(Gewone wetgevingsprocedure: tweede lezing) Het Europees Parlement, – gezien het standpunt van de Raad in eerste lezing (05103/1/2023 – C9‑0047/2023), – gezien zijn in eerste lezing geformuleerde standpunt (2) inzake het voorstel van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad ( COM(2016)0277 ), – gezien artikel 294, lid 7, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien het overeenkomstig artikel 74, lid 4, van zijn Reglement door de bevoegde commissie goedgekeurde voorlopig akkoord, – gezien artikel 67 van zijn Reglement, – gezien de aanbeveling voor de tweede lezing van de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken ( A9‑0076/2023 ), 1. hecht zijn goedkeuring aan het standpunt van de Raad in eerste lezing; 2. constateert dat de handeling is vastgesteld overeenkomstig het standpunt van de Raad; 3. verzoekt zijn Voorzitter de handeling samen met de voorzitter van de Raad overeenkomstig artikel 297, lid 1, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie te ondertekenen; 4. verzoekt zijn secretaris-generaal de handeling te ondertekenen nadat is nagegaan of alle procedures naar behoren zijn uitgevoerd, en met de secretaris-generaal van de Raad zorg te dragen voor publicatie ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie ; 5. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en de Commissie alsmede aan de nationale parlementen. (Gewone wetgevingsprocedure: eerste lezing) Het Europees Parlement, – gezien het voorstel van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad ( COM(2021)0202 ), – gezien artikel 294, lid 2, en artikel 114 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, op grond waarvan het voorstel door de Commissie bij het Parlement is ingediend (C9‑0145/2021), – gezien artikel 294, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité van 22 september 2021 (1) , – gezien het overeenkomstig artikel 74, lid 4, van zijn Reglement door de bevoegde commissie goedgekeurde voorlopig akkoord en de door de vertegenwoordiger van de Raad bij brief van 25 januari 2023 gedane toezegging om het standpunt van het Europees Parlement overeenkomstig artikel 294, lid 4, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie goed te keuren, – gezien artikel 59 van zijn Reglement, – gezien het advies van de Commissie werkgelegenheid en sociale zaken, – gezien het verslag van de Commissie interne markt en consumentenbescherming ( A9‑0141/2022 ), 1. stelt onderstaand standpunt in eerste lezing vast; 2. verzoekt de Commissie om hernieuwde voorlegging aan het Parlement indien zij haar voorstel vervangt, ingrijpend wijzigt of voornemens is het ingrijpend te wijzigen; 3. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en aan de Commissie alsmede aan de nationale parlementen. Standpunt van het Europees Parlement in eerste lezing vastgesteld op 18 april 2023 met het oog op de vaststelling van Verordening (EU) 2023/... van het Europees Parlement en de Raad betreffende machines en tot intrekking van Richtlijn 2006/42/EG van het Europees Parlement en de Raad en Richtlijn 73/361/EEG van de Raad (Aangezien het Parlement en de Raad tot overeenstemming zijn geraakt, komt het standpunt van het Parlement overeen met de definitieve rechtshandeling: Verordening (EU) 2023/1230.) (Gewone wetgevingsprocedure: eerste lezing) Het Europees Parlement, – gezien het voorstel van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad ( COM(2021)0551 ), – gezien artikel 294, lid 2, en artikel 192, lid 1, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, op grond waarvan het voorstel door de Commissie bij het Parlement is ingediend (C9‑0318/2021), – gezien artikel 294, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien het gemotiveerde advies dat in het kader van Protocol nr. 2 betreffende de toepassing van de beginselen van subsidiariteit en evenredigheid is uitgebracht door de Tsjechische Senaat, en waarin wordt gesteld dat het ontwerp van wetgevingshandeling niet strookt met het subsidiariteitsbeginsel, – gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité van 8 december 2021 (1) , – gezien het advies van het Comité van de Regio’s van 28 april 2022 (2) , – gezien het overeenkomstig artikel 74, lid 4, van zijn Reglement door de bevoegde commissie goedgekeurde voorlopig akkoord en de door de vertegenwoordiger van de Raad bij brief van 8 februari 2023 gedane toezegging om het standpunt van het Europees Parlement overeenkomstig artikel 294, lid 4, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie goed te keuren, – gezien het besluit van de Conferentie van voorzitters van 9 maart 2023 om de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en voedselveiligheid toestemming te geven om de wetgevingsprocedure te splitsen en twee afzonderlijke geconsolideerde teksten ter behandeling op de plenaire vergadering voor te leggen; – gezien artikel 59 van zijn Reglement, – gezien de adviezen van de Begrotingscommissie, de Commissie industrie, onderzoek en energie, de Commissie ontwikkelingssamenwerking en de Commissie vervoer en toerisme, – gezien het verslag van de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en voedselveiligheid ( A9‑0162/2022 ), 1. stelt onderstaand standpunt in eerste lezing vast (3) ; 2. neemt kennis van de verklaring van de Commissie die als bijlage bij onderhavige resolutie is gevoegd; 3. verzoekt de Commissie om hernieuwde voorlegging aan het Parlement indien zij haar voorstel vervangt, ingrijpend wijzigt of voornemens is het ingrijpend te wijzigen; 4. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en aan de Commissie, alsmede aan de nationale parlementen. Standpunt van het Europees Parlement in eerste lezing vastgesteld op 18 april 2023 met het oog op de vaststelling van Richtlijn (EU) 2023/... van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Richtlijn 2003/87/EG tot vaststelling van een systeem voor de handel in broeikasgasemissierechten binnen de Unie en Besluit (EU) 2015/1814 betreffende de instelling en de werking van een marktstabiliteitsreserve voor de EU-regeling voor de handel in broeikasgasemissierechten (Aangezien het Parlement en de Raad tot overeenstemming zijn geraakt, komt het standpunt van het Parlement overeen met de definitieve rechtshandeling: Richtlijn (EU) 2023/959.) BIJLAGE BIJ DE WETGEVINGSRESOLUTIE Verklaring van de Commissie naar aanleiding van de vaststelling van Verordening (EU) 2023/959 (4) van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Richtlijn 2003/87/EG tot vaststelling van een systeem voor de handel in broeikasgasemissierechten binnen de Unie en Besluit (EU) 2015/1814 betreffende de instelling en de werking van een marktstabiliteitsreserve voor de EU-regeling voor de handel in broeikasgasemissierechten Innovatiefonds en maritieme zaken In het kader van de specifieke onderwerpen voor maritieme zaken in de oproepen tot het indienen van voorstellen als bedoeld in artikel 10 bis, lid 8, moeten op die gebieden tegen 2030, overeenkomstig de toepasselijke regels, 20 miljoen emissierechten worden ingezet. Transparantie van de markt Teneinde de integriteit en transparantie van de Europese koolstofmarkt verder te verbeteren, zal de Commissie wijzigingen aanbrengen in de gedelegeerde handelingen die van toepassing zijn op de veiling van emissierechten en de werking van het EU-register, om de regelgevingsrapportage en het markttoezicht op de markt voor emissierechten en derivaten daarvan te verbeteren, het voorkomen en opsporen van marktmisbruik te bevorderen en bij te dragen tot de instandhouding van ordelijke markten voor emissierechten en daaraan gerelateerde derivaten. In artikel 36 van Verordening (EU) nr. 1031/2010 van de Commissie (de veilingverordening) is bepaald dat het veilingplatform verplicht is de volledige en nauwkeurige details van elke uitgevoerde transactie bij de overeenkomstig Richtlijn 2014/65/EU (MiFID2) aangewezen bevoegde nationale autoriteit te melden. Bij de komende herziening van de veilingverordening door de Commissie zal worden bepaald dat gegevens over veilingen ook rechtstreeks aan de Europese Autoriteit voor effecten en markten (ESMA) moeten worden gerapporteerd. Dit zal de efficiënte monitoring van veilingen van emissierechten en de relevante verbindingen met de secundaire markt verbeteren. In artikel 55, lid 4, van Verordening (EU) 2019/1122 van de Commissie (registerverordening) is bepaald dat bij het initiëren van een overdracht van emissierechten in het EU-register moet worden vermeld of het gaat om een bilaterale otc-transactie. Deze melding wordt echter niet systematisch door marktdeelnemers verricht. De Commissie zal het voorschrift inzake melding van bilaterale otc-transacties wijzigen om rekeninghouders beter te informeren en een betere uitvoering van deze bepaling te waarborgen. Daarnaast zal de Commissie technische aanpassingen doorvoeren in het systeem van het EU-register om deze melding verplicht te stellen bij de uitvoering van transacties. Ter verbetering van de kwaliteit van de gegevens waarover de toezichthouders van de zogeheten spotmarkt voor emissierechten beschikken, zal de Commissie de registerverordening ook wijzigen om de markttoezichthouders in staat te stellen te verzoeken om regelmatige toegang tot gegevens uit het EU-register. Dit zal regelgevende instanties in staat stellen tijdig informatie te ontvangen die kan worden vergeleken met de gegevens die over derivatenmarkten zijn ontvangen, en zo nodig in te grijpen om de goede werking van de Europese koolstofmarkt te handhaven. Tot slot wil de Commissie eraan herinneren dat emissierechten sinds januari 2018 als financiële instrumenten worden geclassificeerd in de richtlijn betreffende markten voor financiële instrumenten (MiFID2). Voorheen vielen alleen derivatencontracten met emissierechten onder de regels van de financiële markt. In de praktijk leidt deze classificatie tot zeer specifieke verplichtingen voor entiteiten die op de Europese koolstofmarkt handelen. Overeenkomstig artikel 58 van Richtlijn 2014/65/EU (MiFID2) moeten alle marktdeelnemers op dagelijkse basis een uitsplitsing verstrekken van hun posities op de koolstofmarkt (positierapportage). Deze positierapporten worden ingediend bij de desbetreffende nationale bevoegde autoriteiten en wekelijks door de ESMA bekendgemaakt. Overeenkomstig artikel 26 van Verordening (EU) nr. 600/2014 (MiFIR) moeten marktdeelnemers ook nauwkeurige details over al hun financiële transacties in emissierechten en derivaten daarvan, met inbegrip van otc-transacties, aan de nationale autoriteiten melden (verplichting om transacties te melden). Overeenkomstig artikel 16 van Verordening (EU) nr. 596/2014 (verordening marktmisbruik) zijn alle marktdeelnemers onderworpen aan strikte regels ter voorkoming van marktmisbruik, met inbegrip van de wettelijke verplichting om verdachte handelsgedragingen aan de bevoegde financiële autoriteiten te melden. Marktdeelnemers moeten hun transacties in emissierechten en derivaten daarvan rapporteren aan de desbetreffende bevoegde nationale autoriteiten, die verantwoordelijk zijn voor het toezicht op de koolstofmarkt. Op Europees niveau worden hun acties gecoördineerd door de ESMA, zoals ook het geval is voor andere financiële instrumenten. Gebruik van inkomsten De Commissie is van mening dat artikel 3 quinquies, lid 4, artikel 10, lid 3, en artikel 30 quinquies, lid 6, van Richtlijn 2003/87/EG de lidstaten niet verplichten om financiële middelen op nationaal niveau te reserveren. Die richtlijn stelt zowel de bron van de inkomsten vast als de algemene doeleinden voor het gebruik van de inkomsten waaruit de lidstaten kunnen kiezen. De Commissie bevestigt dat de lidstaten niet verplicht zijn de opbrengsten uit de veiling van ETS-emissierechten te reserveren, maar “het financiële waarde-equivalent” van deze inkomsten mogen gebruiken. (Gewone wetgevingsprocedure: eerste lezing) Het Europees Parlement, – gezien het voorstel van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad ( COM(2021)0551 ), – gezien artikel 294, lid 2, en artikel 192, lid 1, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, op grond waarvan het voorstel door de Commissie bij het Parlement is ingediend (C9‑0046/2023), – gezien artikel 294, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien het gemotiveerde advies dat in het kader van Protocol nr. 2 betreffende de toepassing van de beginselen van subsidiariteit en evenredigheid is uitgebracht door de Tsjechische Senaat, en waarin wordt gesteld dat het ontwerp van wetgevingshandeling niet strookt met het subsidiariteitsbeginsel, – gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité van 8 december 2021 (1) , – gezien het advies van het Comité van de Regio’s van 28 april 2022 (2) , – gezien het overeenkomstig artikel 74, lid 4, van zijn Reglement door de bevoegde commissie goedgekeurde voorlopig akkoord en de door de vertegenwoordiger van de Raad bij brief van 8 februari 2023 gedane toezegging om het standpunt van het Europees Parlement overeenkomstig artikel 294, lid 4, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie goed te keuren, – gezien het besluit van de Conferentie van voorzitters van 9 maart 2023 om de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en voedselveiligheid toestemming te verlenen om de wetgevingsprocedure te splitsen en twee afzonderlijke geconsolideerde teksten ter behandeling op de plenaire vergadering voor te leggen, – gezien artikel 59 van zijn Reglement, – gezien de adviezen van de Begrotingscommissie, de Commissie industrie, onderzoek en energie, de Commissie ontwikkelingssamenwerking en de Commissie vervoer en toerisme, – gezien het verslag van de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en voedselveiligheid ( A9‑0134/2023 ), 1. stelt onderstaand standpunt in eerste lezing vast, 2. verzoekt de Commissie om hernieuwde voorlegging aan het Parlement indien zij haar voorstel vervangt, ingrijpend wijzigt of voornemens is het ingrijpend te wijzigen; 3. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad, de Commissie en de nationale parlementen. Standpunt van het Europees Parlement in eerste lezing vastgesteld op 18 april 2023 met het oog op de vaststelling van Verordening (EU) 2023/... van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) 2015/757 om maritieme vervoersactiviteiten in het EU‑emissiehandelssysteem op te nemen en te voorzien in de monitoring, rapportage en verificatie van emissies van aanvullende broeikasgassen en emissies van aanvullende scheepstypes (Aangezien het Parlement en de Raad tot overeenstemming zijn geraakt, komt het standpunt van het Parlement overeen met de definitieve rechtshandeling: Verordening (EU) 2023/957.) (Gewone wetgevingsprocedure: eerste lezing) Het Europees Parlement, – gezien het voorstel van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad ( COM(2021)0564 ), – gezien artikel 294, lid 2, en artikel 192, lid 1, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, op grond waarvan het voorstel door de Commissie bij het Parlement is ingediend (C9‑0328/2021), – gezien artikel 294, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité van 8 december 2021 (1) , – gezien het advies van het Comité van de Regio’s van 28 april 2022 (2) , – gezien het overeenkomstig artikel 74, lid 4, van zijn Reglement door de bevoegde commissie goedgekeurde voorlopig akkoord en de door de vertegenwoordiger van de Raad bij brief van 20 december 2022 gedane toezegging om het standpunt van het Europees Parlement overeenkomstig artikel 294, lid 4, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie goed te keuren, – gezien artikel 59 van zijn Reglement, – gezien de adviezen van de Begrotingscommissie, de Commissie industrie, onderzoek en energie, de Commissie ontwikkelingssamenwerking, de Commissie economische en monetaire zaken alsmede de Commissie landbouw en plattelandsontwikkeling, – gezien het verslag van de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en voedselveiligheid ( A9-0160/2022 ), 1. stelt onderstaand standpunt in eerste lezing vast (3) ; 2. verzoekt de Commissie om hernieuwde voorlegging aan het Parlement indien zij haar voorstel vervangt, ingrijpend wijzigt of voornemens is het ingrijpend te wijzigen; 3. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en aan de Commissie alsmede aan de nationale parlementen. Standpunt van het Europees Parlement in eerste lezing vastgesteld op 18 april 2023 met het oog op de vaststelling van Verordening (EU) 2023/... van het Europees Parlement en de Raad tot instelling van een mechanisme voor koolstofgrenscorrectie (Aangezien het Parlement en de Raad tot overeenstemming zijn geraakt, komt het standpunt van het Parlement overeen met de definitieve rechtshandeling: Verordening (EU) 2023/956.) (Gewone wetgevingsprocedure: eerste lezing) Het Europees Parlement, – gezien het voorstel van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad ( COM(2021)0568 ), – gezien artikel 294, lid 2, artikel 91, lid 1, punt d), artikel 192, lid 1, en artikel 194, lid 1, punt c), van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, op grond waarvan het voorstel door de Commissie bij het Parlement is ingediend (C9‑0324/2021), – gezien het advies van de Commissie juridische zaken inzake de voorgestelde rechtsgrondslag, – gezien artikel 294, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien het gemotiveerd advies dat in het kader van protocol nr. 2 betreffende de toepassing van de beginselen van subsidiariteit en evenredigheid is uitgebracht door de Zweedse Rijksdag, en waarin wordt gesteld dat het ontwerp van wetgevingshandeling niet strookt met het subsidiariteitsbeginsel, – gezien het advies van de Rekenkamer van 15 december 2022 (1) , – gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité van 9 december 2021 (2) , – gezien het advies van het Comité van de Regio’s van 27 april 2022 (3) , – gezien het overeenkomstig artikel 74, lid 4, van zijn Reglement door de bevoegde commissie goedgekeurde voorlopig akkoord en de door de vertegenwoordiger van de Raad bij brief van 8 februari 2023 gedane toezegging om het standpunt van het Europees Parlement overeenkomstig artikel 294, lid 4, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie goed te keuren, – gezien artikelen 59 en 40 van zijn Reglement, – gezien de adviezen van de Begrotingscommissie, de Commissie economische en monetaire zaken, de Commissie industrie, onderzoek en energie, de Commissie vervoer en toerisme en de Commissie regionale ontwikkeling, – gezien het verslag van de Commissie werkgelegenheid en sociale zaken en van de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en voedselveiligheid ( A9-0157/2022 ), 1. stelt onderstaand standpunt in eerste lezing vast (4) ; 2. neemt kennis van de verklaringen van de Commissie die als bijlage bij onderhavige resolutie zijn gevoegd; 3. verzoekt de Commissie om hernieuwde voorlegging aan het Parlement indien zij haar voorstel vervangt, ingrijpend wijzigt of voornemens is het ingrijpend te wijzigen; 4. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en aan de Commissie alsmede aan de nationale parlementen. Standpunt van het Europees Parlement in eerste lezing vastgesteld op 18 april 2023 met het oog op de vaststelling van Verordening (EU) 2023/... van het Europees Parlement en de Raad tot oprichting van een sociaal klimaatfonds en tot wijziging van Verordening (EU) 2021/1060 (Aangezien het Parlement en de Raad tot overeenstemming zijn geraakt, komt het standpunt van het Parlement overeen met de definitieve rechtshandeling: Verordening (EU) 2023/955.) BIJLAGE BIJ DE WETGEVINGSRESOLUTIE Verklaringen van de Commissie ter gelegenheid van de vaststelling van Verordening (EU) 2023/955 (5) van het Europees Parlement en de Raad tot oprichting van een sociaal klimaatfonds en tot wijziging van Verordening (EU) 2021/1060 Definitie van energiearmoede Als onderdeel van de onderhandelingen in het kader van de herschikking van de richtlijn energie-efficiëntie heeft de Commissie het voornemen om een gerichte wijziging van de verordening tot oprichting van een sociaal klimaatfonds voor te stellen om de definitie van energiearmoede bij te werken overeenkomstig de overeengekomen definitie voor energiearmoede in de herschikte richtlijn energie-efficiëntie. Bescherming van de begroting van de Unie Krachtens de punten 30 tot en met 33 van het Interinstitutioneel Akkoord van 16 december 2020 tussen het Europees Parlement, de Raad van de Europese Unie en de Europese Commissie betreffende begrotingsdiscipline, samenwerking in begrotingszaken en goed financieel beheer, alsmede betreffende nieuwe eigen middelen, met inbegrip van een routekaart voor de invoering van nieuwe eigen middelen, moet de Commissie een geïntegreerd en interoperabel informatie- en monitoringsysteem beschikbaar maken, met inbegrip van een centraal datamining- en risicoscore-instrument, om toegang te hebben tot de vereiste gegevens en die gegevens te analyseren met het oog op een veralgemeende toepassing door de lidstaten. Bovendien zijn de drie instellingen overeengekomen bij de wetgevingsprocedure met betrekking tot de betreffende basishandelingen loyaal samen te werken met het oog op de follow-up van de conclusies van de Europese Raad van juli 2020 over deze kwestie. De Commissie is van mening dat het door de medewetgevers bereikte akkoord over het gebruik van een centraal datamininginstrument en het verzamelen en analyseren van gegevens over de uiteindelijke begunstigden van de ontvangers van financiering niet volstaat om de begroting van de Unie beter tegen fraude en onregelmatigheden te beschermen en voor efficiënte controles op belangenconflicten, onregelmatigheden, gevallen van dubbele financiering en crimineel misbruik van de middelen te zorgen. Daarom weerspiegelt de door de medewetgevers in de verordening tot oprichting van een sociaal klimaatfonds overeengekomen aanpak niet op passende wijze de gewenste ambitie en geest van het Interinstitutioneel Akkoord. Internecontrolesysteem van de lidstaten De Commissie is van mening dat het door de medewetgevers bereikte akkoord in het kader van “Bijlage III – Hoofdvereisten voor het controlesysteem van de lidstaten” van de verordening tot oprichting van een sociaal klimaatfonds over de mogelijkheid voor de lidstaten om meer dan één autoriteit aan te wijzen die verantwoordelijk is voor de ondertekening van de beheersverklaring bij de betalingsverzoeken, kan leiden tot inefficiëntie en verwatering van de verantwoordelijkheden, en tot verwarring over de rol van de autoriteiten. (Gewone wetgevingsprocedure: eerste lezing) Het Europees Parlement, – gezien het voorstel van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad ( COM(2021)0552 ), – gezien artikel 294, lid 2, en artikel 192, lid 1, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, op grond waarvan het voorstel door de Commissie bij het Parlement is ingediend (C9‑0319/2021), – gezien artikel 294, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien het gemotiveerd advies dat in het kader van protocol nr. 2 betreffende de toepassing van de beginselen van subsidiariteit en evenredigheid is toegezonden door de Ierse Senaat en waarin wordt gesteld dat het ontwerp van wetgevingshandeling niet strookt met het subsidiariteitsbeginsel, – gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité van 8 december 2021 (1) , – gezien het advies van het Comité van de Regio’s van 28 april 2022 (2) , – gezien het overeenkomstig artikel 74, lid 4, van zijn Reglement door de bevoegde commissie goedgekeurde voorlopig akkoord en de door de vertegenwoordiger van de Raad bij brief van 8 februari 2023 gedane toezegging om het standpunt van het Europees Parlement overeenkomstig artikel 294, lid 4, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie goed te keuren, – gezien artikel 59 van zijn Reglement, – gezien het advies van de Commissie vervoer en toerisme, – gezien het verslag van de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en voedselveiligheid ( A9‑0155/2022 ), 1. stelt onderstaand standpunt in eerste lezing vast (3) ; 2. neemt kennis van de verklaring van de Commissie die als bijlage bij onderhavige resolutie is gevoegd; 3. verzoekt de Commissie om hernieuwde voorlegging aan het Parlement indien zij haar voorstel vervangt, ingrijpend wijzigt of voornemens is het ingrijpend te wijzigen; 4. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en aan de Commissie alsmede aan de nationale parlementen. Standpunt van het Europees Parlement in eerste lezing vastgesteld op 18 april 2023 met het oog op de vaststelling van Richtlijn (EU) 2023/... van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Richtlijn 2003/87/EG wat betreft de bijdrage van de luchtvaart aan de emissiereductiedoelstelling van de Unie voor de hele economie en de passende toepassing van een wereldwijde marktgebaseerde maatregel (Aangezien het Parlement en de Raad tot overeenstemming zijn geraakt, komt het standpunt van het Parlement overeen met de definitieve rechtshandeling: Richtlijn (EU) 2023/958.) BIJLAGE BIJ DE WETGEVINGSRESOLUTIE Verklaring van de Commissie ter gelegenheid van de vaststelling van Richtlijn (EU) 2023/958 (4) van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Richtlijn 2003/87/EG wat betreft de bijdrage van de luchtvaart aan de emissiereductiedoelstelling van de Unie voor de hele economie en de passende toepassing van een wereldwijde marktgebaseerde maatregel De Commissie publiceert vanaf 2023 de in artikel 14, lid 6, van Richtlijn 2003/87/EG bedoelde gegevens op gebruikersvriendelijke wijze, in voorkomend geval met inbegrip van gegevens op een hoger aggregatieniveau zoals bepaald in dat lid . Het Europees Parlement, – gezien artikel 6 van het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU), artikel 165, lid 3, artikel 167, lid 3, en artikel 220, lid 1, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU), evenals het protocol betreffende artikel 6, lid 2, VEU inzake de toetreding van de Unie tot het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM), – gezien advies 2/13 van het Hof van Justitie van de Europese Unie (HvJ-EU) van 18 december 2014, – gezien het memorandum van overeenstemming (MoU) tussen de Raad van Europa en de Europese Unie van 11 mei 2007, – gezien het actieplan dat op 17 mei 2005 werd aangenomen tijdens de top van de Raad van Europa in Warschau (CM(2005)80 final) en bijlage 1 daarbij getiteld “richtsnoeren voor de betrekkingen tussen de Raad van Europa en de Europese Unie”, – gezien het akkoord over de verbetering van de samenwerking tussen de Parlementaire Vergadering van de Raad van Europa (PACE) en het Europees Parlement van 28 november 2007, – gezien de overeenkomst van 18 juni 2008 tussen de Europese Gemeenschap en de Raad van Europa over samenwerking tussen het Bureau van de Europese Unie voor de grondrechten en de Raad van Europa, – gezien de Intentieverklaring van 1 april 2014 voor de samenwerking tussen de Raad van Europa en de Europese Commissie in de EU-uitbreidingslanden, de landen van het Oostelijk Partnerschap en de landen van het zuidelijk Middellandse Zeegebied (nabuurschap van de EU), – gezien de conclusies van de Raad over de prioriteiten van de EU voor samenwerking met de Raad van Europa in de periode 2020-2022 en de periode 2023-2024 van 13 juli 2020 en 30 januari 2023, – gezien het besluit van het Comité van Ministers van de Raad van Europa over samenwerking tussen de Raad van Europa en de Europese Unie (CM/Del/Dec(2022)132/4), dat werd vastgesteld tijdens zijn 132ste zitting, – gezien het Verdrag van de Raad van Europa inzake het voorkomen en bestrijden van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld (Verdrag van Istanbul), – gezien het Europees Sociaal Handvest en de aanvullende protocollen daarbij, en het herziene Europees Sociaal Handvest, – gezien het Europees Handvest voor regionale talen of talen van minderheden van 25 juni 1992, en het Kaderverdrag inzake de bescherming van nationale minderheden van 10 november 1994, – gezien de resoluties van de Raad van Europa tot vaststelling van een uitgebreid partieel akkoord inzake Culturele Routes en tot bevestiging van de vaststelling ervan (CM/Res(2010)53 en CM/Res(2013)66), – gezien de verklaring van Santiago de Compostela van de Raad van Europa van 23 oktober 1987, waarbij de pelgrimsweg naar Sint Jacob werd uitgeroepen tot de eerste Europese Culturele Route, en de 48 Europese Culturele Routes van de Raad van Europa, – gezien de resolutie van het Comité van Ministers van de Raad van Europa van 16 maart 2022 over de beëindiging van het lidmaatschap van de Russische Federatie van de Raad van Europa CM/Res(2022)2, – gezien resolutie 2430 (2022) van de Parlementaire Vergadering van de Raad van Europa van 26 april 2022 getiteld “Beyond the Lisbon Treaty: strengthening the strategic partnership between the Council of Europe and the European Union” (Na het Verdrag van Lissabon: versterking van het strategisch partnerschap tussen de Raad van Europa en de Europese Unie), – gezien het verslag van Jean-Claude Juncker van 11 april 2006 getiteld “Een enkele ambitie voor het Europese continent”, – gezien het verslag van de reflectiegroep op hoog niveau van de Raad van Europa van oktober 2022, – gezien zijn resolutie van 19 mei 2010 over de institutionele aspecten van de toetreding van de Europese Unie tot het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (1) , – gezien zijn resolutie van 25 oktober 2016 met aanbevelingen aan de Commissie betreffende de instelling van een EU-mechanisme voor democratie, de rechtsstaat en grondrechten (2) , – gezien zijn resolutie van 7 oktober 2020 over de instelling van een EU-mechanisme voor democratie, de rechtsstaat en grondrechten (3) , – gezien zijn resolutie van 24 juni 2021 over het verslag van de Commissie over de rechtsstaat 2020 (4) , – gezien zijn resolutie van 19 mei 2022 over het verslag van de Commissie over de rechtsstaat 2021 (5) , – gezien artikel 225 van zijn Reglement, – gezien artikel 66 van het Reglement van de PACE, – gezien het verslag over het eindresultaat van de Conferentie over de toekomst van Europa van 9 mei 2022, met name punt 2 van voorstel 48 getiteld “Cultuur en uitwisselingen”, – gezien artikel 54 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie constitutionele zaken ( A9-0056/2023 ), A. overwegende dat de Europese Unie en de Raad van Europa (RvE) natuurlijke partners en bondgenoten zijn bij het bevorderen en monitoren van de mensenrechten, de eerbiediging van de fundamentele vrijheden, de democratie en de rechtsstaat op het Europese continent; overwegende dat de EU en de RvE zich ertoe hebben verbonden aan de hand van de bevordering van democratische stabiliteit en veiligheid meer eenheid te bereiken tussen Europese landen; B. overwegende dat de aanhoudende interne en externe uitdagingen voor de op regels gebaseerde multilaterale orde, de democratie en de rechtsstaat, alsook de Russische aanvalsoorlog tegen Oekraïne en de gevolgen daarvan voor de mensenrechtensituatie in Europa, sterke argumenten vormen voor een verdere versterking van de institutionele samenwerking tussen de EU en de RvE; C. overwegende dat het Comité van Ministers van de Raad van Europa op 15 maart 2022, naar aanleiding van de aanvalsoorlog van de Russische Federatie tegen Oekraïne en het unanieme advies van de Parlementaire Vergadering, heeft besloten het lidmaatschap van de Russische Federatie van de Raad van Europa na 26 jaar te beëindigen; D. overwegende dat de uitsluiting van Rusland een belangrijke verandering is voor de organisatie en voor de toekomst van het Europese continent; overwegende dat deze ontwikkeling betekent dat het blok van 27 lidstaten van de EU nu goed is voor twee derde van de bevolking die vertegenwoordigd wordt door landen die lid zijn van de Raad van Europa; overwegende dat de betrekkingen tussen het blok van de EU-27 en de Raad van Europa daarvan gevolgen zullen ondervinden; E. overwegende dat het in 2022 15 jaar geleden is dat het memorandum van overeenstemming tussen de Raad van Europa en de Europese Unie, en het akkoord over de verbetering van de samenwerking tussen de Parlementaire Vergadering van de Raad van Europa en het Europees Parlement werden ondertekend; F. overwegende dat, hoewel de EU en de RvE afzonderlijke en zeer verschillende rechtssystemen vormen, de “richtsnoeren inzake de betrekkingen tussen de Raad van Europa en de Europese Unie” (6) van 2005 al benadrukten dat het gemeenschappelijke doel van een Europa zonder nieuwe scheidslijnen het meest gediend is met een passend gebruik van de normen en standaarden, alsook van de ervaring en deskundigheid die de Raad van Europa gedurende ruim een halve eeuw heeft opgebouwd en bepaalden dat de juridische samenwerking tussen de organisaties moet worden voortgezet en verder ontwikkeld, terwijl in richtsnoer nr. 5 werd verklaard dat de EU ernaar streeft die aspecten van de verdragen van de Raad van Europa die binnen haar bevoegdheidsgebied vallen om te zetten in wetgeving van de Europese Unie; G. overwegende dat in het memorandum van overeenstemming tussen de twee organisaties van 2007 wordt verklaard dat de Europese Unie de Raad van Europa als het referentiekader voor de mensenrechten in heel Europa beschouwt en dat de Raad van Europa het ijkpunt voor de mensenrechten, de rechtsstaat en de democratie in Europa zal blijven; H. overwegende dat in het huidige kader voor samenwerking tussen de EU en de RvE geen rekening wordt gehouden met de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon op 1 december 2009 of met het strategisch partnerschap voor samenwerking op het gebied van de rechtsstaat, de democratie en de mensenrechten dat beide organisaties tot dusver hebben geconsolideerd; I. overwegende dat artikel 220, lid 1, VWEU bepaalt dat de Unie iedere dienstige samenwerking met de Raad van Europa tot stand moet brengen; overwegende dat artikel 6, lid 2, VEU bepaalt dat de Unie tot het EVRM moet toetreden; J. overwegende dat de PACE er in haar resolutie 2430 (2022) getiteld “Beyond the Lissabon Treaty: strengthening the strategic partnership between the Council of Europe and the European Union” toe opriep de strategische samenwerking tussen de Raad van Europa en de Europese Unie een nieuwe impuls te geven; K. overwegende dat het Comité van Ministers van de Raad van Europa er in besluit CM/Del/Dec(2022)132/4 inzake de samenwerking tussen de Raad van Europa en de Europese Unie ook op aandrong de samenwerking met de Europese Unie verder op te voeren gelet op het grote aantal uitdagingen waarmee Europa momenteel wordt geconfronteerd; L. overwegende dat de secretaris-generaal van de Raad van Europa in juni 2022 een reflectiegroep op hoog niveau heeft opgezet teneinde aanbevelingen te verstrekken over de rol van de Raad van Europa bij de aanpak van de nieuwe uitdagingen waarmee Europa en de rest van de wereld worden geconfronteerd; overwegende dat de reflectiegroep in oktober 2022 aanbevelingen heeft uitgebracht en daarbij onder meer aanbeval om de politieke dialoog tussen de Raad van Europa en de Europese Unie te versterken, en te overwegen het MoU van 2007 te actualiseren en uit te breiden; M. overwegende dat het Comité van Ministers van de Raad van Europa op 7 november 2022 heeft besloten een vierde top van de staatshoofden en regeringsleiders van de Raad van Europa bijeen te roepen, die op 16 en 17 mei 2023 in Reykjavik (IJsland) zal plaatsvinden, en daarvoor ook vertegenwoordigers van de EU uit te nodigen; overwegende dat de kwestie van de samenwerking tussen de EU en de RvE onderdeel van de agenda van de top zal uitmaken, en dat deze top op een belangrijk moment plaatsvindt en een gelegenheid biedt om de betrekkingen tussen de twee organisaties op te waarderen; N. overwegende dat de EU onverminderd de grootste donor van de Raad van Europa is op het gebied van technische samenwerking, die betrekking heeft op de EU-uitbreidingslanden, de landen van het Oostelijk Partnerschap, EU-lidstaten, de landen van het zuidelijk Middellandse Zeegebied en Centraal-Azië, alsook op thematische gebieden; overwegende dat het totale volume van het gezamenlijke samenwerkingsprogramma van de Raad van Europa en de EU in 2021 207,4 miljoen EUR bedroeg; overwegende dat de gezamenlijke samenwerkingsprogramma’s op het gebied van de rechtsstaat in 2021 goed waren voor 54,7 % van de cumulatieve begrotingsmiddelen; O. overwegende dat de financiële middelen voor de gezamenlijke programma’s die in de lidstaten van de EU zijn uitgevoerd de afgelopen jaren gestaag zijn toegenomen vanwege de kaders voor gestructureerde gezamenlijke samenwerking en technische ondersteuning die sinds 2019 zijn gecreëerd uit hoofde van het steunprogramma voor structurele hervormingen en het instrument voor technische ondersteuning van de EU; P. overwegende dat de Ontwikkelingsbank van de Raad van Europa (CEB) de oudste Europese multilaterale ontwikkelingsbank is met een exclusief sociaal mandaat; overwegende dat de CEB niet alleen samenwerkt met andere internationale financiële instellingen en verschillende gespecialiseerde agentschappen van de Verenigde Naties, maar ook regelmatig met de EU op het gebied van gemeenschappelijke initiatieven, zoals het investeringskader voor de Westelijke Balkan, de investeringsfaciliteit voor het nabuurschapsbeleid, en het Oost-Europees Partnerschap voor energie-efficiëntie en milieu; Q. overwegende dat de onderhandelingen over de toetreding van de EU tot het EVRM, die waren opgeschort naar aanleiding van het advies van het HvJ-EU van 18 december 2014 waarin het oordeelde dat het ontwerpakkoord inzake die toetreding onverenigbaar was met de EU-Verdragen, in september 2020 zijn hervat en de eindfase hebben bereikt; R. overwegende dat de EU voor de monitoring en de bevordering van de rechtsstaat in haar huidige en toekomstige lidstaten al in grote mate vertrouwt op de RvE; overwegende dat informatiebronnen die de Commissie heeft gebruikt bij het vaststellen van benchmarks om de situatie van de rechtsstaat en de werking van rechtsstelsels in de lidstaten te meten, onder meer de lijst met criteria voor de rechtsstaat van de Europese Commissie voor democratie middels het recht (de Commissie van Venetië) omvatten, alsmede verslagen die in opdracht van de EU zijn opgesteld door de RvE-organen, zoals de jaarlijkse studie over de werking van rechtsstelsels die de EU heeft laten uitvoeren door de Europese Commissie voor Efficiëntie in Justitie als onderdeel van het EU-scorebord voor justitie, en regelmatig door de RvE-organen opgestelde verslagen over onderwerpen die verband houden met de rechtsstaat, met name over de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht en de strijd tegen corruptie; S. overwegende dat het Parlement herhaaldelijk heeft aangedrongen op de instelling van een EU-mechanisme voor democratie, de rechtsstaat en grondrechten dat alle aspecten van artikel 2 VEU bestrijkt; overwegende dat de instelling van een dergelijk mechanisme geformaliseerde, gestructureerde en alomvattende samenwerking tussen de EU en de RvE mogelijk zou maken op het gebied van de verdediging van deze waarden door middel van een specifieke partnerschapsovereenkomst; T. overwegende dat de Raad van Europa uitgebreide ervaring en deskundigheid heeft opgebouwd op het gebied van intergouvernementele samenwerking en bijstand met betrekking tot mensenrechten, alsook diverse toezicht- en controlemechanismen en gerespecteerde toezichtcomités voor mensenrechten heeft opgezet, zoals het Europees Comité voor Sociale Rechten, het Europees Comité inzake de voorkoming van folteringen en onmenselijke of vernederende behandelingen of bestraffingen, de Europese Commissie tegen Racisme en Onverdraagzaamheid, het comité van deskundigen van het Europees Handvest voor regionale talen of talen van minderheden, het adviescomité van het Kaderverdrag inzake de bescherming van nationale minderheden, en de Commissaris voor de Mensenrechten van de Raad van Europa; overwegende dat het feit dat de EU niet tot belangrijke mensenrechtenverdragen van de RvE is toegetreden, belet dat zij vertegenwoordigd is in de toezichthoudende organen voor deze verdragen; U. overwegende dat het optreden van de Commissie van Venetië gebaseerd is op drie hoofdbeginselen van de Europese grondwettelijke traditie: democratie, mensenrechten en de rechtsstaat; overwegende dat de Commissie van Venetië in 1990 werd opgericht om te voldoen aan de dringende noodzaak om Midden- en Oost-Europese landen te helpen met de invoering van nieuwe grondwetten na de val van de Berlijnse muur; overwegende dat de Commissie van Venetië een heel belangrijke rol heeft gespeeld in de democratisering van Midden- en Oost-Europese landen die wilden toetreden tot de EU; overwegende dat de adviezen van de Commissie van Venetië groot aanzien genieten en in de meeste gevallen worden opgevolgd; overwegende dat de EU staten die tot de EU wilden toetreden, evenals de huidige lidstaten, sterk heeft aangemoedigd om haar adviezen na te leven; V. overwegende dat de Overeenkomst tussen de Europese Gemeenschap en de Raad van Europa inzake samenwerking tussen het Bureau van de Europese Unie voor de grondrechten en de Raad van Europa van 2008 een algemeen samenwerkingskader heeft gecreëerd om gezamenlijke projecten op gebieden van wederzijds belang te ontwikkelen, een dialoog aan te gaan met belanghebbenden om de eerbiediging van de grondrechten in Europa te verbeteren, communicatieactiviteiten te coördineren om het bewustzijn over grondrechten te vergroten, elkaar te informeren over de resultaten van de activiteiten van beide organisaties, gegevens uit te wisselen en elkaar op operationeel niveau te raadplegen; W. overwegende dat uit de jaarverslagen over de samenwerking tussen het Bureau van de Europese Unie voor de grondrechten en de Raad van Europa de breedte en diepte van de samenwerking blijken, variërend van raadplegingen over specifieke projecten en activiteiten, regelmatige uitwisseling van gegevens en informatie, de deelname aan de hoorzittingen van de Parlementaire Vergadering van de RvE, de deelname aan startvergaderingen van projecten, gezamenlijke projecten en activiteiten, en de status van waarnemer van het Bureau in verschillende intergouvernementele en toezichtcomités van de RvE, tot de deelname aan verbanden van maatschappelijke organisaties en wederzijdse verwijzingen naar elkaars werk; X. overwegende dat met de oprichting van het gezamenlijke EU-grondrechteninformatiesysteem (Efris) in één online-omgeving de informatie over mensenrechten van de Raad van Europa, de Verenigde Naties en de EU bijeen wordt gebracht, waaronder, sinds 2022, de gegevens, analysen en bevindingen op grond van het Kaderverdrag inzake de bescherming van nationale minderheden (KVNM); Y. overwegende dat een belangrijk gebied van samenwerking met de RvE de bestrijding van discriminatie en de verbetering van de rechten van kwetsbare personen, zoals vrouwen, personen met een handicap, Roma, LHBTI+-personen en ouderen, is, die in sommige lidstaten nog steeds niet volledig geëerbiedigd worden; Z. overwegende dat het Verdrag van Istanbul, dat op 1 augustus 2014 in werking trad, op 12 juni 2017 door de EU werd ondertekend, maar nog niet is geratificeerd; overwegende dat de Raad het Parlement op 21 februari 2023 heeft verzocht zijn goedkeuring te hechten aan de besluiten betreffende de afronding van de toetreding van de EU tot het Verdrag van Istanbul, aangezien de Raad deze pas daarna definitief kan goedkeuren; overwegende dat alle EU-lidstaten het Verdrag van Istanbul hebben ondertekend, maar dat slechts 21 het hebben geratificeerd; overwegende dat de toetreding van de EU tot het Verdrag de lidstaten niet vrijstelt van de nationale ratificatie ervan en dat de twee processen parallel moeten worden afgewikkeld; AA. overwegende dat het Europees Sociaal Handvest en het herziene Europees Sociaal Handvest toonaangevende instrumenten zijn geweest voor de bescherming en handhaving van fundamentele vakbonds-, arbeids- en sociale rechten en de verbetering van de arbeids- en levensomstandigheden van Europese burgers; overwegende dat 22 EU-lidstaten het oorspronkelijke Handvest hebben geratificeerd en dat 22 lidstaten ook het herziene Handvest hebben geratificeerd; AB. overwegende dat de RvE de enige pan-Europese intergouvernementele organisatie is die juridische instrumenten en mechanismen biedt voor de bescherming van minderheden in heel Europa; overwegende dat het KVNM van de RvE tot op heden het meest uitgebreide juridisch bindende multilaterale instrument is ter bescherming van de rechten van personen die tot nationale minderheden behoren; overwegende dat het monitoringproces in het kader van het KVNM een goede reputatie geniet; overwegende dat de erkenning van de noodzaak om minderheden door middel van dit specifieke instrument te beschermen voortvloeide uit de tragiek van de gewapende conflicten die Europa in de jaren negentig verscheurden; overwegende dat diezelfde bezorgdheid leidde tot de vaststelling - in 1993 - van de criteria van Kopenhagen betreffende de eerbiediging van de rechten van minderheden in het kader van het uitbreidingsbeleid van de EU; overwegende dat minderheden een rechtskader nodig hebben om hun rechten te garanderen en te monitoren; AC. overwegende dat het Europees Handvest voor regionale talen of talen van minderheden (ECRML) het enige Europese verdrag is voor de bescherming en bevordering van historische regionale en minderheidstalen in Europa; overwegende dat het hoofddoel van dit instrument is om minderheids- en regionale talen als essentieel onderdeel van het Europees cultureel erfgoed te behouden; AD. overwegende dat de EU het Verdrag van Bern inzake het behoud van wilde dieren en planten en hun natuurlijk leefmilieu in Europa heeft ondertekend en geratificeerd; overwegende dat de Raad van Europa, waar de Permanente Commissie van dit Verdrag is gevestigd, werkt aan een passend rechtskader voor de bestrijding van milieudelicten; overwegende dat het Comité van Ministers van de Raad van Europa de lidstaten heeft aanbevolen te overwegen het recht op een schoon, gezond en duurzaam milieu als een mensenrecht te erkennen; overwegende dat de mondiale uitdagingen op het gebied van milieu en klimaat waar wij momenteel mee worden geconfronteerd, beter kunnen worden aangepakt met gezamenlijke maatregelen en coördinatie tussen de EU en de RvE; AE. overwegende dat de Raad van Europa de Europese Unie heeft uitgenodigd zo spoedig mogelijk toe te treden tot zijn uitgebreide partieel akkoord inzake Culturele Routes; AF. overwegende dat de invloed van de Raad van Europa ver buiten de grenzen van het Europese continent reikt, aangezien veel van zijn verdragen wereldwijd openstaan voor ondertekening en verschillende van zijn mechanismen in de hele wereld van toepassing zijn; AG. overwegende dat de intentieverklaring van 2014 inzake samenwerking tussen de Raad van Europa en de Europese Commissie in de EU-uitbreidingslanden, de landen van het Oostelijk Partnerschap en de landen van het zuidelijk Middellandse Zeegebied een strategisch kader heeft gecreëerd om de mensenrechten, democratie en de rechtsstaat in de uitbreidings- en nabuurschapsregio’s van de EU te helpen bevorderen op basis van de bindende internationale conventies, toezichtsorganen en steunprogramma’s van de Raad van Europa; overwegende dat de gezamenlijke programma’s en de partnerschapskaders voor samenwerking die in dit verband zijn uitgevoerd een essentieel element van het uitbreidings- en nabuurschapsbeleid van de Unie zijn; AH. overwegende dat in voorstel 48 van de conclusies van de Conferentie over de toekomst van Europa wordt benadrukt dat minderheids- en regionale talen extra moeten worden beschermd, en nota wordt genomen van het Handvest van de Raad van Europa voor regionale talen of talen van minderheden en van het KVNM; AI. overwegende dat het potentieel van het akkoord over de verbetering van de samenwerking tussen de PACE en het Parlement nog niet volledig is benut met behulp van de parlementaire betrekkingen tussen beide instellingen en verder kan worden versterkt; Verdere versterking van de institutionele betrekkingen 1. erkent dat de institutionele betrekkingen tussen de EU en de RvE, als twee organisaties met een vergelijkbare internationale reputatie, zich in de loop der tijd aanzienlijk hebben ontwikkeld tot een strategisch partnerschap; 2. acht het noodzakelijk de institutionele samenwerking tussen de EU en de RvE verder te versterken en een nieuwe impuls te geven aan bilaterale samenwerking ter bevordering en verdediging van democratie, de rechtsstaat, en de fundamentele vrijheden en mensenrechten, met inbegrip van de rechten van minderheden; 3. constateert dat de samenwerking tussen de twee internationale organisaties in de loop der jaren is toegenomen, hoewel er nog potentieel bestaat voor meer onderlinge samenwerking, aangezien de EU, overeenkomstig de richtsnoeren uit 2005 inzake de betrekkingen tussen de Raad van Europa en de Europese Unie, ernaar streeft de aspecten van de verdragen van de Raad van Europa en andere instrumenten die binnen haar bevoegdheidsgebied vallen om te zetten in wetgeving van de Europese Unie; 4. benadrukt het feit dat de EU geleidelijk aan een politieke unie is geworden, en dat de gebieden waar de activiteiten van de twee organisaties elkaar overlappen en aanvullen in aantal zijn toegenomen; is derhalve van mening dat het gezien de frequente overlapping van hun bevoegdheden belangrijk is om dubbel werk en uiteenlopende normen te vermijden; acht het in dit verband belangrijk passende kanalen voor overleg tussen de Europese Unie en de Raad van Europa op te zetten die het mogelijk maken de normatieve werkzaamheden in een vroege fase te coördineren, met name op de gebieden die bestreken worden door het huidige of een toekomstig memorandum van overeenstemming; 5. is van oordeel dat institutionele uitwisselingen op alle niveaus beide organisaties ten goede zouden komen, zouden bijdragen tot het waarborgen van evenwichtige institutionele betrekkingen tussen de twee organisaties, en goed zouden zijn voor de zichtbaarheid van de Raad van Europa; Toetreding van de EU tot het EVRM en andere vormen van samenwerking op het gebied van de grondrechten 6. herinnert eraan dat het Verdrag van Lissabon een wettelijke verplichting voor de EU heeft gecreëerd om toe te treden tot het EVRM, verankerd in artikel 6, lid 2, VEU, en de voorwaarden vaststelt voor een akkoord met betrekking tot deze toetreding in het kader van het protocol betreffende artikel 6, lid 2, VEU; neemt kennis van advies 2/13 van het HvJ-EU over de ontwerpovereenkomst over de toetreding van de EU tot het EVRM, dat op 18 december 2014 werd uitgebracht; 7. is ingenomen met de hernieuwde inzet van de Commissie en de Raad voor de toetreding van de EU tot het EVRM en de hervatting van de onderhandelingen in 2020; bevestigt nogmaals zijn sterke gehechtheid aan en steun voor de toetreding van de EU tot het EVRM (7) ; is ingenomen met het akkoord dat de partijen tijdens de 18e vergadering van de onderhandelingsgroep, bestaande uit 46 landen en de Europese Unie, hebben bereikt en met het besluit voor een voorlopige overeenstemming over een pakket herziene ontwerptoetredingsakten; verzoekt de Raad en de lidstaten alle nodige maatregelen te nemen en alles in het werk te stellen om de openstaande kwesties inzake handelingen op het gebied van gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid op te lossen en tegemoet te komen aan alle punten van zorg die het HvJ-EU in zijn advies 2/13 van 18 december 2014 heeft geuit zodat de onderhandelingen met succes kunnen worden afgerond, idealiter vóór de vierde top van de Raad van Europa die op 16 en 17 mei 2023 in IJsland zal worden gehouden; is van mening dat de openstaande kwesties ingewikkeld zijn, maar niet onoverkomelijk; 8. benadrukt dat de toetreding een prioritaire doelstelling voor beide organisaties is; benadrukt dat de toetreding van de EU tot het EVRM tal van voordelen zou hebben, waaronder een grotere samenhang tussen het EU-recht en het verdragenstelsel van de RvE, en harmonisatie van de wetgeving en jurisprudentie inzake mensenrechten tussen de EU en de RvE; benadrukt daarnaast dat toetreding zou leiden tot plaatsing van de EU onder de rechtsmacht van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) en tot grotere bescherming van EU-burgers tegen het optreden van de instellingen en organen van de Unie door personen de mogelijkheid te bieden rechtstreeks zaken tegen de EU aan te spannen bij het EHRM; benadrukt dat toetreding van de EU tot het EVRM een onontbeerlijk extern mechanisme tot stand zou brengen om te waarborgen dat de EU en haar instellingen en organen de mensenrechten respecteren en de rechtsstaat volledig eerbiedigen; 9. benadrukt dat de EU als gevolg van toetreding een prominentere rol zal spelen in het verdragenstelsel, aangezien deze gepaard gaat met een evenredige bijdrage aan de begroting van de Raad van Europa, de voordracht van kandidaten voor benoeming tot rechter van het EHRM, de deelname van een afvaardiging van het Europees Parlement aan de zittingen van de PACE die verband houden met de verkiezing van rechters van het EHRM, en vertegenwoordiging in het Comité van Ministers bij het toezicht op de uitvoering van de arresten van het EHRM; 10. is ingenomen met de waardevolle bijdragen die het EVRM en de rechtspraak van het EHRM hebben geleverd aan de verdediging en bevordering van de rechtsstaat en de grondrechten in de EU; dringt aan op nauwe en betere justitiële samenwerking tussen het EHRM en het HvJ-EU, en op verdere harmonisatie van het verdragenstelsel en het EU-recht; is bezorgd over het grote aantal arresten van het EHRM dat niet ten uitvoer wordt gelegd, hetgeen een negatief effect heeft op de rechtsstaat en resulteert in verzwakking van het extern optreden van de Unie op het gebied de mensenrechten, vooral met betrekking tot derde landen die lid van de Raad van Europa zijn; verzoekt alle lidstaten de eerbiediging van het EVRM en van de volledige jurisprudentie van het EHRM te waarborgen; verzoekt de Commissie strenger toezicht uit te oefenen op de naleving van de arresten van het EHRM door EU-lidstaten en in dit verband gebruik te maken van relevante instrumenten zoals het rechtsstaatmechanisme en, in voorkomend geval, de verordening inzake conditionaliteit met betrekking tot de rechtsstaat; zegt toe in meer detail te zullen bekijken op welke wijze binnen het huidige en toekomstige politieke en rechtskader van de EU voor een betere naleving van de arresten van het EHROM door de lidstaten kan worden gezorgd, inclusief de optie van een wijziging van de Verdragen; 11. herinnert aan het belang van de veelbelovende samenwerking tussen het Bureau van de Europese Unie voor de grondrechten en de RvE – zoals blijkt uit het verslag van 2022 over de samenwerking tussen het Bureau van de Europese Unie voor de grondrechten en de RvE – voor de verwezenlijking van hun gemeenschappelijke doelstellingen en strategische prioriteiten met betrekking tot de bevordering en bescherming van de mensenrechten, waaronder de noodzaak om dubbel werk te voorkomen en de complementariteit van de werkzaamheden van het FRA en de RvE te waarborgen; 12. is van mening dat het zowel voor de Raad van Europa als het FRA nuttig is om hun betrekkingen verder uit te bouwen, bijvoorbeeld door meer verdragen van de Raad van Europa op te nemen in het Efris en het FRA uit te nodigen om bij te dragen aan het werk van de Commissie van Venetië; 13. verzoekt de Commissie om nauw samen te werken met de Raad van Europa op het gebied van artificiële intelligentie en nieuwe digitale technologieën, met inbegrip van het gepaste gebruik daarvan door rechtshandhavingsinstanties en hun gevolgen voor de mensenrechten, de rechtsstaat en de democratie; 14. verzoekt de Commissie om zich te beijveren voor betere samenwerking en meer complementariteit op alle gebieden met betrekking tot de mensenrechten waarop de Raad van Europa belangrijke activiteiten heeft ontplooid, zoals het tegengaan van discriminatie, de bestrijding van mensenhandel, migratie, rechtvaardigheid en gelijkheid; De toetreding van de EU tot andere verdragen van de RvE, en participatie in organen en geassocieerde agentschappen van de RvE 15. pleit ervoor dat de EU zo veel mogelijk aansluit bij het verdragssysteem van de RvE door haar toetreding tot andere verdragen van de RvE die zij al heeft ondertekend, zoals het Verdrag van Istanbul, te voltooien en te werken aan toetreding tot andere verdragen waarbij zij nog geen partij is, zoals het Europees Verdrag ter voorkoming van foltering en onmenselijke of vernederende behandeling of bestraffing, het Verdrag van Lanzarote, het Strafrechtelijk Verdrag inzake corruptie, en het Burgerrechtelijk Verdrag inzake corruptie; moedigt de Commissie en de lidstaten aan progressie te boeken in de richting van toetreding van de Europese Unie tot het herziene Europees Sociaal Handvest, en hiervoor een helder tijdsschema voor te stellen; is ervan overtuigd dat de toetreding van de EU tot deze verdragen haar doeltreffendheid op de gebieden in kwestie zal vergroten en bij zal dragen aan synergieën, en de samenwerking tussen de twee organisaties zal bevorderen; 16. is verheugd over het feit dat in het geval van de overgrote meerderheid van de verdragen waarover binnen de RvE wordt onderhandeld, de EU de mogelijkheid heeft om tot deze verdragen toe te treden, en benadrukt het feit dat de EU zelf een belangrijke rol heeft gespeeld in de onderhandelingen over deze verdragen; 17. is verheugd dat de EU op 13 juni 2017 is toegetreden tot het Verdrag van Istanbul; benadrukt dat de toetreding van de EU tot het Verdrag een samenhangend Europees rechtskader biedt voor het interne en externe beleid voor de preventie en bestrijding van geweld tegen vrouwen en gendergerelateerd geweld, alsook voor de bescherming en ondersteuning van slachtoffers; benadrukt het feit dat de toetreding van de EU ook een beter toezicht op en een betere interpretatie en uitvoering van de wetten, programma’s en fondsen van de EU die verband houden met het Verdrag van Istanbul mogelijk maakt, evenals een betere verzameling van vergelijkbare, uitgesplitste gegevens op EU-niveau; is in dit verband ingenomen met het feit dat de Raad ermee heeft ingestemd het Parlement te verzoeken om zijn goedkeuring te hechten aan de besluiten betreffende de afronding van de toetreding van de EU tot het Verdrag van Istanbul; verzoekt de Raad met klem vaart te zetten achter de besprekingen en procedures om te zorgen voor een snelle ratificatie van het Verdrag van Istanbul door de EU, waarvoor slechts een gekwalificeerde meerderheid in de Raad vereist is; verzoekt de Commissie en de Raad ervoor te zorgen dat het Parlement volledig betrokken zal worden bij het toezicht op het Verdrag na de toetreding van de EU; moedigt de zes resterende lidstaten die het Verdrag van Istanbul nog niet hebben geratificeerd met klem aan om dit onverwijld te doen; 18. benadrukt dat de toetreding tot bepaalde RvE-verdragen de EU de mogelijkheid zou bieden een actieve rol te vervullen in organen van de RvE en de coördinatie tussen de EU en de RvE te bevorderen, en in bepaalde gevallen de activiteiten van de RvE-organen zou openstellen voor organen en agentschappen van de EU; is van oordeel dat dit tot betere partnerschappen en synergie-effecten tussen de respectieve organisaties zou kunnen leiden, onder voorkoming van overlappingen op hun bevoegdheidsterreinen; dringt er nogmaals op aan dat de Europese Unie volwaardig lid wordt van de Groep van Staten tegen Corruptie, waarbij de EU sinds 2019 een waarnemersstatus heeft; verzoekt de Commissie de mogelijkheid te onderzoeken van een zo snel mogelijke volledige integratie van de EU in de Europese Commissie voor Efficiëntie in Justitie, de Europese Commissie tegen Racisme en Onverdraagzaamheid (ECRI), het Comité van deskundigen inzake de evaluatie van maatregelen ter bestrijding van het witwassen van geld, de Groep van deskundigen inzake actie tegen geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld, en het Comité inzake de voorkoming van folteringen, en het Parlement over de resultaten van dit onderzoek op de hoogte te houden; 19. benadrukt het specifieke belang van nauwe samenwerking met de Raad van Europa bij de bestrijding van de seksuele uitbuiting van kinderen en seksueel misbruik; wijst op het belang van het Verdrag van Lanzarote als het eerste internationale verdrag dat seksueel misbruik van kinderen in de huiselijke of familiesfeer aanpakt en dat openstaat voor toetreding door elke staat ter wereld, waardoor de bestrijding van deze vorm van criminaliteit op internationaal niveau doeltreffender wordt; is van oordeel dat de EU de toetreding tot dit Verdrag zo spoedig mogelijk moet voltooien; 20. herinnert aan het belang van samenwerking in strafzaken, zoals de bestrijding van mensenhandel en terrorisme; 21. acht het noodzakelijk de samenwerking op het gebied van mensenrechten in verband met milieubescherming en milieudelicten verder te verbeteren; Evaluatie van het rechtskader voor samenwerking 22. is van mening dat het bestaande kader voor samenwerking tussen de EU en de RvE moet worden herzien om de balans op te maken van de veranderingen als gevolg van het Verdrag van Lissabon en de zich ontwikkelende betrekkingen tussen de beide organisaties; stelt in dit verband voor het memorandum van overeenstemming van 2007 te herzien en daarbij in kaart te brengen op welke gebieden de samenwerking een succes was en waar de samenwerking versterkt en uitgebreid moet worden, teneinde het om te vormen tot het belangrijkste alomvattende rechtsinstrument voor de coördinatie van de samenwerking tussen de EU en de RvE; stelt verder voor om het memorandum aan te vullen met overeenkomsten inzake maatregelen op specifieke gebieden; 23. is ingenomen met het reflectieproces van het Comité van Ministers en van de PACE over de verdere versterking van het overleg, de coördinatie, de politieke dialoog en de technische samenwerking met de Europese Unie, waarbij de nadruk wordt gelegd op kwesties die verband houden met de democratie, veiligheid en de rechtsstaat; 24. verwacht dat de vierde top van de staatshoofden en regeringsleiders van de lidstaten van de Raad van Europa, die op 16 en 17 mei 2023 in Reykjavik (IJsland) zal worden gehouden, op basis van dit proces, alsook de werkzaamheden van de reflectiegroep op hoog niveau van de Raad van Europa, tevens met duidelijke conclusies zal komen over de toekomstige samenwerking en betrekkingen tussen de RvE en de EU; 25. is er voorstander van dat de vierde top van de staatshoofden en regeringsleiders van de Raad van Europa wordt gehouden, en verzoekt het secretariaat-generaal van de RvE om de vertegenwoordigers van de Europese Unie uit te nodigen om deel te nemen als waarnemers; verzoekt de Europese Raad om de Raad van Europa te betrekken bij de voorbereiding van de topbijeenkomsten van de Europese politieke gemeenschap; Partnerschap inzake het mechanisme voor democratie, de rechtsstaat en grondrechten 26. herhaalt zijn standpunt (8) over de noodzaak van het instellen van een mechanisme voor democratie, de rechtsstaat en grondrechten dat alle in artikel 2 VEU genoemde waarden bestrijkt; benadrukt dat hierbij gebruik moet worden gemaakt van de ervaring en deskundigheid van de RvE; herinnert eraan dat het Parlement in zijn resoluties inzake de verslagen over de rechtsstaat 2020 en 2021 van de Commissie van respectievelijk 24 juni 2021 en 19 mei 2022 ook heeft gewezen op de noodzaak om de RvE en zijn relevante organen nauw bij dit mechanisme te betrekken, onder meer door middel van een gestructureerder partnerschap; 27. is gezien het bovenstaande van mening dat de EU en de RvE een specifieke overeenkomst moeten sluiten over het mechanisme voor democratie, de rechtsstaat en grondrechten die alle in artikel 2 VEU genoemde waarden bestrijkt; 28. benadrukt dat de EU gebruik moet maken van de uitgebreide deskundigheid en erkende processen van de organen van de RvE op het gebied van mensenrechten, grondrechten, de rechten van personen die tot minderheden behoren, de aanpak van corruptie en het verbeteren van gerechtelijke processen; wijst erop dat gezien de uitgebreide samenwerking op het gebied van de rechtsstaat en het feit dat de EU in hoge mate vertrouwt op de benchmarks van de RvE, de bestaande samenwerking sterker zou moeten worden geformaliseerd en gestructureerd om zo een betere samenwerking en een grotere zichtbaarheid van de activiteiten van de Raad van Europa te waarborgen; 29. erkent de belangrijke werkzaamheden en deskundigheid van de Commissie van Venetië met betrekking tot de verbetering van de werking van democratische instellingen en de eerbiediging van de grondrechten, de werking van rechtssystemen en het verloop van verkiezingen en referenda; moedigt verdere samenwerking tussen de EU en de Commissie van Venetië aan, waaronder in het kader van het uitbreidingsproces van de EU; 30. herinnert eraan dat bij de evaluatie van de vorderingen van kandidaat-lidstaten op de weg naar toetreding op basis van de criteria van Kopenhagen, de systematische monitoring door de Commissie in kandidaat-lidstaten grotendeels op de door de RvE ontwikkelde normen is gebaseerd, mede dankzij de expertise en adviezen van de Commissie van Venetië; 31. herinnert eraan dat de EU de uitvoering van het KVNM door kandidaat-lidstaten als een belangrijk element in de toetredingscriteria inzake de bescherming van minderheden beschouwt, en erkent de belangrijke rol die het KVNM heeft gespeeld bij het Europese integratieproces; benadrukt dat het KVNM een belangrijk referentiepunt moet blijven voor het democratisch bestel van de Unie; is er vast van overtuigd dat de Europese Unie, met het oog op consistentie, de handhaving en bevordering van democratische normen en de inzet voor de bescherming van minderheden als algemeen rechtsbeginsel voor de hele EU, de normen van het KVNM moet meenemen bij haar monitoring van de rechtsstaat en grondrechten in de EU; onderstreept dat versterkte samenwerking op het gebied van de rechten van minderheden waarschijnlijk zal leiden tot betere naleving van de normen en aanbevelingen van de RvE, maar ook beter gerichte financiering mogelijk zou maken, waaronder in de context van uitbreiding of wederopbouw na conflicten; 32. herhaalt daarom zijn oproep aan de Europese Unie om toe te treden tot het KVNM en het ECRML (9) , en dringt aan op nauwere juridische banden tussen de EU en de RvE inzake de rechten van minderheden, niet in de laatste plaats met het oog op het uitbreidingsproces voor de Westelijke Balkan, Turkije, Oekraïne, Moldavië en Georgië; 33. dringt aan op strategische en goed gecoördineerde samenwerking tussen de EU en de RvE om de wijdverbreide en ernstige uitsluiting, discriminatie en armoede aan te pakken waarmee Roma in Europa te kampen hebben, alsook op vergroting van de synergieën tussen de activiteiten die worden uitgevoerd in het kader van het strategisch actieplan voor de inclusie van Roma en Travellers (2020-2025) van de Raad van Europa en het strategisch EU-kader voor gelijkheid, integratie en participatie van de Roma 2020-2030; 34. pleit voor versterking van de institutionele samenwerking tussen de EU en de RvE op het gebied van gendergelijkheid en vrouwenrechten, en de bestrijding van discriminatie van LHBTI+-personen en gendergerelateerd geweld; 35. merkt op dat de EU en de RvE moeten blijven samenwerken met betrekking tot kwesties die verband houden met het werk van journalisten, de bescherming van de mediavrijheid, het tegengaan van haatzaaiende uitlatingen en het manipulatieve gebruik van desinformatie, en buitenlandse en binnenlandse inmenging in verkiezingsprocessen; meent dat de EU moet voortbouwen op het goede werk van het platform voor de bescherming van de journalistiek en de veiligheid van journalisten en nauw moet samenwerken met de stuurgroep voor media en informatiemaatschappij; benadrukt dat het belangrijk is om te werken aan een gunstig klimaat voor de vrijheid van meningsuiting in Europa, zowel offline als online, overeenkomstig de aanbeveling van de Raad van Europa van 7 maart 2018 over mediapluriformiteit en transparantie over de eigendomsstructuur van media; 36. acht het noodzakelijk de institutionele samenwerking tussen de EU en de RvE te verbeteren en de lokale en regionale democratie verder te bevorderen, evenals de regionale en grensoverschrijdende samenwerking; Samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en taalkundige verscheidenheid 37. wijst erop dat de artikelen 165, lid 3, en 167, lid 3, VWEU de EU uitdrukkelijk een mandaat geven om alle passende vormen van samenwerking met de RvE op het gebied van onderwijs, sport en cultuur tot stand te brengen; herinnert aan het opmerkelijke werk dat wordt uitgevoerd door de instellingen van de Raad van Europa, dat een grondslag zou moeten vormen voor de projecten van de Unie op dit gebied; 38. wijst op het belang van onderwijs voor het versterken van een cultuur in onze samenlevingen waarin de mensenrechten, democratie en de rechtsstaat worden geëerbiedigd; is ingenomen met het belangrijke werk van de Raad van Europa op basis van het referentiekader voor competenties voor een democratische cultuur; verzoekt de EU intensiever overleg te voeren met de RvE op dit gebied; moedigt de totstandbrenging aan van een gemeenschappelijk referentiekader voor de ontwikkeling van burgerschapsonderwijs, waarbij de nadruk wordt gelegd op de democratie, de rechtsstaat en de mensenrechten; 39. is ingenomen met het succes van het gemeenschappelijk Europees referentiekader voor talen, dat onontbeerlijk is geworden voor de evaluatie van taalvaardigheden; 40. herinnert eraan dat naast de eerbiediging van de culturele en religieuze verscheidenheid ook de eerbiediging van de taalkundige verscheidenheid een fundamentele waarde van de EU is, zoals voorzien in artikel 22 van het Handvest van de grondrechten en artikel 3 VEU; herinnert er tevens aan dat de EU de opdracht heeft de lidstaten te ondersteunen bij het onderricht in en verspreiding van hun talen (artikel 165, lid 2, VWEU), en dat zij gehouden is de culturele en taalkundige verscheidenheid te eerbiedigen, te beschermen en te versterken (artikel 167, lid 1, VWEU); wijst erop dat de organen van de Raad van Europa bij dit streven een uiterst nuttige rol kunnen spelen; 41. benadrukt het belang van samenwerking, met name bij de bevordering en bescherming van regionale en minderheidstalen en -culturen, en wijst erop dat de Unie dit doel niet doeltreffend kan nastreven zonder goede coördinatie met de organen van de RvE; benadrukt dat de meest relevante monitoring in Europa op dit gebied wordt uitgevoerd in het kader van het ECRML, het belangrijkste wettelijke referentiekader voor heel Europa, dat het gebruik van minderheidstalen in het privé- en het openbare leven, alsook het onderricht daarin op verschillende niveaus, waaronder middels ‘onderdompeling’, bevordert, teneinde te waarborgen dat zij worden doorgegeven; 42. benadrukt dat de Commissie bij het bepalen van doelstellingen, financiële richtsnoeren en prioriteiten rekening moet houden met deze monitoring; benadrukt tevens dat daartoe regelmatig overleg moet worden gepleegd tussen de bevoegde diensten van de Commissie en die van de RvE; is van mening dat EU-brede problemen waar verschillende landen mee kampen beter horizontaal kunnen worden vastgesteld en dat hier met EU-steun oplossingen voor kunnen worden gevonden indien de Commissie en het Comité van deskundigen van het ECRML nauwer samenwerken; 43. verzoekt de Commissie en de Raad nogmaals (10) nauwer samen te werken met de Raad van Europa om fundamentele waarden als culturele diversiteit, interculturele dialoog en duurzame territoriale ontwikkeling van minder bekende bestemmingen te bevorderen en daarbij het cultureel en natuurlijk erfgoed van deze gebieden te behouden, te beschermen en te herstellen; verzoekt de Commissie de toetreding van de Unie tot het uitgebreide partiële akkoord inzake Culturele Routes van de Raad van Europa te onderzoeken; roept de Commissie en de lidstaten op de pelgrimswegen naar Sint Jacob en de andere Europese Culturele Routes van de Raad van Europa in kaart te blijven brengen, ook in digitaal formaat, en de routes naar Santiago de Compostela op het hele Europese continent te markeren met de door de Raad van Europa voorgestelde symbolen; Extern optreden 44. wijst op het belang van het versterken van de samenhang en complementariteit van het externe optreden van de EU op het gebied van de mensenrechten, door middel van intensievere coördinatie tussen de EU, de RvE en de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE); 45. is ingenomen met het feit dat het EU-actieplan inzake mensenrechten en democratie 2020-2024 ook voorziet in een partnerschap met de RvE om te waarborgen dat de verplichtingen uit hoofde van internationale instrumenten inzake de preventie en bestrijding van geweld tegen vrouwen en meisjes universeel worden nageleefd, alsook in het bevorderen van de toetreding tot het verdrag van de Raad van Europa betreffende gegevensbescherming; 46. verzoekt de EU en de Europese Investeringsbank om de formele samenwerking met de Ontwikkelingsbank van de Raad van Europa te versterken met betrekking tot het bieden van onmiddellijke bijstand en bijstand op lange termijn aan ontheemde personen en vluchtelingen, alsook ondersteuning voor de uitvoering van de nationale strategieën voor integratie van de Roma; 47. moedigt de EU en de RvE aan samen te werken op het gebied van kwesties die verband houden met de aansprakelijkheid voor de oorlog, rechtspraak en de wederopbouw van Oekraïne na de ongerechtvaardigde, niet-uitgelokte en illegale Russische aanvalsoorlog tegen dat land; Uitbreiding van de EU 48. benadrukt dat de RvE een belangrijke partner is in het uitbreidingsproces van de EU, aangezien hij met de EU samenwerkt bij de ondersteuning van kandidaat-lidstaten en potentiële kandidaat-lidstaten bij het uitvoeren van hervormingen en het voldoen aan de criteria voor toetreding tot de EU op het vlak van de stabiliteit van de instituties ter waarborging van de democratie, de rechtsstaat, de mensenrechten en de eerbiediging en bescherming van minderheden, alsook bij het monitoren van de vooruitgang op deze gebieden; is van mening dat de samenwerking tussen de EU en de Raad van Europa met betrekking tot uitbreiding verder moet worden versterkt om deze formeler, meer gestructureerd en systematischer te maken; 49. wijst op het belang van de Commissie van Venetië voor de verlening van bijstand bij de hervorming van gerechtelijke, bestuurlijke en verkiezingsprocessen in kandidaat-lidstaten en potentiële kandidaat-lidstaten van de EU; wijst erop dat de EU consequent moet waarborgen dat kandidaat-lidstaten tijdens het toetredingstraject voldoen aan al haar aanbevelingen; Parlementaire samenwerking 50. erkent het belang van de PACE als zijn partner, die heeft bijgedragen tot de totstandkoming van veel van de RvE-verdragen die de rechtsgrondslag vormen voor de bescherming van de mensenrechten in Europa en daarbuiten (met inbegrip van het EVRM) en die nog steeds een belangrijke rol vervult bij de handhaving van de democratie en grondrechten door andere organisaties te controleren en de lidstaten te ondersteunen bij de naleving van de mensenrechtennormen; 51. is in dit verband ingenomen met de doeltreffendheid van de samenwerking tussen de parlementaire vergaderingen van de OVSE en de RvE en het Europees Parlement in het kader van verkiezingswaarnemingsmissies; 52. erkent het fundamentele werk van de Parlementaire Vergadering, dat bekendheid bij de burgers en respect van de Europese Unie verdient; 53. is ingenomen met de oproep van de Parlementaire Vergadering van de RvE (11) om: 54. concludeert dat, gezien het toenemende belang van de parlementaire democratie waarin het Verdrag van Lissabon voorziet, de parlementaire samenwerking tussen de EU en de RvE kan worden verdiept, en stelt voor, op basis van de artikelen 223 en 225 van zijn Reglement, om een interparlementaire delegatie op te zetten om de samenwerking en wetgevingsprocessen op gemeenschappelijke werkterreinen te verbeteren, om meer bewustzijn te creëren en informatie uit te wisselen over elkaars activiteiten en werking, en een bijdrage te leveren aan een systematischere verspreiding van informatie en een meer gestructureerde en regelmatige dialoog; 55. verzoekt de Commissie over te gaan tot een herziening van het memorandum van overeenstemming uit 2007 om daarin de nieuwe bevoegdheden te verwerken die de EU heeft verkregen met de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon, alsook het strategische partnerschap voor samenwerking te formaliseren dat tussen de twee instellingen tot stand is gebracht, met name met betrekking tot de rechtsstaat, democratie en grondrechten, waaronder de rechten van minderheden; neemt het standpunt in dat dit strategisch document ook moet worden geoperationaliseerd en aangevuld door de aanneming van aanvullende overeenkomsten voor gezamenlijke optreden op specifieke gebieden tussen verschillende organen van de EU en de RvE; o o o 56. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad, de Commissie, het Bureau van de Europese Unie voor de grondrechten, en de Raad van Europa. Het Europees Parlement, – gezien de 21e Conferentie van de Partijen (COP21) bij het Raamverdrag van de Verenigde Naties inzake klimaatverandering en de 11e Conferentie van de Partijen waarin de Partijen bij het Protocol van Kyoto bijeenkomen (CMP11), die van 30 november t/m 11 december 2015 in Parijs, Frankrijk, heeft plaatsgevonden, en de Overeenkomst van Parijs, die is aangenomen bij Besluit 1/CP.21 op de COP21, met name artikel 2 en artikel 6, leden 2 en 4, — gezien het VN-verdrag inzake biologische diversiteit, — gezien het VN-Verdrag ter bestrijding van woestijnvorming, — gezien de Agenda 2030 voor duurzame ontwikkeling en de doelstellingen inzake duurzame ontwikkeling (SDG’s) van de VN, — gezien de verslagen van de Intergouvernementele Werkgroep inzake klimaatverandering (IPCC), met name het speciaal verslag van 8 oktober 2018 over de opwarming van de aarde met 1,5 °C, het zesde evaluatieverslag (AR6) en het syntheseverslag “Climate Change 2021: The Physical Science Basis”, gepubliceerd op 9 augustus 2021, — gezien de IPCC-rapporten getiteld “Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability”, gepubliceerd op 28 februari 2022, en “Climate Change 2022: Mitigation of Climate Change”, gepubliceerd op 4 april 2022, het speciaal IPCC-verslag van 24 september 2019 over de oceaan en de cryosfeer in een veranderend klimaat, en het speciaal IPCC-verslag van 8 augustus 2019 over klimaatverandering en land, — gezien de mededeling van de Commissie van 11 december 2019 over de Europese Green Deal ( COM(2019)0640 ), — gezien de mededeling van de Commissie van 15 december 2021 getiteld “Duurzame koolstofcycli” ( COM(2021)0800 ), — gezien het werkdocument van de diensten van de Commissie van 15 december 2021 getiteld “Sustainable carbon cycles – Carbon farming” (Duurzame koolstofcycli – Koolstoflandbouw) (SWD(2021)0450), — gezien het werkdocument van de diensten van de Commissie van 15 december 2021 getiteld “Sustainable carbon cycles for a 2050 climate-neutral EU” (Duurzame koolstofcycli met het oog op een klimaatneutrale EU in 2050) (SWD(2021)0451), — gezien Verordening (EU) 2021/1119 van het Europees Parlement en de Raad van 30 juni 2021 tot vaststelling van een kader voor de verwezenlijking van klimaatneutraliteit, en tot wijziging van Verordening (EG) nr. 401/2009 en Verordening (EU) 2018/1999 (“Europese klimaatwet”) (1) , en met name artikel 32, — gezien Besluit (EU) 2022/591 van het Europees Parlement en de Raad van 6 april 2022 betreffende een algemeen milieuactieprogramma voor de Europese Unie voor de periode tot en met 2030 (2) , — gezien Verordening (EU) 2021/2115 van het Europees Parlement en de Raad van 2 december 2021 tot vaststelling van voorschriften inzake steun voor de strategische plannen die de lidstaten in het kader van het gemeenschappelijk landbouwbeleid opstellen (strategische GLB-plannen) (3) , — gezien zijn standpunt (4) over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad van 14 juli 2021 tot wijziging van Verordening (EU) 2018/841 wat betreft het toepassingsgebied, vereenvoudiging van de nalevingsvoorschriften, vaststelling van de streefcijfers voor de lidstaten voor 2030 en de verbintenis tot de collectieve verwezenlijking van klimaatneutraliteit in de sector landgebruik, bosbouw en landbouw tegen 2035, en van Verordening (EU) 2018/1999 wat betreft verbetering van monitoring, rapportage, het volgen van de vooruitgang en beoordeling ( COM(2021)0554 ), — gezien de mededeling van de Commissie van 20 mei 2020 getiteld “Een “van boer tot bord”-strategie voor een eerlijk, gezond en milieuvriendelijk voedselsysteem” ( COM(2020)0381 ) en de resolutie van het Parlement van 20 oktober 2021 over hetzelfde onderwerp (5) , — gezien het handboek met technische richtsnoeren van de Commissie getiteld “Setting up and implementing result-based carbon farming mechanisms in the EU” (Het opzetten en invoeren van resultaatgerichte mechanismen voor koolstoflandbouw in de EU), dat op 29 april 2021 is gepubliceerd, — gezien de mededeling van de Commissie van 20 mei 2020 getiteld “EU-biodiversiteitsstrategie voor 2030 – De natuur terug in ons leven brengen” ( COM(2020)0380 ) en de resolutie van het Parlement van 9 juni 2021 over dat onderwerp (6) , — gezien de mededeling van de Commissie van 16 juli 2021 getiteld “Nieuwe EU-bosstrategie voor 2030” ( COM(2021)0572 ), — gezien de mededeling van de Commissie van 14 oktober 2020 getiteld “Een EU-strategie om methaanemissies terug te dringen” ( COM(2020)0663 ) en de resolutie van het Parlement van 21 oktober 2021 over hetzelfde onderwerp (7) , — gezien de mededeling van de Commissie van 11 maart 2020 getiteld “Een nieuw actieplan voor een circulaire economie – Voor een schoner en concurrerender Europa” ( COM(2020)0098 ) en de resolutie van het Parlement van 10 februari 2021 over hetzelfde onderwerp (8) , — gezien de mededeling van de Commissie van 24 februari 2021 getiteld “Een klimaatveerkrachtig Europa tot stand brengen – de nieuwe EU-strategie voor aanpassing aan de klimaatverandering” ( COM(2021)0082 ) en de resolutie van het Parlement van 17 december 2020 over hetzelfde onderwerp (9) , — gezien de mededeling van de Commissie van 25 maart 2021 getiteld “Een actieplan voor de ontwikkeling van de biologische productie” ( COM(2021)0141 ) en de resolutie van het Europees Parlement van 3 mei 2022 over hetzelfde onderwerp (10) , — gezien de mededeling van de Commissie van 17 november 2021 getiteld “EU-bodemstrategie voor 2030 – Profiteren van de voordelen van een gezonde bodem voor mens, voedsel, natuur en klimaat” ( COM(2021)0699 ) en de resolutie van het Europees Parlement van 28 april 2021 over hetzelfde onderwerp (11) , — gezien de mededeling van de Commissie van 14 oktober 2020 getiteld “Strategie voor duurzame chemische stoffen – Op weg naar een gifvrij milieu” ( COM(2020)0667 ) en de resolutie van het Parlement van 10 juli 2020 over hetzelfde onderwerp (12) , — gezien zijn resolutie van 28 april 2021 over bodembescherming (13) , — gezien zijn resolutie van 28 november 2019 over de noodsituatie op het gebied van klimaat en milieu (14) , — gezien de mededeling van de Commissie getiteld “Een langetermijnvisie voor de plattelandsgebieden van de EU – Naar sterkere, verbonden, veerkrachtige en welvarende plattelandsgebieden in 2040” ( COM(2021)0345 ), — gezien de mededeling van de Commissie getiteld “Aanbevelingen aan de lidstaten betreffende hun strategisch plan voor het gemeenschappelijk landbouwbeleid” ( COM(2020)0846 ), — gezien de brieven van de Commissie met observaties over de strategische GLB-plannen van de lidstaten, — gezien Speciaal verslag 12/2021 van de Europese Rekenkamer getiteld “Het beginsel “de vervuiler betaalt”: inconsistente toepassing in de milieubeleidslijnen en -acties van de EU”, — gezien Speciaal verslag 16/2021 van de Europese Rekenkamer getiteld “Het gemeenschappelijk landbouwbeleid en het klimaat: Goed voor de helft van de klimaatuitgaven van de EU, maar emissies van landbouwbedrijven nemen niet af”, — gezien het verslag over de emissiekloof 2021 van het Milieuprogramma van de VN, gepubliceerd op 26 oktober 2021 (15) , — gezien het mondiaal evaluatieverslag van 31 mei 2019 over biodiversiteit en ecosysteemdiensten van het Intergouvernementeel Platform voor wetenschap en beleid inzake biodiversiteit en ecosysteemdiensten (IPBES) (16) , — gezien het handboek uit 2021 van de Internationale Unie voor behoud van de natuur (IUCN) voor het opzetten van projecten met blauwe koolstof in Europa en het Middellandse Zeegebied (Manual for the Creation of Blue Carbon Projects in Europe and the Mediterranean), — gezien de studie “Carbon farming – Making agriculture fit for 2030”, besteld door de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en voedselveiligheid en gepubliceerd op 30 november 2021 (17) , — gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité getiteld “Duurzame koolstofcycli” (NAT/846-EESC-2021), – gezien artikel 54 van zijn Reglement, – gezien de adviezen van de Commissie industrie, onderzoek en energie en de Commissie landbouw en plattelandsontwikkeling, – gezien het verslag van de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en voedselveiligheid ( A9‑0066/2023 ), A. overwegende dat de transitie naar duurzame voedselsystemen, in overeenstemming met de streefdoelen van de Europese Green Deal inzake klimaatneutraliteit tegen uiterlijk 2050, een speerpunt moet worden van het landbouw- en voedselbeleid; overwegende dat koolstoflandbouw mogelijk kan bijdragen aan de EU-doelstellingen inzake klimaat en biodiversiteit en kan helpen op duurzame wijze voedsel te produceren; B. overwegende dat niet alle koolstofcycli op dezelfde manier werken en daarom afzonderlijk behandeld moeten worden; overwegende dat biologische koolstofputten meer moeten worden gebruikt, en wel zo dat de biodiversiteit en ecosysteemdiensten erop vooruitgaan; overwegende dat natuurherstel van essentieel belang is om de talrijke wereldwijde crises aan te pakken; overwegende dat regelingen in verband met koolstoflandbouw, waarvan de begunstigden vrijwillig gebruik kunnen maken, kunnen helpen om de klimaat- en biodiversiteitsdoelstellingen te bereiken en de uitvoering ervan minder bureaucratisch te maken; C. overwegende dat vrijwillige koolstofmarkten volatiel zijn en grondbeheerders niet hebben gestimuleerd om actie te ondernemen door hun een eerlijke prijs per eenheid opgeslagen koolstof aan te bieden; D. overwegende dat de ergste gevolgen van de klimaatverandering in de eerste plaats kunnen worden vermeden door zo min mogelijk broeikasgasemissies (BKG-emissies) in de atmosfeer te brengen, onder meer met behulp van technologieën zoals koolstofafvang en -opslag (CCS) wanneer andere mitigatiemogelijkheden niet haalbaar zijn, en ook door koolstofdioxide (CO 2 ) uit de atmosfeer te halen door middel van technologieën zoals CO 2 -verwijdering; E. overwegende dat betere koolstofverwijdering noodzakelijk is om uiterlijk in 2050 een evenwicht te bereiken tussen BKG-emissies en -verwijderingen in de hele EU en daarna negatieve emissies te bereiken; overwegende dat de EU veel minder afhankelijk moet worden van fossiele brandstoffen; overwegende dat koolstofverwijdering minder effect heeft dan absolute reducties, maar wel de onvermijdelijke emissies kan compenseren indien er geen directe emissiereductieopties beschikbaar zijn; F. overwegende dat het garanderen van de beschikbaarheid van natuurlijke grondstoffen (d.w.z. voedsel en biomassa) de belangrijkste doelstelling van de land- en bosbouw is; G. overwegende dat biogene koolstofcycli natuurlijke processen zijn die sterk worden beïnvloed door menselijk ingrijpen en die duurzaam moeten zijn om koolstof uit de atmosfeer te kunnen verwijderen; overwegende dat in het beleid een onderscheid moet worden gemaakt tussen fossiele en biogene koolstofcycli om de uitstoot van fossiele koolstof zo snel mogelijk tot nagenoeg nul te reduceren; H. overwegende dat verwijdering met een korte cyclus, via terrestrische putten, en verwijdering met een lange cyclus, door middel van geologische opslag, verschillende opslagtermijnen hebben, gaande van tientallen jaren tot eeuwen voor terrestrische putten en van millennia tot miljoenen jaren voor geologische opslag; overwegende dat verwijdering met een korte cyclus en verwijdering met een lange cyclus ook verschillende risico’s op omkering of lekkage, kosten en uitroltermijnen met zich meebrengen; I. overwegende dat bodems zeer complexe ecosystemen zijn waarin micro-organismen op tal van manieren met elkaar en met planten interageren; overwegende dat uit recente ontwikkelingen in de bodemwetenschappen is gebleken dat het bodemleven de belangrijkste drijvende kracht is achter bodemfuncties, met inbegrip van koolstofcycli; overwegende dat bodemorganismen belangrijk zijn om koolstof in bodems op te slaan; J. overwegende dat de koolstofvoorraden in de bodem van de hele EU momenteel als gevolg van een brede waaier aan factoren een zorgwekkende neerwaartse trend kennen; overwegende dat een goede bodemgezondheid de capaciteit voor voedselproductie, waterfiltratie en koolstofabsorptie verbetert, hetgeen niet alleen bijdraagt aan de stabilisering van het klimaat, maar ook aan het waarborgen van de voedselzekerheid en het herstel van de biodiversiteit; K. overwegende dat het zeer lastig is om de werkelijke mitigatiecapaciteit van landbouwgrond te voorspellen als gevolg van de enorme verscheidenheid aan mogelijke scenario’s die voortvloeien uit de combinatie van beheerspraktijken, het mogelijke toepassingsgebied ervan en de wisselwerking met andere sociaal-economische factoren; overwegende dat regeneratieve landbouw als benadering voor voedselproductie en landbeheer een oplossing hiervoor kan bieden, door bij te dragen aan de transitie naar een uiterst veerkrachtig landbouwsysteem op basis van een passend beheer van land en bodem; L. overwegende dat blijvend grasland en veengebieden de belangrijkste koolstofputten voor de landbouw vormen en dat hun arealen blijven afnemen, aangezien 5 % van deze arealen overeenkomstig de randvoorwaarden van het GLB in elke programmeringsperiode mag worden omgeploegd doordat het referentiejaar steeds wordt geactualiseerd en de maatregel op een te geaggregeerde schaal wordt toegepast; M. overwegende dat het bedrijfsmodel van familiebedrijven vitaal is voor de toekomst van de landbouw en van plattelandsgemeenschappen in de EU; overwegende dat het aantal landbouwbedrijven in de EU in de relatief korte periode tussen 2005 en 2016 met ongeveer een kwart is gedaald, en dat met name kleine familiebedrijven zijn verdwenen; N. overwegende dat praktijken op het gebied van koolstofvastlegging, zoals koolstoflandbouw, kunnen bijdragen tot de beschikbaarheid van nieuwe lokale werkgelegenheidskansen, plattelandsontwikkeling en een betere sociale inclusie van plattelandsgebieden; O. overwegende dat SDG 12 inzake het waarborgen van duurzame consumptie- en productiepatronen tegen 2030 ook doelstellingen omvat voor de vermindering van voedselverspilling in alle stadia van de landbouw, van de productie, de verwerking en de behandeling na de oogst tot de opslag, distributie en consumptie; P. overwegende dat mariene en zoetwaterecosystemen, als broedplaatsen en habitats voor een breed scala aan mariene en terrestrische soorten, een belangrijke ecologische rol spelen in de nutriënten- en koolstofkringloop, bij de bescherming van de kustlijn, bij de instandhouding van het levensonderhoud en bij het verzekeren van het welzijn van plaatselijke gemeenschappen; Q. overwegende dat een efficiënt en robuust regelgevingskader en passende financiering nodig zullen zijn om technologieën voor koolstofafvang, -verwijdering en -opslag tijdig te commercialiseren en uit te rollen en de noodzakelijke CO 2 -infrastructuur te waarborgen; R. overwegende dat het grensoverschrijdende vervoer van CO 2 over zee volgens het Protocol van Londen (18) verboden is; overwegende dat slechts vijf lidstaten het amendement uit 2009 betreffende deze beperking hebben aangenomen; I. Algemene overwegingen 1. benadrukt dat natuurlijke en industriële oplossingen voor de verwijdering van koolstof de BKG-emissies maar in beperkte mate in evenwicht kunnen brengen en dat deze niet ten koste mogen gaan van ambitieuze klimaatmitigatiedoelstellingen, waarvoor een aanzienlijke vermindering van de emissies vereist is; wijst op de doelstelling van de EU om prioriteit te geven aan snelle en voorspelbare emissiereducties en tegelijkertijd de verwijdering door middel van natuurlijke putten te verbeteren, in overeenstemming met de Europese klimaatverordening; erkent dat het initiatief inzake duurzame koolstofcycli mogelijk een bijdrage kan leveren aan de EU-doelstelling om tegen 2030 een nettokoolstofverwijdering van minstens 310 megaton (Mt) te bereiken, rekening houdend met het beginsel “geen ernstige afbreuk doen”, zoals vermeld in de mededeling van de Commissie over duurzame koolstofcycli, en erkent tevens dat dubbeltellingen moeten worden vermeden en de milieu-integriteit moet worden gewaarborgd; 2. waarschuwt dat veel IPCC-scenario’s sterk afhankelijk zijn van toekomstige CO 2 -verwijderingen; is van mening dat er, gezien de vele onzekerheden in verband met deze technologieën en de risico’s die de meeste daarvan met zich meebrengen op het gebied van landgebruik, watervoorraden, bescherming van de biodiversiteit en voedselzekerheid, prioriteit moet worden gegeven aan scenario’s waarbij zo weinig mogelijk gebruik wordt gemaakt van CO 2 -verwijdering, zoals scenario’s met een lage energievraag; verzoekt de onafhankelijke adviesraad van de EU inzake klimaatverandering om voorrang te geven aan deze scenario’s wanneer hij beoordeelt welke BKG-emissiebegroting voor de EU passend zou zijn om het 1,5 °C-doel te halen, en het gebruik van opties en technologieën voor CO 2 -verwijdering op een sociaal, ecologisch en economisch bewuste manier zorgvuldig te overwegen; 3. benadrukt dat de EU naar negatieve emissies en emissiereducties moet streven om te voorkomen dat zij zich laat leiden door toekomstige negatieve emissies die misschien nooit zullen worden bereikt; benadrukt dat nettonuluitstoot niet de ultieme klimaatdoelstelling van de EU mag zijn, maar in plaats daarvan een opstap moet zijn om negatieve netto-emissies te bereiken; is ingenomen met het door de Commissie opgestelde plan over de manier waarop koolstofverwijdering kan bijdragen tot het bereiken van negatieve netto-emissies; verzoekt de Commissie een lijst van praktijken met het grootste absorptiepotentieel op te stellen als belangrijke input voor landbouwers en verder te investeren in de ontwikkeling van toegankelijke en betaalbare koolstofverwijderingstechnologieën; dringt erop aan dat verwijderingen worden meegeteld voor een afzonderlijke verwijderingsdoelstelling om ervoor te zorgen dat zij de decarbonisatie-inspanningen voor de hele economie niet vertragen; 4. beklemtoont dat de land- en bosbouw een belangrijke rol moeten spelen om het koolstofverwijderingsstreefdoel van de EU voor de sector landgebruik te bereiken, en net als alle andere economische sectoren een bijdrage moeten leveren aan de EU-doelstelling van klimaatneutraliteit; benadrukt dat gezonde natuurlijke ecosystemen een belangrijk potentieel bieden voor CO 2 -verwijderingen op de lange termijn; 5. merkt op dat de nettoverwijderingen door terrestrische ecosystemen in de EU de afgelopen tien jaar een neerwaartse trend hebben doorgemaakt, grotendeels als gevolg van de verslechterende situatie in bosecosystemen, zoals benadrukt in de mededeling; merkt op dat de veerkracht van bos- en landbouwecosystemen absoluut moet worden vergroot om het hoofd te kunnen bieden aan de gevolgen van de klimaatverandering in de EU en om een kans te behouden om onze klimaatdoelstellingen te halen; 6. benadrukt dat elke sector in de eerste plaats zelfstandig zijn eigen CO 2 -emissies moet beperken en de opslagcapaciteit van andere sectoren, zoals de land- en bosbouw, voornamelijk moet gebruiken voor niet-reduceerbare emissies en tijdelijk voor emissies die zeer moeilijk te reduceren zijn, teneinde de klimaatdoelstellingen vóór 2050 te halen en koolstoflandbouwbedrijfsmodellen op gang te brengen; is van mening dat sectoren en installaties met niet-reduceerbare emissies alleen kunnen rekenen op de opslagcapaciteit van andere sectoren om hen te helpen hun doelstelling van klimaatneutraliteit te halen als er gebruik wordt gemaakt van koolstofverwijderingscertificaten; onderstreept in dit verband dat moet worden verhinderd dat de industrie haar emissies compenseert met koolstofcertificaten; 7. benadrukt dat de landbouw duurzame voedselproductie tot doel heeft om de voedselzekerheid te waarborgen en dat bos- en landbouw tot doel hebben duurzame hernieuwbare grondstoffen ter beschikking te stellen; beklemtoont dat de klimaatverandering en het verlies aan biodiversiteit allebei aanzienlijke gevolgen voor deze sectoren hebben, en dus ook voor de voedselzekerheid; onderstreept dat het verlies aan biodiversiteit en het gebrek aan veerkracht om zich aan de klimaatverandering aan te passen, de productiecapaciteit van het voedselsysteem en van de bosbouw in de EU reeds aantasten; 8. benadrukt dat koolstofverwijderingspraktijken en -inspanningen geen afbreuk mogen doen aan het recht van mensen om in een gezonde omgeving te leven, wat ook betekent dat gezonde bodems behouden moeten blijven; verzoekt de Commissie een duidelijk beschermingsbeleid uit te werken om dit recht te vrijwaren; 9. verzoekt industriesectoren met innovatieve oplossingen en initiatieven te komen om fossiele koolstof geleidelijk af te bouwen en de uitstoot van koolstof te verminderen; is er voorstander van om meer stimulansen, waaronder financiële, te bieden voor technologische oplossingen voor koolstofafvang en ‑gebruik, en voor de productie van duurzame synthetische brandstoffen of andere niet-fossiele koolstofproducten; verzoekt de Commissie om in samenwerking met industriële sectoren en andere belanghebbenden, waaronder maatschappelijke organisaties die betrokken zijn bij praktijken en technologieën voor koolstofverwijdering, concrete oplossingen en initiatieven voor te stellen die erop gericht zijn fossiele koolstof te vervangen door duurzame stromen van gerecycleerde koolstof; 10. wijst op de waarde van industriële oplossingen voor koolstofvastlegging en bijdrage die ze leveren aan de vermindering van koolstofemissies; benadrukt dat natuurlijke oplossingen zoals diverse oerbossen, vernatting van ontwaterde wetlands en veengebieden, boslandbouw en herbebossing prioriteit moeten krijgen en moeten worden gestimuleerd, aangezien initiatieven voor koolstoflandbouw niet alleen industriële landbouwmodellen mogen bevoordelen; 11. benadrukt dat het van essentieel belang is voor gezonde bodems te zorgen om de bodemvruchtbaarheid te verbeteren, het aanpassingsvermogen te vergroten en de BKG-emissies te verminderen; beklemtoont dat bodembescherming en -herstel van cruciaal belang zijn om de Europese en internationale klimaat- en biodiversiteitsdoelstellingen te halen, en de transitie naar duurzame voedselsystemen te volbrengen; benadrukt daarom dat de voorgestelde EU-wetgeving inzake bodemgezondheid geen vertraging mag oplopen, aangezien deze doelen met het gemeenschappelijk wetgevingskader zullen worden nagestreefd; 12. benadrukt dat koolstofvastlegging in bodems en de bescherming en het herstel van ecosystemen en de biodiversiteit nauw met elkaar verbonden zijn, de bodem bestendiger maken en helpen ons aan de klimaatverandering aan te passen doordat ze de bodemstructuur en het waterretentievermogen verbeteren, een positieve impact hebben op planten en gewassen en tegelijk het risico op bodemerosie verminderen; roept de lidstaten er daarom toe op om samenhangende regels in verband met bodembescherming in hun nationale strategische GLB-plannen op te nemen; 13. benadrukt dat de toename van koolstof in de bodem vele voordelen met zich meebrengt, waaronder een betere bodemkwaliteit en -vruchtbaarheid, een grotere weerstand tegen ziekteverwekkers en extreme weersomstandigheden, en een betere voedingskwaliteit; merkt verder op dat een toename van organische materie in aangetaste bodems voor voldoende voedingsstoffen zorgt om de gewasopbrengst in stand te houden; dringt daarom aan op duurzaam bodembeheer en herinnert aan het belang van agro-ecologische praktijken waarmee koolstof beter in de bodem kan worden vastgelegd, zoals het gebruik van bodembedekkers, gewasrotatie, biologische landbouw, het behoud van graslanden (zonder te ploegen), het omzetten van bouwland naar blijvend grasland, de extensivering van de veeteelt in bepaalde gebieden, gemengde landbouw met vee en gewassen, en boslandbouw; 14. wijst er in dat verband op dat de productie van kunstmest zeer CO 2 -intensief is en verzoekt de Commissie om Europese landbouwers en de lidstaten toe te staan natuurlijke of behandelde mest in plaats van kunstmest te gebruiken en dit zelfs te stimuleren; 15. benadrukt dat een betere verwijdering van koolstof in producten gebaseerd moet zijn op robuuste koolstofboekingsmethoden die volledig rekening houden met de voorafgaande opname van biogene koolstof in biomassa; dringt erop aan meer steun te bieden voor het gebruik van innovatieve, duurzame, circulaire en duurzame biogebaseerde koolstofproducten die de klimaatverandering afzwakken door koolstof op te vangen in de circulaire bio-economie, onder meer door, waar nodig, het toepasselijke wetgevingskader van de EU op passende wijze te wijzigen en rekening te houden met de indirecte emissies en emissies in de toeleveringsketen die worden veroorzaakt door vastlegging, biomassaproductie, vervoer, raffinage, afvang en opslag; pleit er daarnaast voor om bij deze steun, overeenkomstig de duurzaamheidscriteria, gebruik te maken van het beleid ter bevordering van biomethaan in het kader van REPowerEU (het voorstel van de Commissie om vóór 2030 een einde te maken aan de afhankelijkheid van Russische fossiele brandstoffen) en door de verkregen digestaten te gebruiken voor koolstofverwijdering; benadrukt dat het Europese koolstoflandbouwmodel realistisch en evenredig moet zijn en betrekking moet hebben op relevante biogebaseerde en innovatieve producten, met inbegrip van producten die zijn gemaakt van bijproducten en residuen, wanneer er sprake is van een daadwerkelijk, wetenschappelijk bewezen en verifieerbaar koolstofvastleggingseffect op de lange termijn, ondersteund door een solide corpus aan collegiaal getoetst wetenschappelijk bewijs; verzoekt de Commissie tevens de methodologie voor de milieuvoetafdruk van producten (Product Environmental Footprint – PEF) te herzien om deze in overeenstemming te brengen met wereldwijd aanvaarde beginselen en om op transparante wijze rekening te houden met de voordelen en afwegingen in alle stadia van productwaardeketens; 16. is van mening dat de ambitieuze doelstelling van een aandeel van duurzame niet-fossiele koolstofbronnen in chemische en kunststofproducten van 20 % ook van toepassing moet zijn op ingevoerde producten; II. Koolstoflandbouw 17. benadrukt dat de toenemende belangstelling voor koolstoflandbouw een kans moet zijn voor landbouwers om hun bedrijfsmodel om te vormen en tevens een kans moet zijn om landbouwers die de overgang naar agro-ecologische en duurzame boslandbouw maken, beter te belonen; verzoekt de Commissie haar definitie van koolstoflandbouwpraktijken uit te breiden tot mitigatiemaatregelen voor landbouwbedrijven, naast maatregelen voor vastlegging in het veld; benadrukt het feit dat het belangrijk is de sociale, ecologische en economische integriteit van koolstoflandbouw te waarborgen om voedselzekerheid, een behoorlijk inkomen voor landbouwers en beperkte milieueffecten te garanderen; is van mening dat koolstoflandbouw een vrijwillige activiteit kan zijn en dat land- en bosbouwers die aan koolstoflandbouw doen, daarom met financiële beloningen moeten worden gecompenseerd voor hun bijkomende inspanningen naast hun verplichtingen in het kader van de wetgeving van de EU en de lidstaten; merkt op dat initiatieven op het gebied van koolstoflandbouw gefinancierd kunnen worden via het gemeenschappelijk landbouwbeleid en/of andere openbare financieringsinstrumenten zoals staatssteun, particuliere initiatieven zoals marktgerichte oplossingen, een systeem van verhandelbare koolstofkredieten of via een combinatie van deze financieringsopties, met bijdragen van programma’s voor koolstoflandbouw op de particuliere markt; is van mening dat koolstoflandbouw ontwikkeld moet worden op basis van een geloofwaardig en doeltreffend beleidskader waarbij rekening wordt gehouden met de behoefte aan een duidelijke reeks regels voor land- en bosbouwers die besluiten aan koolstoflandbouw te doen; hamert erop dat de succesvolle toepassing van koolstoflandbouw afhankelijk is van het holistisch beheer van alle koolstofreservoirs in bodems, materialen en vegetatie, waarbij de stromen CO 2 , methaan en distikstofoxide voor zowel land als vee worden geïntegreerd; beklemtoont daarnaast het belang van eerlijke prijzen en vergoedingen voor landbouwers; benadrukt dat stimulansen voor koolstoflandbouw geen negatieve nevenwerkingen mogen hebben, zoals landroof door grote bedrijven die het land willen gebruiken voor CO 2 -compensatie en niet voor daadwerkelijke emissiereductie; onderstreept het algemene beginsel dat begunstigden van betalingen in verband met koolstofverwijderingen verantwoordelijk moeten zijn voor hun BKG-emissies; 18. beklemtoont dat er rekening moet worden gehouden met de voorbereidende werkzaamheden en inspanningen van de koplopers op dit gebied, zonder te vergeten dat de lidstaten en landbouwers niet allemaal even beslagen ten ijs komen, en dringt erop aan ervoor te zorgen dat land- en bosbouwers in de hele EU gelijke kansen inzake koolstoflandbouw krijgen; benadrukt dat een doeltreffende regeling inzake koolstoflandbouw niet degenen mag bestraffen die als eersten stappen naar duurzamere koolstoflandbouw proberen te zetten; 19. verzoekt de Commissie rekening te houden met de specifieke problemen van jonge landbouwers, zoals een gebrek aan toegang tot kapitaal en landbouwgrond, om te voorkomen dat het koolstoflandbouwvoorstel eventuele nadelige neveneffecten heeft op het ondernemerschap van jonge mensen in de landbouw en op de generatiewisseling; 20. benadrukt dat koolstofvastlegging in de bodem en biomassa moet worden beschouwd als een waardevolle bijdrage in de strijd tegen de huidige klimaatverandering; benadrukt dat de land- en bosbouwsector een natuurlijke maximale koolstofopslagcapaciteit hebben; wijst erop dat koolstofvastlegging onderhevig kan zijn aan tal van externe factoren die de landbouwers niet altijd kunnen controleren en die de duur van verwijderingen in gevaar kunnen brengen; herhaalt dat de verwijdering van broeikasgassen door middel van natuurlijke koolstofputten moeilijk te berekenen en mogelijk omkeerbaar is, en dat het risico op omkering van verwijderingen via natuurlijke koolstofputten verder wordt vergroot door de klimaatverandering; benadrukt dat er een duidelijke definitie moet komen van bestendigheid, alsook aansprakelijkheidsregels voor mogelijke omkeringen; 21. merkt op dat bepaalde GLB-instrumenten koolstofvastleggingsactiviteiten kunnen versterken; pleit ervoor koolstoflandbouw op te nemen in de toekomstige nationale strategische GLB-plannen, in overeenstemming met de evaluaties en behoeften van de lidstaten, om ervoor te zorgen dat de lokale natuurlijke en andere omstandigheden naar behoren in aanmerking worden genomen; benadrukt dat de uitrol van koolstoflandbouw moet stroken met de bestaande en toekomstige wetgeving, de wetgeving inzake natuurherstel, de EU-wetgeving inzake bodemgezondheid en het kader voor duurzame voedselsystemen; 22. moedigt de Commissie en openbare en particuliere organisaties ertoe aan om de mensen bewuster te maken van de waardevolle neveneffecten die koolstoflandbouw met zich meebrengt voor het milieu; benadrukt dat koolstoflandbouw landbouwbedrijven kan helpen de overgang naar agro-ecologische koolstoflandbouw te maken; 23. verzoekt de Commissie ruim vóór 2026 geverifieerde emissie- en verwijderingsgegevens beschikbaar te stellen aan grondbeheerders, op basis van een resultaatgerichte aanpak op bedrijfsniveau, zodat deze gegevens kunnen worden gebruikt in het verwachte wetgevingsvoorstel voor duurzame voedselsystemen en in de toekomstige herziening van het gemeenschappelijk landbouwbeleid; III. Blauwe koolstof 24. benadrukt dat de blauwe koolstofeconomie veel zou kunnen bijdragen aan CO 2 -opslag in kustgebieden, weliswaar na nauwgezet onderzoek om te voorkomen dat het kustecosysteem schade oploopt, en dat deze economie verschillende voordelen moet opleveren; spoort de Commissie ertoe aan meer gegevens over blauwe koolstofvastlegging en -opvang te verzamelen; roept in dat verband ook de openbare en particuliere sector ertoe op om hieraan en aan het herstel van de mariene biodiversiteit bij te dragen; 25. herinnert eraan dat mariene en zoetwaterecosystemen in kaart moeten worden gebracht en merkt op dat dit van fundamenteel belang is om de doeltreffendheid van het beleid te monitoren en toekomstige acties te prioriteren, en dat het belangrijk is om de ontwikkeling van de habitat en de uitbreiding of aantasting ervan te kunnen bepalen door deze te vergelijken met referentiejaren; 26. herhaalt het standpunt van het Parlement (19) met betrekking tot de uitbreiding van het toepassingsgebied van de verordening inzake landgebruik, verandering in landgebruik en bosbouw (LULUCF) (20) tot BKG-emissies en -verwijderingen door mariene, kust- en zoetwaterecosystemen, met inbegrip van wetlands in rivierdelta’s, op basis van de recentste wetenschappelijke gegevens over deze stromen en de oorzaken daarvan, en pleit ervoor specifieke doelstellingen toe te passen op dergelijke emissies en verwijderingen; 27. onderstreept dat een ambitieuze strategie voor de circulaire economie een voorwaarde is om duurzame en klimaatbestendige koolstofcycli tot stand te brengen door koolstof in de cyclus te houden; benadrukt dat er behoefte is aan een expliciete definitie van gerecycleerde koolstof; uit zijn bezorgdheid over het feit dat uitgestelde emissies, recycling van koolstof en verwijderingen in de mededeling op één hoop worden gegooid zonder dat de verschillen in hun rol en behoeften voldoende duidelijk worden gemaakt; IV. CCS en CCU 28. is van mening dat technologieën zoals directe afvang uit de lucht die gecombineerd worden met permanente opslag en wetenschappelijk bewezen en veilig voor het milieu zijn, de EU kunnen helpen tegen uiterlijk 2050 klimaatneutraal te worden; benadrukt dat de eerste prioriteit steeds emissiereductie bij de bron moet zijn; beklemtoont dat er meer moet worden gedaan om de milieuvoetafdruk van de huidige koolstofafvangtechnologieën te verminderen, met name wat betreft het verbruik van energie en water; 29. onderstreept dat de oplossingen die gebaseerd zijn op koolstofafvang en -opslag (carbon capture and storage – CCS) en koolstofafvang en -gebruik (carbon capture and use – CCU), een rol kunnen spelen bij de decarbonisatie, met name om procesemissies in de industrie te verminderen in de lidstaten die voor deze technologie kiezen; 30. verzoekt de Commissie een efficiënt en betrouwbaar systeem op te zetten om afgevangen CO 2 te kunnen volgen en daarbij een onderscheid te maken tussen koolstofafvang ter plaatse en uit de atmosfeer, om dubbeltellingen te vermijden en ervoor te zorgen dat de verwijderingen op integere wijze verlopen; 31. onderstreept dat koolstofopslag niet in alle lidstaten is toegestaan en dat het de lidstaten vrij staat om al dan niet toestemming te verlenen voor de geologische opslag van CO 2 op hun grondgebied; verzoekt de Commissie en de lidstaten de langetermijngevolgen van koolstofopslag in regio’s met geologische opslagcapaciteit voldoende te documenteren en onderzoek te stimuleren om meer gegevens over de algemene impact op het milieu, de energie-efficiëntie, het maatschappelijk draagvlak, de economische kosten, en het risico op lekkage en geologische verstoringen te verkrijgen voordat deze methode op grote schaal wordt uitgerold; moedigt de Commissie er sterk toe aan om te verduidelijken wie aansprakelijk is in geval van omkering van koolstofverwijdering met schade voor de menselijke gezondheid, het klimaat of het milieu tot gevolg; 32. is ingenomen met het plan van de Commissie om de behoeften aan grensoverschrijdende CO 2 -infrastructuur te bestuderen en relevante industriële clusters in kaart te brengen die kunnen profiteren van open en multimodale CO 2 -transportnetwerken naar geologische opslaglocaties; steunt het initiatief van de Commissie om tegen 2030 en daarna een grensoverschrijdend netwerk op te zetten voor de ontwikkeling van CO 2 -infrastructuur op Europees, regionaal en nationaal niveau en alle relevante publieke en particuliere belanghebbenden bij dit streven te betrekken; verzoekt de Commissie een routekaart met duidelijke stappen en mijlpalen vast te stellen voor de ontwikkeling van de infrastructuur voor CO 2 -opslag en -vervoer die nodig is om te voldoen aan de klimaatdoelstelling van de EU om uiterlijk in 2050 koolstofneutraal te zijn; 33. is van mening dat de overschakeling van fossiele energiebronnen op industrieel gebruik van energie uit biomassa een overloopeffect heeft met negatieve gevolgen voor de hoeveelheid koolstof die wordt opgeslagen in de sector landgebruik; herhaalt dat vanuit het oogpunt van de klimaatverandering de toename van de emissies aanhoudt totdat de terugverdientijd is verstreken, en wijst erop dat deze terugverdientijd voor een energiegewas eeuwen kan duren; merkt op dat met betrekking tot de doelstellingen van de Overeenkomst van Parijs om de opwarming tot 1,5 °C te beperken, een terugverdientijd van meer dan tien jaar irrelevant en contraproductief is geworden (21) ; dringt aan op beleidsmaatregelen ter versterking van koolstofverwijderingen en -opslag in ecosystemen door grondbeheerders concurrerende stimulansen te bieden; 34. benadrukt dat sectoren waarin emissievermindering moeilijk is, minder afhankelijk kunnen worden van fossiele koolstof (“defossilisatie”) door gebruik te maken van hernieuwbare koolstof van biogene oorsprong (RCBO); is er voorstander van dat RCBO duurzaam wordt gewonnen en bij voorkeur afkomstig is van biogene afvalmaterialen; keurt het goed dat RCBO wordt gebruikt als grondstof en niet als brandstof in sectoren waarin emissievermindering moeilijk is; 35. ziet in dat natuurlijke materialen in de bouwsector meer koolstofintensieve, conventionele materialen kunnen vervangen; erkent dat er afwegingen moeten worden gemaakt om te voorkomen dat de levenscyclus van die materialen de bestaande koolstofvoorraden in gevaar brengt en de biodiversiteit schade toebrengt; V. Nieuw regelgevingskader voor de certificering van koolstofverwijderingen 36. neemt nota van het voorstel van de Commissie voor een verordening tot vaststelling van een EU-certificeringskader voor koolstofverwijderingen (22) , dat als doel heeft ervoor te zorgen dat koolstofverwijderingen in de EU van goede kwaliteit zijn en een EU-governancesysteem voor certificering moet opzetten teneinde greenwashing te voorkomen door de criteria van het EU-kwaliteitskader correct en op betrouwbare en geharmoniseerde wijze toe te passen en in de hele EU te handhaven; 37. neemt akte van het voornemen van de Commissie om een kader op te stellen met als doel activiteiten in kaart te brengen waarmee koolstof definitief uit de atmosfeer wordt verwijderd; benadrukt dat is bewezen dat dit nieuwe kader voor monitoring, rapportage en verificatie (MRV) op doeltreffende en betrouwbare wijze duurzame verwijderingen op lange termijn mogelijk maakt, en dat het als basis moet dienen voor verdere maatregelen om die nieuwe soorten koolstofverwijderingsactiviteiten te stimuleren; VI. Financiering van koolstofcycli 38. benadrukt dat maatregelen om de koolstofverwijdering te vergroten, ongeacht of daarvoor natuurlijke koolstofputten of technologieën worden gebruikt, kunnen worden gefinancierd met openbare en/of particuliere middelen; is van mening dat financiering uit de waardeketen kan worden overwogen; 39. wijst erop dat overheidsfinanciering in het kader van het GLB, ontvangsten uit het EU-emissiehandelssysteem (EU-ETS) en fondsen van andere EU-programma’s, zoals het LIFE-programma, het Cohesiefonds, het programma Horizon Europa, de herstel- en veerkrachtfaciliteit en het Fonds voor een rechtvaardige transitie, koolstofvastlegging en biodiversiteitsbevorderende benaderingen voor bossen en landbouwgrond reeds kunnen ondersteunen en verder op dat doel moeten worden afgestemd; 40. verzoekt de Commissie de huidige financieringsopties te herzien om praktijken te belonen waarvan de klimaat- en milieuvoordelen wetenschappelijk zijn aangetoond en die tot een duurzame en langdurige toename van de koolstofvastlegging in bodems en andere biogene koolstofreservoirs leiden, waarbij gunstige maatschappelijke neveneffecten worden gewaarborgd; onderstreept dat onderzoek en innovatie met betrekking tot duurzame koolstofcycli via verschillende EU-financieringsinstrumenten moeten worden aangemoedigd en gefinancierd, zoals de programma’s LIFE en Horizon Europa of het innovatiefonds; 41. is ingenomen met de toegenomen belangstelling van de Europese Investeringsbank voor de financiering van klimaat- en milieu-initiatieven; dringt aan op de invoering van een specifiek financieringsinstrument dat volledig verenigbaar zou zijn met de doelstellingen van de Europese Green Deal, op duurzame, veilige, betrouwbare en permanente koolstofverwijderingen en op duidelijke resultaten in verband met het herstel van ecosystemen die meerdere voordelen opleveren en de risico’s tot een minimum beperken; pleit ervoor om dit instrument met name te richten op kleine exploitanten, aangezien die over het algemeen geen toegang tot traditionele financiële diensten hebben; VII. Kennisdeling en samenwerking 42. benadrukt dat er meer moet worden samengewerkt en dat belanghebbenden informatie en beste praktijken moeten uitwisselen om de kennis over en het inzicht in de mogelijkheden en risico’s bij de uitvoering van initiatieven op het gebied van koolstofcycli te vergroten; 43. dringt erop aan dat adviesdiensten op het gebied van bos- en landbouw, zoals het agrarisch kennis- en innovatiesysteem (AKIS), bredere kennis en informatie aanleveren ter ondersteuning van duurzame koolstofpraktijken die de koolstofvastlegging verbeteren en de biodiversiteit en het natuurherstel bevorderen, en zorgen voor gemakkelijke toegang tot deze informatie, waar nodig ook door middel van digitale oplossingen; pleit er verder voor om in het kader van AKIS een digitaal platform voor kennisdeling op te zetten dat grondbeheerders technisch advies en de lidstaten feedback biedt; 44. is van mening dat het dichten van de kenniskloof, met name onder landbouwers en bosbouwers, van essentieel belang is voor de doeltreffendheid en duurzaamheid van koolstoflandbouw; verzoekt de Commissie en de lidstaten kennisoverdracht te stimuleren door middel van gerichte opleidings- en scholingsprogramma’s, naast toegang tot specifieke advies- en voorlichtingsdiensten, om het gebruik van koolstoflandbouw door grondbeheerders, landbouwers en bosbouwers te vergroten; wijst op de voordelen van coöperatieve vennootschappen wat betreft investeringen en synergieën die tot doel hebben CO 2 -verwijderingen te vergroten; verzoekt de lidstaten om in hun plannen voor plattelandsontwikkeling 2023-2027 een passend bedrag aan middelen voor advies en technische bijstand toe te wijzen; verzoekt de Commissie en de lidstaten sneller advies en technische begeleiding te verlenen, en daarbij rekening te houden met de lokale omstandigheden; 45. benadrukt dat de internationale samenwerking met derde landen en internationale instellingen moet worden versterkt om duurzame normen voor koolstofverwijdering op mondiaal niveau te bevorderen en bij te dragen aan de doelstellingen van de Overeenkomst van Parijs; moedigt internationale politieke samenwerking aan, zodat er passende middelen worden uitgetrokken voor de bescherming en het herstel van ecoystemen; o o o 46. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad en de Commissie. Het Europees Parlement, – gezien de mededeling van de Commissie van 19 april 2016 getiteld “EU-actieplan inzake e-overheid 2016-2020: voor een snellere digitalisering van overheidsdiensten” ( COM(2016)0179 ), – gezien zijn resolutie van 16 mei 2017 over het EU-actieplan inzake e-overheid 2016-2020 (1) , – gezien de verklaring van Tallinn over e-overheid die is afgelegd in het kader van de ministeriële bijeenkomst tijdens het Estse voorzitterschap van de Raad van de EU op 6 oktober 2017, – gezien het onderzoek van de Verenigde Naties van 2022 over e-overheid, – gezien de studie van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) getiteld “The E-Leaders Handbook on the Governance of Digital Government”, – gezien de Verklaring van Berlijn van 8 december 2020 over een digitale samenleving en een op waarden gebaseerde digitale overheid, – gezien het Speciaal verslag van de Europese Rekenkamer over op bedrijven gerichte acties inzake e-overheid, – gezien de mededeling van de Commissie van 19 februari 2020 getiteld “Een Europese datastrategie” ( COM(2020)0066 ), – gezien zijn resolutie van 25 maart 2021 over een Europese datastrategie (2) , – gezien de mededeling van de Commissie van 9 maart 2021 getiteld “Digitaal kompas 2030: de Europese aanpak voor het digitale decennium” ( COM(2021)0118 ), – gezien het werkdocument van de diensten van de Commissie van 28 juli 2022 getiteld “Digital Economy and Society Index (DESI) 2022” (“Index van de digitale economie en samenleving (DESI) 2022”) (SWD(2022)0205), – gezien Richtlijn 2014/24/EU van het Europees Parlement en de Raad van 26 februari 2014 betreffende het plaatsen van overheidsopdrachten en tot intrekking van Richtlijn 2004/18/EG (3) , – gezien Uitvoeringsverordening (EU) 2019/1780 van de Commissie van 23 september 2019 tot vaststelling van standaardformulieren voor de bekendmaking van aankondigingen op het gebied van overheidsopdrachten en tot intrekking van Uitvoeringsverordening (EU) 2015/1986 (“e-formulieren”) (4) , – gezien Verordening (EU) 2018/1724 van het Europees Parlement en de Raad van 2 oktober 2018 tot oprichting van één digitale toegangspoort voor informatie, procedures en diensten voor ondersteuning en probleemoplossing en houdende wijziging van Verordening (EU) nr. 1024/2012 (5) , – gezien Richtlijn (EU) 2019/1024 van het Europees Parlement en de Raad van 20 juni 2019 inzake open data en het hergebruik van overheidsinformatie (6) (“richtlijn open data“), – gezien Verordening (EU) 2016/679 van het Europees Parlement en de Raad van 27 april 2016 betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens en betreffende het vrije verkeer van die gegevens, en tot intrekking van Richtlijn 95/46/EG (algemene verordening gegevensbescherming) (7) , – gezien Verordening (EU) 2021/694 van het Europees Parlement en de Raad van 29 april 2021 tot oprichting van het programma Digitaal Europa en tot intrekking van Besluit (EU) 2015/2240 (8) , – gezien Verordening (EU) 2021/241 van het Europees Parlement en de Raad van 12 februari 2021 tot instelling van de herstel- en veerkrachtfaciliteit (9) , – gezien het voorstel voor een Verordening van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van de éénloketomgeving van de Europese Unie voor de douane en tot wijziging van Verordening (EU) nr. 952/2013 ( COM(2020)0673 ), – gezien het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende Europese datagovernance (datagovernanceverordening) ( COM(2020)0767 ), – gezien het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) nr. 910/2014 betreffende een Europees kader voor een digitale identiteit ( COM(2021)0281 ), – gezien het voorstel voor een besluit van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van het beleidsprogramma 2030 “Traject naar het digitale decennium” ( COM(2021)0574 ), – gezien het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende geharmoniseerde regels inzake eerlijke toegang tot en eerlijk gebruik van data (dataverordening) ( COM(2022)0068 ), – gezien het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende de Europese ruimte voor gezondheidsgegevens ( COM(2022)0197 ), – gezien het verslag van het Gemeenschappelijk Centrum voor onderzoek getiteld “GovTech-praktijken in de EU”, – gezien het onderzoeksdocument van het directoraat-generaal Intern Beleid van de Unie van het Europees Parlement getiteld “De digitale eengemaakte markt en de digitalisering van de overheidssector: GovTech en andere innovaties in het kader van overheidsopdrachten”, – gezien het verslag van de Groep van wijzen van maart 2022 over de hervorming van de douane-unie van de EU, – gezien Speciaal verslag 04/2021 van de Europese Rekenkamer van 30 maart 2021 getiteld “Douanecontroles: onvoldoende harmonisatie schaadt de financiële belangen van de EU”, – gezien artikel 54 van zijn Reglement, – gezien het advies van de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken, – gezien het verslag van de Commissie interne markt en consumentenbescherming ( A9-0065/2023 ), A. overwegende dat een efficiënte digitalisering van de overheid de productiviteit en veerkracht van de overheidssector ten goede komt (10) , de kwaliteit van overheidsdiensten verbetert, kostenbesparingen mogelijk maakt en ondernemingspotentieel ontsluit, met name voor kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s), die de ruggengraat van de eengemaakte markt vormen; B. overwegende dat overheidsdiensten volledig moeten beantwoorden aan de behoeften van hun gebruikers, online toegankelijk moeten zijn, ook voor personen met een handicap en ouderen, en gebruik moeten maken van begrijpelijke en gebruiksvriendelijke tools die voldoen aan strikte normen inzake beveiliging, privacy en gegevensbescherming; C. overwegende dat elke lidstaat conform Verordening (EU) 2021/241 tot instelling van de herstel- en veerkrachtfaciliteit 20 % van zijn toewijzing voor de herstel- en veerkrachtfaciliteit aan de digitale transitie moet besteden; overwegende dat de Commissie de resultaten en voordelen van de digitalisering voor burgers en bedrijven naar behoren moet beoordelen en kwantificeren, D. overwegende dat een veilige en privacybevorderende digitale identiteit belangrijk is voor particulieren om te kunnen interageren met overheden en bedrijven in de hele Europese eengemaakte markt, E. overwegende dat, hoewel er sprake is van een tendens tot verbetering, naar schatting ongeveer 42% van de Europeanen nog steeds niet beschikt over digitale basisvaardigheden en dat daarom voorlichtingscampagnes en opleidingen voor burgers moeten worden georganiseerd; F. overwegende dat de digitale maatregelen die regeringen tijdens de COVID-19-pandemie hebben genomen om tests, vaccinatie of reisregistratie te organiseren, de essentiële rol van toegang tot internet en elektronische overheidsdiensten voor iedereen duidelijk hebben gemaakt; G. overwegende dat overheidsaankopen van goederen en diensten in 2019 goed waren voor ongeveer 12 % van de overheidsuitgaven in de EU-27, oftewel 774 miljard EUR; H. overwegende dat toegankelijke en interoperabele gegevens bij overheidsopdrachten ook zullen helpen bij het bestrijden van fraude en het verbeteren van transparantie, de prestaties op het gebied van overheidsopdrachten en grensoverschrijdende samenwerking; I. overwegende dat ongeveer 250 000 overheidsinstanties in de EU via overheidsopdrachten ongeveer 14 % van het bbp van de EU besteden; J. overwegende dat de Europese Rekenkamer in haar Speciaal verslag over e-overheid de Commissie aanbeveelt het uitvoeringskader te versterken om de lidstaten aan te sporen de uitrol van e-overheidsdiensten te voltooien en een alomvattende strategie te ontwikkelen voor de doeltreffende bevordering van e-overheidsdiensten; E-overheid op de digitale eengemaakte markt 1. benadrukt dat ter versterking van de eengemaakte markt een digitale transformatie nodig is die de beschikbaarheid van online overheidsdiensten vergroot; wijst erop dat e-overheid moet leiden tot betere openbare dienstverlening en betrokkenheid van de burger alsook tot meer openheid van de overheid, en moet voorzien in een gegevensgestuurde basis om de overheid in grotere mate ter verantwoording te kunnen roepen; herinnert eraan dat e-overheid de betrekkingen met burgers, bedrijven, werknemers en overheden vergemakkelijkt, en is ingenomen met de invoering van een Europese digitale identiteit; 2. beklemtoont dat de digitale transformatie moet bijdragen tot beter wetgeven in alle sectoren binnen de eengemaakte markt door het mogelijk te maken de huidige en geplande regelgeving empirisch te beoordelen en lacunes in de regelgeving en ongerechtvaardigde belemmeringen doeltreffender in kaart te brengen; roept de Commissie en de lidstaten ertoe op de mogelijkheden van digitalisering te benutten en meetbare indicatoren te verschaffen voor de impact en resultaten van projecten, regelgeving en investeringen; 3. benadrukt dat digitalisering een integraal en geïntegreerd onderdeel moet zijn van elk overheidsbeleid en alle administratieve procedures; is van mening dat e-overheid de belangrijkste functioneringswijze van overheidsdiensten moet zijn, waarbij ervoor moet worden gezorgd dat overheidsdiensten voor iedereen volledig toegankelijk zijn; 4. verzoekt de Commissie en de lidstaten om internationale samenwerking tussen overheidsadministraties te blijven stimuleren, onder meer aan de hand van bewustmakings- en beloningscampagnes zoals de “Sharing and Reuse Awards Contest” (11) ; 5. is ervan overtuigd dat de verdere ontwikkeling van digitale overheidsdiensten aanzienlijk kan bijdragen tot de vermindering van administratieve belemmeringen voor ondernemers, met name voor micro-, kleine en middelgrote ondernemingen; verzoekt de lidstaten nog meer inspanningen te leveren om overheidsdiensten verder te digitaliseren; 6. brengt in herinnering dat volgens de aanbeveling van de Raad van de OESO inzake open overheid (2017) de participatie van belanghebbenden bij het ontwerpen en uitvoeren van overheidsbeleid en -diensten kan resulteren in een grotere verantwoordingsplicht van de overheid, meer zeggenschap en invloed van de burgers op beslissingen, een grotere burgerzin, een betere kennisbasis voor beleidsvorming, lagere uitvoeringskosten en het aanboren van bredere netwerken en ecosystemen voor innovatie op het gebied van beleidsvorming en dienstverlening; 7. beklemtoont dat beste praktijken uit de EU en andere landen met betrekking tot de verwezenlijking, uitvoering en monitoring van e-overheidsstrategieën en -plannen moeten worden uitgewisseld; verzoekt de Commissie om beste praktijken inzake e-overheid uit de EU-lidstaten en andere landen te verzamelen, analyseren en publiceren; 8. is van mening dat digitale overheidsdiensten voortdurend moeten worden aangepast aan de behoeften van de gebruikers; onderstreept dat de opneming en verwerking van de inbreng en feedback van gebruikers standaard deel moeten uitmaken van de werkwijze van alle overheidsdiensten; 9. benadrukt dat de verlening van digitale overheidsdiensten het gebruik van persoonsgegevens impliceert, en verzoekt de Commissie en de lidstaten daarom bijzondere aandacht te besteden aan de bescherming van persoonsgegevens van particulieren, in het bijzonder van gevoelige gegevens zoals medische gegevens of kiesregisters; en te waarborgen dat de verstrekking van digitale overheidsdiensten volledig in overeenstemming is met de algemene verordening gegevensbescherming; beklemtoont dat de gegevens zo goed mogelijk moeten worden beschermd om het vertrouwen in instellingen en digitale overheidsdiensten aan te wakkeren en het gebruik van die diensten te stimuleren; 10. benadrukt dat regeringen bij de verwerking van persoonsgegevens de hoogste cyberbeveiligingsnormen moeten hanteren om particulieren te beschermen tegen het misbruik of het lekken van dergelijke gegevens, met name rekening houdend met steeds onstabielere internationale politieke situaties of gerichte aanvallen op overheidswebsites; is van mening dat dit ook de compartimentering en versleuteling van gevoelige gegevens, zoals biometrische gegevens, moet omvatten; 11. verzoekt de Commissie om de tijdens de COVID-19-pandemie verworven technologieën, ervaringen, lessen en beste praktijken inzake e-overheid, met name die welke betrekking hebben op toegankelijkheid en gegevensbescherming, te groeperen en de uitwisseling ervan te vergemakkelijken met als doel weerbare instellingen te creëren die toekomstige crisissen kunnen doorstaan; 12. benadrukt dat digitale oplossingen, vereenvoudigde administratieve processen en maatregelen die tijdens de COVID-19-crisis zijn vastgesteld en efficiënt zijn gebleken, waar nodig moeten worden gehandhaafd, met name de mogelijkheid om administratieve procedures digitaal af te ronden; 13. benadrukt dat connectiviteit en een stabiele breedbanddekking, met name op eilanden en in plattelandsgebieden, van cruciaal belang zijn voor de ontwikkeling van e-overheid; verzoekt de Commissie daarom in samenwerking met de lidstaten te zorgen voor de nodige infrastructuur voor toegang tot breedbandinternet, inclusief via “glasvezel-aan-huis” (fibre-to-home); herinnert eraan dat alle lidstaten ingevolge het onderdeel “universeledienstverplichtingen” van het Europees wetboek voor elektronische communicatie verplicht zijn om te zorgen voor breedbandtoegang voor alle huishoudens; spoort de lidstaten ertoe aan gebruik te maken van de mogelijkheid om zowel via aanbieders van mobiele-internettoegang als via aanbieders van vaste internetverbindingen universeledienstverplichtingen aan te bieden; roept de lidstaten ertoe op meer inspanningen te leveren om hun infrastructuur, met inbegrip van onderzeese kabels, te beschermen; 14. wijst erop dat de Europese digitale eengemaakte markt niet tot stand kan worden gebracht zonder verbetering van de digitale vaardigheden en de digitale geletterdheid, met name die van ouderen, mensen met een handicap en economisch achtergestelde gemeenschappen; verzoekt de Commissie daarom het actieplan voor digitaal onderwijs krachtdadig uit te voeren, onder meer door de beste praktijken in afzonderlijke lidstaten en andere landen te publiceren en een kader uit te werken voor de vergelijking, controle en resultaatbeoordeling van het beleid inzake digitaal onderwijs in de EU; benadrukt dat het belangrijk is de onderwijsstelsels en het informeel leren op de werkplek af te stemmen op de behoeften van de markt en de samenleving; 15. herinnert eraan dat het toezicht op de digitalisering van overheidsdiensten, met inbegrip van e-overheid, ook gericht moet zijn op het effect ervan op gebruikers en veranderingen op de lange termijn in de samenleving, en dat digitalisering niet het doel op zich dient te zijn, maar veeleer het instrument om betere resultaten voor gebruikers te behalen; wijst erop dat digitalisering moet leiden tot minder bureaucratie en tot snellere, goedkopere en efficiëntere overheidsdiensten; 16. is verheugd over de ambitieuze digitale doelstellingen van het beleidsprogramma voor 2030 getiteld “Traject naar het digitale decennium”, met inachtneming van de verschillende nationale randvoorwaarden in de diverse lidstaten; is van mening dat overleg en nauwe samenwerking tussen de lidstaten en met belanghebbenden noodzakelijk zal zijn om die doelstellingen te verwezenlijken; beklemtoont het belang van het jaarverslag over de “Staat van het digitale decennium”, met name gelet op informatie over de relevante nationale beleidsmaatregelen, programma’s en initiatieven en het effect daarvan op de gebruikers; 17. is van mening dat e-gezondheid onbenut potentieel heeft, en is daarom ingenomen met het voornemen van de Commissie om een Europese ruimte voor gezondheidsgegevens te creëren; benadrukt voorts dat elektronische medische dossiers uiterst nuttig kunnen zijn voor het stimuleren van grensoverschrijdend onderzoek, het verlenen van grensoverschrijdende gezondheidszorg en het vervullen van de belofte aan de Europese burgers dat zij hun gezondheidsgegevens over de grenzen heen kunnen raadplegen en doorgeven; beklemtoont dat op dit gebied een optimale gegevensbescherming moet worden gewaarborgd; acht het noodzakelijk ervoor te zorgen dat e-gezondheidsdiensten aan hoge veiligheids- en beveiligingsnormen voldoen, en is van mening dat hiervoor menselijk toezicht nodig is; spoort de Commissie en de lidstaten ertoe aan resultaten naar behoren te meten, zodat particulieren er baat bij hebben en een grondslag wordt gelegd voor de vergelijking en identificatie van beste praktijken; 18. wijst erop dat e-justitie tot doel heeft de toegang tot informatie op het gebied van justitie te verbeteren en te vereenvoudigen alsook de digitalisering van grensoverschrijdende gerechtelijke en buitengerechtelijke procedures te ondersteunen; merkt echter op dat de toegang van consumenten en ondernemers tot de rechter tijdens de coronapandemie beperkt was; is daarom van mening dat de Europese strategie voor e-justitie en het actieplan 2019-2023 moeten worden verrijkt met plannen voor verdere digitalisering en aanpassing aan mogelijke toekomstige crises, teneinde een onbelemmerde, solide en transparante toegang tot de rechter te waarborgen, bijvoorbeeld via het e-overheidssysteem; 19. benadrukt dat de digitale oplossingen bij gerechtelijke tenuitvoerleggingsprocedures zowel de kosten ervan aanzienlijk kunnen verlagen als de procedure kunnen versnellen; verzoekt de Commissie na te gaan hoe digitale oplossingen de kosten van tenuitvoerleggingsprocedures voor consumenten kunnen verlagen; 20. acht het noodzakelijk de deelname aan openbare raadplegingsprocedures te koppelen aan het e-overheidssysteem; verzoekt de Commissie en de lidstaten om via digitale overheidsdiensten te zorgen voor toegang tot de openbare raadplegingsprocedure; 21. wijst erop dat particulieren gewend zijn geraakt aan onlineaankopen en onlinediensten, waarbij met slechts enkele muisklikken tegemoet wordt gekomen aan hun wensen; beklemtoont dat tijdens de COVID-19-pandemie bijna alle activiteiten online zijn gegaan, hetgeen bij de mensen de verwachting heeft doen ontstaan dat overheidsdiensten online beschikbaar zijn; is van mening dat het contact van burgers met de overheid en de overheidsdiensten moet voldoen aan hun verwachtingen en dat de diensten geschikt en efficiënt moeten zijn; 22. verzoekt de Commissie aanbevelingen te doen opdat particulieren toezicht kunnen houden op administratieve processen waarbij zij betrokken zijn en belanghebbenden te betrekken bij het ontwerp en de levering van e-overheidsdiensten; 23. neemt er nota van dat een zeer groot aantal particulieren in Europa mobiele apparaten gebruikt en dat velen geen vaste desktop of grote laptopcomputer hebben; beklemtoont dat overheidswebsites en -diensten volledig compatibel moeten zijn met mobiele browsers en met het kleine scherm van de meeste apparaten; stelt ook vast dat steeds minder mensen een printer bezitten en vraagt overheden ervoor te zorgen dat formulieren kunnen worden ingevuld, ondertekend en ingediend zonder dat ze moeten worden geprint; 24. merkt op dat overheden er gezien het ontbreken van materiële exemplaren van officiële documenten voor moeten zorgen dat officiële documenten veilig worden opgeslagen in de cloud, dat alle documenten worden bewaard zolang daar een rechtsgrondslag voor is, en dat deze alleen door de betrokken burgers zelf kunnen worden gewist; benadrukt dat gezinnen op een legale manier toegang moeten kunnen hebben tot officiële documenten betreffende overleden gezinsleden, waaronder documenten met betrekking tot eigendom, belastingen en andere essentiële documenten; De rol van e-overheid bij het stimuleren van bedrijven, met name kmo’s 25. beklemtoont dat het belangrijk is de resterende belemmeringen op de eengemaakte markt weg te nemen en benadrukt dat een betere toegang tot financiering de vestiging en de groei van innovatieve bedrijven zal stimuleren en de concurrentie zal bevorderen; is van mening dat e-overheid deze transitie kan helpen versnellen; wijst eveneens op het belang van grensoverschrijdende onlinetoegang tot informatie, administratieve procedures en ondersteunende diensten voor bedrijven en consumenten in de EU; benadrukt in dit verband dat moet worden gezorgd voor interoperabiliteit om versnippering te voorkomen en een naadloze levering van digitale diensten op de gehele markt mogelijk te maken; 26. wijst erop dat de kadasters in de lidstaten niet volledig gedigitaliseerd zijn en dat de gegevens uit de kadasters vaak niet overeenstemmen met de werkelijke status van onroerend goed, wat leidt tot problematische juridische transacties; dringt erop aan dat de kadasters zo snel mogelijk volledig worden gedigitaliseerd; 27. benadrukt de rol van e-overheid bij de afgifte van bouwvergunningen; is van mening dat er aanzienlijke vooruitgang moet worden geboekt op het gebied van de vereenvoudiging van aanvragen van bouwvergunningen en de verkorting van de termijnen voor de afgifte ervan in elke fase van het bouwproces, vanaf het verkrijgen van de bouwvergunning tot eindinspectie; 28. verzoekt de Commissie de koppeling tussen de handelsregisters van alle lidstaten aan te moedigen om de transparantie en de beschikbaarheid van actuele informatie en financiële verslaglegging over ondernemingen en uiteindelijk begunstigden te vergemakkelijken; 29. herinnert eraan dat de ongekende investeringen in digitalisering en in e-overheid illegale activiteiten aantrekken; vraagt de Commissie en de lidstaten om transparante en gratis toegang te verlenen tot openbare gegevens, contracten, documenten en gegevensbestanden, inclusief handelsregisters en financiële overzichten van bedrijven en informatie over uiteindelijk begunstigden, hetgeen zou bijdragen tot de bestrijding van corruptie, waaronder het misbruik van EU-middelen; 30. benadrukt de belangrijke rol van GovTech bij de ontwikkeling van innovaties op het gebied van e-overheid; wijst op de voornaamste elementen ervan, namelijk op de burger gerichte overheidsdiensten die universeel toegankelijk zijn, een overheidsbrede aanpak van de digitale transformatie van de overheid, en eenvoudige, efficiënte en transparante overheidssystemen; moedigt de lidstaten ertoe aan GovTechprogramma’s op te zetten om transparantie, innovaties en voordelen voor de gebruikers te bevorderen; is ingenomen met het initiatief om de Europese markt voor GovTech te ontwikkelen in het kader van het programma Digitaal Europa, met een sterke nadruk op kmo’s en start-ups; 31. is voorstander van de toenemende automatisering van interne overheidsdiensten en diensten tussen overheden, regelgevende instanties en particuliere bedrijven; benadrukt dat overheden programmeringsinterfaces voor apps moeten creëren waarmee gegevens rechtstreeks op automatische of andere wijze kunnen worden ingediend; 32. steunt ook de oprichting van testomgevingen voor overheden waarin zij nieuwe manieren kunnen uitproberen om met gebruikers te interageren en innovaties op het vlak van e-overheid kunnen ontwikkelen; 33. spoort regeringen aan meer gegevensgericht te werk te gaan en de beschikbare gegevens te gebruiken om de vraag en de behoeften van de gebruikers beter te voorspellen en zich daaraan aan te passen in overeenstemming met de AVG; 34. herinnert eraan dat de lidstaten overeenkomstig het beleidsprogramma voor 2030 “Traject naar het digitale decennium” de doelstelling moeten halen om 100 % van de essentiële overheidsdiensten voor Europese burgers en bedrijven online aan te bieden, hetgeen de administratieve lasten voor bedrijven aanzienlijk zal verminderen en de kwaliteit en de efficiëntie van overheidsdiensten zal verbeteren; E-aanbesteding en elektronische douane 35. is van mening dat volledige toegang tot gegevens over overheidsopdrachten de integriteit van de overheid aanzienlijk kan verbeteren, innovatie kan bevorderen en de doelstellingen van de eengemaakte markt kan ondersteunen, alsook de transparantie en verantwoordingsplicht met betrekking tot overheidsuitgaven kan verbeteren; verzoekt de Commissie in dit verband te overwegen overheidsopdrachten op te nemen in de lijst van “hoogwaardige datasets” in het kader van de richtlijn open data, met inachtneming van wettelijke verplichtingen waaronder de vereisten inzake gegevensbescherming en de vertrouwelijkheid van bedrijfsgeheimen; verzoekt de Commissie de doeltreffendheid van de regels inzake overheidsopdrachten te evalueren in termen van hun tijdsefficiëntie en de beste praktijken ter zake bekend te maken; 36. benadrukt dat een van de doelstellingen van e-aanbesteding erin moet bestaan de taken van de aanbestedende diensten bij het uitvoeren van aanbestedingsprocedures te vereenvoudigen en de deelname van het bedrijfsleven te vergemakkelijken en tegelijkertijd de efficiëntie en controleerbaarheid van overheidsopdrachten te vergroten; is van mening dat de interoperabiliteit van aanbestedingssystemen en open-datasystemen daartoe nuttig kan zijn; 37. beklemtoont dat de resultaten, vorderingen en impact van opendatabeleid beter moeten worden geëvalueerd; stelt vast dat het vanuit overheidsstandpunt essentieel blijft om investeringen voor het openstellen van overheidsgegevens te ondersteunen aan de hand van een solide businesscase, om duidelijke waardeproposities te formuleren, om de potentiële voordelen van het vergemakkelijken van het gebruik van open gegevens voor het voetlicht te brengen en met behulp van instrumenten voor beoordelingen achteraf aan te tonen hoe deze voordelen in de praktijk kunnen worden gebracht; 38. is ingenomen met het initiatief van de Commissie om een Europese dataruimte voor overheidsopdrachten tot stand te brengen als hoeksteen van de toekomstige datastrategie voor overheidsopdrachten; is van mening dat een betere bekendmaking van data over overheidsopdrachten boven en onder de EU-drempels, alsook kwalitatief betere en beter op elkaar afgestemde databronnen en ‑formaten, de Commissie bijzonder zullen helpen bij deze taak; 39. stelt vast dat het scorebord van de eengemaakte markt twaalf indicatoren voor overheidsaanbestedingen omvat; verzoekt de Commissie regelmatig beste praktijken te identificeren om de totaalscore van de lidstaten te verbeteren, onder meer voor wat e-aanbesteding en digitale innovaties betreft; benadrukt dat de resultaten van de digitalisering ook op wereldschaal moeten worden gemeten om de geboekte vooruitgang juist te kunnen beoordelen; verzoekt de Commissie om de e-overheidsstrategie regelmatig te meten aan de hand van internationale indicatoren en de sterke en zwakke punten van de Unie te identificeren; 40. verzoekt de Commissie de lidstaten te ondersteunen bij de volledige doorvoering van elektronische aanbestedingsformulieren (Tenders Electronic Daily, TED), onder meer door de lidstaten aan te moedigen e-formulieren te gebruiken om data over de gehele aanbestedingscyclus te publiceren, ook data die onder de EU-drempels en buiten het verplichte toepassingsgebied vallen; 41. benadrukt dat voor de transitie naar een volwaardig e-aanbestedingssysteem niet alleen de gepaste technische infrastructuur, instrumenten en normen nodig zijn maar ook investeringen in opleiding en capaciteitsopbouw voor aanbestedende overheidsdiensten; 42. erkent het belang van innovatiegerichte aanbestedingen en moedigt de lidstaten aan om die op te nemen in het algemene kader voor e-aanbestedingen; verzoekt de lidstaten de interoperabiliteit van de aanbestedingssystemen te verbeteren, waar nodig geavanceerde technologieën toe te passen en ervoor te zorgen dat toekomstige wetgeving wordt nageleefd; 43. merkt op dat de onrechtmatige praktijk om beroepen in te stellen met als enig doel de elektronische aanbestedingsprocedure te verlengen, rechtsonzekerheid veroorzaakt en investeringen binnen de eengemaakte markt belemmert; verzoekt de Commissie en de lidstaten te beoordelen in hoeverre van dit rechtsinstrument misbruik wordt gemaakt en manieren te overwegen om hieraan te verhelpen, zonder op enigerlei wijze afbreuk te doen aan het recht van beroep; 44. wijst erop dat open source het delen en hergebruiken van IT-oplossingen mogelijk maakt en aldus belangrijk is voor de digitale autonomie van Europa en voor het verhinderen van de afhankelijkheid van één aanbieder; roept de Commissie en de lidstaten ertoe op de gegevens over het gebruik van opensourcetechnologieën door overheidsdiensten te controleren en openbaar te maken; 45. is van mening dat elektronische douaneprocedures een cruciale rol spelen bij de digitalisering van overheidsdiensten en derhalve ten goede komen aan zowel bedrijven die op de eengemaakte markt actief zijn als consumenten; is van mening dat elektronische douaneprocedures kunnen bijdragen tot een goed functionerende digitale eengemaakte markt en tot een efficiëntere uitwisseling van gegevens tussen de autoriteiten van de lidstaten; 46. is ingenomen met het tussentijdse evaluatieverslag van de Commissie over de tenuitvoerlegging van Verordening (EU) nr. 952/2013 (12) tot vaststelling van het douanewetboek van de Unie; verzoekt de lidstaten de risico’s voor de ordelijke en tijdige uitrol van elektronische systemen voor de binnenkomst en invoer van goederen en van de trans-Europese systemen voor doorvoer en uitvoer weg te nemen en de in het douanewetboek van de Unie vastgestelde elektronische systemen uiterlijk in 2025 uit te rollen en volledig te integreren; Naar een nieuwe e-overheidsstrategie 47. is ingenomen met het initiatief van de Commissie om Europese dataruimten te creëren in verschillende sectoren, waaronder gezondheid, justitie en overheidsopdrachten; acht het van cruciaal belang dat deze dataruimten interoperabel zijn, zodat consumenten en ondernemers, met name kmo’s, het volledige potentieel ervan kunnen benutten; wijst erop dat de interoperabiliteit van dataruimten het uitgangspunt moet zijn voor alle toekomstige digitaliseringsstrategieën; is in dat opzicht verheugd over het wetgevingsvoorstel van de Commissie, dat de interoperabiliteit van dataruimten in de Europese interne markt moet waarborgen; 48. benadrukt dat digitale overheidsdiensten inclusief moeten zijn en per definitie gemakkelijk en volledig toegankelijk moeten zijn voor mensen met verschillende behoeften, zoals onder meer ouderen, mensen met een handicap, economisch achtergestelde gemeenschappen en andere; beklemtoont dat e-overheidstoepassingen toekomstbestendig en gemakkelijk begrijpbaar moeten zijn en moeten beschikken over functionele en eenvoudige interfaces; vraagt dat de lidstaten hun uiterste best doen om te vermijden dat mensen uit de boot vallen; herinnert de lidstaten aan hun verplichtingen uit hoofde van de richtlijn webtoegankelijkheid en spoort hen ertoe aan verder te gaan dan de daarin opgenomen minimumvoorschriften; 49. benadrukt het belang van het beginsel “standaard digitaal”, wat inhoudt dat overheidsdiensten bij voorkeur digitaal moeten worden verleend; beklemtoont tegelijk dat gebruikers die niet in staat of bereid zijn om alle overheidsprocedures online uit te voeren, ondersteund moeten worden; verzoekt alle overheden ervoor te zorgen dat er diensten voorhanden zijn die deze gebruikers helpen bij het voltooien van administratieve aangelegenheden ondanks eventuele beperkingen; beklemtoont dat e-overheid niet mag leiden tot de uitsluiting van een gebruiker; 50. benadrukt dat de ontwikkeling en het gebruik van artificiële intelligentie (AI) bij e‑overheid zowel risico’s als voordelen met zich mee kan brengen; onderstreept dat mensen centraal moeten blijven staan bij de besluitvorming en dat zij geautomatiseerde besluitvorming moeten kunnen opheffen of terugdraaien; neemt nota van de frustratie van burgers die te maken krijgen met onoplosbare fouten in gegevensinvoerformulieren op websites van de overheid, met als gevolg dat zij geen formulieren online kunnen indienen; 51. vraagt dat de lidstaten erop toezien dat hun rechtskaders het gebruik van digitale oplossingen, telkens wanneer dat mogelijk is, ondersteunen en toelaten, en denkt daarbij onder meer aan het gebruik van digitale handtekeningen en de indiening van digitale kopieën van documenten in plaats van papieren originelen; 52. beklemtoont het belang van de ontwikkeling van digitale overheidsdiensten die milieuvriendelijk, inherent duurzaam en interoperabel zijn; is van mening dat e-overheidsdiensten milieuvoordelen kunnen opleveren indien zij gebruik maken van duurzame en energie-efficiënte digitale infrastructuur, processen en software; 53. neemt kennis van de bevindingen van het Speciaal verslag van de Europese Rekenkamer over e-overheid, en vooral van het feit dat de Rekenkamer tot de conclusie kwam dat de Commissie niet had beoordeeld in hoeverre bedrijven op de hoogte zijn van de beschikbare e-overheidsdiensten en evenmin de behoeften op dit gebied had geanalyseerd, hoewel dit cruciaal is voor de verbreiding van e-overheidsdiensten; verzoekt de Commissie om de aanbevelingen van de Rekenkamer onverwijld op te volgen; 54. erkent dat een analyse van de uitvoering van het EU-actieplan inzake e-overheid 2016-2020 nodig is om inzicht te krijgen in de doeltreffendheid en resultaten ervan; verzoekt de Commissie aan het Parlement verslag uit te brengen over de uitvoering van het plan; 55. spoort de lidstaten ertoe aan te zorgen voor follow-up van hun beleidsmaatregelen en vijfjarendoelstellingen in het kader van de Verklaring van Tallinn van 2017; moedigt de lidstaten voorts aan hun inspanningen op te voeren om de nog niet bereikte doelstellingen te verwezenlijken teneinde het gezamenlijk optreden te versterken en de digitale evolutie te bevorderen; 56. benadrukt het belang van de continuïteit van het Europese e-overheidsbeleid; verzoekt de Commissie een nieuw, empirisch onderbouwd langetermijnactieplan inzake e-overheid voor te stellen, met een gekwantificeerde kosten-batenanalyse, indicatoren en doelstellingen om resultaten te boeken voor particulieren en ervoor te zorgen dat de moderne overheidsdiensten klaar zijn voor het digitale tijdperk; 57. herinnert eraan dat overheidsuitgaven voor de digitalisering van overheidsdiensten doeltreffend moeten zijn en de gebruikers maximaal voordeel moeten opleveren; benadrukt dat het in dit verband noodzakelijk is toezicht te houden op de beginselen van goed financieel bestuur en deze te versterken, alsmede de nationale en Europese uitgaven voor digitalisering te plannen, bekend te maken en op de voet te volgen; 58. merkt op dat interactie tussen gebruikers en overheden voornamelijk plaatsvindt op lokaal en regionaal niveau; is van mening dat er bijzondere aandacht en steun moet worden verleend aan lokale overheden, die vaak niet over de middelen beschikken om ten volle gebruik te maken van e-overheidsoplossingen; beklemtoont dat deze kwestie een essentieel element moet vormen van om het even welk toekomstig actieplan inzake e-overheid; 59. erkent dat de nieuwe e-overheidsstrategie erop gericht moet zijn het eenmaligheidsbeginsel (OOP) ingang te doen vinden, hetgeen het contact met overheden zal vereenvoudigen door overheidsinstanties in staat te stellen gegevens met elkaar te delen zodat informatie slechts eenmaal hoeft te worden ingevoerd; benadrukt dat dankzij het OOP de administratieve last voor particulieren en bedrijven zal verminderen, aangezien reeds verstrekte informatie opnieuw kan worden gebruikt en overheden deze informatie aan elkaar zullen kunnen doorgeven, waardoor de procedures in het algemeen, maar ook grensoverschrijdend, efficiënter kunnen verlopen; 60. stelt vast dat overheden over onvoldoende deskundigen op het gebied van informatie- en communicatietechnologie (ICT) beschikken en dat de overheidssector en de privésector met elkaar concurreren voor wat de aanwerving van dergelijke deskundigen betreft; vraagt de Commissie hiermee rekening te houden en te helpen zoeken naar mogelijke manieren om ICT-professionals warm te maken voor de overheidssector; 61. is ingenomen met de werkzaamheden van de Commissie aan het Joinup-platform en het Europese interoperabiliteitskader (EIF); is van mening dat door het delen van instrumenten, beste praktijken en gezamenlijke softwareprojecten tussen verschillende overheidsdiensten kosten kunnen worden bespaard en de snelheid van de digitalisering kan worden verhoogd; wijst erop dat de derde versie van het EIF uit 2017 moet worden herzien en dat er spoedig een nieuwe, vierde, versie moet worden voorgesteld; verheugt zich over de werkzaamheden in het kader van een Europees interoperabiliteitskader voor slimme steden en gemeenschappen (EIF4SCC); o o o 62. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad en de Commissie. Het Europees Parlement, – gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien titel V van het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU), en met name hoofdstuk 2, afdeling 2, over de bepalingen inzake het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid (GVDB), – gezien de conclusies van het voorzitterschap tijdens de top van de Europese Raad van Santa Maria da Feira op 19 en 20 juni 2000, – gezien het civiel hoofddoel 2008 dat de Europese Raad op 17 december 2004 heeft goedgekeurd, – gezien het nieuwe civiel hoofddoel 2008 dat de Europese Raad op 19 november 2007 heeft goedgekeurd, – gezien de gezamenlijke mededeling van de Europese Commissie en de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid van 11 december 2013 getiteld “De brede EU-aanpak van externe conflicten en crisissituaties” (JOIN(2013)0030), – gezien de conclusies van de Raad van 22 januari 2018 over de geïntegreerde aanpak van externe conflicten en crises, – gezien de conclusies van de Raad en de vertegenwoordigers van de regeringen der lidstaten, in het kader van de Raad bijeen, over het sluiten van een civiel GVDB-pact, van 19 november 2018, – gezien de conclusies van de Raad van 10 december 2018 over vrouwen, vrede en veiligheid, – gezien de conclusies van de Raad van 14 november 2022 over vrouwen, vrede en veiligheid, – gezien de gezamenlijke mededeling van de Commissie en de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid van 25 november 2020 getiteld “EU-Genderactieplan (GAP) III – Een ambitieuze agenda inzake gendergelijkheid en de empowerment van vrouwen in het externe optreden van de EU” (JOIN(2020)0017), de strategische aanpak van de EU inzake vrouwen, vrede en veiligheid van 10 december 2018 en het bijbehorende actieplan van 4 juli 2019, en de strategie en het actieplan van de Europese Dienst voor extern optreden (EDEO) van 21 december 2021 voor de verbetering van de deelname van vrouwen aan civiele GVDB-missies in de periode 2021-2024, – gezien de conclusies van de Raad van 5 juni 2020 over jongeren in het externe optreden, – gezien de routekaart voor klimaatverandering en defensie van de Raad van 9 november 2020, – gezien het concept van de Raad voor een geïntegreerde aanpak van klimaatverandering en veiligheid van 5 oktober 2021, – gezien de derde jaarlijkse toetsingsconferentie van het pact inzake het civiele GVDB, die op 19 november 2021 in Brussel is gehouden, – gezien de vierde en laatste jaarlijkse toetsingsconferentie van het pact inzake het civiele GVDB van 16 november 2022, – gezien de conclusies van de Raad van 13 december 2021 over het pact inzake het civiele GVDB, – gezien Verordening (EU) 2021/947 van het Europees Parlement en de Raad van 9 juni 2021 tot vaststelling van het instrument voor nabuurschapsbeleid, ontwikkeling en internationale samenwerking – Europa in de wereld, tot wijziging en intrekking van Besluit nr. 466/2014/EU van het Europees Parlement en de Raad en tot intrekking van Verordening (EU) 2017/1601 van het Europees Parlement en de Raad en Verordening (EG, Euratom) nr. 480/2009 van de Raad (1) (de NDICI-verordening), – gezien het “Strategisch kompas inzake veiligheid en defensie – Voor een Europese Unie die haar burgers, waarden en belangen beschermt en bijdraagt aan de internationale vrede en veiligheid”, zoals aangenomen door de Raad op 21 maart 2022 en bekrachtigd door de Europese Raad op 25 maart 2022, – gezien de conclusies van de Raad over het pact inzake het civiele GVDB van 12 december 2022, – gezien het EDEO-verslag over de basisstudie over de integratie van mensenrechten en gendergelijkheid in het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid van de Europese Unie van 30 maart 2022, – gezien artikel 54 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie buitenlandse zaken ( A9-0091/2023 ), A. overwegende dat civiele crisisbeheersing sinds 1999 een belangrijke pijler van het GVDB van de EU is geworden op het gebied van conflictpreventie, stabilisatie en bevordering van duurzame vrede; overwegende dat het 20 jaar geleden is dat de civiele politiemissie van de EU (EUPM) in Bosnië en Herzegovina werd gelanceerd (in 2003), als de eerste GVDB-missie; overwegende dat de Verdragen en de prioriteiten van Feira van 2000 de grondslag vormen voor civiele crisisbeheersing; overwegende dat de lidstaten krachtens artikel 42 VEU de nodige vermogens voor de missies moeten leveren; overwegende dat de EU op dit moment 12 civiele missies heeft lopen en in de 20 jaar waarin zij nu aan civiele crisisbeheersing doet 24 missies heeft gelanceerd op drie continenten, waaruit blijkt dat de vraag naar civiele crisisbeheersing is toegenomen, mede als gevolg van de niet-uitgelokte en ongerechtvaardigde aanvalsoorlog van Rusland tegen Oekraïne; overwegende dat civiele missies een cruciaal onderdeel vormen van de bredere reactie van de EU op veiligheidsuitdagingen met niet-militaire middelen, en effectieve opleiding en operationele vermogens behoeven om gelijke tred te houden met het veranderende dreigingsmilieu aan de oostelijke en de zuidelijke flank van Europa; overwegende dat er als gevolg van de verslechterende veiligheidssituatie en de humanitaire crisis in en rond de EU meer wordt gevraagd van de GVDB-missies, waardoor de begroting van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid (GBVB) zwaar onder druk staat; B. overwegende dat het strategisch kompas van de EU onder meer tot doel heeft de civiele en militaire GVDB-missies en -operaties van de EU te versterken door de mandaten ervan robuuster en flexibeler te maken, snellere en flexibelere besluitvormingsprocessen te bevorderen en te zorgen voor grotere financiële solidariteit; overwegende dat de EU haar positie als legitieme civiele macht versterkt doordat haar identiteit in de GVDB-missies verweven zit; overwegende dat de EU zich ervoor inzet om assertiever en daadkrachtiger in te staan voor de veiligheid en beter voorbereid te zijn om huidige en toekomstige dreigingen en uitdagingen aan te pakken, en om samen met haar partners de Europese en mondiale veiligheidsorde te verdedigen; overwegende dat het civiele GVDB voor de EU een uniek instrument vormt voor civiele respons op de meest dringende crises; overwegende dat het GVDB dankzij de toegang tot planning, middelen en logistiek in potentie het primaire kader voor civiel crisisbeheer in noodsituaties is, en dan ook bij zowel door de mens veroorzaakte als natuurrampen als praktisch middelpunt voor maatschappelijke weerbaarheid en herstel dienst moet doen; overwegende dat de GVDB-missies en -operaties hierdoor in staat moeten worden gesteld zich snel aan te passen aan nieuwe dreigingen en uitdagingen en hun doeltreffendheid te vergroten, mede gelet op de nieuwe veiligheidssituatie en de toenemende aanwezigheid van onze strategische concurrenten in de operationele gebieden; overwegende dat een doeltreffender civiel GVDB gezien de huidige geopolitieke context hoognodig is; overwegende dat de EU en de lidstaten hebben afgesproken het civiele GVDB te versterken door middel van een nieuw pact dat een snellere inzet mogelijk maakt, ook in complexe omgevingen; C. overwegende dat de Raad van Göteborg van 2001 besloot om 200 rechters en officieren van justitie, een pool van deskundigen op het gebied van civiel bestuur, en maximaal 2 000 personen in civiele-beschermingsteams in te zetten; overwegende dat in het kader van het civiel hoofddoel van 2010 285 deskundigen op het gebied van conflictanalyse, overgangsjustitie en dialoog werden toegevoegd, en werd voorzien in de oprichting van civiele reactieteams, bestaande uit een pool van 100 deskundigen; D. overwegende dat het civiele GVDB bijdraagt aan de geïntegreerde aanpak van conflicten en crises op gebieden als politie, de rechtsstaat, civiel bestuur, hervorming van de veiligheidssector en monitoring overeenkomstig de artikelen 42 en 43 VEU, en vergezeld gaat van aanvullende maatregelen die worden uitgevoerd in het kader van het instrument Europa in de wereld van de EU, waarbij de internationale veiligheid wordt versterkt; E. overwegende dat de goedkeuring van het pact inzake het civiele GVDB in 2018 een belangrijke stap voorwaarts was in het versterken van de civiele crisisbeheersingscapaciteit van de EU en het vergroten van de betrokkenheid en de verantwoordelijkheid van de lidstaten alsook van de middelen die zij bijdragen; overwegende dat een hoger niveau van politieke ambitie en technische inzet alsook meer personele en financiële middelen van de lidstaten nodig zijn om de overeengekomen doelstellingen te verwezenlijken, hetgeen nog niet is gebeurd, en om de legitimiteit van die missies te vergroten; F. overwegende dat de civiele GVDB-taken in de loop der jaren zijn uitgebreid tot onder meer overgangsjustitie, bemiddeling, dialoog en conflictanalyse, en ondersteuning van de implementatie van hervormingen met praktische adviezen, opleiding en uitrusting, en verder overwegende dat zij onverwijld moeten worden aangepast aan nieuwe en opkomende uitdagingen zoals hybride dreigingen, waaronder cyberaanvallen, de instrumentalisering van migratie, buitenlandse inmenging, beïnvloeding en manipulatie van informatie, terrorisme en radicalisering, maritieme veiligheid, georganiseerde criminaliteit en de bescherming van cultureel erfgoed; overwegende dat de GVDB-missies en -operaties van de EU ook doelwit zijn van hybride dreigingen, met inbegrip van desinformatie, waardoor de doeltreffendheid ervan bij het stabiliseren van het land waar zij worden ingezet, in gevaar komt; overwegende dat klimaatverandering en milieudegradatie een grote impact hebben op de operationele omstandigheden van crisisbeheersing en steeds meer aandacht vragen bij de planning en uitvoering van civiele missies; G. overwegende dat in veel conflictgebieden de bevolking voor een groot deel uit jongeren bestaat; overwegende dat jongeren actief moeten worden betrokken bij de totstandbrenging van duurzame vrede en veiligheid, en een bijdrage moeten leveren aan conflictpreventie en vredesopbouw, met inbegrip van de bevordering van de rechtsstaat, rechtvaardigheid en verzoening; overwegende dat de EU heeft toegezegd de rechten van kinderen in haar externe optreden te bevorderen, maar dat deze verbintenis nog niet wordt geïmplementeerd in het kader van het GVDB; H. overwegende dat de EU inspanningen levert om de agenda voor vrouwen, vrede en veiligheid centraal te stellen in haar GBVB, en dat de lidstaten zich inzetten voor een betere vertegenwoordiging van vrouwen in GVDB-missies, maar dat in het pact inzake het civiele GVDB van 2018 geen concrete doelstelling voor de vertegenwoordiging van vrouwen in civiele missies is vastgesteld en niet wordt verwezen naar gendergelijkheid; I. overwegende dat de vertegenwoordiging van vrouwen in GVDB-missies en -operaties in de vijfjarige periode 2015-2020 ongewijzigd is gebleven; overwegende dat vrouwen in de civiele hoofdkwartierstructuren (het directoraat geïntegreerde aanpak van veiligheid en vrede (ISPD), het directoraat veiligheids- en defensiebeleid (SECDEFPOL) en het civiel plannings- en uitvoeringsvermogen (CPCC)) ongeveer 50 % van het personeel uitmaken, maar dat zij in managementfuncties nog steeds ondervertegenwoordigd zijn (30 %); J. overwegende dat alle personeelsleden sinds 2017 alvorens te worden ingezet een opleidingssessie over mensenrechten en gendergelijkheid moeten volgen; overwegende dat meer dan een derde van de respondenten die zijn ondervraagd voor het EDEO-verslag over de basisstudie over de integratie van mensenrechten en gendergelijkheid in het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid van de EU die sessie niet heeft gevolgd; K. overwegende dat de lidstaten uiterlijk in mei 2023 een nieuw pact inzake het civiele GVDB moeten vaststellen om de inspanningen voor doeltreffendereenslagvaardigere civieleGVDB-missies voort te zetten, met name rekening houdend met de toenemende mondiale veiligheidsuitdagingen; overwegende dat het veranderende geopolitieke landschap en de veranderende veiligheidssituatie, met inbegrip van de conflicten in de omgeving van de EU en op Europees grondgebied, alsook de niet-uitgelokte en ongerechtvaardigde aanvalsoorlog van Rusland tegen Oekraïne, desinformatie, terrorisme en hybride en kwaadaardige dreigingen, volledige inzet vereisen om het civiele GVDB te versterken middels een nieuw civiel GVDB-pact; Verbetering van de strategische visie voor civiele crisisbeheersing 1. benadrukt dat de civiele crisisbeheersing van de EU een belangrijke bijdrage levert aan de internationale vrede en veiligheid en een sleutelrol speelt bij de uitvoering van de geïntegreerde aanpak van externe conflicten en crises van de EU; 2. herinnert eraan dat crisisbeheersing een centrale plaats inneemt in het GVDB van de EU, met name via haar militaire en civiele missies en operaties; brengt in herinnering dat een van de belangrijkste conclusies van de dreigingsanalyse 2020 luidde dat het vermogen van de EU om snel op crises te reageren moet worden versterkt en dat haar algemene paraatheid moet worden vergroot; onderstreept derhalve het belang van de taken die worden toevertrouwd aan het personeel dat in civiele GVDB-missies werkzaam is, hetgeen impliceert dat de lidstaten in dit verband relevante profielschetsen moeten verstrekken om de nationale bijdragen aan civiele GVDB-missies te vergroten, en de EDEO een zorgvuldig personeelsbeleid moet voeren; overwegende dat de EU ook een belangrijke rol speelt door werk te bieden aan internationale en plaatselijke medewerkers; 3. verzoekt de lidstaten het nieuwe pact inzake het civiele GVDB te gebruiken om hun strategische visie op civiele crisisbeheersing te versterken door de rol, de doeltreffendheid en de toegevoegde waarde van het civiele GVDB te verduidelijken en door een gemeenschappelijk ambitieniveau voor civiele crisisbeheersing vast te stellen; 4. herinnert eraan dat de dreigingsanalyse die voorafging aan de vaststelling van het strategisch kompas in 2022 een unieke mogelijkheid bood om het veiligheids- en defensiebeleid van de EU te actualiseren; verzoekt de lidstaten en de EDEO deze analyse te benutten in hun discussies over de toekomst van civiele crisisbeheersing en over het beoogde gebruik van het civiele GVDB; 5. is van mening dat traditionele civiele GVDB-taken zoals politie, de rechtsstaat, civiel bestuur, hervorming van de veiligheidssector, monitoring, ontwapening en demobilisatie relevanter dan ooit zijn om de sectoren veiligheid en justitie te stabiliseren en te moderniseren; onderstreept dat de taken in het kader van de geïntegreerde aanpak en de Verdragen verder moeten worden geactualiseerd en uitgebreid in het licht van de nieuwe risico’s en dreigingen die zijn ontstaan en die tot een nieuwe veiligheidssituatie hebben geleid; benadrukt dat horizontale kwesties moeten worden geïntegreerd en versterkt, met name: 6. benadrukt dat menselijke veiligheid, de veiligheidsbehoeften van de plaatselijke bevolking, genderbewustzijn, parlementaire controle, transparantie en de verantwoordingsplicht van de plaatselijke veiligheidssector op proactievere wijze moeten worden geïntegreerd in het mandaat en de werkzaamheden van de missies; 7. benadrukt dat het welslagen van civiele GVDB-missies sterk afhangt van de mate waarin men openstaat voor de zienswijze en inbreng van het gastland; dringt aan op maatwerk, actieve betrokkenheid en samenwerking met de overheid van het gastland, het maatschappelijk middenveld en de plaatselijke bevolking; onderstreept derhalve het belang van plaatselijk eigenaarschap gedurende de uitvoering van het mandaat van de missie, vanaf het ontwerp tot de uitvoering, de monitoring en de evaluatie; benadrukt dat het personeel van civiele GVDB-missies een vertrouwensband moet opbouwen met de overheid, het maatschappelijk middenveld en de bevolking in de gastlanden, waartoe situationeel bewustzijn, cultureel begrip en kennis van de plaatselijke talen vereist zijn; is ingenomen met de operationele richtsnoeren van de EDEO voor proactieve betrokkenheid van het maatschappelijk middenveld bij GVDB-missies; herinnert eraan dat civiele missies bijzondere aandacht moeten besteden aan conflictdynamiek, robuuste risicobeoordelings- en beperkingsprocessen, en meer effectgerichte monitoring en evaluatie van GVDB-interventies moeten omvatten, evenals meer raadplegings- en feedbackmechanismen; pleit voor het opzetten van veilige en beveiligde formele, informele en anonieme kanalen waar het maatschappelijk middenveld feedback en klachten over missies kan indienen, zodat de EU beter kan vaststellen hoe doeltreffend haar operaties zijn; 8. merkt op dat het welslagen van civiele GVDB-missies soms in gevaar komt doordat de overheid van de gastlanden de toegezegde hervormingen niet doorvoert; roept derhalve op tot intensievere samenwerking met de gastlanden, waarbij in gelijke mate aandacht wordt besteed aan opleiding en institutionele hervormingen; pleit ervoor om de geïntegreerde aanpak van de EU, die naast de civiele GVDB-missies ook ontwikkelings- en humanitaire hulp omvat, te gebruiken om die civiele missies de nodige armslag te geven om de overheid van de gastlanden op koers te houden om hun verbintenissen na te komen en fundamentele vrijheden en mensenrechten te eerbiedigen; merkt op hoe belangrijk het is dat civiele GVDB-missies coördinatie plegen met andere internationale partners die betrokken zijn bij vergelijkbare activiteiten in het gastland; merkt op dat civiele GVDB-missies vaak plaatsvinden in landen en regio’s die betwist worden door statelijke en niet-statelijke actoren die bereid zijn het vermogen en de geloofwaardigheid van de EU als veiligheidsverschaffer te ondermijnen; benadrukt in dit verband dat al het optreden van de EU geloofwaardig moet zijn in de ogen van de plaatselijke en regionale bevolking en overheid, dat daarbij nauw en oprecht moet worden samengewerkt met de gastlanden en veelvuldig overleg moet plaatsvinden tussen missiepersoneel, nationale overheden en de algemene bevolking; verzoekt de EU en de lidstaten dan ook hun strategische communicatie inzake civiele crisisbeheersing te verbeteren om politieke steun te verwerven in de EU en in de landen waar de missies plaatsvinden, en in dat verband op elke missie toegesneden strategische communicatie te verzorgen, met bijzondere aandacht voor de doelstellingen en waarden van de missie en de voordelen daarvan voor de plaatselijke bevolking, en om een doeltreffender aanwerving van gekwalificeerd personeel voor civiele GVDB-missies, met inbegrip van vrouwen, te ondersteunen; 9. is van mening dat het civiele GVDB deel moet uitmaken van een bredere politieke strategie waarmee de onderliggende oorzaken van conflicten, waaronder klimaatverandering, worden aangepakt; brengt in herinnering dat missies moeten worden onderbouwd met conflictanalyses waarin het klimaat in aanmerking wordt genomen en dringt erop aan klimaatverandering en milieudegradatie verder te integreren in de civiele crisisbeheersing; wijst erop dat het verband tussen klimaat en veiligheid moet worden opgenomen in het pact 2.0, waarbij duidelijk wordt uitgelegd hoe dit kan worden geoperationaliseerd in het kader van civiele crisisbeheersing; herhaalt de oproep van de Raad in zijn conclusies van december 2022 om in het kader van missies en operaties concrete stappen te zetten om de milieuvoetafdruk ervan te verkleinen met als doel klimaatneutraliteit in 2050, conform de doelstellingen van de Europese Green Deal; 10. benadrukt hoe belangrijk het is de civiele GVDB-inspanningen op specifieke terreinen te beoordelen, met name wat betreft de aanpak van nieuwe en opkomende veiligheidsproblemen zoals de instrumentalisering van migratie, maritieme veiligheid en georganiseerde misdaad; betreurt het dat de EU vaak tekortschiet bij de preventie en opsporing van hybride dreigingen, met name informatiemanipulatie, die rechtstreeks van invloed zijn op het welslagen van civiele GVDB-missies; is in dit verband ingenomen met het besluit om een hybride EU-instrumentarium voor een gecoördineerde respons op hybride campagnes te ontwikkelen; verwelkomt daarnaast de gezamenlijke mededeling over een EU-cyberdefensiebeleid, waarin erop wordt gewezen hoe belangrijk cyberveerkracht voor GVDB-missies is, en benadrukt dat het beleid en de vermogens van de EU op het gebied van cyberdefensie verder moeten worden ontwikkeld, met inbegrip van de oprichting van snellereactieteams bij cyberincidenten en de uitbreiding daarvan tot ondersteuning van civiele GVDB-missies; geeft nogmaals aan dat het ontwikkelen van strategische communicatievermogens, inclusief beveiligde communicatiesystemen, met gebruikmaking van het EU-programma voor beveiligde communicatie, alsook het opnemen van een gemeenschappelijk platform voor het uitwisselen van informatie tussen het CPCC en operaties ter plekken, absolute prioriteit verdient, met gebruikmaking van technologische innovaties, en dat tegelijkertijd het cyberbewustzijn en de cyberveerkracht van GVDB-missies moeten worden versterkt; roept op tot versterking van de cyberveerkracht van de algemene CPCC-structuren en de GVDB-missies; 11. vraagt de lidstaten en de EDEO iets te doen aan de aanhoudende en toenemende dreigingen voor de bescherming en het behoud van cultureel erfgoed en aan de smokkel van cultuurgoederen, met name in conflictgebieden; 12. dringt erop aan dat het nieuwe pact inzake het civiele GVDB wordt gebruikt om te streven naar de volledige, gelijke en betekenisvolle deelname van vrouwen aan het civiele GVDB; benadrukt de belangrijke bijdrage die vrouwen leveren aan het succes van de missies en operaties van het GVDB, en hun bijdrage aan de geloofwaardigheid van de EU als verdediger van gelijke rechten voor mannen en vrouwen wereldwijd; herinnert eraan dat voor het EU-genderactieplan III (GAP III) (2021-2025) een systematische integratie van een genderperspectief vereist is in al het EU-beleid en alle externe optredens, met inbegrip van het GVDB; dringt er bij de lidstaten en de EDEO op aan een toename van het aantal vrouwen bij GVDB-operaties te bevorderen, onder meer, als eerste stap, door ernaar te streven de deelname van vrouwen tegen 2024 te verhogen tot ten minste 40 % in alle missies en op alle niveaus; beveelt de lidstaten aan hun goedkeuring te hechten aan de strategie en het actieplan van het CPCC voor de verbetering van de deelname van vrouwen aan civiele GVDB-missies in de periode 2021-2024; verzoekt de EU-lidstaten derhalve toe te zeggen geleidelijk een genderevenwicht tot stand te brengen bij de benoeming van missiehoofden en andere hogere leidinggevenden; spoort hen aan nauw samen te werken met het plaatselijke maatschappelijk middenveld om gendergelijkheid en -mainstreaming waar mogelijk te bevorderen; 13. roept ertoe op de bescherming van kinderen en de agenda voor kinderen in conflictsituaties, alsook de agenda voor jongeren, vrede en veiligheid, op doeltreffende wijze uit te voeren in het kader van civiele crisisbeheersing, jongeren actief te betrekken bij het ontwerp en de uitvoering van missies en operaties en hun perspectief in aanmerking te nemen in conflictanalyses; 14. benadrukt dat het anticiperen op toekomstige veranderingen in de veiligheidsomgeving van essentieel belang is om ervoor te zorgen dat de strategische doelstellingen van civiele crisisbeheersing worden verwezenlijkt; dringt erop aan dat met het nieuwe pact inzake het civiele GVDB uitvoering wordt gegeven aan meer op scenario’s gebaseerde planning, strategische prognoses en conflictanalyse, alsook vroegtijdige waarschuwing bij de besluitvorming over missies en mandaten; 15. roept het CPCC, het EUMC en het militaire personeel van de EU op een model te ontwikkelen om beste praktijken inzake de planning van campagnes en missies te creëren en in een zo vroeg mogelijk stadium uit te wisselen met partners die van cruciaal belang zijn voor het welslagen van de campagne; 16. roept ertoe op in het CPCC en in het militair plannings- en uitvoeringsvermogen (MPCC) van de EU de nadruk te leggen op de civiel-militaire beroepsopleiding van al het personeel in GVDB-missies door de deskundigheid van civiele en defensiemedewerkers te bevorderen via de Europese Veiligheids- en defensieacademie, zodat de GVDB-medewerkers de complexiteit van de veiligheidsuitdagingen in de landen waar zij worden ingezet beter begrijpen en erop kunnen reageren; 17. roept de EDEO, het MPCC, het CPCC en het GVDB-hoofdkwartier op om te werken aan een betere samenwerking tussen civiele en militaire partners op basis van versterkte institutionele betrekkingen en het delen van kennis en analyses, en daartoe een breed planningskader en een passende manier van werken te ontwikkelen; 18. dringt er bij de lidstaten, de Commissie en de EDEO op aan een concreet plan te ontwikkelen voor de uitvoering van de geïntegreerde aanpak en ervoor te zorgen dat alle relevante instrumenten van de EU en de lidstaten (militair GVDB, Europa in de wereld, het instrument voor pretoetredingssteun) op coherente wijze worden toegepast en de algemene doelstellingen van de EU op efficiëntere wijze verwezenlijken; roept op tot verdere inspanningen om de overgang tussen verschillende politieke en technische instrumenten van de EU in goede banen te leiden; 19. wijst op het belang van samenwerking, met inbegrip van nauwere coördinatie inzake mandaten, met partners zoals de VN, de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa en de NAVO, bij de aanpak van bestaande en toekomstige dreigingen en uitdagingen voor de veiligheid; 20. dringt er bij de lidstaten op aan de kandidaat-lidstaten van de EU per geval uit te nodigen om een bijdrage te leveren en deel te nemen aan civiele GVDB-missies; roept ertoe op geïnteresseerde landen bij te staan om ze op te leiden en voor te bereiden voor deelname; wijst in dit verband op de toegevoegde waarde die partnerschappen met derde landen kunnen hebben voor civiele GVDB-missies; verwelkomt de steun van derde landen met betrekking tot Oekraïne en herinnert eraan dat landen zoals Noorwegen, IJsland, Australië, Zwitserland, de Verenigde Staten, Canada, Nieuw-Zeeland en het Verenigd Koninkrijk aanzienlijke politieke en financiële middelen kunnen inbrengen in de civiele GVDB-missies; verzoekt de Commissie haar kader voor deelnameovereenkomsten met derde partnerlanden te herzien, aangezien het aantal gedetacheerde deskundigen uit derde landen sinds 2010 is gedaald van 200 naar tien; Uitvoering van het pact 21. neemt nota van de resultaten die met het pact van 2018 zijn behaald, doordat het ertoe heeft geleid dat de lidstaten hun nationale uitvoeringsplannen (NIP’s) hebben ontwikkeld, onder meer door middel van een gestructureerde dialoog en de uitwisseling van goede praktijken en getrokken lessen, dat erop wordt voortgebouwd door gestructureerde en regelmatige processen inzake defensievermogens waarover overeenstemming moet worden bereikt, en dat regionale samenwerking en gezamenlijke acties tussen de lidstaten worden bevorderd; 22. steunt initiatieven die gericht zijn op de ontwikkeling van een instrument voor de opleiding en uitrusting van civiele missies opdat de EU derde landen beter kan ondersteunen en beter tegemoet kan komen aan hun specifieke verwachtingen en behoeften; dringt er dan ook op aan deze inspanningen voort te zetten, meer cijfermatige doelstellingen vast te leggen, alsook tijdschema’s voor alle acties, met inbegrip van het aanwijzen van de verantwoordelijke entiteiten; 23. onderstreept de uitdagingen waarmee civiele GVDB-missies worden geconfronteerd, zoals de beschikbaarheid van vermogens en middelen, het reactievermogen, het gebrek aan kernprestatie-indicatoren, snellere besluitvorming en meer schaalbare, aanpasbare, modulaire missies en duidelijkere mandaten, en dat daar al op is gewezen in het eerste pact, wat heeft geleid tot een grotere nadruk op het civiele GVDB, maar niet tot volledige operationalisering en de daarmee gepaard gaande grotere deelname en grotere eigen verantwoordelijkheid van de lidstaten, wat dringend aan de orde moet worden gesteld in het nieuwe pact inzake het civiele GVDB; 24. merkt op dat het aantal langlopende civiele GVDB-operaties aantoont dat er duidelijk omschreven politieke en operationele doelstellingen en exitstrategieën nodig zijn, die moeten worden geëvalueerd; roept ertoe op duidelijke exitstrategieën voor civiele missies te ontwikkelen, met benchmarks om hun succes te meten, zodat missies sneller kunnen worden afgesloten wanneer de operationele en politieke doelstellingen (niet) zijn verwezenlijkt of wanneer in het land van vestiging niet meer aan de relevante veiligheids-, politieke of strategische voorwaarden kan worden voldaan; roept dan ook op tot een openhartig politiek debat over het stopzetten van missies die niet het gewenste succes hebben, met het risico dat het uitblijven van vooruitgang in het gastland wordt gelegitimeerd; 25. merkt op dat de enige beoordelingen van mandaten van civiele GVDB-missies die momenteel van kracht zijn, strategische evaluaties zijn die als input dienen voor de verlenging, aanpassing of afsluiting van de missie; benadrukt dat het belangrijk is een systeem en een methodologie te ontwikkelen en vast te stellen om de uitvoering van missies, alsook de doeltreffendheid en het financieel beheer ervan te beoordelen; benadrukt in dit verband het belang van een onpartijdig en onafhankelijk mechanisme voor het evalueren van de impact van missies; is ingenomen met de hiertoe door de EDEO opgestelde nota met opties voor de evaluatie; merkt op dat er voldoende middelen moeten worden uitgetrokken voor de evaluatie van civiele GVDB-missies en de doeltreffendheid ervan, en dat systematische evaluaties in aanmerking moeten worden genomen bij de politieke besluitvorming over zowel lopende als toekomstige missies; 26. is ingenomen met de operationele richtsnoeren van de EDEO-het CPCC, die voorzien in instrumenten waarmee civiele GVDB-missies proactief kunnen samenwerken met actoren uit het maatschappelijk middenveld als belangrijke partners op alle niveaus en in alle processtadia; is verheugd over de operationele richtsnoeren van de EDEO inzake mainstreaming van en zorgvuldigheid met betrekking tot mensenrechten en roept op tot de daadwerkelijke uitvoering daarvan, met name door duidelijke interne procedures vast te stellen voor het beheer van de risico’s in verband met de mensenrechten die voortvloeien uit de ondersteuning van de veiligheidssector; Versterking en levering van de vermogens in overeenstemming met het ambitieniveau van het pact 27. verzoekt de EDEO om samen met de relevante diensten van de Commissie en de lidstaten een gestructureerd en periodiek proces voor de ontwikkeling van civiele vermogens te ontwikkelen om de vermogensbehoeften van de lidstaten in kaart te brengen, de vereisten te ontwikkelen, een kloofanalyse uit te voeren en de vorderingen periodiek te evalueren; spoort de vice-voorzitter van de Commissie / de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid aan te onderzoeken of financiële stimulansen kunnen worden geboden om de lidstaten te helpen bij hun inspanningen voor het ontwikkelen van vermogens, zoals aangegeven in het civiele pact van 2018, en er tegelijkertijd bij de lidstaten op aan te dringen in het nieuwe pact de verbintenis te handhaven om de volledige waaier van vermogens te ontwikkelen die nodig zijn voor de uitvoering en ondersteuning van civiele crisisbeheersingsmissies; 28. betreurt het dat civiele GVDB-missies, hoewel zij een van de kernverbintenissen van het pact vormen, continu te lijden hebben onder het probleem dat de lidstaten hun toezeggingen om voldoende personeel ter beschikking te stellen niet nakomen, waarbij 10 lidstaten momenteel 78 % van het gedetacheerde personeel ter beschikking stellen en 17 lidstaten slechts 22 %; verzoekt de lidstaten in het nieuwe pact de verbintenis te handhaven om gezamenlijk het aantal gedetacheerde medewerkers en hun aandeel te verhogen in alle missies en op alle niveaus, en te streven naar de terbeschikkingstelling van gedetacheerd personeel om alle operationele functies te vullen alsmede naar ten minste 60 % gedetacheerd personeel voor niet-operationele functies; verzoekt de lidstaten de detachering van personeel te harmoniseren om het verstorende effect van ongecoördineerd personeelsverloop in de missies te beperken; verzoekt de lidstaten voorts te waarborgen dat gedetacheerd personeel door middel van loopbaanontwikkelingsbeleid wordt beloond voor deelname aan EU-missies; verzoekt de EDEO de huidige situatie te evalueren en indicatoren voor de lidstaten vast te stellen om het personeelsverloop en de bezettingsgraad van posten te meten op basis van functiecategorie en type dienstverband; 29. benadrukt dat het personeelsbeleid en het beheersysteem moeten worden hervormd en dat ervoor moet worden gezorgd dat de arbeidsomstandigheden in civiele GVDB-missies bijdragen tot een veiliger en inclusiever klimaat, in het bijzonder voor vrouwen; is ingenomen met de inspanningen van de EDEO om zwakke punten in de ondersteuning van het personeel van missies aan te pakken, met inbegrip van de herziening van de gedragscode, met bijzondere aandacht voor de mensenrechtenbeginselen, en om een model te ontwikkelen voor het formuleren en uitwisselen van optimale campagnepraktijken en/of missieplanningsconcepten; benadrukt dat het belangrijk is een netwerk van vertrouwenspersonen op te richten; roept op tot een geformaliseerd, zinvol en stelselmatig overlegproces met vertegenwoordigers van het personeel van de civiele veiligheidsmissies van de EU; verzoekt de EDEO na te gaan hoe het personeelsverloop en het aantal vacatures kunnen worden beperkt, onder meer door de stationeringsduur te verlengen; 30. betreurt de krappe middelen van de EDEO op het gebied van het civiele GVDB in het algemeen, met inbegrip van het CPCC, dat met een personeelsbestand van 110 personen momenteel steun verleent aan twaalf missies van 2 200 personeelsleden; verzoekt de lidstaten te zorgen voor de snelle ontwikkeling van het CPCC tot een volledig operationeel hoofdkwartier, door ervoor te zorgen dat het over de nodige middelen, personeelsleden en deskundigheid beschikt; benadrukt dat het MPCC alle militaire missies moet plannen en uitvoeren met een duidelijke commandostructuur en dat het moet worden voorzien van de benodigde personeelsleden, middelen en infrastructuur; benadrukt de noodzaak om de civiel-militaire coördinatie en interactie op het niveau van de EU te verbeteren, en de complementariteit en synergieën met het militaire GVDB te vergroten en tegelijkertijd de civiele en de militaire commandoketen gescheiden te houden; 31. benadrukt dat opleiding van essentieel belang is voor de doeltreffendheid, die op zijn beurt cruciaal is voor succesvolle civiele GVDB-missies; dringt aan op een alomvattende beoordeling van de algemene civiele GVDB-opleidingsstructuur om behoeften, lacunes en overlappingen op het gebied van opleiding in de lidstaten in kaart te brengen, teneinde het EU-beleid inzake opleiding voor het GVDB te verbeteren en te harmoniseren, met bijzondere aandacht voor de behoeften van de lokale bevolking; is van mening dat de kernelementen en -begrippen van mensenrechten- en gendermainstreaming stelselmatig moeten worden opgenomen in de opleiding vóór uitzending en de introductieopleiding; herinnert eraan dat de opleidingsactiviteiten in het kader van GVDB-missies het personeel de kennis, het begrip, de vaardigheden en de houding moeten bijbrengen die nodig zijn in complexe culturele omgevingen, ook in verband met de behoeften van de plaatselijke bevolking, en derhalve sessies moeten omvatten inzake internationaal humanitair recht, mensenrechten, gendergelijkheid, civiel-militaire samenwerking, menselijke veiligheid, conflictgevoeligheid, antiracisme en interculturele communicatie; 32. verzoekt de Commissie, de EDEO, het CPCC en het MPCC zich meer in te spannen voor de oprichting van werkgroepen van verschillende instanties, waarbij oefeningen en opleiding worden gebruikt voor de ontwikkeling van beste praktijken, samenwerking tussen instanties en solide persoonlijke relaties tussen functies, die van cruciaal belang zijn voor doeltreffende civiel-militaire partnerschappen, bijvoorbeeld in de landen van het Oostelijk Partnerschap; 33. benadrukt hoe belangrijk het is om tegen civiele GVDB-missies gerichte negatieve desinformatie te bestrijden; roept er daarnaast toe op het missiepersoneel beter op te leiden wat betreft het voorkomen, opsporen en aanpakken van hybride dreigingen, in het bijzonder informatiemanipulatie; merkt op dat de afdeling strategische communicatie van de EDEO en de EU-missies meer zijn gaan samenwerken om de tegen hen gerichte desinformatiecampagnes te bestrijden; verzoekt alle EU-missies in het buitenland bij deze samenwerking te betrekken en ervoor te zorgen dat elke missie beschikt over goed opgeleid personeel dat belast is met de monitoring van, de verslaglegging over en - waar mogelijk - de bestrijding van desinformatie; is van mening dat de grootschalige desinformatiestrategie moet worden bestreden met een alomvattend, efficiënt en gecoördineerd actieplan van de EDEO en de EU met de actieve steun van de missies en delegaties; 34. dringt erop aan om, waar mogelijk en nodig, voor duurzame, op de lange termijn gerichte capaciteitsopbouw en opleiding te zorgen, zoals programma’s voor het opleiden van opleiders, om de uitvoerbaarheid en het welslagen van de missies op lange termijn te waarborgen; wenst dat in de mandaten van de GVDB-missies advies- en opleidingstaken worden opgenomen met betrekking tot opkomende technologieën; 35. brengt in herinnering dat kennisbeheer cruciaal is en een essentieel onderdeel vormt van de uitvoering van de geïntegreerde aanpak; benadrukt het belang van de ontwikkeling van een kennisbeheerstructuur om op een meer systematische manier deskundigheid te behouden, optimale werkmethoden te bevorderen en lessen te trekken, alsook een cultuur van leren te stimuleren onder het personeel dat werkzaam is bij en werkt aan civiele GVDB-missies; is verheugd over de inspanningen die de EDEO en het CPCC momenteel leveren in dit verband; verzoekt de lidstaten de aanstelling van speciale deskundigen op het gebied van kennisbeheer en evaluatie, ter plekke en in het CPCC, te ondersteunen; Hernieuwde, gerichte aandacht voor lopende missies 36. verwelkomt de herziening van het mandaat van de EU-adviesmissie in Oekraïne, dat wordt uitgebreid met nieuwe taken om Oekraïne te steunen in het licht van de Russische aanvalsoorlog; brengt in herinnering dat krachtige ondersteuning van de civiele veiligheid in Oekraïne van groot belang zal zijn voor de wederopbouw van het land en zijn weg naar het EU-lidmaatschap; verzoekt de EU en de lidstaten hun steun voor de opbouw van de civiele vermogens in Oekraïne verder op te voeren, onder meer op het gebied van corruptiebestrijding, het opzetten van een doeltreffende rechtsstaat en vergroting van de weerbaarheid tegen cyber- en hybride dreigingen; prijst de werkzaamheden en de fysieke aanwezigheid op Oekraïens grondgebied van de 79 medewerkers van de civiele missie van de EU (EUAM) in Oekraïne; spoort de missie aan Oekraïne te blijven ondersteunen bij het documenteren en onderzoeken van oorlogsmisdaden; verzoekt de Commissie in het kader van de toetredingsonderhandelingen met Oekraïne zo spoedig mogelijk met EUAM Oekraïne te overleggen om profijt te trekken van haar ervaring met veiligheidsvraagstukken, haar langdurige partnerschap met de Oekraïense autoriteiten en haar sterke aanwezigheid ter plaatse; onderstreept de belangrijke ondersteuning die de missie levert op het gebied van strafrechtelijk onderzoek; 37. is ingenomen met de snelle inzet van waarnemers van de EUMM Georgië aan de grens tussen Armenië en Azerbeidzjan als belangrijke maatregel om te zorgen voor stabiliteit en de spanningen tussen beide landen te verminderen; spoort de EDEO aan te onderzoeken of verdere samenwerking van dit type tussen civiele GVDB-missies mogelijk is; beschouwt dit als een positief voorbeeld van modulaire en schaalbare mandaten die worden bepleit in het strategisch kompas en die verder kunnen worden verbeterd door instrumenten voor een snelle respons in te zetten, zoals gespecialiseerde teams en gastdeskundigen; benadrukt dat al deze vernieuwingen en de grotere flexibiliteit moeten stoelen op een volledig geïntegreerde aanpak van crisisresponsacties, om ter plaatse een maximaal effect te sorteren en te zorgen voor een efficiënt gebruik van de financiële middelen; 38. is verheugd over de recente oprichting van de civiele missie van de Europese Unie in Armenië (EUMA) met als doel de stabiliteit in de Armeense grensgebieden te bevorderen, ter plekke vertrouwen op te bouwen en een gunstig klimaat te creëren voor de normalisatie-inspanningen tussen Armenië en Azerbeidzjan; roept de missie op bij te dragen tot dialogen en initiatieven die ten goede komen aan de vrede en veiligheid in de regio; verzoekt de Azerbeidzjaanse autoriteiten om EUMA toegang te bieden tot de Laçın-corridor om de situatie ter plekke te beoordelen en bij te dragen tot een oplossing; 39. erkent dat de cruciale steun van de rechtsstaatmissie (EULEX) van de Europese Unie in Kosovo recent heeft bijgedragen tot het verminderen van de spanningen en het herstel van het vertrouwen in Noord-Kosovo; dringt er bij de lidstaten van de EU op aan de missie te blijven ondersteunen door hoognodige politie-eenheden te mobiliseren en ter plaatse in te zetten; 40. benadrukt het belang van EUAM Irak, de missie van de Europese Unie voor bijstandverlening inzake grensbeheer (EUBAM) aan de grensovergang bij Rafah, en de politiemissie van de Europese Unie voor de Palestijnse Gebieden (EUPOL COPPS), die momenteel in het Midden-Oosten plaatsvinden; roept ertoe op alle mogelijke synergieën tussen de twee in Palestina ingezette missies te verwezenlijken; 41. is bezorgd over ontwikkelingen in Libië op politiek en veiligheidsgebied; dringt er bij de Libische autoriteiten op aan de werkzaamheden van EUBAM Libië bij de uitvoering van haar mandaat en wat betreft zijn gehele functionele toepassingsgebied te vergemakkelijken; 42. waardeert de resultaten die met de vijf civiele GVDB-missies in Afrika zijn behaald en roept op tot een verdere uitvoering van de mandaten ervan; verzoekt de EDEO om, gezien de verslechterde politieke en veiligheidssituatie, alle opties met betrekking tot de missie van de Europese Unie voor de opbouw van capaciteit in Mali (EUCAP Sahel Mali) en de adviesmissie van de EU in de Centraal-Afrikaanse Republiek (EUAM RCA) te onderzoeken, waaronder een besluit tot beëindiging ervan; neemt met bezorgdheid kennis van de ontwikkelingen met betrekking tot de veiligheid in de Sahel en de Golf van Guinee; hekelt de toenemende aanwezigheid van de door het Kremlin gesteunde Wagner-groep in de regio en haar strategie om de activa van de landen waar de groep aanwezig is te monopoliseren, ten nadele van de bevolking, en hekelt de wreedheden die worden gepleegd tegen de plaatselijke bevolking; roept op tot de oprichting van een netwerk van veiligheidsadviseurs binnen de GVDB-missies in de Afrikaanse landen die met de EU willen samenwerken op militair en veiligheidsgebied; 43. herinnert aan het ambitieuze streefcijfer van 5 000 politiefunctionarissen dat tijdens de Raad van Feira in 2000 werd afgesproken en onderkent de waarde van de civiele hoofddoelen die sinds 2008 worden vastgesteld; dringt aan op de zo snel mogelijke verwezenlijking van deze doelen, met name wat betreft de snel inzetbare capaciteit en het gebruik van multinationale troepenmachten in het kader van artikel 44 VEU; onderstreept hoe belangrijk het is de doelstellingen van het strategisch kompas met betrekking tot het civiele GVDB volledig te verwezenlijken (waaronder het vermogen om 200 deskundigen in te zetten binnen dertig dagen) door voort te bouwen op recente inspanningen van de EU om wendbaarder, responsiever en gecoördineerder op te treden; is in dit verband ingenomen met de snelle besluitvorming over en lancering van de monitoringcapaciteit van de EU in Armenië; benadrukt dat de besluitvormingsprocedures moeten worden gewijzigd, onder meer door te onderzoeken of voor bepaalde aspecten van de missies kan worden overgestapt op stemming met een gekwalificeerde meerderheid; benadrukt dat voor elke civiele GVDB-missie noodplannen moeten worden vastgesteld in coördinatie met het MPCC, het CPCC en de snel inzetbare capaciteit om te anticiperen op potentiële noodsituaties waarbij de snel inzetbare capaciteit mogelijk moet worden ingezet; Verhoging van de financiering om de ambities waar te kunnen maken 44. betreurt het feit dat de GBVB-begroting voor civiele GVDB-missies in het meerjarig financieel kader (MFK) 2021-2027 slechts marginaal verhoogd is ten opzichte van het MFK 2014-2020 (vanaf een beginpunt van ongeveer 350 miljoen EUR per jaar), terwijl tegelijkertijd het aantal missies en de taken van de missies zijn toegenomen, de veiligheidsomgeving een grotere uitdaging is geworden, de kosten van operaties zijn gestegen, de inflatie is gegroeid en het aantal gecontracteerde personeelsleden is toegenomen, waardoor het uiterst moeilijk is de huidige mandaten van de missies uit te breiden of eventueel nieuwe missies in te stellen om te voorzien in dringende veiligheidsbehoeften; dringt er tevens op aan de structuur van de GBVB-begroting te wijzigen en één begrotingslijn per civiele GVDB-missie in te voeren om het toezicht te verbeteren en de transparantie te vergroten; 45. benadrukt dat moet worden voorzien in een solidere en realistischere GBVB-begroting die aansluit bij de behoeften van nieuwe en lopende civiele GVDB-missies; dringt aan op substantieel meer geld voor de GBVB-begroting, alsook op een efficiënte benutting van de aan civiele GVDB-missies toegekende middelen, teneinde ervoor te zorgen dat ze doeltreffend reageren op crisissituaties en onvoorziene gebeurtenissen, en om actief te bepalen waar aanvullende projecten en programma’s kunnen worden gefinancierd uit andere relevante EU-begrotingen, en voor goed financieel beheer te zorgen en een zorgvuldige prioritering van de beschikbare middelen; 46. meent dat er een solide beleid moet worden vastgesteld inzake de uitrusting en diensten die de partnerlanden waar civiele GVDB-missies plaatsvinden, nodig hebben; dringt aan op de instelling van een specifieke GBVB-begrotingslijn binnen een verhoogde algemene GBVB-begroting, of van een “civiele ondersteuningsfaciliteit”, om partnerlanden de uitrusting en diensten aan te bieden om hun civiele vermogens te versterken; 47. juicht het toe dat de EU-uitgaven voor defensie de laatste tijd aanzienlijk zijn gestegen als gevolg van de huidige uiterst instabiele geopolitieke situatie en de terugkeer van oorlog in Europa, maar betreurt dat dit niet geldt voor de financiering voor het civiele GVDB; 48. verzoekt de EDEO en de diensten van de Commissie meerjarige begrotingsramingen, een beoordeling van de lopende activiteiten en duidelijke ramingen van de absorptiepercentages van de missies te presenteren; onderstreept dat dergelijke maatregelen nodig zijn om besluiten voor te bereiden ter vermindering van ondoeltreffende activiteiten, om de doeltreffendheid en flexibiliteit te vergroten door middel van duidelijke mandaten en om te voorzien in duidelijk omschreven overgangs- en exitstrategieën; herinnert eraan dat bij de planning van missies van meet af aan zowel de operationele als de financiële aspecten in aanmerking moeten worden genomen; vraagt de lidstaten concrete toezeggingen te doen met betrekking tot het leveren van personeel in de beginfase waarin een missie wordt goedgekeurd; 49. wenst dat het nieuwe strategisch kompas de GVDB-missies voorziet van de politieke en strategische ambitie, vermogens en middelen die nodig zijn om positieve veranderingen teweeg te brengen; bevestigt dat het strategisch kompas tot doel heeft een positief effect te sorteren op de snelheid en robuustheid van de gemeenschappelijke respons op wereldwijde conflicten; 50. onderstreept de essentiële rol van het Parlement als begrotingsautoriteit en bij de toetsing van het GVDB, met inbegrip van GVDB-missies; is dan ook van oordeel dat het Europees Parlement nauwer bij het besluitvormingsproces ten aanzien van civiele GVDB-missies moet worden betrokken; hamert erop dat het uitgerust wordt met alle informatie die het nodig heeft om zijn taken uit te voeren overeenkomstig de Verdragen en met betrekking tot de burgers; merkt op dat het Europees Parlement zich op basis van de huidige informatievoorziening niet van zijn taken kan kwijten, ook in afwachting van de herziening van het Interinstitutioneel Akkoord van 2002 over toegang tot informatie op het gebied van het veiligheids- en defensiebeleid; o o o 51. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid, de Raad en de Commissie.