Het Europees Parlement, – gezien de artikelen 226 en 227 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie constitutionele zaken ( A8-0462/2018 ), 1. besluit onderstaande wijzigingen in zijn Reglement op te nemen; 2. besluit dat de wijzigingen in werking zullen treden op de eerste dag van de volgende vergaderperiode, met uitzondering van de wijzigingen tot invoeging van de tweede alinea van lid 3 sexies in artikel 11 en van de punten 6 en 7 van de Code voor passend gedrag voor leden van het Europees Parlement bij de uitvoering van hun taken, alsook van de wijzigingen van de artikelen 196 en 204, die in werking zullen treden bij de opening van de eerste vergaderperiode na de volgende verkiezingen voor het Europees Parlement, die plaatsvinden in 2019; 3. verzoekt zijn Voorzitter dit besluit ter informatie te doen toekomen aan de Raad en de Commissie. (Gewone wetgevingsprocedure: eerste lezing) Het Europees Parlement, – gezien het voorstel van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad ( COM(2018)0259 ), – gezien artikel 294, lid 2, en de artikelen 33, 114 en 207 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, op grond waarvan het voorstel door de Commissie bij het Parlement is ingediend (C8‑0180/2018), – gezien artikel 294, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité van 12 juli 2018 (1) , – gezien het overeenkomstig artikel 69 septies, lid 4, van zijn Reglement door de bevoegde commissie goedgekeurde voorlopig akkoord en de door de vertegenwoordiger van de Raad bij brief van 12 december 2018 gedane toezegging om het standpunt van het Europees Parlement overeenkomstig artikel 294, lid 4, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie goed te keuren, – gezien artikel 59 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie interne markt en consumentenbescherming ( A8‑0368/2018 ), 1. stelt onderhavig standpunt in eerste lezing vast; 2. verzoekt de Commissie om hernieuwde voorlegging aan het Parlement indien zij haar voorstel vervangt, ingrijpend wijzigt of voornemens is het ingrijpend te wijzigen; 3. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en aan de Commissie alsmede aan de nationale parlementen. Standpunt van het Europees Parlement in eerste lezing vastgesteld op 31 januari 2019 met het oog op de vaststelling van Verordening (EU) 2019/... van het Europees Parlement en de Raad houdende wijziging van Verordening (EU) nr. 952/2013 tot vaststelling van het douanewetboek (Aangezien het Parlement en de Raad tot overeenstemming zijn geraakt, komt het standpunt van het Parlement overeen met de definitieve rechtshandeling: Verordening (EU) 2019/474.) (Gewone wetgevingsprocedure: eerste lezing) Het Europees Parlement, – gezien het voorstel van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad ( COM(2018)0817 ), – gezien artikel 294, lid 2, artikel 42 en artikel 43, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, op grond waarvan het voorstel door de Commissie bij het Parlement is ingediend (C8‑0506/2018), – gezien artikel 294, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – na raadpleging van het Europees Economisch en Sociaal Comité, – gezien de schriftelijke toezegging van de vertegenwoordiger van de Raad van 14 januari 2019 om het standpunt van het Parlement goed te keuren, overeenkomstig artikel 294, lid 4, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien artikel 59 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie landbouw en plattelandsontwikkeling ( A8‑0018/2019 ), A. overwegende dat het om redenen van urgentie gerechtvaardigd is om tot stemming over te gaan vóór het verstrijken van de in artikel 6 van Protocol nr. 2 betreffende de toepassing van de beginselen van subsidiariteit en evenredigheid bedoelde termijn van acht weken; 1. stelt onderstaand standpunt in eerste lezing vast; 2. verzoekt de Commissie om hernieuwde voorlegging aan het Parlement indien zij haar voorstel vervangt, ingrijpend wijzigt of voornemens is het ingrijpend te wijzigen; 3. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en aan de Commissie alsmede aan de nationale parlementen. Standpunt van het Europees Parlement in eerste lezing vastgesteld op 31 januari 2019 met het oog op de vaststelling van Verordening (EU) 2019/... van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van de Verordeningen (EU) nr. 1305/2013 en (EU) nr. 1307/2013 wat betreft bepaalde voorschriften inzake rechtstreekse betalingen en steun voor plattelandsontwikkeling voor de jaren 2019 en 2020 (Aangezien het Parlement en de Raad tot overeenstemming zijn geraakt, komt het standpunt van het Parlement overeen met de definitieve rechtshandeling: Verordening (EU) 2019/288.) (Raadpleging) Het Europees Parlement, – gezien het voorstel voor een besluit van de Raad ( COM(2018)0526 ), – gezien artikel 38, vierde alinea, van het Verdrag van 's‑Gravenhage van 1980 betreffende de burgerrechtelijke aspecten van internationale ontvoering van kinderen, – gezien artikel 81, lid 3, en artikel 218, lid 6, tweede alinea, onder b), van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, op grond waarvan het door de Raad wordt geraadpleegd (C8‑0376/2018), – gezien het advies van het Hof van Justitie (1) over de exclusieve externe bevoegdheid van de Europese Unie voor een verklaring van aanvaarding van toetreding tot het Verdrag van 's‑Gravenhage van 1980 betreffende de burgerrechtelijke aspecten van internationale ontvoering van kinderen, – gezien artikel 78 quater en artikel 108, lid 8, van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie juridische zaken ( A8‑0451/2018 ), 1. hecht zijn goedkeuring aan de machtiging aan Cyprus, Kroatië, Luxemburg, Oostenrijk, Portugal, Roemenië en het Verenigd Koninkrijk om, in het belang van de Europese Unie, de toetreding van de Dominicaanse Republiek tot het Verdrag van 's‑Gravenhage van 1980 betreffende de burgerrechtelijke aspecten van internationale ontvoering van kinderen te aanvaarden; 2. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad, de Commissie en de regeringen en parlementen van de lidstaten alsook aan het Permanent Bureau van de Haagse Conferentie voor Internationaal Privaatrecht. (Raadpleging) Het Europees Parlement, – gezien het voorstel voor een besluit van de Raad ( COM(2018)0527 ), – gezien artikel 38, vierde alinea, van het Verdrag van 's-Gravenhage van 1980 betreffende de burgerrechtelijke aspecten van internationale ontvoering van kinderen, – gezien artikel 81, lid 3, en artikel 218, lid 6, tweede alinea, onder b), van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, op grond waarvan het door de Raad wordt geraadpleegd (C8‑0375/2018), – gezien het advies van het Hof van Justitie (1) over de exclusieve externe bevoegdheid van de Europese Unie voor een verklaring van aanvaarding van toetreding tot het Verdrag van 's-Gravenhage van 1980 betreffende de burgerrechtelijke aspecten van internationale ontvoering van kinderen, – gezien artikel 78 quater en artikel 108, lid 8, van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie juridische zaken ( A8‑0452/2018 ), 1. hecht zijn goedkeuring aan de machtiging aan Oostenrijk om, in het belang van de Europese Unie, de toetreding van Ecuador en Oekraïne tot het Verdrag van 's‑Gravenhage van 1980 betreffende de burgerrechtelijke aspecten van internationale ontvoering van kinderen te aanvaarden; 2. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad, de Commissie en de regeringen en parlementen van de lidstaten alsook aan het Permanent Bureau van de Haagse Conferentie voor Internationaal Privaatrecht. (Raadpleging) Het Europees Parlement, – gezien het voorstel voor een besluit van de Raad ( COM(2018)0528 ), – gezien artikel 38, vierde alinea, van het Verdrag van 's‑Gravenhage van 1980 betreffende de burgerrechtelijke aspecten van internationale ontvoering van kinderen, – gezien artikel 81, lid 3, en artikel 218, lid 6, tweede alinea, onder b), van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, op grond waarvan het door de Raad wordt geraadpleegd (C8‑0377/2018), – gezien het advies van het Hof van Justitie (1) over de exclusieve externe bevoegdheid van de Europese Unie voor een verklaring van aanvaarding van toetreding tot het Verdrag van 's‑Gravenhage van 1980 betreffende de burgerrechtelijke aspecten van internationale ontvoering van kinderen, – gezien artikel 78 quater en artikel 108, lid 8, van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie juridische zaken ( A8‑0457/2018 ), 1. hecht zijn goedkeuring aan de machtiging aan Oostenrijk en Roemenië om, in het belang van de Europese Unie, de toetreding van Honduras tot het Verdrag van 's‑Gravenhage van 1980 betreffende de burgerrechtelijke aspecten van internationale ontvoering van kinderen te aanvaarden; 2. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad, de Commissie en de regeringen en parlementen van de lidstaten alsook aan het Permanent Bureau van de Haagse Conferentie voor Internationaal Privaatrecht. (Raadpleging) Het Europees Parlement, – gezien het voorstel voor een besluit van de Raad ( COM(2018)0530 ), – gezien artikel 38, vierde alinea, van het Verdrag van 's‑Gravenhage van 1980 betreffende de burgerrechtelijke aspecten van internationale ontvoering van kinderen, – gezien artikel 81, lid 3, en artikel 218, lid 6, tweede alinea, onder b), van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, op grond waarvan het door de Raad wordt geraadpleegd (C8‑0378/2018), – gezien het advies van het Hof van Justitie (1) over de exclusieve externe bevoegdheid van de Europese Unie voor een verklaring van aanvaarding van toetreding tot het Verdrag van 's‑Gravenhage van 1980 betreffende de burgerrechtelijke aspecten van internationale ontvoering van kinderen, – gezien artikel 78 quater en artikel 108, lid 8, van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie juridische zaken ( A8‑0458/2018 ), 1. hecht zijn goedkeuring aan de machtiging aan Luxemburg, Oostenrijk en Roemenië om, in het belang van de Europese Unie, de toetreding van Belarus en Oezbekistan tot het Verdrag van 's-Gravenhage van 1980 betreffende de burgerrechtelijke aspecten van internationale ontvoering van kinderen te aanvaarden; 2. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad, de Commissie en de regeringen en parlementen van de lidstaten alsook aan het Permanent Bureau van de Haagse Conferentie voor Internationaal Privaatrecht. (Bijzondere wetgevingsprocedure – raadpleging) Het Europees Parlement, – gezien het voorstel van de Commissie aan de Raad ( COM(2018)0461 ), – gezien artikel 203 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, op grond waarvan het Parlement door de Raad is geraadpleegd (C8-0379/2018), — gezien artikel 78 quater van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie ontwikkelingssamenwerking ( A8-0480/2018 ), 1. hecht zijn goedkeuring aan het Commissievoorstel, zoals geamendeerd door het Parlement; 2. verzoekt de Commissie haar voorstel krachtens artikel 293, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie dienovereenkomstig te wijzigen; 3. verzoekt de Raad, wanneer deze voornemens is af te wijken van de door het Parlement goedgekeurde tekst, het Parlement hiervan op de hoogte te stellen; 4. wenst opnieuw te worden geraadpleegd ingeval de Raad voornemens is ingrijpende wijzigingen aan te brengen in het voorstel van de Commissie; 5. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en aan de Commissie alsmede aan de nationale parlementen. Het Europees Parlement, – gezien artikel 310, lid 6, en artikel 325, lid 5, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU), – gezien zijn resoluties over eerdere jaarverslagen van de Commissie en van het Europees Bureau voor fraudebestrijding (OLAF), – gezien het verslag van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad van 3 september 2018 met als titel "29e jaarverslag over de bescherming van de financiële belangen van de Europese Unie – Fraudebestrijding – 2017" ( COM(2018)0553 ) en de begeleidende werkdocumenten van de diensten van de Commissie (SWD(2018)0381, SWD(2018)0382, SWD(2018)0383, SWD(2018)0384, SWD(2018)0385) en SWD(2018)0386), – gezien het verslag 2017 van OLAF (1) en het activiteitenverslag 2017 van het Comité van toezicht van OLAF, – gezien advies nr. 8/2018 van de Europese Rekenkamer van 22 november 2018 over het voorstel van de Commissie van 23 mei 2018 tot wijziging van OLAF-verordening (EU, Euratom) nr. 883/2013 wat betreft samenwerking met het Europees Openbaar Ministerie en de doeltreffendheid van de onderzoeken van OLAF, – gezien het jaarverslag van de Europese Rekenkamer over de uitvoering van de begroting voor het begrotingsjaar 2017, vergezeld van de antwoorden van de instellingen, – gezien Verordening (EU, Euratom) nr. 883/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 11 september 2013 betreffende onderzoeken door het Europees Bureau voor fraudebestrijding (OLAF) (2) en de tussentijdse evaluatie daarvan, die de Commissie op 2 oktober 2017 heeft gepubliceerd ( COM(2017)0589 ), – gezien Richtlijn (EU) 2017/1371 van het Europees Parlement en de Raad van 5 juli 2017 betreffende de strafrechtelijke bestrijding van fraude die de financiële belangen van de Unie schaadt (de "PIF-richtlijn") (3) , – gezien Verordening (EU) 2017/1939 van de Raad van 12 oktober 2017 betreffende nauwere samenwerking bij de instelling van het Europees Openbaar Ministerie ("EOM") (4) , – gezien Verordening (EU, Euratom) nr. 966/2012 van het Europees Parlement en de Raad van 25 oktober 2012 tot vaststelling van de financiële regels van toepassing op de algemene begroting van de Unie en tot intrekking van Verordening (EG, Euratom) nr. 1605/2002 (5) , – gezien het in opdracht van de Commissie opgestelde verslag 2015 met als titel "Study to quantify and analyse the VAT Gap in the EU Member States" en de mededeling van de Commissie van 7 april 2016 met als titel "Naar een gemeenschappelijke btw-ruimte in de EU – Tijd om knopen door te hakken" ( COM(2016)0148 ), – gezien het arrest van het Hof van Justitie in zaak C-105/14 (6) , strafzaak tegen Ivo Taricco en anderen, – gezien het arrest van het Hof van Justitie in zaak C-42/17 (7) , strafzaak tegen M.A.S. en M.B., – gezien zijn resolutie van 14 februari 2017 over de rol van klokkenluiders bij de bescherming van de financiële belangen van de EU (8) , – gezien het voortgangsverslag van 12 mei 2017 over de tenuitvoerlegging van de mededeling van de Commissie met als titel "Intensivering van de bestrijding van sigarettensmokkel en andere vormen van illegale handel in tabaksproducten – Een integrale EU-strategie ( COM(2013)0324 van 6 juni 2013)" ( COM(2017)0235 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 6 juni 2011 getiteld "Corruptiebestrijding in de EU" ( COM(2011)0308 ), – gezien het door OLAF gecoördineerde verslag met als titel "Fraude bij de gunning van overheidsopdrachten – Een verzameling rode vlaggen en beste praktijken", gepubliceerd op 20 december 2017, en het OLAF-handboek van 2017 voor het melden van onregelmatigheden bij gedeeld beheer, – gezien Richtlijn 2014/24/EU van het Europees Parlement en de Raad van 26 februari 2014 betreffende het plaatsen van overheidsopdrachten en tot intrekking van Richtlijn 2004/18/EG (9) , – gezien zijn resolutie van 25 oktober 2018 over bescherming van de financiële belangen van de EU – Terugvordering van geld en activa van derde landen in fraudegevallen (10) , – gezien het EU-corruptiebestrijdingsverslag van de Commissie van 3 februari 2014 ( COM(2014)0038 ), – gezien Speciaal verslag nr. 19/2017 van de Europese Rekenkamer, getiteld "Invoerprocedures: tekortkomingen in het rechtskader en een ondoeltreffende uitvoering zijn van invloed op de financiële belangen van de EU", – gezien advies nr. 9/2018 van de Europese Rekenkamer over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van het fraudebestrijdingsprogramma van de EU, – gezien de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Europese Raad, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's met als titel "Een moderne begroting voor een Unie die ons beschermt, sterker maakt, en verdedigt. Het meerjarig financieel kader 2021-2027" ( COM(2018)0321 ), – gezien zijn resolutie van 4 oktober 2018 over bestrijding van douanefraude en bescherming van de eigen middelen van de EU (11) , – gezien Speciaal verslag nr. 26/2018 van de Europese Rekenkamer van 10 oktober 2018, getiteld "Een reeks vertragingen bij de IT-douanesystemen: wat ging er mis?", – gezien artikel 52 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie begrotingscontrole ( A8-0003/2019 ), A. overwegende dat de lidstaten en de Commissie rechtens een gedeelde verantwoordelijkheid hebben voor de uitvoering van 74 % van de Uniebegroting voor 2017; overwegende dat de facto de lidstaten deze middelen besteden terwijl de Commissie verantwoordelijk is voor het toezicht daarop door middel van haar controlemechanismen; B. overwegende dat een deugdelijk uitgavenbeleid en de bescherming van de financiële belangen van de EU centraal moeten staan in het EU-beleid, teneinde het vertrouwen van de burgers te vergroten door ervoor te zorgen dat hun geld goed en doeltreffend wordt besteed; C. overwegende dat artikel 310, lid 6, VWEU, bepaalt: "De Unie en de lidstaten bestrijden overeenkomstig artikel 325 fraude en alle andere onwettige activiteiten waardoor de financiële belangen van de Unie worden geschaad"; D. overwegende dat het, om goede prestaties met vereenvoudigingsprocessen te behalen, nodig is de kosten, opbrengsten, uitkomsten/resultaten en effecten regelmatig onder de loep te nemen in het kader van doelmatigheidscontroles; E. overwegende dat de verscheidenheid van rechts- en bestuurssystemen in de lidstaten adequaat moet worden aangepakt om een einde te maken aan onregelmatigheden en fraude te bestrijden; overwegende dat de Commissie daarom meer inspanningen moet leveren om ervoor te zorgen dat de fraudebestrijding doeltreffend wordt uitgevoerd en de behaalde resultaten tastbaarder en bevredigender zijn; F. overwegende dat artikel 325, lid 2, VWEU, bepaalt: "De lidstaten nemen ter bestrijding van fraude waardoor de financiële belangen van de Unie worden geschaad, dezelfde maatregelen als die welke zij treffen ter bestrijding van fraude waardoor hun eigen financiële belangen worden geschaad"; G. overwegende dat de EU beschikt over een algemeen recht om binnen de in het VWEU bepaalde grenzen op te treden op het gebied van corruptiebestrijdingsbeleid; overwegende dat in artikel 67 VWEU is bepaald dat de Unie een hoog niveau van veiligheid moet waarborgen, onder meer door middel van maatregelen ter voorkoming en bestrijding van criminaliteit en de onderlinge aanpassing van de strafwetgevingen; overwegende dat corruptie in artikel 83 VWEU wordt vermeld als een vorm van bijzonder zware criminaliteit met een grensoverschrijdende dimensie; H. overwegende dat artikel 325, lid 3, VWEU, bepaalt dat: "de lidstaten hun optreden om de financiële belangen van de Unie tegen fraude te beschermen [coördineren]" en "[...] daartoe samen met de Commissie een nauwe en geregelde samenwerking tussen de bevoegde autoriteiten [organiseren]"; I. overwegende dat corruptie in alle lidstaten een wijdverspreid fenomeen is en een ernstige bedreiging vormt voor de financiële belangen van de Unie, en dat dit weer een bedreiging vormt voor het vertrouwen in de overheid; J. overwegende dat btw een belangrijke inkomstenbron is voor de nationale begrotingen en dat de eigen middelen afkomstig uit de btw in 2017 12,1 % van de totale financiering voor de EU-begroting uitmaakten; K. overwegende dat de Commissie in resolutie nr. 6902/05 van de Raad van 14 april 2005 betreffende een algemeen EU-beleid ter bestrijding van corruptie werd gevraagd alle realistische opties te overwegen, zoals deelname aan Greco of een mechanisme voor de evaluatie van en het toezicht op de toepassing van de EU-instrumenten die verband houden met de ontwikkeling van een mechanisme van wederzijdse evaluatie en controle; L. overwegende dat stelselmatige en geïnstitutionaliseerde gevallen van corruptie in bepaalde lidstaten de financiële belangen van de Unie ernstig schaden en eveneens een bedreiging vormen voor de democratie, de rechtsstaat en de grondrechten; M. overwegende dat uit het speciale Eurobarometer-verslag 470 over corruptie, dat in december 2017 is gepubliceerd, blijkt dat de perceptie van en houding tegenover corruptie over het algemeen stabiel is gebleven in vergelijking met 2013, wat aangeeft dat het vertrouwen van de EU-burgers in hun instellingen niet is toegenomen en dat er op dit vlak geen concrete resultaten zijn geboekt; Opsporing en melding van onregelmatigheden 1. merkt met tevredenheid op dat het totale aantal frauduleuze en niet-frauduleuze onregelmatigheden dat in 2017 is gemeld (15 213 gevallen) met 20,8 % is afgenomen ten opzichte van 2016 (19 080 gevallen) en dat de waarde ervan is afgenomen met 13 % (van 2,97 miljard EUR in 2016 tot 2,58 miljard EUR in 2017); 2. herinnert eraan dat niet alle onregelmatigheden frauduleus zijn en dat de gemaakte fouten duidelijk moeten worden onderscheiden; 3. stelt vast dat het aantal als fraude gemelde onregelmatigheden sterk is gedaald (-19,3 %) ten opzichte van het voorgaande jaar, waarmee de in 2014 begonnen neerwaartse trend zich heeft voortgezet; hoopt dat de daling het gevolg is van een echte vermindering van de fraude en niet van tekortkomingen bij de opsporing; 4. is van mening dat de lidstaten wat betreft het uitwisselen van informatie nauwer moeten samenwerken, om zo het verzamelen van gegevens te verbeteren en de doeltreffendheid van de controles te versterken; 5. betreurt het dat meer dan de helft van de lidstaten geen nationale fraudebestrijdingsstrategie (NAFS) heeft vastgesteld; verzoekt de Commissie de resterende lidstaten aan te moedigen om werk te maken van de vaststelling van een NAFS; 6. verzoekt de Commissie nogmaals een uniform systeem in het leven te roepen voor het verzamelen van vergelijkbare gegevens over onregelmatigheden en fraudegevallen in de lidstaten, teneinde het meldingsproces te standaardiseren en de kwaliteit en vergelijkbaarheid van de verstrekte gegevens te waarborgen; 7. herinnert eraan dat veel lidstaten niet beschikken over specifieke wetgeving tegen georganiseerde criminaliteit, die steeds vaker grensoverschrijdend van aard is en aanwezig is in sectoren die de financiële belangen van de Unie treffen, zoals smokkel en valsmunterij; 8. maakt zich zorgen over de controles met betrekking tot door tussenpersonen beheerde financieringsinstrumenten en over de aangetoonde zwakke punten in de controles in de statutaire zetels van de begunstigden; benadrukt dat de verstrekking van directe en indirecte leningen afhankelijk moet worden gemaakt van publicatie van de belasting- en boekhoudkundige gegevens per land en openbaarmaking van informatie over de feitelijke eigendom door de begunstigden en de financiële tussenpersonen die bij de financieringsverrichtingen betrokken zijn; Ontvangsten – eigen middelen 9. is bezorgd over het feit dat de btw-kloof volgens de statistieken van de Commissie in 2016 147 miljard EUR bedroeg, d.w.z. meer dan 12 % van de totale verwachte btw-inkomsten, en dat de Commissie schat dat intracommunautaire btw-fraudegevallen de Unie jaarlijks ongeveer 50 miljard EUR kosten; 10. is ingenomen met het btw-actieplan van de Commissie van 7 april 2016 voor de hervorming van het btw-kader en de 13 wetgevingsvoorstellen die de Commissie sinds december 2016 heeft goedgekeurd met betrekking tot de overgang naar een definitief btw-stelsel, het wegnemen van btw-belemmeringen voor e-commerce, de herziening van het btw-stelsel voor het mkb, de modernisering van het btw-tarievenbeleid en de btw-belastingkloof; merkt op dat het voorstel voor het "definitieve stelsel" een einde zou kunnen maken aan intracommunautaire ploffraude, maar dat het niet vóór 2022 in werking zou treden; dringt er bij de lidstaten op aan de hervorming van het btw-stelsel spoedig door te voeren en sneller maatregelen te nemen om intussen de schade te beperken, onder meer in het kader van Eurofisc, OLAF, Europol en het toekomstige EOM; 11. is ingenomen met het arrest van het Hof van Justitie in de zaak M.A.S. (C-42/17), waarin is bepaald dat de lidstaten, overeenkomstig hun verplichtingen krachtens artikel 325, leden 1 en 2, VWEU, doeltreffende en afschrikkende strafrechtelijke sancties moeten opleggen in gevallen van ernstige fraude waardoor de financiële belangen van de Unie worden geschaad met betrekking tot btw; 12. betreurt dat er bij een onderzoek van OLAF uit 2017 naar douanefraude in het Verenigd Koninkrijk aanzienlijke btw-ontduiking aan het licht is gebracht in verband met invoer in het VK waarbij misbruik is gemaakt van de opschorting van betaling van btw, de zogeheten douaneregeling 42 (CP42); is tevreden dat de Commissie in mei 2018 een pre-inbreukprocedure tegen het VK heeft ingeleid; herinnert eraan dat door dit soort fraude in de periode 2013-2016 naar schatting in totaal ongeveer 3,2 miljard EUR verloren is gegaan en dat dit eveneens een verlies voor de EU-begroting betekent; vreest dat de onlangs aangenomen wijzigingen van Verordening (EU) nr. 904/2010 van de Raad van 7 oktober 2010 betreffende de administratieve samenwerking en de bestrijding van fraude op het gebied van de belasting over de toegevoegde waarde (12) betreffende de administratieve samenwerking en de bestrijding van fraude op het gebied van de belasting over de toegevoegde waarde wellicht niet toereikend zijn om fraude met CP42 te verijdelen; vraagt de Commissie nieuwe strategieën te overwegen om aan CP42 onderworpen goederen binnen de EU te traceren; 13. is ingenomen met de op 2 oktober 2018 goedgekeurde wijziging van Verordening (EU) nr. 904/2010 van de Raad , en hoopt dat meer samenwerking ervoor zal zorgen dat de belangrijkste aspecten van grensoverschrijdende fraude in de interne markt, zoals intracommunautaire ploffraude, doeltreffend kunnen worden aangepakt; 14. is ingenomen met de vaststelling van de richtlijn betreffende de bescherming van de financiële belangen van de Unie, waarin wordt verduidelijkt welke problemen gemoeid zijn met de grensoverschrijdende samenwerking en wederzijdse rechtshulp tussen de lidstaten, Eurojust, het EOM en de Commissie bij de bestrijding van btw-fraude; 15. benadrukt in dit verband de ernst van de huidige situatie met betrekking tot fraude waarbij geen btw wordt afgedragen, in het bijzonder zogenoemde carrouselfraude; vraagt alle lidstaten deel te nemen aan alle terreinen waarop Eurofisc actief is om de uitwisseling van bruikbare informatie voor fraudebestrijding te bevorderen; 16. brengt in herinnering dat het Hof van Justitie meermaals heeft bevestigd dat de btw een financieel belang van de Unie vormt, zoals meest recentelijk in de zaak-Taricco (C‑105/14); merkt echter op dat OLAF wegens een gebrek aan instrumenten slechts zeer zelden onderzoeken uitvoert naar onregelmatigheden met betrekking tot btw; vraagt de lidstaten hun goedkeuring te hechten aan het voorstel van de Commissie om OLAF van nieuwe instrumenten te voorzien om btw-kwesties aan te pakken, zoals toegang tot Eurofisc, VIES of gegevens over bankrekeningen; 17. wijst op de stabiele trend in het gemelde aantal frauduleuze en niet-frauduleuze gevallen in verband met traditionele eigen middelen (TEM) (4 647 in 2016, 4 636 in 2017), alsook in de betreffende bedragen (537 miljoen EUR in 2016, 502 miljoen EUR in 2017); wijst echter op de ongelijke verdeling van de onregelmatigheden onder de lidstaten, waarbij Griekenland (7,17 %), Spanje (4,31 %) en Hongarije (3,35 %) duidelijk boven het EU-gemiddelde van 1,96 % niet-geïnde TEM liggen; 18. merkt met grote bezorgdheid op dat de laatste jaren meer tabak naar de Europese Unie is gesmokkeld en dat dit naar raming jaarlijks een verlies van 10 miljard EUR aan overheidsinkomsten voor de begroting van de Unie en de lidstaten betekent en tegelijkertijd een belangrijke bron is van georganiseerde misdaad, waaronder terrorisme; acht het noodzakelijk dat de lidstaten zich meer inzetten om deze illegale activiteiten te bestrijden, onder meer door de procedures voor samenwerking en informatie-uitwisseling tussen de lidstaten te verbeteren; 19. is van mening dat een combinatie van verschillende opsporingsmethoden (vrijgavecontroles, controles na vrijgave, inspecties door fraudebestrijdingsdiensten en andere) het meest doeltreffend is om fraude op te sporen en dat de doeltreffendheid van elke methode afhangt van de lidstaat in kwestie, van de mate waarin zijn administratie op efficiënte wijze is gecoördineerd en van de mate waarin de bevoegde diensten van de lidstaten met elkaar kunnen communiceren; 20. vindt het zorgwekkend dat sommige lidstaten geregeld geen enkel geval van fraude melden; verzoekt de Commissie de situatie te onderzoeken, omdat het het weinig waarschijnlijk acht dat deze lidstaten fraudevrije paradijzen zijn; verzoekt de Commissie in deze landen steekproeven ter plaatse te verrichten; 21. stelt met verbijstering vast dat het gemiddelde terugvorderingspercentage voor gevallen die in de periode 1989-2017 als frauduleus zijn gemeld, slechts 37 % bedroeg; vraagt de Commissie oplossingen te zoeken om deze ontstellende situatie te verhelpen; 22. herhaalt zijn verzoek aan de Commissie om jaarlijks verslag uit te brengen over het bedrag aan eigen middelen van de Unie dat naar aanleiding van de aanbevelingen van OLAF is teruggevorderd, en de nog terug te vorderen bedragen mee te delen; Fraudebestrijdingsprogramma van de EU 23. is verheugd over de vaststelling van het fraudebestrijdingsprogramma van de EU, dat door OLAF zal worden uitgevoerd onder direct beheer ( COM(2018)0386 ), en dringt erop aan dat de subsidies vanaf juni 2019 elektronisch worden beheerd met het eGrants-beheerssysteem van de Commissie; Het EOM en de toekomstige relatie daarvan met OLAF 24. is ingenomen met het besluit van 22 lidstaten om in het kader van nauwere samenwerking over te gaan tot de instelling van het EOM; verzoekt de Commissie de lidstaten die tot nog toe niet aan het EOM hebben willen deelnemen, daartoe aan te moedigen; 25. brengt in herinnering dat in de samenwerkingsovereenkomsten tussen OLAF en het EOM een duidelijke bevoegdheidsverdeling moet worden gewaarborgd, teneinde dubbele structuren, conflicterende bevoegdheden en mazen in de wetgeving als gevolg van een gebrek aan bevoegdheden te vermijden; 26. is verheugd over het feit dat de ontwerpbegroting van de EU voor 2019 voor het eerst kredieten voor het EOM (4,9 miljoen EUR) bevat, en benadrukt het belang van een passend personeelsbestand en budget voor het EOM; stelt vast dat er slechts 37 posten zijn gepland, wat betekent dat na aftrek van de posten van 23 Europese openbaar aanklagers slechts in 14 posten is voorzien voor administratieve taken; acht dit niet realistisch, met name omdat onlangs twee extra lidstaten hebben besloten aan het EOM deel te nemen; vraagt daarom dat de extra posten die voor 2020 zijn gepland, versneld ter beschikking worden gesteld om het EOM te helpen eind 2020 volledig operationeel te zijn, zoals in de verordening is gepland; 27. is ingenomen met het gerichte voorstel van de Commissie voor een herziening van Verordening (EU, Euratom) nr. 883/2013, voornamelijk naar aanleiding van de oprichting van het EOM; benadrukt dat de toekomstige samenwerking tussen OLAF en het EOM gebaseerd moet zijn op nauwe samenwerking, doeltreffende uitwisseling van informatie en complementariteit, terwijl tegelijkertijd doublures of conflicterende bevoegdheden moeten worden vermeden; Corruptiebestrijding 28. is ingenomen met het voorstel van de Commissie voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad inzake de bescherming van de begroting van de Unie in geval van fundamentele tekortkomingen op het gebied van de rechtsstaat in de lidstaten; benadrukt dat de Commissie regelmatig een op een reeks indicatoren en onafhankelijke verslagen gebaseerde beoordeling van de bedreigingen voor de rechtstaat in elke lidstaat, inclusief het gevaar van stelselmatige corruptie, moet publiceren, zodat er een objectieve en systematische beoordeling plaatsvindt; 29. benadrukt dat OLAF in de lidstaten die hebben besloten zich niet bij het EOM aan te sluiten, na de oprichting van het EOM nog steeds het enige orgaan zal zijn dat belast is met de bescherming van de financiële belangen van de EU; benadrukt dat het voorstel van de Commissie tot wijziging van de OLAF-verordening volgens advies nr. 8/2018 van de Europese Rekenkamer geen oplossing biedt voor de geringe doeltreffendheid van de administratieve onderzoeken van OLAF; onderstreept hoe belangrijk het is ervoor te zorgen dat OLAF een sterke en goed functionerende partner van het EOM blijft; 30. betreurt dat de Commissie het niet langer nodig vindt het corruptiebestrijdingsverslag te publiceren; betreurt dat de Commissie heeft besloten het toezicht op corruptiebestrijding op te nemen in het Europees semester voor economisch bestuur; is van mening dat dit ertoe heeft geleid dat het toezicht door de Commissie verder is afgenomen, aangezien er slechts voor een paar landen gegevens beschikbaar zijn; betreurt voorts dat deze nieuwe benadering vooral gericht is op de economische gevolgen van corruptie en dat de andere gevolgen van corruptie, zoals het effect op het vertrouwen van de burger in de overheidsinstanties en zelfs in het democratische bestel van de lidstaten, hierbij bijna volledig over het hoofd worden gezien; dringt er daarom bij de Commissie op aan haar corruptiebestrijdingsverslagen te publiceren; herhaalt zijn oproep aan de Commissie om een breder en coherenter corruptiebestrijdingsbeleid op EU-niveau te voeren, met inbegrip van een grondige evaluatie van het corruptiebestrijdingsbeleid in elke lidstaat; 31. herhaalt dat het draaideureffect schadelijk kan zijn voor betrekkingen tussen de instellingen en belangenvertegenwoordigers; vraagt de EU-instellingen een systematische en evenredige aanpak van dit probleem te ontwikkelen; 32. betreurt dat de Commissie de deelname van de EU aan de Groep van Staten tegen Corruptie (Greco) van de Raad van Europa niet heeft aangemoedigd; vraagt de Commissie de onderhandelingen met de Greco zo snel mogelijk te hervatten om haar naleving van het Verdrag van de Verenigde Naties tegen corruptie (UNCAC) tijdig te beoordelen en een intern evaluatiemechanisme voor de EU-instellingen op te zetten; 33. herhaalt zijn verzoek aan de Commissie om, op basis van de in het programma van Stockholm vermelde vereisten, een systeem van strikte indicatoren en gemakkelijk toepasbare, uniforme criteria te ontwikkelen aan de hand waarvan de mate van corruptie in de lidstaten kan worden gemeten en hun corruptiebestrijdingsbeleid kan worden beoordeeld; verzoekt de Commissie een corruptie-index op te stellen om de lidstaten op een ranglijst te plaatsen; is van mening dat een corruptie-index een stevige basis kan vormen voor het landspecifieke controlemechanisme van de Commissie bij de controle op de besteding van EU-middelen; 34. herinnert eraan dat de Commissie geen toegang heeft tot de informatie die tussen de lidstaten wordt uitgewisseld ter voorkoming en bestrijding van intracommunautaire ploffraude, ook wel carrouselfraude genoemd; is van mening dat de Commissie toegang moet krijgen tot Eurofisc om de gegevensuitwisseling tussen de lidstaten beter te kunnen controleren, beoordelen en verbeteren; vraagt alle lidstaten deel te nemen aan alle terreinen waarop Eurofisc actief is om de uitwisseling van informatie met gerechtelijke en rechtshandhavingsautoriteiten zoals Europol en OLAF te vergemakkelijken en sneller te laten verlopen, zoals de Europese Rekenkamer heeft aanbevolen; vraagt de lidstaten en de Raad om de Commissie toegang te verlenen tot deze gegevens teneinde de samenwerking te bevorderen, de betrouwbaarheid van de gegevens te vergroten en grensoverschrijdende misdaad te bestrijden; Openbare aanbestedingen Digitalisering 35. merkt op dat een aanzienlijk deel van de overheidsinvesteringen gebeurt via openbare aanbestedingen (2 biljoen EUR per jaar); wijst op de voordelen van elektronische aanbestedingen voor fraudebestrijding, zoals besparingen voor alle partijen, meer transparantie en vereenvoudigde en kortere procedures; 36. verzoekt de Commissie een door alle lidstaten toe te passen kader voor de digitalisering van alle uitvoeringsprocessen met betrekking tot EU-beleid vast te stellen (oproepen tot het indienen van voorstellen, toepassing, evaluatie, tenuitvoerlegging, betalingen); 37. betreurt dat slechts een paar lidstaten nieuwe technologieën gebruiken voor alle belangrijke stappen van het aanbestedingsproces (elektronische kennisgeving, elektronische toegang tot aanbestedingsdocumenten, elektronische indiening, elektronische evaluatie, elektronische gunning, elektronische bestelling, elektronische facturering en elektronische betaling); vraagt de lidstaten alle formulieren van het openbare-aanbestedingsproces, alsook openbaar toegankelijke aanbestedingsregisters, tegen juli 2019 online beschikbaar te stellen in een machinaal leesbaar formaat; 38. vraagt de Commissie stimulansen te ontwikkelen om een elektronisch profiel van aanbestedende diensten op te stellen voor de lidstaten waar dergelijke profielen niet beschikbaar zijn; 39. is verheugd over het tijdschema van de Commissie voor de invoering van elektronische aanbestedingen in de EU en vraagt de Commissie daar verder werk van te maken; Preventie en eerste fasen van de aanbestedingsprocedure 40. is van mening dat preventieactiviteiten zeer belangrijk zijn om de omvang van de fraude bij de besteding van EU-middelen te verminderen, en dat de overschakeling op elektronische aanbestedingen een belangrijke stap is in de richting van fraudepreventie en bevordering van integriteit en transparantie; 41. is ingenomen met de invoering van het systeem voor vroegtijdige opsporing en uitsluiting (EDES) en is van mening dat een combinatie van verschillende detectiemethoden (controles) in de eerste fasen van de aanbesteding van projecten het meest efficiënt is om fraude te voorkomen, aangezien middelen zo kunnen worden herbestemd voor andere projecten; 42. is ingenomen met de door het Raadgevend Comité coördinatie fraudebestrijding (Cocolaf) geformuleerde richtsnoeren inzake rode vlaggen en best practices op het gebied van overheidsopdrachten en de melding van onregelmatigheden; 43. is verheugd over de vereenvoudiging van de financiële regels die van toepassing zijn op de algemene begroting van de Unie, en is van mening dat verdere vereenvoudiging de efficiëntie verhoogt; hoopt dat andere ontvangers van middelen van de Unie meer zullen profiteren van vereenvoudigde kostenopties; Invoerprocedures 44. merkt op dat douanerechten 14 % van de EU-begroting uitmaken en is van mening dat de ondoeltreffende toepassing ervan en het ontbreken van geharmoniseerde regels de financiële belangen van de EU negatief beïnvloeden; 45. neemt er nota van dat de douanediensten van verscheidene lidstaten informatie over vermoedelijke fraude uitwisselen om ervoor te zorgen dat de douanewetgeving wordt nageleefd (wederzijdse bijstand); is van mening dat dergelijke communicatie gemakkelijker is als de vermelding van de afzender in de douaneaangifte ten invoer verplicht is, en verzoekt de Commissie deze vermelding tegen juli 2019 in alle lidstaten verplicht te stellen; 46. uit zijn bezorgdheid over de douanecontroles en de daarmee samenhangende inning van douanerechten, die een deel van de eigen middelen van de Uniebegroting uitmaken; brengt in herinnering dat de douaneautoriteiten van de lidstaten controles verrichten om na te gaan of importeurs de regels inzake tarieven en invoer naleven; verzoekt de Commissie erop toe te zien dat deze controles aan de grenzen van de EU op passende en gestroomlijnde wijze verlopen, zodat de veiligheid van de Unie en de bescherming van haar economische belangen worden gewaarborgd, en zich in te zetten voor de bestrijding van handel in illegale producten en met name namaak; 47. betreurt dat de invoering van nieuwe IT-systemen voor de douane-unie vertraging heeft opgelopen en dat sommige belangrijke systemen pas na 2020 beschikbaar zullen zijn, wat betekent dat de in het douanewetboek van de Unie vastgestelde deadlines niet zullen worden gehaald; benadrukt dat een snelle overgang naar een elektronische douaneadministratie essentieel is om ervoor te zorgen dat de douaneautoriteiten als één geheel kunnen opereren; vraagt de Commissie en de lidstaten bij te dragen aan de voltooiing en de financiële houdbaarheid van de douane-informatiesystemen van de EU; 48. is ingenomen met de elf gezamenlijke douaneoperaties van OLAF, waarbij verschillende dreigingen zoals inkomstenfraude, illegale geldstromen, namaakproducten, sigarettensmokkel en verdovende middelen met succes zijn aangepakt; is bovendien verheugd dat er dankzij door OLAF verstuurde kennisgevingen over wederzijdse bijstand onregelmatigheden aan het licht zijn gekomen, met name met betrekking tot fraude met zonnepanelen; 49. benadrukt dat geharmoniseerde en gestandaardiseerde douanecontroles op alle plaatsen van binnenkomst nodig zijn omdat onevenwichtigheid bij de verrichting van douanecontroles door de lidstaten de goede werking van de douane-unie belemmert; Uitgaven 50. is verheugd over de aanzienlijke daling van het aantal gemelde fraudegevallen (van 272 in 2016 tot 133 in 2017) op het gebied van plattelandsontwikkeling en de daaruit voortvloeiende daling van de waarde van de fraude van 47 miljoen EUR tot 20 miljoen EUR: stelt echter vast dat er een omgekeerde trend te zien is bij de rechtstreekse landbouwsteun, waar de waarde van de als fraude gemelde onregelmatigheden sterk is gestegen van 11 miljoen EUR tot 39 miljoen EUR en de gemiddelde financiële waarde die met elk geval gemoeid was, met 227 % is gestegen; hoopt dat dit geen negatieve trend is; 51. verwacht dat dankzij de vereenvoudiging van de administratieve regels, die in de gemeenschappelijke bepalingen voor de periode 2014-2020 wordt verlangd, het aantal niet-frauduleuze onregelmatigheden kan worden teruggedrongen, frauduleuze gevallen kunnen worden opgespoord en de toegang van begunstigden tot de fondsen van de Unie kan worden verbeterd; 52. verzoekt de Commissie verdere inspanningen te leveren om de nomenclatuur van fouten in verband met de uitgaven te standaardiseren, aangezien uit de gegevens blijkt dat verschillende lidstaten dezelfde fouten in verschillende categorieën melden (SWD(2018)0386); 53. onderstreept dat de opsporingscapaciteit een centraal element is in de fraudebestrijdingscyclus en bijdraagt aan de effectiviteit en efficiëntie van het systeem ter bescherming van de EU-begroting; is dan ook verheugd dat Polen, Roemenië, Hongarije, Italië en Bulgarije, die in de periode 2013-2017 samen 73 % van de als fraude gemelde onregelmatigheden in het kader van het gemeenschappelijk landbouwbeleid voor hun rekening namen, de meest actieve lidstaten waren bij het opsporen en melden van mogelijk frauduleuze onregelmatigheden; benadrukt in dit verband dat een louter cijfermatige beoordeling van de gedane meldingen een verkeerd beeld kan geven van de doeltreffendheid van de controles; verzoekt de Commissie daarom de lidstaten te blijven ondersteunen zodat zowel de kwaliteit als de kwantiteit van de controles wordt verbeterd, en best practices in het kader van fraudebestrijding te verspreiden; 54. merkt op dat het aantal niet als fraude gemelde onregelmatigheden in het kader van het cohesie- en visserijbeleid (5 129 gevallen in 2017) na een piek van twee jaar weer tot het niveau van 2013 en 2014 (respectievelijk 4 695 en 4 825 gevallen) is gedaald; 55. wijst erop dat volledige transparantie bij de verantwoording van uitgaven essentieel is, in het bijzonder bij infrastructuurwerken die rechtstreeks via fondsen of financieringsinstrumenten van de EU worden gefinancierd; verzoekt de Commissie de EU-burgers volledige inzage te geven in de informatie over medegefinancierde projecten; 56. neemt er nota van dat het aantal gemelde onregelmatigheden in het kader van pretoetredingssteun in 2017 verder is gedaald en dat met de uitfasering van de pretoetredingsprogramma's het aantal als fraude gemelde onregelmatigheden tot vrijwel nul is gedaald; Vastgestelde problemen en vereiste maatregelen Betere inspecties 57. steunt het programma Hercules III, dat een goed voorbeeld is van de benadering "optimale besteding van elke euro"; verwacht dat de opvolger daarvan na 2020 nog efficiënter zal zijn; 58. hoopt dat de geplande nieuwe verordening van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van het instrument voor financiële steun voor douanecontroleapparatuur in het kader van het Fonds voor geïntegreerd grensbeheer de coördinatie verder zal verbeteren en de samenwerking tussen douaneautoriteiten en andere rechtshandhavingsautoriteiten zal versterken door een beter partnerschap op EU-niveau; Grensoverschrijdende fraude 59. benadrukt dat een systeem voor informatie-uitwisseling tussen de bevoegde autoriteiten een kruiscontrole van de boekhoudkundige gegevens over transacties tussen twee of meer lidstaten mogelijk zou maken teneinde transnationale fraude in het kader van de structuur- en investeringsfondsen te voorkomen en zo te zorgen voor een horizontale en volledige aanpak van de bescherming van de financiële belangen van de lidstaten; herhaalt zijn verzoek aan de Commissie om een wetgevingsvoorstel in te dienen inzake wederzijdse administratieve bijstand in de uitgavensectoren van de EU-fondsen waar daar nog niet in is voorzien; 60. maakt zich zorgen over de toenemende dreiging en het toenemende aantal gevallen van grensoverschrijdende fraude die door OLAF aan het licht worden gebracht; is verheugd over de aanneming van het verslag van het Parlement van 25 oktober 2018 over bescherming van de financiële belangen van de EU – Terugvordering van geld en activa van derde landen in fraudegevallen, en over de in de vrijhandelsovereenkomst met Japan opgenomen fraudebestrijdingsclausule; verzoekt de Commissie de praktijk om fraudebestrijdingsclausules toe te voegen aan overeenkomsten tussen de EU en derde landen te veralgemenen; Klokkenluiders 61. is ingenomen met het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad inzake de bescherming van personen die inbreuken op het Unierecht melden ( COM(2018)0218 ); hoopt dat het de veiligheid van klokkenluiders in de Unie aanzienlijk zal verbeteren, wat zal leiden tot een aanzienlijke verbetering van de financiële bescherming van de EU en de rechtsstaat; hoopt dat deze richtlijn zeer spoedig in werking zal treden; roept alle EU-instellingen op om de in de richtlijn opgenomen normen zo snel mogelijk in hun interne beleid ten uitvoer te leggen zodat de financiële belangen van de Unie zo goed mogelijk worden beschermd; moedigt de lidstaten aan om deze richtlijn met een zo ruim mogelijke werkingssfeer om te zetten in hun nationale rechtsstelsel; 62. benadrukt de belangrijke rol van klokkenluiders bij de preventie, opsporing en melding van fraude, evenals het belang van maatregelen om hen te beschermen; Onderzoeksjournalistiek 63. is van mening dat onderzoeksjournalistiek een essentiële rol speelt in het verbeteren van de vereiste mate van transparantie in de Unie en de lidstaten en dat deze zowel door de lidstaten als door de Unie moet worden aangemoedigd en ondersteund; Tabak 64. stelt met bezorgdheid vast dat de illegale handel in sigaretten volgens schattingen van OLAF jaarlijks meer dan 10 miljard EUR aan financiële verliezen voor de begrotingen van de Unie en de lidstaten veroorzaakt; 65. is verheugd dat het Protocol van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) tot uitbanning van illegale handel in tabaksproducten op 25 september 2018 in werking is getreden na de 41e ratificatie ervan op 27 juni 2018; is verheugd dat de eerste bijeenkomst van de partijen bij het protocol van 8 tot 10 oktober 2018 heeft plaatsgevonden; dringt er echter bij de lidstaten die het protocol nog niet hebben geratificeerd, op aan dit zo spoedig mogelijk te doen; vraagt de Commissie een actieve rol te spelen met het oog op het uitbrengen van een omvattend verslag over good practices en ervaringen met de uitvoering van volg- en traceersystemen van de staten die partij zijn; vraagt de lidstaten die het protocol hebben ondertekend maar het nog niet hebben geratificeerd, het te ratificeren; 66. herinnert eraan dat de Commissie heeft besloten de tabaksovereenkomst (PMI-overeenkomst), die op 9 juli 2016 is afgelopen, niet te verlengen; herinnert eraan dat het Parlement de Commissie op 9 maart 2016 heeft gevraagd deze overeenkomst na de vervaldatum niet te verlengen, uit te breiden noch er opnieuw over te onderhandelen; is van mening dat de drie andere overeenkomsten met tabaksbedrijven (BAT, JTI en ITL) niet mogen worden vernieuwd, verlengd of herzien; verzoekt de Commissie uiterlijk eind 2018 een verslag in te dienen over de haalbaarheid van de beëindiging van de drie overgebleven overeenkomsten; 67. vraagt de Commissie het nieuwe actieplan en de alomvattende EU-strategie om illegale tabaksproducten te bestrijden, die voor het einde van de zomer in 2018 gepland was, spoedig te presenteren; 68. vraagt de Commissie erop toe te zien dat het traceersysteem en de veiligheidskenmerken waarin de lidstaten uiterlijk 20 mei 2019 voor sigaretten en shagtabak en uiterlijk 20 mei 2024 voor alle andere tabaksproducten (zoals sigaren, cigarillo's en rookloze tabaksproducten) moeten voorzien, in overeenstemming zijn met de richtsnoeren inzake onafhankelijkheid van het Protocol van de WHO tot uitbanning van illegale handel in tabaksproducten dat de EU op 24 juni 2016 heeft geratificeerd; 69. vraagt de Commissie te anticiperen op de risico's van heimelijke namaak van de afzonderlijke merktekens door de tabaksindustrie met het oog op bevoorrading van de parallelle markt; 70. merkt bezorgd op dat in de lidstaten slechts in beperkte mate gevolg is gegeven aan de justitiële aanbevelingen van OLAF; vindt dit onaanvaardbaar en vraagt de Commissie de lidstaten ertoe aan te sporen de aanbevelingen van OLAF volledig uit te voeren en regels op te stellen om de ontvankelijkheid van door OLAF aangedragen bewijs te faciliteren; Onderzoeken en de rol van OLAF 71. is ingenomen met het voorstel van de Commissie om OLAF de bevoegdheid te geven btw-kwesties te onderzoeken; verzoekt de Commissie nadat alle Europese en nationale procedures afgesloten zijn, voor een zekere mate van transparantie rond de verslagen en aanbevelingen van OLAF te zorgen; is van mening dat de Commissie nadat de nodige wijzigingen in de OLAF-verordening naar aanleiding van de oprichting van het EOM zijn vastgesteld, een grondigere en ruimere modernisering van het OLAF-kader moet voorbereiden; 72. betreurt dat de terminologie in de verslagen van OLAF niet consistent is en dat onderzoeken bijvoorbeeld soms als "closed" (gesloten) en soms als "concluded" (afgerond) worden bestempeld; verzoekt de Commissie en OLAF consistente terminologie te gebruiken zodat de vergelijkbaarheid van de verslaglegging en de behandeling van fraudezaken door de jaren heen wordt gewaarborgd; 73. neemt nota van de aanhoudende problemen met de nieuwe contentmanagementdatabase (OCM) van OLAF; betreurt met name dat er zaken zijn zoekgeraakt in deze nieuwe database; is verheugd dat dit probleem topprioriteit krijgt; verzoekt de Commissie het Parlement een grondige beoordeling van het OCM-IT-project voor te leggen, in het bijzonder met betrekking tot het projectontwerp, de volledige kosten, de tenuitvoerlegging en de gebruikerservaring, met een lijst van de problemen die zich hebben voorgedaan, zoals het Comité van toezicht van OLAF heeft aanbevolen (13) ; 74. vraagt de Commissie en de lidstaten er samen voor te zorgen dat de onderzoeken van OLAF en die van de lidstaten elkaar aanvullen, dat OLAF in alle lidstaten dezelfde onderzoeksbevoegdheden krijgt, inclusief toegang tot informatie over bankrekeningen, en dat bewijs dat door OLAF wordt verzameld, door de rechtbanken van alle lidstaten ontvankelijk wordt geacht bij strafzaken, aangezien dit essentieel is om ervoor te zorgen dat de OLAF-onderzoeken effectief follow-up krijgen; o o o 75. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad, de Commissie, het Hof van Justitie van de Europese Unie, de Europese Rekenkamer, het Europees Bureau voor fraudebestrijding (OLAF) en het Comité van toezicht van OLAF. (Gewone wetgevingsprocedure: eerste lezing) Het Europees Parlement, – gezien het voorstel van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad ( COM(2018)0231 ), – gezien artikel 294, lid 2, en artikel 172 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, op grond waarvan het voorstel door de Commissie bij het Parlement is ingediend (C8-0170/2018), – gezien artikel 294, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité van 11 juli 2018 (1) , – na raadpleging van het Comité van de Regio's, – gezien het overeenkomstig artikel 69 septies, lid 4, van zijn Reglement door de bevoegde commissie goedgekeurde voorlopig akkoord en de door de vertegenwoordiger van de Raad bij brief van 19 december 2018 gedane toezegging om het standpunt van het Europees Parlement overeenkomstig artikel 294, lid 4, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie goed te keuren, – gezien artikel 59 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie industrie, onderzoek en energie ( A8-0394/2018 ), 1. stelt onderstaand standpunt in eerste lezing vast; 2. verzoekt de Commissie om hernieuwde voorlegging aan het Parlement indien zij haar voorstel vervangt, ingrijpend wijzigt of voornemens is het ingrijpend te wijzigen; 3. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en aan de Commissie alsmede aan de nationale parlementen. Standpunt van het Europees Parlement in eerste lezing vastgesteld op 31 januari 2019 met het oog op de vaststelling van Verordening (EU) 2019/... van het Europees Parlement en de Raad betreffende de toepassing en werking van de .eu-topniveaudomeinnaam, tot wijziging en intrekking van Verordening (EG) nr. 733/2002 en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 874/2004 van de Commissie (Aangezien het Parlement en de Raad tot overeenstemming zijn geraakt, komt het standpunt van het Parlement overeen met de definitieve rechtshandeling: Verordening (EU) 2019/517.) (Gewone wetgevingsprocedure: eerste lezing) Het Europees Parlement, – gezien het voorstel van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad ( COM(2017)0329 ), – gezien artikel 294, lid 2, en de artikel 338, lid 1, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, op grond waarvan het voorstel door de Commissie bij het Parlement is ingediend (C8-0192/2017), – gezien artikel 294, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien het overeenkomstig artikel 69 septies, lid 4, van zijn Reglement door de bevoegde commissie goedgekeurde voorlopig akkoord en de door de vertegenwoordiger van de Raad bij brief van 5 december 2018 gedane toezegging om het standpunt van het Europees Parlement overeenkomstig artikel 294, lid 4, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie goed te keuren, – gezien artikel 59 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie economische en monetaire zaken ( A8-0009/2018 ), 1. stelt onderstaand standpunt in eerste lezing vast; 2. verzoekt de Commissie om hernieuwde voorlegging aan het Parlement indien zij haar voorstel vervangt, ingrijpend wijzigt of voornemens is het ingrijpend te wijzigen; 3. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en aan de Commissie alsmede aan de nationale parlementen. Standpunt van het Europees Parlement in eerste lezing vastgesteld op 31 januari 2019 met het oog op de vaststelling van Verordening (EU) 2019/... van het Europees Parlement en de Raad betreffende de harmonisatie van het bruto nationaal inkomen tegen marktprĳzen en tot intrekking van Richtlijn 89/130/EEG, Euratom van de Raad en Verordening (EG, Euratom) nr. 1287/2003 van de Raad (bni‑verordening) (Aangezien het Parlement en de Raad tot overeenstemming zijn geraakt, komt het standpunt van het Parlement overeen met de definitieve rechtshandeling: Verordening (EU) 2019/516.) Het Europees Parlement, – gezien het ontwerp van uitvoeringsbesluit van de Commissie tot wijziging van Uitvoeringsbesluit 2013/327/EU betreffende de verlenging van de vergunning voor het in de handel brengen van diervoeders die geheel of gedeeltelijk bestaan uit genetisch gemodificeerd koolzaad Ms8, Rf3 en Ms8 × Rf3, overeenkomstig Verordening (EG) nr. 1829/2003 van het Europees Parlement en de Raad (D059688/02), – gezien Verordening (EG) nr. 1829/2003 van het Europees Parlement en de Raad van 22 september 2003 inzake genetisch gemodificeerde levensmiddelen en diervoeders (1) , en met name artikel 11, lid 3, en artikel 23, lid 3, – gezien de stemming van 3 december 2018 in het Permanent Comité voor de voedselketen en de diergezondheid als bedoeld in artikel 35 van Verordening (EG) nr. 1829/2003, die geen advies heeft opgeleverd, – gezien de artikelen 11 en 13 van Verordening (EU) nr. 182/2011 van het Europees Parlement en de Raad van 16 februari 2011 tot vaststelling van de algemene voorschriften en beginselen die van toepassing zijn op de wijze waarop de lidstaten de uitoefening van de uitvoeringsbevoegdheden door de Commissie controleren (2) , – gezien het advies dat op 25 oktober 2017 door de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA) is goedgekeurd en op 28 november 2017 is gepubliceerd (3) , – gezien het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad van 14 februari 2017 tot wijziging van Verordening (EU) nr. 182/2011 tot vaststelling van de algemene voorschriften en beginselen die van toepassing zijn op de wijze waarop de lidstaten de uitoefening van de uitvoeringsbevoegdheden door de Commissie controleren ( COM(2017)0085 , 2017/0035(COD) ), – gezien zijn eerdere resoluties waarin bezwaar wordt gemaakt tegen het verlenen van vergunningen voor genetisch gemodificeerde organismen (4) , – gezien de ontwerpresolutie van de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en voedselveiligheid, – gezien artikel 106, leden 2 en 3, van zijn Reglement, A. overwegende dat Bayer CropScience AG op 20 mei 2016 overeenkomstig de artikelen 11 en 23 van Verordening (EG) nr. 1829/2003 bij de Commissie een aanvraag heeft ingediend voor de verlenging van de vergunning voor het in de handel brengen van de producten die onder Beschikking 2007/232/EG van de Commissie (5) vallen ("de verlengingsaanvraag"); B. overwegende dat bij Beschikking 2007/232/EG een vergunning werd verleend voor het in de handel brengen van diervoeders die geheel of gedeeltelijk bestaan uit genetisch gemodificeerd koolzaad Ms8, Rf3 en Ms8 × Rf3, en dat die vergunning eveneens betrekking had op producten die geheel of gedeeltelijk bestaan uit gemodificeerd koolzaad Ms8, Rf3 en Ms8 × Rf3 voor andere toepassingen dan als levensmiddel of als diervoeder, met uitzondering van de teelt; C. overwegende dat de EFSA overeenkomstig de artikelen 6 en 18 van Verordening (EG) nr. 1829/2003 op 25 oktober 2017 een positief advies heeft uitgebracht over de verlengingsaanvraag; D. overwegende dat de Commissie op verzoek van de aanvrager heeft besloten om het vorige Uitvoeringsbesluit 2013/327/EU van de Commissie (6) te wijzigen zodat de producten die vallen onder Beschikking 2007/232/EG erin wordt opgenomen; overwegende dat het ontwerp van uitvoeringsbesluit van de Commissie bijgevolg de wijziging van Uitvoeringsbesluit 2013/327/EU en de intrekking van Beschikking 2007/232/EG inhoudt; overwegende dat de legitimiteit van een dergelijke benadering twijfelachtig is; E. overwegende dat de bevoegde instanties gedurende de overlegperiode van drie maanden talrijke kritische opmerkingen hebben ingediend (7) ; overwegende dat de lidstaten onder meer hebben bekritiseerd dat de door de aanvrager gevolgde controleaanpak niet strookt met de voorschriften van bijlage VII bij Richtlijn 2001/18/EG van het Europees Parlement en de Raad (8) of met de richtsnoeren van de EFSA, dat de door de aanvrager ingediende milieumonitoringverslagen na het in de handel brengen fundamentele tekortkomingen vertoonden, en dat zij geen degelijke gegevens bevatten die de conclusie ondersteunen dat er geen ongunstige effecten voor de gezondheid of het milieu zijn opgetreden als gevolg van de invoer of het gebruik van genetisch gemodificeerd koolzaad Ms8, Rf3 en Ms8 × Rf3; F. overwegende dat de genetisch gemodificeerde koolzaadsoorten Ms8, Rf3 en Ms8 × Rf3 zijn gemodificeerd om ze resistentie tegen het gebruik van het herbicide glufosinaat; G. overwegende dat het gebruik van een complementair herbicide tot de gangbare landbouwpraktijken behoort bij de teelt van herbicideresistente gewassen en dat daarom te verwachten valt dat deze gewassen zullen worden blootgesteld aan hogere en ook herhaalde doses, wat niet alleen zal leiden tot een grote aanwezigheid van residuen in de oogst, en daardoor in het ingevoerde product, maar ook van invloed kan zijn op de samenstelling van het genetisch gemodificeerde gewas en de agronomische eigenschappen ervan; H. overwegende dat het gebruik van glufosinaat niet langer is toegestaan in de Unie omdat het is ingedeeld als toxisch voor de voortplanting en derhalve onder de uitsluitingscriteria valt van Verordening (EG) nr. 1107/2009 van het Europees Parlement en de Raad (9) ; I. overwegende dat residuen die afkomstig zijn van besproeiing met herbiciden, worden beschouwd als een kwestie die niet binnen de bevoegdheid valt van het EFSA-panel voor genetisch gemodificeerde organismen; overwegende dat de gevolgen van de besproeiing met glufosinaat van de genetisch gemodificeerde koolzaadsoorten Ms8, Rf3 en Ms8 × Rf3 nog niet zijn beoordeeld; overwegende dat gegevens over de hoeveelheden residuen van bestrijdingsmiddelen en hun metabolieten essentieel zijn voor een grondige risicobeoordeling van herbicidetolerante genetisch gemodificeerde gewassen; J. overwegende dat de lidstaten niet verplicht zijn de glufosinaatresiduen op ingevoerd koolzaad te meten om te waarborgen dat ze voldoen aan de maximumgehalten voor residuen als onderdeel van het in 2019, 2020 en 2021 uit te voeren gecoördineerd meerjarig controleprogramma van de Unie (10) ; K. overwegende dat, naast de mogelijkheid dat dieren en mensen in de Unie blootgesteld zullen blijven worden aan hoge gehalten van glufosinaatresiduen in dit genetisch gemodificeerde koolzaad, door een deskundige van een bevoegde autoriteit ook bezorgdheid werd geuit over het metaboliet N-acetyl-glufosinaat, dat wordt geproduceerd in het genetisch gemodificeerde koolzaad Ms8 × Rf3, maar niet in de niet-genetisch gemodificeerde tegenhanger ervan (11) ; overwegende dat hoewel een studie uit 2013 erop wijst dat N-acetyl-glufosinaat mogelijk neurotoxische effecten veroorzaakt, dit niet is geëvalueerd als onderdeel van de beoordeling door EFSA; L. aangezien de stemming van 3 december 2018 in het Permanent Comité voor de voedselketen en de diergezondheid als bedoeld in artikel 35 van Verordening (EG) nr. 1829/2003 geen advies heeft opgeleverd en er voor het verlenen van de vergunning dus geen gekwalificeerde meerderheid van de lidstaten werd gevonden; M. overwegende dat de Commissie in beide toelichtingen bij het wetgevingsvoorstel dat zij op 22 april 2015 heeft ingediend tot wijziging van Verordening (EG) nr. 1829/2003 wat betreft de mogelijkheid voor de lidstaten het gebruik van genetisch gemodificeerde levensmiddelen en diervoeders op hun grondgebied te beperken of te verbieden, respectievelijk bij het wetgevingsvoorstel dat zij op 14 februari 2017 heeft ingediend tot wijziging van Verordening (EU) nr. 182/2011, heeft betreurd dat sinds de inwerkingtreding van Verordening (EG) nr. 1829/2003 vergunningsbesluiten door de Commissie zijn vastgesteld zonder gesteund te worden door het advies van het comité van de lidstaten en dat de terugzending van het dossier aan de Commissie voor een definitieve beslissing, wat zeer ongebruikelijk is voor de procedure in het algemeen, de norm is geworden voor de besluitvorming rond het verlenen van vergunningen voor genetisch gemodificeerde levensmiddelen en diervoeders; overwegende dat Commissievoorzitter Juncker meermaals zijn ongenoegen heeft geuit over het povere democratisch gehalte van die werkwijze (12) ; N. overwegende dat het Parlement het wetgevingsvoorstel van 22 april 2015 tot wijziging van Verordening (EG) nr. 1829/2003 op 28 oktober 2015 in eerste lezing heeft verworpen (13) , en de Commissie heeft verzocht het voorstel in te trekken en een nieuw voorstel in te dienen; 1. is van mening dat het ontwerp van uitvoeringsbesluit van de Commissie een overschrijding inhoudt van de uitvoeringsbevoegdheden waarin is voorzien in Verordening (EG) nr. 1829/2003; 2. is van mening dat het ontwerp van uitvoeringsbesluit van de Commissie niet in overeenstemming is met het recht van de Unie, doordat het niet verenigbaar is met een van de doelen van Verordening (EG) nr. 1829/2003 om overeenkomstig de algemene beginselen die in Verordening (EG) nr. 178/2002 van het Europees Parlement en de Raad (14) zijn vastgesteld de basis te leggen voor het waarborgen van een hoog beschermingsniveau voor het leven en de gezondheid van de mens, de gezondheid en het welzijn van dieren, het milieu en de belangen van de consument met betrekking tot genetisch gemodificeerde levensmiddelen en diervoeders, waarbij de goede werking van de interne markt wordt gewaarborgd; 3. verzoekt de Commissie haar ontwerp van uitvoeringsbesluit in te trekken; 4. verzoekt de Commissie geen enkele vergunning te verlenen voor de invoer voor gebruik als levensmiddel of als diervoeder van genetisch gemodificeerde gewassen die tolerant zijn gemaakt voor een herbicide dat niet is toegestaan voor gebruik binnen de Unie, in dit geval glufosinaat; 5. verzoekt de Commissie geen enkele vergunning te verlenen voor herbicidetolerante genetisch gemodificeerde gewassen zonder dat er een volledige beoordeling is verricht van de residuen die afkomstig zijn van besproeiing met complementaire herbiciden, metabolieten en commerciële toepassingen in de landen waar ze worden geteeld; 6. verzoekt de Commissie de risicobeoordeling van de toepassing van complementaire herbiciden en hun residuen volledig op te nemen in de risicobeoordeling van herbicidetolerante genetisch gemodificeerde gewassen, ongeacht of het genetisch gemodificeerde gewas bestemd is voor teelt in de Unie of bedoeld is voor de invoer in de Unie voor levensmiddelen en diervoeders; 7. herhaalt zich te willen inzetten om vooruitgang te boeken met betrekking tot het voorstel van de Commissie tot wijziging van Verordening (EU) nr. 182/2011; vraagt de Raad dringend werk te maken van zijn behandeling van dat Commissievoorstel; 8. verzoekt de Commissie elk uitvoeringsbesluit met betrekking tot vergunningsaanvragen voor ggo's op te schorten totdat de vergunningsprocedure zodanig is herzien dat de tekortkomingen van de huidige procedure, die inadequaat is gebleken, zijn weggewerkt; 9. verzoekt de Commissie voorstellen voor ggo-vergunningen in te trekken als het Permanent Comité voor de voedselketen en de diergezondheid geen advies uitbrengt, zowel voor gebruik in de teelt als voor gebruik als levensmiddel en diervoeder; 10. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad en de Commissie, alsmede aan de regeringen en parlementen van de lidstaten. Het Europees Parlement, – gezien het ontwerp van uitvoeringsbesluit van de Commissie tot verlening van een vergunning voor het in de handel brengen van producten die geheel of gedeeltelijk bestaan uit of zijn geproduceerd met genetisch gemodificeerde mais 5307 (SYN-Ø53Ø7-1) overeenkomstig Verordening (EG) nr. 1829/2003 van het Europees Parlement en de Raad inzake genetisch gemodificeerde levensmiddelen en diervoeders (D059689/02), – gezien Verordening (EG) nr. 1829/2003 van het Europees Parlement en de Raad van 22 september 2003 inzake genetisch gemodificeerde levensmiddelen en diervoeders (1) , en met name artikel 7, lid 3, en artikel 19, lid 3, – gezien de stemming van 3 december 2018 in het Permanent Comité voor de voedselketen en de diergezondheid als bedoeld in artikel 35 van Verordening (EG) nr. 1829/2003, die geen advies heeft opgeleverd, – gezien de artikelen 11 en 13 van Verordening (EU) nr. 182/2011 van het Europees Parlement en de Raad van 16 februari 2011 tot vaststelling van de algemene voorschriften en beginselen die van toepassing zijn op de wijze waarop de lidstaten de uitoefening van de uitvoeringsbevoegdheden door de Commissie controleren (2) , – gezien het advies dat op 16 april 2015 door de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA) is goedgekeurd en op 5 mei 2015 is gepubliceerd (3) en gezien de verklaring tot aanvulling van het wetenschappelijk advies van de EFSA inzake aanvraag EFSA-GMO-DE-2011-95 van Syngenta Crop Protection AG voor het in de handel brengen van producten van genetisch gemodificeerde mais 5307 in levensmiddelen en diervoeders en de invoer en verwerking ervan overeenkomstig Verordening (EG) nr. 1829/2003, waarin rekening wordt gehouden met een bijkomende toxicologische studie, die op 7 maart 2018 door de EFSA is goedgekeurd en op 11 april 2018 is gepubliceerd (4) , – gezien het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad van 14 februari 2017 tot wijziging van Verordening (EU) nr. 182/2011 tot vaststelling van de algemene voorschriften en beginselen die van toepassing zijn op de wijze waarop de lidstaten de uitoefening van de uitvoeringsbevoegdheden door de Commissie controleren ( COM(2017)0085 , 2017/0035(COD) ), – gezien zijn eerdere resoluties waarin bezwaar wordt gemaakt tegen het verlenen van vergunningen voor genetisch gemodificeerde organismen (5) , – gezien de ontwerpresolutie van de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en voedselveiligheid, – gezien artikel 106, leden 2 en 3, van zijn Reglement, A. overwegende dat Syngenta Crop Protection AG op 7 april 2011 via de gelieerde onderneming Syngenta Crop Protection NV/SA overeenkomstig de artikelen 5 en 17 van Verordening (EG) nr. 1829/2003 bij de nationale bevoegde instantie van Duitsland een aanvraag voor verlening van een vergunning heeft ingediend voor het in de handel brengen van levensmiddelen, levensmiddeleningrediënten en diervoeders die geheel of gedeeltelijk bestaan uit of zijn geproduceerd met de genetisch gemodificeerde mais 5307 ("de aanvraag"); overwegende dat de aanvraag ook betrekking heeft op het in de handel brengen van producten die geheel of gedeeltelijk bestaan uit genetisch gemodificeerde mais 5307 voor andere toepassingen dan als levensmiddel of als diervoeder, met uitzondering van de teelt; B. overwegende dat gemodificeerde mais 5307 een nieuw insectendodend eiwit eCry3.1Ab bevat, dat toxisch is voor bepaalde kevers en snuitkevers en dat wordt verkregen door fusie en herschikking van toxinen die van nature voorkomen in bodembacteriën met de naam Bacillus thuringiensis (Bt); overwegende dat genetisch gemodificeerde mais 5307 ook het eiwit phosphomannose-isomerase (PMI) bevat, dat als selectiemarker wordt gebruikt; C. overwegende dat de EFSA in haar advies van 2015 tot de conclusie kwam dat zij haar risicobeoordeling van levensmiddelen en diervoeders niet kon afronden wegens tekortkomingen in het door de aanvrager ingediende 28-daagse toxiciteitsonderzoek, omdat de gegevens afkomstig waren van twee afzonderlijke experimenten en omdat onvoldoende dieren werden onderzocht (6) ; D. overwegende dat de aanvrager nadien een nieuw 28-daags toxiciteitsonderzoek heeft ingediend, maar dat dit tweede onderzoek niet voldeed aan alle vereisten van de door de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) opgestelde richtsnoeren voor 28-daagse onderzoeken naar de orale toxiciteit bij herhaalde toediening voor knaagdieren (7) , waarom de EFSA had verzocht; E. overwegende dat de EFSA in haar verklaring van 2018 een gunstig advies met betrekking tot deze aanvraag heeft uitgebracht; F. overwegende dat Cry-eiwitten (Bt-toxinen) zijn erkend als proteïnen met adjuvans-eigenschappen, d.w.z. dat zij mogelijk de allergene eigenschappen van andere levensmiddelen kunnen versterken, maar dat dit niet door de EFSA is geanalyseerd; overwegende dat dit problematisch is omdat Bt-toxinen kunnen worden gemengd met allergenen in levensmiddelen en diervoeders zoals sojabonen; G. overwegende dat in het 28-daagse toxiciteitsonderzoek dat door de EFSA werd aanvaard enkel het geïsoleerde eiwit werd getest; overwegende dat de toxiciteit van Bt-toxinen echter kan worden verhoogd door interactie met andere verbindingen zoals plantenenzymen, andere Bt-toxinen en residuen die afkomstig zijn van besproeiing met herbiciden; overwegende dat een onderzoek van de geïsoleerde Bt-toxine daarom niet volstaat om conclusies te trekken wat betreft de gezondheidseffecten na consumptie (8) ; H. overwegende dat de EFSA heeft opgemerkt dat de aanvrager relevante overeenkomsten heeft vastgesteld tussen de aminozuursequentie van cCry3.1Ab en parasporines, die kunnen optreden als cytotoxische eiwitten in zoogdiercellen (9) ; overwegende dat de EFSA dit niet nader heeft onderzocht; I. overwegende dat de bevoegde instanties van de lidstaten gedurende de overlegperiode van drie maanden talrijke kritische opmerkingen hebben ingediend (10) ; J. overwegende dat volgens een bevoegde autoriteit (11) , het expressieniveau van eCry3.1Ab in de korrels van genetisch gemodificeerde mais 5307 hoger ligt dan het standaard toegestane maximumresidugehalte, dat 0,01 mg/kg bedraagt, zoals bepaald in Verordening (EG) nr. 396/2005 van het Europees Parlement en de Raad (12) ; K. overwegende dat de stemming van 3 december 2018 in het Permanent Comité voor de voedselketen en de diergezondheid als bedoeld in artikel 35 van Verordening (EG) nr. 1829/2003 geen advies heeft opgeleverd, wat betekent dat er voor het verlenen van een vergunning geen gekwalificeerde meerderheid van de lidstaten werd gevonden; L. overwegende dat de Commissie zowel in de toelichting van haar wetgevingsvoorstel van 22 april 2015 tot wijziging van Verordening (EG) nr. 1829/2003 wat betreft de mogelijkheid voor de lidstaten om het gebruik van genetisch gemodificeerde levensmiddelen en diervoeders op hun grondgebied te beperken of te verbieden, als in de toelichting van het wetgevingsvoorstel van 14 februari 2017 tot wijziging van Verordening (EU) nr. 182/2011, haar ongenoegen heeft laten blijken over het feit dat vergunningsbesluiten sinds de inwerkingtreding van Verordening (EG) nr. 1829/2003 worden vastgesteld door de Commissie zonder gesteund te worden door het advies van het Comité van lidstaten, en dat de terugzending van het dossier naar de Commissie met het oog op een definitief besluit, die in het geheel van de procedure zeer uitzonderlijk is, de norm is geworden voor de besluitvorming rond het verlenen van vergunningen voor genetisch gemodificeerde levensmiddelen en diervoeders; overwegende dat Commissievoorzitter Juncker meermaals zijn ongenoegen heeft geuit over het povere democratisch gehalte van die werkwijze (13) ; M. overwegende dat het Parlement het wetgevingsvoorstel van 22 april 2015 tot wijziging van Verordening (EG) nr. 1829/2003 op 28 oktober 2015 in eerste lezing (14) heeft verworpen, en de Commissie heeft verzocht het voorstel in te trekken en een nieuw voorstel in te dienen; 1. is van mening dat het ontwerp van uitvoeringsbesluit van de Commissie een overschrijding inhoudt van de uitvoeringsbevoegdheden waarin is voorzien in Verordening (EG) nr. 1829/2003; 2. is van mening dat het ontwerp van uitvoeringsbesluit van de Commissie niet in overeenstemming is met het recht van de Unie, doordat het niet verenigbaar is met het doel van Verordening (EG) nr. 1829/2003 om overeenkomstig de algemene beginselen die in Verordening (EG) nr. 178/2002 (15) zijn vastgesteld de basis te leggen voor het waarborgen van een hoog beschermingsniveau voor het leven en de gezondheid van de mens, de gezondheid en het welzijn van dieren, het milieu en de belangen van de consument met betrekking tot genetisch gemodificeerde levensmiddelen en diervoeders, waarbij de goede werking van de interne markt wordt gewaarborgd; 3. verzoekt de Commissie haar ontwerp van uitvoeringsbesluit in te trekken; 4. herhaalt zich te willen inzetten om vooruitgang te boeken met betrekking tot het voorstel van de Commissie tot wijziging van Verordening (EU) nr. 182/2011; vraagt de Raad dringend werk te maken van zijn behandeling van dat Commissievoorstel; 5. verzoekt de Commissie elk uitvoeringsbesluit met betrekking tot vergunningsaanvragen voor ggo's op te schorten totdat de vergunningsprocedure zodanig is herzien dat de tekortkomingen van de huidige procedure, die inadequaat is gebleken, zijn weggewerkt; 6. verzoekt de Commissie voorstellen voor ggo-vergunningen in te trekken als het Permanent Comité voor de voedselketen en de diergezondheid geen advies uitbrengt, zowel voor gebruik in de teelt als voor gebruik als levensmiddel en diervoeder; 7. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad en de Commissie, alsmede aan de regeringen en de parlementen van de lidstaten. Het Europees Parlement, – gezien het ontwerp van uitvoeringsbesluit van de Commissie tot verlening van een vergunning voor het in de handel brengen van producten die geheel of gedeeltelijk bestaan uit of zijn geproduceerd met genetisch gemodificeerde mais MON 87403 (MON-874Ø3-1) overeenkomstig Verordening (EG) nr. 1829/2003 van het Europees Parlement en de Raad (D059691/02), – gezien Verordening (EG) nr. 1829/2003 van het Europees Parlement en de Raad van 22 september 2003 inzake genetisch gemodificeerde levensmiddelen en diervoeders (1) , en met name artikel 7, lid 3, en artikel 19, lid 3, – gezien de stemming van 3 december 2018 in het Permanent Comité voor de voedselketen en de diergezondheid als bedoeld in artikel 35 van Verordening (EG) nr. 1829/2003, die geen advies heeft opgeleverd, – gezien de artikelen 11 en 13 van Verordening (EU) nr. 182/2011 van het Europees Parlement en de Raad van 16 februari 2011 tot vaststelling van de algemene voorschriften en beginselen die van toepassing zijn op de wijze waarop de lidstaten de uitoefening van de uitvoeringsbevoegdheden door de Commissie controleren (2) , – gezien het advies dat op 8 maart 2018 door de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA) is goedgekeurd en op 28 maart 2018 is gepubliceerd (3) , – gezien het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) nr. 182/2011 tot vaststelling van de algemene voorschriften en beginselen die van toepassing zijn op de wijze waarop de lidstaten de uitoefening van de uitvoeringsbevoegdheden door de Commissie controleren ( COM(2017)0085 , COD(2017)0035), – gezien zijn eerdere resoluties waarin bezwaar wordt gemaakt tegen het verlenen van vergunningen voor genetisch gemodificeerde organismen (4) , – gezien de ontwerpresolutie van de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en voedselveiligheid, – gezien artikel 106, leden 2 en 3, van zijn Reglement, A. overwegende dat Monsanto Europe SA/NV op 26 juni 2015 namens Monsanto Company, Verenigde Staten, bij de bevoegde nationale instantie van België en in overeenstemming met de artikelen 5 en 17 van Verordening (EG) nr. 1829/2003 van het Europees Parlement en de Raad een aanvraag heeft ingediend voor het in de handel brengen van levensmiddelen, levensmiddeleningrediënten en diervoeders die geheel of gedeeltelijk bestaan uit of zijn geproduceerd met genetisch gemodificeerde mais MON 87403 ("de aanvraag"), en overwegende dat de aanvraag eveneens betrekking had op het in de handel brengen van producten die geheel of gedeeltelijk bestaan uit genetisch gemodificeerde mais MON 87403 voor andere toepassingen dan als levensmiddel of als diervoeder, met uitzondering van de teelt; B. overwegende dat mais MON 87403 genetisch werd gemodificeerd om de biomassa en de opbrengst van de kolven te vergroten (om vervolgens als maisspil te worden geoogst) door een van een andere plantensoort ( Arabidopsis thaliana ) afgeleide getrunkeerde gensequentie in te brengen; overwegende dat hierdoor een eiwit tot expressie komt (AtHB17Δ113) dat een vergelijkbaar natuurlijk eiwit – verantwoordelijk voor de genregulatie en de groei van de planten – moet tegenwerken; C. overwegende dat de bevoegde instanties gedurende de overlegperiode van drie maanden talrijke kritische opmerkingen hebben ingediend (5) ; overwegende dat in deze opmerkingen onder meer wordt aangevoerd dat de experimentele gegevens de bewering van een grotere opbrengst voor genetisch gemodificeerde mais MON 87403 niet ondersteunen, dat er geen conclusies mogelijk zijn over de veiligheid van de reproductieve of ontwikkelingseffecten op lange termijn van de volledige levensmiddelen- en/of diervoederketen, dat het voorstel van de aanvrager voor een milieumonitoringplan niet voldoet aan de doelstellingen als gedefinieerd in bijlage VII bij Richtlijn 2001/18/EG van het Europees Parlement en de Raad (6) en – erg cruciaal – dat de verstrekte bewijzen ontoereikend worden geacht om de consument te kunnen verzekeren van de veiligheid van genetisch gemodificeerde mais MON 87403; D. overwegende dat de EFSA weliswaar groen licht geeft in verband met de veiligheid van genetisch gemodificeerde mais MON 87403, maar dat uit een onafhankelijke analyse van de evaluatie van de EFSA blijkt dat er nog weinig inzicht is in de exacte moleculaire mechanismen van de expressie van AtHB17Δ113 en de wijze waarop dit resulteert in de vermeende beoogde effecten en eventuele neveneffecten, en dat dit verder moet worden onderzocht (7) ; overwegende dat het zonder volledig inzicht in de genetische modificatie niet mogelijk is de daarmee samenhangende risico's volledig te beoordelen; E. overwegende dat uit resultaten van door de aanvrager uitgevoerde veldproeven blijkt dat de waargenomen effecten van de beoogde eigenschap, meer bepaald een grotere biomassa en opbrengst van de kolven, niet alleen erg gering zijn, maar ook onsamenhangend; overwegende dat het panel van de EFSA voor genetisch gemodificeerde organismen (het ggo-panel van de EFSA) erkent dat bekend is dat de verandering die is toe te schrijven aan de beoogde eigenschap van geringe omvang is [...] hetgeen doet vermoeden dat de uiting van de eigenschap kan afhangen van omgevingsomstandigheden tijdens de veldproeven (8) ; F. overwegende dat de veldproeven alleen in de Verenigde Staten hebben plaatsgevonden; overwegende dat genetisch gemodificeerde mais MON 87403 met een vergunning om in de Unie in te voeren mogelijk zal worden geteeld in een groot aantal maisproducerende landen met erg diverse klimatologische en agronomische omstandigheden en bijkomende stressfactoren als beperkte watervoorraden of droogte; overwegende dat de effecten van deze stressfactoren en omstandigheden, waarvan het ggo-panel van de EFSA erkent dat ze een invloed kunnen hebben op de uiting van de eigenschap (en dus ook op eventuele onbedoelde effecten), onvoldoende aan bod zijn gekomen; G. overwegende dat het ggo-panel van de EFSA paradoxaal genoeg concludeert dat uit de analyse van de samenstelling (de vergelijking van de samenstelling van genetisch gemodificeerde mais MON 87403 met een niet-genetisch gemodificeerde comparator op basis van de resultaten van de veldproeven) geen problemen aan het licht komen die verder moeten worden beoordeeld met betrekking tot de veiligheid van levensmiddelen en diervoeders en de milieueffecten, maar zich tegelijk ook afvraagt of de samenstellingsgegevens die zijn verkregen uit de veldproeven wel een grondige risicobeoordeling mogelijk maken; H. overwegende dat de potentiële risico's van deze genetisch gemodificeerde mais voor de gezondheid van mens en dier en voor het milieu niet voldoende werden onderzocht door het ggo-panel van de EFSA; overwegende dat het voorstel van de Commissie om op basis van het EFSA-advies een vergunning te verlenen voor deze genetisch gemodificeerde mais onaanvaardbaar is; I. overwegende dat een van de studies waarnaar wordt verwezen in het EFSA-advies een studie betreft waarvan de auteurs een lid van het ggo-panel van de EFSA en een wetenschapper in dienst van Syngenta zijn (9) ; overwegende dat werd vastgesteld dat elke verwijzing naar deze studie vervolgens werd verwijderd uit het EFSA-advies en dat de EFSA hierover opmerkt dat de verwijdering ervan geen wezenlijke invloed heeft op de inhoud of de resultaten (10) ; J. overwegende dat het Parlement verheugd is over het nieuws dat de uitvoerend directeur van de EFSA heeft verklaard ervoor te zullen zorgen dat EFSA-personeelsleden in de toekomst geen medeauteur meer mogen zijn van wetenschappelijke publicaties die zijn opgesteld in samenwerking met wetenschappers die banden met de industrie hebben, om te vermijden dat de perceptie van ongepaste nabijheid tot de industrie ontstaat en om het vertrouwen van de consument in het voedselveiligheidssysteem van de Unie te vergroten (11) ; overwegende dat het van uiterst groot belang is dat alle door de EFSA bij haar werkzaamheden gebruikte studies duidelijk worden vermeld in de lijst van bronnen; K. overwegende dat de stemming van 3 december 2018 in het Permanent Comité voor de voedselketen en de diergezondheid als bedoeld in artikel 35 van Verordening (EG) nr. 1829/2003 geen advies heeft opgeleverd, wat betekent dat er voor het verlenen van een vergunning geen gekwalificeerde meerderheid van de lidstaten werd gevonden; L. overwegende dat de Commissie zowel in de toelichting van haar wetgevingsvoorstel van 22 april 2015 tot wijziging van Verordening (EG) nr. 1829/2003 wat betreft de mogelijkheid voor de lidstaten om het gebruik van genetisch gemodificeerde levensmiddelen en diervoeders op hun grondgebied te beperken of te verbieden, als in de toelichting van het wetgevingsvoorstel van 14 februari 2017 tot wijziging van Verordening (EU) nr. 182/2011, haar ongenoegen heeft laten blijken over het feit dat vergunningsbesluiten sinds de inwerkingtreding van Verordening (EG) nr. 1829/2003 worden vastgesteld door de Commissie zonder gesteund te worden door het advies van het Comité van lidstaten, en dat de terugzending van het dossier naar de Commissie met het oog op een definitief besluit, bedoeld als uitzondering voor de procedure in zijn geheel, de norm is geworden voor de besluitvorming rond het verlenen van vergunningen voor genetisch gemodificeerde levensmiddelen en diervoeders; overwegende dat Commissievoorzitter Juncker meermaals zijn ongenoegen heeft geuit over het povere democratisch gehalte van die werkwijze (12) ; M. overwegende dat het Parlement het wetgevingsvoorstel van 22 april 2015 tot wijziging van Verordening (EG) nr. 1829/2003 op 28 oktober 2015 in eerste lezing heeft verworpen (13) , en de Commissie heeft verzocht het voorstel in te trekken en een nieuw voorstel in te dienen; 1. is van mening dat het ontwerp van uitvoeringsbesluit van de Commissie een overschrijding inhoudt van de uitvoeringsbevoegdheden waarin is voorzien in Verordening (EG) nr. 1829/2003; 2. is van mening dat het ontwerp van uitvoeringsbesluit van de Commissie niet in overeenstemming is met het recht van de Unie, doordat het niet verenigbaar is met het doel van Verordening (EG) nr. 1829/2003 om overeenkomstig de algemene beginselen die in Verordening (EG) nr. 178/2002 van het Europees Parlement en de Raad (14) zijn vastgesteld de basis te leggen voor het waarborgen van een hoog beschermingsniveau voor het leven en de gezondheid van de mens, de gezondheid en het welzijn van dieren, het milieu en de belangen van de consument met betrekking tot genetisch gemodificeerde levensmiddelen en diervoeders, waarbij de goede werking van de interne markt wordt gewaarborgd; 3. verzoekt de Commissie haar ontwerp van uitvoeringsbesluit in te trekken; 4. herhaalt zich te willen inzetten om vooruitgang te boeken met betrekking tot het voorstel van de Commissie tot wijziging van Verordening (EU) nr. 182/2011; vraagt de Raad dringend werk te maken van zijn behandeling van dat Commissievoorstel; 5. verzoekt de Commissie elk uitvoeringsbesluit met betrekking tot vergunningsaanvragen voor ggo's op te schorten totdat de vergunningsprocedure zodanig is herzien dat de tekortkomingen van de huidige procedure, die inadequaat is gebleken, zijn weggewerkt; 6. verzoekt de Commissie voorstellen voor ggo-vergunningen in te trekken als het Permanent Comité voor de voedselketen en de diergezondheid geen advies uitbrengt, zowel voor gebruik in de teelt als voor gebruik als levensmiddel en diervoeder; 7. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad en de Commissie, alsmede aan de regeringen en parlementen van de lidstaten. Het Europees Parlement, – gezien het ontwerp van uitvoeringsbesluit van de Commissie tot verlening van een vergunning voor het in de handel brengen van producten die geheel of gedeeltelijk bestaan uit of zijn geproduceerd met genetisch gemodificeerde katoen GHB614 × LLCotton25 × MON 15985 overeenkomstig Verordening (EG) nr. 1829/2003 van het Europees Parlement en de Raad (D059692/02), – gezien Verordening (EG) nr. 1829/2003 van het Europees Parlement en de Raad van 22 september 2003 inzake genetisch gemodificeerde levensmiddelen en diervoeders (1) , en met name artikel 7, lid 3, en artikel 19, lid 3, – gezien de stemming van 3 december 2018 in het Permanent Comité voor de voedselketen en de diergezondheid als bedoeld in artikel 35 van Verordening (EG) nr. 1829/2003, die geen advies heeft opgeleverd, – gezien de artikelen 11 en 13 van Verordening (EU) nr. 182/2011 van het Europees Parlement en de Raad van 16 februari 2011 tot vaststelling van de algemene voorschriften en beginselen die van toepassing zijn op de wijze waarop de lidstaten de uitoefening van de uitvoeringsbevoegdheden door de Commissie controleren (2) , – gezien het advies dat op 7 maart 2018 door de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA) is goedgekeurd en op 20 april 2018 is gepubliceerd (3) , – gezien het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) nr. 182/2011 tot vaststelling van de algemene voorschriften en beginselen die van toepassing zijn op de wijze waarop de lidstaten de uitoefening van de uitvoeringsbevoegdheden door de Commissie controleren ( COM(2017)0085 , COD(2017)0035), – gezien zijn eerdere resoluties waarin bezwaar wordt gemaakt tegen het verlenen van vergunningen voor genetisch gemodificeerde organismen (4) , – gezien de ontwerpresolutie van de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en voedselveiligheid, – gezien artikel 106, leden 2 en 3, van zijn Reglement, A. overwegende dat Bayer CropScience AG op 11 februari 2011 overeenkomstig de artikelen 5 en 17 van Verordening (EG) nr. 1829/2003 bij de nationale bevoegde instantie van Nederland een aanvraag voor verlening van een vergunning heeft ingediend voor het in de handel brengen van levensmiddelen, levensmiddeleningrediënten en diervoeders die geheel of gedeeltelijk bestaan uit of zijn geproduceerd met genetisch gemodificeerde katoen GHB614 × LLCotton25 × MON 15985 en de subcombinatie LLCotton25 × MON 15985 ("de aanvraag"); overwegende dat de aanvraag ook betrekking had op het in de handel brengen van genetisch gemodificeerde katoen GHB614 × LLCotton25 × MON 15985 en de subcombinatie LLCotton25 × MON 15985 in producten die er geheel of gedeeltelijk uit bestaan voor andere toepassingen dan als levensmiddel of als diervoeder, met uitzondering van de teelt; B. overwegende dat de EFSA op 7 maart 2018 een gunstig advies met betrekking tot de aanvraag heeft uitgebracht; C. overwegende dat genetisch gemodificeerde katoen GHB614 × LLCotton25 × MON 15985 het 2mEPSPS-eiwit tot expressie brengt, waardoor deze katoen tolerant is voor op glyfosaat gebaseerde herbiciden, het PAT-eiwit tot expressie brengt, waardoor hij tolerant is voor op glufosinaat-ammonium gebaseerde herbiciden, en het Cry1Ac- en het Cry1Ab2-eiwit tot expressie brengt, die bescherming bieden tegen bepaalde schadelijke schubvleugelige insecten; dat het gewas bovendien eiwitten produceert die resistentie veroorzaken tegen antibiotica (NPTII en AAD); D. overwegende dat de menselijke consumptie van katoenzaadolie in Europa wel relatief beperkt is, maar dat deze olie kan worden aangetroffen in een grote verscheidenheid aan levensmiddelen, waaronder dressings, mayonaise, banketbakkerswaren, chocoladepasta en chips (5) ; E. overwegende dat katoen voornamelijk aan dieren wordt gevoerd in de vorm van katoenzaadkoeken en katoenzaadmeel of als volvet katoenzaad (6) ; Residuen en componenten van de complementaire herbiciden F. overwegende dat de toepassing van de complementaire herbiciden, in dit geval glyfosaat en glufosinaat, behoort tot de gangbare landbouwpraktijken bij de teelt van herbicideresistente gewassen en dat daarom te verwachten valt dat zij zullen worden blootgesteld zowel aan hogere als aan herhaalde doses, hetgeen niet alleen zal leiden tot een grotere aanwezigheid van residuen in de oogst, en dus in het ingevoerde product, maar ook van invloed kan zijn op de samenstelling van het genetisch gemodificeerde gewas en op de agronomische eigenschappen ervan; G. overwegende dat het gebruik van glufosinaat in de Unie sinds 1 augustus 2018 niet langer is toegestaan, aangezien het is ingedeeld als toxisch ten aanzien van de voortplanting en dus valt onder de uitsluitingscriteria van Verordening (EG) nr. 1107/2009 van het Europees Parlement en de Raad (7) ; H. overwegende dat nog steeds niet alle vragen over de kankerverwekkende eigenschappen van glyfosaat beantwoord zijn; overwegende dat de EFSA in november 2015 tot de conclusie is gekomen dat het onwaarschijnlijk is dat deze stof kankerverwekkend zou zijn, en dat het Europees Agentschap voor chemische stoffen (ECHA) in maart 2017 heeft besloten dat het niet gerechtvaardigd is de stof als zodanig in te delen; overwegende dat het Internationaal Agentschap voor kankeronderzoek van de Wereldgezondheidsorganisatie daarentegen glyfosaat in 2015 heeft ingedeeld als waarschijnlijk kankerverwekkend voor mensen; I. overwegende dat volgens het EFSA-panel voor gewasbeschermingsmiddelen en residuen daarvan geen conclusies kunnen worden getrokken over de veiligheid van residuen die afkomstig zijn van het besproeien van genetisch gemodificeerde gewassen met glyfosaatpreparaten (8) ; overwegende dat toevoegingsmiddelen en mengsels daarvan die in commerciële glyfosaatsproeistoffen worden gebruikt, giftiger kunnen zijn dan de werkzame stof alleen (9) ; J. overwegende dat de Unie al een toevoegingsmiddel van glyfosaat dat bekend staat als POE-tallowamine van de markt gehaald heeft vanwege bezorgdheid over de giftige eigenschappen ervan; overwegende dat problematische additieven en mengsels echter nog steeds kunnen worden toegestaan in de landen waar deze genetisch gemodificeerde katoen wordt geteeld (momenteel Japan); K. overwegende dat gegevens over de hoeveelheden residuen van bestrijdingsmiddelen en hun metabolieten essentieel zijn voor een grondige risicobeoordeling van herbicidetolerante genetisch gemodificeerde gewassen; overwegende dat residuen die afkomstig zijn van besproeiing met herbiciden, worden beschouwd als een kwestie die niet onder de bevoegdheid valt van het EFSA-panel voor genetisch gemodificeerde organismen; overwegende dat het effect van besproeiing van het genetisch gemodificeerde katoen met herbiciden niet beoordeeld is, en evenmin het cumulatieve effect van besproeiing zowel met glyfosaat als met glufosinaat; L. overwegende dat de lidstaten wettelijk niet verplicht zijn om glyfosaat of residuen van glufosinaat op ingevoerd katoen te meten om naleving te garanderen van de maximumgehalten aan residuen in het kader van het in 2019, 2020 en 2021 uit te voeren gecoördineerd meerjarig controleprogramma van de Unie (10) ; overwegende dat het meest recente verslag van de Europese Unie over bestrijdingsmiddelenresiduen in levensmiddelen, dat is opgesteld door de EFSA en gebaseerd is op de resultaten van het gecoördineerd meerjarig programma en de afzonderlijke programma's van de lidstaten, geen informatie bevat over de naleving, wat katoen betreft, van de maximumgehalten aan residuen van welk bestrijdingsmiddel ook (11) ; overwegende dat volgens de recentste gegevens dus niet bekend is of de glyfosaat- of glufosinaatresiduen op genetisch gemodificeerde katoen GHB614 × LLCotton25 × MON 15985 voldoen aan de maximumwaarden voor residuen in de Unie; Aanwezigheid van de toxische stof gossypol M. overwegende dat gossypol een natuurlijk voorkomend toxisch bestanddeel van katoen is; overwegende dat de aanwezigheid van het EPSPS-eiwit kan leiden tot een hoger gehalte aan gossypol in genetisch gemodificeerde gewassen die dit eiwit bevatten (12) ; overwegende dat het EFSA-panel voor genetisch gemodificeerde organismen heeft geconstateerd dat het vrije gossypol in ruwe katoenzaden van genetisch gemodificeerde katoen GHB614 x LLCotton25 x MON15985 hoger lag dan in de niet-genetisch gemodificeerde comparator (respectievelijk 7 200 mg/kg en 6 000 mg/kg) (13) , waarbij beide hoger lagen dan de wettelijke maximumwaarde van 5 000 die in Richtlijn 2002/32/EG van het Europees Parlement en de Raad is vastgesteld voor diervoeding (14) ; N. overwegende dat volgens een studie uit 2014 met als titel "Gossypol Toxicity from Cottonseed Products" het meest voorkomende toxische effect bij dieren de aantasting is van de voortplanting bij mannetjes en wijfjes, met als gevolg grote economische verliezen voor de veesector, alsmede een effect op de immuunfunctie, waardoor de resistentie van een dier voor infecties vermindert en de doeltreffendheid van vaccins wordt aangetast (15) ; overwegende dat het EFSA-panel voor contaminanten in de voedselketen gossypol heeft beschreven als een ongewenste stof in diervoeding (16) ; O. overwegende dat het EFSA-panel voor genetisch gemodificeerde organismen stelt dat het hogere gossypolgehalte in katoenzaad van genetisch gemodificeerde katoen GHB614 x LLCotton25 x MON15985 in vergelijking met de niet-genetisch gemodificeerde comparator in de praktijk geen veiligheidsrisico oplevert voor dieren en mensen, omdat i) het maximumgehalte aan vrij gossypol door Europese wetgeving wordt gereguleerd en ii) gebleekte en geraffineerde katoenzaadolie, alsmede bloem van katoenzaad, die rechtstreeks door de mens kunnen worden geconsumeerd, in wezen vrij zijn van gossypol (17) ; overwegende dat de EFSA geen beoordeling heeft uitgevoerd van katoenzaadolie (voor menselijke consumptie) en katoenzaadmeel (voor diervoeding), zoals aanbevolen in het huidige consensusdocument van de OESO inzake de samenstelling van nieuwe katoenrassen; overwegende dat de stelling dat gossypol overeenkomstig de wetgeving van de Unie onderworpen is aan wettelijke maximumwaarden, onvoldoende garanties biedt dat genetisch gemodificeerde katoen GHB614 x LLCotton25 × MON15985 veilig is voor consumptie; Cry-eiwitten en verband met allergische reacties P. overwegende dat GHB614 x LLCotton25 x MON15985 twee Bt-toxinen (het Cry1Ac- en het Cry1Ab2-eiwit) tot expressie brengt, die bescherming bieden tegen bepaalde schadelijke schubvleugelige insecten; overwegende dat Cry1-eiwitten zijn erkend als proteïnen met adjuvans-eigenschappen, d.w.z. dat zij mogelijk de allergene eigenschappen van andere levensmiddelen kunnen versterken, maar dat dit niet door de EFSA is geanalyseerd; Q. overwegende dat in een wetenschappelijke studie uit 2017 over de mogelijke gevolgen voor de gezondheid van Bt-toxinen en residuen die afkomstig zijn van besproeiing met complementaire herbiciden is geconcludeerd dat er speciale aandacht moet worden besteed aan de residuen van herbiciden en de interactie daarvan met Bt-toxinen (18) ; overwegende dat dit niet door de EFSA is onderzocht; Antibioticaresistentie R. dat GHB614 x LLcotton25 x MON15985 bovendien eiwitten produceert die resistentie veroorzaken tegen antibiotica (NPTII en AAD); overwegende dat NPT11 resistentie veroorzaakt tegen neomycine en kanamycine; overwegende dat AAD resistentie veroorzaakt tegen streptomycine; overwegende dat al deze antimicrobiële stoffen door de WHO aangemerkt zijn als uiterst belangrijk ("critically important") (19) ; S. overwegende dat krachtens artikel 4, lid 2, van Richtlijn 2001/18/EG van het Europees Parlement en de Raad (20) bij het verrichten van een milieurisicobeoordeling in het bijzonder moet worden gelet op genetisch gemodificeerde organismen die genen bevatten welke resistentie tegen bij medische of veterinaire behandelingen gebruikte antibiotica tot expressie brengen, met als algemene doelstelling het identificeren en geleidelijk elimineren van antibioticaresistentiemerkers in genetisch gemodificeerde organismen die mogelijk negatieve effecten op de volksgezondheid en het milieu hebben; T. overwegende dat het EFSA-panel voor genetisch gemodificeerde organismen in een advies van 2004 het gebruik heeft onderzocht van antibioticaresistentiemerkers bij de selectie van transgene events in gewassen, omdat de vrees bestaat dat het gebruik van deze merkers kan leiden tot een verhoogde resistentie tegen antibiotica bij mensen en dieren als gevolg van genoverdracht van genetisch gemodificeerde gewassen naar bacteriën; U. overwegende dat het AAD-gen volgens dit advies van 2004 behoort tot groep II van antibioticaresistente genen, die beperkt moeten worden tot gebruik in het kader van veldproeven en niet aanwezig mogen zijn in genetisch gemodificeerde gewassen die in de handel mogen worden gebracht (21) ; Opmerkingen van de bevoegde autoriteiten van de lidstaten V. overwegende dat de bevoegde instanties gedurende de overlegperiode van drie maanden talrijke kritische opmerkingen hebben ingediend, onder andere, maar niet uitsluitend, met betrekking tot de hierboven uiteengezette kwesties (22) ; Gebrek aan democratie in het besluitvormingsproces W. overwegende dat de stemming van 3 december 2018 in het Permanent Comité voor de voedselketen en de diergezondheid als bedoeld in artikel 35 van Verordening (EG) nr. 1829/2003 geen advies heeft opgeleverd, wat betekent dat er voor het verlenen van een vergunning geen gekwalificeerde meerderheid van de lidstaten werd gevonden; X. overwegende dat de Commissie zowel in de toelichting van haar wetgevingsvoorstel van 22 april 2015 tot wijziging van Verordening (EG) nr. 1829/2003 wat betreft de mogelijkheid voor de lidstaten om het gebruik van genetisch gemodificeerde levensmiddelen en diervoeders op hun grondgebied te beperken of te verbieden, als in de toelichting van het wetgevingsvoorstel van 14 februari 2017 tot wijziging van Verordening (EU) nr. 182/2011, haar ongenoegen heeft laten blijken over het feit dat vergunningsbesluiten sinds de inwerkingtreding van Verordening (EG) nr. 1829/2003 worden vastgesteld door de Commissie zonder gesteund te worden door het advies van het Comité van lidstaten, en dat de terugzending van het dossier naar de Commissie met het oog op een definitief besluit, bedoeld als uitzondering voor de procedure in zijn geheel, de norm is geworden voor de besluitvorming rond het verlenen van vergunningen voor genetisch gemodificeerde levensmiddelen en diervoeders; overwegende dat Commissievoorzitter Juncker meermaals zijn ongenoegen heeft geuit over het povere democratisch gehalte van die werkwijze (23) ; Y. overwegende dat het Parlement het wetgevingsvoorstel van 22 april 2015 tot wijziging van Verordening (EG) nr. 1829/2003 op 28 oktober 2015 in eerste lezing heeft verworpen (24) , en de Commissie heeft verzocht het voorstel in te trekken en een nieuw voorstel in te dienen; 1. is van mening dat het ontwerp van uitvoeringsbesluit van de Commissie een overschrijding inhoudt van de uitvoeringsbevoegdheden waarin is voorzien in Verordening (EG) nr. 1829/2003; 2. verzoekt de Commissie haar ontwerp van uitvoeringsbesluit in te trekken; 3. verzoekt de Commissie geen enkele vergunning te verlenen voor de invoer voor gebruik als levensmiddel of als diervoeder van genetisch gemodificeerde gewassen die tolerant zijn gemaakt voor een herbicide dat niet is toegestaan voor gebruik binnen de Unie, in dit geval glufosinaat; 4. verzoekt de Commissie geen enkele vergunning te verlenen voor herbicidetolerante genetisch gemodificeerde gewassen zonder dat er een volledige beoordeling is verricht van de residuen die afkomstig zijn van besproeiing met de complementaire herbiciden en hun commerciële toepassingen in de landen waar ze worden geteeld; 5. verzoekt de Commissie de risicobeoordeling van de toepassing van complementaire herbiciden en hun residuen volledig op te nemen in de risicobeoordeling van herbicidetolerante genetisch gemodificeerde gewassen, ongeacht of het genetisch gemodificeerde gewas bestemd is voor teelt in de Unie of bedoeld is voor de invoer in de Unie voor gebruik als levensmiddel en diervoeder; 6. verzoekt de Commissie geen vergunning te verlenen voor genetisch gemodificeerde gewassen die antimicrobieel resistente genen bevatten; 7. herhaalt zich te willen inzetten om vooruitgang te boeken met betrekking tot het voorstel van de Commissie tot wijziging van Verordening (EU) nr. 182/2011; vraagt de Raad dringend werk te maken van zijn behandeling van dat Commissievoorstel; 8. verzoekt de Commissie elk uitvoeringsbesluit met betrekking tot vergunningsaanvragen voor ggo's op te schorten totdat de vergunningsprocedure zodanig is herzien dat de tekortkomingen van de huidige procedure, die inadequaat is gebleken, zijn weggewerkt; 9. verzoekt de Commissie voorstellen voor ggo-vergunningen in te trekken als het Permanent Comité voor de voedselketen en de diergezondheid geen advies uitbrengt, zowel voor gebruik in de teelt als voor gebruik als levensmiddel en diervoeder; 10. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad en de Commissie, alsmede aan de regeringen en de parlementen van de lidstaten. Het Europees Parlement, – gezien zijn eerdere resoluties over Venezuela, en met name zijn resolutie van 3 mei 2018 over de verkiezingen in Venezuela (1) , zijn resolutie van 5 juli 2018 over de migratiecrisis en de humanitaire situatie in Venezuela en aan de grenzen van het land met Colombia en Brazilië (2) en zijn resolutie van 25 oktober 2018 over de situatie in Venezuela (3) , – gezien de verklaring van 26 januari 2019 van de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor Buitenlandse Zaken en Veiligheidsbeleid (VV/HV) namens de EU over de situatie in Venezuela, – gezien de verklaring van de VV/HV van 10 januari 2019 namens de EU, – gezien het Statuut van Rome inzake het Internationaal Strafhof, – gezien de grondwet van Venezuela, en met name artikel 233 daarvan, – gezien artikel 123, leden 2 en 4, van zijn Reglement, A. overwegende dat er bij de verkiezingen die op 20 mei 2018 werden gehouden, niet aan de minimale internationale normen voor een geloofwaardig verkiezingsproces is voldaan en politiek pluralisme, democratie, transparantie en de rechtsstaat met voeten zijn getreden; overwegende dat de EU, samen met andere regionale organisaties en democratische landen, noch die verkiezingen noch de autoriteiten die via dit onwettige proces aan de macht zijn gekomen, heeft erkend; B. overwegende dat Nicolás Maduro op 10 januari 2019 voor het Venezolaanse hooggerechtshof op onrechtmatige wijze en in overtreding van de grondwettelijke orde de presidentiele macht heeft gegrepen; C. overwegende dat de wettig en democratisch gekozen voorzitter van de Nationale Vergadering, Juan Guaidó, op 23 januari 2019 werd beëdigd als interim-president van Venezuela overeenkomstig artikel 233 van de Venezolaanse grondwet; D. overwegende dat er de afgelopen dagen protesten en massale demonstraties hebben plaatsgevonden in Venezuela; overwegende dat er volgens meldingen bij demonstraties en onlusten tientallen gewonden en enkele honderden doden zijn gevallen; overwegende dat er nog altijd sprake is van slachtoffers en ernstige mensenrechtenschendingen als gevolg van gewelddadig optreden tegen en onderdrukking van sociale protesten, illegale invallen, willekeurige arrestaties, onder meer van 70 minderjarigen, en stigmatisering en vervolging van oppositieactivisten; overwegende dat de afgelopen week is opgeroepen tot nieuwe protesten; E. overwegende dat de EU herhaaldelijk heeft aangedrongen op herstel van de democratie en de rechtsstaat in Venezuela via een geloofwaardig politiek proces; F. overwegende dat het Europees Parlement in 2017 zijn Sacharovprijs voor de vrijheid van denken heeft toegekend aan de democratische oppositie en politieke gevangenen in Venezuela; G. overwegende dat de Venezolaanse bevolking kampt met een ongekende sociale, economische en democratische crisis, dat meer dan 3 miljoen mensen het land hebben verlaten en dat de inflatie is opgelopen tot 1 650 000 %; H. overwegende dat internationale en regionale partners, met inbegrip van de EU, hebben toegezegd te helpen om de voorwaarden te scheppen voor een vreedzaam, geloofwaardig en inclusief politiek proces waar alle relevante Venezolaanse actoren aan deelnemen; overwegende dat de EU er opnieuw op heeft gewezen dat zij bereid is de communicatiekanalen open te houden; I. overwegende dat Nicolás Maduro, in antwoord op de oproep die de VV/HV namens de EU deed om zo snel mogelijk vrije, transparante en geloofwaardige presidentsverkiezingen te houden, de mogelijkheid van nieuwe presidentsverkiezingen publiekelijk heeft afgewezen; 1. erkent dhr. Guaidó als de legitieme interim-president van de Bolivariaanse Republiek Venezuela overeenkomstig de Venezolaanse grondwet, zoals bepaald in artikel 233 daarvan, en spreekt zijn volledige steun uit voor diens routekaart; 2. dringt erop aan dat de VV/HV tezamen met de lidstaten een krachtig en eensluidend standpunt inneemt en Juan Guaidó erkent als enige legitieme interim-president van het land totdat er nieuwe vrije, transparante en geloofwaardige verkiezingen kunnen worden uitgeschreven, teneinde de democratie te herstellen; is ingenomen met het feit dat de nieuwe interim-president reeds door vele democratische staten is erkend; 3. dringt er bij de EU en haar lidstaten op aan om, indien dit besluit wordt bekrachtigd, dienovereenkomstig te handelen en de door de wettige autoriteiten benoemde vertegenwoordigers officieel te erkennen; 4. veroordeelt met klem het geweld, dat heeft geleid tot doden en gewonden; spreekt zijn solidariteit uit met de Venezolaanse bevolking en betuigt zijn oprechte medeleven aan de familieleden en vrienden van de slachtoffers; dringt er bij de de facto Venezolaanse autoriteiten op aan een eind te maken aan de mensenrechtenschendingen, de daders ter verantwoording te roepen, en erop toe te zien dat alle fundamentele vrijheden en mensenrechten volledig worden geëerbiedigd; 5. veroordeelt de detentie van meerdere journalisten die de situatie in Venezuela volgen en roept op tot hun onmiddellijke vrijlating; 6. verwerpt elk voorstel of elke poging om de crisis door middel van geweld op te lossen; 7. spreekt nogmaals zijn volledige steun uit voor de Nationale Vergadering, het enige legitieme democratische orgaan van Venezuela, waarvan de bevoegdheden moeten worden hersteld en geëerbiedigd, waaronder de prerogatieven en de veiligheid van haar leden; 8. staat volledig achter de oproep van de secretaris-generaal van de VN om een onafhankelijk en volledig onderzoek uit te voeren naar de gepleegde moorden, in overeenstemming met zijn eerdere aangenomen resoluties; 9. roept de VV/HV op om in samenwerking met de landen van de regio en andere belangrijke actoren een contactgroep op te richten, zoals vermeld in de conclusies van de Raad van 15 oktober 2018, die zou kunnen bemiddelen teneinde tot een overeenkomst te komen om vrije, transparante en geloofwaardige verkiezingen uit te schrijven op basis van een overeengekomen kalender, gelijke voorwaarden voor alle actoren, transparantie en internationale waarneming; 10. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad, de Commissie, de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid, de rechtmatige tijdelijke president alsook de Nationale Vergadering van de Bolivariaanse Republiek Venezuela, de regeringen en parlementen van de Groep van Lima, de Euro-Latijns-Amerikaanse Parlementaire Vergadering en de secretaris-generaal van de Organisatie van Amerikaanse Staten. Het Europees Parlement, – gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU), en met name de artikelen 7, 8, 9, 11, 12, 39, 42, 101 t/m 109 en 174, – gezien het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, en met name de artikelen 35, 37 en 38, – gezien het verslag van de Commissie van 18 juni 2018 over het mededingingsbeleid in 2017 ( COM(2018)0482 ) en het begeleidende werkdocument van de diensten van de Commissie van dezelfde datum, – gezien Verordening (EU) nr. 651/2014 van de Commissie van 17 juni 2014 waarbij bepaalde categorieën steun op grond van de artikelen 107 en 108 van het Verdrag met de interne markt verenigbaar worden verklaard (1) , – gezien Verordening (EG) nr. 139/2004 van de Raad van 20 januari 2004 betreffende de controle op concentraties van ondernemingen (2) (EG-verordening inzake concentraties), – gezien het Witboek van de Commissie "Naar een effectievere EU-concentratiecontrole" van 9 juli 2014 ( COM(2014)0449 ), – gezien het voorstel van de Commissie van 22 maart 2017 voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot toekenning van bevoegdheden aan de mededingingsautoriteiten van de lidstaten voor een doeltreffendere handhaving en ter waarborging van de goede werking van de interne markt ( COM(2017)0142 ) (de ECN+-richtlijn), – gezien de mededeling van de Commissie van 19 juli 2016 betreffende het begrip "staatssteun" in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (C(2016)2946), – gezien zijn resolutie van 5 februari 2014 over EU-samenwerkingsovereenkomsten betreffende de handhaving van het mededingingsbeleid – de toekomst (3) , – gezien de relevante regels, richtsnoeren, besluiten, resoluties, mededelingen en documenten van de Commissie over mededinging, – gezien zijn resoluties van 19 april 2018 (4) en 14 februari 2017 (5) over de jaarverslagen over het EU-mededingingsbeleid in 2017, respectievelijk 2016, – gezien zijn studie van juli 2018 "Competition issues in the area of financial technology (FinTech)", geschreven in opdracht van de werkgroep mededinging van de Commissie economische en monetaire zaken, – gezien de antwoorden van de Commissie op de schriftelijke vragen E-000344-16, E-002666-16 en E-002112-16, – gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité van 12 december 2018 inzake het verslag van de Commissie van 18 juni 2018 over het mededingingsbeleid 2017, – gezien het eindverslag van de Commissie van 10 mei 2017 over sectoronderzoek naar e-commerce ( COM(2017)0229 ), – gezien artikel 52 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie economische en monetaire zaken en de adviezen van de Commissie internationale handel en de Commissie landbouw en plattelandsontwikkeling ( A8‑0474/2018 ), A. overwegende dat het mededingingsbeleid al meer dan 60 jaar bestaat en dat een krachtig en doeltreffend EU-mededingingsbeleid altijd een hoeksteen van het Europees project is geweest; B. overwegende dat belastingontduiking en belastingontwijking tot oneerlijke mededinging leiden, die met name nadelig is voor kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s); C. overwegende dat witwassen, belastingontwijking en belastingontduiking de eerlijke verdeling van de belastinginkomsten in de lidstaten ondermijnen en zo de mededinging op de interne markt verstoren; D. overwegende dat grootschalige belastingontwijking door zeer vermogende particulieren en bedrijven niet alleen de gewone belastingbetaler, de overheidsfinanciën en de sociale uitgaven schaadt, maar ook een bedreiging vormt voor goed bestuur, de macro-economische stabiliteit, de sociale cohesie en het vertrouwen van het publiek in de instellingen van de Unie en de lidstaten; E. overwegende dat sommige regeringen en rechtsgebieden, waaronder ook enkele in de EU, zich hebben gespecialiseerd in of zich inlaten met het opzetten van mededingingsverstorende preferentiële belastingregelingen ten gunste van multinationale ondernemingen en zeer vermogende particulieren, die feitelijk geen economische substantie in deze rechtsgebieden hebben, maar er slechts worden vertegenwoordigd door schijnvennootschappen; 1. is van mening dat een mededingingsbeleid dat gebaseerd is op gelijke voorwaarden in alle sectoren een hoeksteen van de Europese sociale markteconomie is en een sleutelrol vervult bij het waarborgen van de goede werking van de interne markt; is ingenomen met het verslag van de Commissie over het mededingingsbeleid 2017 en met haar inspanningen en activiteiten die gericht zijn op de daadwerkelijke toepassing van de mededingingsregels in de Unie ten bate van alle EU-burgers, met name die in een zwakke positie als consument; verzoekt de Commissie bovendien te blijven zorgen voor de volledige handhaving van de mededingingsregels van de EU, met bijzondere aandacht voor de moeilijkheden waarmee kmo's worden geconfronteerd, en te voorkomen dat deze regels in de lidstaten ongelijk worden toegepast; 2. is ingenomen met de gestructureerde dialoog met de commissaris voor Mededinging en met de inspanningen van de Commissie om nauw te blijven samenwerken met de leden van de bevoegde commissie van het Parlement en de werkgroep mededinging, en moedigt deze initiatieven verder aan; beschouwt het jaarverslag van de Commissie over het mededingingsbeleid als een onontbeerlijke oefening op het gebied van democratisch toezicht; herinnert eraan dat het Parlement de afgelopen jaren via de gewone wetgevingsprocedure bij de vormgeving van het kader voor de mededingingsregels is betrokken, bijvoorbeeld in de voorgestelde ECN+-richtlijn; merkt op dat het Parlement medebeslissingsbevoegdheid moet krijgen om het kader voor de mededingingsregels vorm te geven en betreurt dat de democratische dimensie van dit beleidsterrein van de Unie niet is versterkt in recente verdragswijzigingen; 3. waardeert en steunt de ambitieuze agenda en prioriteiten van het DG Concurrentie van de Commissie, maar merkt op dat er nog altijd belangrijke problemen moeten worden opgelost, bijvoorbeeld op het gebied van concentratiecontrole, waar het enorme aantal fusies een uitdaging vormt; merkt op dat de besluiten van de Commissie op het gebied van fusies, antitrust en staatssteun vaak het onderwerp zijn van politieke discussie, en benadrukt dat er in dit verslag enkele recente besluiten aan de orde komen, maar dat het algemene beeld breder is, en dat het Parlement geen standpunt wil innemen met betrekking tot individuele gevallen, omdat het aan de Commissie is om te beoordelen of het mededingingsrecht al dan niet wordt gevolgd; 4. vraagt de Commissie een zorgvuldige analyse te maken van de aanzienlijke potentiële schadelijke effecten van de voorgenomen fusie tussen Siemens en Alstom op de mededinging op de Europese spoorwegmarkt en de negatieve gevolgen voor de gebruikers; 5. merkt op dat de Commissie in 2018 een wetgevingsvoorstel heeft ingediend voor een pan-Europees persoonlijk pensioenproduct (PEPP), dat zou worden beheerd door een particulier pensioenfonds; 6. benadrukt dat daadwerkelijke mededinging op de Europese interne markt met name de consument ten goede moet komen; 7. is ingenomen met het onderzoek naar kartelvorming bij vrachtwagenproducenten; neemt met voldoening kennis van het feit dat de Commissie niet alleen heeft gekeken naar de effecten van het kartel tussen grote vrachtwagenproducenten op de prijzen van vrachtwagens, maar ook sancties heeft opgelegd wegens hun samenspanning om de invoering van schonere vrachtwagens te vertragen; 8. benadrukt dat de mededingingsregels op de Verdragen gebaseerd zijn en, zoals neergelegd in artikel 7 VWEU, moeten worden geïnterpreteerd in het licht van de bredere Europese waarden die ten grondslag liggen aan de regelgeving op het gebied van sociale zaken, de sociale markteconomie, milieunormen, het klimaatbeleid en consumentenbescherming; is van mening dat bij de toepassing van het EU-mededingingsrecht alle marktverstoringen moeten worden aangepakt, met inbegrip van marktverstoringen die zijn ontstaan door negatieve externe effecten op sociaal en milieugebied; 9. is van mening dat het mededingingsbeleid, gezien de mogelijkheden die dit beleid biedt om concrete initiatieven te nemen, de energietransitie in de EU als geheel, de economische en sociale integratie in Europa en ecologisch duurzame agrarische activiteiten moet bevorderen en het vermogen van grote energiebedrijven om de energieprijzen te verhogen moet beperken; 10. wijst erop dat zelfs wanneer producten en diensten gratis worden aangeboden, zoals dat met name gebeurt in de digitale economie, consumenten soms nog altijd oneerlijk gedrag moeten accepteren, zoals een lagere kwaliteit, minder keuze en innovatie, of afpersingspraktijken; is van mening dat de EU-mededingingsregels en de toepassing ervan ook tal van aspecten moeten bestrijken die verder reiken dan uitsluitend op de prijs gerichte benaderingen, en ook oog moeten hebben voor ruimere overwegingen zoals de kwaliteit van producten en diensten, waarbij ook de persoonlijke levenssfeer van burgers van belang is; 11. wijst op de enorme veranderingen in markten als gevolg van de voortdurende technologische ontwikkeling, die zowel kansen als uitdagingen creëren; benadrukt in dit verband het cruciale belang van het mededingingsbeleid voor de verdere ontwikkeling van de digitale eengemaakte markt; benadrukt dat er dringend behoefte is aan een kader dat, met het oog op de bevordering van innovatie op het gebied van gegevens en nieuwe bedrijfsmodellen, effectief de uitdagingen van de op data gebaseerde en de algoritme-economie aanpakt; benadrukt in het bijzonder dat meerdere digitale platforms die toegang hebben tot en controle hebben over steeds meer gegevens kunnen zorgen voor schaalvoordelen en aanzienlijke externe effecten op netwerken, en kunnen leiden tot marktfalen als gevolg van buitensporige concentratie en winstbejag uit een dominante marktpositie; is in dit verband ingenomen met de benoeming van speciale adviseurs van de commissaris die zich zullen bezighouden met de toekomstige uitdagingen van de digitalisering voor het mededingingsbeleid, en ziet hun bevindingen en aanbevelingen voor actie met belangstelling tegemoet; benadrukt de noodzaak van een gemeenschappelijke EU-brede aanpak op dit gebied; 12. benadrukt dat gebruikers zich vaak niet bewust zijn van de mate waarin hun gegevens worden gebruikt en doorgegeven aan derden voor marketing- of commerciële doeleinden; verzoekt de Commissie overeenkomstig artikel 5, lid 3, van Richtlijn 2002/58/EG van het Europees Parlement en de Raad van 12 juli 2002 betreffende de verwerking van persoonsgegevens en de bescherming van de persoonlĳke levenssfeer in de sector elektronische communicatie (6) (de e-privacyrichtlijn) ervoor te zorgen dat digitale bedrijven persoonsgegevens alleen exploiteren nadat de betrokken abonnee of gebruiker hiertoe uitdrukkelijk toestemming heeft verleend, en dat zonder deze toestemming gegevens niet kunnen worden doorgegeven aan derden waarmee het bedrijf of het platform een overeenkomst heeft; is bijgevolg van mening dat digitale markten vanuit een multidisciplinair oogpunt moeten worden beoordeeld, omdat gedrag dat de mededinging vervalst kan leiden tot inbreuken op andere rechtsgebieden zoals gegevensbescherming of consumentenrecht; benadrukt dat een passende handhavingsrespons vereist dat verschillende mededingingsautoriteiten met elkaar samenwerken, met name mededingings-, consumentenbeschermings- en gegevensbeschermingsautoriteiten, zoals de Europese Toezichthouder voor gegevensbescherming heeft voorgesteld in zijn initiatief voor een clearing house (7) ; 13. verzoekt de Commissie een hoorzitting te organiseren met technologiebedrijven en daarvoor de ceo's van Google, Facebook en Apple uit te nodigen om met name te bespreken hoe persoonsgegevens van consumenten worden geoogst en gebruikt door derde landen; is bezorgd over het feit dat gebruikers, regelgevers en soms zelfs ook app-ontwikkelaars en adverteerders zich niet bewust zijn van de omvang van de gegevensstromen van smartphones naar digitale reclamebedrijven en andere derden; wijst erop dat door derden via apps op smartphones verzamelde gegevens van alles kunnen omvatten, van profielinformatie, zoals leeftijd en geslacht, tot locatie-informatie, zoals gegevens over nabijgelegen zendmasten of wifirouters, alsook informatie over alle andere apps op de telefoon; is van mening dat de EU burgers moet informeren over de problemen met monopolievorming en marktconcentratie rond deze gegevensverzamelende bedrijven; 14. verzoekt de Commissie in dit verband het controleren van de data die nodig zijn voor het ontwikkelen en leveren van diensten ook bij het formuleren van richtsnoeren met betrekking tot artikel 102 VWEU als het uitoefenen van marktmacht te kwalificeren én interoperabiliteit te verlangen tussen onlineplatforms en aanbieders van sociale netwerken; wijst eveneens op de ontwikkeling van zelflerende algoritmen en kunstmatige intelligentie, vooral wanneer bedrijven deze van derden betrekken, en de gevolgen daarvan voor de aard van kartelactiviteiten; verzoekt de Commissie in haar volgende jaarverslag over het mededingingsbeleid gedetailleerde informatie over deze kwesties te verstrekken; 15. wijst op het belang van goed werkende Uniemechanismen voor collectief verhaal, die moeten waarborgen dat consumenten die nadeel ondervinden van praktijken die de mededinging schaden een passende vergoeding ontvangen; 16. acht het noodzakelijk dat het recht van grensoverschrijdende portabiliteit op een zodanige wijze wordt gewaarborgd dat de bestaande grenzen aan dit recht niet de vaste contouren van rechtmatige marktpraktijken worden; benadrukt dat het belangrijk is om een eind te maken aan het ongerechtvaardigd gebruik en misbruik van obstakels die worden opgeworpen om vermeende geografische redenen, waarvoor als grond vaak ten onrechte intellectuele-eigendomsrechten worden aangevoerd; 17. is van oordeel dat de jurisdictionele drempels voor het starten van een EU-onderzoek naar een concentratie, die op de omzet van het overnemende en het over te nemen bedrijf stoelen, niet altijd geschikt zijn voor de digitale economie, waar "waarde" vaak – voor advertentiedoeleinden – wordt uitgedrukt in het aantal bezoekers van een website; stelt voor deze drempels te herzien en aan te passen aan factoren zoals het aantal consumenten dat met de gevolgen van een concentratie wordt geconfronteerd en de waarde van de hieraan gerelateerde transacties; 18. benadrukt dat de belemmeringen voor de toegang tot sommige gebieden van de digitale economie steeds onoverkomelijker worden, omdat naarmate oneerlijke gedragingen langer aanhouden het steeds moeilijker wordt om iets te doen aan de nadelige gevolgen ervan voor de mededinging; is van oordeel dat tussentijdse maatregelen een nuttig instrument kunnen zijn om te waarborgen dat de mededinging niet wordt geschaad terwijl een onderzoek loopt; is in dit verband van oordeel dat de Commissie doeltreffend gebruik moet maken van tussentijdse maatregelen, én een correcte rechtsbedeling en de rechten van ondernemingen waartegen een onderzoek loopt, moet waarborgen; is ingenomen met de toezegging van de Commissie om te analyseren of de vaststelling van tussentijdse maatregelen binnen twee jaar na de datum van omzetting van de ECN+-richtlijn kan worden vereenvoudigd; beveelt de Commissie in dit verband aan om lessen te trekken uit goede praktijken in andere rechtsgebieden; 19. dringt er bij de Commissie op aan ambitieuzere stappen te ondernemen om illegale belemmeringen voor online mededinging uit de weg te ruimen om ervoor te zorgen dat online winkelen binnen de EU onbelemmerd kan worden aangeboden, de prijsplafonds in sectoren zoals onlineplatforms voor huisvesting en toerisme te monitoren en ervoor te zorgen dat consumenten over grensoverschrijdende toegang beschikken tot een breed scala aan online goederen en diensten tegen concurrerende prijzen; verzoekt de Commissie een sectoronderzoek naar de adverteerdersmarkt uit te voeren om een beter inzicht te krijgen in de dynamiek van de onlineadvertentiemarkt en vast te stellen welke mededingingsvervalsende praktijken door de mededingingsrechtshandhavingsautoriteiten moeten worden aangepakt, zoals sommige nationale mededingingsautoriteiten reeds doen; 20. benadrukt dat de digitalisering van de moderne economie leidt tot veranderingen in de traditionele economische logica; benadrukt daarom dat alle belastingstelsels er moeten van uitgaan dat digitalisering het nieuwe normaal is voor alle onderdelen van onze economie; wijst op het voorstel van de Commissie om regels vast te stellen voor de belastingheffing op de digitale economie (8) ; benadrukt dat digitale belastingheffing de asymmetrie tussen de traditionele economie en nieuwe digitale economische praktijken moet aanpakken en moet voorkomen dat digitalisering en innovatie worden gehinderd of dat er in de economie kunstmatige grenzen worden gecreëerd; benadrukt dat het belangrijk is internationale oplossingen en gemeenschappelijke benaderingen te vinden voor belastingheffing in de digitale economie; verzoekt de Commissie zich in internationale fora, en met name de OESO, te blijven inzetten om hierover overeenstemming te bereiken; 21. is ingenomen met het voorstel van de Commissie voor de belasting van digitale diensten ( COM(2018)0148 ) als een cruciale maatregel om de digitale sector een billijk aandeel aan belasting te laten betalen totdat er een permanente oplossing is die ervoor zorgt dat winsten worden belast waar de waarde wordt gecreëerd; 22. herhaalt dat mededinging in de telecommunicatiesector van essentieel belang is voor innovatie en investeringen in netwerken, en dat het betaalbaar houden van prijzen en de mogelijkheid voor de consument om een keuze te maken uit meerdere diensten moeten worden aangemoedigd; is van mening dat bellen binnen de EU nog steeds zware lasten voor bedrijven en klanten met zich brengt en dat de maatregelen voor het afschaffen van de roamingkosten voor consumenten in de EU niet volstaan om de interne markt verder te verdiepen; erkent dat er stimulansen moeten worden gecreëerd om bellen binnen de EU in overeenstemming te brengen met lokaal telefoneren door investeringen in een volledig Europees of gedeeld netwerk te vergemakkelijken; is van mening dat het beleid efficiënte investeringen in nieuwe netwerken moet bevorderen, rekening moet houden met de impact op consumenten, en op die manier ook nieuwe digitale scheidslijnen tussen huishoudens met een hoog inkomen en huishoudens met een laag inkomen moet voorkomen; verzoekt de Commissie de introductie van breedband te stimuleren door een hoog niveau van mededinging en connectiviteit in de EU te bevorderen en te zorgen voor een snelle uitrol van 5G in de hele Unie teneinde het mondiale concurrentievermogen van de Unie te waarborgen en investeringen aan te trekken; vindt het bij de uitvoering van deze opdracht belangrijk dat in het mededingingsbeleid rekening wordt gehouden met de specifieke aspecten van de aanleg van breedband in plattelandsgebieden, zodat in dit geval het hogere belang prevaleert, namelijk omkering van de trend van toenemende ongelijkheid bij de toegang tot beschikbare technologieën tussen plattelands- en stedelijke gebieden; 23. is van mening dat gebruikers geen commissielonen horen te betalen voor giro-/zichtrekeningen en spaarrekeningen tenzij daar specifieke diensten aan verbonden zijn; 24. is ingenomen met het antitrustbesluit van de Commissie om Google een boete van 4,34 miljard EUR op te leggen wegens illegale praktijken met mobiele apparaten die op Android draaien die tot doel hebben de dominantie van haar zoekmachine te versterken; verzoekt de Commissie de mededingingszaak tegen Google Shopping, die acht jaar geleden, in november 2010, is ingeleid, in 2019 af te ronden; herinnert de Commissie eraan om het onderzoek naar de behandeling door Google van de zoekresultaten van andere gespecialiseerde zoekdiensten, met inbegrip van de problemen in verband met lokale zoekopdrachten waar Yelp in haar recente klacht gewag van heeft gemaakt, te voltooien; beveelt het directoraat-generaal Concurrentie aan na te denken over de lange duur van mededingingszaken en over de beste manier om daar iets aan te doen; vraagt de Commissie met name in overweging te nemen of er geen tijdslimieten kunnen worden vastgesteld voor mededingingszaken, zoals in concentratiezaken; 25. herhaalt dat de Commissie ook de volledige, structurele ontvlechting van digitale technologiemonopolies moet overwegen als mogelijke oplossing voor het herstel van de mededinging en de totstandbrenging van gelijke voorwaarden binnen de Europese digitale markt; 26. wijst erop dat de doeltreffendheid van de mededingingsrechtshandhaving afhankelijk is van het juiste ontwerp en het testen van rechtsmiddelen; benadrukt dat verhaalmogelijkheden voor consumenten belangrijk zijn voor het herstel van het concurrentievermogen in een markt, door consumenten te helpen geïnformeerde besluiten te nemen en "status-quo biases" tegen te gaan; is van mening dat de Commissie bij het vaststellen van corrigerende gedragsmaatregelen gebruik moet maken van gedragseconomie als ondersteunende discipline, zoals sommige nationale mededingingsautoriteiten de afgelopen jaren reeds hebben gedaan; 27. merkt op dat de voorzitter van de Commissie heeft toegezegd met voorstellen te komen om de fiscale samenwerking tussen de lidstaten te verbeteren door de invoering van een verplichting om te antwoorden op groepsverzoeken met betrekking tot belastingaangelegenheden, zodat een lidstaat alle nodige informatie aan de andere lidstaten kan verstrekken om grensoverschrijdende belastingontduikers te vervolgen; merkt op dat als de mededingingsvoorwaarden op de interne markt door optreden van een lidstaat worden vervalst, het Parlement en de Raad onder bepaalde omstandigheden en overeenkomstig hetgeen in artikel 116 VWEU is bepaald, richtlijnen kunnen vaststellen om de vervalsing op te heffen 28. erkent dat de Commissie heeft geconcludeerd dat Luxemburg onterecht belastingvoordelen had verleend aan Engie ter waarde van ongeveer 120 miljoen EUR, en dat de terugvorderingsprocedure nog steeds loopt; betreurt dat de regering van Luxemburg heeft besloten beroep in te stellen tegen het besluit van de Commissie; 29. neemt kennis van het besluit van de commissaris voor Mededinging, Margrethe Vestager, in het onderzoek naar staatssteun aan McDonald's, waarin wordt verklaard dat de niet-belasting van bepaalde winsten van McDonald's in Luxemburg geen onrechtmatige staatssteun vormt; is de mening toegedaan dat de huidige EU-wetgeving niet geschikt is om dubbele niet-belasting op doeltreffende wijze te bestrijden en een eind te maken aan de race naar de bodem op het gebied van de tarieven van de vennootschapsbelasting; 30. stelt vast dat de Commissie in twee recente zaken, in weerwil van de conclusie van de Gemeenschappelijke Afwikkelingsraad (GAR) dat afwikkeling niet kon worden gerechtvaardigd op grond van het algemeen belang, toch staatssteun heeft goedgekeurd met het argument dat het economische problemen op regionaal niveau zou helpen opvangen, waarmee dus sprake was van twee divergerende interpretaties van het concept algemeen belang; verzoekt de Commissie onderzoek te doen naar de discrepanties tussen de regels inzake staatssteun op het gebied van liquidatiesteun enerzijds en de afwikkelingsregeling als bedoeld in de richtlijn herstel en afwikkeling van banken (BRRD) anderzijds, en vervolgens haar bankenmededeling van 2013 dienovereenkomstig te herzien; 31. stelt vast dat in een aantal studies (9) bewijs is geleverd voor de verborgen sociale kosten en de verminderde productconcurrentie als gevolg van een hoger niveau van horizontale concentratie van eigendom; verzoekt de Commissie bijgevolg te overwegen om de concentratieverordening dienovereenkomstig te herzien en richtsnoeren te verstrekken voor het gebruik van de artikelen 101 en 102 VWEU in dergelijke gevallen; 32. benadrukt dat de tijdelijke staatssteun in de financiële sector bij gebrek aan afwikkelingsinstrumenten noodzakelijk kon zijn voor de stabilisatie van het mondiale financiële systeem, maar nu moet worden onderworpen aan een toetsing en moet worden stopgezet; betreurt dat deze toetsing ontoereikend is; herhaalt daarom zijn verzoek aan de Commissie te onderzoeken of banken sinds het begin van de crisis impliciete subsidies en staatssteun hebben ontvangen in de vorm van liquiditeitssteun van de centrale banken; wijst nog eens op de toezegging van commissaris Vestager – gedaan tijdens de gestructureerde dialoog met de Commissie economische en monetaire zaken van het Parlement in november 2017 – om een onderzoek in te stellen naar mogelijke verstoringen van de mededinging die het gevolg zijn van het aankoopprogramma voor de bedrijfssector van de ECB, en een inhoudelijk antwoord te geven; benadrukt in dit verband dat de notie van selectiviteit bij staatssteun een essentieel criterium is dat grondig moet worden onderzocht, en wijst verder op artikel 4, lid 3 van het Verdrag betreffende de Europese Unie, waarin het zogeheten loyaliteitsbeginsel is opgenomen; 33. is van mening dat het een prioriteit is om ervoor te zorgen dat bij het opvangen van toekomstige bankencrises de regels inzake staatssteun strikt en onpartijdig worden nageleefd, zodat belastingbetalers worden beschermd tegen de last van het redden van banken; 34. is ingenomen met de invoering door de Commissie van een nieuw anoniem instrument voor klokkenluiders, waarmee kartels en andere mededingingsvervalsende praktijken aan het licht kunnen worden gebracht, zodat ze gemakkelijker kunnen worden opgespoord en vervolgd; neemt kennis van de positieve cijfers over de eerste maanden van gebruik van dit instrument; 35. toont zich bezorgd dat de toenemende concentratie in de financiële sector de mededinging binnen de sector kan verminderen, en maakt zich tevens zorgen over het ontbreken van een echte interne bankenmarkt als gevolg van de aanhoudende fragmentatie in nationale markten; 36. benadrukt dat Europa een sterk geharmoniseerd kader voor de rapportage door en belasting van multinationale ondernemingen nodig heeft, met inbegrip van openbare rapportage per land op basis van een gemeenschappelijke geconsolideerde heffingsgrondslag voor de vennootschapsbelasting (CCCTB); herinnert eraan dat dit niet alleen een kostenvermindering voor zowel bedrijven als de belastingdiensten van de lidstaten zal opleveren, maar ook het probleem van de verrekenprijzen zal oplossen en zal leiden tot eerlijkere mededinging binnen de eengemaakte markt; 37. verzoekt de Commissie om schadelijke belastingmaatregelen in de lidstaten te blijven evalueren in het kader van het Europees Semester en om verstoringen van de mededinging en de overloopeffecten daarvan naar andere rechtsgebieden volledig te beoordelen; 38. verzoekt de Commissie haar inspanningen op het gebied van onderzoek naar misbruik van dominante marktposities ten nadele van consumenten in de EU voort te zetten en zelfs op te voeren; verzoekt de Commissie tegelijkertijd om bestaande overheidsmonopolies en de wettigheid van de concessies strikt te monitoren teneinde te voorkomen dat de mededinging op buitensporige wijze wordt vervalst; 39. benadrukt dat staatssteun de werking van de interne markt kan verstoren; herinnert aan de strikte voorwaarden voor de toepassing van artikel 107, lid 3, onder b) VWEU; merkt op dat de meeste besluiten in mededingings- en staatssteunzaken worden genomen op nationaal niveau; is daarom van mening dat de Commissie deze besluiten moet monitoren en moet zorgen voor consistente beleidsmaatregelen binnen de interne markt; verzoekt de Commissie een stappenplan voor betere gerichte staatssteun op te stellen; is ingenomen met de voortdurende inspanningen van de Commissie om de verschillende aspecten van de definitie van staatssteun te verduidelijken, zoals blijkt uit haar mededeling betreffende het begrip "staatssteun" in de zin van artikel 107, lid 1 VWEU; wijst met name op de inspanningen om de begrippen "onderneming" en "economische activiteit" te verduidelijken; stelt echter vast dat het moeilijk blijft om een onderscheid te maken tussen economische en niet-economische activiteiten; wijst er verder op dat het de taak van het Hof van Justitie van de Europese Unie is om de juiste interpretatie van het Verdrag te garanderen; verzoekt de Commissie om bij het toepassen van de EU-staatssteunregels bijzondere aandacht te blijven besteden aan de levering van diensten van algemeen economisch belang (DAEB), zoals energie, vervoer en telecommunicatie, met name in het kader van staatssteun voor geïsoleerde, afgelegen of perifere regio's in de Unie; benadrukt dat het doel van staatssteun ter bevordering van diensten van algemeen belang moet zijn dat consumenten en burgers ervan profiteren, en niet dat gevestigde belangen worden versterkt; 40. benadrukt dat, gezien de unanimiteitsdrempel in de Raad, belastingheffing hoofdzakelijk een nationale bevoegdheid blijft en dat de beleidskeuzes bijgevolg afhangen van de politieke visie en opvattingen van de respectieve nationale regeringen en parlementen; merkt evenwel op dat het belastinginstrument kan worden gebruikt om impliciete staatssteun aan bedrijven te verlenen, waardoor ongelijke voorwaarden op de interne markt kunnen ontstaan; benadrukt bijgevolg dat moet worden gewaarborgd dat het nationale belastingbeleid de eerlijke mededinging niet verstoort en dat het belasting- en mededingingsbeleid consequent worden toegepast in de interne markt; is verheugd over het feit dat de taskforce inzake staatssteun in de vorm van belastingmaatregelen een permanent orgaan is geworden; dringt erop aan dat de taskforce kan beschikken over voldoende personele middelen en onderzoeksinstrumenten; vraagt om een duidelijk overzicht van de stand van zaken in het onderzoek naar dergelijke kwesties, met inbegrip van het aantal lopende onderzoeken; benadrukt dat op de interne markt nieuwkomers en bedrijven, met inbegrip van kmo's, die geen gebruikmaken van agressieve belastingpraktijken, worden bestraft; juicht het toe dat de Commissie grondige onderzoeken instelt naar concurrentieverstorende praktijken zoals selectieve belastingvoordelen en systemen voor rulings inzake "overwinst" (excess profit rulings); is met name ingenomen met de richtsnoeren inzake fiscale rulings in de mededeling van de Commissie betreffende het begrip "staatssteun"; verzoekt de lidstaten om een eind te maken aan oneerlijke mededingingspraktijken tussen lidstaten op basis van ongerechtvaardigde fiscale stimulansen; verzoekt de Raad het voorstel betreffende de CCCTB goed te keuren; betreurt het feit dat, op grond van de EU-staatssteunregels, onbetaalde belastingen die worden teruggevorderd van begunstigden van onrechtmatige belastingsteun, worden terugbetaald aan het land dat de steun heeft toegekend; verzoekt de Commissie een oplossing voor dit probleem uit te werken; benadrukt dat in de komende onderhandelingen met het Verenigd Koninkrijk ook de eerbiediging van eerlijke concurrentie aan de orde moet komen en moet worden gewaarborgd dat het Verenigd Koninkrijk geen cadeaus in de vorm van staatssteun kan uitdelen; 41. wijst op de verregaande concentratie in de voedselvoorzieningsketen, waarbij een paar ondernemingen een oligopolie op de wereldmarkt voor zaden en pesticiden vormen, ten nadele van zowel consumenten en landbouwers als het milieu en de biodiversiteit; geeft aan dat een dergelijke structuur de landbouwers technologisch en economisch nog afhankelijker zal maken van een handvol mondiaal geïntegreerde "one-stop-shop"-platforms, tot een beperkte zaadgoeddiversiteit zal leiden, in innovatietrends zal resulteren die minder oog hebben voor het milieu en de biodiversiteit, en, uiteindelijk, ten gevolge van een gereduceerde mededinging, de innovatie en de kwaliteit van eindproducten negatief zal beïnvloeden; verzoekt de Commissie, gezien de daling van de agrarische inkomens, in het bijzonder die van kleine landbouwers, om haar optreden te richten op het mogelijk maken van waardige inkomens voor landbouwers, met name op kleine en middelgrote bedrijven; 42. acht een meer uitputtende controle door de Commissie van het gebruik van octrooien in de landbouw noodzakelijk; 43. verwelkomt initiatieven zoals het "slimme dorpen"-kader, dat aanzet tot grotere wendbaarheid, beter gebruik van middelen en actievere deelname aan de mededinging in de eengemaakte markt, alsook tot een grotere aantrekkelijkheid van dorpen en een betere levenskwaliteit van de inwoners; 44. erkent het potentieel van blockchaintechnologie voor financiële diensten; waarschuwt echter dat het gebruik van deze technologie om financiële middelen te werven moet worden gereguleerd om buitensporige dumping ten aanzien van gereglementeerde financiële markten, risico's voor beleggers en het risico van witwassen te vermijden; verzoekt de Commissie in dit verband een regelgevingskader voor initial coin offerings (ICO's) voor te stellen; 45. geeft uiting aan zijn bezorgdheid over de recente goedkeuring door de Commissie van de fusie tussen Bayer en Monsanto en over haar erkenning dat zij in haar besluiten geen rekening heeft gehouden met een aantal in het VWEU vervatte doelen, zoals voedselveiligheid, consumentenbescherming en milieu- en klimaatbescherming; 46. is van mening dat het belangrijk is om maatregelen te nemen tegen ondernemingen die actief zijn in de fase van het in de handel brengen en de distributie van producten in de agrarische keten, en die de landbouwmarkten verstoren, met nadelige gevolgen voor de inkomens van landbouwers en de prijzen voor de consumenten; 47. is ingenomen met de benadering van de Commissie om zich bij de beoordeling van horizontale fusies steeds meer te richten op mededinging op het gebied van innovatie, met name bij fusies van O&amp;O-intensieve markten, en merkt op dat fusies moeten worden beoordeeld vanuit het perspectief van de gehele interne markt; verzoekt de Commissie bovendien de EG-verordening inzake concentraties te evalueren en te analyseren in hoeverre daarin de bevoegdheid moet worden opgenomen om, net als op dit moment al mogelijk is in een aantal lidstaten, maatregelen vast te stellen voor het beschermen van de Europese openbare orde en de rechten en beginselen als verankerd in het VWEU en het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, inclusief de milieubescherming; 48. herhaalt de voorlopige conclusie van de Commissie dat Google misbruik heeft gemaakt van haar marktdominantie als zoekmachine door haar eigen producten een onrechtmatig voordeel te verschaffen; benadrukt dat een totale structurele scheiding tussen de algemene en de gespecialiseerde zoekdiensten van Google noodzakelijk is om een eind te maken aan dit misbruik; 49. merkt op dat het Hof van Justitie van de Europese Unie in zijn uitleg van artikel 101 VWEU rekening houdt met de verschillende doelen van de Verdragen; benadrukt echter dat de enge interpretatie van artikel 101 VWEU in de horizontale richtsnoeren van de Commissie in toenemende mate wordt beschouwd als een belemmering voor de samenwerking van kleinere marktspelers met het oog op de vaststelling van strengere milieu- en sociale normen; is van mening dat de Commissie rechtszekerheid moet scheppen met betrekking tot de voorwaarden waaronder collectieve regelingen van producentenorganisaties, met inbegrip van coöperaties, hun verenigingen en brancheorganisaties die in de hele voedselvoorzieningsketen worden opgericht met het oog op duurzaamheid en billijke arbeidsnormen, worden beoordeeld in het kader van het mededingingsrecht, en dat zij dergelijke initiatieven in het kader van het mededingingsbeleid moet aanmoedigen; benadrukt dat een dergelijke benadering de productie van lager geprijsde goederen niet mag verhinderen, met name in sectoren waar consumenten prijsgevoeliger zijn; benadrukt tevens het belang van het evenredigheidsbeginsel, in de zin dat beperking van de mededinging niet verder mag gaan dan nodig is om het algemeen belang te beschermen; 50. wijst op de gezamenlijk overeengekomen doelen en doelstellingen van de energie-unie en specifiek op de dimensie zekerheid, koolstofvrij maken van de economie, solidariteit en vertrouwen; benadrukt dat het belangrijk is te waarborgen dat de Europese energiemarkten steunen op de rechtsstaat, mededinging, diversiteit van energiebronnen en -leveranciers, voorspelbaarheid en transparantie, en dat moet worden voorkomen dat marktdeelnemers, ongeacht of ze zijn gevestigd in de Unie of in een derde land, een dominante positie kunnen ontwikkelen ten nadele van concurrenten en consumenten; dringt in dit verband aan op beter toezicht op, en waar nodig het opleggen van maatregelen en verplichtingen aan dergelijke marktdeelnemers; merkt met name op dat de strategie van bepaalde energiebedrijven om de EU-gasmarkt te verdelen en het via uitbreiding mogelijk te maken de antitrustregels van de EU te overtreden, naar behoren moet worden aangepakt; onderkent verder dat de wettelijk bindende toezeggingen die door de lidstaten in het kader van de Klimaatovereenkomst van Parijs zijn gedaan, niet kunnen worden verwezenlijkt zonder concrete overheidsmaatregelen voor het bevorderen, mogelijk maken en creëren van stimulansen van de productie en het gebruik van hernieuwbare energie; neemt kennis van de geplande herziening van de richtsnoeren inzake staatssteun en energie, die voortaan ook van toepassing zullen zijn op twee sectoren die het meest van overheidssubsidies profiteren, namelijk kernenergie en fossielebrandstofextractie, en die zal zorgen voor meer flexibiliteit voor door consumenten zelf gegenereerde hernieuwbare energie; wijst op het belang van de voltooiing van de energie-unie via de integratie van markten, met name door waar nodig te investeren in interconnectoren op basis van marktvoorwaarden en commercieel potentieel en door de verhandelbare capaciteit in bestaande interconnectoren te vergroten; benadrukt daarom dat elke goedkeuring van staatssteun voor capaciteitsmechanismen onderworpen moet worden aan een strikte noodzakelijkheidstoets, waaronder een onderzoek van alternatieve maatregelen, met name een efficiënter gebruik van bestaande interconnectoren; benadrukt dat capaciteitsmechanismen vaak aanzienlijke kosten voor de consument met zich brengen en als "verborgen subsidie" fungeren, waardoor niet-rendabele en vervuilende elektriciteitscentrales worden ondersteund, wat het noodzakelijk maakt om ervoor te zorgen dat deze regelingen niet openstaan voor de meest vervuilende middelen bij de goedkeuring van staatssteun die aan hen wordt verleend; 51. benadrukt dat er meer transparantie vereist is bij het gebruik van publiek-private partnerschappen teneinde te voorkomen dat deze door partners in de private sector worden gebruikt om voordelen ten opzichte van hun concurrenten te verkrijgen; 52. is ingenomen met het onderzoek door de Commissie naar prijszettingspraktijken voor levensreddende geneesmiddelen, met name in de zaak Aspen; 53. benadrukt dat het belangrijk is om alle luchtvaartmaatschappijen dezelfde rechten toe te kennen wanneer zij van en naar de EU vliegen; erkent dat dit niet altijd het geval is voor luchtvaartmaatschappijen die buiten de EU actief zijn, die vaak te maken krijgen met oneerlijke praktijken die de mededinging negatief beïnvloeden; verzoekt de Commissie om mededingingsvervalsende praktijken die ook de consumentenbeschermingswetgeving ondermijnen aan te pakken; benadrukt eens te meer dat het belangrijk is te zorgen voor eerlijke concurrentie tussen EU-luchtvaartmaatschappijen en luchtvaartmaatschappijen van derde landen; 54. benadrukt het belang van een concurrerende vervoerssector; merkt op dat binnen de interne vervoersmarkt de spoorwegsector als gevolg van de fragmentering nog achterblijft; is ingenomen met de stappen die de Commissie heeft gezet om de interne markt voor passagiersvervoer over de weg te voltooien en de werking ervan te verbeteren; 55. herhaalt dat nieuwe infrastructuurprojecten, met inbegrip van projecten die een lidstaat met een derde land verbinden, onderworpen moeten zijn aan de Europese wetgeving, met name de voorschriften inzake ontvlechting en marktprijsvorming; 56. benadrukt het belang van en de behoefte aan voldoende financiële en personele middelen bij het directoraat-generaal Mededinging van de Commissie en bij de nationale bevoegde instanties, alsook aan de IT- en digitale expertise die nodig is om de uitdagingen van een op data en algoritmen gebaseerde economie aan te pakken; steunt in dit verband het voorstel om het internemarktprogramma in het kader van het meerjarig financieel kader (MFK) 2021-2027 uit te breiden met een mededingingsonderdeel; 57. benadrukt dat de Commissie in haar mededingingsbeleid de interne markt als één markt moet beschouwen, en niet als een aantal onafhankelijke lokale of nationale markten; 58. benadrukt dat internationale samenwerking onontbeerlijk is voor een doeltreffende handhaving van de beginselen van het mededingingsrecht en voor het voorkomen van tegenstrijdigheden in corrigerende maatregelen en resultaten van handhavingsacties; is in dit opzicht van mening dat mededingingsregels en -praktijken wereldwijd het best kunnen worden verbeterd door middel van eerlijke en transparante besprekingen; is voorstander van een actieve participatie van de Commissie en van nationale en, indien van toepassing, regionale mededingingsautoriteiten in het Internationaal Mededingingsnetwerk; 59. is ingenomen met de ECN+-richtlijn, die de doeltreffendheid en consistentie van de Uniebrede toepassing van het EU-mededingingsrecht aanzienlijk zal vergroten door ervoor te zorgen dat de nationale mededingingsautoriteiten kunnen beschikken over de benodigde instrumenten, middelen en waarborgen voor hun onafhankelijkheid, met inbegrip van een transparante procedure voor de selectie of benoeming van bestuurders, om afschrikwekkende boetes wegens inbreuken op de mededinging op te leggen; waardeert de vroegtijdige bijstand die de Commissie aan de lidstaten verleent bij de tenuitvoerlegging van deze richtlijn; 60. verzoekt de Commissie erop toe te zien dat elke toekomstige handelsovereenkomst gelijke voorwaarden waarborgt, met name op het gebied van mededinging en staatssteun; benadrukt dat overheidssteun enkel mag worden toegestaan in bij wijze van uitzondering gerechtvaardigde, juridisch reguleerde gevallen, zodat de concurrentie op de markt niet wordt verstoord, waarbij wordt voorzien in uitzonderingen en rechtvaardigingen die samenhangen met het behalen van de klimaatdoelstellingen van de Overeenkomst van Parijs; herinnert eraan dat "nu bedrijven wereldwijd actief zijn, ook het mededingingstoezicht die stap [moet] zetten", niet in de laatste plaats omdat de verspreiding van informatie- en communicatietechnologieën (ICT's) en de opkomst van de digitale economie hebben geleid tot buitensporige markt- en machtsconcentratie in sommige sectoren; is van mening dat mondiale mededingingsregels en optimale coördinatie tussen mededingingsautoriteiten, met inbegrip van de uitwisseling van informatie in het kader van lopende mededingingsprocedures, een absolute voorwaarde zijn voor de ontwikkeling van eerlijke wereldhandel; 61. herinnert eraan dat internationale handels- en investeringsovereenkomsten een specifiek en sterk mededingingshoofdstuk moeten bevatten; 62. verzoekt de Commissie de inspanningen op te voeren met het oog op een ambitieuze openstelling van de internationale markten voor overheidsopdrachten en een betere toegang voor Europese ondernemingen tot publiek-private partnerschappen in derde landen; acht het noodzakelijk dat de asymmetrie die er heerst in verband met de toegang tot overheidsopdrachten tussen de Unie en derde landen, meer bepaald de VS en China, wordt beperkt; roept alle handelspartners van de EU ertoe op om Europese bedrijven en werknemers op niet-discriminerende wijze toegang tot hun markten voor overheidsopdrachten te verlenen; is verheugd dat de besprekingen over het instrument voor internationale overheidsopdrachten opnieuw van start zijn gegaan, omdat met dit instrument wordt gezorgd voor de noodzakelijke wederkerigheid in gevallen waarin handelspartners de toegang tot hun markten voor overheidsopdrachten beperken, en verzoekt de Europese Raad om het snel aan te nemen; steunt de inspanningen van de Commissie om de markten voor overheidsopdrachten in derde landen te openen door middel van bilaterale handelspartnerschappen; herinnert eraan dat ondernemingen die niet onder marktvoorwaarden opereren en gedreven worden door geopolitieke overwegingen vrijwel elke concurrent kunnen verslaan in een Europese aanbestedingsprocedure; verzoekt de Commissie toezicht te houden op aanbestedingsprocedures en te voorkomen dat Europese ondernemingen en werknemers lijden onder de oneerlijke concurrentie van door de staat georkestreerde ondernemingen; 63. wijst erop dat de bestrijding van oneerlijke handelspraktijken, onder meer via het mededingingsbeleid, noodzakelijk is om te zorgen voor een mondiaal gelijk speelveld dat ten goede komt aan werknemers, consumenten en bedrijven, en één van de prioriteiten is van de handelsstrategie van de EU; benadrukt dat in de discussienota over het in goede banen leiden van de mondialisering staat dat de Unie maatregelen moet nemen om gelijke mededingingsvoorwaarden te herstellen; is verheugd dat er in de Economische Partnerschapsovereenkomst met Japan en in de Brede Economische en Handelsovereenkomst met Canada bepalingen over het mededingingsbeleid zijn opgenomen; betreurt echter dat deze bepalingen een beperkte reikwijdte hebben en niet voorzien in een doeltreffende handhaving en geschillenbeslechting; wijst erop hoe belangrijk het is ambitieuze mededingingsbepalingen op te nemen in alle handelsovereenkomsten en de uitvoering ervan af te dwingen, zodat eerlijke regels worden gewaarborgd; 64. is ingenomen met het voorstel voor het vaststellen van een Europees kader voor de screening van buitenlandse directe investeringen; beschouwt het als een nuttig instrument om Europese ondernemingen van strategisch belang te beschermen tegen oneerlijke handelspraktijken die de veiligheid en de openbare orde kunnen schaden, en om de eerbiediging van de beginselen van eerlijke mededinging in de EU te waarborgen; 65. benadrukt het belang van het antisubsidie-instrument om oneerlijke mondiale concurrentie aan te pakken en voorwaarden tot stand te brengen die gelijkwaardig zijn aan de EU-staatssteunregels; betreurt in dit verband dat de Volksrepubliek China in 2017 opnieuw het hoogste aantal nieuw ingestelde handelsbelemmeringen voor Europese ondernemingen en werknemers heeft opgeworpen en betrokken was bij het merendeel van de Europese antisubsidiezaken; 66. uit zijn bezorgdheid over het douanebeleid van de VS en de invloed ervan op het concurrentievermogen van de Europese ondernemingen; onderstreept dat de maatregelen die de Commissie neemt om het handelsevenwicht met de VS te herstellen doortastend maar ook evenwichtig, evenredig en verenigbaar met de Wereldhandelsorganisatie (WTO)-beginselen moeten zijn; 67. verzoekt de Commissie meer inspanningen te leveren op het gebied van eerlijke concurrentie op de mondiale markt, onder meer in de strijd tegen de ongerechtvaardigde toepassing van tarifaire belemmeringen en subsidies, door nauwer samen te werken met andere landen, onder meer in het kader van fora als de WTO, de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO), de Conferentie van de Verenigde Naties inzake handel en ontwikkeling (UNCTAD), de G20 en de Wereldbank; herinnert aan de werkzaamheden die tussen 1996 en 2004 in WTO-verband zijn verricht met betrekking tot de interactie tussen handelsbeleid en mededingingsbeleid en betreurt dat dit aspect sindsdien niet langer deel uitmaakt van het WTO-werkprogramma; benadrukt dat bepalingen in WTO-overeenkomsten zoals artikel IX van de Algemene Overeenkomst betreffende de handel in diensten (GATS) een grondslag vormen voor verdere samenwerking tussen WTO-leden op het gebied van mededinging; dringt er daarom op aan dat er tijdens de 12e Ministeriële Conferentie van de WTO nieuwe vooruitgang wordt geboekt inzake het garanderen van eerlijke internationale concurrentie; 68. uit zijn bezorgdheid over het veronderstelde onvermogen van de WTO om niet-markteconomieën en de door subsidies en staatsinmenging veroorzaakte concurrentieverstoringen aan te pakken, maar blijft sterk geloven in de fundamentele rol van de WTO; is verheugd over de tripartiete actie van de VS, Japan en de EU om de WTO dienovereenkomstig te hervormen; 69. verzoekt de Commissie kmo's in de EU beter te ondersteunen, zodat zij hun rechten zowel kunnen beschermen als uitoefenen in het geval van oneerlijke handelspraktijken, meer bepaald bij dumping en het verlenen van subsidies door niet-EU-landen; is zich in dit verband bewust van de inspanningen van de Commissie ter bestrijding van oneerlijke concurrentie in spraakmakende zaken tegen bekende bedrijven, maar benadrukt dat de handhaving van eerlijke concurrentie in het geval van kmo's tevens van wezenlijk belang is; 70. benadrukt dat een doeltreffende toepassing van de bepalingen inzake duurzame ontwikkeling in handelsovereenkomsten van belang is voor een verbetering van de levensomstandigheden in partnerlanden en voor de bescherming van Europese ondernemingen tegen oneerlijke concurrentie; is ingenomen met de invoering van milieu- en sociale criteria bij de hervorming van antisubsidie- en antidumpingmaatregelen; 71. merkt op dat het mededingingsbeleid van de EU niet de gewenste resultaten oplevert omdat het weliswaar gericht is op de bescherming van eerlijke mededinging tussen alle spelers op de eengemaakte markt, met bijzondere nadruk op de belangen van de consument, maar er in werkelijkheid als gevolg van de ongelijkheid in de agrovoedingsmiddelenketen een onaanvaardbare druk komt te liggen op de schouders van de landbouwers; is van mening dat de belangen van consumenten en landbouwproducenten op dezelfde voet moeten worden geplaatst; 72. is van mening dat collectieve organisaties gezien de specifieke aard van landbouwactiviteiten onontbeerlijk zijn om de positie van de primaire producenten in de voedselketen te versterken en om de GLB-doelstellingen zoals omschreven in artikel 39 van het VWEU te kunnen verwezenlijken, en dat de collectieve activiteiten van producentenorganisaties en hun unies – met inbegrip van productieplanning en onderhandelingen over de verkoop en contractbepalingen – daarom als verenigbaar moeten worden beschouwd met artikel 101 van het VWEU; benadrukt dat door landbouwers te groeperen in producentenorganisaties, hun positie in de bevoorradingsketen wordt versterkt; 73. is van mening dat brancheorganisaties een geslaagd sectoraal bestuursmodel vormen aangezien zij een structuur met eerlijke vertegenwoordiging bieden voor en uitwisselingen organiseren tussen alle actoren uit eenzelfde sector, en het met name mogelijk maken economische en technische informatie over te dragen, de transparantie van de markt te vergroten en risico's en voordelen beter te spreiden; is van mening dat het GLB andere, goed gestructureerde samenwerkingsmodellen zoals dit model moet bevorderen zodat het eenvoudiger wordt om op Europees niveau brancheorganisaties op te richten; 74. is van mening dat de vaardigheden van producenten- en brancheorganisaties, als we willen dat de huidige tendens zich voortzet, verder moeten worden versterkt, zodat de onderhandelingspositie van de landbouwers even sterk kan worden gemaakt als die van detailhandelaars in de voedselvoorzieningsketen; is van mening dat de EU-cofinanciering voor de oprichting en de werking van deze organisaties moet worden opgetrokken; 75. vraagt de Commissie om in geval van crises de toepassing van collectieve instrumenten voor marktbeheer te faciliteren via middelen waarvoor geen overheidsfinanciering nodig is, zoals het uit de handel nemen van producten volgens overeenkomsten tussen de actoren in de voedselketen; merkt op dat dergelijke maatregelen door de brancheorganisaties zelf kunnen worden toegepast; 76. is van mening dat er oneerlijke concurrentie ontstaat voor Europese producenten wanneer producten uit derde landen die niet beantwoorden aan de sociale normen en de gezondheids- en milieunormen van de EU, de Europese markt binnenkomen; eist bijgevolg dat in het kader van zowel lopende als toekomstige handelsbesprekingen wordt gezorgd voor de bescherming van kwetsbare sectoren en voor de systematische toepassing van de beginselen van wederkerigheid en conformiteit voor wat landbouwproducten betreft; vraagt de Commissie dit aspect op te nemen in de onderhandelingen over de brexit; 77. benadrukt dat toegang tot de interne markt van de EU afhankelijk moet worden gesteld van de naleving van sanitaire, fytosanitaire en milieunormen; vraagt de Commissie om zich in te zetten voor equivalente maatregelen en controles tussen derde landen en de Europese Unie op het gebied van milieu- en voedselveiligheidsnormen, teneinde voor eerlijke concurrentie te zorgen; merkt op dat de hoogste normen op het gebied van milieu en dierenwelzijn hogere kosten met zich kunnen brengen en dat een verlaging van de normen daardoor kan leiden tot concurrentiebeperkend gedrag; 78. wijst erop dat klimaatrampen, waarvan ook landbouwers het slachtoffer zijn, invloed uitoefenen op de markt en de positie van deze landbouwers in de voedselvoorzieningsketen verzwakken; herhaalt dat in de antidumpingregels van de EU (10) , die onder meer van toepassing zijn op de landbouwsector, wordt gesteld dat milieudumping tot oneerlijke concurrentie leidt; vraagt dat er rekening wordt gehouden met de belangen van Europese burgers die een duurzame en milieuvriendelijke maatschappij eisen; vraagt de Commissie daarom om, rekening houdend met de werking van de eengemaakte markt en de voordelen voor de hele samenleving, vrijstellingen van de mededingingsregels toe te staan teneinde horizontale en verticale samenwerking op het gebied van duurzaamheidsinitiatieven te vergemakkelijken; 79. beklemtoont dat het begrip "eerlijke prijs" niet moet worden opgevat als de laagst mogelijke prijs voor de consument, maar een redelijke prijs moet zijn die een correcte beloning voor elke schakel in de voedselvoorzieningsketen mogelijk maakt; benadrukt dat consumenten niet louter geïnteresseerd zijn in lage prijzen maar ook in andere onderwerpen, zoals onder meer dierenwelzijn, milieuduurzaamheid, plattelandsontwikkeling en initiatieven om het gebruik van antibiotica te verlagen en antimicrobiële resistentie te voorkomen; 80. is ingenomen met het feit dat in de omnibusverordening (11) een procedure wordt vastgesteld aan de hand waarvan een groep landbouwers de Commissie om een niet-bindend advies kan verzoeken over de verenigbaarheid van een collectieve actie met de algemene uitzondering op de mededingingsregels in artikel 209 van Verordening (EU) nr. 1308/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 17 december 2013 tot vaststelling van een gemeenschappelijke ordening van de markten voor landbouwproducten en tot intrekking van de Verordeningen (EEG) nr. 922/72, (EEG) nr. 234/79, (EG) nr. 1037/2001 en (EG) nr. 1234/2007 van de Raad (integrale-GMO-verordening); verzoekt de Commissie evenwel, in het licht van de aanbeveling van de taskforce landbouwmarkten, het toepassingsgebied van de algemene afwijking voor de landbouw en het onderlinge verband daarvan met de afwijkingen in de artikelen 149 en 152 te verduidelijken en zo de uitzondering duidelijker af te bakenen, zodat het toepasbaar en haalbaar is om de toepassing van artikel 101 VWEU waar nodig op te schorten; 81. herinnert eraan dat het individuele plafond voor de de-minimissteun in de landbouwsector in 2013 werd verdubbeld (van 7 500 EUR tot 15 000 EUR), om het hoofd te kunnen bieden aan het snel toenemende aantal economische, klimaat- en gezondheidsgerelateerde crises; merkt op dat het nationale plafond voor de de-minimissteun in hetzelfde jaar slechts licht werd aangepast (van 0,75 % naar 1 % van de waarde van de nationale landbouwproductie), waardoor de lidstaten minder ruimte hadden om steun te verlenen aan landbouwbedrijven in moeilijkheden; schaart zich dan ook achter het voorstel van de Commissie om de lidstaten en regio's meer flexibiliteit te bieden pin het kader van de regels met betrekking tot de-minimissteun in de landbouw; 82. is ingenomen met de ontwikkelingen die het gevolg zijn van de omnibusverordening, waardoor het gemakkelijker wordt om artikel 222 van de integrale-GMO-verordening, dat tijdelijke afwijkingen van het mededingingsrecht toestaat, toe te passen; vraagt de Commissie niettemin om de toepassing van de artikelen 219 en 222 van de integrale-GMO-verordening te verduidelijken met het oog op de invoering van maatregelen bij verstoringen van de markt en bij ernstige onevenwichtigheden op de markt, aangezien de huidige rechtsonzekerheid rond deze twee artikelen ertoe leidt dat niemand ze toepast uit vrees voor mogelijke niet-naleving van door de mededingingsautoriteiten in de lidstaten vastgestelde regels; 83. wijst erop dat er ingrijpende horizontale en verticale herstructureringen hebben plaatsgevonden, die tot een nog grotere consolidatie hebben geleid in de sowieso al geconcentreerde sectoren van zaaigoed, agrochemicaliën, meststoffen, dierengenetica en landbouwmachines, en in de verwerkings- en kleinhandelssector; vraagt in deze context en naar aanleiding van de overname van Monsanto door de Bayer-groep, die samen ongeveer 24 % van de wereldwijde pesticidenmarkt en 29 % van de wereldwijde zadenmarkt controleren, dat de Commissie toeziet op de veiligstelling van de belangen van de landbouwers, burgers en het milieu in de EU; 84. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad, de Commissie, de nationale en indien van toepassing de regionale mededingingsautoriteiten van de lidstaten, en de nationale parlementen van de lidstaten.