de algemene verkiezingen van 2022 moeten worden doorgevoerd, dat moet worden gezorgd voor een voldoende diverse politieke vertegenwoordiging op alle bestuursniveaus en dat erop moet worden toegezien dat de verkiezingen in overeenstemming met de Europese normen verlopen en dat uitvoering gegeven wordt aan de aanbevelingen van de OVSE/ODIHR en de aanbevelingen van de Commissie van Venetië ter zake; 48. dringt aan op grondig onderzoek naar de vermeende onregelmatigheden, waaronder fraude bij de registratie van kiezers, identiteitsdiefstal, belemmering van onafhankelijke verkiezingswaarneming en politieke druk op kiezers en de centrale kiesraad van BiH, tijdens de gemeenteraadsverkiezingen van 2020, waaronder die van Mostar; dringt erop aan dat er maatregelen genomen worden om de goede werking van de kiesraad te waarborgen; 49. betreurt de aanhoudende politieke en financiële druk en de instrumentalisering van de media - fenomenen die tijdens de COVID-19-pandemie zijn verergerd - waardoor de vrijheid van meningsuiting en de pluriformiteit van de media worden ondermijnd; uit zijn bezorgdheid over het vijandige klimaat waarin de onafhankelijke media moeten opereren en dringt er bij de autoriteiten op aan de verbale en fysieke bedreigingen van en aanvallen op alle journalisten en andere personen die voor de media werken op doeltreffende wijze te onderzoeken en te vervolgen; dringt er bij BiH op aan om in het kader van het memorandum van overeenstemming dat is ondertekend met de OVSE een mechanisme in te stellen voor het verzamelen en uitwisselen van informatie over schendingen van de vrijheid van meningsuiting en mediavrijheid in het hele land; 50. herhaalt zijn verzoek om invoering van doeltreffende wetgevingsmaatregelen om de transparantie inzake het redactionele beleid, de eigendomsstructuur van media en de regels betreffende subsidies en advertenties te waarborgen; is van oordeel dat er doeltreffende maatregelen moeten worden genomen om haatzaaiende uitlatingen online en offline aan te pakken; 51. wijst nogmaals op de noodzaak om ervoor te zorgen dat de openbare staatsomroep (BHRT), de publieke omroepen op het niveau van de entiteiten en de regelgevende instantie voor communicatie kunnen beschikken over duurzame financiering en dat hun onafhankelijkheid, objectiviteit en financiële transparantie gewaarborgd worden; 52. herinnert eraan dat het voor echte mediapluriformiteit nodig is dat er meertalige inhoud van hoge kwaliteit wordt geproduceerd in alle officiële talen van BiH, en dat met dergelijke meertalige inhoud een bijdrage wordt geleverd aan de bescherming van de culturele diversiteit in het land; pleit voor oprichting van een multinationale en meertalige publieke zender die mensen kan samenbrengen en die kan bijdragen aan vrede en verzoening in de landen in Zuidoost-Europa, naar het voorbeeld van ARTE; 53. wijst erop dat het belangrijk is dat de mediavrijheid gewaarborgd wordt en dat kwaliteitsjournalistiek, feitenonderzoek en mediageletterdheid bevorderd worden om propaganda, desinformatie en nepnieuws aan te pakken, en pleit voor invoering van media-, informatie- en digitale geletterdheid in onderwijsprogramma’s; vindt het belangrijk dat de EU haar communicatiestrategie versterkt om desinformatiecampagnes en buitenlandse inmenging proactief en doeltreffend te bestrijden; merkt op dat bepaalde buitenlandse actoren door middel van het verdraaien van feiten en het uitbuiten van etnische en religieuze verschillen hervormingen trachten te ondermijnen, verdeeldheid aanwakkeren en daarmee de eenheid van het land in gevaar brengen, de geloofwaardigheid van de EU ondergraven en haar optreden in de regio ondermijnen, met name in verband met het uitbreidingsproces en de financiële bijstand tijdens de coronapandemie, waardoor de stabiliteit van BiH en de Europese integratie in gevaar worden gebracht; dringt er bij de EU op aan financiële en andere bijstand te blijven verlenen aan de bevoegde instanties in BiH, om het land beter in staat te stellen deze dreigingen aan te pakken; 54. dringt erop aan dat het EU-integratieproces duidelijk aan het grote publiek wordt uitgelegd, en dat duidelijk wordt gemaakt dat het gaat om een proces van verzoening en een proces dat gericht is op de ontwikkeling van een politieke cultuur die berust op compromissen en wederzijds begrip; 55. dringt er bij de EDEO en de Commissie op aan de coördinatie te verbeteren en in actie te komen tegen desinformatie en hybride dreigingen die erop gericht zijn het Europees perspectief van de regio te ondermijnen, door op strategische wijze de aandacht te vestigen op het belang van de EU voor de burgers in de regio; 56. is bezorgd over de toegenomen migratiedruk op het land en over de ontoereikende opvangvoorzieningen, waardoor de humanitaire situatie in het land slecht is; dringt er bij de autoriteiten van BiH op aan te werken aan zinvolle, duurzame, onmiddellijke en langetermijnoplossingen voor dit probleem, door te zorgen voor een gecoördineerde en strategische respons voor het gehele land, doeltreffende interinstitutionele coördinatie, een beter grensbeheer en een grotere opvangcapaciteit, om te waarborgen dat migranten toegang hebben tot humanitaire bijstand en fundamentele voorzieningen, dat er onder meer bijzondere waarborgen worden ingevoerd voor niet-begeleide minderjarigen en dat toegang geboden wordt tot adequate huisvesting en kinderbescherming; pleit ervoor dat de verantwoordelijkheden op rechtvaardige wijze over het hele grondgebied van BiH verdeeld worden, waarbij politisering vermeden wordt en lokale gemeenschappen die tijdelijke opvangcentra huisvesten voldoende ondersteuning krijgen; dringt er bij BiH op aan een overeenkomst te sluiten met het Europees Ondersteuningsbureau voor asielzaken (EASO) om de capaciteit voor de behandeling van asielaanvragen te vergroten en de samenwerking met de EU te verbeteren, onder meer inzake hervestiging als een veilig en legaal traject voor personen die om internationale bescherming verzoeken; 57. dringt er bij BiH en de EU op aan de samenwerking op het gebied van internationale bescherming van mensen in nood verder te versterken, te werken aan op solidariteit gebaseerde oplossingen, en verdere schendingen van het internationaal recht en de grondrechten, zoals het terugsturen van migranten aan de grenzen van BiH, te voorkomen; verzoekt de Commissie een onafhankelijk monitoring- en onderzoeksmechanisme in te stellen; staat achter de werkzaamheden van de werkgroep van het Europees Parlement voor toezicht op Frontex; verzoekt de Commissie, de EU-agentschappen en internationale organisaties actief met de Bosnische autoriteiten samen te werken om een goed werkend en duurzaam migratie- en asielstelsel op te zetten; verzoekt de Commissie, EU-agentschappen en internationale organisaties BiH meer operationele, technische, logistieke en financiële bijstand te verlenen om ervoor te zorgen dat het hele land beschikt over voldoende opvangcapaciteit en goede opvangvoorzieningen, bij voorkeur op de plaatsen waar migranten willen inreizen, te voorzien in een doeltreffende asielprocedure, de capaciteit voor het behandelen van asielaanvragen van inreizende migranten te vergroten en, in voorkomend geval, terugkeerprocedures uit te voeren overeenkomstig de internationale en Europese normen; dringt aan op een beoordeling van de financiering hiervoor, om ervoor te zorgen dat de EU-steun op het gebied van migratie transparant en geloofwaardig is en gekoppeld is aan voorwaarden, gebruikt wordt waarvoor het bedoeld is en aankomt bij degenen voor wie het bestemd is; 58. dringt er bij BiH op aan zijn inspanningen ter bestrijding van grensoverschrijdende criminaliteit, met name mensenhandel, handel in vuurwapens en drugshandel, op te voeren door de strategische samenwerking met buurlanden en de EU-agentschappen op dit gebied (Europol, Eurojust, Frontex) te intensiveren; verzoekt het land zorg te dragen voor een snelle ondertekening en ratificatie van de statusovereenkomst met het Europees Grens- en kustwachtagentschap (Frontex) van 5 februari 2019, die bedoeld is om de bescherming van de grenzen te verbeteren, met volledige eerbiediging van de grondrechten, en bij te dragen aan de bestrijding van grensoverschrijdende criminaliteit, waaronder mensensmokkel door criminele organisaties, en aan het voorkomen van irreguliere migratie; 59. pleit voor een gecoördineerde, strategische en transparante landelijke respons op de huidige noodsituatie op gezondheidsgebied en voor niet-discriminerende mitigatiemaatregelen en maatregelen voor het herstel na de pandemie, waarbij aandacht wordt besteed aan de specifieke behoeften van vrouwen, minderheden en kwetsbare groepen, waaronder migranten en vluchtelingen; 60. dringt erop aan dat er op proactievere wijze informatie wordt verstrekt en gegevens worden gedeeld over de pandemie en dringt er tevens op aan dat er onverwijld specifieke maatregelen worden genomen om verbetering te brengen in de slechte situatie waarin vrouwen verkeren en in dit kader onder meer huiselijk geweld, dat sinds de pandemie is toegenomen, aan te pakken; 61. herinnert aan de steun die de EU in het kader van de COVID-pandemie beschikbaar heeft gesteld, onder meer in de vorm van nieuwe leninggaranties ter hoogte van 12 miljoen EUR ter ondersteuning van kmo’s, om de kritieke situatie in het land aan te pakken; spoort BiH aan de mechanismen van de Unie optimaal te benutten, en onder meer gebruik te maken van de gezamenlijke aanbestedingsovereenkomst voor medisch materiaal; wijst op het belang van Europese solidariteit; verzoekt de Commissie en de lidstaten om een toereikende hoeveelheid COVID-19-vaccins beschikbaar te stellen voor de landen van de Westerse Balkan en deze landen bij de voorbereidingen voor het vaccinatieproces en de uitvoering ervan te ondersteunen; is in dit kader ingenomen met het feit dat geen uitvoervergunning nodig is voor export van vaccins naar BiH en met het pakket dat BiH en andere partners op de Westelijke Balkan in staat stelt om eindelijk te profiteren van de aankoopovereenkomsten van de EU; 62. wijst erop dat de Bosnische autoriteiten een goede balans moeten vinden tussen grondrechten en vrijheden, met name de vrijheid van vergadering en de vrijheid van meningsuiting, en de beperkingen die nodig zijn in verband met de pandemie; is van oordeel dat kortetermijnoplossingen die erop gericht zijn de vertraging van de handel, de dienstverlening, het vervoer, de productie en het toerisme in verband met de pandemie aan te pakken, niet ten koste mogen gaan van de uitvoering van langetermijnhervormingen; 63. herinnert eraan dat tekortkomingen op het gebied van de rechtsstaat, in combinatie met versnipperde en slecht werkende product- en arbeidsmarkten, negatieve gevolgen hebben voor de werking van de markteconomie, de economische groei en de instroom van directe buitenlandse investeringen (DBI); Sociaaleconomische hervormingen 64. dringt er bij BiH op aan meer sociaaleconomische en actieve arbeidsmarktmaatregelen vast te stellen, onder meer op het gebied van beroepsonderwijs en -opleiding, gericht op de bestrijding van langdurige werkloosheid, waaronder die van vrouwen en jongeren, met als doel de demografische achteruitgang en de meest acute braindrain in de regio, met name in de gezondheids- en IT-sector, aan te pakken door meer te investeren in de onderwijssector, onder meer in beroepsonderwijs en -opleiding, door de discrepantie tussen onderwijs en de behoeften van de arbeidsmarkt aan te pakken en discriminatie op de arbeidsmarkt te bestrijden; is in dit licht ingenomen met het vlaggenschipproject inzake de jongerengarantie, dat deel uitmaakt van het economisch en investeringsplan voor de Westelijke Balkan en dat ervoor moet zorgen dat jongeren een deugdelijk aanbod krijgen voor een baan, verdere scholing of een stageplaats; 65. verzoekt de autoriteiten om de maatregelen ter bevordering van sociale cohesie, ter bestrijding van armoede en ongelijkheid en ter bevordering van de toegang tot gezondheidszorg en sociale bescherming te versterken, de wetgeving van alle entiteiten en kantons inzake moederschaps- en vaderschapsverlof te harmoniseren, genderdiscriminatie en seksuele intimidatie op het werk te voorkomen en de sociaaleconomische dialoog tussen de sociale partners te bevorderen; 66. dringt er bij de autoriteiten op aan maatregelen te nemen om economische diversificatie en digitalisering te bevorderen en de informele economie controleerbaar te maken, en tevens doeltreffende en transparante mechanismen te ontwikkelen voor de energiemarkt, de vervoersinfrastructuur, duurzaam toerisme en ondersteuning van het midden- en kleinbedrijf; 67. wijst op de noodzaak om ervoor te zorgen dat het hele land één economische ruimte vormt, onder andere door procedures voor bedrijfsregistratie, licentiëring, vergunningverlening en insolventie te vereenvoudigen, te centraliseren en te harmoniseren; wijst op de enorme mogelijkheden die digitalisering biedt voor de ontwikkeling van de economie van BiH; 68. wijst op de noodzaak om de maatregelen die voorzien zijn in het programma voor economische hervorming van BiH 2020-2022 en de beleidsrichtsnoeren op basis van de economische en financiële dialoog ten volle uit te voeren; 69. dringt nogmaals aan op de vaststelling van een nationale strategie inzake het beheer van de overheidsfinanciën en op betere begrotingstransparantie in BiH, om begrotingssteun door de EU mogelijk te maken; wijst erop dat er vooruitgang moet worden geboekt op het gebied van de houdbaarheid van de overheidsschuld en dat er gewerkt moet worden aan begrotingsconsolidatie; betreurt de geschillen tussen de entiteiten die de werking van het stelsel van indirecte belastingen belemmeren; herinnert aan de noodzaak van een coherente en transparante herstructurering en depolitisering van overheidsbedrijven in het hele land, omdat dit leidt tot een beter bestuur en meer transparantie; wijst erop dat het noodzakelijk is dat er een openbaar toegankelijk register van staatsbedrijven wordt opgezet; 70. roept ertoe op ervoor te zorgen dat de mededingingsraad en de raad voor staatssteun doeltreffend functioneren en dat hun besluiten worden gehandhaafd, dringt erop aan dat uitvoering wordt gegeven aan de strategie inzake de handhaving van intellectuele-eigendomsrechten; benadrukt dat de onafhankelijkheid van de centrale bank en haar reserves van essentieel belang is voor macro-economische stabiliteit; herinnert aan de noodzaak om te zorgen voor tijdige, omvattende en hoogwaardige statistieken met betrekking tot het hele land; 71. dringt er bij BiH op aan de regionale economische integratie in de landen van de Westelijke Balkan actief te bevorderen en steunt het voorstel om de roamingtarieven in de regio te verlagen; wijst erop dat de EU-handelspreferenties voor de Westelijke Balkan tot en met 31 december 2025 zijn verlengd, waarmee wordt bijgedragen aan de duurzame economische ontwikkeling van de landen van de Westelijke Balkan; 72. dringt er bij het land op aan de douanewetgeving ten volle ten uitvoer te leggen, uitvoering te geven aan de bepalingen inzake handelsaspecten van de regionale economische ruimte (REA) en de stappen te nemen die nodig zijn voor toetreding van het land tot de WTO; Connectiviteit, energie en milieu 73. is ingenomen met de inspanningen van de Commissie om op strategischer wijze in de Westelijke Balkan te investeren via een speciaal economisch en investeringsplan (EIP), en wijst op het belang hiervan voor de versterking van de regionale en grensoverschrijdende samenwerking; benadrukt dat investeringen in het kader van het EIP in overeenstemming moeten zijn met de doelstellingen van de Overeenkomst van Parijs en de klimaatdoelstellingen van de EU, en dat in dit kader voorafgaande milieueffectbeoordelingen moeten worden uitgevoerd; erkent het potentieel van het EIP om een bijdrage te leveren aan de bevordering van sociale ontwikkeling en langetermijnherstel na de pandemie, en benadrukt dat ervoor gezorgd moet worden dat EU-middelen stimulansen bieden, gekoppeld zijn aan voorwaarden en daadwerkelijk bijdragen tot de versterking van de democratie, behoorlijk bestuur, de rechtsstaat en de grondrechten, ten behoeve van alle burgers in BiH; 74. herinnert eraan dat doeltreffende coördinatiemethoden en uitvoering van de nationale strategieën en hervormingen voorwaarden zijn voor voorspelbare pretoetredingssteun; benadrukt dat de absorptiecapaciteit voor pretoetredingssteun moet worden verbeterd; benadrukt dat middelen op een transparante, doeltreffende, controleerbare, niet-politieke en niet-discriminerende wijze moeten worden toegewezen; dringt er bij de autoriteiten van BiH op alle niveaus en bij andere begunstigden van financiering van de Unie op aan om de transparantie en zichtbaarheid van het optreden van de Unie te vergroten en de toegevoegde waarde van de steun van de Unie op passende wijze onder de aandacht te brengen; 75. beveelt aan het accent te leggen op duurzame en inclusieve groeibevorderende overheidsinvesteringen en energie- en infrastructuurprojecten die de connectiviteit, de multimodaliteit van het vervoer en de verkeersveiligheid vergroten, met volledige inachtneming van de regels inzake staatssteun, overheidsopdrachten en sociaal-ecologische effecten, met inbegrip van de tenuitvoerlegging van de richtlijnen inzake milieueffectbeoordeling (MEB) en strategische milieubeoordeling (SMEB); 76. verzoekt de autoriteiten van BiH te zorgen voor afstemming op de normen en beleidsdoelstellingen van de EU inzake klimaatbescherming en energie, en de groene en digitale transitie te bevorderen; dringt aan op de vaststelling, op de korte termijn, van maatregelen om achteruitgang van het milieu en milieugezondheidsrisico’s te voorkomen; 77. is ingenomen met het feit dat de groene agenda voor de Westelijke Balkan is aangenomen, die ten doel heeft de overgang naar een circulaire economie en de vaststelling van maatregelen die nodig zijn om ecologisch kwetsbare gebieden te behouden en te beschermen, te stimuleren; 78. dringt er bij de autoriteiten op aan een nationale energiestrategie te ontwikkelen die ten doel heeft volledige aansluiting op en uitvoering van de Overeenkomst van Parijs en de klimaat- en biodiversiteitsdoelstellingen van de EU te waarborgen; wijst erop dat het noodzakelijk is dat er een mechanisme voor koolstofbeprijzing wordt ingevoerd als instrument voor doeltreffende decarbonisatie, dit in overeenstemming met de Europese Green Deal en de politieke verbintenissen zoals vastgelegd in de verklaring van Sofia van 2020; 79. verzoekt BiH zijn inspanningen op het gebied van natuurbehoud op te voeren, omdat BiH een van de landen in Europa is met de grootste biodiversiteit als het gaat om plant- en diersoorten; verzoekt de autoriteiten van BiH om bij sociaal-ecologisch gevoelige projecten lokale gemeenschappen, het maatschappelijk middenveld en onafhankelijke deskundigen te raadplegen; 80. dringt aan op intensievere, geharmoniseerde en consistente landelijke inspanningen om de luchtkwaliteit te verbeteren, in overeenstemming met het EU-acquis inzake de vermindering van luchtverontreiniging, en om schadelijke grensoverschrijdende emissies te verminderen; neemt kennis van het feit dat de emissies van stikstofoxiden in grote stookinstallaties in BiH nu in overeenstemming zijn met de EU-wetgeving, en dringt aan op snelle maatregelen om een einde te maken aan de schendingen van de emissieplafonds voor stof en zwaveldioxide; 81. wijst op de noodzaak om de duurzaamheid van de sector energieopwekking te vergroten door energie-efficiëntie en diversificatie te bevorderen door middel van het duurzaam gebruik van hernieuwbare energiebronnen; wijst erop dat de te sterke afhankelijkheid van steenkool de overgang naar hernieuwbare energie, die al veel eerder plaats had moeten vinden, vertraagt; dringt er bij de autoriteiten op aan stappen te nemen om inefficiënte en vervuilende steenkoolcentrales uit te faseren; wijst erop dat er een mechanisme voor een “rechtvaardige transitie” moet worden ingevoerd; 82. is ingenomen met de omzetting van de regelgeving inzake elektriciteitsverbindingen en de omzetting en tenuitvoerlegging van Verordening (EU) nr. 1227/2011 (11) (Remit) in het nationale wetgevingskader inzake elektriciteit, en verzoekt de autoriteiten hetzelfde integriteitskader toe te passen op de gassector; 83. dringt er bij het land op aan nationale wetgeving vast te stellen inzake de regelgevende instantie voor elektriciteit en aardgas, transmissie en de elektriciteitsmarkt, en nationale maatregelen inzake energie-efficiëntie en opwekking van hernieuwbare energie ten uitvoer te leggen en er daarbij voor te zorgen dat de verplichtingen van het derde energiepakket en het Verdrag tot oprichting van de Energiegemeenschap worden nageleefd; dringt er bij de autoriteiten van de landen van de Westelijke Balkan op aan bij te dragen aan de regionale connectiviteit door te werken aan de voltooiing van de regionale energiemarkt en benadrukt dat de niet-naleving door BiH van het acquis van de energiegemeenschap in de elektriciteits- en gassector de vooruitzichten op regionale integratie van de energiesector in gevaar brengt; 84. benadrukt dat de planning en bouw van ecogevoelige projecten, zoals de ontwikkeling van waterkracht, aan de internationale en EU-normen inzake effectbeoordelingen en milieubescherming moeten voldoen; benadrukt dat milieumisdrijven moeten worden voorkomen en op doeltreffende wijze moeten worden vervolgd, dat er meer inspecties moeten plaatsvinden en dat illegale bouw moet worden bestreden; 85. roept op tot stappen om duurzame afvalbeheersprocessen te realiseren in het kader van een informatiesysteem voor afvalbeheer, waarbij voorzien wordt in passende recyclingvoorzieningen en waarmee het illegaal storten van afval wordt tegengegaan; 86. wijst op de noodzaak om de gereedheid voor verschijnselen die het gevolg zijn van de klimaatverandering, met name overstromingen en droogte, te vergroten; herinnert eraan dat BiH nog geen geïntegreerd systeem heeft voor het waarschuwen van burgers in een noodsituatie; Buitenlands beleid en veiligheid 87. verzoekt BiH stappen te blijven zetten om de afstemming van het eigen beleid op het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid (momenteel gemiddeld 70 %) verder te verbeteren, aangezien dit een essentieel onderdeel is van het EU-lidmaatschap; dringt er met klem bij BiH op aan alle besluiten van de Raad tot invoering van restrictieve EU-maatregelen te steunen; 88. dringt er bij BiH op aan te werken aan goede nabuurschapsbetrekkingen en meer inspanningen te leveren om alle openstaande bilaterale kwesties tot een oplossing te brengen, zoals de grensafbakening met Kroatië en Servië en de normalisering van de betrekkingen met Kosovo; 89. is ingenomen met de bijdrage van BiH aan opleidingsmissies in het kader van het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid (GVDB), met de deelname van BiH aan het Actieplan voor Aspirantleden van de NAVO (MAP) en met de bijdrage van het land aan de NAVO-operatie “Resolute Support” in Afghanistan; is voorts ingenomen met de ondertekening van een gezamenlijke routekaart van de EU en BiH voor maatregelen overeenkomstig het partnerschapsinitiatief van de G7 ter uitvoering van resolutie 1325 van de VN over vrouwen, vrede en veiligheid; 90. is ervan overtuigd dat duidelijke communicatie over het engagement van de EU ten aanzien van de regio van het grootste belang is om schadelijke buitenlandse invloeden aan te pakken; 91. benadrukt dat de EU en de Verenigde Staten hun krachten moeten bundelen en hun optreden ten aanzien van de Westelijke Balkan beter moeten coördineren, om ervoor te zorgen dat essentiële hervormingen doorgang vinden, de governance verbeterd wordt en stappen gezet worden richting verzoening; 92. is ingenomen met de voortzetting van operatie EUFOR Althea in het land en met de verlenging van het mandaat van EUFOR tot november 2021; spreekt zijn waardering uit voor het werk dat deze troepenmacht heeft verricht, waarmee de weg is vrijgemaakt voor vrede, stabilisatie en Europese integratie van BiH; herinnert eraan dat deze missie nog altijd zeer belangrijk is voor de veiligheid en stabiliteit in het land en de regio; 93. spreekt zijn waardering uit voor het feit dat EUFOR volledig operationeel is gebleven en het land is blijven steunen, ondanks de uitdagingen waarmee de COVID-19-pandemie gepaard is gegaan; betreurt dat het VK zich uit operatie Althea heeft teruggetrokken; kijkt uit naar de komende strategische evaluatie van de operatie en benadrukt dat EUFOR moet kunnen blijven beschikken over informatiemiddelen en onmiddellijk beschikbare reserves; 94. is ingenomen met de huidige permanente inspanningen om wapens, munitie, explosieven en mijnen op te ruimen en herinnert eraan dat hiervoor voldoende financiële middelen beschikbaar moeten worden gesteld; pleit ervoor dat de EU en internationale organisaties meer steun verlenen om ervoor te zorgen dat er nog harder gewerkt kan worden aan het ruimen van mijnen en BiH verlost kan worden van de erfenis van de oorlogsjaren; 95. wijst erop dat er meer inspanningen geleverd moeten worden om de handel in handvuurwapens en lichte wapens in BiH en in de regio te bestrijden; is daarom verheugd over de goedkeuring van de strategie van BiH inzake de controle op handvuurwapens en lichte wapens voor de periode 2021-2024 en het actieplan daarbij en het Frans-Duitse initiatief van 2018 ter bestrijding van wapenhandel, en spoort de autoriteiten van BiH aan om zich volledig en vastberaden in te zetten voor de uitvoering hiervan, met de steun van de EU; 96. dringt erop aan nieuwe mogelijkheden te creëren voor een politieke en beleidsdialoog op hoog niveau met de landen van de Westelijke Balkan via regelmatige topontmoetingen tussen de EU en de landen van de Westelijke Balkan, om het politieke karakter van het uitbreidingsproces te versterken en te zorgen voor sterkere sturing en inzet op hoog niveau, zoals ook de herziene uitbreidingsmethode voorschrijft; 97. bekrachtigt zijn standpunt dat vertegenwoordigers van BiH en andere landen van de Westelijke Balkan naar behoren opgenomen moeten worden in en actief betrokken moeten worden bij de conferentie over de toekomst van Europa, zowel op regeringsniveau als op het niveau van het maatschappelijk middenveld, en dat ook jongeren in dit kader een stem moeten krijgen; o o o 98. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid, de Raad, de Commissie, het presidentschap van BiH, de Raad van Ministers van BiH, de Parlementaire Vergadering van BiH, de regeringen en parlementen van de Federatie van BiH, de Republiek Srpska en het district Brčko, alsmede de regeringen van de tien kantons.