Het Europees Parlement, – gezien artikel 314 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien artikel 106 bis van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie, – gezien Verordening (EU, Euratom) nr. 966/2012 van het Europees Parlement en de Raad van 25 oktober 2012 tot vaststelling van de financiële regels van toepassing op de algemene begroting van de Unie en tot intrekking van Verordening (EG, Euratom) nr. 1605/2002 van de Raad (1) , en met name artikel 41, – gezien Verordening (EU, Euratom) 2018/1046 van het Europees Parlement en de Raad van 18 juli 2018 tot vaststelling van de financiële regels van toepassing op de algemene begroting van de Unie, tot wijziging van Verordeningen (EU) nr. 1296/2013, (EU) nr. 1301/2013, (EU) nr. 1303/2013, (EU) nr. 1304/2013, (EU) nr. 1309/2013, (EU) nr. 1316/2013, (EU) nr. 223/2014, (EU) nr. 283/2014 en Besluit nr. 541/2014/EU en tot intrekking van Verordening (EU, Euratom) nr. 966/2012 (2) , en met name artikel 44, – gezien de algemene begroting van de Europese Unie voor het begrotingsjaar 2018, definitief vastgesteld op 30 november 2017 (3) , – gezien Verordening (EU, Euratom) nr. 1311/2013 van de Raad van 2 december 2013 tot bepaling van het meerjarig financieel kader voor de jaren 2014-2020 (4) , – gezien het Interinstitutioneel Akkoord van 2 december 2013 tussen het Europees Parlement, de Raad en de Commissie betreffende de begrotingsdiscipline, de samenwerking in begrotingszaken en een goed financieel beheer (5) , – gezien Besluit 2014/335/EU, Euratom van de Raad van 26 mei 2014 betreffende het stelsel van eigen middelen van de Europese Unie (6) , – gezien het ontwerp van gewijzigde begroting nr. 6/2018, goedgekeurd door de Commissie op 12 oktober 2018 ( COM(2018)0704 ), – gezien het standpunt inzake het ontwerp van gewijzigde begroting nr. 6/2018, vastgesteld door de Raad op 26 november 2018 en dezelfde dag toegezonden aan het Europees Parlement (13961/2018 – C8-0488/2018), – gezien de artikelen 88 en 91 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Begrotingscommissie ( A8-0399/2018 ), A. overwegende dat ontwerp van gewijzigde begroting nr. 6/2018 tot doel heeft zowel de uitgavenzijde als de ontvangstenzijde van de begroting bij te werken in het licht van de laatste ontwikkelingen; B. overwegende dat ontwerp van gewijzigde begroting nr. 6/2018 aan de uitgavenzijde de vastleggings- en betalingskredieten van de begrotingslijnen verlaagt met respectievelijk 48,7 miljoen EUR en 44,7 miljoen EUR in de rubrieken 1a "Concurrentievermogen voor groei en banen" en 2 "Duurzame groei — natuurlijke hulpbronnen"; C. overwegende dat ontwerp van gewijzigde begroting nr. 6/2018 aan de ontvangstenzijde een herziening betreft van de raming van de traditionele eigen middelen (d.w.z. douanerechten en suikerheffingen), de btw- en de bni-grondslagen, alsmede het in de begroting verdisconteren van de relevante Britse correcties en de financiering daarvan, factoren die allemaal gevolgen hebben voor de verdeling van de eigenmiddelenbijdragen van de lidstaten aan de begroting van de Unie; 1. is ingenomen met het feit dat de tenuitvoerlegging van de programma's voor 2014-2020 eindelijk op kruissnelheid ligt en slechts een kleine aanpassing aan de uitgavenzijde noodzakelijk maakt vergeleken met de omvangrijke gewijzigde begrotingen die zijn goedgekeurd in 2016 en 2017; moedigt de Commissie en de lidstaten ertoe aan de aanzienlijke vertragingen die zich in de afgelopen drie jaar hebben opgehoopt weg te werken; 2. neemt nota van het technische proces van herschikking van de eigen middelen, dat noodzakelijk is geworden door de herziening van de raming van de traditionele eigen middelen en de btw en door de actualisering van de Britse correctie; 3. keurt het standpunt van de Raad inzake het ontwerp van gewijzigde begroting nr. 6/2018 goed; 4. verzoekt zijn Voorzitter te constateren dat de gewijzigde begroting nr. 6/2018 definitief is vastgesteld en zorg te dragen voor publicatie ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie ; 5. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad en de Commissie, alsmede aan de nationale parlementen. Het Europees Parlement, – gezien het voorstel van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad ( COM(2018)0901 – C8-0492/2018), – gezien Verordening (EU, Euratom) nr. 1311/2013 van de Raad van 2 december 2013 tot bepaling van het meerjarig financieel kader voor de jaren 2014-2020 (1) , en met name artikel 11, – gezien het Interinstitutioneel Akkoord van 2 december 2013 tussen het Europees Parlement, de Raad en de Commissie betreffende de begrotingsdiscipline, de samenwerking in begrotingszaken en een goed financieel beheer (2) , en met name punt 12, – gezien het nieuwe ontwerp van algemene begroting van de Europese Unie voor het begrotingsjaar 2019, goedgekeurd door de Commissie op 30 november 2018 ( COM(2018)0900 ) overeenkomstig artikel 314, lid 8, van het VWEU, – gezien de conclusies van de begrotingstrialoog van 4 december 2018, – gezien het standpunt inzake het tweede ontwerp van algemene begroting van de Europese Unie voor het begrotingsjaar 2019, vastgesteld door de Raad op 11 december 2018 en op dezelfde dag toegezonden aan het Europees Parlement (15205/2018 – C8-0499/2018), – gezien het verslag van de Begrotingscommissie ( A8-0455/2018 ), A. overwegende dat het flexibiliteitsinstrument bedoeld is om voor een gegeven begrotingsjaar en binnen het maximum van de aangegeven bedragen, de financiering van nauwkeurig bepaalde uitgaven mogelijk te maken die niet binnen de voor een of meer andere rubrieken beschikbare maxima zouden kunnen worden gefinancierd; B. overwegende dat de Commissie had voorgesteld middelen uit het flexibiliteitsinstrument ter beschikking te stellen ter aanvulling van de beschikbare financiering op de algemene begroting van de Unie voor het begrotingsjaar 2019 boven het maximum van rubriek 3 voor een bedrag van 985 629 138 EUR ter financiering van maatregelen op het gebied van migratie, vluchtelingen en veiligheid; C. overwegende dat vertegenwoordigers van het Parlement en de Raad op de begrotingstrialoog van 4 december 2018 overeen zijn gekomen om middelen uit het flexibiliteitsinstrument ter beschikking te stellen ter hoogte van 178 715 475 EUR als resultaat van de verhogingen van de programma's Horizon 2020 en Erasmus+ in subrubriek 1a; 1. stemt er mee in middelen uit het flexibiliteitsinstrument ter beschikking te stellen voor een bedrag van 1 164 344 613 EUR aan vastleggingskredieten; 2. herhaalt dat het gebruik van dit instrument, waarin artikel 11 van de MFK-verordening voorziet, eens te meer aantoont dat de begroting van de Unie absoluut flexibeler moet zijn; 3. herhaalt zijn standpunt dat het van oudsher verdedigt, namelijk dat de betalingen die voortvloeien uit eerder via het flexibiliteitsinstrument beschikbaar gestelde vastleggingen alleen bovenop de MFK-maxima kunnen worden geboekt; 4. hecht zijn goedkeuring aan het bij deze resolutie gevoegde besluit; 5. verzoekt zijn Voorzitter dit besluit samen met de voorzitter van de Raad te ondertekenen en zorg te dragen voor publicatie ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie ; 6. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie, met inbegrip van de bijlage, te doen toekomen aan de Raad en de Commissie. BIJLAGE BESLUIT VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD over de terbeschikkingstelling van middelen uit het flexibiliteitsinstrument ter versterking van belangrijke programma’s betreffende het concurrentievermogen van de EU en ter financiering van onmiddellijke budgettaire maatregelen voor de aanpak van de huidige met migratie, vluchtelingeninstroom en veiligheid verband houdende problemen (De tekst van de bijlage wordt hier niet weergegeven, aangezien deze overeenkomt met de definitieve handeling: Besluit (EU) 2019/276.) Het Europees Parlement, – gezien het voorstel van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad ( COM(2018)0281 – C8‑0221/2018), – gezien Verordening (EG) nr. 2012/2002 van de Raad van 11 november 2002 tot oprichting van het Solidariteitsfonds van de Europese Unie (1) , – gezien Verordening (EU, Euratom) nr. 1311/2013 van de Raad van 2 december 2013 tot bepaling van het meerjarig financieel kader voor de jaren 2014-2020 (2) , en met name artikel 10, – gezien het Interinstitutioneel Akkoord van 2 december 2013 tussen het Europees Parlement, de Raad en de Commissie betreffende de begrotingsdiscipline, de samenwerking in begrotingszaken en een goed financieel beheer (3) , en met name punt 11, – gezien de resultaten van de trialoog van 4 december 2018, – gezien het verslag van de Begrotingscommissie ( A8-0453/2018 ), A. overwegende dat, overeenkomstig Verordening (EU) nr. 661/2014 houdende wijziging van Verordening (EG) nr. 2012/2002, is voorgesteld een bedrag van 50 000 000 EUR beschikbaar te stellen voor de betaling van voorschotten en de betrokken kredieten in de algemene begroting van de Unie op te nemen; 1. hecht zijn goedkeuring aan het bij deze resolutie gevoegde besluit; 2. verzoekt zijn Voorzitter dit besluit samen met de voorzitter van de Raad te ondertekenen en zorg te dragen voor publicatie ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie ; 3. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie, met inbegrip van de bijlage, te doen toekomen aan de Raad en de Commissie. BIJLAGE BESLUIT VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD betreffende de beschikbaarstelling van middelen uit het Solidariteitsfonds van de Europese Unie voor de betaling van voorschotten in de algemene begroting van de Unie voor 2019 (De tekst van de bijlage wordt hier niet weergegeven, aangezien deze overeenkomt met de definitieve handeling: Besluit (EU) 2019/277.) Het Europees Parlement, – gezien artikel 314 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien artikel 106 bis van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie, – gezien Besluit 2014/335/EU, Euratom van de Raad van 26 mei 2014 betreffende het stelsel van eigen middelen van de Europese Unie (1) , – gezien Verordening (EU, Euratom) nr. 966/2012 van het Europees Parlement en de Raad van 25 oktober 2012 tot vaststelling van de financiële regels van toepassing op de algemene begroting van de Unie en tot intrekking van Verordening (EG, Euratom) nr. 1605/2002 van de Raad (2) , – gezien Verordening (EU, Euratom) 2018/1046 van het Europees Parlement en de Raad van 18 juli 2018 tot vaststelling van de financiële regels van toepassing op de algemene begroting van de Unie, tot wijziging van Verordeningen (EU) nr. 1296/2013, (EU) nr. 1301/2013, (EU) nr. 1303/2013, (EU) nr. 1304/2013, (EU) nr. 1309/2013, (EU) nr. 1316/2013, (EU) nr. 223/2014, (EU) nr. 283/2014 en Besluit nr. 541/2014/EU en tot intrekking van Verordening (EU, Euratom) nr. 966/2012 (3) , – gezien Verordening (EU, Euratom) nr. 1311/2013 van de Raad van 2 december 2013 tot bepaling van het meerjarig financieel kader voor de jaren 2014‑2020 (4) (de "MFK-verordening"), – gezien het Interinstitutioneel Akkoord van 2 december 2013 tussen het Europees Parlement, de Raad en de Commissie betreffende de begrotingsdiscipline, de samenwerking in begrotingszaken en een goed financieel beheer (5) , – gezien zijn resolutie van 15 maart 2018 over de algemene richtsnoeren voor het opstellen van de begroting (6) , – gezien zijn resolutie van 19 april 2018 over de raming van de ontvangsten en uitgaven van het Europees Parlement voor het begrotingsjaar 2019 (7) , – gezien het ontwerp van algemene begroting van de Europese Unie voor het begrotingsjaar 2019, goedgekeurd door de Commissie op 21 juni 2018 ( COM(2018)0600 ), – gezien het standpunt inzake het ontwerp van algemene begroting van de Europese Unie voor het begrotingsjaar 2019, vastgesteld door de Raad op 4 september 2018 en toegezonden aan het Europees Parlement op 13 september 2018 (11737/2018 – C8‑0410/2018), – gezien zijn resolutie van 5 juli 2018 over het mandaat voor de trialoog over de ontwerpbegroting 2019 (8) , – gezien zijn resolutie van 24 oktober 2018 over het standpunt van de Raad inzake het ontwerp van algemene begroting van de Europese Unie voor het begrotingsjaar 2019 (9) , – gezien het feit dat het bemiddelingscomité geen gemeenschappelijke tekst is overeengekomen binnen de termijn van 21 dagen als bedoeld in artikel 314, lid 6, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien het tweede ontwerp van algemene begroting van de Europese Unie voor het begrotingsjaar 2019, goedgekeurd door de Commissie op 30 november 2018 ( COM(2018)0900 ) overeenkomstig artikel 314, lid 8, VWEU, – gezien de conclusies van de begrotingstrialoog van 4 december 2018, – gezien het standpunt inzake het tweede ontwerp van algemene begroting van de Europese Unie voor het begrotingsjaar 2019, vastgesteld door de Raad op 11 december 2018 (15205/2018 – C8-0499/2018), – gezien artikel 88 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Begrotingscommissie ( A8‑0454/2018 ), 1. brengt in herinnering dat het "ontwerppakket" waarover na moeizame en intensieve onderhandelingen overeenstemming is bereikt tussen het Parlement en de Raad tijdens de trialoog van 4 december 2018, uit twee onderdelen bestaat: de vaststelling van de begroting van de Unie voor 2019 op 165 796,6 miljoen EUR aan vastleggingskredieten en 148 198,9 miljoen EUR aan betalingskredieten, alsmede vier gezamenlijke verklaringen en een unilaterale verklaring; 2. benadrukt dat, ook al komt de ontwerpbegroting (OB) als gewijzigd door de Raad niet volledig tegemoet aan de echte behoefte aan een duurzame, samenhangende en doeltreffende begroting van de Unie, het Parlement ernaar streeft de Unie te voorzien van een begroting die tastbare voordelen voor burgers en ondernemingen oplevert; 3. is verheugd over het overeengekomen totaalbedrag van de vastleggingskredieten, dat 1,728 miljoen EUR hoger is dan in de aanvankelijke lezing van de Raad; is verheugd dat een bedrag van 943 miljoen EUR dat bij de onderhandelingen is overeengekomen bestemd is voor de belangrijkste prioriteiten van het Parlement, namelijk steun voor onderzoekers, jongeren, kmo's, de aanpak van de achterliggende oorzaken van migratie, klimaatverandering, de verhoging van de veiligheid van Unieburgers en defensie; 4. is verheugd dat het overeengekomen totale niveau van de betalingskredieten voor 2019 met 2,4 % is verhoogd ten opzichte van de begroting 2018; wijst er echter op dat het niveau van de betalingen overeenkomt met slechts 0,9 % van het bni van de Unie; benadrukt het belang van de gemeenschappelijke verklaring over de betalingskredieten waarin het Parlement en de Raad toezeggen de nodige besluiten te zullen nemen om alle naar behoren gerechtvaardigde behoeften te dekken; 5. betreurt dat de Raad, met als voorwendsel niet over voldoende tijd te beschikken om het te analyseren, principieel weigerde om in het kader van de begrotingsprocedure 2019 een discussie aan te gaan over het gebruik van het nieuwe artikel 15, lid 3, van het Financieel Reglement, dat het mogelijk maakt om vrijgemaakte bedragen voor onderzoek opnieuw beschikbaar te stellen in het kader van de jaarlijkse begrotingsprocedure; verzoekt de Commissie daarom ten minste twee keer per jaar specifiek verslag uit te brengen van de vrijgemaakte bedragen voor onderzoeksprogramma's en alle relevante informatie en elementen te leveren inzake artikel 15, lid 3, en om het gebruik hiervan voor te stellen in het kader van de begrotingsprocedure 2020; 6. betreurt opnieuw dat het Parlement, als een van de twee takken van de begrotingsautoriteit, niet door de Raad en de Commissie was betrokken bij de discussies over de verlenging van de faciliteit voor vluchtelingen in Turkije (FRT); betreurt het onwrikbare standpunt van de Raad over de financiering van de tweede tranche van de FRT, waar van de begroting van de Unie een bedrag van 2 miljard EUR aan zal worden bijgedragen, terwijl de lidstaten 1 miljard EUR zullen bijdragen; herhaalt zijn traditionele standpunt dat nieuwe initiatieven niet mogen worden gefinancierd ten koste van bestaande externe projecten van de Unie; betreurt dat door de onwillige houding van de Raad de maxima van het huidige MFK niet zijn verhoogd bij de tussentijdse herziening, en dat het MFK onvoldoende flexibel is gebleken om in te spelen op onvoorziene omstandigheden; benadrukt dat hieruit lering moet worden getrokken voor het MFK na 2021 om onder meer te voorkomen dat satellietbegrotingen ontstaan, zoals de FRT; 7. dringt erop aan om overeenkomstig de gemeenschappelijke verklaring van het Parlement, de Raad en de Commissie de overeengekomen verhoging van de programma's Horizon 2020 en Erasmus+ met 100 miljoen EUR via een gewijzigde begroting in 2019 niet te financieren met herschikkingen van middelen afkomstig van andere programma's, maar met verse kredieten; 8. is ingenomen met de invoering van tien extra posten en de daarmee samenhangende verhoging van de kredieten voor Europol, gezien de grotere steun die Europol aan de lidstaten verleent in het kader van de samenwerking op het gebied van wetshandhaving en de betrokkenheid van Europol bij de bestrijding van terrorisme en cybercriminaliteit; 9. verwelkomt de invoering van 5 posten en de daarmee samenhangende verhoging van de kredieten door de Commissie in de OB 2019, om te voorkomen dat er knelpunten ontstaan die nadelig zouden kunnen zijn voor de productiviteit van de rechtbanken in het kader van nieuwe activiteiten van het Hof en van een voortdurende toename van de werklast, met name ten gevolge van de brexit; wijst er echter op dat het HvJ in feite behoefte had aan 16 nieuwe vaste posten voor ondersteunende diensten; 10. verwelkomt de verhoging van de begrotingslijn voor de strategische communicatiecapaciteit van de EDEO, om een sterkere gecoördineerde reactie van de Unie op het probleem van desinformatie te waarborgen; 11. hecht zijn goedkeuring aan het standpunt van de Raad inzake het tweede ontwerp van algemene begroting van de Europese Unie voor het begrotingsjaar 2019, alsmede met de bij deze resolutie gevoegde gemeenschappelijke verklaringen; 12. verzoekt zijn Voorzitter te constateren dat de algemene begroting van de Europese Unie voor het begrotingsjaar 2019 definitief is vastgesteld en zorg te dragen voor publicatie ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie; 13. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad, de Commissie, de overige instellingen en de betrokken organen, alsmede aan de nationale parlementen. BIJLAGE ONTWERPPAKKET Begroting 2019 – Gezamenlijke conclusies Deze gezamenlijke conclusies hebben betrekking op de volgende punten: 1. Begroting 2019 2. Verklaringen Samenvatting Het ontwerppakket behelst het volgende: — de vastleggingskredieten (VK) in de begroting 2019 zijn vastgesteld op in totaal 165 795,6 miljoen EUR. Algemeen blijft er daardoor een marge onder de MFK-plafonds voor 2019 over van 1 291,1 miljoen EUR aan VK; — de betalingskredieten (BK) in de begroting 2019 zijn vastgesteld op in totaal 148 198,9 miljoen EUR; — voor 2019 wordt het flexibiliteitsinstrument aangesproken voor een bedrag van 1 164,3 miljoen EUR voor subrubriek 1a ( Concurrentievermogen voor groei en werkgelegenheid ) en rubriek 3 ( Veiligheid en burgerschap ); — de overkoepelende marge voor vastleggingen wordt voor een bedrag van 1 476,0 miljoen EUR gebruikt voor subrubriek 1a ( Concurrentievermogen voor groei en werkgelegenheid ), subrubriek 1b ( Economische, sociale en territoriale samenhang ) en rubriek 4 ( Europa als wereldspeler ); — de marge voor onvoorziene uitgaven waarvan in 2017 is gebruikgemaakt, is gecompenseerd voor 253,9 miljoen EUR, te verrekenen met de niet-toegewezen marges van rubriek 5 ( Administratie ); — de BK voor 2019 in verband met de beschikbaarstelling van middelen uit het flexibiliteitsinstrument in 2016, 2017, 2018 en 2019 worden door de Commissie geraamd op 961,9 miljoen EUR. 1. Begroting 2019 Het Europees Parlement en de Raad hebben overeenstemming bereikt over de gezamenlijke conclusies in de punten 1.1 tot en met 1.6 hierna. 1.1. Horizontale kwesties Gedecentraliseerde agentschappen De bijdrage van de EU (in VK en BK) en het aantal ambten voor gedecentraliseerde agentschappen worden bepaald op het niveau dat de Commissie heeft voorgesteld in de tweede ontwerpbegroting (tweede OB). Uitvoerende agentschappen De bijdrage van de EU (in VK en BK) en het aantal ambten voor uitvoerende agentschappen worden bepaald op het niveau dat de Commissie heeft voorgesteld in de tweede OB. Proefprojecten/Voorbereidende acties Er is overeenstemming over een uitgebreid pakket van 75 proef-projecten/voorbereidende acties (PP/VA), zoals voorgesteld door de Commissie in de tweede OB. Wanneer voor een proefproject of een voorbereidende actie een bestaande rechtsgrond lijkt te bestaan, kan de Commissie voorstellen de kredieten over te schrijven naar de overeenkomstige rechtsgrond om de uitvoering van de actie te vergemakkelijken. Dit pakket, dat het Europees Parlement in zijn lezing van de oorspronkelijke ontwerpbegroting had voorgesteld, is volledig in overeenstemming met de maxima voor PP/VA die in het Financieel Reglement zijn vastgelegd. 1.2. Uitgavenrubrieken van het financieel kader - vastleggingskredieten Rubriek 1a De VK zijn vastgesteld op het niveau dat de Commissie in de tweede OB heeft voorgesteld, maar met de aanpassingen die in de onderstaande tabel zijn opgenomen. in EUR Begrotingsonderdeel / programma Naam Verschil in vastleggingskredieten Tweede OB 2019 Begroting 2019 Verschil 1.1.31 Horizon 2020 150 000 000 08 02 03 04 Realiseren van een hulpbronefficiënt, milieuvriendelijk, veilig en naadloos geïntegreerd Europees vervoersysteem 252 946 905 260 946 905 8 000 000 08 02 08 Kmo-instrument 541 589 527 641 589 527 100 000 000 09 04 01 01 Stimuleren van onderzoek in toekomstige en opkomende technologieën 429 937 089 442 937 089 13 000 000 15 03 01 01 Marie Skłodowska-Curie-acties – Nieuwe vaardigheden, kennis en innovatie genereren, ontwikkelen en overdragen 916 586 364 945 586 364 29 000 000 1.1.5 Onderwijs, opleiding en sport (Erasmus+) 40 000 000 15 02 01 01 Bevordering van uitmuntendheid en samenwerking in de Europese onderwijs- en opleidingssector en het belang daarvan voor de arbeidsmarkt 2 411 836 200 2 441 036 200 29 200 000 15 02 01 02 Bevordering van uitmuntendheid en samenwerking op het gebied van de Europese jeugd en de participatie van jongeren aan het Europees democratisch leven 175 070 000 185 870 000 10 800 000 Totaal 190 000 000 Als gevolg hiervan wordt het overeengekomen niveau van de VK vastgesteld op 23 335,4 miljoen EUR, waardoor geen marge onder het uitgavenplafond van subrubriek 1a overblijft, en wordt gebruikgemaakt van de overkoepelende marge voor vastleggingen voor een bedrag van 74,7 miljoen EUR en van het flexibiliteitsinstrument voor een bedrag van 178,7 miljoen EUR. Subrubriek 1b De VK worden bepaald op het niveau dat de Commissie heeft voorgesteld in de tweede OB. Als gevolg hiervan wordt het overeengekomen niveau van de VK vastgesteld op 57 192,0 miljoen EUR, waardoor geen marge onder het uitgavenplafond van subrubriek 1b overblijft, en wordt gebruikgemaakt van de overkoepelende marge voor vastleggingen voor een bedrag van 350,0 miljoen EUR. Rubriek 2 De VK worden bepaald op het niveau dat de Commissie heeft voorgesteld in de tweede OB. Als gevolg hiervan wordt het overeengekomen niveau van de VK bepaald op 59 642,1 miljoen EUR, waardoor een marge van 701,9 miljoen EUR overblijft. Rubriek 3 De VK worden bepaald op het niveau dat de Commissie heeft voorgesteld in de tweede OB. Als gevolg hiervan wordt het overeengekomen niveau van de VK bepaald op 3 786,6 miljoen EUR, waardoor geen marge overblijft onder het uitgavenplafond van rubriek 3, en wordt gebruikgemaakt van het flexilibiteitsinstrument voor een bedrag van 985,6 miljoen EUR. Rubriek 4 De VK worden bepaald op het niveau dat de Commissie heeft voorgesteld in de tweede OB. Als gevolg hiervan wordt het overeengekomen niveau van de VK vastgesteld op 11 319,3 miljoen EUR, waardoor geen marge onder het uitgavenplafond van rubriek 4 overblijft, en wordt gebruikgemaakt van de overkoepelende marge voor vastleggingen voor een bedrag van 1 051,3 miljoen EUR. Rubriek 5 Het aantal ambten in de personeelsformaties van de instellingen en de kredieten worden vastgesteld op het niveau dat de Commissie heeft voorgesteld in de tweede OB. Bijgevolg, en nadat rekening werd gehouden met de PP/VA (4,1 miljoen EUR) die hierboven zijn voorgesteld onder punt 1.1, wordt het overeengekomen niveau van de VK vastgesteld op 9 943,0 miljoen EUR, waardoor er een marge van 589,1 miljoen EUR onder het uitgavenplafond van rubriek 5 overblijft, na gebruik van een bedrag van 253,9 miljoen EUR ter verrekening van de mobilisering van de marge voor onvoorziene uitgaven in 2017. Speciale instrumenten: EFG, EAR en SFEU De VK voor het Europees Fonds voor aanpassing aan de globalisering (EFG), voor de reserve voor noodhulp (EAR) en voor het Solidariteitsfonds van de Europese Unie (SFEU) worden vastgesteld op het niveau dat de Commissie heeft voorgesteld in de tweede OB. 1.3. Betalingskredieten De totale hoogte van de betalingskredieten in de begroting 2019 is vastgesteld op het niveau dat de Commissie heeft voorgesteld in de tweede OB. 1.4. Begrotingstoelichtingen De door de Commissie in de tweede OB voorgestelde begrotingstoelichtingen worden goedgekeurd, met uitzondering van de volgende begrotingsonderdelen: — Artikel 08 02 08 ( Kmo-instrument ) van de afdeling "Commissie" van de begroting, waarvoor de in de oorspronkelijke OB voorgestelde tekst wordt goedgekeurd; — Post 2 2 1 4 ( Strategische communicatiecapaciteit ) van de afdeling "Europese Dienst voor extern optreden" van de begroting, waarvoor de tekst in de lezing van het Europees Parlement van de oorspronkelijke OB wordt goedgekeurd. 1.5. Nomenclatuur De door de Commissie in de tweede OB voorgestelde nomenclatuur wordt goedgekeurd. 1.6. Reserves De door de Commissie in de tweede OB voorgestelde reserves worden goedgekeurd. Daarnaast wordt een bedrag van 19 321 000 EUR aan VK en BK in de reserve opgenomen in afwachting van de aanneming van het Commissievoorstel ( COM(2018)0632 ) van 12 september 2018 voor artikel 18 02 03 ( Europees Grens- en kustwachtagentschap (Frontex) ). 2. Verklaringen 2.1. Gezamenlijke verklaring van het Europees Parlement, de Raad en de Commissie inzake betalingskredieten Het Europees Parlement en de Raad herinneren eraan dat in het licht van de uitvoering moet worden gezorgd voor een ordelijke ontwikkeling van de betalingen ten opzichte van de vastleggingskredieten om een abnormaal niveau van onbetaalde rekeningen aan het eind van het jaar te voorkomen. Het Europees Parlement en de Raad verzoeken de Commissie nauwlettend te blijven toezien op de uitvoering van de programma's voor 2014-2020. Daartoe verzoeken zij de Commissie om tijdig geactualiseerde cijfers over de stand van uitvoering en de ramingen met betrekking tot de in 2019 benodigde betalingskredieten voor te leggen. Het Europees Parlement en de Raad verzoeken de Commissie, indien uit de cijfers blijkt dat de kredieten in de begroting 2019 ontoereikend zijn om in de behoeften te voorzien, zo spoedig mogelijk een passende oplossing te presenteren, onder andere een gewijzigde begroting, opdat de begrotingsautoriteit te zijner tijd de nodige besluiten voor naar behoren gerechtvaardigde behoeften kan nemen. Waar nodig houden het Europees Parlement en de Raad rekening met het spoedeisende karakter van de zaak. 2.2. Gezamenlijke verklaring van het Europees Parlement, de Raad en de Commissie over het jongerenwerkgelegenheidsinitiatief Het Europees Parlement, de Raad en de Commissie brengen in herinnering dat het terugdringen van de jeugdwerkloosheid hoog op de politieke agenda blijft staan, en geven nogmaals uiting aan hun vastbeslotenheid om de begrotingsmiddelen, en in het bijzonder het jongerenwerkgelegenheidsinitiatief (YEI), optimaal te benutten om deze doelstelling te bereiken. Het Europees Parlement en de Raad nemen nota van de voorbije ervaring inzake de verhoging van middelen van de specifieke toewijzing voor het jongeren-werkgelegenheidsinitiatief, die omvangrijke amendementen aan programma's heeft veroorzaakt om vanuit het Europees Sociaal Fonds (ESF) ten minste hetzelfde bedrag bij te dragen als de bijstand van de speciale toewijzing voor het YEI. Daarom verzoeken het Europees Parlement en de Raad de Commissie een wetgevings¬voorstel voor te leggen voor vlotte uitvoering van de extra begrotingsmiddelen voor het YEI. Het Europees Parlement en de Raad komen overeen dit voorstel snel te bespreken, rekening houdend met de nakende verkiezingen voor het Europees Parlement, teneinde de herprogrammering in 2019 zo vlot mogelijk te doen verlopen. 2.3. Eenzijdige verklaring van de Commissie over het jongerenwerkgelegenheidsinitiatief Onverminderd de bevoegdheden van de begrotingsautoriteit, bevestigt de Commissie dat de overeengekomen verhoging van het jongerenwerkgelegenheidsinitiatief voor 2019 niet zal worden beschouwd als een vervroeging van het momenteel voor 2020 geplande bedrag wanneer zij de geactualiseerde financiële programmering en het wetgevingsvoorstel voor de herziening van de verordening gemeenschappelijke bepalingen voorstelt. 2.4. Gezamenlijke verklaring van het Europees Parlement, de Raad en de Commissie over de klimaatmainstreaming Het Europees Parlement, de Raad en de Commissie herinneren aan het belang van een koolstofarme, hulpbronnenefficiënte en klimaatbestendige economie. Om dit te bereiken, zijn het Europees Parlement en de Raad overeengekomen om voor de periode 2014-2020 ten minste 20 % van de EU-begroting aan klimaatgerelateerde uitgaven te spenderen. Gemiddeld - ook al haalt de begroting 2019 als enige het streefcijfer van 20 % - geeft de huidige voorspelling voor de hele periode 2014-2020 aan dat 19,3 % van de EU-begroting aan klimaatactie zal worden besteed, wat voornamelijk te wijten is aan de vertraging in de uitvoering van de Europese structuur- en investeringsfondsen aan het begin van de periode. Het Europees Parlement en de Raad nemen nota van deze evolutie en verzoeken de Commissie alles in het werk te stellen om voor de hele periode 2014-2020 het streefcijfer van 20 % te halen. 2.5. Gezamenlijke verklaring van het Europees Parlement, de Raad en de Commissie over het verhogen van subrubriek 1a door middel van een gewijzigde begroting Wegens de beperkte beschikbare middelen in het flexibiliteitsinstrument en de overkoepelende marge voor vastleggingen, zijn het Europees Parlement en de Raad overeengekomen om in een gewijzigde begroting in 2019 100 miljoen EUR te budgetteren ter verhoging van H2020 en Erasmus+. De Commissie zal deze gewijzigde begroting, die verder geen andere elementen zal bevatten, presenteren zodra de technische bijstelling van het meerjarig financieel kader voor 2020, met inbegrip van de berekening van de overkoepelende marge voor vastleggingen, in het voorjaar van 2019 zal zijn afgerond. Dit geldt onverminderd eventuele normale technische correcties waarom de Commissie verzocht zal worden met het oog op een ordelijke uitvoering van de begroting 2019. Het Europees Parlement en de Raad zeggen toe het ontwerp van gewijzigde begroting voor 2019, zoals voorgelegd door de Commissie, snel te zullen behandelen. (Goedkeuring) Het Europees Parlement, – gezien het ontwerp van besluit van de Raad (07964/2018), – gezien het ontwerp van economische partnerschapsovereenkomst tussen de Europese Unie, enerzijds, en Japan, anderzijds (07965/2018), – gezien het verzoek om goedkeuring dat de Raad heeft ingediend krachtens artikel 91, artikel 100, lid 2, artikel 207, lid 4, eerste alinea, artikel 218, lid 6, tweede alinea, onder a), v), en artikel 218, lid 7, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (C8-0382/2018), – gezien zijn niet-wetgevingsresolutie van 12 december 2018 (1) over het ontwerp van besluit, – gezien artikel 99, leden 1 en 4, en artikel 108, lid 7, van zijn Reglement, – gezien de aanbeveling van de Commissie internationale handel en het advies van de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en voedselveiligheid en het advies in briefvorm van de Commissie landbouw en plattelandsontwikkeling ( A8-0366/2018 ), 1. hecht zijn goedkeuring aan de sluiting van de overeenkomst; 2. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en aan de Commissie, alsmede aan de regeringen en parlementen van de lidstaten en Japan. Het Europees Parlement, – gezien het ontwerp van besluit van de Raad (07964/2018), – gezien de overeenkomst tussen de Europese Unie en Japan betreffende een economisch partnerschap (07965/2018), – gezien het verzoek om goedkeuring dat de Raad heeft ingediend krachtens artikel 91, artikel 100, lid 2, artikel 207, lid 4, eerste alinea, artikel 218, lid 6, tweede alinea, onder a), v), en artikel 218, lid 7, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU) (C8-0382/2018), – gezien de gezamenlijke verklaring van de 25e topontmoeting EU-Japan van 17 juli 2018, – gezien de strategische partnerschapsovereenkomst die de EU en Japan op 17 juli 2018 hebben gesloten, – gezien de onderhandelingsrichtsnoeren voor een vrijhandelsovereenkomst met Japan die op 29 november 2012 door de Raad zijn aangenomen en op 14 september 2017 zijn gepubliceerd, – gezien zijn resolutie van 25 oktober 2012 over de handelsbesprekingen tussen de EU en Japan (1) , – gezien de resoluties van het Europees Parlement van 3 februari 2016 houdende aanbevelingen van het Europees Parlement aan de Commissie voor de onderhandelingen over de Overeenkomst betreffende de handel in diensten (TiSA) (2) , en van 12 december 2017 getiteld "Naar een digitale handelsstrategie" (3) , – gezien het eindverslag van de handelsgerelateerde duurzaamheidseffectbeoordeling van de vrijhandelsovereenkomst tussen de EU en Japan van april 2016 en de analyse van de economische weerslag van de overeenkomst tussen de Europese Unie en Japan betreffende een economisch partnerschap die door het directoraat-generaal Handel van de Europese Commissie in juni 2018 is gepubliceerd, – gezien de gezamenlijke verklaring van de 38e interparlementaire vergadering EU-Japan van 10 mei 2018, – gezien de Agenda 2030 voor duurzame ontwikkeling, goedgekeurd tijdens de top van de Verenigde Naties over duurzame ontwikkeling in september 2015 in New York, – gezien de mededeling van de Commissie getiteld "Handel voor iedereen – Naar een meer verantwoord handels- en investeringsbeleid" van oktober 2015, – gezien het non-paper van de diensten van de Commissie van 26 februari 2018 getiteld "Feedback and way forward on improving the implementation and enforcement of Trade and Sustainable Development chapters in EU Free Trade Agreements", – gezien de adviezen van het Europees Economisch en Sociaal Comité van 15 oktober 2014 over de rol van het maatschappelijk middenveld in de vrijhandelsovereenkomst tussen de EU en Japan en van 14 februari 2018 over hoofdstukken over handel en duurzame ontwikkeling in vrijhandelsovereenkomsten van de EU, – gezien het vijftienpuntenplan van de Commissie van 26 februari 2018 om hoofdstukken over handel en duurzame ontwikkeling van de EU doeltreffender te maken, – gezien advies 2/15 van het Hof van Justitie van de Europese Unie van 16 mei 2017, krachtens artikel 218, lid 11 VWEU, waarom de Commissie op 10 juli 2015 had verzocht, – gezien Protocol nr. 26 bij het VWEU over diensten van algemeen belang, – gezien de artikelen 2 en 21 van het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU), – gezien de artikelen 168 t/m 191 VWEU en, in het bijzonder, artikel 191, lid 2, VWEU, – gezien de artikelen 91, 100, lid 2, en 207 VWEU, en artikel 218 VWEU, in het bijzonder lid 10 ervan, – gezien zijn wetgevingsresolutie van 12 december 2018 (4) over het ontwerp van besluit van de Raad, – gezien artikel 99, lid 2, van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie internationale handel ( A8-0367/2018 ), A. overwegende dat de Unie en Japan grondwaarden delen, zoals de eerbiediging van de mensenrechten, democratie en de rechtsstaat, alsook een sterke inzet voor duurzame ontwikkeling en een gereguleerd stelsel van de Wereldhandelsorganisatie (WTO); B. overwegende dat de economische partnerschapsovereenkomst tussen de EU en Japan (EPO) een strategische dimensie heeft en de belangrijkste bilaterale handelsovereenkomst is die ooit door de Unie gesloten is aangezien deze op bijna een derde van het wereldwijde bbp, bijna 40 % van de wereldhandel en ruim 600 miljoen mensen betrekking heeft; C. overwegende dat Japan de op twee na grootste consumentenmarkt ter wereld is, maar slechts de zesde uitvoermarkt voor de Unie, waaruit blijkt hoeveel nog te winnen valt bij bilaterale handel; D. overwegende dat volgens meerdere ex-ante studies en analyses over de weerslag van de EPO tussen de EU en Japan de overeenkomst positieve effecten kan hebben in termen van bbp, groei, inkomsten, handel, productiviteit en werkgelegenheid voor zowel de Unie als Japan, in overeenstemming met het doel om "slimme, duurzame en inclusieve groei" teweeg te brengen; overwegende dat de overeenkomst eveneens voordelen voor consumenten met zich mee kan brengen door de prijzen te verlagen en het aanbod aan goederen en diensten voor consumenten te verruimen; overwegende dat de Unie de bestaande instrumenten zou moeten verbeteren om werknemers en bedrijven erbij te helpen zich aan te passen aan de nieuwe mogelijkheden en de mogelijke negatieve effecten van de globalisering en handelsovereenkomsten; overwegende dat het succes van de overeenkomst ook beoordeeld zou moeten worden op basis van haar bijdrage aan de realisatie van de duurzame-ontwikkelingsdoelstellingen tegen 2030; E. overwegende dat het Parlement vanaf het begin toezicht heeft gehouden op deze onderhandelingen en de onderhandelaars onder andere heeft opgeroepen om de belangen van burgers, het maatschappelijk middenveld en ondernemingen te behartigen en transparant te werk te gaan, hetgeen heeft geleid tot betere toegang tot documenten, regelmatige rapportage over de onderhandelingen en betere communicatie; overwegende dat de procedure voor de sluiting van handelsovereenkomsten in de toekomst verder kan worden verbeterd, met name door EU-voorstellen te delen en ervoor te zorgen dat de Raad de onderhandelingsrichtsnoeren systematisch publiceert alvorens de onderhandelingen aan te vatten; F. overwegende dat het van cruciaal belang is dat de door de overeenkomst geboden handelspreferenties en mogelijkheden toegankelijk zijn en ten volle worden benut; 1. is van mening dat deze overeenkomst van fundamenteel strategisch belang voor beide partners en de rest van de wereld is, dat deze een tijdige blijk van steun vertegenwoordigt voor open, eerlijke en op waarden en regels gebaseerde handel en tegelijkertijd hoge normen bevordert, namelijk op het gebied van milieu, voedselveiligheid, consumentenbescherming en arbeidsrechten, op een moment waarop de internationale orde met ernstig protectionisme kampt; waarschuwt dat dergelijk protectionisme geen optie vormt en dat de status quo in het handelsbeleid niet langer houdbaar is; 2. is verheugd dat de EPO ambitieus en alomvattend van aard is en inspeelt op de prioriteiten zoals opgenomen in de resolutie van het Parlement van 25 oktober 2012 over de handelsbesprekingen tussen de EU en Japan; 3. stelt in het bijzonder vast hoe sterk handelsliberalisering in de EPO wordt nagestreefd: bij de volledige inwerkingtreding van de overeenkomst zullen 99% van de EU-tarieflijnen en 97% van de Japanse tarieflijnen zijn geliberaliseerd, ook voor industrieproducten in sectoren waarin de EU een sterke concurrentiepositie heeft, in combinatie met maatregelen om de meest kwetsbare producten te beschermen door middel van rechtenvrije contingenten, verlaagde rechten of afbouwperiodes; onderstreept dat de EPO een antifraudeclausule bevat, die het de EU mogelijk maakt om in geval van fraude of weigering om medewerking te verlenen in douaneaangelegenheden, handelspreferenties in te trekken, en tegelijk te garanderen dat legitieme handelaars daar geen negatieve gevolgen van ondervinden; 4. wijst erop dat het EU-tarief voor auto's over een periode van zeven jaar zal worden afgebouwd; verzoekt de Commissie waakzaam te blijven ten aanzien van de ontwikkeling van de handelsstromen met betrekking tot auto's gedurende die periode, teneinde een eventuele verstoring van de Europese markt te voorkomen en er een oplossing voor te vinden; benadrukt echter dat een aanzienlijk aantal van de in de EU verkochte Japanse voertuigmerken in de EU wordt vervaardigd; 5. wijst erop dat Japan is begonnen met de afbouw van onnodige niet-tarifaire maatregelen (NTM’s) op een groot aantal gebieden zoals voertuigen, levensmiddelenadditieven, sanitaire en fytosanitaire voorschriften, etikettering van levensmiddelen en cosmetica, waardoor de nalevingskosten afnemen en een voorspelbaarder regelgevingskader ontstaat; herinnert aan het recht van een land om zijn nationale normen strenger dan de internationale normen te maken wanneer dit gerechtvaardigd is om redenen van de volksgezondheid, veiligheid of consumentenbescherming; neemt eveneens nota van Japans verbintenis om zijn normen voor auto's in overeenstemming te brengen met de internationale normen van de Economische Commissie voor Europa van de VN, die EU-autofabrikanten ook naleven; 6. juicht toe dat Japan met name niet-discriminatoire toegang zal verlenen aan EU-leveranciers tot de aanbestedingsmarkt van 54 kernsteden en het aantal betrokken steden nog verder kan uitbreiden, de "operationele-veiligheidsclausule" zal schrappen, die spoorwegleveranciers uit de EU in de praktijk de toegang tot de Japanse markt belemmerde, en een maximale transparantie bij openbare aanbestedingen zal nastreven; verzoekt de Commissie om de uitvoering van dit punt nauwkeurig te volgen, zodat de toezeggingen met betrekking tot de openstelling van en de gelijke toegang tot de aanbestedingsmarkt worden nagekomen; wijst erop dat bij de gunning van openbare aanbestedingen eveneens rekening moet worden gehouden met sociale en milieucriteria; benadrukt dat zowel in de EU als in Japan bij openbare aanbestedingen het belang van de burger voorop moet blijven staan; 7. is van mening dat Japan voor landbouwers en voedingsproducenten uit de EU een zeer waardevolle exportmarkt is en merkt op dat circa 85 % van de agrofoodproducten rechtenvrije toegang tot Japan zal krijgen; wijst erop dat na een overgangsperiode ook verwerkte landbouwproducten rechtenvrije toegang tot de Japanse markt zullen genieten; is verheugd over het feit dat de overeenkomst aanzienlijke exportmogelijkheden biedt voor agrofoodproducten uit de EU, zoals wijn, rundvlees, varkensvlees en kaas, en dat deze bescherming biedt aan 205 Europese geografische aanduidingen, met de mogelijkheid om bijkomende geografische aanduidingen toe te voegen, wat een verdere vooruitgang in vergelijking met eerdere handelsovereenkomsten betekent en bijzonder belangrijk is voor kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s) in de voedingssector; roept ertoe op de gesprekken na drie jaar verder te zetten om na te gaan op welke wijze de lijst van beschermde geografische aanduidingen kan worden uitgebreid en verwacht dat beide partijen bijzondere aandacht besteden aan duurzame landbouw, met inbegrip van kleinschalige voedselproductie en plattelandsontwikkeling; 8. onderstreept dat de overeenkomst beste praktijken bevordert om ervoor te zorgen dat consumenten veilige en hoogwaardige (voedings)producten aangeboden krijgen; wijst erop dat niets in de overeenkomst de toepassing van het voorzorgsbeginsel in de EU zoals vervat in het VWEU belet; is verheugd over de opname van een duidelijke verwijzing naar de voorzorgsbenadering in de overeenkomst; wijst erop dat de overeenkomst in geen geval nauwkeurige, begrijpelijke en EU-conforme voedseletikettering in gevaar mag brengen; roept beide partijen ertoe op om bij de uitvoering van de overeenkomst de consumentenbescherming, het consumentenwelzijn en de voedselveiligheid te verhogen en verzoekt de Commissie om specifieke en krachtige bepalingen over consumentenbescherming in alle toekomstige EU-handelsovereenkomsten op te nemen; 9. benadrukt dat beide partijen er alles aan gelegen is om te zorgen voor hoge niveaus van milieu- en arbeidsbescherming en dat die strenge normen niet als handelsbelemmeringen moeten worden beschouwd, en wijst erop dat de overeenkomst eveneens duidelijk maakt dat arbeids- en milieunormen niet mogen worden versoepeld of verlaagd om handel en investeringen aan te trekken; brengt duurzame-ontwikkelingsdoelstelling 5 van de VN-Agenda 2030 voor duurzame ontwikkeling in herinnering; is verheugd dat zowel Japan als de EU de Verklaring van Buenos Aires inzake vrouwen en handel hebben onderschreven en roept beide partijen ertoe op om hun verbintenissen inzake gender en handel in deze overeenkomst aanzienlijk te versterken, met inbegrip van het recht op een gelijk loon; verwacht dat de EU en Japan alle maatregelen nemen die nodig zijn voor de tenuitvoerlegging van de duurzame-ontwikkelingsdoelstellingen bij alles wat zij ondernemen, ook door middel van deze overeenkomst; vraagt de Commissie een ex-post duurzaamheidseffectbeoordeling te maken van de uitvoering van de overeenkomst; 10. is verheugd over de inzet voor de effectieve uitvoering van de Overeenkomst van Parijs ter bestrijding van de klimaatverandering en van andere multilaterale milieuovereenkomsten, evenals voor het duurzaam beheer van bossen (met inbegrip van de bestrijding van illegale houtkap) en visserij (door illegale, ongemelde en ongereglementeerde visserij te bestrijden); benadrukt dat op in de Europese markt ingevoerde producten de wetgeving en normen van de EU van toepassing blijven en dat, in het bijzonder, de houtverordening van de EU (Verordening (EU) nr. 995/2010) verbiedt om illegaal hout in de EU op de markt te brengen en een bindend stelsel van zorgvuldigheidseisen invoert; roept beide partijen ertoe op om nauw samen te werken in het kader van het hoofdstuk over duurzame ontwikkeling, beste praktijken uit te wisselen en de handhaving van de wetgeving op dit gebied te versterken, met name in het kader van de doeltreffendste maatregelen ter bestrijding van illegale houtkap en bij de bijzondere inspanningen om de uitvoer van illegaal gekapt hout uit de EU naar Japan te voorkomen; 11. onderstreept dat in de overeenkomst de duidelijke verbintenis om fundamentele IAO-verdragen (Internationale Arbeidsorganisatie) te ratificeren, is opgenomen; onderstreept dat Japan twee IAO-basisverdragen (over discriminatie en over de afschaffing van gedwongen arbeid) nog moet ratificeren en verwacht dat Japan binnen een redelijke termijn concrete vooruitgang zal boeken voor de ratificatie en effectieve uitvoering van deze verdragen, in overeenstemming met de bepalingen van de EPO; 12. is verheugd dat Japan een interministerieel kader tot stand heeft gebracht om op de uitvoering van de verbintenissen inzake duurzame ontwikkeling toe te zien, met inbegrip van de ratificatie van de IAO-basisverdragen, en dat het comité voor handel en duurzame ontwikkeling waarin de overeenkomst voorziet de opdracht krijgt om over de uitvoering van het hoofdstuk over duurzame ontwikkeling met het maatschappelijke middenveld in dialoog te gaan; 13. herinnert eraan dat het Hof van Justitie van de Europese Unie in paragraaf 161 van advies 2/15 van 16 mei 2017 over de vrijhandelsovereenkomst tussen de EU en Singapore heeft gesteld dat hoofdstukken over handel en duurzame ontwikkeling een directe en onmiddellijke uitwerking op de handel hebben en dat een inbreuk tegen bepalingen inzake duurzame ontwikkeling de tegenpartij het recht verleent om de liberalisering waarin andere bepalingen van de vrijhandelsovereenkomst voorzien te beëindigen of op te schorten; is verheugd over de opname van een herzieningsclausule in het hoofdstuk over handel en duurzame ontwikkeling en roept beide partijen op om deze clausule op passende wijze en tijdig te benutten om de gedane verbintenissen na te leven en de afdwingbaarheid en doeltreffendheid van de arbeids- en milieubepalingen te verbeteren, en daarbij, als een van de handhavingsmethoden, een op sancties gebaseerd mechanisme als laatste redmiddel te overwegen; verzoekt beide partijen niet te wachten tot de herzieningsclausule wordt geactiveerd om stappen te nemen voor de effectieve tenuitvoerlegging, om te waarborgen dat deze EPO een toonaangevende overeenkomst is die de hoogst mogelijke bescherming biedt; verzoekt de Commissie om toe te zien op de naleving van de verbintenissen in het hoofdstuk over handel en duurzame ontwikkeling en om met Japan samen te werken aan de uitvoering ervan in overeenstemming met het vijftienpunten-non-paper van de Commissie met het oog op de uitvoering van het hoofdstuk over handel en duurzame ontwikkeling; 14. onderstreept dat op grond van de EPO de autoriteiten van de lidstaten het recht behouden om openbare diensten op plaatselijk, regionaal of nationaal niveau volledig te bepalen, te verlenen en te reguleren, en dat een "negatieve lijst" waarin deze overeenkomst voorziet regeringen niet belet om geprivatiseerde diensten opnieuw tot openbare diensten te maken of om vrijelijk nieuwe nutsvoorzieningen te ontwikkelen; meent dat in beginsel het gebruik van positieve lijsten zoals in de Algemene Overeenkomst inzake de handel in diensten (General Agreement on Trade in Services, GATS) van de WTO, de voorkeur verdient; neemt nota van de door beide partijen in de EPO gedane verbintenis om het openbare waterbeheer te beschermen als onderdeel van de algemene uitzondering voor openbare nutsvoorzieningen; 15. meent dat verbintenissen betreffende markttoegang voor grensoverschrijdende diensten, met inbegrip van e-handel, maritiem vervoer, postdiensten, energie en telecommunicatie, de handel in diensten een flinke duw in de rug kunnen geven; is van mening dat de overeenkomst het voor ondernemingen uit de EU eenvoudiger zal maken om op de Japanse markt diensten te verlenen doordat deze een eerlijkere behandeling waarborgt; herinnert dat doelstellingen van overheidsbeleid moeten worden beschermd, onder andere op het gebied van cyberveiligheid, en dat beleidsruimte moet worden behouden om toekomstige uitdagingen op het gebied van regelgeving aan te kunnen gaan; 16. wijst erop dat de EPO voorziet in tijdelijke verhuizing van beroepsbeoefenaars naar een ander land ("mode-4") en dat beide zijden zich verbinden tot overplaatsingen binnen ondernemingen in circa 40 sectoren en voor zelfstandigen in circa 20 sectoren, wat helpt om via directe buitenlandse investeringen banden tussen de EU en Japan te bewerkstelligen; 17. benadrukt dat de overeenkomst het soevereine recht om de financiële en bankensector aan regels te onderwerpen om prudentiële en toezichtsredenen, overeind houdt; roept beide partijen ertoe op om het forum voor financiële regelgeving te gebruiken om het wereldwijde financiële systeem te verbeteren; 18. is verheugd over belangrijke vernieuwingen, zoals specifieke hoofdstukken of bepalingen betreffende de Overeenkomst van Parijs, betreffende kmo's en betreffende corporate governance, om maatschappelijk verantwoord ondernemen te bevorderen op basis van de beginselen van de G20 en de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO); maant beide partijen ertoe aan om actief te ijveren voor maatschappelijk verantwoord ondernemen; 19. benadrukt dat samenwerking op regelgevingsgebied vrijwillig is en dat deze op geen enkele manier het recht om te reguleren beperkt; herinnert eraan dat de overeenkomende bepalingen ten uitvoer moeten worden gelegd met volledige inachtneming van de bevoegdheden van de medewetgevers; is verheugd over het feit dat in het hoofdstuk over samenwerking op regelgevingsgebied duidelijk vermeld staat de in het VWEU neergelegde beginselen, zoals het voorzorgsbeginsel, ten volle moeten worden geëerbiedigd; 20. roept op tot transparantie over de werking van de commissie samenwerking op regelgevingsgebied en tot gepaste deelname van alle belanghebbenden, met name vakverenigingen en maatschappelijke organisaties, wat een vereiste is om het vertrouwen van het publiek in de overeenkomst en haar gevolgen verder te ontwikkelen; benadrukt dat het Parlement op regelmatige basis moet worden ingelicht over de beslissingen die in de commissie samenwerking op regelgevingsgebied worden genomen; 21. merkt op dat onderhandelingen over een afzonderlijke investeringsovereenkomst gaande zijn, die het Europees Parlement van nabij zal volgen; merkt op dat de Commissie een stelsel van investeringsgerechten heeft opgenomen in overeenkomsten met andere partners, aangezien er nog geen multilateraal investeringsgerecht is opgericht; herhaalt dat het oude, particuliere systeem voor de beslechting van geschillen tussen investeerders en staten (ISDS) niet acceptabel is en dat er geen mandaat is om hierop terug te komen; 22. is verheugd dat de EU en Japan op 17 juli 2018 hun gesprekken over een besluit inzake wederzijdse adequaatheid met succes hebben afgerond en zijn overeengekomen om elkaars systemen voor gegevensbescherming als "gelijkwaardig" te erkennen, waardoor gegevens veiliger tussen de EU en Japan zullen kunnen worden uitgewisseld; benadrukt de belangrijke rol van de respectievelijke gegevensbeschermingsautoriteiten om ervoor te zorgen dat gegevens op toereikende wijze worden beschermd; merkt op dat de overeenkomst een "rendez-vousclausule" bevat die voorziet in een beoordeling van het vraagstuk van de grensoverschrijdende overdracht van gegevensbepalingen binnen drie jaar en erkent het toenemende belang van de digitale economie voor groei en werkgelegenheid; herinnert eraan dat alle handelsovereenkomsten het EU-acquis over gegevensbescherming en over privacybescherming, met inbegrip van de algemene verordening gegevensbescherming (Verordening (EU) 2016/679), volledig moeten eerbiedigen, en benadrukt dat het Parlement goedkeuring moet geven aan ieder toekomstig resultaat en dat de fundamentele rechten van de burgers van de EU te allen tijde gevrijwaard moeten blijven; 23. roept de Commissie op om de samenwerking en coördinatie met Japan over multilaterale vraagstukken te vergroten, in nauwe samenwerking met andere strategische partners, teneinde de internationale normen en een open, eerlijk en sterk multilateraal handelssysteem op basis van de naleving van de WTO-regels en andere internationale normen, te verdedigen en verder te ontwikkelen; 24. benadrukt dat 78 % van de ondernemingen in de EU die naar Japan exporteren kleinere ondernemingen zijn en is verheugd dat de EPO een afzonderlijk hoofdstuk over kmo’s bevat opdat zij een zo groot mogelijk voordeel uit de overeenkomst kunnen behalen, namelijk via bepalingen waarin beide partijen zich ertoe verbinden om over de markttoegang transparantie te verschaffen en relevante informatie te delen; roept op tot de spoedige oprichting van kmo-contactpunten en een website om ervoor te zorgen dat relevante informatie over markttoegang beschikbaar is voor kmo's; 25. roept de Commissie ertoe op om nauwlettend toe te zien op de daadwerkelijke uitvoering van de overeengekomen afschaffing van de NTMs, evenals het beheer van de tariefcontingenten voor landbouwproducten, en het Parlement hiervan verslag uit te brengen; 26. roept beide partijen ertoe op te zorgen voor de actieve betrokkenheid van sociale partners en het maatschappelijk middenveld, met name door middel van de gezamenlijke dialoog met het maatschappelijk middenveld en de interne adviesgroep; roept de Commissie op om actief beste praktijken over de werking van interne adviesgroepen en de gezamenlijke dialoog op te stellen en met Japan te delen; roept beide partijen ertoe op te zorgen voor de snelle oprichting van goed functionerende, doeltreffende en evenwichtige interne adviesgroepen met passende gedragsregels en ervoor te zorgen dat in het overleg tussen regeringen waarin de overeenkomst voorziet op transparante wijze met hun meningen rekening wordt gehouden; 27. verzoekt de Commissie de delegatie van de Europese Unie in Japan bij het gehele proces van tenuitvoerlegging van de overeenkomst te betrekken; wijst erop dat de delegaties van de EU snel en rechtstreeks handelen mogelijk maken voor de juiste tenuitvoerlegging van de handelsbepalingen en om te waarborgen dat problemen en obstakels snel opgemerkt en doeltreffend aangepakt worden; 28. verwacht volledige transparantie over de werking van de krachtens de overeenkomst op te richten sectorcommissies, zowel voor het Parlement als voor het algemene publiek; 29. verbindt zich tot het houden van nauw toezicht op de uitvoering van de overeenkomst, in nauwe samenwerking met de Commissie, de belanghebbenden en de Japanse partners; 30. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad en de Commissie, alsmede aan de regeringen en de parlementen van de lidstaten en de regering en het parlement van Japan. (Goedkeuring) Het Europees Parlement, – gezien het ontwerpbesluit van de Raad (08462/2018), – gezien de ontwerpovereenkomst inzake een strategisch partnerschap tussen de Europese Unie en haar lidstaten, enerzijds, en Japan, anderzijds (08463/2018), – gezien het verzoek om goedkeuring dat de Raad heeft ingediend krachtens artikel 37 van het Verdrag betreffende de Europese Unie en artikel 212, lid 1, artikel 218, lid 6, tweede alinea, onder a), en artikel 218, lid 8, tweede alinea, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (C8‑0417/2018), – gezien zijn niet‑wetgevingsresolutie van 12 december 2018 (1) over het ontwerpbesluit, – gezien artikel 99, leden 1 en 4, en artikel 108, lid 7, van zijn Reglement, – gezien de aanbeveling van de Commissie buitenlandse zaken ( A8‑0383/2018 ), 1. hecht zijn goedkeuring aan de sluiting van de overeenkomst; 2. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en aan de Commissie, alsmede aan de regeringen en parlementen van de lidstaten en Japan. Het Europees Parlement, – gezien het ontwerp van besluit van de Raad (08462/2018), – gezien de ontwerpovereenkomst inzake een strategisch partnerschap tussen de Europese Unie en haar lidstaten, enerzijds, en Japan, anderzijds (1) (08463/2018), – gezien het verzoek om goedkeuring dat de Raad heeft ingediend krachtens artikel 37 van het Verdrag betreffende de Europese Unie en artikel 212, lid 1, artikel 218, lid 6, tweede alinea, onder a), en artikel 218, lid 8, tweede alinea, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (C8‑0417/2018), – gezien de strategische partnerschapsovereenkomst die de EU en Japan op 17 juli 2018 in Tokio hebben gesloten, – gezien de economische partnerschapsovereenkomst die de EU en Japan op 17 juli 2018 in Tokio hebben gesloten, – gezien de 25e bilaterale top in Tokio op 17 juli 2018 en de gezamenlijke verklaring naar aanleiding daarvan, – gezien de eerste bilaterale top in Den Haag in 1991 en de aanneming van een gemeenschappelijke verklaring over de betrekkingen tussen de EG en Japan, – gezien de 20e top EU-Japan in 2010, – gezien de gezamenlijke mededeling van de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de EU voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid (VV/HV) aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité, het Comité van de Regio's en de Europese Investeringsbank van 19 september 2018 over het "Versterken van de banden tussen Europa en Azië – Bouwstenen voor een EU-strategie", – gezien de integrale strategie voor het buitenlands en veiligheidsbeleid van de Europese Unie, die de VV/HV in juni 2016 heeft gepubliceerd, – gezien de richtsnoeren inzake het buitenlands en veiligheidsbeleid van de EU in Oost-Azië, die de Raad op 15 juni 2012 heeft goedgekeurd, – gezien de overeenkomst tussen de Europese Gemeenschap en Japan betreffende samenwerking op het gebied van wetenschap en technologie, die in 2009 werd ondertekend (2) , – gezien het in 2001 aangenomen actieplan EU-Japan, – gezien het bezoek van een ad-hocdelegatie van de Commissie Buitenlandse zaken aan Tokio, Japan en Zuid-Korea van 3 t/m 6 april 2018, – gezien de 38e interparlementaire bijeenkomst EU-Japan in Tokio op 9 en 10 mei 2018, – gezien het bezoek van een ad-hocdelegatie van de Subcommissie veiligheid en defensie aan Tokio van 22 t/m 25 mei 2017, – gezien zijn resolutie van 17 april 2014 met de aanbeveling van het Europees Parlement aan de Raad, de Commissie en de Europese Dienst voor extern optreden betreffende de onderhandelingen over de strategische partnerschapsovereenkomst tussen de EU en Japan (3) , – gezien zijn wetgevingsresolutie van 12 december 2018 over het ontwerp van besluit (4) , – gezien artikel 99, lid 2, van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie buitenlandse zaken ( A8-0385/2018 ), A. overwegende dat de EU en Japan sinds 2003 strategische partners zijn en in verschillende multilaterale fora steeds nauw samenwerken; B. overwegende dat de EU en Japan als gelijkgestemde wereldpartners de bijzondere verantwoordelijkheid delen om vrede, stabiliteit, multilateralisme, de eerbiediging van de mensenrechten, welvaart, en de verdediging van een op regels gebaseerde orde in een snel veranderende wereld te bevorderen; C. overwegende dat de strategische partnerschapsovereenkomst/vrijhandelsovereenkomst tussen de EU en Japan van toepassing zal zijn op ongeveer een derde van de mondiale economische productie; D. overwegende dat de Japanse regering is gestart met veiligheidsbeleidshervormingen, die onder meer een versterking van de defensiecapaciteiten, een hernieuwde alliantie met de VS en samenwerking met andere democratieën in de regio en daarbuiten omvatten; E. overwegende dat de bijdrage van Japan aan de internationale veiligheid en stabiliteit is toegenomen; overwegende dat in de nationale veiligheidsstrategie van Japan van 2013 verwezen wordt naar een beleid van "proactieve bijdrage aan de vrede" op basis van het beginsel van internationale samenwerking; F. overwegende dat Japan de oudste partner van de NAVO is en samenwerkingsovereenkomsten heeft gesloten over gerubriceerde informatie, cyberveiligheid, antipiraterij, noodhulp en humanitaire bijstand; G. overwegende dat Japan de afgelopen decennia internationale bijval heeft gekregen voor zijn beleid van militaire terughoudendheid dat op geen enkele wijze heeft verhinderd dat het land een van de voornaamste economische en politieke spelers in de wereld is geworden; H. overwegende dat Japan het voortouw heeft genomen bij de inspanningen om het trans-Pacifisch partnerschap te herzien na de terugtrekking van de VS, en in juli 2018 de herziene overeenkomst, de alomvattende en vooruitstrevende overeenkomst voor een trans-Pacifisch partnerschap (CPTPP of TPP-11), geratificeerd heeft; overwegende dat Japan ook belangstelling heeft getoond voor het regionaal alomvattend economisch partnerschap (RCEP), dat China omvat; I. overwegende dat Japan een actief lid is van de Aziatische Ontwikkelingsbank (ADB), de Afrikaanse Ontwikkelingsbank (AFDB), de Inter-Amerikaanse Ontwikkelingsbank (IADB), de Economische en Sociale Commissie voor Azië en het Stille Oceaangebied van de Verenigde Naties (UNESCAP) en andere gespecialiseerde VN-agentschappen, alsook van de Ontmoeting Azië-Europa (ASEM) en de Aziatische Samenwerkingsdialoog (ACD); overwegende dat Japan lid is van de Wereldhandelsorganisatie (WTO), de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO), de Europese Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling (EBWO), de Internationale Bank voor Herstel en Ontwikkeling (IBHO), het Internationaal Monetair Fonds (IMF), de Groep van Zeven (G7) en de Groep van Twintig (G20); J. overwegende dat de Japanse regering in februari 2015 een nieuw handvest voor ontwikkelingssamenwerking heeft goedgekeurd; De overeenkomst en de betrekkingen tussen de EU en Japan 1. is ingenomen met de sluiting van de ontwerpovereenkomst inzake een strategisch partnerschap, die een juridisch bindend kader vormt, voor hechtere bilaterale betrekkingen tussen de EU en Japan zorgt en de samenwerking op meer dan 40 domeinen versterkt, waaronder buitenlands beleid en veiligheidskwesties, met inbegrip van de bevordering van vrede en stabiliteit, noodhulp, mondiale ontwikkeling en humanitaire hulp, economische aangelegenheden, onderzoek, innovatie, onderwijs, voedselveiligheid, landbouwbeleid, ICT-beleid, ruimtetechnologie, onderwijs en sport, alsook met betrekking tot uitdagingen op wereldvlak waarvoor mondiale coördinatie vereist is, zoals de klimaatverandering, migratie, cyberdreigingen, volksgezondheid, gezondheidszorg, grensoverschrijdende misdaad, vredesopbouwende operaties, crisis- en rampenbeheer en terrorismebestrijding; 2. wijst op het verband tussen de strategische en de economische partnerschapsovereenkomst, de grootste bilaterale vrijhandelsovereenkomst ter wereld; ziet de sluiting van de twee overeenkomsten als een verbetering van het partnerschap met het oog op concrete voordelen voor de inwoners van de EU en van Japan, en steunt verdere samenwerking in multilaterale fora; is ingenomen met het wederzijds respect en vertrouwen, die in de loop van de onderhandelingsprocedure verder gegroeid zijn; 3. juicht toe dat in artikel 1, lid 3, van de strategische partnerschapsovereenkomst verwezen wordt naar een parlementaire dimensie die tot doel heeft het partnerschap via dialoog en samenwerking op het gebied van politieke kwesties, buitenlands en veiligheidsbeleid en andere sectorale samenwerking te versterken; stelt in dit verband voor dat het Japanse parlement en het Europees Parlement hun parlementair toezicht en dialoog blijven ontwikkelen, teneinde te verzekeren dat de in de overeenkomst toegezegde samenwerking ten uitvoer wordt gelegd; verzoekt het Europees Parlement toezicht te houden op de vergaderingen van het Gemengd Comité en de desbetreffende documenten; dringt aan op meer betrokkenheid en een grotere inbreng van maatschappelijke organisaties bij de tenuitvoerlegging van de strategische partnerschapsovereenkomst; herhaalt zijn overtuiging dat de concrete vorm van algemene en sectorale samenwerking in beginsel gebaseerd moet zijn op de tegen 2030 te verwezenlijken duurzame-ontwikkelingsdoelstellingen en -streefcijfers, die door de VN zijn aangenomen en door de verdragsluitende partijen zijn goedgekeurd; 4. benadrukt de behoefte aan samenwerking op multilateraal niveau om toetreding tot het Wapenhandelsverdrag en de tenuitvoerlegging van het non-proliferatieverdrag te bevorderen, teneinde de verspreiding van massavernietigingswapens te voorkomen en terrorisme en straffeloosheid van de zwaarste misdrijven tegen het internationaal recht en mensenrechtenschendingen te bestrijden; 5. herinnert eraan dat een brede en coherente diplomatieke, economische, culturele en veiligheidsaanpak nodig is in de ontwikkelingslanden, waarbij veiligheid en ontwikkeling samen moeten gaan, een visie die de EU en Japan delen; Mensenrechten en fundamentele vrijheden 6. bevestigt nogmaals de gezamenlijke toezegging om de mensenrechten, de democratie, de fundamentele vrijheden, goed bestuur, de rechtsstaat, en de gemeenschappelijke waarden die zijn vastgesteld in de Universele Verklaring van de rechten van de mens te eerbiedigen en samen te werken aan de mondiale bevordering en bescherming van deze waarden en de op regels gebaseerde internationale orde; 7. merkt op dat Japan twee basisverdragen van de IAO niet geratificeerd heeft (over discriminatie en over de afschaffing van gedwongen arbeid) en verwelkomt het besluit van Japan om een interministerieel kader op te zetten voor de tenuitvoerlegging van de verbintenissen inzake duurzame ontwikkeling in het kader van de economische partnerschapsovereenkomst, met inbegrip van de ratificatie van deze verdragen; 8. benadrukt de behoefte aan verdere samenwerking op het gebied van vrouwenrechten om te verzekeren dat de verwezenlijking van gendergelijkheid een van de belangrijkste doelstellingen van het partnerschap is; moedigt het Japanse parlement aan om verder te werken aan wetgeving om discriminatie op grond van seksuele gerichtheid of genderidentiteit aan te pakken; 9. laakt het feit dat de doodstraf nog steeds een wettelijke straf is in Japan, en dat nog steeds executies worden uitgevoerd zonder dat de gevangene op voorhand wordt gewaarschuwd; wijst erop dat de VN-commissie tegen foltering kritiek heeft op deze werkwijze vanwege de daarmee gepaard gaande psychologische belasting voor gevangenen en hun families; steunt de inspanningen van de VN voor de afschaffing van de doodstraf; roept de EU op een dialoog te beginnen met de Japanse regering over een moratorium op de doodstraf met het oog op de mogelijke afschaffing ervan; Regionale en internationale betrekkingen 10. herinnert eraan dat in de integrale EU-strategie voor 2016 een rechtstreeks verband werd vastgesteld tussen Europese welvaart en veiligheid in Azië, en werd opgeroepen tot meer praktische bijdragen en samenwerking met partners zoals Japan om de vrede op het Koreaanse schiereiland en de uiterst belangrijke vreedzame oplossing van maritieme en territoriale geschillen in de Oost- en Zuid‑Chinese Zee op te lossen, op basis van het internationaal recht en de internationale verdragen; benadrukt het belang van de opbouw van vertrouwen en preventieve diplomatie; benadrukt dat de internationale vrijheid van scheepvaart moet worden geëerbiedigd; is ingenomen met de bijeenkomst van premier Abe en president Xi in Peking op 26 oktober 2018 en de aankondiging van de toezegging om met de betrekkingen een nieuw hoofdstuk in te slaan, als een stap in de richting van betere bilaterale betrekkingen en minder regionale spanningen; 11. erkent dat de Chinese en Russische invloed in de regio Azië/Stille Oceaan een grote veiligheidsuitdaging is voor Japan en voor de EU, en verwelkomt de toezeggingen in de strategische partnerschapsovereenkomst om de veiligheidssamenwerking tussen de EU en Japan te verdiepen als een verdedigingsmechanisme tegen deze dreiging; 12. is ingenomen met de oprichting van de Japanse missie bij de NAVO op 1 juli 2018; 13. is ingenomen met de nieuwe strategie van de EU ter verbetering van de connectiviteit met Azië door middel van de bevordering van dialoog, stabiliteit, regionale en internationale samenwerking, interoperabele vervoers-, energie- en digitale netwerken, en contacten tussen mensen; benadrukt de kansen die connectiviteit brengt voor meer uitwisselingen op het gebied van onderwijs, wetenschap, onderzoek en cultuur; 14. roept op tot de uitbreiding van de bilaterale samenwerking tussen de EU en Japan en de plurilaterale samenwerking met Zuid-Korea, de DVK, de VS en China ter ondersteuning van de inspanningen om de vrede en stabiliteit in de regio en het vreedzaam samenleven op het Koreaanse schiereiland te bewaren, en de volledige, onomkeerbare en controleerbare denuclearisering van de DVK te verzekeren; wijst op het belang van een verdere samenwerking tussen Japan en Zuid-Korea en betrekkingen van goed nabuurschap, die kunnen bijdragen aan de regionale stabiliteit en die veiligheidsrisico's zoals de DVK kunnen aanpakken; belooft steun te verlenen aan de doorgedreven internationale druk op de DVK om ervoor te zorgen dat stappen worden gezet in de richting van denuclearisatie; steunt de internationale samenwerking om de kwestie van de vermiste Japanse burgers op te lossen, waarvan gevreesd wordt dat zij door het Noord-Koreaanse regime zijn ontvoerd; benadrukt dat stabiliteit in Noordoost-Azië in lijn is met de Europese kernbelangen; 15. stelt voor dat de EU en Japan samenwerken om de capaciteit van de Associatie van Zuidoost-Aziatische Staten (ASEAN) met betrekking tot de agenda voor regionale integratie en samenwerking en de mogelijkheid om conflicten in de regio gezamenlijk op te lossen uit te breiden, en daardoor de huidige centrale plaats van de ASEAN in de multilaterale orde in Zuidoost-Azië te versterken; steunt het besluit dat op het 33e forum van de ASEAN in Tokio is genomen om de banden verder te versterken en regionale en internationale kwesties van gemeenschappelijk belang aan te pakken, en samen te werken om vrede en stabiliteit te bevorderen; is van mening dat het uitdragen en beschermen van de mensenrechten op een doeltreffende manier bijdraagt aan deze twee doelstellingen; roept op tot synergieën tussen de strategie van Japan voor een vrije en open Indo-Pacifische regio en de initiatieven van de EU, waaronder het EU-investeringsplan en uitgebreide trans-Europese vervoersnetwerken, om mondiale samenwerking op het gebied van connectiviteit te bevorderen; 16. stelt vast dat Japan de ambitie heeft een niet-permanent lid van de VN-Veiligheidsraad 2023‑2024 te worden; verwelkomt de bijdrage van Japan aan de VN op gebieden zoals ontwapening, non-proliferatie, vredeshandhaving en -opbouw, en veiligheid; Sectorale samenwerking 17. wijst nadrukkelijk op de kansen en de dynamiek die dankzij de strategische partnerschapsovereenkomst gecreëerd worden om culturele betrekkingen en samenwerking op het gebied van jongeren, onderwijs en sport te ontwikkelen; wijst op het huidige lage niveau van interpersoonlijke uitwisselingen en op de taalbarrières; raadt verdere investeringen aan om de contacten tussen burgers, de dialoog op het gebied van onderwijs en cultuur, de programma's voor academische mobiliteit in het kader van Erasmus+ en de publieksdiplomatie te versterken, om wederzijds begrip en culturele diversiteit te stimuleren; 18. vestigt de aandacht op de impuls die de strategische partnerschapsovereenkomst geeft aan de bevordering van de sectorale samenwerking op het gebied van consumentenbescherming en uitwisselingen over regelgevings- en toezichtskaders voor de financiële sector; 19. wijst erop dat de EU en Japan grote mondiale donoren zijn met een lange geschiedenis van officiële ontwikkelingshulp aan minder ontwikkelde landen in Oost-Azië, en recent ook Afrika, het Midden-Oosten en Latijns-Amerika, en dat zij dus natuurlijke partners zijn, samen met de ontvangende regeringen, bij het coördineren van de hulp en het waarborgen van coherentie; benadrukt dat het belangrijkste doel van ontwikkelingshulp de terugdringing van armoede met inachtneming van de duurzame-ontwikkelingsdoelstellingen is, en kijkt uit naar samenwerking met het oog op de verwezenlijking van deze doelstellingen; 20. juicht toe dat Japan de Klimaatovereenkomst van Parijs in 2016 geratificeerd heeft, en dringt aan op de effectieve tenuitvoerlegging daarvan, waarbij Japan het voortouw neemt bij de proactieve bestrijding van klimaatverandering en de intensivering van de mitigatie-inspanningen; dringt er bij de EU en Japan op aan de samenwerking op het gebied van duurzame energie te intensiveren, bijvoorbeeld door de ontwikkeling van emissiearme vormen van vervoer; benadrukt dat het adviespanel van de minister van Buitenlandse Zaken inzake klimaatverandering in februari 2018 een verslag heeft uitgebracht, waarin de behoefte aan de transitie naar hernieuwbare energie centraal werd gesteld in de energiediplomatiestrategie van Japan; 21. is ingenomen met het feit dat de overeenkomst duurzaam bosbeheer omvat en kijkt uit naar de verdere uitwisseling van goede praktijken met betrekking tot illegale houtkap, voortbouwend op de ervaring van de EU-houtverordening, met het oog op de invoering van bindende zorgvuldigheidseisen in de Japanse wetgeving; 22. betreurt de poging van Japan om een einde te maken aan het moratorium op de commerciële walvisvaart op de vergaderingen van de Internationale Commissie voor de Walvisvaart van september 2018; dringt aan op de opschorting van walvisvangst voor wetenschappelijke doeleinden; 23. benadrukt dat Japan de op één na grootste cosmeticamarkt ter wereld is; herinnert eraan dat dierproeven met cosmetica en de verkoop van ingevoerde cosmetische producten die op dieren getest zijn in de EU verboden zijn; moedigt de partijen in dit verband aan informatie uit te wisselen en samen te werken om een einde te maken aan de dierproeven met cosmetische producten in Japan; 24. benadrukt het belang van het behoud van de biologische diversiteit, en moedigt Japan aan zijn voorbehouden bij de Overeenkomst inzake de internationale handel in bedreigde in het wild levende dier- en plantensoorten (CITES) op te heffen; 25. vraagt de parlementen van de EU-lidstaten de voorlopige overeenkomst snel te ratificeren en grondig ten uitvoer te leggen in alle sectoren; o o o 26. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad, de Commissie, de Europese Dienst voor extern optreden, de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid, de regeringen en parlementen van de lidstaten, en de regering en het parlement van Japan. (Goedkeuring) Het Europees Parlement, – gezien het ontwerp van besluit van de Raad (07067/2015), – gezien het ontwerpprotocol tot wijziging van de Euro‑mediterrane luchtvaartovereenkomst tussen de Europese Unie en haar lidstaten, enerzijds, en het Hasjemitisch Koninkrijk Jordanië, anderzijds, teneinde rekening te houden met de toetreding van de Republiek Kroatië tot de Europese Unie (07066/2015), – gezien het verzoek om goedkeuring dat de Raad heeft ingediend krachtens artikel 100, lid 2, en artikel 218, lid 6, tweede alinea, onder a), van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (C8‑0189/2016), – gezien artikel 99, leden 1 en 4, en artikel 108, lid 7, van zijn Reglement, – gezien de aanbeveling van de Commissie vervoer en toerisme ( A8-0371/2018 ), 1. hecht zijn goedkeuring aan de sluiting van het protocol; 2. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en aan de Commissie, alsmede aan de regeringen en parlementen van de lidstaten en van het Hasjemitisch Koninkrijk Jordanië. (Gewone wetgevingsprocedure: eerste lezing) Door de Commissie voorgestelde tekst Een maatschappelijk effect bereiken Korte termijn Middellange termijn Lange termijn Beleidsprioriteiten van de EU aanpakken via O&amp;I Outputs - Aantal en aandeel van outputs gericht op aanpakken van specifieke EU-beleidsprioriteiten Oplossingen - Aantal en aandeel van innovaties en wetenschappelijke resultaten gericht op aanpakken van specifieke EU-beleidsprioriteiten Voordelen - Geaggregeerde geraamde effecten van gebruik van door kp gefinancierde resultaten, voor aanpak van specifieke beleidsprioriteiten van EU, met inbegrip van bijdrage aan beleids- en wetgevingscyclus Opleveren van voordelen en effecten dankzij O&amp;I-missies Outputs van O&amp;I-missies - Outputs in specifieke O&amp;I-missies Resultaten van O&amp;I-missies - Resultaten in specifieke O&amp;I-missies Bereikte doelstellingen van O&amp;I-missies - Bereikte doelstellingen in specifieke O&amp;I-missies Versterken van de toepassing van innovatie in de samenleving Cocreatie - Aantal en aandeel van kp-projecten waarin EU-burgers en eindgebruikers bijdragen aan cocreatie van O&amp;I-inhoud Betrokkenheid - Aantal en aandeel van door kp begunstigde entiteiten met mechanismen om burgers en eindgebruikers te betrekken na kp-project Toepassing O&amp;I in samenleving - Toepassing en bekendwording van wetenschappelijke resultaten en innovatieve oplossingen uit kp-cocreatie Amendement Een maatschappelijk effect bereiken Korte termijn Middellange termijn Lange termijn Doelstellingen van Horizon Europa en beleidsprioriteiten van de EU aanpakken via O&amp;I Outputs - Aantal en aandeel van outputs gericht op aanpakken van doelstellingen van Horizon Europa en specifieke EU-beleidsprioriteiten Oplossingen - Aantal en aandeel van innovaties en wetenschappelijke resultaten gericht op aanpakken van doelstellingen van Horizon Europa en specifieke doelstellingen van Horizon Europa en EU-beleidsprioriteiten Voordelen - Geaggregeerde geraamde effecten van gebruik van door kp gefinancierde resultaten, voor aanpak van specifieke doelstellingen van Horizon Europa en beleidsprioriteiten van EU, bijdrage aan beleids- en wetgevingscyclus Opleveren van voordelen en effecten dankzij O&amp;I-missies en ‑partnerschappen Outputs van O&amp;I-missies - Outputs in specifieke O&amp;I-missies en ‑partnerschappen Resultaten van O&amp;I-missies - Resultaten in specifieke O&amp;I-missies en ‑partnerschappen Bereikte doelstellingen van O&amp;I-missies - Bereikte doelstellingen in specifieke O&amp;I-missies en ‑partnerschappen Verwezenlijking van de klimaatverbintenissen van de Unie Projecten en outputs - Aantal en percentage outputs die klimaatrelevant zijn (per missies, partnerschappen en begrotingslijnen van het programma) Innovaties uit klimaatrelevante kp‑projecten - Aantal innovaties uit klimaatrelevante kp-projecten die klimaatrelevent zijn, met inbegrip van toegekende intellectuele-eigendomsrechten Maatschappelijk en economisch effect van klimaatrelevante projecten - Geaggregeerde geraamde effecten van gebruik van door kp gefinancierde resultaten op de verwezenlijking van de klimaat- en energieverbintenissen van de Unie voor de lange termijn in het kader van de Overeenkomst van Parijs Economische, maatschappelijke en milieukosten en ‑baten van klimaatrelevante projecten - Toepassing van innovatieve oplossingen voor de beperking van en de aanpassing aan de klimaatverandering die voortvloeien uit kp-projecten - Geaggregeerde geraamde effecten van het gebruik van deze oplossing op het scheppen van banen en de oprichting van bedrijven, economische groei, schone energie, gezondheid en welzijn (met inbegrip van lucht-, bodem- en waterkwaliteit) Versterken van de toepassing van O&amp;I in de samenleving in de lidstaten Cocreatie - Aantal en aandeel van kp-projecten waarin EU-burgers en eindgebruikers bijdragen aan cocreatie van O&amp;I-inhoud Betrokkenheid - Aantal en aandeel van door kp begunstigde entiteiten met mechanismen om burgers en eindgebruikers te betrekken na kp-project Toepassing O&amp;I in de samenleving - Toegang tot, toepassing en bekendwording van wetenschappelijke resultaten en innovatieve oplossingen van het kp Door de Commissie voorgestelde tekst Een effect op economisch/innovatief gebied bereiken Korte termijn Middellange termijn Lange termijn Het genereren van groei op basis van innovatie Innovatieve outputs - Aantal innovatieve producten, processen of methodes via toepassingen voor kp (naar type innovatie) &amp; aanvragen voor intellectuele-eigendomsrechten (IER) Innovaties - Aantal innovaties uit kp-projecten (per type innovatie) met inbegrip van toegekende IER's Economische groei - Creatie, groei &amp; marktaandeel van ondernemingen die kp-innovaties hebben ontwikkeld Meer en betere banen scheppen Ondersteunde werkgelegenheid - Aantal gecreëerde vte-banen, en gehandhaafde banen in begunstigde entiteiten voor kp-project (per type baan) Duurzame werkgelegenheid - Toename van vte-banen in begunstigde entiteiten die kp‑project volgen (per type baan) Totale werkgelegenheid Aantal directe en indirecte banen gecreëerd of gehandhaafd dankzij verspreiding van kp‑resultaten (per type baan) Investeringen in O&amp;I met hefboomeffect Co-investering - Bedrag publieke &amp; particuliere investeringen gemobiliseerd met oorspronkelijke kp-investering Opschaling - Bedrag publieke &amp; particuliere investeringen gemobiliseerd om kp-resultaten te exploiteren of op te schalen Bijdrage aan "3 %‑doelstelling" - Vooruitgang EU bij bereiken investeringsdoelstelling van 3 % bbp dankzij kp Amendement Een effect op economisch/innovatief gebied bereiken Korte termijn Middellange termijn Lange termijn Het genereren van groei op basis van innovatie in de Unie Innovatieve outputs - Aantal innovatieve producten, processen of methodes via toepassingen voor kp (naar type innovatie) &amp; aanvragen voor intellectuele-eigendomsrechten (IER) in alle deelnemende landen Innovaties - Aantal innovaties uit kp-projecten (per type innovatie en per land) met inbegrip van toegekende IER's Kmo's Kmo's die product- of procesinnovatie invoeren dankzij kp-financiering, in % van de door kp gefinancierde kmo's Normen en standaarden Aantal normen en standaarden die het resultaat zijn van kp-projecten die binnen de EU ontwikkeld Economische groei - Creatie, groei &amp; marktaandeel van ondernemingen die kp‑innovaties hebben ontwikkeld binnen en buiten de Unie De kloof tussen O&amp;O-activiteiten en de markt in de Unie helpen dichten Exploitatie van RDI-resultaten Aandeel kp-resultaten dat leidt tot commerciële exploitatie binnen of buiten de Unie, afhankelijk van de betreffende sector Analyse van exploitatie binnen of buiten de Unie Redenen waarom (voormalige) kp-deelnemers O&amp;O buiten de Unie exploiteren Meer en betere banen scheppen Ondersteunde werkgelegenheid - Per deelnemend land, aantal gecreëerde vte-banen, en gehandhaafde banen in begunstigde entiteiten voor kp-project (per type baan) Duurzame werkgelegenheid - Per deelnemend land, toename van vte-banen in begunstigde entiteiten die kp‑project volgen (per type baan) Totale werkgelegenheid - Aantal directe en indirecte banen dat in de Unie is gecreëerd of overgedragen dankzij verspreiding van kp-resultaten (per type baan) - Aantal directe en indirecte banen dat is gecreëerd in kennisintensieve sectoren, per deelnemend land Investeringen in O&amp;I met hefboomeffect Co-investering - Bedrag publieke &amp; particuliere investeringen gemobiliseerd met oorspronkelijke kp-investering Opschaling - Bedrag publieke &amp; particuliere investeringen gemobiliseerd om kp‑resultaten te exploiteren of op te schalen Bijdrage aan "3 %-doelstelling" - Vooruitgang EU bij bereiken investeringsdoelstelling van 3 % bbp dankzij kp Door de Commissie voorgestelde tekst Amendement Een effect op de Europese Onderzoeksruimte bereiken Korte termijn Middellange termijn Lange termijn Talenten in de Unie aantrekken en behouden Door kp gefinancierde mobiliteit Inkomende en uitgaande mobiliteit of onderzoekers en innovatoren binnen en buiten de Unie, per land Door kp gefinancierde internationalisatie - evolutie en aandeel van buitenlandse onderzoekers en innovatoren die in alle landen van de Europese Onderzoeksruimte gebaseerd zijn — evolutie van de connectiviteit en netwerkactiviteiten van onderzoeksinstellingen, met inbegrip van publiek-private connecties Aantrekkelijke O&amp;I-systemen — buitenlandse investeringen in innovatieve activiteiten in de Unie — aantal octrooien in deelnemende landen — inkomsten uit licenties uit het buitenland Excellentie verspreiden en de deelname verbreden Deelname aan kp - aandeel coördinatoren en deelnemers uit in het kader van verbrede deelname participerende landen, per onderdeel van het programma en per instrument — aandeel beoordelaars en bestuursleden, ook uit in het kader van verbrede deelname participerende landen en laag presterende O&amp;I-regio's Opzetten en moderniseren van excellentiecentra Excellente O&amp;I-ecosystemen, met inbegrip van laag presterende O&amp;I-regio's die in hun eigen land hubs en drijvende krachten van verandering worden O&amp;I-kloof Geografische concentratie — slaagpercentage — gebruik van door de Unie gefinancierde onderzoeksinfrastructuur in alle landen van de Europese Onderzoeksruimte Strategische planning van EU-financieringsprogramma'sSynergieën en wisselwerkingen tussen kp en strategieën voor slimme specialisatie Verbetering van de nationale O&amp;I-systemen — meer kwalitatief hoogwaardige, onafhankelijke en concurrerende onderzoeksfinanciering en loopbaanevaluatie­systemen — meer particuliere financiering en nationale overheidsuitgaven voor O&amp;I (Gewone wetgevingsprocedure: eerste lezing) Het Europees Parlement, – gezien de mededeling van de Commissie van 28 oktober 2015 getiteld "De eengemaakte markt verbeteren: meer mogelijkheden voor mensen en ondernemingen" ( COM(2015)0550 ), – gezien het werkdocument van de diensten van de Commissie van 28 oktober 2015 getiteld "Verslag over de integratie van de eengemaakte markt en het concurrentievermogen in de EU en haar lidstaten" (SWD(2015)0203), – gezien de mededeling van de Commissie van 6 mei 2015 getiteld "Strategie voor een digitale eengemaakte markt voor Europa" ( COM(2015)0192 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 13 april 2011 getiteld "Akte voor de interne markt – Twaalf hefbomen voor het stimuleren van de groei en het versterken van het vertrouwen" ( COM(2011)0206 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 3 oktober 2012 getiteld "Akte voor de interne markt II – Samen voor nieuwe groei" ( COM(2012)0573 ), – gezien het verslag van 9 mei 2010 dat Mario Monti op verzoek van de voorzitter van de Europese Commissie heeft opgesteld, getiteld "Een nieuwe strategie voor de eengemaakte markt – ten dienste van de Europese economie en samenleving", – gezien zijn resolutie van 11 maart 2015 over de governance van de interne markt binnen het Europees semester 2015 (1) , – gezien zijn studie van september 2014, uitgevoerd in opdracht van de Commissie interne markt en consumentenbescherming, getiteld "The Cost of Non‑Europe in the Single Market", – gezien zijn studie van januari 2016, uitgevoerd in opdracht van de Commissie interne markt en consumentenbescherming, getiteld "A strategy for completing the Single Market: the trillion euro bonus", – gezien zijn resolutie van 26 mei 2016 over non-tarifaire belemmeringen in de interne markt (2) , op basis van een verslag van de Commissie interne markt en consumentenbescherming, – gezien zijn resolutie van 26 mei 2016 over de strategie voor de interne markt (3) , op basis van een verslag van de Commissie interne markt en consumentenbescherming, – gezien de mededeling van de Commissie van 10 mei 2017 over de tussentijdse evaluatie van de uitvoering van de strategie voor de digitale interne markt – Een connectieve digitale interne markt ( COM(2017)0228 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 22 november 2018 getiteld "De eengemaakte markt in een veranderende wereld – Een unieke troef die hernieuwde politieke betrokkenheid nodig heeft" ( COM(2018)0772 ), – gezien artikel 123, leden 2 en 4, van zijn Reglement, A. overwegende dat de eengemaakte markt de hoeksteen is en blijft van Europese integratie en een zeer concurrerende sociale-markteconomie, en tevens een motor vormt voor groei en werkgelegenheid; overwegende dat dit verder naar voren is gekomen tijdens de recente onderhandelingen over de terugtrekking van het VK uit de EU; B. overwegende dat de wereld een proces van snelle en aanzienlijke verandering doormaakt, hetgeen ook gevolgen heeft voor de eengemaakte markt van de EU; C. overwegende dat het potentieel van de eengemaakte markt niet volledig wordt benut; D. overwegende dat de eengemaakte markt niet enkel vanuit economisch oogpunt kan worden beschouwd; E. overwegende dat eigen onderzoek van het Parlement laat zien dat voltooiing van de eengemaakte markt naar verwachting in de hele Unie tot een toename van het bbp met ten minste 1 biljoen EUR zal leiden, en dat met name in de dienstensector nog enorme winst kan worden geboekt; F. overwegende dat een strategische en alomvattende benadering nodig is en dat de respons op de uitdagingen zowel van politieke als technische aard moet zijn; G. overwegende dat de recente tekenen wat betreft de omzetting van wetgeving niet geruststellend zijn; overwegende dat volgens de mededeling van de Commissie over de eengemaakte markt in een veranderende wereld, de omzettingsachterstand voor 16 richtlijnen met omzettingstermijnen tussen december 2017 en mei 2018 in juni 2018 25 % bedroeg; 1. is verheugd over de algemene doelstellingen van de mededeling van de Commissie over de eengemaakte markt in een veranderende wereld, op slechts enkele maanden voor de Europese verkiezingen van 2019 en nu de eengemaakte markt 25 jaar bestaat; 2. benadrukt dat een goed functionerende eengemaakte markt tot de wezenlijke fundamenten van de Europese Unie behoort en dat de verdieping van de eengemaakte markt daarom weer bovenaan de politieke agenda moet worden geplaatst, aangezien zij zorgt voor vrijheid, kansen en welvaart in Europa, specifieke rechten en plichten voor burgers, werknemers, consumenten, ondernemers en bedrijven bewerkstelligt, en ten goede komt aan meer dan 500 miljoen Europeanen en meer dan 21 miljoen kleine en middelgrote ondernemingen; 3. onderstreept dat de resterende ongerechtvaardigde belemmeringen in de eengemaakte markt zo spoedig mogelijk moeten worden weggewerkt om snel tastbare resultaten te kunnen behalen inzake groei, innovatie, nieuwe banen, keuze voor de consument en nieuwe bedrijfsmodellen; 4. benadrukt dat de Unie zich moet inspannen om ervoor te zorgen dat het vrij verkeer van diensten op de eengemaakte markt dezelfde prioriteit krijgt als het vrij verkeer van goederen; onderstreept dat het vrij verkeer van diensten veel minder goed ontwikkeld is dan het vrij verkeer van goederen; 5. benadrukt dat tarifaire belemmeringen op de eengemaakte markt weliswaar zijn afgeschaft, maar dat er een enorm aantal verschillende ongerechtvaardigde niet-tarifaire belemmeringen bestaat; benadrukt dat voor het versterken van de eengemaakte markt zowel op EU- als op nationaal niveau dringend actie ondernomen moet worden om deze ongerechtvaardigde belemmeringen aan te pakken; 6. is van mening dat verdere integratie van de eengemaakte markt meer politieke moed en wil vereist dan 25 jaar geleden en dat meer moeite moet worden gedaan om de kloof tussen retoriek en resultaat te dichten en om de zwakke plekken ervan aan te pakken; 7. is ervan overtuigd dat een gelijk speelveld van essentieel belang is om verdere integratie tot stand te brengen, met dezelfde regels voor alle spelers in alle lidstaten; 8. merkt op dat slechts 7 % van de kleine en middelgrote ondernemingen online goederen en diensten aanbiedt aan afnemers in andere lidstaten en dat slechts 15 % van de consumenten deze mogelijkheid benut, en wijst erop dat de voltooiing van de digitale eengemaakte markt meer dan 415 miljard EUR kan opleveren en dat nieuwe banen kunnen worden gecreëerd; 9. benadrukt dat uit deze gegevens duidelijk blijkt dat er dringend verdere inspanningen nodig zijn om het digitale domein volledig toegankelijk te maken voor burgers en ondernemingen en om het consumentenvertrouwen in de digitale dimensie te vergroten; 10. dringt erop aan het achterhaalde onderscheid tussen "offline" en "digitale" eengemaakte markt niet langer te hanteren, aangezien digitale oplossingen onvermijdelijk deel uitmaken van de moderne economie en van de aangeboden producten en diensten, en aangezien elk aspect van de eengemaakte markt op het digitale tijdperk afgestemd moet zijn; 11. vraagt de Commissie om met ambitieuze voorstellen te blijven werken aan de voltooiing van de digitale eengemaakte markt, met het oog op het vaststellen van moderne en doeltreffende gemeenschappelijke regels om consumenten te beschermen, overheden te helpen, het concurrentievermogen van Europese ondernemingen en kmo's te verbeteren en voor eerlijke mededinging te zorgen; 12. is van mening dat het voor de bescherming en verdieping van de eengemaakte markt van cruciaal belang is de vier vrijheden krachtig te beschermen, namelijk het vrije verkeer van personen, diensten, goederen en kapitaal, zowel fysiek als online, en benadrukt dat alle actoren zich in de EU moeten houden aan gezamenlijk overeengekomen regels; 13. wijst erop dat de ambitie van marktintegratie en de noodzaak om ongerechtvaardigde regelgevings- en administratieve belemmeringen weg te werken en toekomstbestendig te zijn, consequent weerspiegeld moeten worden in nieuwe wetgeving; 14. wijst erop dat de eengemaakte markt in toenemende mate onder druk komt te staan van nationale regels die indruisen tegen de beginselen die eraan ten grondslag liggen, in het bijzonder nationale regels met gevolgen voor het vrije verkeer van goederen en diensten; erkent dat ongerechtvaardigde en onevenredige nationale maatregelen, alsook ongecoördineerde maatregelen, de eenheid en de doeltreffendheid van de eengemaakte markt in gevaar kunnen brengen; herinnert er echter aan dat bepaalde maatregelen legitiem en noodzakelijk kunnen zijn om doelstellingen van algemeen belang te beschermen zoals neergelegd in de verdragen; 15. benadrukt dat het belangrijk is dat regelgeving concrete resultaten oplevert: burgers en bedrijven kunnen alleen profiteren van de vele voordelen die de eengemaakte markt te bieden heeft als de gezamenlijk overeengekomen regels ook echt werken in de praktijk en ten goede komen aan die burgers en bedrijven; 16. dringt er bij de Commissie op aan beter gebruik te maken van de bestaande instrumenten om op te treden tegen nationale regelgeving die niet in overeenstemming is met de wetgeving inzake de eengemaakte markt ; 17. onderkent dat de governancestructuur voor de eengemaakte markt duidelijk moet worden versterkt met het oog op doeltreffende toezichtsmechanismen en de opsporing van ontoereikende omzetting of ontoereikende toepassing en uitvoering van wetgeving inzake de eengemaakte markt, zodat waar nodig inbreukprocedures worden toegepast; 18. sluit zich volmondig aan bij het verzoek van de Commissie aan de Europese Raad om op het niveau van de staatshoofden en regeringsleiders een diepgaande discussie te wijden aan de eengemaakte markt in al haar dimensies, met het oog op de vaststelling van gemeenschappelijke actieprioriteiten en passende mechanismen die aansluiten bij de broodnodige hernieuwde politieke betrokkenheid ten aanzien van de eengemaakte markt; 19. dringt er bij de volgende Commissie op aan om in het licht van de volgende politieke zittingsperiode 2019‑2024 bij het plannen van acties voor de eengemaakte markt ambitieus te zijn; betreurt dat de Commissie een aantal wetgevingsvoorstellen te laat heeft gepresenteerd, zodat de medewetgevers geen tijd hadden er behoorlijk aan te werken en ze goed te keuren voor het einde van het mandaat; 20. verzoekt de Europese Raad een nieuwe verbintenis aan te gaan om de eengemaakte markt tegen 2025 te voltooien, inclusief een nieuw openbaar tijdschema voor acties, zoals Europese leiders dit ook in 1985 deden; is evenwel uiterst bezorgd over het feit dat diverse wetgevingsvoorstellen volledig worden geblokkeerd in de Raad, die niet in staat is gebleken om een standpunt ten aanzien van deze voorstellen in te nemen; dringt er bij de Raad op aan een einde te maken aan deze situatie, die schadelijk is voor zowel burgers als ondernemingen; 21. herinnert de Commissie en de Raad aan hun verantwoordelijkheid op het gebied van de eengemaakte markt, met name ten aanzien van de Europese burgers en ondernemingen; 22. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad, de Commissie en de regeringen en parlementen van de lidstaten. Het Europees Parlement, – gezien zijn besluit van 6 juli 2017 over de oprichting van een speciale commissie terrorisme en de bevoegdheden, het aantal leden en de duur van het mandaat hiervan (1) , dat werd aangenomen uit hoofde van artikel 197 van zijn Reglement, – gezien artikel 52 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Bijzondere Commissie terrorisme ( A8-0374/2018 ), Inleiding A. overwegende dat de Unie stoelt op de waarden menselijke waardigheid, vrijheid, gelijkheid en solidariteit, inachtneming van de mensenrechten en fundamentele vrijheden, en op de beginselen van democratie en de rechtsstaat; overwegende dat terroristische misdrijven tot de ernstigste schendingen van deze universele waarden en beginselen behoren; B. overwegende dat de EU al het mogelijke moet doen om de fysieke en mentale integriteit van haar door terroristen bedreigde burgers te waarborgen; overwegende dat in de strijd tegen terrorisme de slachtoffers centraal moeten staan; overwegende dat samenlevingen slachtoffers van terrorisme moeten beschermen, erkennen, steunen en schadeloos stellen; overwegende dat in artikel 6 van het Handvest van de grondrechten zowel het recht op vrijheid als het recht op veiligheid is opgenomen en dat deze rechten elkaar aanvullen, C. overwegende dat de reactie op de terroristische dreiging altijd volledig moet aansluiten bij de in artikel 2 van het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU) erkende beginselen en de grondrechten en de fundamentele vrijheden in acht moet nemen almede de beginselen die met name erkend zijn in het Handvest van de grondrechten, waarbij rekening wordt gehouden met het mogelijke effect op onschuldige mensen die de grote meerderheid van de bevolking vormen; D. overwegende dat terrorisme in al zijn vormen en uitingen en begaan door wie dan ook, waar en voor welk doel dan ook, moet worden veroordeeld, aangezien het een van de ernstigste bedreigingen vormt voor de internationale vrede en veiligheid; E. overwegende dat de terroristische dreiging zich de afgelopen jaren snel heeft ontwikkeld en is toegenomen; overwegende dat terreuraanslagen ons allen diep hebben geraakt en dat daardoor veel onschuldige mensen de dood hebben gevonden of gewond zijn geraakt; overwegende dat het grensoverschrijdende karakter van terrorisme een krachtige, gecoördineerde respons vereist en samenwerking binnen de lidstaten en tussen de lidstaten onderling, alsmede met de bevoegde agentschappen en instanties van de Unie en tussen die instanties onderling, en met de desbetreffende derde landen; Institutioneel kader F. overwegende dat de veiligheid van één lidstaat gelijkstaat aan de veiligheid van alle EU-lidstaten; overwegende dat de dreiging die uitgaat van terrorisme een holistische benadering vereist waarmee interne en externe veiligheid aan elkaar wordt gekoppeld en nationale en Europese coördinatie wordt gewaarborgd; overwegende dat de EU en de lidstaten vooruitgang hebben geboekt in de bestrijding van deze dreiging, maar dat deze vooruitgang helaas meer onder druk van gebeurtenissen dan met proactieve maatregelen is verwezenlijkt, en dat niet in alle lidstaten evenveel vooruitgang is geboekt; G. overwegende dat nationale veiligheid de exclusieve bevoegdheid van de lidstaten is, zoals neergelegd in artikel 4, lid 2, VEU en artikel 73 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU), maar dat de Unie en de lidstaten elkaar overeenkomstig artikel 4, lid 3 en artikel 42 VWEU steunen bij de vervulling van de taken die uit de Verdragen voortvloeien; overwegende dat nationale veiligheid in steeds sterkere mate afhankelijk is van de bredere Europese dimensie daarvan; overwegende dat nationale veiligheid niet is gedefinieerd op EU-niveau en de lidstaten dus een grote beslissingsbevoegdheid hebben; H. overwegende dat tegelijkertijd bij artikel 4, lid 2, VEU de ruimte van vrijheid, veiligheid en recht wordt aangeduid als een gebied waarop de Unie en de lidstaten gedeelde bevoegdheden hebben; overwegende dat de EU specifieke bevoegdheden heeft aangaande het vereenvoudigen en stimuleren van coördinatie en samenwerking tussen de lidstaten, met inbegrip van de harmonisatie van de wetgeving en praktijken van de lidstaten; overwegende dat door artikel 67 VWEU een mandaat wordt geboden voor actie door de EU om "een hoog niveau van veiligheid te waarborgen, door middel van maatregelen ter voorkoming en bestrijding van criminaliteit"; I. overwegende dat de nationale veiligheids- en inlichtingendiensten van de EU-lidstaten en van een aantal derde landen doeltreffend samenwerken in het kader van de Groep voor terrorismebestrijding (CTG), een informeel orgaan buiten de EU, en op bilateraal en multilateraal niveau; overwegende dat de CTG beschikt over een platform voor de uitwisseling van operationele inlichtingen dat de snelheid en kwaliteit van uitgewisselde inlichtingen heeft verbeterd; overwegende dat de EU een geheel aan structuren heeft opgebouwd die geheel of voor een deel werkzaam zijn op het vlak van terrorisme, in het bijzonder het Europees Centrum voor terrorismebestrijding (ECTC) van Europol als het centrale knooppunt voor informatie-uitwisseling over rechtshandhaving en samenwerking op het gebied van terrorismebestrijding op EU-niveau, en het EU Intelligence and Situation Centre (Intcen) als de toegangspoort voor strategische inlichtingen van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten naar de EU, met behulp waarvan CTG-informatie Europese beleidsmakers bereikt, en dit wordt gefaciliteerd door de EU-coördinator voor terrorismebestrijding; J. overwegende dat de grens tussen EU- en nationale bevoegdheden niet altijd duidelijk vanwege uiteenlopende kenmerken en geografische voorrechten, en dat het belang van samenwerking tussen die twee bestuursniveaus daarom des te groter is; overwegende dat het gevarieerde geheel aan regionale, nationale, EU- en internationale actoren in de strijd tegen terrorisme, met overlappende bevoegdheden en onvoldoende afgebakende mandaten, de veelheid aan formele en informele fora voor samenwerking en voor de uitwisseling van informatie, alsmede de verdeling van bevoegdheden tussen de verschillende regionale en nationale instanties, tussen wetshandhavings- en inlichtingendiensten en tussen de EU en de lidstaten, de complexheid onderstrepen van de coördinatie, de efficiëntie en de samenhang van de reactie op de terreurdreiging, en mogelijk leiden tot problemen op die gebieden; K. overwegende dat de commissaris voor de Veiligheidsunie een gewaardeerde rol speelt in de afstemming van de ontwikkeling, uitvoering, monitoring en evaluatie van het beleid van de Commissie; overwegende dat de invoering van de post van commissaris voor de Veiligheidsunie laat zien dat de EU zich ertoe verbonden heeft de samenwerking tussen de lidstaten op het gebied van binnenlandse-veiligheidskwesties aan te moedigen en daarnaast wetgeving op het gebied van terrorismebestrijding te harmoniseren en voor betere samenwerking tussen rechtshandhavings- en justitiële autoriteiten te zorgen, met volledige inachtneming van de status van deze onderwerpen als nationale aangelegenheden zoals vastgelegd in de Verdragen; L. overwegende dat de EU-coördinator voor terrorismebestrijding een belangrijke rol speelt in de follow-up van de uitvoering van de EU-strategie inzake terrorismebestrijding; overwegende dat de EU-coördinator voor terrorismebestrijding overeenkomstig zijn of haar mandaat zoals bepaald door de Europese Raad zorgt voor de tenuitvoerlegging en evaluatie van de strategie en de coördinatie van het werk binnen de Unie, en de contacten tussen de Unie en derde landen bevordert; overwegende dat de EU-coördinator voor terrorismebestrijding waardevolle adviezen geeft aan, contacten onderhoudt met en bijdraagt tot een betere coördinatie tussen de Europese instellingen, agentschappen en lidstaten; overwegende dat zijn of haar mandaat en status desondanks niet duidelijk zijn vastgesteld; M. overwegende dat het Parlement op 6 juli 2017 een tijdelijke Bijzondere Commissie terrorisme (TERR) heeft opgezet met het doel om het standpunt van het Parlement te formuleren ten aanzien van de praktische en wettelijke lacunes in het huidige terrorismebestrijdingsbeleid waaraan de recente terroristische aanslagen in de EU te wijten zijn en aanbevelingen te doen die bijdragen aan de bestrijding van de terrorismedreiging op EU-niveau; N. overwegende dat het Europees openbaar ministerie, dat zal worden opgericht op grond van Verordening (EU) 2017/1939 van de Raad, als belangrijke taak zal hebben strafbare feiten te onderzoeken en te vervolgen die de financiële belangen van de Unie schaden; overwegende dat de oprichting en de toewijzing van financiële middelen aan dit nieuwe orgaan geen negatieve gevolgen mogen hebben voor de capaciteit van bestaande structuren, zoals Eurojust, die de inspanningen van de lidstaten in de strijd tegen terrorisme ondersteunen; O. overwegende dat slechts een kwart van de 88 juridisch bindende maatregelen inzake terrorismebestrijding die tussen september 2001 en de zomer van 2013 zijn voorgesteld, is onderworpen aan een effectbeoordeling en slechts drie aan een openbare raadpleging (2) ; overwegende dat deze percentages de laatste jaren zijn verbeterd en dat de recentste voorstellen die de Commissie in 2017 en 2018 heeft gepresenteerd voorzien zijn van de vereiste rechtvaardiging; overwegende dat de Commissie met de aanneming van de agenda voor betere regelgeving in 2015 ook haar beleid inzake de raadpleging van belanghebbenden heeft versterkt; overwegende dat maatregelen inzake terrorismebestrijding doeltreffender en coherenter kunnen zijn als de juiste belanghebbenden worden geraadpleegd en er effectbeoordelingen worden uitgevoerd; P. overwegende dat een gebrekkige tenuitvoerlegging in de uitgebreide beoordeling van het EU-veiligheidsbeleid van de Commissie wordt genoemd als een van de uitdagingen voor de Veiligheidsunie; Q. overwegende dat de evaluatie van maatregelen inzake terrorismebestrijding essentieel is om de doeltreffendheid, relevantie, samenhang en eerbiediging van de grondrechten te beoordelen en te bepalen of er aanvullende maatregelen nodig zijn om de gebreken aan te pakken; overwegende dat er een verschil bestaat tussen het monitoren van de uitvoeringsgraad enerzijds en van de werkelijke doeltreffendheid van de uitgevoerde maatregelen anderzijds; overwegende dat er tussen 2001 en 2016 17 monitorings-, uitvoerings- en evaluatieverslagen zijn opgesteld, afgezet tegen 10 terrorismebestrijdingsstrategieën en 55 wetgevings- en niet-bindende maatregelen; overwegende dat het van essentieel belang is dat de lidstaten de Europese wetgeving inzake veiligheid snel ten uitvoer leggen om hiaten in het uitvoerige corpus aan terrorismebestrijdingmaatregelen van de EU te voorkomen; Terrorismedreiging R. overwegende dat de EU-lidstaten de afgelopen jaren te lijden hebben gehad onder grote terreuraanslagen; overwegende dat de dodelijkste aanslagen zijn gepleegd of geïnspireerd door jihadistische groeperingen zoals Da'esh en Al-Qaida; overwegende dat deze terroristische groeperingen (3) en hun activiteiten soms worden gesteund door bepaalde landen; overwegende dat extreemrechts, extreemlinks en etnonationalistisch separatistisch extremisme, waarbij ernaar wordt gestreefd de democratische waarden en het systeem die in de EU aan de rechtsorde onderworpen zijn omver te werpen via het onrechtmatige gebruik van geweld, ook punten van zorgen blijven; S. overwegende dat de lidstaten te maken hebben met een groeiende dreiging van ultrarechts, gewelddadig extremisme en neofascistisch en neonazistisch geweld, dat gericht is op politieke opponenten, vluchtelingen en immigranten, etnische en religieuze minderheden, de LGBTQI-gemeenschap, mensenrechtenbeschermers, activisten, en leden van wetshandhavingsinstanties; T. overwegende dat, hoewel de meeste terreuraanslagen die in 2017 in de EU zijn gepleegd als separatistische aanslagen werden gekwalificeerd (137 van de 205), in het verslag 2018 van Europol over de situatie en de tendensen op het vlak van terrorisme (TE-SAT-verslag) duidelijk vermeld staat dat geen enkele van de genoemde activiteiten in welke categorie terrorisme dan ook zo dodelijk waren en zo'n groot effect op de samenleving als geheel hadden als de aanslagen die door jihadistische terroristen werden gepleegd; overwegende dat het toenemende risico op vergeldingsterrorisme een ernstig probleem is dat niet mag worden onderschat; U. overwegende dat wanneer een terreuraanslag een “grootschalige of systematische aanval gericht tegen een burgerbevolking” is, terroristische moordaanslagen moeten worden omschreven in en vallen onder artikel 7 van het Statuut van Rome inzake het Internationaal Strafhof van 17 juli 1998; V. overwegende dat de ontwikkelingen en de instabiliteit in het Midden-Oosten en Noord-Afrika Da'esh en andere terreurgroepen in de gelegenheid hebben gesteld om vaste voet aan de grond te krijgen in landen die grenzen aan de EU en op ongekende schaal strijders uit de EU-landen te rekruteren; overwegende dat dientengevolge het verband tussen binnenlandse en externe veiligheid aan belang heeft gewonnen; W. overwegende dat duizenden in Europa geboren of in Europa wonende burgers zich hebben aangesloten bij terroristische activiteiten van Da'esh in Syrië en Irak, maar dat de strategie is gewijzigd sinds de militaire ineenstorting van Da'esh, waarbij minder personen naar deze landen afreizen voor terroristische doeleinden en terroristische jihadisten en "slapende cellen" in de EU worden aangespoord om aanslagen te plegen in hun land van herkomst of het land waar ze wonen; X. overwegende dat recente aanslagen hebben aangetoond dat vuurwapens en explosieven nog altijd veelgebruikte methoden van terreurgroepen blijven; overwegende dat individueel opererende personen echter steeds vaker andere soorten wapens en werkwijzen hanteren, die minder geavanceerd en moeilijker op te sporen zijn, met als doel om zoveel mogelijk willekeurige burgerslachtoffers te maken; Y. overwegende dat de terugkeer van buitenlandse terroristische strijders en hun gezinnen specifieke problemen met zich meebrengt op het gebied van veiligheid en radicalisering, vooral terugkerende kinderen die specifieke problemen met zich meebrengen omdat zij bescherming nodig hebben als slachtoffers maar tegelijkertijd potentiële daders zijn; Z. overwegende dat sommige van deze teruggekeerden langdurig ideologisch zijn geïndoctrineerd en militair zijn getraind in het gebruik van wapens en explosieven alsook in verschillende schuil-, aanvals- en gevechtstechnieken en in sommige gevallen aansluiting hebben gezocht bij andere terroristen, mogelijk voormalige buitenlandse strijders, met wie zij grensoverschrijdende netwerken vormen (4) ; AA. overwegende dat terreuraanslagen in de EU zeer vaak worden gepleegd door EU-onderdanen, vaak migranten van de tweede of derde generatie, die zijn opgegroeid in de lidstaat waar zij een aanslag plegen, en door vreemdelingen die soms langdurig in de desbetreffende lidstaat hebben gewoond; AB. overwegende dat onze samenlevingen en open grenzen kwetsbaar zijn en dat daar door terreurgroepen misbruik van wordt gemaakt; overwegende dat terroristen gebruik hebben gemaakt van de routes die migranten en asielzoekers afleggen naar Europese landen en de vrijheid van verkeer in Europa misbruiken; AC. overwegende dat er gedocumenteerde gevallen (5) bekend zijn waarbij slachtoffers van ernstige misdrijven die door Da'esh-terroristen zijn gepleegd op Syrisch of Iraaks grondgebied de daders opnieuw tegenkwamen op het grondgebied van de EU – terwijl ze dachten dat ze veilig waren – waar beiden bescherming hadden aangevraagd; AD. overwegende dat de instroom van migranten en vluchtelingen problemen met zich meebrengt voor hun integratie in Europese samenlevingen en meer investeringen vereist die specifiek gericht zijn op sociale en culturele inclusie; AE. overwegende dat er nieuwe vormen van terrorisme kunnen worden gebruikt om aanslagen te plegen, waaronder cyberterrorisme en massavernietigingswapens, mogelijk in combinatie met nieuwe technische apparatuur zoals drones; overwegende dat er een aanslag is verijdeld waarbij de zeer giftige biologische stof ricine zou worden gebruikt; overwegende dat er gevallen zijn waarin terreurgroepen chemische, biologische, radiologische of nucleaire wapens hebben gebruikt of wilden gebruiken, en mogelijke tactieken en methoden om aanslagen te plegen en doelwitten hebben gedeeld via sociale media; AF. overwegende dat de lidstaten verschillende strategieën hebben om te reageren op chemische, biologische, radiologische of nucleaire dreigingen en daarom in meer of mindere mate voorbereid zijn; AG. overwegende dat de Europese Raad van 28 juni 2018 ingenomen was met de gezamenlijke mededeling over de weerbaarheid van Europa tegen hybride en chemische, biologische, radiologische en nucleaire dreigingen, om vast te stellen op welke gebieden meer maatregelen nodig zijn om de essentiële bijdrage van de EU aan de aanpak van deze dreigingen uit te breiden en te versterken, en om de lidstaten en de Commissie op te roepen samen te werken om het actieplan voor chemische, biologische, radiologische en nucleaire dreigingen met spoed volledig ten uitvoer te leggen; AH. overwegende dat voorzichtigheid is geboden in het politieke debat over de terreurdreiging, dat door zowel links- als rechts-radicale onruststokers wordt uitgebuit, en wel om polarisatie in de samenleving te voorkomen en de democratie, de sociale cohesie en de mensenrechten niet te ondermijnen en dus terreurorganisaties niet in de kaart te spelen; AI. overwegende dat uit de Europese veiligheidsagenda van april 2015 duidelijk de noodzaak blijkt om het verband tussen terrorisme en georganiseerde misdaad aan te pakken, waarbij wordt benadrukt dat de georganiseerde misdaad terrorisme via verschillende kanalen voedt, onder meer door de levering van wapens, financiering via drugssmokkel, en infiltratie van de financiële markten; AJ. overwegende dat grootschalige internationale terreurorganisaties, zoals Da'esh en Al Qaida, financieel zelfvoorzienend zijn en dat de illegale handel in onder meer goederen, wapens, grondstoffen, brandstoffen, drugs, sigaretten en cultuurobjecten, alsmede mensenhandel, slavernij, uitbuiting van kinderen, racketeering en afpersing bronnen van inkomsten zijn gebleken voor terreurgroepen; overwegende dat het verband tussen georganiseerde misdaad en terreurgroepen een grote dreiging vormt voor de veiligheid; overwegende dat ze met deze inkomstenbronnen ook in de toekomst hun criminele activiteiten kunnen blijven financieren; AK. overwegende dat de interactie tussen terreurorganisaties en georganiseerde criminele groepen, waarbij het vermogen om massale slachtoffers onder de burgerbevolking van de EU te maken wordt gecombineerd met logistieke capaciteit, aanzienlijke risico's met zich meebrengt; overwegende dat de rechtshandhaving en de melding en analyse van inlichtingen over het verband tussen georganiseerde misdaad en terrorisme van een laag niveau is; overwegende dat er in veel lidstaten en op EU-niveau vaak een tekort is aan onderzoeks- en justitiële capaciteit voor georganiseerde misdaad; AL. overwegende dat terroristen proberen democratieën te verzwakken en omver te werpen; overwegende dat politici en regeringen een cruciale rol spelen om brede consensus en sociale veerkracht te bereiken om onze democratische systemen doeltreffend te verdedigen; Preventie en bestrijding van radicalisering die leidt tot gewelddadig extremisme AM. overwegende dat het netwerk voor voorlichting over radicalisering een expertisecentrum is dat een belangrijk platform biedt voor de uitwisseling van beste praktijken onder beroepsbeoefenaren, met inbegrip van rechtshandhavingsautoriteiten, en heeft bijgedragen tot het bijeenbrengen van belangrijke kennis inzake de preventie en bestrijding van radicalisering (6) ; AN. overwegende dat de situatie in elke lidstaat anders is en dat een pas herziene Europese strategie voor de bestrijding van radicalisering nationale strategieën kan ondersteunen die belangrijk zijn om algemene kaders te scheppen voor programma's op nationaal en lokaal niveau; overwegende dat deze strategieën samenhangend en doeltreffend moeten zijn en voldoende financiering behoeven voor lokale autoriteiten en belanghebbenden uit het maatschappelijk middenveld zodat deze programma's ten uitvoer kunnen worden gelegd; AO. overwegende dat het onmogelijk is om slechts één route naar radicalisering te onderscheiden; overwegende dat bijvoorbeeld sociale cohesie, de politieke achtergrond, de economische situatie, religieuze en ideologische idealen, persoonlijke trauma's, psychologische kwetsbaarheden, iemands omgeving en netwerken factoren en prikkels kunnen vormen; overwegende dat de genderdimensie tot voor kort werd onderschat en er sprake is van een misvatting over de rol die vrouwen kunnen spelen; overwegende dat vrouwen niet altijd passieve ondergeschikten zijn en ook als instigators, ronselaars, fondsenwervers en zelfs als daders van terreurdaden kunnen handelen; AP. overwegende dat bepaalde wijken met lage inkomens in Europese steden te maken hebben met massale werkloosheid en de stelselmatige afbraak van de rechtsstaat, die de voedingsbodems vormen voor religieus extremisme en terrorisme; overwegende dat de bevordering van sociale inclusie en de actieve bevordering van democratische waarden waaraan alle burgers zich moeten houden kunnen helpen het gevoel om een buitenbeentje te zijn te verminderen en het risico op radicalisering te beperken; overwegende dat de bestrijding van radicalisering en gewelddadig extremisme nauwe en gecoördineerde samenwerking vergt tussen alle betrokken spelers op alle bestuursniveaus (lokaal, regionaal en nationaal), alsook met maatschappelijke organisaties en de privésector; AQ. overwegende dat deskundigen wijzen op de positieve ervaringen met een aanpak op basis van meerdere instanties, waarbij de nadruk ligt op het creëren van infrastructuur waarbij rekening wordt gehouden met de verschillende wegen die leiden tot radicalisering en met de demografische risicogroepen en waarmee wordt gewaarborgd dat personen die vatbaar zijn voor radicalisering en hun gezinnen in een vroeg stadium worden ondersteund door verschillende autoriteiten en organisaties op allerlei niveaus, en op de ondersteunende rol van de politie, waardoor de contacten worden verbeterd; AR. overwegende dat de buurtpolitie een positieve rol speelt door vatbare personen beter te leren kennen en met hen vertrouwensrelaties op te bouwen op basis van wederzijds respect voor de betrokken gemeenschappen, met het doel in te grijpen vóór de radicalisering plaatsvindt en te voorkomen dat er wantrouwen ontstaat tegenover de staat en de instellingen; AS. overwegende dat er tot op heden geen duidelijke methoden bestaan om de doeltreffendheid van projecten inzake de preventie en bestrijding van radicalisering te meten; AT. overwegende dat verschillende Europese fondsen en programma's kunnen worden gebruikt voor projecten ter bestrijding en preventie van radicalisering op Europees, nationaal, regionaal en lokaal niveau; overwegende dat uit de EU-begroting tot en met 2020 een bedrag van 314 miljoen EUR is toegewezen aan antiradicaliseringsprojecten (7) ; overwegende dat het noodzakelijk is de doeltreffendheid van die programma's doorlopend te evalueren; overwegende dat de beoordeling van de doeltreffendheid van preventieve acties tegen radicalisering per definitie moeilijk is en nauwe samenwerking tussen de Commissie, de lidstaten, afzonderlijke belanghebbenden en onderzoekers vereist; AU. overwegende dat er volgens schattingen van Europol tot 2018 in de EU ongeveer 30 000 geradicaliseerde jihadisten waren; AV. overwegende dat het aantal gewelddadige, geradicaliseerde extremistische uitingen op het grondgebied van veel EU-lidstaten toeneemt, vaak in gedrukte vorm, of als lesmateriaal of audiovisuele boodschappen, onder meer via sociale media en satelliettelevisiekanalen; overwegende dat deze uitingen haaks staan op de democratie, de rechtsstaat en de mensenrechten, pluriformiteit ondermijnen, geweld en intolerantie jegens alle andere religies aanwakkeren, openlijk antisemitisch zijn, de gelijkheid tussen mannen en vrouwen afwijzen en een achterhaald model van de cultuur en de samenleving voorstaan; AW. overwegende dat met name wahabitische en salafistische literatuur, die wordt gekenmerkt door haatzaaiende uitlatingen, de boventoon voert in bepaalde boekhandels en op sommige websites in Europa; overwegende dat deze geglobaliseerde en simplistische versie van de islam breekt met de praktijken van moslimgemeenschappen in Europa en bijdraagt aan de ondermijning van hun bredere integratie; AX. overwegende dat het radicale moslimfundamentalisme ernaar streeft dat religie alle facetten van het leven – individueel, politiek en sociaal – beheerst, met als mogelijk gevolg een vorm van communitarisme die vatbaar is voor acties van jihadistische ronselaars; AY. overwegende dat een groot aantal gevallen van radicale haatpredikers is gedocumenteerd in heel Europa; overwegende dat deze haatpredikers vaak afkomstig zijn van buiten de EU en dat sommige gebedshuizen op ondoorzichtige wijze geld ontvangen uit derde landen, waarvan vele autoritaire of religieus geïnspireerde regimes hebben die niet in overeenstemming zijn met de democratie, de rechtsstaat en de mensenrechten; AZ. overwegende dat er zelfbenoemde religieuze onderwijscentra zijn die extremistische ideeën verspreiden in de EU, waar minderjarigen, onder wie jonge kinderen, blootgesteld kunnen worden aan lesmateriaal dat indruist tegen de democratie, de rechtsstaat en de mensenrechten, waaronder gewelddadige boodschappen; overwegende dat extremistische organisaties die de aanzet geven tot de werving van terroristen vaak misbruik maken van de kwetsbaarheden van jongeren door hen te lokken met sociale en culturele activiteiten; BA. overwegende dat de uitgekiende onlinecommunicatiestrategie waarbij terrorisme wordt gepromoot door het te verheerlijken, die vooral door Da'esh wordt gehanteerd maar ook door andere grootschalige internationale terroristische groeperingen, modellen aanbiedt die zijn gekopieerd uit de mondiale "jongerencultuur", zoals onlinespellen, en derhalve een sterke aantrekkingskracht heeft op kinderen en jongeren; overwegende dat dit model hen ook lokt met sociale en culturele mogelijkheden; BB. overwegende dat verscheidene recente onderzoeken hebben aangetoond dat het internet en met name sociale media een drijvende kracht kunnen zijn achter radicalisering die tot gewelddadig extremisme leidt en als middel voor xenofobe groepen om haatzaaiende taal en illegale inhoud te verspreiden onder met name jongeren; BC. overwegende dat de internetgiganten, na herhaalde oproepen om harder op te treden tegen terrorisme, hun verantwoordelijkheid nemen; overwegende dat ondernemingen samenwerken in het in 2015 opgerichte Europees Internetforum om terroristische inhoud op vrijwillige basis van hun websites te verwijderen als zij denken dat deze strijdig is met hun voorwaarden; overwegende dat in mei 2016 een gedragscode voor grote IT-bedrijven is opgesteld om illegale haatzaaiende online-inhoud te bestrijden; overwegende dat deze samenwerking op vrijwillige basis echter niet volstaat; BD. overwegende dat de Europese eenheid voor de melding van internetuitingen van Interpol (EU IRU) aan het eind van het tweede kwartaal van 2018 al 54 752 inhoudselementen had geëvalueerd op 170 platforms in tien verschillende talen, wat leidde tot 52 716 besluiten tot doorverwijzing en in 89,5 % van de gevallen verwijdering van de inhoud tot gevolg had na een vrijwillige beoordeling van misbruikte onlinediensten (8) ; BE. overwegende dat de toewijding van de bedrijven moet worden vergroot ondanks dat er enige vooruitgang is geboekt ten aanzien van de verwijdering van terroristische online-inhoud; overwegende dat de inhoud vaak niet volledig en evenmin op tijd of permanent wordt verwijderd, waarbij die wel van de ene website wordt verwijderd, maar niet van een andere website van hetzelfde bedrijf, of de account toch actief mag blijven en/of weer actief mag worden nadat inhoud is geplaatst die in strijd is met de voorwaarden van het bedrijf; overwegende dat de doeltreffende, uitvoerige en transparante verslaglegging door bedrijven en de rechtshandhaving moeten worden verbeterd; overwegende dat de bedrijven en gebruikers in kwestie de mogelijkheid moeten hebben om beroep in te stellen; BF. overwegende dat terroristische groeperingen in reactie op het feit dat grote bedrijven meer inhoud verwijderen, in toenemende mate gebruikmaken van nieuwe en/of kleinere platforms die minder goed zijn toegerust om terroristisch materiaal snel te verwijderen; overwegende dat aanvullende technische ondersteuning gezien de diversifiëring naar kleinere platforms essentieel is om bijvoorbeeld de introductie van geautomatiseerde platformneutrale hulpmiddelen mogelijk te maken, zoals de hashingtechnologie die terroristische online-inhoud zeer nauwkeurig vooraf kan identificeren en publicatie kan verhinderen; BG. overwegende dat het dankzij de ontwikkeling van nieuwe technologieën en het gebruik van kunstmatige intelligentie en algoritmen mogelijk kan worden om terroristische online-inhoud snel op te sporen en te melden; overwegende dat het gebruik van geautomatiseerde hulpmiddelen ook een hoog risico op foutieve treffers met zich meebrengt; BH. overwegende dat uit onderzoeken en verslagen blijkt hoe gevangenissen eenvoudig een microkosmos voor de vervlechting tussen misdaad en terrorisme kunnen worden, waar werving en netwerkvorming plaatsvinden; overwegende dat de interne situatie in veel gevangenissen het radicaliseringsgevaar van delinquenten vergroot en versnelt, en een kweekvijver en katalysator voor terrorisme vormt; overwegende dat velen die momenteel een gevangenisstraf uitzitten binnenkort worden vrijgelaten en terugkeren naar hun gemeenschappen waarbij de uitdagingen op het gebied van herintegratie bijzonder groot zijn en er een aanzienlijk risico is op recidivisme; overwegende dat het toezicht op deze delinquenten met een hoog risico uiterst arbeidsintensief is voor de veiligheidsdiensten van de lidstaten; overwegende dat het beleid in gevangenissen en risicobeheer een grote rol kunnen spelen om deze risico's te beperken; overwegende dat de lidstaten weliswaar beseffen dat zij het hoofd moeten bieden aan de toenemende radicalisering in de gevangenissen, maar dat er doeltreffendere maatregelen nodig zijn; Samenwerking en uitwisseling van informatie Horizontale kwesties BI. overwegende dat het bewaren van gegevens een essentieel onderdeel is van het onderzoeksproces maar dat daarbij rekening moet worden gehouden met de jurisprudentie van het Hof van Justitie van de Europese Unie; overwegende dat de politiële en justitiële autoriteiten en inlichtingendiensten gewoonlijk sterk afhankelijk zijn van communicatiegegevens om resultaten te boeken met hun onderzoeken; overwegende dat de noodzaak van passende regels inzake gegevensbewaring voor de bestrijding van terrorisme herhaaldelijk aan de orde werd gesteld tijdens de werkzaamheden van de commissie TERR; BJ. overwegende dat het gebruik van versleuteling enerzijds in aanzienlijke mate zal bijdragen aan de veiligheid op IT-gebied, maar anderzijds ook door terroristen zal worden gebruikt om hun communicatie-uitingen of opgeslagen gegevens te beschermen, wat een groot probleem vormt voor de wetshandhavings-, veiligheids- inlichtingendiensten omdat zij hierdoor mogelijk geen toegang hebben tot essentiële inlichtingen en bewijsmateriaal; overwegende dat versleuteling van essentieel belang is wanneer zelfs de verantwoordelijke onlinedienstverleners de communicatie niet willen of kunnen ontcijferen; Informatiesystemen BK. overwegende dat er een gefragmenteerd netwerk is van bestaande systemen, nieuwe systemen in de ontwikkelingsfase, voorstellen voor toekomstige systemen en voorstellen voor hervormingen om de vastgestelde hiaten en belemmeringen aan te pakken waarover nog wordt onderhandeld; overwegende dat dit gefragmenteerde netwerk het resultaat is van historische factoren en de reactieve houding bij het voorstellen en aannemen van nieuwe wetgeving; BL. overwegende dat de informatie-uitwisselingen sinds de aanslagen in Parijs in 2015 aanzienlijk zijn toegenomen maar dat uit gegevens over informatie-uitwisseling blijkt dat enkele lidstaten verantwoordelijk zijn voor een groot deel van de beschikbare inhoud in en zoekopdrachten van EU-databanken; BM. overwegende dat er verschillende belemmeringen zijn voor de goede werking van de informatiesystemen, zoals een geheel uitblijvende of onvolledige tenuitvoerlegging, een gebrek aan kennis over en/of aan voldoende scholing in de bestaande systemen, een gebrek aan toereikende middelen, waaronder personele middelen, of aan een passende materiële basis, en slechte kwaliteit van gegevens in de informatiesystemen; BN. overwegende dat informatiesystemen kunnen worden ingedeeld in centrale en decentrale systemen, waarbij de centrale systemen door de EU en haar agentschappen worden beheerd en de decentrale systemen door de lidstaten; overwegende dat de volgende centrale informatiesystemen bestaan: het Schengeninformatiesysteem (SIS), het Visuminformatiesysteem (VIS), Eurodac, het inreis-uitreissysteem (EES), het voorgestelde Europees systeem voor reisinformatie en -autorisatie (Etias) en het voorgestelde Europees Strafregisterinformatiesysteem voor onderdanen van derde landen (Ecris-TCN); BO. overwegende dat de autoriteiten van de lidstaten de decentrale systemen en mechanismen voor informatie-uitwisseling beheren, waaronder: het Europees Strafregisterinformatiesysteem (Ecris) voor de uitwisseling van informatie over nationale strafdossiers; het EU-systeem van persoonsgegevens van passagiers (PNR-systeem), in het kader waarvan luchtvaartmaatschappijen voor alle vluchten tussen derde landen en de EU passagiersgegevens moeten delen met de nationale autoriteiten; het systeem voor het op voorhand afgeven van passagiersgegevens (API), waarin informatie over passagiers wordt verzameld voordat zij een vlucht naar de EU nemen; en het Prüm-mechanisme voor de uitwisseling van DNA, vingerafdrukken en voertuigregistratiegegevens; BP. overwegende dat het SIS het grootste, meest gebruikte en meest efficiënte IT-systeem van de Europese Unie is op het gebied van vrijheid, veiligheid en recht, en dat het wordt ondersteund door het netwerk van Sirene-bureaus, hetgeen een aanzienlijke toegevoegde waarde biedt op het gebied van internationale politiële samenwerking en grenscontrole, en met name bij terrorismebestrijding; BQ. overwegende dat bij de evaluatie van het VIS in 2016 werd vastgesteld dat de toegang tot het VIS voor wetshandhavingsdoeleinden beperkt en versnipperd was in de lidstaten; BR. overwegende dat ondanks herhaalde verzoeken om een snelle invoering van het Europees PNR-systeem, niet alle lidstaten evenveel bereidheid aan de dag hebben gelegd en de meeste lidstaten de termijn voor de tenuitvoerlegging van deze wet niet in acht hebben genomen; overwegende dat de lidstaten die deze termijn hebben overschreden onverwijld alle nodige maatregelen moeten nemen om deze richtlijn onmiddellijk en volledig ten uitvoer te leggen; BS. overwegende dat verscheidene proefprojecten worden uitgevoerd met als doel om de nadelen van een decentraal Europees PNR-systeem weg te nemen; overwegende dat verzoeken van passagiersinformatie-eenheden van andere lidstaten snel moeten worden beantwoord, wat problematisch kan zijn aangezien ze handmatig worden verwerkt; BT. overwegende dat er in het kader van de zesde actielijst van de strategie voor informatiebeheer (IMS) momenteel twee proefprojecten lopen waarmee moet worden gezorgd voor onderlinge verbindingen tussen gedecentraliseerde systemen, te weten ADEP (automatisering van gegevensuitwisselingprocessen voor politieregisters) en QUEST ("Querying Europol Systems"); overwegende dat zes lidstaten al betrokken zijn bij het proefproject ADEP voor de automatische overdracht van politiedossiers tussen verschillende landen en dat dit project goed loopt; overwegende dat deze projecten ertoe bijdragen reële en werkbare oplossingen te bieden voor de problemen die ontstaan door het gebrek aan interconnectiviteit tussen gedecentraliseerde informatiesystemen en vertrouwen en samenwerking tussen de lidstaten te bevorderen; Interoperabiliteit BU. overwegende dat de Commissie twee voorstellen heeft gedaan voor een verordening inzake een kader voor interoperabiliteit tussen de bestaande en voorgestelde centrale informatiesystemen op het gebied van politiële en justitiële samenwerking, asiel en migratie, grenzen en visa, te weten VIS, SIS, EES en Eurodac, alsmede Etias en Ecris-TCN, en dat dit kader wordt vastgesteld zodra de respectieve rechtsgrondslagen zijn aangenomen; BV. overwegende dat criminelen vandaag de dag nog steeds met verschillende aliassen kunnen worden geregistreerd in verschillende databanken die niet met elkaar in verbinding staan; overwegende dat de interoperabiliteit van de huidige EU-architectuur voor gegevensbeheer derhalve moet worden verbeterd om blinde vlekken en de invoer van meerdere valse identiteiten te voorkomen en de juiste informatie op het juiste moment te verschaffen; BW. overwegende dat er op het grondgebied van één lidstaat een groot aantal afzonderlijke decentrale databanken op federaal, regionaal en lokaal niveau kan bestaan, met uiteenlopende gegevensinvoer in verschillende systemen en ingewikkelde procedures – of helemaal geen procedures – voor de uitwisseling en controle van de gegevens door de desbetreffende autoriteiten op de verschillende niveaus; BX. overwegende dat het gebruik van een gemeenschappelijk berichtenformaat op EU-niveau, zoals het Universal Message Format (UMF), een vlottere uitwisseling van gegevens en informatie tussen de partijen en tussen interoperabele systemen zal bevorderen; overwegende dat de vaststelling van de noodzaak om bepaalde UMF-velden te gebruiken voor specifieke uitwisselingen kan bijdragen tot de verbetering van de gegevenskwaliteit in alle systemen waartussen berichten worden uitgewisseld; overwegende dat het gebruik van dit gemeenschappelijke berichtenformaat door Europol en Interpol ook moet worden aangemoedigd; BY. overwegende dat eu-LISA mechanismen en procedures voor de geautomatiseerde controle van de gegevenskwaliteit moet vaststellen, alsmede gemeenschappelijke indicatoren voor de gegevenskwaliteit en minimale kwaliteitsnormen voor de in de informatiesystemen opgeslagen gegevens; overwegende dat het doel van de EU-informatiesystemen en interoperabiliteitscomponenten moet zijn om kennelijk onjuiste of inconsistente gegevensinvoer automatisch te herkennen, zodat de lidstaat die de gegevens heeft ingevoerd deze kan verifiëren en zo nodig corrigerende maatregelen kan nemen; Samenwerking en uitwisseling van informatie tussen de lidstaten BZ. overwegende dat de obstakels voor een vlottere samenwerking vaak voortvloeien uit organisatorische en juridische problemen tussen de verschillende nationale, regionale en lokale structuren binnen de lidstaten, zoals: elkaar overlappende bevoegdheden en onvoldoende afgebakende mandaten; terughoudendheid om informatie te delen, aangezien dit tot verlies van zeggenschap of tot het verlies van belangrijke informatiestromen zou kunnen leiden; juridische obstakels voor de uitwisseling van informatie tussen verschillende autoriteiten; een onderlinge concurrentiestrijd tussen diensten vanwege middelen; en technische belemmeringen voor de uitwisseling van informatie; CA. overwegende dat het beginsel van eigendom van gegevens cruciaal is om ervoor te zorgen dat terrorismebestrijdingsinstanties via EU-databases in vertrouwen informatie kunnen uitwisselen met andere lidstaten en Europol; CB. overwegende dat met het samenvoegen van inlichtingen en informatie voor rechtshandhavingsdoeleinden grote juridische uitdagingen en risico's zijn gemoeid wegens de verschillende regels met betrekking tot verantwoording die voor beide soorten informatie gelden, met inbegrip van risico's met betrekking tot het fundamentele recht van verdachten op een eerlijk proces wanneer inlichtingen worden gebruikt als bewijs in rechtszaken; overwegende dat moet worden voorzien in een rechtskader voor de uitwisseling van informatie tussen inlichtingendiensten en rechtshandhavingsinstanties, met name omdat inlichtingen vaak betrekking hebben op informatie over personen die weliswaar nog geen verdachten zijn in het kader van een strafrechtelijk onderzoek maar deel uit zouden kunnen maken van een terroristisch netwerk of terugkerende buitenlandse terroristische strijders zouden kunnen zijn; overwegende dat dit echter niet mag leiden tot een verlaging van de juridische normen; CC. overwegende dat de politie- en inlichtingendiensten zowel geclassificeerde als niet-geclassificeerde informatie ontvangen, verwerken en doorsturen, waardoor er andere regelingen gelden in alle stadia van gebruik van deze informatie; overwegende dat inlichtingen, d.w.z. informatie die wordt verwerkt door professionals voor een specifiek doeleinde, bovendien moeten worden onderscheiden van gewone informatie; overwegende dat criminele inlichtingen, die aan een strafzaak van de politie zijn verbonden, moeten worden onderscheiden van veiligheidsinlichtingen, die in een bestuurlijk kader worden behandeld; CD. overwegende dat inlichtingen een bijzonder niveau van bescherming moeten genieten, nog hoger dan politie-informatie, met het oog op de verschillende werkmethoden die erbij komen kijken, zoals de inzameling van vertrouwelijke informatie uit bronnen en van informanten die anoniem moeten blijven, evenals de bijzondere doelstellingen die een grotere omzichtigheid vereisen; CE. overwegende dat de oprichting van centra of eenheden voor terrorismebestrijding op het nationale grondgebied een mogelijke oplossing kan bieden; overwegende dat dergelijke centra vertegenwoordigers van de verschillende diensten de mogelijkheid bieden om regelmatig met elkaar te communiceren en te bespreken hoe zij het best kunnen samenwerken en informatie kunnen uitwisselen; overwegende dat daardoor het vertrouwen tussen de diensten wordt aangewakkerd en er meer wederzijds begrip wordt gekweekt voor elkaars werkmethoden en problemen; CF. overwegende dat veiligheidsdiensten over het algemeen op bilaterale of multilaterale basis, met name via de Groep terrorismebestrijding (CTG) en met de EU-organen via het Inlichtingen- en situatiecentrum van de EU (EU-Intcen), samenwerken en informatie uitwisselen, door strategische inlichtingen te delen; overwegende dat er een praktische oplossing moet worden gevonden om de bestaande kloof tussen de langs elkaar heen opererende rechtshandhavingsinstanties en de inlichtingendiensten te overbruggen, bijvoorbeeld door specifieke terreinen voor samenwerking vast te stellen, om te zorgen voor efficiëntere samenwerking maar deze diensten desondanks ook onafhankelijk te laten blijven functioneren; CG. overwegende dat het mogelijk is de structuren van de CTG en het EU-Intcen voor de uitwisseling van informatie doeltreffender te benutten; CH. overwegende dat de civiele en militaire veiligheids- en inlichtingendiensten van de lidstaten hun inlichtingen, zo ook in verband met terrorisme, systematisch delen met het EU-Intcen binnen de Europese Dienst voor extern optreden (EDEO) en dat dit centrum inlichtingen analyseert, vroegtijdige waarschuwingen afgeeft en informatie over situaties ter plaatse verstrekt aan de besluitvormingsorganen van de EU; CI. overwegende dat de informatie na een treffer alleen wordt gecommuniceerd aan het Sirene-bureau van de lidstaat die de melding op grond van artikel 36 afgeeft en niet aan andere lidstaten, en dat dit in sommige gevallen onvoldoende is om de verplaatsingen van de bij terrorisme betrokken personen te blijven volgen of de relevante informatie met betrekking tot dergelijke personen te vervolledigen; overwegende dat het vroegtijdig waarschuwen van andere lidstaten die mogelijk betrokken zijn bijvoorbeeld nodig kan zijn wanneer de persoon niet rechtstreeks is teruggekeerd naar de lidstaat van herkomst of wanneer hij of zij wordt vergezeld door onderdanen van een andere lidstaat/andere lidstaten voor wie geen melding is afgegeven, aangezien ze niet bekend zijn bij de bevoegde autoriteiten van deze andere lidstaat/lidstaten; CJ. overwegende dat de regering van het VK de EU in kennis heeft gesteld van zijn intentie om de EU op 29 maart 2019 te verlaten; overwegende dat het VK echter heeft aangegeven de samenwerking met de EU op het gebied van veiligheid en terrorismebestrijding te willen voortzetten; overwegende dat de EU en het VK op het gebied van veiligheid en terrorismebestrijding in hoge mate van elkaar afhankelijk zijn en dat het VK deelneemt aan een groot aantal belangrijke wettelijke instrumenten van de EU op het gebied van justitiële samenwerking in strafzaken en toegang heeft tot veel systemen en databanken van de EU voor de uitwisseling van informatie; overwegende dat er regelingen met de EU moeten worden getroffen met betrekking tot alle lopende procedures; overwegende dat een toekomstige regeling de EU en het VK in staat moet stellen om met het oog op de bestrijding van ernstige misdrijven essentiële informatie te blijven delen, verzamelen en analyseren; overwegende dat de terugtrekkingsovereenkomst een soepele overgangsregeling moet garanderen en operationele tekortkomingen en obstakels die het vermogen van de EU om georganiseerde misdaad en terrorisme doeltreffend te bestrijden, zo veel mogelijk moet voorkomen; Samenwerking en uitwisseling van informatie met de EU-agentschappen CK. overwegende dat een efficiënte en systematische samenwerking op het gebied van terrorismebestrijding tussen de lidstaten en de EU-agentschappen, in overeenstemming met hun wettelijke mandaten, alsook tussen de agentschappen onderling, met name samenwerking tussen Europol en Eurojust, cruciaal is om de inspanningen voor het detecteren, voorkomen en onderzoeken van terreuraanslagen en het opsporen en vervolgen van de daders op doeltreffendere wijze te ondersteunen; overwegende dat Eurojust een in terrorismebestrijding gespecialiseerde aanklager heeft benoemd om een brug te slaan met het ECTC van Europol, zodat de twee agentschappen intensiever kunnen samenwerken en informatie kunnen uitwisselen; CL. overwegende dat de uitwisseling van informatie tussen de agentschappen van de EU niet optimaal verloopt doordat er verschillende beveiligde communicatiemiddelen worden gebruikt; overwegende dat de invoering van een interinstitutioneel beveiligd communicatiemiddel de uitwisseling van informatie tussen agentschappen als EU-Intcen, Europol en Frontex kan vergemakkelijken en verbeteren; CM. overwegende dat speciale verbindingsfunctionarissen voor terrorismebestrijding meerwaarde kunnen opleveren voor de werkzaamheden van de agentschappen en voor hun eigen lidstaten; CN. overwegende dat er in de lidstaten verschillen bestaan wat het aantal bevoegde autoriteiten betreft dat de databanken van Europol kan raadplegen of contact met Europol kan opnemen zonder dat daarvoor tussenkomst van de nationale verbindingsfunctionarissen vereist is; overwegende dat sommige lidstaten niet over beperkt toegankelijke en veilige nationale politiecommunicatienetwerken beschikken, waardoor hun bevoegde autoriteiten geen gedecentraliseerde toegang hebben tot relevante netwerken, met name het beveiligde platform voor de uitwisseling van informatie CT-Siena; CO. overwegende dat de lidstaten op grond van verschillende EU-instrumenten, zoals Besluit 2005/671/JBZ, de richtlijn terrorismebestrijding en de Europol-verordening, verplicht zijn informatie over terrorisme te delen met de relevante agentschappen; overwegende dat een regelmatig, tijdig en systematisch plaatsvindende intensievere uitwisseling van informatie, met inbegrip van contextuele informatie, met Europol en Eurojust, in overeenstemming met hun wettelijke mandaten, de uitoefening van hun taken vergemakkelijkt als het erom gaat verbanden tussen zaken te leggen en een overzicht te geven van de uitdagingen en beste praktijken op het gebied van onderzoek, strafvervolging en berechting met betrekking tot terroristische misdrijven; overwegende dat lidstaten in het kader van Besluit 2005/671/JBZ nog steeds niet spontaan relevante informatie met andere lidstaten uitwisselen als deze informatie kan worden gebruikt voor het voorkomen, ontdekken, onderzoeken en vervolgen van terroristische misdrijven; overwegende dat de hoeveelheid informatie die wordt gedeeld met Eurojust de afgelopen jaren is toegenomen, maar dat er nog steeds verschillen bestaan tussen lidstaten wat betreft de hoeveelheid, de soorten en de reikwijdte van de gedeelde informatie, hetgeen tot gevolg kan hebben dat de beschikbare informatie gefragmenteerd is; CP. overwegende dat Cepol aanzienlijk bijdraagt aan de opleidingen op het gebied van terrorismebestrijding voor rechtshandhavingsambtenaren in de lidstaten en in prioritaire derde landen; Wederzijdse erkenning en wederzijdse rechtshulp CQ. overwegende dat regelingen voor wederzijdse rechtshulp in toenemende mate worden vervangen door instrumenten voor wederzijdse erkenning, aangezien laatstgenoemde de grensoverschrijdende samenwerking tussen bevoegde autoriteiten binnen de EU helpen verbeteren door de procedures te bespoedigen en te stroomlijnen; overwegende dat het kaderbesluit betreffende het Europees aanhoudingsbevel en de richtlijn betreffende het Europees onderzoeksbevel voorbeelden zijn van instrumenten voor wederzijdse erkenning die door beroepsbeoefenaars nuttig worden geacht; CR. overwegende dat het beginsel van wederzijdse erkenning aan de ene kant afhankelijk is van een hoge mate van vertrouwen tussen de lidstaten en er aan de andere kant toe bijdraagt het wederzijdse vertrouwen te versterken door ervoor te zorgen dat de autoriteiten van verschillende lidstaten efficiënt kunnen samenwerken in de strijd tegen het terrorisme; CS. overwegende dat gemeenschappelijke onderzoeksteams de coördinatie van strafrechtelijk onderzoek en strafvervolging in zaken met een grensoverschrijdende dimensie vergemakkelijken en de onmiddellijke uitwisseling van informatie en bewijsmateriaal mogelijk maken; overwegende dat de inzet van gemeenschappelijke onderzoeksteams praktische voordelen biedt, zoals een betere uitwisseling van informatie en goede praktijken, betere vergaring van bewijsmateriaal en wederzijdse erkenning van de door de betrokken partijen ondernomen acties; overwegende dat gemeenschappelijke onderzoeksteams voldoende financiering nodig hebben om doeltreffend te kunnen werken; CT. overwegende dat nauwe samenwerking tussen aanbieders van onlinediensten noodzakelijk is met het oog op het veiligstellen en verkrijgen van elektronisch bewijs op verzoek van de verantwoordelijke rechtshandhavingsinstantie en op basis van een deugdelijk wettelijk proces, gezien het belang daarvan voor het onderzoeken van terroristische misdrijven; CU. overwegende dat het Schengengebied zonder binnengrenzen een prestatie van formaat van de EU is en dat dit alleen kan blijven bestaan indien de buitengrenzen doeltreffend worden beveiligd en beschermd, er een eind komt aan illegale grensoverschrijdingen en er interne veiligheidsmaatregelen worden vastgesteld om het risico van ernstige misdrijven tegen te gaan; overwegende dat er talrijke voorstellen zijn goedgekeurd om de veiligheidscontroles aan de buitengrenzen te versterken; overwegende dat sommige lidstaten hebben verzocht om meer flexibiliteit voor een tijdelijke herinvoering van controles aan de binnengrenzen bij ernstige bedreigingen voor de openbare orde of veiligheid, zoals voorgesteld door de Commissie; CV. overwegende dat op 7 april 2017 de nieuwe Verordening (EU) 2017/458 (9) tot wijziging van de Schengengrenscode in werking is getreden om het, met name naar aanleiding van de toegenomen terroristische dreiging, mogelijk te maken alle personen die de buitengrenzen overschrijden, waaronder de personen die gebruik maken van hun recht op vrij verkeer, systematisch in de relevante databanken na te trekken; CW. overwegende dat sommige onderdelen van de verordening met betrekking tot bepaalde gebieden van het grenstoezicht, zoals de systematische raadpleging van databanken bij grenscontroles en grondige controle van de vereiste toegangsvoorwaarden, niet ten uitvoer zijn gelegd; CX. overwegende dat de verijdelde aanslag op de Thalys-trein van 21 augustus 2015, de aanslagen in Parijs van 13 november 2015 en de aanslagen in Brussel van 22 maart 2016 hebben aangetoond dat in een beperkt aantal gevallen terroristen misbruik hebben gemaakt van tekortkomingen in het beleid inzake grensbeheer van de EU en diverse lidstaten, die niet voorbereid waren op een massale instroom; overwegende dat door wetshandhavingsinstanties is gemeld dat ten minste acht van de daders van deze aanslagen in juli, augustus en oktober 2015 op illegale wijze de EU zijn binnengekomen; overwegende dat latere daders in andere gevallen in lidstaten waren gebleven ondanks de verplichting tot vertrek of uitzetting; overwegende dat hierdoor bepaalde tekortkomingen in het EU-beleid voor grensbeheer en de uitvoering daarvan op het niveau van de lidstaten aan het licht zijn gekomen; CY. overwegende dat de Raad de lidstaten in zijn conclusies 10152/17 heeft aanbevolen om wanneer zij te maken krijgen met irreguliere migranten op nationaal niveau in voorkomend geval controles uit te voeren aan de hand van de databanken die worden aangevuld en gebruikt door bevoegde autoriteiten en het nationaal geautomatiseerd systeem voor vingerafdrukherkenning (AFIS), op Europees en op internationaal niveau aan de hand van de databanken van het SIS, Europol, het VIS, Eurodac en Interpol (I-24/7-netwerk), en meer in het bijzonder persoonsgegevens, gestolen of verloren reisdocumenten (SLTD), buitenlandse terroristische strijders (FTF) en reisdocumenten die verband houden met signaleringen (TDAWN); CZ. overwegende dat het Europees Grens- en kustwachtagentschap (Frontex) op grond van artikel 11 van Verordening (EU) nr. 1168/2011 en het positieve advies van de Europese Toezichthouder voor gegevensbescherming (EDPS) persoonsgegevens mag verwerken; overwegende dat Frontex echter vanwege de korte opslagtermijn voor gegevens die bij Verordening (EU) 2016/1624 is vastgesteld en 90 dagen bedraagt, moeilijkheden ondervindt bij de uitoefening van zijn bewakingstaken op het gebied van terrorismebestrijding; overwegende dat Eurojust en Frontex slechts een memorandum van overeenstemming betreffende de uitwisseling van algemene, strategische en technische informatie hebben ondertekend, dat zich niet uitstrekt tot de uitwisseling van persoonsgegevens; overwegende dat voor Frontex een specifiek wetgevingskader voor de verwerking van persoonsgegevens moet worden opgesteld opdat dit agentschap zijn taken kan vervullen; DA. overwegende dat functionarissen van Frontex aan grensovergangen ook toegang moeten hebben tot de databanken van Eurodac, het SIS, het EES en het VIS om controles te kunnen uitvoeren; DB. overwegende dat er momenteel geen minimumnormen of gemeenschappelijke regels zijn voor de beveiliging van de identiteitsbewijzen van Unieburgers of de verblijfsdocumenten die worden verstrekt aan burgers van de Unie en hun gezinsleden die hun recht op vrij verkeer willen uitoefenen; DC. overwegende dat driekwart van de frauduleuze documenten die worden ontdekt aan de buitengrenzen en in de EU, imitaties zijn van identiteitsdocumenten die zijn afgegeven door lidstaten en landen die betrokken zijn bij het Schengengebied; overwegende dat voor de ontdekte vervalsingen in de meeste gevallen minder goed beveiligde nationale identiteitsbewijzen waren gebruikt; DD. overwegende dat sommige lidstaten luchtvaartmaatschappijen op hun grondgebied er niet toe verplichten te controleren of de persoonsgegevens op tickets overeenstemmen met die van de identiteitsbewijzen van de passagiers, waardoor moeilijk kan worden vastgesteld of de opgegeven identiteit overeenkomt met de ware identiteit van de betrokkene; overwegende dat dit van cruciaal belang is voor vluchten binnen de EU; overwegende dat passende identiteitscontroles en de controle van reisdocumenten echter taken van de politie moeten blijven; DE. overwegende dat bewijsmateriaal van gevechtshandelingen vaak essentieel is voor de identificatie van potentiële buitenlandse terroristische strijders en slachtoffers, en moet worden opgenomen in de relevante databanken, opdat dit meteen beschikbaar is voor grenswachten, en moet worden gedeeld met rechercheurs en aanklagers voor resp. onderzoeken en rechtszaken; Terrorismefinanciering DF. overwegende dat verscheidene lidstaten het Verdrag van de Raad van Europa inzake het witwassen, de opsporing, de inbeslagneming en de confiscatie van opbrengsten van misdrijven en de financiering van terrorisme van 16 mei 2005, ook bekend als het Verdrag van Warschau, dat het meest uitgebreide internationale verdrag inzake witwassen en de financiering van terrorisme is, nog niet hebben geratificeerd; overwegende dat de inbeslagneming van activa die zijn vergaard door middel van criminele activiteiten een zeer efficiënt instrument is om misdaad en terrorisme te bestrijden, aangezien het voorkomt dat criminelen bij de opbrengsten van hun illegale activiteiten kunnen komen en dat terroristen een aanslag kunnen voorbereiden; overwegende dat de Financiële-actiegroep (FATF) wereldwijde normen bepaalt voor de bestrijding van het witwassen van geld en terrorismefinanciering, en rechtsgebieden aanmerkt waar de maatregelen voor de bestrijding van het witwassen van geld en terrorismefinanciering zwak zijn; DG. overwegende dat de EU twee wetgevingsinstrumenten heeft aangenomen om FATF-aanbevelingen ten uitvoer te leggen, namelijk de vierde en vijfde witwasrichtlijn, om de tekortkomingen aan te pakken die aan het licht zijn gekomen naar aanleiding van terroristische aanslagen; overwegende dat lidstaten tot 26 juni 2017 de tijd hadden om de witwasrichtlijn in hun nationale wetgeving om te zetten, maar nog niet alle lidstaten dit hebben gedaan; overwegende dat verscheidene lidstaten het blijven toestaan dat de uiteindelijke begunstigden van trusts, stichtingen of vennootschappen anoniem blijven en beschikken over aandelen aan toonder, waardoor het gemakkelijker wordt de oorsprong en bestemming van financiële stromen en de verantwoordelijkheid voor economische activiteiten die een dekmantel vormen voor de financiering van terrorisme en georganiseerde misdaad, te verhullen; overwegende dat de vijfde witwasrichtlijn de transparantie over deze kwesties zal vergroten; DH. overwegende dat de enquêtecommissie die onderzoek moet doen naar vermeende inbreuken op en gevallen van wanbeheer bij de toepassing van het Unierecht met betrekking tot witwaspraktijken, belastingontwijking en belastingontduiking van het Europees Parlement (PANA) heeft ontdekt hoe belastingontduikers actief worden geholpen door professionele tussenpersonen die ogenschijnlijk aan de wettelijke voorschriften voldoen; DI. overwegende dat de Commissie en Europol in juli 2017 de status van waarnemer hebben gekregen in de Egmont-groep, een internationaal verenigd orgaan dat bestaat uit 156 financiële-inlichtingeneenheden (FIE's) en als doel heeft niet alleen de samenwerking tussen FIE's maar ook tussen andere bevoegde autoriteiten te versterken; DJ. overwegende dat Da'esh en andere terroristische organisaties voor hun financiering onder andere misbruik maken van fondsenwerving via sociale media, financiering via liefdadigheidsorganisaties en organisaties zonder winstoogmerk, overmakingen van kleine bedragen en prepaidkaarten; overwegende dat platforms voor microkredieten worden gebruikt om elk van deze financieringsvormen te mogelijk te maken; DK. overwegende dat de recente terroristische aanslagen hebben aangetoond dat niet alleen gebruik wordt gemaakt van traditionele vormen van terrorismefinanciering, zoals particuliere giften, afpersing, ontvoeringen voor losgeld, oneigenlijk gebruik en misbruik van organisaties zonder winstoogmerk, formele en informele geldovermakingssystemen, het gebruik van de opbrengsten van criminele activiteiten, contanten of overschrijvingen via banken, maar dat ook nieuwe financieringsmethoden via elektronische, onlinebetaalmethoden zoals virtuele valuta, anonieme prepaidkaarten en informele waardeoverdrachtsystemen (IVTS) ook het risico met zich meebrengen misbruikt te worden door terroristische organisaties om hun activiteiten te financieren; overwegende dat de anonimiteit omtrent sommige cryptovaluta leidt tot een toename in het gebruik daarvan voor illegale activiteiten; overwegende dat het gebruik van cryptovaluta door georganiseerde criminele groeperingen om criminele activiteiten en terrorisme te financieren en opbrengsten uit criminele activiteiten wit te wassen, de afgelopen jaren is toegenomen; overwegende dat Europol heeft samengewerkt met nationale autoriteiten bij de ontmanteling van diverse criminele operaties die verband hielden met de handel in cryptovaluta; DL. overwegende dat in sommige landen met een minder goed ontwikkeld bankenstelsel mobiele bankdiensten zeer gangbaar zijn, waardoor het moeilijk is om de begunstigden van geldovermakingen te identificeren; overwegende dat bij dergelijke overmakingen via mobiel bankieren sprake is van een hoog risico van terrorismefinanciering en dat de bevoegde diensten dan ook in staat moeten worden gesteld bepaalde vormen van terrorismefinanciering te traceren, zonder in de overgrote meerderheid van de gevallen tegen het bankgeheim aan te lopen; overwegende dat bij het gebruik en het overmaken van fondsen via alternatieve geldovermakingssystemen ook het risico bestaat dat terrorisme wordt gefinancierd; DM. overwegende dat samenwerking en de uitwisseling van informatie tussen meldingsplichtige entiteiten, financiële-inlichtingeneenheden en bevoegde autoriteiten van groot belang zijn om de financiering van terrorisme op doeltreffende wijze te bestrijden; overwegende dat FIE's bij de uitvoering van hun taken toegang moeten hebben tot informatie en deze moeten kunnen uitwisselen, onder meer via passende samenwerking met rechtshandhavingsautoriteiten; overwegende dat het van essentieel belang is hun doeltreffendheid en efficiëntie te verbeteren door de lidstaten opheldering te laten verschaffen over hun bevoegdheden en hun onderlinge samenwerking; DN. overwegende dat het programma voor het traceren van terrorismefinanciering (TFTP) een zinvol instrument is voor de bestrijding van terrorismefinanciering; overwegende dat met behulp van dit instrument geen terrorismefinanciering kan worden opgespoord waarbij gebruik wordt gemaakt van SEPA-transacties, wat een belangrijke informatielacune tot gevolg heeft; overwegende dat een systeem voor het traceren van terrorismefinanciering ter aanvulling van de bestaande TFTP-overeenkomst de mogelijkheden van de EU om terreuraanslagen te voorkomen en te onderzoeken zou versterken doordat het essentiële aanvullende informatie over terrorismefinanciering zou opleveren, en efficiënter en doeltreffender zou functioneren dan het natrekken van verdachte financiële transacties via bilaterale of multilaterale informatieverzoeken en/of verzoeken om rechtshulp; overwegende dat het meermaals heeft verzocht om de invoering van dat systeem, met name in zijn resolutie van 25 november 2015 over het voorkomen van de radicalisering en werving van Europese burgers door terroristische organisaties (10) ; Bescherming van kritieke infrastructuur DO. overwegende dat incidenten waarbij kritieke infrastructuur betrokken is, met name in verband met (verijdelde) terroristische aanslagen, ernstige en grensoverschrijdende gevolgen kunnen hebben voor de veiligheid van de Europese burgers en staten; DP. overwegende dat diensten met behulp van steeds complexere systemen worden verricht, waardoor de bestaande sectorale benadering inzake Europese kritieke infrastructuren achterhaald is; DQ. overwegende dat cyberaanvallen op elektronische diensten of onderling verbonden systemen een essentieel onderdeel van hybride bedreigingen vormen; overwegende dat het toenemende aantal cyberaanvallen fysieke effecten heeft of kan hebben op kritieke infrastructuur en de gebruikers daarvan; overwegende dat het noodzakelijk is de paraatheid te vergroten om cyberterreurdreigingen het hoofd te bieden; DR. overwegende dat uit de brede beoordeling van het veiligheidsbeleid van de EU en de evaluatie van Richtlijn 2008/114/EG door de Commissie naar voren komt dat: de bedreigingen voor kritieke infrastructuur naar verwachting zullen blijven toenemen, dat het noodzakelijk is om de paraatheids- en responscapaciteiten te versterken en Richtlijn 2008/114/EG te herzien, en dat vervoerinfrastructuur een mogelijk doelwit voor aanvallen is; overwegende dat er een beter kader nodig is ter beveiliging van het spoorwegvervoer en dat aandacht moet worden besteed aan de bescherming van met vervoerinfrastructuur verband houdende openbare ruimten, zoals luchthavens, havens, maritieme vervoersvoorzieningen en treinstations maar ook voorzieningen voor energieproductie, met bijzondere aandacht voor kerncentrales; DS. overwegende dat aanslagen op kritieke infrastructuur rampzalige gevolgen kunnen hebben; overwegende dat de lidstaten voor een adequate, doeltreffende bescherming van deze installaties moeten zorgen; DT. overwegende dat de melding van incidenten van essentieel belang zijn om tekortkomingen in kaart te brengen, de doeltreffendheid van bestaande maatregelen te verbeteren, de prestaties van kritieke infrastructuur tijdens verstorende gebeurtenissen te evalueren, bewustzijn te kweken voor de noodzaak om bestaande beveiligingsplannen te herzien en nieuwe bedreigingen vroegtijdig te signaleren; DU. overwegende dat de lidstaten meer oefeningen op het gebied van crisisrespons moeten houden, ook in derde landen, om met deze landen samen te werken en de capaciteiten te vergroten; DV. overwegende dat voor de bescherming en verzekering van kritische infrastructuur en "zachte doelwitten" samenwerking tussen de publieke en private sector nodig is, ook op cybergebied; DW. overwegende dat particuliere beveiligingsdiensten bijdragen aan het waarborgen van bestendige beveiligingsketens en dat bij de openbare aanbesteding van deze diensten daarom bijzondere kwaliteitscriteria in acht moeten worden genomen met betrekking tot aspecten als de opleiding, het doorlichten en de screening van personeel, kwaliteitscontrole en conformiteitsborging, de toepassing van nieuwe technologieën en contractbeheer; DX. overwegende dat de Commissie naar aanleiding van haar evaluatie van Richtlijn 2008/114/EG van 2012 een proefproject heeft gelanceerd met betrekking tot vier kritieke infrastructuren met een Europese dimensie (Eurocontrol, Galileo, het elektriciteitstransmissienet en het gastransportnetwerk); DY. overwegende dat de Commissie in haar mededeling over het nieuwe meerjarig financieel kader heeft voorgesteld om de EU-financiering voor veiligheid en defensie, met inbegrip van de binnenlandse veiligheid van de EU, aanzienlijk te verhogen; DZ. overwegende dat een aantal terroristische aanslagen in de EU is gepleegd door personen die bekend waren bij de autoriteiten; overwegende dat autoverhuurbedrijven niet over de capaciteit beschikken om informatie als gegevens over boekingen en reserveringen uit te wisselen met rechtshandhavingsinstanties zodat deze informatie kan worden vergeleken met officiële volglijsten en politiedatabanken; Precursoren voor explosieven EA. overwegende dat in 2015 en 2016 bij 40 % van de terroristische aanslagen in de EU explosieven zijn gebruikt (11) ; EB. overwegende dat bij de meeste aanslagen met explosieven gebruik is gemaakt van triacetontriperoxide (TATP) (12) , een zelfgemaakt explosief mengsel dat nog steeds zeer populair is bij terroristen; overwegende dat TATP zeer eenvoudig kan worden vervaardigd met behulp van slechts een paar benodigdheden; overwegende dat veel civiele fabrieken en faciliteiten die deze stoffen gebruiken toegankelijk blijven voor criminele kopers, waaronder terroristen, aangezien de lidstaten ondanks het EU-actieplan voor CBRN geen uitvoerende controlemaatregelen hebben getroffen; EC. overwegende dat sommige terroristen ondanks Verordening (EU) nr. 98/2013 nog steeds precursoren voor explosieven, met name voor de vervaardiging van TATP, weten te bemachtigen; overwegende dat het nog steeds mogelijk is om aan de in bijlage I van die verordening vermelde stoffen te komen; overwegende dat Verordening (EU) nr. 98/2013 onvoldoende beperkingen en controles oplegt, door bijvoorbeeld alleen te eisen dat transacties worden geregistreerd; overwegende dat striktere controles een topprioriteit zijn; ED. overwegende dat de grootste problemen bij de tenuitvoerlegging van die verordening zijn dat de bestaande wetgeving in de toeleveringsketen onvoldoende bekend is vanwege het grote aantal marktdeelnemers (verkopers van huishoudelijke producten) en dat het lastig is de beperkingen op de internetverkoop, de invoer en het verkeer binnen de EU te handhaven; EE. overwegende dat het voorstel van de Commissie voor een verordening over het op de markt brengen en het gebruik van precursoren voor explosieven ( COM(2018)0209 ) van 17 april 2018 voorziet in strengere en meer geharmoniseerde voorschriften inzake het beschikbaar stellen, de introductie, het bezit en het gebruik van stoffen of mengsels die kunnen worden misbruikt voor de illegale vervaardiging van explosieven, met het oog op het beperken van hun beschikbaarheid voor het algemene publiek en om te garanderen dat verdachte transacties in de toeleveringsketen naar behoren worden gemeld; EF. overwegende dat chemicaliën op onlinemarktplaatsen te vinden zijn onder hun schriftelijke benaming, hun formule of hun CAS-identificatienummer (Chemical Abstracts Service), maar dat zij in veel gevallen alleen onder hun generieke benaming worden vermeld; overwegende dat er zoveel naamvariaties zijn dat het eenvoudiger zou zijn om lijsten specifieke stoffen op te sporen indien de vermelding van een opspoorbaar CAS-nummer eveneens verplicht zou zijn; EG. overwegende dat de verordening alleen betrekking heeft op de verkoop aan het algemene publiek en niet aan professionele gebruikers, die bovendien niet zijn gedefinieerd in de verordening; overwegende dat op de interne markt uiteenlopende criteria voor de definitie van professionele gebruikers worden gehanteerd; EH. overwegende dat, volgens de impactbeoordeling van 17 april 2018 (SWD(2018)0104) en het bijhorende voorstel voor een verordening ( COM(2018)0209 ), de opleiding voor douaneautoriteiten met betrekking tot het herkennen van explosieven en precursoren voor explosieven als onderdeel van hun takenpakket aan de buitengrenzen moet worden uitgebreid; Illegale wapens EI. overwegende dat de toegang tot vuurwapens en onderdelen van explosieve apparaten een cruciale factor is om terroristische aanslagen te kunnen plegen; overwegende dat gewelddadige extremistische groeperingen in de EU vaak een beroep moeten doen op criminele netwerken om wapens aan te schaffen; overwegende dat volgens het TE-SAT-verslag 2018 van Europol bij 41 % van alle aanslagen vuurwapens werden gebruikt, wat een lichte toename betekent ten opzichte van 2016 (38 %) (13) ; EJ. overwegende dat in de afgelopen jaren een toename te constateren valt van het gebruik van omgebouwde wapens voor het afvuren van losse patronen en van onbruikbaar gemaakte wapens die opnieuw gebruiksklaar zijn gemaakt; overwegende dat er recentelijk ook aanslagen zijn gepleegd met verschillende soorten messen; EK. overwegende dat ook de vervlechting van misdaad en terrorisme de toegang van terroristen tot vuurwapens vergemakkelijkt; EL. overwegende dat de Raad de lidstaten in zijn conclusies van 8 oktober 2015 heeft verzocht systematisch relevante informatie door te geven aan Interpol en Europol; Externe dimensie EM. overwegende dat een aantal regio's in het nabuurschap van de EU, zoals de MONA-landen en landen op de Balkan, voor grote uitdagingen staan met betrekking tot onder meer de behandeling van buitenlandse terroristische strijders en teruggekeerden, en nationale radicale cellen; EN. overwegende dat de Balkan van cruciaal belang blijft voor de stabiliteit in Europa ; overwegende dat de uitdagingen op het gebied van terrorisme en islamitisch extremisme een door etnische, politieke en sociale polarisatie en criminele netwerken verzwakte regionale situatie verder bemoeilijken; overwegende dat de landen van die regio al het doelwit zijn geweest van terrorisme (zij het dat de aanslagen konden worden voorkomen) en dat zij nu al als doorvoerlanden voor mensen en wapens fungeren; EO. overwegende dat alle MONA-landen met grootschalige terroristische aanslagen zijn geconfronteerd en nog steeds belangrijke doelwitten zijn; overwegende dat deze landen afgezien van een kritieke sociaal-economische situatie ook kunnen worden geconfronteerd met diverse uitdagingen die verband houden met de terugkeer van buitenlandse terroristische strijders van Da'esh en Al Qaida, gezien het grote aantal jihadisten dat afkomstig is uit deze regio; overwegende dat de uitwisseling van informatie en solide partnerschappen met deze belangrijke derde landen door middel van een gecoördineerde EU-aanpak, door samenwerking en ondersteuning te bieden in de vorm van capaciteitsopbouw, helpen om aanslagen te verijdelen en terroristische netwerken te ontmantelen; EP. overwegende dat zich in regio's zoals de MONA-landen, de Sahel, de Hoorn van Afrika, West-Afrika, de Golfstaten en Centraal-Azië terroristische netwerken hebben ontwikkeld die banden hebben met Da'esh en Al Qaida; overwegende dat gefinancierd religieus extremisme en sektarisch geweld ernstige problemen vormen, aangezien terroristische netwerken zich daardoor kunnen verspreiden, banden aan kunnen gaan met andere criminele ondernemingen en actief kunnen worden in die regio's om Europa en Europese belangen schade te berokkenen; EQ. overwegende dat Da'esh en andere terreurgroepen in hun financiering hebben kunnen voorzien dankzij de actieve of passieve medeplichtigheid van sommige landen, met inbegrip van zogenaamde EU bondgenoten in de strijd tegen terrorisme, maar ook dankzij particuliere actoren; ER. overwegende dat het van cruciaal belang is dat de Europese Unie nauw blijft samenwerken met derde landen die partners zijn in de strijd tegen terrorisme; overwegende dat de dialoog over de genomen maatregelen en acties om terrorisme en terrorismefinanciering te bestrijden, inclusief de volledige tenuitvoerlegging van de aanbevelingen van de FATF, en radicalisering te voorkomen in stand moeten worden gehouden, in het bijzonder met de Golfstaten; overwegende dat de interparlementaire samenwerking met deze belangrijke derde landen een van de instrumenten is die moeten worden versterkt; ES. overwegende dat de EU bij de bestrijding van terrorisme op verschillende manieren samenwerkt met derde landen; overwegende dat een beroep kan worden gedaan op verschillende EU-instrumenten om terrorismebestrijdingsprogramma's in het buitenland te financieren; overwegende dat de EU een netwerk van terrorismebestrijdingsdeskundigen heeft opgezet bij de EU-delegaties; overwegende dat EU-agentschappen als Europol, Eurojust en Cepol op het gebied van terrorismebestrijding ook samenwerken met derde landen, bijvoorbeeld in het kader van strategische en operationele overeenkomsten; ET. overwegende dat de EU met betrekking tot terrorismebestrijding over een sanctiesysteem met drie soorten maatregelen beschikt, dat door de EDEO ten uitvoer wordt gelegd; overwegende dat dit systeem als gevolg van procedurele beperkingen en een terughoudende opstelling van de lidstaten onvolledig is en niet ten volle wordt benut; EU. overwegende dat in de conclusies van de Raad over het externe optreden van de EU op het gebied van terrorismebestrijding van 19 juni 2017 wordt gewezen op de rol van de missies en operaties in het kader van het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid (GVDB) bij de bestrijding van terrorisme, aangezien deze positief bijdragen aan de veiligheid, stabiliteit, grenscontroles, hervormingen in de beveiligingssector, ontwikkeling van capaciteiten op het gebied van terrorismebestrijding en het delen van informatie; Slachtoffers van terrorisme EV. overwegende dat te veel mensen in de EU directe slachtoffers van terrorisme waren, waardoor duizenden families posttraumatische aandoeningen opliepen die gevolgen hebben voor hun welzijn op de lange termijn; overwegende dat er geen geharmoniseerde statistieken zijn over het exacte aantal slachtoffers; overwegende dat vóór 2001 de IRA en de ETA verantwoordelijk waren voor de meeste slachtoffers van terrorisme, terwijl daarna terroristische acties die werden georganiseerd of geïnspireerd door Al Qaida en Da'esh, verreweg de voornaamste oorzaak waren; EW. overwegende dat door de dood van de slachtoffers als gevolg van terroristische aanslagen families worden verwoest en dat veel van de gewonde overlevenden van terroristische aanslagen gehandicapt of verminkt raken door verlies van ledematen of met psychologische problemen kampen, waardoor hun leven op zijn kop komt te staan en hun situatie zwaar drukt op de naaste familie en de gemeenschap, terwijl de langetermijnbehoeften van de slachtoffers maar al te vaak worden genegeerd zodra de aandacht van de media verslapt; overwegende dat post-traumatische stress een grote uitdaging vormt voor de volksgezondheid in Europa; overwegende dat er geen algemene Europese cijfers zijn over de effecten van terrorisme op de mentale gezondheid van de bevolking na de verschillende aanslagen; EX. overwegende dat slachtoffers van terrorisme een zeer specifieke status hebben en dat het niet alleen wettelijk verplicht is om aan hun behoeften te voldoen krachtens het EU-, internationaal en nationaal recht, maar dat dit ook tot de verantwoordelijkheid van onze samenleving in haar geheel behoort; overwegende dat bij recente aanslagen in de EU slachtoffers uit een groot aantal verschillende lidstaten zijn gevallen; EY. overwegende dat er op Europees niveau geen afgebakend wettelijk statuut is voor slachtoffers van terrorisme om hun toegang te verschaffen tot maatschappelijke dienstverlening of hun het recht te geven op schadevergoeding; overwegende dat slachtoffers van de recente terroristische aanslagen in Europa nog steeds hun recht niet hebben kunnen halen, niet correct worden behandeld en geen beroep kunnen doen op slachtofferhulp of financiële bijstand; overwegende dat slachtoffers mogelijk te maken zullen krijgen met secundair slachtofferschap, hetgeen niet alleen gevolgen voor ze heeft in gerechtelijke procedures, maar ook in de vele interacties die zij hebben met andere statelijke en niet-statelijke entiteiten; EZ. overwegende dat er nog steeds verschillen bestaan in de manier waarop de bepalingen van Richtlijn 2012/29/EU (14) zijn omgezet in procedures op nationaal niveau; overwegende dat de Commissie nog steeds haar verslag over de tenuitvoerlegging van deze richtlijn niet heeft ingediend; overwegende dat het Europees Parlement op 30 mei 2018 een resolutie heeft aangenomen over de tenuitvoerlegging van deze richtlijn (15) ; FA. overwegende dat schadevergoeding voor de slachtoffers van terrorisme dient als een vorm van erkenning door de samenleving van de schade die is geleden als gevolg van de aanslag en als financiële steun en schadeloosstelling; overwegende dat er tussen de lidstaten grote verschillen bestaan in de schadevergoedingsniveaus en de procedures, waardoor de opvattingen die slachtoffers hebben over onrecht en hun lijden worden verergerd; FB. overwegende dat hulpsystemen moeten worden opgezet op een manier die garandeert dat ook constant en systematisch aandacht wordt besteed aan slachtoffers in grensoverschrijdende situaties en dat zij in hun thuisland bijstand krijgen, maar ook in contact blijven met hulpverleners in het land waar de aanslag plaatsvond; FC. overwegende dat Eurojust de uitvoering van verzoeken om wederzijdse rechtshulp heeft gefaciliteerd voor het coördineren en verlenen van bijstand aan slachtoffers van terrorisme bij de uitoefening van hun rechten, aangezien buitenlandse slachtoffers in hun nationale rechtsstelsel verschillende rechten hebben en uiteenlopende rollen vervullen; FD. overwegende dat terrorisme ook ondernemingen, met inbegrip van kleine en middelgrote odernemingen, schade kan berokkenen, bijvoorbeeld door schade aan eigendommen te veroorzaken of de zakelijke activiteiten te onderbreken; FE. overwegende dat het Parlement een proefproject heeft voorgesteld om een "Europees coördinatiecentrum voor slachtoffers van terrorisme" in te stellen, door belangrijke operationele deskundigen, advocaten van slachtoffers en betrokken organisaties uit heel Europa bij elkaar te brengen, om de belangrijkste prioriteiten en problemen voor slachtoffers van terrorisme vast te stellen en gecoördineerde grensoverschrijdende steun te bieden; Grondrechten FF. overwegende dat er voor de Europese Unie een noodzakelijke rol is weggelegd door de eerbiediging van democratische waarden, waaronder de rechtsstaat en de grondrechten, te bevorderen; overwegende dat er echter extreme religieuze en politieke opvattingen en praktijken binnen de EU bestaan die lijnrecht indruisen tegen die waarden; FG. overwegende dat maatregelen inzake terrorismebestrijding en bescherming van de vrijheden geen tegenstrijdige doelstellingen vormen, maar elkaar aanvullen en wederzijds versterken; overwegende dat de grondrechten van elke persoon moeten worden gewaarborgd en beschermd en alle maatregelen in de strijd tegen terrorisme zo min mogelijk gevolgen moeten hebben voor de onschuldige bevolking die hiermee niets te maken heeft; FH. overwegende dat bij maatregelen inzake terrorismebestrijding alle fundamentele rechten en beginselen altijd volledig moeten worden gewaarborgd, waaronder op het vlak van privacy en gegevensbescherming, de vrijheid van gedachte, geweten en godsdienst, en ook procedurele waarborgen moeten worden geboden, zoals het vermoeden van onschuld, het recht op een eerlijk proces en het recht op informatie, zodat individuen op doeltreffende wijze bezwaar kunnen maken tegen schendingen van hun grondrechten, inclusief de mogelijkheid om in beroep te gaan, en het acquis van de Unie over procedurele rechten wordt nageleefd; overwegende dat bij dergelijke maatregelen terdege rekening wordt gehouden met de rechtspraak van het Hof van Justitie van de Europese Unie; FI. overwegende dat het cruciaal is dat bij onderzoeken in het kader van terrorismebestrijding een hoge mate van professionaliteit wordt betracht en dat alle maatregelen gericht, evenredig en noodzakelijk zijn; overwegende dat het beleid inzake terrorismebestrijding niet mag leiden tot sociale uitsluiting en stigmatisering; overwegende dat het Bureau voor de grondrechten verzocht kan worden een advies op te stellen over wetgeving inzake terrorismebestrijding in de context van het meerjarig kader daarvan; FJ. overwegende dat rechtshandhavings- en justitiepersoneel de eerste linie vormt in de strijd tegen terrorisme; overwegende dat er meerdere gedocumenteerde gevallen zijn van politie- en justitieambtenaren en hun gezinnen op wie gewelddadige extremisten het gemunt hadden en die bedreigd werden, met soms gewelddadige fysieke aanvallen en zelfs moord tot gevolg; overwegende dat het van groot belang is dat er politieke en publieke steun is voor rechtshandhavings- en justitiepersoneel dat de fundamentele rechten waarborgt tijdens onderzoeken in het kader van terrorismebestrijding, waarbij zij hun leven op het spel zetten; FK. overwegende dat het Handvest van de grondrechten discriminatie op grond van een handicap verbiedt en onderkent dat personen met een handicap recht hebben op maatregelen die beogen hun zelfstandigheid, hun maatschappelijke en beroepsintegratie en hun deelname aan het gemeenschapsleven te bewerkstelligen; overwegende dat de rechten van personen met een handicap in de EU ook worden beschermd door het VN-Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap; Aanbevelingen Institutioneel kader 1. is van mening dat de lidstaten uit hoofde van hun soevereine bevoegdheden weliswaar als eerste verantwoordelijk zijn voor het voorkomen van en de reactie op dreigingen, maar dat er duidelijk behoefte is aan de volledige erkenning van de rol van de Europese Unie en van de maatregelen inzake terrorismebestrijding die zijn genomen in het kader van de "Veiligheidsunie" om hen te ondersteunen, optimale werkmethoden te coördineren en te delen, gemeenschappelijke oplossingen en toegevoegde waarde te bieden, zodat ze de verschijnselen van radicalisme, extremisme en terrorisme beter kunnen bestrijden; is van mening dat Europees optreden in een ruimte zonder binnengrenzen van essentieel belang is om een hoog veiligheidsniveau te garanderen op het hele Europese grondgebied en dat de intensivering van de samenwerking en informatie-uitwisseling tussen lidstaten en met de Europese Unie cruciaal is om effectief te kunnen reageren op terroristische dreigingen, deze te voorkomen en burgers te beschermen; dringt er bij de lidstaten en de EU-instellingen op aan toe te werken naar een gemeenschappelijke strategische cultuur; 2. is van mening dat de EU en de lidstaten hun samenwerking moeten verbeteren door de bestaande Europese organen, gespecialiseerde EU-agentschappen en -diensten en de samenwerkingskanalen tussen de bevoegde autoriteiten en gerechtelijke instellingen van de lidstaten te versterken; is van mening dat deze EU-agentschappen toereikende middelen moeten krijgen om de toenemende werklast aan te kunnen; 3. onderstreept het belang van de uitwisseling van goede praktijken, niet alleen tussen de lidstaten binnen de Europese Unie, maar ook met derde landen; is ingenomen met de initiatieven die zijn genomen door sommige lidstaten, maar ook op plaatselijk niveau door bepaalde steden en zelfs door particuliere spelers, om doeltreffende instrumenten te vinden om terrorisme te bestrijden; 4. verzoekt de volgende voorzitter van de Commissie een aparte portefeuille in stand te houden voor de commissaris voor de Veiligheidsunie, 5. verzoekt de Raad om de functie van coördinator voor terrorismebestrijding te handhaven; is van mening dat de EU-coördinator voor terrorismebestrijding een proactieve rol moet blijven spelen in het versterken van de EU-respons in de strijd tegen terrorisme; verzoekt de status en rol te verduidelijken van de coördinator voor terrorismebestrijding, die als brug moet fungeren tussen de bevoegde EU-instellingen en de agentschappen van de lidstaten; 6. is van mening dat vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid drie aspecten zijn die niet los van elkaar kunnen worden geanalyseerd; is van mening dat de eerbiediging van de grondrechten een essentieel onderdeel moet zijn van alle wetgevingsinitiatieven op het gebied van terrorisme; dringt erop aan dat terrorismebestrijding tot de bevoegdheden van de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken van het Europees Parlement blijft behoren om de samenhang met andere wetgevingsdossiers op het gebied van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid te garanderen; 7. roept de Raad op om de bestrijding van georganiseerde misdaad en terrorisme toe te voegen aan de bevoegdheden van het Europees openbaar ministerie; 8. roept de lidstaten en de Commissie op om het Atlas-netwerk van speciale civiele operatieve eenheden voor terreurbestrijding in de EU-lidstaten verder te versterken en ondersteunen; 9. dringt er bij de Commissie op aan stelselmatig effectbeoordelingen uit te voeren en belanghebbende burgers en deskundigen te raadplegen met betrekking tot toekomstige wetgevingsvoorstellen voor terrorismebestrijding; Terrorismedreiging 10. verzoekt de Commissie om samen met de lidstaten meer transparantie en een gemeenschappelijk begrip van dreigingsniveaus tot stand te brengen; verzoekt de lidstaten om informatie over veranderingen in dreigingsniveaus en de redenen hiervoor snel door te geven; roept de Commissie en lidstaten op hun visie op terrorisme niet te beperken tot alleen jihadisme, maar ook alert te blijven op terroristische dreigingen die worden ingegeven door andere beweegredenen, bijvoorbeeld zoals genoemd in de TE-SAT-verslagen van Europol; 11. roept de Commissie op er op de relevante internationale fora voor te pleiten dat terrorisme wordt ingedeeld als "misdaad tegen de menselijkheid", een begrip dat wordt beschreven in artikel 7 van het Statuut van Rome, dat heeft geleid tot de oprichting van het Internationaal Strafhof; 12. roept alle lidstaten in overeenstemming met de conclusies van de Raad van Europa (16) op te erkennen dat Da'esh genocide heeft gepleegd, met name tegen de jezidi's en christelijke en niet-soennitische moslimminderheden, en verzoekt alle lidstaten snel en doeltreffend op te treden op grond van hun verplichting uit hoofde van het Genocideverdrag van 1948 om genocide te voorkomen en te bestraffen, alsook hun algemene verantwoordelijkheid om op te treden tegen misdaden krachtens het internationaal recht; 13. verzoekt de lidstaten en de bevoegde EU-agentschappen toezicht te houden op alle buitenlandse terroristische strijders en te zorgen voor geharmoniseerde beveiliging en een gerechtelijke follow-up van personen van wie is vastgesteld dat ze zijn teruggekeerd naar Europa; verzoekt de Commissie de lidstaten te steunen bij de vaststelling van onderling afgestemde classificatiesystemen om een onderscheid te maken tussen teruggekeerden met een hoog, gemiddeld en laag risico; 14. acht het raadzaam dat de lidstaten beschikken over gepaste structuren om te reageren op teruggekeerde kinderen, en in het bijzonder een gespecialiseerd instrument ontwikkelen om, op basis van hun ontwikkelingsfase en de mate waarin ze betrokken zijn geweest bij de criminele activiteiten in het buitenland, te bepalen welke risico's deze kinderen lopen en wat hun behoeften zijn; onderstreept dat rehabilitatieprogramma's moeten worden gebaseerd op een multidisciplinaire aanpak waarin uiteenlopende kennis, onder andere van ervaren professionals op het gebied van trauma, extremisme, kinderontwikkeling, onderwijs en risicobeoordeling samenkomt die is afgestemd op de lokale en nationale context, en deze programma's moeten worden voorzien van duidelijke juridische en organisatiestructuren om met dit alarmerende verschijnsel om te gaan; spoort de lidstaten aan samen te werken met het Internationale Comité van het Rode Kruis, aangezien dit comité bijzondere toegang en expertise heeft op dit gebied; 15. verzoekt de Commissie een wetgevingsvoorstel op te stellen waarmee kan worden voorkomen dat in de Europese Unie asiel of een andere vorm van internationale bescherming wordt verleend aan daders die in verband met terroristische misdrijven zijn veroordeeld en personen van wie is bewezen dat ze een bedreiging vormen voor de openbare veiligheid; 16. verzoekt de Commissie het CBRN-actieplan te herzien en actualiseren en verzoekt de lidstaten passende "burgerbeschermingsmaatregelen" vast te stellen of aan te scherpen en te handhaven om voorbereid te zijn op CBRN-aanvallen, door de aanwerving van gekwalificeerd en regelmatig bijgeschoold personeel, zowel voltijdspersoneel als vrijwilligers, en ook te zorgen voor een goede technische infrastructuur met inbegrip van reactiemiddelen zoals speciale mobiele detectiesystemen, voorraden van essentiële medicijnen, slachtofferzorg en de uitwisseling van beste praktijken; benadrukt dat deze maatregelen in overeenstemming moeten zijn met een multidisciplinaire strategie waarin coördinatiemethoden, kennisgevingsprocedures, standaardprotocollen, evacuatieplanning, openbare alarmsystemen en incidentenrapportage zijn opgenomen; verzoekt de Commissie en de lidstaten om deze strategieën geleidelijk aan te harmoniseren; roept de lidstaten op gespecialiseerde laboratoria te openen of bestaande laboratoria te verbeteren; verzoekt de Commissie in samenwerking met het Parlement relevante grensoverschrijdende onderzoeksactiviteiten te ondersteunen; moedigt nauwere samenwerking met het kenniscentrum van de NAVO voor CBRN aan om de uitwisseling van optimale werkmethoden tussen hulpdiensten in de lidstaten van de EU en de NAVO te garanderen; 17. spoort de lidstaten en de Commissie aan samen te werken met de particuliere sector om mechanismen in te voeren die een betrouwbare, consistente en toereikende bevoorrading met medische tegenmiddelen waarborgen, met inbegrip van de potentiële toepassing van de gezamenlijke aankoopregeling van de EU, die is ingesteld bij Besluit nr. 1082/2013/EU van 22 oktober 2013 over ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid (17) ; 18. dringt met het oog op een betere toegankelijkheid aan op de bijwerking van het Europees datasysteem inzake bommen bij Europol en de uitbreiding hiervan naar het Europees analyseproject – dat dient als informatie- en coördinatiehub voor alle CBRN-gerelateerde incidenten in de EU – dat moet worden aangevuld met een voldoende bemand multidisciplinair analyseteam; 19. is ingenomen met het plan van de Commissie om de CBRN-paraatheid en het reactievermogen van de EU te vergroten door middel van sectoroverschrijdende oefeningen voor rechtshandhavings-, civielebeschermings- en gezondheidsstructuren en, indien relevant, grensbewakings- en douanestructuren, in het kader van de bestaande financieringsinstrumenten en operationele hulpmiddelen, in het bijzonder het Uniemechanisme voor civiele bescherming, Cepol en het Fonds voor interne veiligheid-Politie; 20. dringt er bij de Commissie en de lidstaten op aan gemeenschappelijke normen vast te stellen voor doorlichtingsprocedures bij kwetsbare instellingen, zoals kerncentrales en gespecialiseerde laboratoria; 21. spoort de lidstaten aan intensiever gebruik te maken van technische systemen voor het opsporen van chemische, biologische, radiologische en nucleaire stoffen (CBRN), vooral bij grootschalige openbare evenementen, en verzoekt de Commissie in samenwerking met het Parlement meer Europese financiële middelen beschikbaar te stellen voor de grootscheepse aanschaf van dergelijke systemen; 22. is verheugd over de oprichting binnen het ECTC van een kenniscentrum over het onderwerp CBRN en aanverwante activiteiten over explosieven, dat zal functioneren naast het Europees Opleidingscentrum voor nucleaire veiligheid (Eusectra); pleit voor een standaardprocedure waarbij elke lidstaat daadwerkelijk informatie deelt met het kenniscentrum; 23. is ingenomen met de vaststelling van een verordening inzake gemeenschappelijke regels op het vlak van veiligheid in de burgerluchtvaart en het mandaat van het Europees Agentschap voor de veiligheid van de luchtvaart (EASA) en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 216/2008 (18) ; verzoekt de Commissie om bij de vaststelling van toekomstige gedelegeerde en uitvoeringsbepalingen betreffende drones en vluchtuitvoeringen met drones rekening te houden met veiligheidsaspecten, met inbegrip van regelmatig geactualiseerde risicobeoordelingen, verplichte registratie, elektronische identificatie en geofencing voor alle categorieën drones, alsook verplichte veiligheidsvergunningen en opleidingen voor bestuurders die veiligheids- en inspectieopdrachten uitvoeren; 24. merkt op dat veel personen die terroristische activiteiten uitvoeren in de EU vaak beginnen in de kleine criminaliteit en in de gevangenis zijn geïndoctrineerd door gewelddadig extremistisch gedachtegoed; verzoekt de lidstaten erop toe te zien dat hun strafrechtsystemen criminelen op de juiste manier straffen en mogelijkheden biedt voor een grondige beraadslaging over het risico op recidivisme alvorens toestemming te verlenen voor een vroegtijdige verlating; benadrukt dat er in de gevangenis moet worden gewerkt aan reclassering en re-integratie en geen voedingsbodem voor gewelddadig extremisme wordt geboden; 25. onderstreept dat de verwevenheid van terreurorganisaties en georganiseerde misdaad een voortdurende dreiging blijft, met name in verband met logistieke capaciteiten en wapenhandel die mogelijkheden creëren voor grootschalige aanslagen; 26. wijst op het toenemende gevaar van cyberaanvallen en onderstreept dat de inspanningen ter waarborging van de cyberveiligheid moeten worden opgevoerd, ook op het gebied van terrorismebestrijding; 27. dringt er bij de lidstaten op aan hun overheidsinstanties die betrokken zijn bij terrorismebestrijding te voorzien van toereikende technische, financiële, educatieve en juridische middelen om zichzelf te kunnen beschermen tegen gewelddadige extremisten bij de uitoefening van hun taken; Preventie en bestrijding van radicalisering die leidt tot gewelddadig extremisme Structuren voor de bestrijding van radicalisering 28. roept ertoe op om als opvolger van het netwerk voor voorlichting over radicalisering (RAN) een EU-"kenniscentrum voor radicaliseringspreventie" binnen de Commissie in te stellen, dat wordt voorzien van toereikende financiële middelen en voldoende personeel; is van mening dat dit onder andere de volgende taken moet vervullen: coördinatie, facilitering van de samenwerking en de uitwisseling van kennis, verkennende projecten en goede praktijken tussen lidstaten, beleidsmakers, beroepsbeoefenaars (door voormalige RAN- en ESCN-structuren erbij te betrekken) en overleg met religieuze leiders of gemeenschappen en academici en deskundigen, waaronder IT-specialisten, op het gebied van de preventie en bestrijding van radicalisering; wijst erop dat het kenniscentrum onder andere opleidingen aan verschillende categorieën professionals moet aanbieden, waaronder rechters en officieren van justitie, ook in partnerschappen met belangrijke strategische derde landen; is van oordeel dat dit centrum ook wetenschappelijke methoden moet vaststellen voor het evalueren en meten van de doeltreffendheid van de programma's en projecten, zodat het desbetreffende beleid indien nodig kan worden aangepast; 29. merkt op dat volgens het verslag van de Europese Rekenkamer over deradicalisering van 2018 de Commissie geen volledig overzicht bijhoudt van door de EU gefinancierde maatregelen en dat er geen gebruik wordt gemaakt van indicatoren of doelstellingen voor EU-fondsen om te bepalen in hoeverre de aanpak succes heeft; verzoekt de Commissie erop toe te zien dat er in het kader van het Fonds voor interne veiligheid voldoende middelen worden uitgetrokken voor de preventie en bestrijding van radicalisering, waarmee de momenteel over verschillende fondsen en programma's verspreide middelen kunnen worden gestroomlijnd en de coördinatie, zichtbaarheid en doeltreffendheid van het gebruik ervan aan de hand van mogelijk door het kenniscentrum voor radicaliseringspreventie op te stellen criteria kunnen worden verbeterd; 30. dringt er bij de lidstaten op aan uitgebreide nationale en regionale strategieën voor de preventie en bestrijding van radicalisering vast te stellen, met voldoende financiële middelen voor gemeenschappen en partners op lokaal niveau die betrokken zijn bij de ontwikkeling en uitvoering van programma's op basis van deze strategieën, en verzoekt om een aanpak waarbij verschillende instanties samenwerken; benadrukt dat de beste resultaten worden bereikt in samenwerking met lokale gemeenschappen; benadrukt daarnaast dat objectieve kwalitatieve en kwantitatieve indicatoren die door het kenniscentrum voor radicaliseringspreventie kunnen worden ontwikkeld lokale en regionale autoriteiten in staat zouden stellen om de lokale bijzonderheden van radicalisering in kaart te brengen en programma's beter af te stemmen op het specifieke gebied; 31. roept de lidstaten op radicalisering op holistische wijze aan te pakken, ook in samenwerking met lokale overheden, en veiligheidsbenaderingen aan te vullen met strategieën voor sociale inclusie en economische en culturele integratie, en met langetermijnbeleid en investeringen in overheidsdiensten en infrastructuur; spoort zowel de Commissie als de lidstaten aan om antidiscriminatiecampagnes te bevorderen; 32. benadrukt het belang van specifiek onderzoek naar de rol van vrouwen in bepaalde regio's, landen en gemeenschappen om inzicht te krijgen in hun rol en om vast te stellen op welke gebieden vrouwenorganisaties kunnen helpen beter weerstand te bieden tegen radicalisering; 33. verzoekt om de instelling van een Europese prijs voor veerkracht, die elk jaar door het Europees Parlement, en mogelijk in nauw overleg met het kenniscentrum voor radicaliseringspreventie, wordt toegekend aan het beste sociale en culturele project op lokaal niveau in de EU, ter bevordering van sociale betrokkenheid, in volledige overeenstemming met de democratie, de rechtsstaat en de mensenrechten en met als doel samenlevingen op te bouwen die niet vatbaar zijn voor radicalisering; 34. dringt er bij Eurojust op aan door te gaan met het monitoren van de rechtspraak in de lidstaten met betrekking tot radicaliseringsprocessen die tot terrorisme leiden, met inbegrip van alternatieven voor vervolging en detentie, en hierover regelmatig verslag uit te brengen in zijn Terrorism Conviction Monitor (TCM); verzoekt de lidstaten in dit verband Eurojust alle relevante informatie te doen toekomen over vervolgingen en veroordelingen voor terroristische misdrijven die twee of meer lidstaten (kunnen) raken; Religieus extremisme 35. dringt er bij de lidstaten op aan de vrijheid van godsdienst en het recht op vrije uitoefening daarvan, zoals neergelegd in het Handvest van de grondrechten, te garanderen en om in dit specifieke verband ook uitsluitend religieuze praktijken aan te moedigen en te tolereren die volledig in overeenstemming zijn met de democratie, de rechtsstaat, de mensenrechten en de geldende wetten in de lidstaten; is verheugd over de initiatieven van religieuze gemeenschappen in Europa om gevaarlijke boodschappen vanuit hun gemeenschappen te bestrijden; benadrukt de noodzaak om de interreligieuze en interculturele dialoog en de samenwerking met religieuze gemeenschappen en lokale autoriteiten aan te moedigen om radicalisering te voorkomen; 36. verzoekt de lidstaten om imams te onderwerpen aan een voorafgaande screening en haatpredikers van geval tot geval consistent op de zwarte lijst te plaatsen; verzoekt de Commissie een EU-watchlist in te voeren voor een betere uitwisseling van informatie over extremistische imams binnen de wettelijk toelaatbare marge; spoort de lidstaten aan tot een gemeenschappelijk inzicht te komen en richtsnoeren op te stellen aan de hand waarvan die imams kunnen worden getoetst; 37. verzoekt de lidstaten het aanbod van mogelijkheden van hoger onderwijs voor imams in de EU te vergroten, met transparant toezicht en door alleen theologische onderwijsprogramma's te erkennen die volledig in overeenstemming zijn met de democratie, de rechtsstaat, de mensenrechten, de neutraliteit en het democratische laïcisme van de Europese landen, en door de lesbevoegdheid in te trekken in het geval van overtredingen; Optreden tegen haatzaaiende uitingen en extremistische groeperingen 38. verzoekt de lidstaten de richtlijn voor terrorismebestrijding en het kaderbesluit betreffende racisme en vreemdelingenhaat ten uitvoer te leggen, op grond waarvan de aansporing tot het verrichten van terreurdaden of een haatmisdrijf een strafbaar feit is, om met alle juridische maatregelen, onder meer weigering van visa of uitzetting uit het EU-grondgebied, te voorkomen dat haatpredikers openbare activiteiten ontplooien en om rechtszaken tegen dergelijke predikers en andere personen met extremistische en terroristische bekeringsijver te kunnen aanspannen; 39. dringt er bij de lidstaten op aan om gebedshuizen te sluiten en organisaties te verbieden die niet volledig in overeenstemming zijn met de toepasselijke EU- en nationale wetgeving, de democratie, de rechtsstaat en de mensenrechten, en die aanzetten tot terreurdaden, haat, discriminatie of geweld; 40. verzoekt de lidstaten te onderzoeken hoe ervoor kan worden gezorgd dat gebedshuizen, onderwijs en godsdienstonderricht, liefdadigheidsinstellingen, culturele verenigingen en stichtingen en soortgelijke instanties informatie verstrekken over de herkomst van hun financiële middelen en de verdeling daarvan, zowel binnen als buiten de EU, en hoe gegevens over deze instanties, als er vermoedens of redelijke gronden voor een vermoeden van banden met terroristische groeperingen bestaan, kunnen worden vastgelegd en geanalyseerd door bevoegde autoriteiten in overeenstemming met het rechtskader en de regels voor gegevensbescherming van de EU; roept de lidstaten op om financiering te verbieden van derde landen die zich verzetten tegen de democratie, de rechtsstaat en mensenrechten; 41. verzoekt de lidstaten snel juridische stappen te ondernemen om alle gedrukte en onlinepropaganda binnen hun grondgebied waarin expliciet wordt aangezet tot gewelddadig extremisme en terroristische daden, te verbieden en te verwijderen, met inbegrip van alle inhoud die wordt geproduceerd of verspreid door groepen en individuen die door de EU of de VN zijn gesanctioneerd; verzoekt dergelijke propaganda uit winkels en van onlineplatforms te verwijderen als onderdeel van de meldingen door de EU-eenheid voor de melding van internetuitingen, die indien nodig kan worden versterkt wat betreft personele middelen en capaciteiten; dringt aan op inspanningen om de bronnen van dergelijke propaganda op te sporen en/of te identificeren; 42. verzoekt de lidstaten in overeenstemming met de richtlijn audiovisuele mediadiensten maatregelen te nemen tegen satelliet-tv-zenders die geweld en haatzaaiende uitingen verspreiden en aanzetten tot terrorisme; roept de lidstaten op de richtlijn volledig en snel ten uitvoer te leggen zodat artikel 6 over het voorkomen van het aanzetten tot geweld en haat in de hele EU wordt toegepast; verzoekt de Commissie een analyse voor te bereiden van mogelijke wetgevingswijzigingen in de richtlijn om dergelijke zenders, die uitzenden vanuit derde landen, doeltreffender te kunnen blokkeren; Onderwijs 43. benadrukt dat de lidstaten moeten waarborgen dat alle onderwijsinstellingen onderwijs bieden in overeenstemming met het Europees Verdrag voor de rechten van de mens, door middel van controles van curricula, regelmatige inspecties en sancties voor niet-naleving, en dat religieuze fanatici geen toegang krijgen tot scholen; 44. is van mening dat onderwijs als een proces om de geschiedenis, beschavingen, culturen, ideologieën en religies te ontdekken, te verkennen, te beleven en onder ogen te zien een volwaardig instrument moet worden in de strijd tegen alle processen van extremistisch geweld en gewelddadige radicalisering; benadrukt het belang van onderwijs in non-discriminatie, respect voor de geloofsovertuigingen van anderen en bevordering van de sociale inclusie van alle kinderen, overeenkomstig het EU-Handvest van de grondrechten en het VN-Verdrag inzake de rechten van het kind; 45. verzoekt de lidstaten beleid vast te stellen ter voorkoming van radicalisering, zowel specifiek (van kwetsbare groepen) als niet-specifiek (algemeen); is van mening dat bijeenkomsten op scholen met slachtoffers, teruggekeerde personen en hun gezinnen, en mensen die radicalisering hebben overwonnen een probaat middel kunnen zijn om radicalisering te voorkomen; moedigt bewustmakingstrainingen aan voor beroepsbeoefenaren die in contact kunnen komen met teruggekeerde kinderen; stelt vast dat de beste resultaten vaak worden bereikt in samenwerking met lokale gemeenschappen, die de belangrijkste uitingen van terroristische groeperingen met tegengeluiden ter discussie stellen; 46. spoort de lidstaten aan media- en informatiegeletterdheid en internetgebruik op te nemen in hun nationale onderwijsprogramma's, om jongeren handvaten aan te reiken waarmee zij de vaak ongefilterde informatie die op internet circuleert kunnen begrijpen en op waarde schatten en het internet op een verantwoorde manier kunnen gebruiken, teneinde mogelijke risico's op radicalisering te vermijden; 47. stelt voor dat lidstaten richtsnoeren vaststellen waarmee de mogelijke radicalisering van leerlingen kan worden aangepakt en dat ze eenvoudige en duidelijke procedures ontwikkelen om met die leerlingen om te kunnen gaan; benadrukt dat kinderbeschermingsautoriteiten en sociale diensten, in betere samenwerking met de desbetreffende wetshandhavings- en rechtsinstanties, bij de aanpak van de ernstigste gevallen van radicalisering moeten worden betrokken; Internet 48. onderstreept de noodzaak van automatische opsporing en systematische, snelle en volledige verwijdering van terroristische online-inhoud op basis van duidelijke wettelijke bepalingen, waaronder waarborgen, en menselijke beoordeling; wijst er verder op dat het opnieuw uploaden van eerder verwijderde inhoud moet worden voorkomen; is ingenomen met het wetgevingsvoorstel van de Commissie ter voorkoming van de verspreiding van terroristische online-inhoud door platformen ertoe te verplichten deze inhoud volledig te verwijderen; roept de medewetgevers op met spoed werk te maken van dit voorstel; verzoekt de lidstaten om nationale maatregelen vast te stellen als de goedkeuring van wetgeving vertraging oploopt; 49. is van mening dat de verslaglegging moet bestaan uit beschrijvingen en statistieken van de inhoud die verwijderd is en de reden daarvoor, hoeveel keer de inhoud werd bekeken voordat deze werd verwijderd, hoe lang de inhoud online bleef vóór de verwijdering ervan en of de account met betrekking tot de beledigende inhoud al dan niet werd verwijderd en zo ja, wanneer; benadrukt dat passende transparantie nodig is om te kunnen beoordelen of de overheidsinstanties een goede bijdrage leveren aan het onderzoeken en vervolgen van strafbare feiten wanneer illegale inhoud wordt gemeld; 50. is ingenomen met de werkzaamheden van het Global Internet Forum to Counter Terrorism (GIFCT) en roept de oprichters van het GIFCT op om hun inspanningen met betrekking tot hun gezamenlijke hashdatabase op te voeren, ook door kennis te delen met kleinere technologiebedrijven; roept technologische bedrijven op hun inspanningen en financiering voor de ontwikkeling van methoden om terroristische inhoud snel te verwijderen, zonder daarbij echter de vrijheid van meningsuiting in gevaar te brengen, op te voeren; 51. is ingenomen met het werk van de EU-eenheid voor de melding van internetuitingen (EU IRU) van Europol; roept elke lidstaat op een speciale eenheid op te zetten voor het melden van illegale inhoud, eventueel in samenwerking met de EU IRU bij het waarborgen van complementariteit en het vermijden van onnodig dubbel werk bij het doorverwijzen van terroristische inhoud naar IT-bedrijven; pleit voor een versterking van het EU IRU om de inspanningen van de lidstaten om terroristische online-inhoud te onderscheppen, te signaleren en te verwijderen te faciliteren en coördineren; is bovendien van mening dat het van cruciaal belang is om informatie te verzamelen over verwijderde terroristische online-inhoud en accounts bij Europol, om te voorkomen dat deze opnieuw worden geüpload en analyses en strafrechtelijk onderzoek mogelijk te maken; 52. roept de Commissie op een Europees onlineplatform te creëren dat burgers kunnen gebruiken om terroristische online-inhoud te signaleren, en verzoekt bedrijven om over voldoende capaciteit te beschikken om gesignaleerde inhoud te ontvangen, te evalueren, te verwerken en erop te reageren; 53. pleit voor een doeltreffende partnerschapsbenadering tussen wetshandhavingsinstanties, gerechtelijke autoriteiten, de IT-sector, internetserviceproviders (ISP's), internethostproviders (IHP's), socialemediabedrijven en maatschappelijke organisaties, bij de ontwikkeling en verspreiding van doeltreffende tegengeluiden, in voorkomend geval ook met medewerking van slachtoffers en voormalige gewelddadige extremisten, en wenst dat zoekmachines tegengeluiden op een prominente plek plaatsen; spoort de Commissie en de autoriteiten van de lidstaten aan zich meer in te spannen om doeltreffende tegengeluiden te laten horen en andere strategische communicatiemiddelen in te zetten; Gevangeniswezen 54. verzoekt de lidstaten beveiligde en veilige gevangenisomstandigheden te waarborgen voor zowel gevangenen als het personeel, en specifieke procedures en indicatoren te ontwikkelen voor het identificeren van en omgaan met geradicaliseerde gevangenen, om radicalisering van anderen te voorkomen, doelgericht toezicht en doelgerichte deradicaliseringsmaatregelen in te stellen en het gevangenispersoneel op dit gebied te trainen; 55. dringt er bij de lidstaten op aan de veiligheid en de fysieke en psychologische integriteit van het personeel in gevangenissen te waarborgen en hun psychologische begeleiding te bieden; verzoekt de lidstaten om te voorzien in toereikende middelen, gerichte opleiding en toezicht voor gevangenisautoriteiten op alle niveaus, met name voor eerstelijnspersoneel dat in nauw contact staat met jeugdige delinquenten en geradicaliseerde gedetineerden; benadrukt in het bijzonder dat het personeel adequaat moet worden opgeleid om in een vroegtijdig stadium tekenen van radicalisering te kunnen herkennen; spoort de lidstaten aan om een inventarisatie te maken van de cursussen die met behulp van EU-middelen zijn ontwikkeld door de Europese Reclasseringsorganisatie (CEP), EuroPris en het Europees netwerk van opleidingscentra voor gevangenispersoneel (EPTA); roept op tot een verdere EU-bijdrage om de opleiding van gevangenisbewakers op het gebied van radicalisering en potentiële terroristische dreigingen te verbeteren; 56. benadrukt dat gevangenisautoriteiten specifieke instrumenten en methoden moeten ontwikkelen om geradicaliseerde gedetineerden in kaart te brengen en te observeren aan de hand van de mate van radicalisering en om ze voorafgaand aan hun vrijlating deel te laten nemen aan een verplichte beoordeling; roept de Commissie op om beste praktijken te bevorderen op het vlak van risicobeoordelingsmethoden voor geradicaliseerde gedetineerden, die door verschillende lidstaten zijn ontwikkeld; is van mening dat de gedetineerden die als het gevaarlijkst worden beschouwd moeten worden gerapporteerd aan de gerechtelijke autoriteiten en/of de nationale en externe autoriteiten die belast zijn met terrorismebestrijding, met doeltreffende voorwaardelijke vrijlatingseisen voor degenen die de openbare veiligheid in gevaar kunnen brengen; dringt er bij de lidstaten op aan om de vergaring van inlichtingen over geradicaliseerde gedetineerden en de follow-up daarvan te verbeteren, voortbouwend op de beste praktijken in de lidstaten, zoals het opzetten van inlichtingenprocedures voor het gevangeniswezen; benadrukt dat het nuttig kan zijn om een contactpersoon te benoemen die verantwoordelijk is voor de bestrijding van radicalisering in het gevangeniswezen; 57. benadrukt dat er in de gevangenis moet worden gewerkt aan reclassering en re-integratie in plaats van een voedingsbodem te bieden voor radicalisering; roept de lidstaten op multidisciplinaire deradicaliseringsprogramma's op te zetten in gevangenissen; is van mening dat re-integratiemaatregelen al tijdens de gevangenschap aan bod moeten komen om de gevangenen op hun vrijlating voor te bereiden; is van mening dat het kenniscentrum voor radicaliseringspreventie een follow-up kan uitvoeren van actieplannen ter bestrijding van radicalisering in gevangenissen en tijdens de reclassering; 58. benadrukt dat inhumane detentieomstandigheden, overvolle gevangenissen en slechte behandeling contraproductief zijn voor wat betreft de beoogde bestrijding van radicalisering en gewelddadig extremisme; wijst erop dat er met het oog op de preventie van radicalisering in gevangenissen detentieregels moeten worden ingesteld die zijn afgestemd op de mate van gevaarlijkheid van de gevangenen; onderstreept in dit verband dat in alle specifieke programma's die gericht zijn op een bepaalde groep gedetineerden dezelfde mensenrechten en internationale verplichtingen in acht moeten worden genomen als bij andere gedetineerden; 59. verzoekt de Commissie een Europees forum inzake detentieomstandigheden op te zetten, om de uitwisseling van goede praktijken tussen deskundigen en beroepsbeoefenaars in alle lidstaten te bevorderen; 60. vestigt de aandacht op de handel in verschillende illegale goederen in de gevangenis en met name de handel in mobiele telefoons waarmee gevangenen vanuit de gevangenis contact kunnen houden met terroristische netwerken in de buitenwereld; 61. dringt er bij de lidstaten op aan de toegang tot echte imams te vergemakkelijken, aangezien dit de risico's van de zelforganisatie van radicale religieuze cellen vermindert; stelt voor een licentiesysteem in te voeren op basis van achtergrondcontroles voor imams die toegang hebben tot gevangenissen om de verspreiding van extremistische standpunten onder gevangenen die een groot risico vormen te voorkomen, en verzoekt de Raad, met ondersteuning van de Commissie, richtsnoeren hiervoor op te stellen aan de hand van optimale werkmethoden; verzoekt de lidstaten de imams die toegang hebben tot gevangenissen regelmatig te beoordelen en te monitoren; roept de lidstaten op om een standaardopleiding voor predikers die in gevangenissen werken te eisen op basis van de beste praktijken die door de penitentiaire autoriteiten van de lidstaten zijn ontwikkeld, ook in samenwerking met derde landen; Samenwerking en uitwisseling van informatie Horizontale kwesties 62. dringt bij de lidstaten aan op de volledige en tijdige tenuitvoerlegging van de bestaande wetgeving en verzoekt de Commissie hierbij de nodige steun te verlenen; verzoekt de Commissie de tekortkomingen bij de omzetting, tenuitvoerlegging en toepassing van de bestaande wetgeving te analyseren en gebruik te maken van haar bevoegdheden om inbreukprocedures in te leiden wanneer lidstaten wetgeving niet naar behoren ten uitvoer leggen; 63. dringt er bij de lidstaten op aan erop toe te zien dat ze beschikken over de benodigde technische apparatuur, software, beveiligingssystemen en gekwalificeerd personeel om de bestaande informatiesystemen en samenwerkingsmechanismen ten volle te benutten; wijst er nogmaals op dat moet worden gewaarborgd dat het personeel dat toegang heeft tot dergelijke apparatuur een passende opleiding heeft genoten op het gebied van gegevens; 64. merkt op dat het veiligheidsonderzoek dat wordt uitgevoerd door openbare instellingen ontoereikend is; dringt aan op een meer proactieve definitie van de behoeften (bijv. versterking van het Europees netwerk van technologische diensten voor wetshandhaving (Enlets), dat de technologische behoeften op het gebied van rechtshandhaving definieert); roept op tot de ondersteuning van proefprojecten inzake kunstmatige intelligentie en blokchaintechnologie (overschrijvingen); pleit voor de actieve betrokkenheid van EU-agentschappen zoals Europol en Cepol bij EU-onderzoeksprojecten op het gebied van veiligheid; verzoekt de lidstaten regelmatig toekomstgerichte activiteiten te organiseren waarbij wordt gekeken naar scenario's voor toekomstige dreigingen; is voorstander van de voortzetting van de financiering door de Commissie van de instelling van gemoderniseerde databanken, de verstrekking van moderne technische apparatuur en de scholing van personeel, en verzoekt om een ambitieuzere aanpak in dit verband; 65. dringt er bij de lidstaten op aan de nodige technische normen te ontwikkelen, verbeteringen door te voeren in de kwaliteit van de gegevens en een rechtskader op te zetten voor een toekomstige benadering van "automatische informatie-uitwisseling" als het gaat om het delen van informatie in verband met terrorismebestrijding met andere lidstaten en relevante EU-agentschappen en -organen op basis van de toepasselijke wettelijke voorschriften waarmee elk informatiesysteem gereguleerd wordt, en dergelijke informatie dus altijd wordt uitgewisseld, en hier enkel van af te zien in specifieke gevallen waar dit door omstandigheden vereist is, namelijk als het delen van informatie lopende onderzoeken of de veiligheid van een persoon in gevaar zou brengen of haaks zou staan op de wezenlijke veiligheidsbelangen van de lidstaat in kwestie; verzoekt de Commissie data te verzamelen over de uitvoering van bestaande verplichtingen met betrekking tot automatische gegevensuitwisseling; 66. verzoekt de lidstaten hun plichten krachtens de richtlijn voor terrorismebestrijding en Besluit 2005/671/JBZ na te komen en noodzakelijke informatie in verband met terroristische misdrijven zo snel mogelijk met de bevoegde autoriteiten van andere lidstaten te delen; is van mening dat de bevoegde wetshandhavingsautoriteiten de bevoegde wetshandhavingsautoriteiten van andere lidstaten zonder voorafgaand verzoek informatie en inlichtingen moeten verstrekken in gevallen waarin er feitelijke redenen zijn om aan te nemen dat deze informatie en inlichtingen kunnen bijdragen tot het opsporen, voorkomen of onderzoeken van strafbare feiten; 67. wijst erop dat de bestaande opt-outregelingen voor sommige lidstaten met betrekking tot de maatregelen op het gebied van politiële en justitiële samenwerking voor het voorkomen, opsporen, onderzoeken en vervolgen van terroristische misdrijven en de financiering van terrorisme de snelheid en efficiëntie van de onderzoeken naar terrorisme in het gedrang kunnen brengen en nadelige effecten kunnen hebben; verzoekt de lidstaten hiermee rekening te houden en op dit cruciale terrein de kosten en baten van opt-outregelingen goed af te wegen; 68. merkt op dat er momenteel 28 verschillende rechtsstelsels voor gegevensbewaring bestaan, hetgeen contraproductief kan zijn voor de samenwerking en informatie-uitwisseling; dringt er bij de Commissie op aan een wetgevingsvoorstel voor gegevensbewaring te evalueren, met inachtneming van de beginselen van doelbinding, evenredigheid en noodzakelijkheid en rekening houdend met de behoeften van de bevoegde autoriteiten en de specifieke kenmerken van terrorismebestrijding, onder meer door middel van het aanpakken van nieuwe vormen van communicatie, het vaststellen van sterke waarborgen voor de opslag van gegevens door dienstverleners en voor de toegang tot gegevens voor strafrechtelijk onderzoek, pseudonimiseringsmogelijkheden, het vaststellen van gegevenscategorieën die bijzonder relevant zijn voor een doeltreffende bestrijding van terrorisme en zware criminaliteit, het voorzien in specifiek opgeleid en gecontroleerd personeel dat zich bezighoudt met de toegang tot gegevens of het invoeren van periodieke dreigingsbeoordelingen als basis voor bewaringstermijnen; Informatiesystemen 69. dringt er bij de lidstaten op aan te zorgen voor een volledige tenuitvoerlegging en de relevante databanken en informatiesysteem te controleren, met volledige inachtneming van hun in de onderliggende rechtsgrondslagen vastgelegde toegangsrechten, en alle nuttige data tijdig in te voeren en tegelijkertijd te voldoen aan de kwaliteitseisen van informatiesystemen in kwestie; 70. dringt er bij de lidstaten op aan erop toe te zien dat de op lokaal of regionaal niveau en in hun databanken beschikbare relevante informatie automatisch wordt geüpload, zo mogelijk via slimme technische oplossingen, naar nationale systemen en, indien van toepassing, naar relevante Europese databanken, om te voorkomen dat informatie verloren gaat als gevolg van de verbrokkeling van bevoegdheden en te waarborgen dat er wordt voldaan aan EU-normen voor de kwaliteit, de beveiliging en de bescherming van gegevens; 71. verzoekt de lidstaten zo veel mogelijk van alle linkcategorieën gebruik te maken. alle zoekcombinaties van SIS ten uitvoer te leggen en voor voldoende personeel en technische ondersteuning voor de Sirene-bureaus te zorgen; 72. is ingenomen met de herziening van het Schengeninformatiesysteem van de tweede generatie (SIS II), waarbij de wetshandhavingsinstanties worden verplicht ook de controles op een in SIS II geregistreerd doelwit te registreren en een uniform gebruik van SIS II met betrekking tot terrorisme vast te stellen; verzoekt de lidstaten erop toe te zien dat informatie in verband met terroristische misdrijven consequent en systematisch wordt geüpload naar Europese systemen en platforms, met name in het geval van signaleringen op grond van artikel 36 van de SIS II-verordening, en waar mogelijk wordt gesynchroniseerd door een consistente drieledige aanpak van informatie-uitwisseling te hanteren door optimaal en consistent gebruik te maken van de SIS- en Europol-gegevens; is ingenomen met het nieuwe type signalering: een "ondervragingscontrole" krachtens artikel 36 van de SIS II-verordening en de nieuwe verplichting voor het Sirene-bureau om onmiddellijk te antwoorden in geval van een signalering in verband met terrorisme; verzoekt de Commissie, met de actieve deelname en de instemming van deskundigen uit de lidstaten, goede praktijken vast te stellen met betrekking tot de vervolgprocedures voor hits inzake personen die betrokken zijn bij terrorisme of met terrorisme verband houdende activiteiten uit hoofde van artikel 36; 73. verzoekt de Commissie een "post-hit"-mechanisme voor de uitwisseling van informatie in te voeren waarmee alle of ten minste de betrokken lidstaten op de hoogte kunnen worden gebracht van de hits die het gevolg zijn van de bewegingen van personen die betrokken zijn bij terrorisme of met terrorisme verband houdende activiteiten; benadrukt dat de reisbewegingen van buitenlandse terroristische strijders, teruggekeerden en personen die betrokken zijn bij terroristische activiteiten op basis van SIS-hits in kaart moeten worden gebracht om een duidelijk en uitvoerig beeld te krijgen dat als basis kan dienen voor het nemen van verdere maatregelen; 74. verzoekt de Commissie te evalueren onder welke omstandigheden nationale inlichtingendiensten rechtstreekse toegang tot belangrijke EU-informatiesystemen kunnen houden, met name SIS in het kader van het hervormde rechtsstelsel, om nieuwe lacunes op het gebied van veiligheid en informatie-uitwisseling te voorkomen; 75. is verheugd over de inzet van een centraal geautomatiseerd systeem voor vingerafdrukherkenning (AFIS) in SIS, waarmee eindgebruikers SIS kunnen doorzoeken op basis van vingerafdrukgegevens; hoopt dat het systeem uiterlijk in 2019 in gebruik kan worden genomen; dringt er bij alle lidstaten op aan de AFIS-functie van SIS onmiddellijk in gebruik te stellen; merkt op dat, ondanks de rechtsgrond van SIS II waardoor het bewaren van vingerafdrukken is toegestaan, dergelijke biometrische gegevens tot nu toe alleen zijn gebruikt om de identiteit van een persoon te bevestigen na een controle op naam of geboortedatum; is van mening dat een uitsluitend op vingerafdrukken gebaseerde identificatie grote meerwaarde zou bieden; 76. verzoekt de lidstaten ervoor te zorgen dat hun bevoegde autoriteiten op het gebied van terrorismebestrijding toegang hebben tot VIS, en pleit voor een vereenvoudigde procedure voor die toegang; 77. is ingenomen met de invoering van het Europees Systeem voor reisinformatie en -autorisatie (Etias), dat zal worden toegepast op visumvrije onderdanen van derde landen; 78. verzoekt de Commissie een wetgevingsvoorstel in te dienen voor de instelling van één gecentraliseerd Ecris-systeem, waarmee gegevens uit het strafregister over zowel EU-onderdanen als onderdanen van derde landen kan worden uitgewisseld; 79. wenst dat privévliegtuigen onder de PNR-richtlijn van de EU vallen en dat luchtvaartmaatschappijen verplicht worden persoonsgegevens van passagiers te verzamelen; roept de Commissie op om de veiligheidsprocedures op luchtvaartterreinen en kleinere luchthavens in de lidstaten te evalueren; 80. dringt er bij alle lidstaten op aan de PNR-richtlijn onverwijld volledig ten uitvoer te leggen en verzoekt de Commissie snel een inbreukprocedure in te leiden tegen de lidstaten die dit nog niet hebben gedaan; verzoekt de lidstaten hun passagiersinformatie-eenheden (PIE's) aan elkaar te koppelen om de uitwisseling van PNR-gegevens te vergemakkelijken; verzoekt de Commissie technologische oplossingen voor te stellen zodat de uitwisseling van PNR-gegevens en de opname daarvan in verschillende systemen sneller verloopt en minder mankracht vergt dankzij de geautomatiseerde verwerking van aanvragen van de ene PIE naar de andere; steunt daarom projecten als het door Nederland geleide ISF-project voor de ontwikkeling van PIU.net op basis van het bestaande FIU.net; verzoekt de Commissie samen met Europol steun te verlenen aan de ontwikkeling van gemeenschappelijke regels voor doelselectie en risicobeoordelingen die door de lidstaten moeten worden toegepast; 81. verzoekt de lidstaten om van hun PIE's multidisciplinaire eenheden te maken, met inbegrip van personeel van de douane, wetshandhavingsautoriteiten en inlichtingendiensten, met het oog op een betere informatie-uitwisseling tussen de bevoegde autoriteiten; 82. merkt op dat de termijn voor de tenuitvoerlegging van de Prüm-besluiten (19) van 23 juni 2008 op 26 augustus 2011 is verstreken en dat zelfs nu niet alle lidstaten de besluiten volledig ten uitvoer hebben gelegd; verzoekt die lidstaten daarom om eindelijk hun verplichtingen uit hoofde van het EU-recht na te komen en de Prüm-besluiten volledig ten uitvoer te leggen en het Prüm-netwerk te versterken door hun nationale verwerkingssystemen bij te werken zodat deze geschikt zijn voor moderne informatietechnologie; dringt er bij de Commissie en de Raad op aan de Prüm-besluiten te moderniseren en te actualiseren om nationale systemen efficiënter aan elkaar te koppelen; Interoperabiliteit 83. is ingenomen met de voorgestelde bepalingen inzake interoperabiliteit; verzoekt de Commissie de potentiële en mogelijke meerwaarde te evalueren van extra informatiesystemen die in de toekomst zullen worden opgenomen en verslag uit te brengen aan het Europees Parlement; is van mening dat interoperabiliteit helpt om de relevante en benodigde informatie bijeen te brengen; benadrukt dat een dergelijke oplossing het juiste evenwicht moet bieden tussen de legitieme behoefte aan tijdige, efficiënte en relevante informatie voor de autoriteiten, met volledige inachtneming van hun toegangsrechten en doelbinding uit hoofde van de onderliggende rechtsgrondslagen en de grondrechten van de betrokkenen; 84. benadrukt dat er een biometrisch matchingsysteem moet worden ingevoerd waarmee biometrische gegevens kunnen worden opgevraagd in verschillende informatiesystemen van de EU, om bij te dragen aan de bestrijding van identiteitsfraude en te voorkomen dat mensen gebruikmaken van meerdere identiteiten; benadrukt dat de relevante databanken moeten worden aangevuld met biometrische gegevens; benadrukt daarnaast dat het vermogen om onrechtmatig gebruikte echte, gedeeltelijk of volledig vervalste documenten voor de identificatie van personen te herkennen, voortdurend moet worden verbeterd; 85. dringt erop aan onmiddellijk te beginnen met de verdere ontwikkeling van de UMF-standaard, in nauwe samenwerking met eu-LISA, om ervoor te zorgen dat de standaard voldoet aan de vereisten van toekomstige interoperabele IT-systemen en deel kan uitmaken van de gecoördineerde inspanningen voor de verbetering van de kwaliteit van gegevens in grootschalige IT-systemen; 86. verzoekt op EU-niveau geharmoniseerde minimumkwaliteitsnormen voor de invoer van gegevens vast te stellen, in overeenstemming met de criteria van het nieuwe gegevensbeschermingsacquis van de EU, die in de IT-systemen worden toegepast om een constante kwaliteit van de hierin opgeslagen gegevens te waarborgen; verzoekt eu-LISA dringend gemeenschappelijke indicatoren en controles vast te stellen en een centrale monitoringscapaciteit voor gegevenskwaliteit te ontwikkelen voor alle systemen die binnen zijn bevoegdheid vallen; acht het verder raadzaam, als eu-LISA onregelmatigheden opmerkt in zijn kwaliteitsverslagen aan de lidstaten, de betrokken lidstaat te verplichten om de gegevens te corrigeren of het achterwege blijven van een correctie te rechtvaardigen; 87. is van mening dat eu-LISA over onvoldoende financiële middelen en personeel beschikt, gezien zijn steeds toenemende verantwoordelijkheden; roept op tot versterking van eu-LISA met de aanvullende capaciteit en middelen die nodig zijn voor een efficiënte uitvoering van de nieuwe taken, en verzoekt dit tot uitdrukking te laten komen in het nieuwe MFK; Samenwerking en uitwisseling van informatie binnen en tussen de lidstaten 88. verzoekt lidstaten die dat nog niet hebben gedaan nationale "fusiecentra" of coördinatie-eenheden voor terrorismebestrijding op te richten, alsmede gecoördineerde databanken, om de opsporing, identificatie en uitwisseling van informatie en inlichtingen in verband met terrorisme van alle betrokken nationale autoriteiten te centraliseren en te vergemakkelijken; is daarnaast van mening dat proactief lokaal en, waar relevant, regionaal beleid een noodzakelijke voorwaarde is voor een integraal nationaal veiligheidsbeleid; verzoekt de lidstaten in dit verband optimale werkmethoden te delen, zoals de Belgische lokale integrale veiligheidscellen, waarbij belanghebbenden uit het maatschappelijk middenveld betrokken zijn zoals sociale diensten, het lokale bestuur en de lokale politie, door alle aanwijzingen van radicalisering te bespreken, en met gedeeld beroepsgeheim zodat ook belanghebbenden met een professionele geheimhoudingsplicht kunnen bijdragen; 89. verzoekt de lidstaten nieuwe benaderingen te verkennen voor een verbeterde samenwerking en informatie-uitwisseling tussen rechtshandhavings- en inlichtingendiensten op nationaal niveau, waarbij de noodzakelijke scheiding tussen rechtshandhavingswerk en inlichtingenwerk, de vereiste beginselen van gegevenseigendom en bronbescherming evenals de beginselen in verband met de toelaatbaarheid van bewijs in strafprocedures in stand worden gehouden; 90. roept de lidstaten op voort te bouwen op beste praktijken door de samenwerking en informatie-uitwisseling tussen openbare aanklagers en inlichtingendiensten in strafrechtelijke onderzoeken in verband met terrorisme te intensiveren; 91. acht het raadzaam dat lidstaten in richtsnoeren of via wetgevend optreden aangeven wanneer informatie-uitwisseling tussen politie- en inlichtingendiensten met de bevoegde autoriteiten van andere lidstaten en EU-agentschappen is toegestaan, en is van mening dat de onderlinge afstemming van nationale standaarden op dit punt zou bijdragen tot een Europees antwoord op de vraag wanneer dergelijke informatie kan worden gebruikt en gedeeld; 92. verzoekt de lidstaten erop toe te zien dat in elke juridische of politieke evaluatie, controle, procedure of rechtszaak waarin inlichtingeninformatie wordt verstrekt, deze informatie speciaal wordt beschermd, en ervoor te zorgen dat de bescherming van de vertrouwelijkheid en integriteit van inlichtingenbronnen en ambtenaren wordt gehandhaafd om het werk en de veiligheid van bronnen, informanten en medewerkers van de inlichtingendiensten niet in gevaar te brengen; 93. dringt aan op de oprichting van een gezamenlijke inlichtingenacademie van de EU met gemeenschappelijke normen, om middelen te combineren en synergieën, vertrouwen en een gemeenschappelijke inlichtingencultuur te kweken; 94. doet de aanbeveling dat de lidstaten de mogelijkheid onderzoeken om de coördinatie en samenwerking tussen inlichtingen- en rechtshandhavingsdiensten op EU-niveau te verbeteren, bijvoorbeeld door naast rechtshandhavingspersoneel ook inlichtingendeskundigen naar de vergaderingen van het Gezamenlijk verbindingsteam voor terrorismebestrijding (CTJLT) van Europol te sturen; roept de Commissie op meer steun te verlenen aan het CTJLT, onder meer door middel van toereikende financiering; 95. roept de lidstaten op de samenwerking via de Groep voor terrorismebestrijding (CTG) te optimaliseren, om die groep verder te versterken als een gezamenlijk platform voor samenwerking en communicatie tussen de nationale inlichtingendiensten, en te zorgen voor voldoende financiering; is ingenomen met de oprichting van een CTG-adviesraad om de zichtbaarheid en transparantie te vergroten, in het openbaar op te treden in de betrekkingen tussen de CTG en de betrokken EU-instellingen en -organen en te garanderen dat het Europees Parlement voortdurend op de hoogte wordt gehouden; 96. verzoekt de lidstaten regelmatig uitwisselingsbijeenkomsten te beleggen tussen rechters en vertegenwoordigers van de inlichtingen- en rechtshandhavingsgemeenschap om kennis uit te wisselen over situatie-, onderzoeks- of technische ontwikkelingen op het gebied van terrorismebestrijding, zodat de rechterlijke macht een volledig beeld kan krijgen met betrekking tot hun rechtsgebied en daarin verder opgeleid kan worden; 97. verzoekt de lidstaten de wederzijdse grensoverschrijdende politiesamenwerking verder te ontwikkelen met behulp van gemeenschappelijke dreigingsanalyses, risicoanalyse en patrouilles; 98. verzoekt de lidstaten en Europese belanghebbenden voldoende operationele capaciteit inzake terrorismebestrijding te blijven voorzien en de samenwerking op het gebied van terrorismebestrijding en interne veiligheid van de EU zo veel mogelijk te verbeteren, onder andere met een toereikende begroting, teneinde een nationale veiligheidscultuur aan te houden die is toegerust om op middellange termijn aan de dreiging het hoofd te bieden; 99. is verheugd over de richtsnoeren van de Europese Raad (Art. 50) van 23 maart 2018 over het kader van de toekomstige betrekkingen tussen de EU en het VK waarin tot uitdrukking komt dat de Unie "vastbesloten is in de toekomst een zo hecht mogelijk partnerschap met het VK te hebben […] , met name [bij] de bestrijding van terrorisme en internationale criminaliteit" ; acht het cruciaal dat de wederzijdse samenwerking op het gebied van veiligheid en de informatie-uitwisseling tussen de EU en het Verenigd Koninkrijk na brexit wordt voortgezet; 100. spreekt zijn erkenning uit voor de nauwe samenwerking tussen de Europese landen en, in voorkomend geval, met buitenlandse autoriteiten bij de bestrijding van terrorisme en dringt aan op een continue versterking van die samenwerking door middel van operationele missies, data-analyse, de snellere uitwisseling van inlichtingen en het delen van goede praktijken; Samenwerking en uitwisseling van informatie met de EU-agentschappen 101. roept op tot meer systematische samenwerking tussen de JBZ-agentschappen die zich met terrorismebestrijding bezighouden om gezamenlijke benaderingen en synergieën te ontwikkelen, gezien de toenemende rol van de agentschappen op dit vlak; is van mening dat regelmatige gezamenlijke vergaderingen van alle belangrijke agentschappen de gezamenlijke werkzaamheden op dit gebied verder kunnen ontwikkelen en de synergieën met hun verbindingsfunctionarissen in de delegaties kunnen vergroten; 102. roept de lidstaten op om het aantal gedetacheerde nationale deskundigen op het vlak van terrorismebestrijding bij agentschappen te verhogen, zodat de behoeften van de lidstaten worden vertegenwoordigd en de agentschappen in het kader van hun mandaat over de nodige deskundigheid op dit gebied kunnen beschikken; 103. is van mening dat Europol een echte hub voor informatie-uitwisseling op het vlak van rechtshandhaving en samenwerking op het gebied van terrorismebestrijding in de EU moet worden; verzoekt de Commissie dit proces op de voet te volgen en de noodzaak van een eventuele aanpassing van de wetgeving te evalueren; 104. verzoekt Europol ten volle gebruik te maken van zijn huidige recht op toegang tot het SIS, het VIS en Eurodac teneinde de interoperabiliteit te vergroten, met inachtneming van de grondrechten en de wetgeving op het gebied van gegevensbescherming; 105. verzoekt Europol erop toe te zien dat QUEST tijdig beschikbaar is voor de lidstaten, ter vergroting van de interoperabiliteit; 106. verzoekt om voldoende financiering en personeelsleden voor Europol en Eurojust, gezien hun steeds toegenomen verantwoordelijkheden en cruciale rol bij de versterking van de Europese rechtshandhaving en de justitiële samenwerking en bij de ondersteuning van de strijd tegen terrorisme; 107. dringt er bij de lidstaten op aan in geval van terroristische misdrijven het volledig gebruik van de contacten tussen Europol en de betrokken autoriteiten te waarborgen, aangezien snelheid bij terrorismebestrijding vaak essentieel is; spoort de lidstaten aan gebruik te maken van "inzet ter plaatse" van Europol-specialisten, omdat hierdoor het vertrouwen toeneemt en administratieve lasten worden verminderd; verzoekt de lidstaten erop toe te zien dat de wetshandhavingsdiensten van de lidstaten op het vlak van terrorismebestrijding (buiten het federale en centrale niveau) rechtstreeks toegang hebben tot de diensten van Europol; 108. verzoekt de lidstaten de noodzakelijke beveiligde nationale communicatie-infrastructuur voor rechtshandhaving te creëren en rechtstreekse en gedecentraliseerde connectiviteit van terrorismebestrijdingsdiensten met CT-Siena en EIS te bevorderen, omdat dit meer zoekmogelijkheden en kruiscontroles oplevert; 109. dringt er bij de Commissie en de lidstaten op aan meer financiële middelen en personeel, met inbegrip van datawetenschappers en big data-analisten, beschikbaar te stellen voor de ontwikkeling van technische oplossingen voor de verwerking van de grote hoeveelheid data die moet worden geanalyseerd; verzoekt Europol te belasten met de uitvoering van verdere O&amp;O-projecten op dit gebied in het kader van zijn mandaat ten behoeve van de lidstaten; 110. veroordeelt beleidsmaatregelen die tot grootschalige observatie leiden; pleit in plaats daarvan voor gerichte observatie in gevallen waarin een individu reeds wordt verdacht, aangezien deze aanpak de wetshandhavings- en inlichtingendiensten beter in staat stelt om toegang te krijgen tot de specifieke informatie waarnaar zij op zoek zijn, en daarmee goedkoper en doeltreffender is; wijst erop dat gerichte observatie vergezeld moet gaan van passende waarborgen, om de grondrechten, waaronder het recht op privacy, te beschermen en de veiligheid in het oog te houden; 111. verzoekt de lidstaten ten volle gebruik te maken van technische oplossingen ter verbetering van informatie-uitwisseling met Europol, in het bijzonder door automatisering van het proces van het uploaden van gegevens naar het Europol-informatiesysteem met het oog op kruiscontroles, bijvoorbeeld door gebruik te maken van de door Europol ontwikkelde gegevensladers; 112. is ingenomen met de nieuwe bepaling in het toekomstige SIS II op grond waarvan Europol, tenzij wettelijke of operationele redenen anderszins vereisen, op de hoogte kan worden gesteld van nieuwe signaleringen of hits in het SIS in verband met terrorisme; merkt op dat daardoor de vergelijking van gegevens en, indien dat wenselijk wordt geacht, operationele en/of thematische analyse mogelijk wordt om reispatronen in kaart te brengen en/of de eventuele banden van de getraceerde(n) te analyseren; roept de Commissie op om deze nieuwe mogelijkheid snel in te voeren; 113. verzoekt Europol een jaarverslag te publiceren over de hoeveelheid en de soort informatie die door de lidstaten wordt gedeeld in de relevante informatiesystemen van de EU en met Europol, teneinde lacunes op te sporen en de informatie-uitwisseling te bevorderen; 114. verzoekt Europol de biometrische capaciteit zo snel mogelijk volledig te ontwikkelen, aangezien het belangrijk is dat de lidstaten steeds meer biometrische informatie met Europol delen; 115. benadrukt dat geavanceerde eind-tot-eindversleuteling van communicatie een essentieel instrument is om de vertrouwelijkheid van communicatie te waarborgen en te zorgen voor legitieme transacties tussen consumenten; verzoekt de lidstaten ervoor te zorgen dat alle betrokken belanghebbenden samenwerken om de decryptievaardigheid van de bevoegde autoriteiten te bevorderen en dat het decryptievaardigheid van de bevoegde autoriteiten op peil is met het oog op gerechtelijke vervolging; is er verheugd over dat Europol decryptie-instrumenten en -expertise ontwikkelt om een hub te worden voor het ontcijferen van informatie die in het kader van strafrechtelijk onderzoek rechtmatig is verkregen en de lidstaten beter te kunnen ondersteunen; merkt verder op dat de Commissie de Europol-begroting voor 2018 heeft aangevuld met een extra bedrag van 5 miljoen EUR zodat Europol meer mogelijkheden heeft om dergelijke informatie te ontcijferen en een instrumentarium van alternatieve onderzoekstechnieken kan ontwikkelen voor de lidstaten; 116. is ingenomen met de Verklaring van Parijs van 5 november 2018 over de oprichting van een Europees gerechtelijk register voor terrorismebestrijding bij Eurojust; pleit voor de onmiddellijke oprichting van dit register bij Eurojust op grond van Besluit 2005/671/JBZ van de Raad, als gewijzigd door Richtlijn (EU) 2017/541 inzake terrorismebestrĳding (20) , met toereikende financiële middelen en medewerkers; 117. verzoekt de lidstaten Eurojust systematisch te betrekken bij hun onderzoeken en vervolgingen op het vlak van terrorismebestrijding met een grensoverschrijdende dimensie en efficiënt gebruik te maken van de coördinatie-instrumenten van Eurojust; 118. is van mening dat operationele overeenkomsten met derde landen nuttig kunnen zijn voor de werkzaamheden van Europol, en merkt op dat de Commissie momenteel met acht landen uit het Midden-Oosten en Noord-Afrika (de MONA-regio) onderhandelingen voert over operationele overeenkomsten; verzoekt nieuwe onderhandelingen over operationele overeenkomsten te voeren met bijzonder goede partners, zoals de EVA-landen; 119. verzoekt Eurojust zijn netwerk van contactpunten in derde landen steeds verder uit te breiden, en acht het raadzaam meer verbindingsfunctionarissen, bijvoorbeeld afkomstig van de Westelijke Balkan, bij Eurojust te stationeren; 120. maakt zich zorgen over het gebruik van Interpol-signaleringen, met name rode signaleringen, door sommige derde landen die ze voor politieke doeleinden aanwenden en op die manier de internationale samenwerking op het gebied van terrorismebestrijding ondermijnen; 121. benadrukt de noodzaak van meer financiële middelen voor Cepol en het opvoeren van de ontwikkeling en de hoeveelheid innovatieve cybergerelateerde opleidingen die worden gegeven; 122. verzoekt Cepol op basis van het Sirene-handboek en de catalogus van beste praktijken door te gaan met het ontwikkelen van opleidingsprogramma's voor de SIS-eindgebruikers, over in het SIS gesignaleerde personen die betrokken zijn bij terrorisme of met terrorisme verband houdende activiteiten, onder wie buitenlandse terroristische strijders. 123. roept op tot een voortdurende uitwisseling van strategische informatie over terrorismebestrijding door nationale veiligheidsdiensten met EU-instellingen via EU-Intcen; verzoekt de lidstaten om het delen van inlichtingen via het EU-Intcen verder te ondersteunen en zijn werkzaamheden te optimaliseren om de doeltreffendheid ervan in de strijd tegen het terrorisme te vergroten; Wederzijdse erkenning en wederzijdse rechtshulp 124. verwacht van de lidstaten dat zij justitieel personeel verdere scholing en opleiding bieden over het Europees onderzoeksbevel (EOB) om de volledige toepassing daarvan te waarborgen; 125. dringt aan op het gebruik van gemeenschappelijke onderzoeksteams (GOT's) in het geval van terreuraanslagen; is van mening dat GOT's de doeltreffendheid van de samenwerking en het onderzoek naar grensoverschrijdende misdrijven verbeteren; dringt verder aan op deelname van Europol en Eurojust in deze GOT's, aangezien dit leidt tot een beter gebruik van de middelen en capaciteiten die door de EU-agentschappen beschikbaar worden gesteld; wenst dat er voor deze GOT's betere en gemakkelijk toegankelijke financiering beschikbaar wordt gesteld; roept verder op tot het opzetten van een speciaal programma "Erasmus voor politiefunctionarissen" ter plaatse, bij voorkeur voor jonge en laaggeplaatste functionarissen, om hen aan te sporen ten minste eenmaal gedurende hun loopbaan deel te nemen aan GOT's in andere EU-lidstaten, zodat degenen die niet noodzakelijkerwijs ervaring hebben met samenwerking met hun collega's in andere lidstaten aanvullende ervaring kunnen opdoen en de beste praktijken voor een effectievere bestrijding van grensoverschrijdende criminaliteit kunnen observeren; moedigt de uitbreiding van dit programma tot andere veiligheidsagenten en bewakers in de toekomst aan; 126. roept de lidstaten op de door Eurojust en het Europees Justitieel Netwerk (EJN) geboden expertise en hulpmiddelen volledig te benutten, met name de praktische en juridische informatie en ondersteuning bij verzoeken om wederzijdse rechtshulp en bijstand bij de uitvoering van verzoeken om wederzijdse erkenning, coördinatie van onderzoeken en vervolgingen, beslissingen over de meest geschikte jurisdictie om te vervolgen, of coördinatie van inbeslagnemingen en confiscaties van vermogensbestanddelen; 127. roept de aanbieders van onlinediensten en communicatieplatforms op om de gerechtelijke beslissingen inzake terrorismebestrijding doeltreffend ten uitvoer te leggen; verzoekt de Commissie de mogelijkheid te onderzoeken om een wetgevingsvoorstel in te dienen dat communicatieplatforms die op de EU-markt actief zijn verplicht om hun medewerking te verlenen in het geval van versleutelde communicatie indien hiertoe een rechterlijke beslissing voorligt; benadrukt dat een dergelijke samenwerking de veiligheid van hun netwerken en diensten niet mag verzwakken, bijvoorbeeld door achterdeurtjes te creëren of daar gemakkelijker gebruik van te kunnen maken; Buitengrenzen 128. dringt er bij de lidstaten op aan te investeren in moderne ICT-apparatuur bij alle grensovergangen om het mogelijk te maken goede controles uit te voeren met behulp van alle relevante databanken; verzoekt de Commissie om een standaard vast te stellen voor de technische normen waaraan deze ICT-apparatuur moet voldoen, na overleg met eu-LISA; is van mening dat de werkzaamheden aan de voorstellen voor interoperabiliteit van informatiesystemen als gelegenheid moeten worden gezien om de nationale IT-systemen en -infrastructuren bij de grensdoorlaatposten te verbeteren en gedeeltelijk te harmoniseren; is ingenomen met het voorstel van de Commissie om de steun aan de lidstaten voor de beveiliging van de gemeenschappelijke buitengrenzen van de EU te versterken door het budget voor het Fonds voor geïntegreerd grensbeheer in het volgende MFK 2021-2027 ten minste te verdrievoudigen; 129. is ingenomen met de goedkeuring van de recente hervormingen ter versterking van de buitengrenzen van de EU op EU-niveau, waaronder de goedkeuring van het EES, het Etias en de hervorming van het SIS; verzoekt de lidstaten deze maatregelen volledig uit te voeren en in samenwerking met Europol de watchlist voor het Etias en het VIS te ondersteunen en daaraan bij te dragen; verzoekt de Commissie nauwlettend toe te zien op de tenuitvoerlegging van de nieuwe Verordening (EU) 2017/458, die voorziet in systematische controles van alle personen die de buitengrenzen overschrijden, en met name het gebruik van de afwijking inzake systematische controles; 130. verzoekt de lidstaten hun grensbeheer in overeenstemming te brengen met het concept van geïntegreerd grensbeheer (IBM); benadrukt dat volledige tenuitvoerlegging van de strategie voor geïntegreerd grensbeheer op Europees en nationaal niveau moet worden gegarandeerd, om zo het beheer van de buitengrenzen te versterken; 131. is ingenomen met het voorstel van de Commissie om informatie betreffende visa voor verblijf van langere duur en verblijfsvergunningen, waaronder biometrische gegevens, in het geval van onderdanen van derde landen op te nemen in het VIS; 132. dringt er bij de lidstaten op aan af te zien van de verkoop van verblijfsvergunningen en nationaliteit via "gouden visa" en investeringsprogramma's, gezien het hoge risico van corruptie, schending en misbruik van het Schengengebied voor criminele doeleinden; verzoekt de Commissie snel en streng op te treden en alle relevante gegevens en controles van de lidstaten te eisen, om de integriteit en veiligheid van het Schengensysteem te waarborgen; 133. spoort de Commissie aan om de onderhandelingen met derde landen over terugkeer en overname voort te zetten en te evalueren of de terugkeerrichtlijn (Richtlijn 2008/115/EG) een geschikt rechtskader vormt voor de terugkeer van gewelddadige extremisten die misbruik maken van nationale wetten om terroristische doelen na te streven en daarmee een duidelijk gevaar voor de openbare veiligheid vormen; 134. spoort de lidstaten aan om gebruik te maken van het herziene opschortingsmechanisme voor de vrijstelling van de visumplicht door op doeltreffende wijze melding te doen van omstandigheden die aanleiding kunnen geven tot de opschorting van de visumvrijstelling voor derde landen, zoals een aanzienlijke toename van het risico voor de openbare orde of de binnenlandse veiligheid; 135. roept de Commissie op een evaluatie uit te voeren van de opties en de daarmee samenhangende gevolgen van een mogelijk wetgevingsvoorstel in te dienen om luchtvaartmaatschappijen, exploitanten van havens, internationale bussen of hogesnelheidstreinen te verplichten overeenstemmingscontroles uit te voeren wanneer passagiers aan boord gaan, om te waarborgen dat de identiteit die op het ticket vermeld staat overeenkomt met de door de passagier getoonde identiteitskaart of zijn of haar paspoort; benadrukt dat vervoersexploitanten geen taken krijgen die alleen aan de politieautoriteiten toekomen, zoals officiële identiteitscontroles of verificatie van de echtheid van identiteits- of reisdocumenten; Europees Grens- en kustwachtagentschap (Frontex) 136. roept de medewetgevers op te overwegen Frontex een specifiek mandaat te verstrekken voor de verwerking van persoonsgegevens die bij zijn operationele rol past, zoals de preventie en opsporing van grensoverschrijdende criminaliteit en terrorisme aan de buitengrenzen van de EU; is van mening dat een dergelijk mandaat moet voorzien in de noodzakelijke waarborgen, met derde landen; 137. merkt op dat verdachten van wie de persoonsgegevens eerder door Frontex zijn verwerkt na 90 dagen uit het analysesysteem zullen verdwijnen en dus onbekend zijn in het systeem of als nieuwe verdachten moeten worden aangemerkt; verzoekt daarom om de opslagtermijn voor persoonsgegevens van verdachten van grensoverschrijdende criminaliteit en terrorisme, die door Frontex worden beheerd tot drie jaar te verlengen, in overeenstemming met de opslagtermijn bij Europol en Eurojust; 138. acht het van belang dat Frontex toegang heeft tot alle relevante databanken en informatiesystemen, met name het SIS, maar ook EES, VIS, Eurodac en het informatiesysteem van Europol, niet alleen voor de taken van de grensbeheerteams, maar ook voor analytische doeleinden die verband houden met nieuwe ontwikkelingen aan de buitengrenzen of met veranderingen in het grensoverschrijdend verkeer of de daarbij gehanteerde werkwijzen; 139. roept de medewetgevers op om Frontex te verplichten dringende informatie met de lidstaten te delen; 140. dringt er bij de lidstaten en de EU-organen, zoals Europol en Intcen, op aan om regelmatig strategische informatie over terrorismebestrijding in verband met de grensdimensie aan Frontex te verstrekken, en te onderzoeken of enige automatische uitwisseling met Frontex van belangrijke (achtergrond)informatie afkomstig uit nationale onderzoeken naar incidenten en illegale activiteiten bij grensposten en illegaal inkomend/uitgaand verkeer, en gebruikmakend van intelligente ICT-systemen, een meerwaarde kan bieden bij het schetsen van een compleet beeld van de situatie, ook in het licht van de mankracht die de analyse van gegevens vereist; is van mening dat deze informatie ook feedback na tweedelijnsveiligheidscontroles en informatie in verband met documentfraude moet omvatten; 141. verzoekt Frontex opleidingsprogramma’s te ontwikkelen en cursussen te geven aan grenswachters, die gericht zijn op de versterking van de controles aan de hand van relevante databanken aan de buitengrenzen en op de ondersteuning van de toepassing van gemeenschappelijke risico-indicatoren; Informatie over gevechtshandelingen 142. is ingenomen met de deelname van Europol aan de cel voor rechtshandhaving die onderdeel uitmaakt van de door de VS geleide Operatie Gallant Phoenix (OGP) in Jordanië, die gebruikt wordt om informatie over gevechtshandelingen te verwerken (en indien mogelijk kan helpen bij het vaststellen van de identiteit van slachtoffers) en deze door middel van vaste kanalen en procedures via de nationale eenheden van Europol te delen met de rechtshandhavingsautoriteiten van de lidstaten; roept op tot volledige toegang van Europol tot OGP; 143. spoort alle betrokken actoren aan om een aanpak te ontwikkelen die het mogelijk maakt om informatie over gevechtshandelingen door te geven en te delen, binnen de wettelijk toelaatbare marge en met de nodige waarborgen, zoals bronbescherming in de civiele sfeer, en deze informatie in te voeren in de relevante databanken zodat die informatie tijdig aankomt bij grensposten aan de buitengrenzen van de EU; pleit tevens voor het delen van deze informatie met het oog op onderzoek en vervolging; Operatie Sophia 144. is ingenomen met het opzetten van een proefproject voor een cel voor de verzameling van informatie over criminaliteit binnen EUNAVFOR MED-operatie Sophia, bestaande uit personeelsleden van de desbetreffende rechtshandhavingsautoriteiten van de lidstaten, Frontex en Europol, teneinde de onderlinge informatie-uitwisseling te verbeteren; Terrorismefinanciering 145. is ingenomen met de onlangs aangenomen wetgevingsmaatregelen op Europees niveau in de strijd tegen terrorismefinanciering; verzoekt de lidstaten alle Europese witwasrichtlijnen en instrumenten voor de bestrijding van witwassen en de financiering van terrorisme ten uitvoer te leggen; verzoekt de Commissie toezicht te houden op de omzetting en goede werking van deze instrumenten; 146. spoort de lidstaten en derde landen aan om onverwijld de conclusies van de conferentie "No money for terror" van april 2018 in Parijs doeltreffend en volledig toe te passen, evenals de aanbevelingen van de Financiële-actiegroep (FATF) en de internationale normen voor de bestrijding van witwassen en de financiering van terrorisme en proliferatie, die in februari 2012 door de FATF werden aangenomen (de "herziene FATF-aanbevelingen"); roept de Commissie en de lidstaten op om derde landen te ondersteunen bij de uitvoering van deze aanbevelingen door middel van technische bijstand en de uitwisseling van goede praktijken; 147. verzoekt de lidstaten die het Verdrag van de Raad van Europa inzake het witwassen, de opsporing, de inbeslagneming en de confiscatie van opbrengsten van misdrijven en de financiering van terrorisme nog niet hebben geratificeerd, dit te ratificeren en in nationaal recht om te zetten; 148. is ingenomen met de door de Commissie gepresenteerde methode met betrekking tot derde landen met een hoog risico, die een bedreiging vormen voor het financiële stelsel van de EU; verzoekt de Commissie deze methode toe te passen en met name om een EU-lijst aan te leggen van derde landen die volgens de witwasrichtlijnen een hoog risico vormen, door middel van een onafhankelijke, objectieve en transparante beoordeling, en deze beoordeling zo snel mogelijk uit te voeren; 149. roept de lidstaten op om de monitoring op te voeren van organisaties die verdacht worden van betrokkenheid bij illegale handel, smokkel, vervalsing en frauduleuze praktijken, door samen met Europol GOT's op te zetten; 150. maakt zich grote zorgen over de omvang van de illegale tabakshandel in de EU, waarvan de opbrengsten kunnen worden gebruikt om terrorisme te financieren, onder meer via accijnsfraude; verzoekt de lidstaten om ratificatie en uitvoering te overwegen van het Protocol betreffende de uitbanning van illegale handel in tabaksproducten bij de Kaderovereenkomst van de Wereldgezondheidsorganisatie voor de bestrijding van tabaksgebruik; 151. is ingenomen met het voorstel voor een verordening betreffende de invoer van cultuurgoederen; roept de Commissie op wetgeving voor te stellen voor een robuust traceringssysteem voor kunstvoorwerpen en antiquiteiten die op de EU-markt worden ingevoerd, met name voor goederen die afkomstig zijn uit gebieden met conflicten of hoge risico's zoals vastgesteld door de Commissie, ofwel van organisaties, groeperingen of individuen die op de EU-terreurlijst staan; is van mening dat dit initiatief moet worden ondersteund door de invoering van een gestandaardiseerde vergunning, zonder welke de handel in deze producten illegaal zou zijn, en van een paspoort voor de uitvoer van elk product; is van mening dat er digitale instrumenten moeten worden ontwikkeld waarmee de echtheid van de documenten in kwestie kan worden gecontroleerd; is van mening dat kunsthandelaren systematisch een uitgebreid register van te koop aangeboden antiquiteiten moeten bijhouden; 152. roept de lidstaten op om bedrijven die betrokken zijn bij de kunsthandel en de opslag van antiek (d.w.z. zogenaamde vrijhavens) te verplichten om alle verdachte transacties te melden en om de eigenaars van bedrijven die in kunst en antiek handelen of de opslag daarvan regelen en die betrokken raken bij de illegale handel daarin te onderwerpen aan doeltreffende, evenredige en afschrikkende sancties, zo nodig met inbegrip van strafrechtelijke sancties; 153. is ingenomen met de goedkeuring van nieuwe regels voor de controle van liquide middelen die de Europese Unie binnenkomen of verlaten (21) en dringt aan op een snelle tenuitvoerlegging daarvan; verzoekt de Commissie na te gaan of in het toepassingsgebied van deze verordening andere activa moeten worden opgenomen, of de kennisgevingsprocedure voor onbegeleide liquide middelen voldoet, en of de drempel voor onbegeleide liquide middelen in de toekomst moet worden herzien; 154. verzoekt de lidstaten meer samen te werken met Europol AP FURTUM en, zoals vereist door Resolutie 2347(2017) van de VN-Veiligheidsraad van 24 maart 2017, de douane, rechtshandhavingsinstanties en openbare ministeries te voorzien van toegewijd personeel en doeltreffende instrumenten en adequate opleiding door middel van samenwerking met de Werelddouaneorganisatie (WDO) en Interpol; 155. roept de Commissie op om samen met de lidstaten en internationale partners methoden te ontwikkelen om financiële stromen gericht te monitoren en om de gebruikers van elektronische portemonnees, virtuele valuta en prepaidkaarten, crowdfundingplatforms en online- en mobiele betalingssystemen in politie- of gerechtelijke onderzoeken te kunnen identificeren; verzoekt de lidstaten informele waardeoverdrachtsystemen (IVTS) te reguleren, waarbij wordt benadrukt dat hiermee niet wordt beoogd op te treden tegen traditionele informele transacties maar tegen geldverkeer van de georganiseerde misdaad en terroristische organisaties, en industrieel/commercieel gewin uit zwart geld; dringt erop aan dat de nadruk wordt gelegd op virtuele valuta en FinTech en dat de mogelijkheid wordt onderzocht om de sancties ook uit te breiden tot degenen die fondsenwerving op sociale media misbruiken voor terroristische doeleinden; roept de lidstaten op cryptovaluta-bedrijven aan te sporen analyse-instrumenten te gebruiken om mogelijke criminele activiteiten in verband met het doel- en ontvangstadres te beoordelen, en ervoor te zorgen dat ze de antiwitwaswetgeving volledig toepassen wanneer gebruikers cryptovaluta omzetten in echte valuta; 156. verzoekt de Commissie een wetgevingsvoorstel in te dienen dat een verplichte registratie en identificatie voorschrijft voor financiële transacties die via geldovermakingsbedrijven worden verricht; 157. verzoekt de Commissie de mogelijkheid te onderzoeken om alternatieve betalingssystemen te reguleren, bijvoorbeeld door de invoering van een verplichte registratie of een vergunningenstelsel voor effectenmakelaars en een verplichting tot duidelijke en nauwkeurige administratie; 158. is bezorgd over de recente bevindingen inzake de toename van grootschalige witwasactiviteiten als bron van terrorismefinanciering (22) via bepaalde bankinstellingen in de eurozone; dringt aan op de oprichting van een systeem voor het traceren van terrorismefinanciering (TFTS) van de Europese Unie voor transacties van personen die banden hebben met terrorisme en de financiering daarvan binnen de gemeenschappelijke eurobetalingsruimte, een systeem waarmee een evenwicht kan worden bereikt tussen veiligheid en individuele vrijheden; herinnert eraan dat op dit intra-Europese systeem de Europese gegevensbeschermingsnormen van toepassing zouden zijn; 159. dringt aan op betere samenwerking en informatie-uitwisseling tussen meldingsplichtige entiteiten, financiële inlichtingeneenheden (FIE'S) en bevoegde autoriteiten met betrekking tot terrorismefinanciering; roept de lidstaten op ervoor te zorgen dat hun financiële inlichtingeneenheden, ongeacht hun type, ongehinderd toegang hebben tot financiële informatie met het oog op een doeltreffende bestrijding van terrorismefinanciering; dringt aan op een grotere harmonisatie van de status en de werking van de Europese FIE's; is ingenomen met het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van regels ter vergemakkelijking van het gebruik van financiële en andere informatie voor het voorkomen, opsporen, onderzoeken of vervolgen van bepaalde strafbare feiten (23) ; dringt aan op een betere en volledigere informatie-uitwisseling en samenwerking tussen Europol, Eurojust en derde landen op het gebied van terrorismefinanciering; dringt aan op een snelle goedkeuring van de ontwerprichtlijn inzake de toegang van rechtshandhavingsinstanties tot financiële informatie en uitwisseling van informatie tussen FIE's; 160. dringt er bij de lidstaten op aan meer middelen toe te wijzen aan de nationale FIE's; verzoekt de lidstaten beter gebruik te maken van het informele netwerk van Europese financiële inlichtingeneenheden (FIU.net) en de capaciteiten van dit netwerk verder te ontwikkelen via Europol, zodat het ten volle kan worden benut en om de huidige problemen met de samenwerking te ondervangen en de handmatige verwerking van bilaterale verzoeken te vergemakkelijken, waarbij de autonomie en de onafhankelijkheid van de FIE's echter wordt gewaarborgd; is van mening dat een EU-FIE nodig kan zijn om de FIE's van de lidstaten in grensoverschrijdende gevallen te coördineren, bij te staan en te ondersteunen, als de versterking van FIU.net ontoereikend blijkt; 161. benadrukt het belang van een betere interactie en informatie-uitwisseling tussen onderzoeksautoriteiten en de particuliere sector, in het bijzonder meldingsplichtige entiteiten in het kader van de richtlijnen ter bestrijding van het witwassen van geld resp. de financiering van terrorisme (AML/CFT-richtlijn), om de tekortkomingen van gescheiden en onvolledige informatie die door middel van meldingen van verdachte transacties wordt verstrekt, op te heffen; roept de Commissie en de lidstaten op om speciale fora te ontwikkelen voor het delen van financiële informatie, onder meer over het gebruik van virtuele valuta en met inbegrip van de particuliere sector, binnen veilige kanalen en met inachtneming van EU-normen voor gegevensbescherming; wijst op de belangrijke rol die Europol in dit verband zou kunnen spelen; 162. pleit voor de organisatie van gespecialiseerde opleidingen voor de rechtshandhavings- en justitiële autoriteiten van de lidstaten over de methoden en ontwikkelingen op het gebied van terrorismefinanciering, om de capaciteit in de lidstaten voor het onderzoeken van illegale activiteiten, onder andere in verband met virtuele valuta, te vergroten; benadrukt dat deze opleidingen moeten zorgen voor een standaardniveau van rechtshandhavingsbevoegdheden in de hele EU, zodat bepaalde lidstaten niet achterop raken; benadrukt dat het van belang is om in de hele EU risicobeoordelingen van activiteiten met virtuele valuta uit te voeren en onderzoeksinitiatieven te coördineren, om de bevindingen van die beoordelingen te gebruiken voor de ontwikkeling van strategieën voor regelgeving en rechtshandhaving op korte, middellange en lange termijn; 163. wijst op het cruciale belang van fiscale en financiële inlichtingen bij terrorismebestrijding; betreurt het dat in veel lidstaten de agentschappen voor de bestrijding van witwassen en de financiering van terrorisme tot de inlichtingendiensten behoren die de minste middelen krijgen; verzoekt de lidstaten hun personele en financiële middelen voor onderzoek en rechtshandhaving aanzienlijk te verhogen ter bestrijding van belastingontduiking en -fraude waarmee criminele of terroristische activiteiten kunnen worden gefinancierd; Bescherming van kritieke infrastructuur 164. roept de lidstaten die dit nog niet hebben gedaan om nationale programma's voor de bescherming van kritieke infrastructuur op te zetten om de problemen aan te pakken die door de Commissie werden gesignaleerd in haar mededeling uit 2006 over een Europees programma voor de bescherming van kritieke infrastructuur (EPCIP), met name met betrekking tot mogelijke kwetsbaarheden; is van mening dat het EPCIP moet worden herzien en bijgewerkt; 165. wijst erop dat gevoelige gegevens en het systeem dat ermee gevoed wordt ook deel uitmaken van de kritieke infrastructuur in de lidstaten en dus naar behoren moeten worden beschermd tegen cyberaanvallen (24) ; 166. is ingenomen met het actieplan van de Commissie ter ondersteuning van de bescherming van openbare ruimten, en spoort de lidstaten aan om beste praktijken uit te wisselen en zo nodig samenwerkingsnetwerken tussen actoren uit de overheids- en particuliere sector op te zetten; 167. dringt er bij de medewetgevers op aan een opvolger te creëren voor het Fonds voor interne veiligheid-Politie voor de nieuwe MFK-periode, dat ten minste over een vergelijkbaar financieringsniveau dient te beschikken; 168. pleit voor een grotere rol voor het waarschuwings- en informatienetwerk op het gebied van kritieke infrastructuur (Ciwin); 169. eist dat de aanwijzing van infrastructuren als Europese kritieke infrastructuren die van invloed zijn op meer dan één lidstaat plaatsvindt aan de hand van een multilateraal proces waarbij alle potentieel getroffen lidstaten betrokken zijn; 170. roept de lidstaten op om nationale multidisciplinaire centra voor crisisrespons op te zetten voor coördinatie en noodhulp in het geval van een aanslag of incident; roept deze centra op om gebruik te maken van de geïntegreerde EU-regelingen voor politieke crisisrespons (IPCR) die bijdragen aan en gebaseerd zijn op drie belangrijke instrumenten, te weten het centrale IPCR 24/7-contactpunt, het IPCR-webplatform en het geïntegreerd rapport over situatiebeoordeling en -analyse (ISAA); 171. verzoekt de Commissie een inventarisatie te maken van nationale crisiscentra of mechanismen voor crisisrespons; 172. spoort de Commissie aan richtsnoeren voor lidstaten te blijven uitwerken en verspreiden om openbare ruimten beter te beschermen, zoals aangekondigd in het actieplan ter ondersteuning van de bescherming van openbare ruimten; 173. verzoekt om de herziening van Richtlijn 2008/114/EG, teneinde: vergelijkbare regels en procedures vast te stellen voor "aanbieders van essentiële diensten", net als in de richtlijn inzake netwerk- en informatiebeveiliging; te waarborgen dat de aanwijzing van Europese kritieke infrastructuren plaatsvindt op basis van een analyse van de systemen die vitale en grensoverschrijdende diensten ondersteunen, in plaats van op een sectorgewijze benadering, waarbij op gepaste wijze rekening wordt gehouden met het belang van cyberbeveiliging; de Commissie de mogelijkheid te bieden om voorzieningen van pan-Europese diensten als Europese kritieke infrastructuren aan te merken; naar behoren rekening te houden met de bestaande afhankelijkheidsrelaties; een verplichting te creëren voor overheids- en particuliere exploitanten van kritieke infrastructuur om incidenten te melden, stresstests uit te voeren, gepaste opleidingen te verzorgen bij de aangewezen contactpunten en kwaliteitseisen op te stellen met betrekking tot de plannen inzake bedrijfscontinuïteit, waaronder operationele plannen, in het geval van een incident of aanslag; 174. raadt aan om de particuliere sector te betrekken bij het ontwerpen van programma's voor de bescherming van kritieke infrastructuur en zachte doelwitten, waaronder in de context van cyberveiligheid; benadrukt de noodzaak om hiertoe publiek-private dialogen in gang te zetten en nationale en lokale veerkracht te ontwikkelen; 175. verzoekt de Commissie een voorstel in te dienen voor een Europees certificeringsinitiatief voor particuliere beveiligingsbedrijven, met als doel de eisen en voorwaarden te specificeren waaronder ze in een omgeving met kritieke infrastructuur kunnen opereren; 176. onderstreept de noodzaak om doeltreffende responsstrategieën op te stellen, inclusief duidelijke communicatielijnen in geval van een aanslag, vooral met betrekking tot snelle-reactieteams, teneinde het aantal slachtoffers te beperken en de beheersing van de situatie te verbeteren om de gevolgen voor burgers tot een minimum te beperken; verzoekt de lidstaten dringend om hun betrokkenheid bij de bestaande mechanismen op Europees niveau verder te vergroten; 177. roept op tot een snelle goedkeuring van de herziening van het Uniemechanisme voor civiele bescherming om de preventie en paraatheid, de uitwisseling van informatie op EU-niveau en het vermogen van de lidstaten om te reageren op verschillende soorten rampen te versterken; 178. roept de Commissie op een evaluatie uit te voeren van de opties en de daarmee samenhangende gevolgen voor het opzetten van een systeem waarmee de identiteit van personen die land- en luchtvoertuigen en vaartuigen huren kan worden gecontroleerd; 179. is ingenomen met de grensoverschrijdende oefening ter verbetering van de bescherming van zachte doelwitten tegen terroristische aanslagen, die in juni 2017 werd gehouden door België en Nederland; merkt op dat deze oefening door de Commissie werd gefinancierd om de mate van paraatheid en de crisisbeheertaken te beoordelen in het geval er tegelijkertijd twee aanslagen plaatsvinden in verschillende landen; roept op tot soortgelijke oefeningen waarbij lidstaten worden betrokken; is van mening dat de EU een ondersteunend kader voor die samenwerking kan bieden, met name op het gebied van medische zorg (Europees medisch korps), openbare veiligheid (Gezondheidsbeveiligingscomité) of decontaminatieprotocollen, alsook de coördinatie van speciale interventie-eenheden van de nationale politie en diensten voor civiele bescherming; 180. dringt aan op wetgeving op het gebied van terrorisme en op nationale, regionale en lokale responsstrategieën voor de bescherming, weerbaarheid en respons in het geval van een aanslag, waarin rekening wordt gehouden met de specifieke behoeften en omstandigheden van kwetsbare personen, zoals mensen met een beperking en minderjarigen; dringt er bovendien op aan personen met een beperking en hun belangenorganisaties te betrekken bij besluitvorming die hen raakt; Precursoren voor explosieven 181. constateert dat gereguleerde precursoren voor explosieven, zowel stoffen als mengsels, toegankelijk zijn voor terroristen; is daarom ingenomen met het voorstel uit april 2018 voor een verordening inzake het op de markt brengen en het gebruik van precursoren voor explosieven; 182. dringt aan op de invoering van een Europees systeem van vergunningen voor gespecialiseerde kopers, anders dan het grote publiek, dat marktdeelnemers verplicht zich te laten registreren als vereiste om de in de bijlagen vermelde stoffen, of mengsels of stoffen die deze bevatten, legaal te mogen vervaardigen, distribueren of verkopen; roept de lidstaten op om inspectiesystemen op te zetten om niet-naleving van de verordening door marktdeelnemers te kunnen vaststellen; 183. is ingenomen met de effectbeoordeling van Verordening (EU) nr. 98/2013 betreffende precursoren voor explosieven, en spoort de medewetgevers voor het voorstel voor een verordening in het kader van 2018/0103(COD) aan het verplichte informatie-uitwisselingsproces te evalueren; dringt erop aan dat de markttoezichtautoriteiten hun toezichtactiviteiten voor precursoren voor explosieven versterken, aangezien deze duidelijk een negatief effect kunnen hebben op de openbare veiligheid; 184. verzoekt de douaneautoriteiten om in samenwerking met rechtshandhavingsinstanties en op basis van informatie van Europol en andere systemen voor gegevensanalyse de opsporing van illegale onlineaankopen van de precursoren voor explosieven te verbeteren door middel van screening op basis van door handelaren verstrekte vrachtinformatie voorafgaand aan de aankomst in of het vertrek uit de EU van goederen, mede gebruikmakend van het douanerisicobeheersysteem (CRMS); 185. roept de Commissie op om samen te werken met ondernemingen bij de bevordering van richtsnoeren voor onlinemarktplaatsen over de veiligheid van de verkoop van precursoren voor explosieven, bij de beperking van de verkoop van bepaalde stoffen tot professionele gebruikers en een aanscherping van het beleid inzake producten met verkoopbeperkingen door het bepalen van toegestane hoeveelheden en zuiverheidsgehalten; 186. pleit voor het uniforme gebruik van bepaalde gestandaardiseerde productaanduidingen die het voor marktdeelnemers en onlinemarktplaatsen gemakkelijker maken om chemische stoffen die op hun websites worden aangeboden te identificeren; roept onlinemarktplaatsen op aangeboden producten vervolgens te screenen aan de hand van deze lijsten met gestandaardiseerde zoektermen om de op die lijsten voorkomende gereguleerde producten in de gaten te kunnen houden; 187. verzoekt de Commissie te overwegen om gemeenschappelijke vergunningscriteria vast te stellen door de voorwaarden te harmoniseren op grond waarvan aanvragen worden ingewilligd of afgewezen en wederzijdse erkenning door de lidstaten te bevorderen; Illegale wapens 188. pleit voor de snelle en doeltreffende tenuitvoerlegging van de richtlijn betreffende de controle op de verwerving en het bezit van vuurwapens om de verkoop en het gebruik ervan zo doeltreffend mogelijk te controleren en te voorkomen dat vuurwapens en aanverwante uitrusting en hulpmiddelen zowel binnen als buiten de EU illegaal worden verhandeld; dringt erop aan de mazen in het bestaande regelgevingskader inzake vuurwapens te dichten, bijvoorbeeld door maatregelen te treffen om de omloop tegen te gaan van gemakkelijk om te bouwen wapens voor het afvuren van losse patronen, Flobertgeweren, alarmpistolen en vergelijkbare wapens; 189. roept de lidstaten op programma's vast te stellen voor de inlevering van vuurwapens en munitie, afgestemd op de specifieke context van de illegale markt voor vuurwapens; dringt aan op doeltreffende sanctionering van het illegale bezit en de illegale handel in vuurwapens; roept op tot de strikte en zorgvuldige uitvoering door de lidstaten van Gemeenschappelijk Standpunt 2008/944/GBVB van de Raad van 8 december 2008 tot vaststelling van gemeenschappelijke voorschriften voor de controle op de uitvoer van militaire goederen en technologie; 190. steunt de herziening van de EU-strategie ter bestrijding van de illegale accumulatie van en handel in handvuurwapens en lichte wapens (SALW), door rekening te houden met de nieuwe veiligheids- en veiligheidsbeleidscontext en de ontwikkelingen op het gebied van SALW-ontwerp en -technologie die van invloed zijn op het vermogen om de dreiging het hoofd te bieden; 191. is van mening dat de lidstaten moeten kiezen voor een aanpak die gebaseerd is op gericht wapenonderzoek, met gebruik van gespecialiseerde rechtshandhavingseenheden die specifiek onderzoek doen naar de actoren en netwerken die bij dit soort handel betrokken zijn en met consultatie van de verschillende nationale ballistische databanken; 192. herinnert eraan dat de Commissie een verslag heeft goedgekeurd over de evaluatie van Verordening (EU) nr. 258/2012, waarin regels worden vastgesteld voor de toegestane uitvoer, invoer en doorvoer van niet-militaire vuurwapens, en waarin wordt geconcludeerd dat de verordening noodzakelijk blijft, maar dat de doeltreffendheid ervan beperkt is door het gebrek aan precisie van sommige bepalingen en de complexe interactie met andere wetgevingsinstrumenten van de EU; spoort de wetshandhavingsautoriteiten van de lidstaten aan om gespecialiseerde politieteams voor de aanpak van de illegale handel in vuurwapens op te zetten die zijn voorzien van voldoende personeel, deskundigheid en uitrusting; 193. spoort de lidstaten aan een evaluatie uit te voeren van mogelijke beperkingen op het dragen van messen zonder geldige reden, een verbod op het gebruik van bijzonder schadelijke messen zoals zombie- of vlindermessen, en de handhaving van deze maatregelen online; Externe dimensie 194. dringt er bij de EU en haar lidstaten op aan mondiale acties op internationaal niveau te ondernemen om de langdurige conflicten aan te pakken die hele regio's destabiliseren, de cyclus van geweld en lijden voeden en helaas aanleiding geven tot veel terroristische acties; 195. dringt aan op intensivering van de samenwerking van de EU met haar buurlanden en met name met de landen van doorreis en bestemming van buitenlandse strijders, op het gebied van terrorismebestrijding; is van oordeel dat de EU een mondiale benadering van terrorismebestrijding moet blijven hanteren, met specifieke aandacht voor de samenwerking met belangrijke derde landen op basis van duidelijk omschreven prioriteiten; 196. is van mening dat terrorismebestrijding een terrein is dat concrete expertise vergt; roept daarom op tot verdere professionalisering van het EU-netwerk op dit gebied, met name door uitvoerend personeel dat afkomstig is uit de lidstaten beter en langer in de organisatie op EU-niveau te integreren, zodat hun werk niet langer beperkt blijft tot een eenmalige opdracht binnen een delegatie bij de EU; is van mening dat detachering binnen de EU instellingen zou zorgen voor een optimalisering van de expertise en de inzet van competenties op het gebied van terrorismebestrijding; 197. verzoekt de Commissie de steun aan derde landen, en met name buurlanden, te versterken in hun strijd tegen misdaad en mensenhandel als financieringsbron voor terrorisme, en de banden met hen aan te halen om het bevriezen van activa te versnellen; is echter bezorgd dat antiterreurwetgeving in sommige partnerlanden van de EU te ruim wordt toegepast en wordt misbruikt om vreedzaam protest de kop in te drukken; waarschuwt dat criminalisering van de vreedzame uiting van legitieme bezwaren kan leiden tot radicalisering; is van mening dat de EU sterk moet investeren in maatregelen om de diepere oorzaken van het terrorisme in derde landen aan te pakken; is groot voorstander van externe programma's ter bestrijding van extremisme in gevangenissen, samenwerkingsprogramma's met religieuze leiders en gemeenschappen, interreligieuze dialogen en fora, en in het algemeen van allerlei verzoeningsprogramma's die de spanningen tussen gemeenschappen verminderen en sektarisch beleid voorkomen via met name economische, sociale en educatieve middelen; 198. dringt er bij de lidstaten op aan volledig gebruik te maken van het inlichtingenwerk op het gebied van terrorismebestrijding van het Inlichtingen- en situatiecentrum van de Europese Unie (EU-Intcen); dringt er bij de Commissie op aan Intcen een duidelijk mandaat te verlenen om analisten in de EU-delegaties rechtstreeks te benaderen teneinde de toestroom van relevante informatie naar het centrale inlichtingensysteem van de EU te verbeteren; 199. dringt aan op versterkte samenwerking en inventarisatie van de synergieën tussen de missies en operaties van het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid (GVDB) en de acties van de Raad Justitie en Binnenlandse Zaken (JBZ); 200. dringt aan op een vereenvoudiging van het systeem van beperkende maatregelen om hiervan een doeltreffend instrument op het gebied van terrorismebestrijding te maken; Slachtoffers van terrorisme 201. verzoekt de Commissie om een EU-coördinatiecentrum voor slachtoffers van terrorisme (CCST) op te zetten, dat tijdige en passende crisisondersteuning kan verlenen in geval van aanslagen in een of meer lidstaten; is van mening dat de rol van het CCST onder andere moet bestaan uit het bieden van noodhulp aan slachtoffers uit een andere lidstaat, alsmede het bieden van expertise op EU-niveau door de uitwisseling van kennis, protocollen en beste praktijken te bevorderen; benadrukt dat de ondersteuning en de bescherming moeten worden uitgebreid tot indirecte slachtoffers, zoals de familieleden van slachtoffers, ooggetuigen en eerstehulpverleners; 202. is van mening dat het CCST als het eenmaal opgericht is statistieken kan verzamelen, en kan helpen bij het opzetten en coördineren van registers van slachtoffers van terrorisme in de lidstaten en op Europees niveau, met volledige inachtneming van de regelgeving inzake gegevensbescherming, met name wat betreft de rechten van de betrokkenen en het doelbindingsbeginsel; is van mening dat het ook optimale werkmethoden kan onderzoeken en bevorderen, zoals de opstelling van protocollen, om: 1) te garanderen dat slachtoffers van terrorisme onmiddellijk emotioneel opgevangen worden; 2) hun vervolgens psychologische en emotionele ondersteuning te bieden; 3) secundaire victimisatie te vermijden tijdens de gerechtelijke procedure en de bureaucratische nasleep; 4) te waarborgen dat zij daadwerkelijk toegang tot de rechter hebben, met name in het geval van terroristische aanslagen waarbij slachtoffers uit een ander land betrokken zijn; 5) goede praktijken te bevorderen voor de media over onderwerpen die gevoelig zijn voor slachtoffers van terrorisme en hun familieleden; is van mening dat het CCST ook een publiek register van geaccrediteerde organisaties voor slachtofferhulp kan aanleggen, dat kan worden geraadpleegd en kan dienen om de opgestelde protocollen te verbeteren; dringt er bij de lidstaten op aan één autoriteit aan te wijzen die optreedt als nationaal aanspreekpunt voor het CCST zodra dat is opgericht; 203. verzoekt de Commissie een gemeenschappelijk onlineplatform in alle EU-talen op te zetten, met informatie over de rechten en ondersteuning van slachtoffers van terrorisme, dat door het CCST wordt beheerd, met één nationaal aanspreekpunt in elke lidstaat, inclusief een hulplijn; 204. roept de Commissie op een wetgevingsvoorstel in te dienen over de slachtoffers van terrorisme dat op doeltreffende wijze beantwoordt aan de behoeften van de slachtoffers op de korte en lange termijn, met inbegrip van een gemeenschappelijke definitie van de status van slachtoffer van terrorisme en de rechten van slachtoffers, evenals een standaardformulier om schadevergoeding te vorderen, waarop duidelijke plichten en termijnen voor verzekeraars staan vermeld; is van mening dat er op nationaal niveau een vereenvoudigde procedure moet bestaan voor de automatische toekenning van schadevergoeding aan de slachtoffers van terrorisme kort na een aanslag om te voorzien in hun acute behoeften, en dat de kwestie van verdere vergoeding periodiek moet worden beoordeeld op basis van de situatie van het slachtoffer; 205. is van mening dat de reikwijdte van de gemeenschappelijke definitie van "slachtoffer van terrorisme" ten minste de volgende categorieën omvat: 1) omgekomen personen; 2) personen die lichamelijke en/of geestelijke schade hebben geleden; 3) personen die ontvoerd of bedreigd zijn; 4) de echtgeno(o)t(e) van de omgekomen persoon of de persoon die eenzelfde gevoelsrelatie met hem/haar had, met inbegrip van ouders en kinderen, grootouders en broers en zussen; 206. roept de lidstaten op de multidisciplinaire centra voor crisisrespons die coördinatie en noodhulp bieden te belasten met de tenuitvoerlegging van de nationale en lokale protocollen voor de prioritaire en snelle identificatie van de slachtoffers, hun onmiddellijke begeleiding en doorverwijzing naar de bevoegde diensten; 207. dringt er bij de lidstaten op aan ervoor te zorgen dat binnen de nationale crisisresponsinfrastructuur wordt voorzien in een alomvattende respons voor de specifieke behoeften van de slachtoffers van terrorisme onmiddellijk na een terroristische aanslag en zo lang als noodzakelijk is; is in dat verband van mening dat de lidstaten één geactualiseerde website moeten opzetten met alle relevante informatie en een centrum voor hulp aan slachtoffers en hun familieleden in noodsituaties dat psychologische eerste hulp en emotionele ondersteuning biedt, als bedoeld in Richtlijn (EU) 2017/541; 208. benadrukt dat de inlichting van de familie van de slachtoffers op een waardige, humane en gepaste wijze dient plaats te vinden door speciaal opgeleide beroepskrachten, waarbij gewaarborgd wordt dat de media de identiteit van de slachtoffers niet zonder hun voorafgaande toestemming bekendmaken en dat er vooral aandacht, respect en prioriteit nodig is bij de omgang met kinderen; 209. dringt erop aan dat Richtlijn (EU) 2015/637 (25) volledig en doeltreffend wordt uitgevoerd teneinde consulaire bescherming te waarborgen voor EU-burgers in derde landen waar hun lidstaat niet vertegenwoordigd is; benadrukt dat een toenemend aantal Europese burgers is geconfronteerd met terreuraanslagen in een land dat niet hun eigen land is, en dringt er daarom op aan dat in de lidstaten protocollen worden vastgesteld om niet-nationale Europese burgers te helpen in geval van een terreuraanslag, overeenkomstig Richtlijn (EU) 2017/541; 210. roept de lidstaten op erop toe te zeen dat de noodzakelijke bijstand die wordt geboden aan de slachtoffers van terrorisme ook maatregelen omvat als eerste hulp, psychologische bijstand, bescherming tegen secundaire victimisatie, rechtshulp, daadwerkelijke toegang tot de rechter, contante voorschotten om dringende uitgaven te betalen, erkende kinderopvang en thuiszorg, belastingverlichting en vervoersondersteuning in geval van tijdelijke of blijvende invaliditeit; 211. roept de lidstaten op om er met de hulp van de Commissie voor te zorgen dat de beroepskrachten van alle betrokken nationale diensten, met name eerstehulpverleners, goed worden opgeleid om te kunnen voorzien in de behoeften van de slachtoffers van terrorisme; wijst erop dat het CCST ondersteuning zal geven bij de beroepsopleiding van o.a. politieagenten, advocaten en andere mensen die beroepshalve te maken hebben met slachtoffers, en met verzekeringsmaatschappijen of instanties voor de uitbetaling van schadevergoedingen; 212. verzoekt de lidstaten rechtsmechanismen op te zetten voor de strafbaarstelling van de verheerlijking van een specifieke terroristische daad aangezien deze verheerlijking de slachtoffers vernedert en kan leiden tot secundaire victimisatie door de waardigheid en het herstel van de slachtoffers te beschadigen; 213. eist dat de instellingen in kwestie waarborgen bieden zodat er geen secundaire victimisatie plaatsvindt ten gevolge van een vernederende behandeling en aanvallen op het imago van de slachtoffers uit maatschappelijke sectoren die gerelateerd zijn aan de aanslagpleger; 214. verzoekt de lidstaten hommages aan personen die veroordeeld zijn wegens terroristische activiteiten te verbieden; 215. verzoekt lidstaten bijzondere aandacht te schenken aan slachtoffers als zij lastig kunnen worden gevallen of vrezen dat ze nogmaals kunnen worden aangevallen door de sociale omgeving van de terroristen; 216. roept de lidstaten op erop toe te zien dat slachtoffers van seksuele en andere ernstige vormen van geweld die door terroristen van Da'esh buiten de EU zijn gepleegd, in de EU veilig zijn en zonder angst kunnen leven; dringt er bij de lidstaten op aan dergelijke misdrijven ondanks het feit dat zij buiten de EU zijn gepleegd, te vervolgen en de slachtoffers als belangrijke getuigen te betrekken bij de gerechtelijke procedures; 217. verzoekt de Commissie de bepalingen van het Europees Solidariteitsfonds te wijzigen en daarin de vergoeding van de slachtoffers van grootschalige terroristische aanslagen op te nemen om steun te kunnen bieden aan lidstaten wanneer dat nodig is, ook in grensoverschrijdende gevallen; 218. verzoekt de Commissie een dialoog met de lidstaten aan te gaan met het doel de grote verschillen weg te werken die bestaan in de hoogte van financiële schadevergoedingen die op nationaal niveau door de lidstaten aan slachtoffers van terroristische aanslagen worden toegekend; 219. verzoekt de lidstaten ervoor te zorgen dat alle slachtoffers van terrorisme het recht hebben partij te zijn in gerechtelijke procedures die betrekking hebben op een terroristische aanslag waarbij zij betrokken waren, en waarbij rekening wordt gehouden met de specifieke situatie van slachtoffers uit andere landen; verzoekt de lidstaten te garanderen dat er tijdens strafrechtelijke procedures geen neerbuigende of vernederende contacten plaatsvinden tussen de slachtoffers en de aanslagpleger of diens entourage; 220. dringt erop aan meer aandacht te schenken aan de Europese Herdenkingsdag voor de Slachtoffers van Terrorisme (11 maart); Grondrechten 221. benadrukt dat veiligheidsmaatregelen, inclusief maatregelen inzake terrorismebestrijding, moeten worden genomen volgens de beginselen van de rechtsstaat, met inachtneming van de grondrechten, en in een duidelijk rechtskader; verzoekt de lidstaten en de EU-instellingen dan ook bij de vaststelling en toepassing van maatregelen inzake terrorismebestrijding de grondrechten te eerbiedigen, zo ook in verband met privacy en gegevensbescherming, vrijheid van mening en meningsuiting en non-discriminatie, alsmede procedurele waarborgen waaronder het vermoeden van onschuld, het recht op een eerlijk proces, het recht op informatie en controle door een gerechtelijke autoriteit, alsmede erop toe te zien dat individuen op doeltreffende wijze bezwaar kunnen maken tegen schendingen van hun grondrechten, inclusief de mogelijkheid om in beroep te gaan; 222. dringt er bij de lidstaten en de EU-instellingen op aan, wanneer zij maatregelen inzake terrorismebestrijding vaststellen en toepassen, te streven naar een goede balans tussen de verschillende grondrechten in kwestie en veiligheidsbehoeften; is in dit verband van mening dat de bescherming van het grondrecht op leven en veiligheid de eerste prioriteit moet vormen; 223. herinnert eraan dat de internationale en regionale mensenrechtenwetgeving duidelijk maakt dat staten zowel het recht als de plicht hebben om personen die onder hun rechtsbevoegdheid vallen, te beschermen tegen terroristische aanslagen, teneinde de eerbiediging van het recht op leven en het recht op veiligheid te waarborgen; wijst erop dat de samenwerking van de EU met derde landen op het gebied van terrorismebestrijding gebaseerd moet zijn op de eerbiediging van de internationale mensenrechten en het humanitair recht, met inbegrip van een verbod op foltering; 224. verzoekt de lidstaten alle beschikbare juridische middelen aan te wenden om religieuze of politieke praktijken die de grondrechten inperken, tot onderdrukking leiden, tot seksueel geweld aanzetten of andere ernstige, gewelddadige misdaden of extremisme bevorderen, een halt toe te roepen, aangezien dergelijke praktijken noch onder de vrijheid van godsdienst, noch onder de vrijheid van mening vallen; verwacht dat de lidstaten ondubbelzinnige rechtskaders vaststellen waardoor rechters zich niet kunnen beroepen op "cultuurrelativisme" wanneer ze te maken krijgen met ernstige gewelddaden of zelfs marteling en moord; 225. roept de Commissie en het Bureau voor de grondrechten op om onderzoek te doen naar de uitdagingen in het beleid inzake terrorismebestrijding en de beste praktijken in de lidstaten in kaart te brengen, waaronder praktijken die rekening houden met de specifieke omstandigheden van kwetsbare personen zoals mensen met een beperking en minderjarigen; roept de Commissie op om in dit verband de uitwisseling van beste praktijken te stimuleren en richtsnoeren op te stellen; wijst er verder op dat het Parlement, de Raad en de Commissie de optie hebben om adviezen van het Bureau voor de grondrechten in te winnen, in de context van zijn meerjarig kader, over maatregelen inzake terrorismebestrijding; 226. verzoekt de lidstaten erop toe te zien dat de noodzakelijke waarborgen voor gegevensbescherming aanwezig zijn, in overeenstemming met de toepasselijke EU-wetgeving, waaronder gepaste technische en organisatorische maatregelen om de veiligheid en vertrouwelijkheid van persoonsgegevens te beschermen; verzoekt hen dringend om duidelijke regels op te stellen over wie tot welke gegevens in de systemen toegang kan krijgen en die kan raadplegen, om gegevens bij te houden over de raadpleging en bekendmaking daarvan, en om het recht op inzage, rectificatie, verwijdering en beperking te waarborgen, alsook het recht op vergoeding en beroep in rechte; verzoekt de Commissie en de Europese Toezichthouder voor gegevensbescherming innovatieve oplossingen voor ingebouwde veiligheid te ontwikkelen: 227. is van mening dat gedegen beleid inzake terrorismebestrijding robuuste mandaten vereist voor de overheidsinstanties die betrokken zijn bij de bestrijding van terrorisme alsmede een groot publiek draagvlak voor deze autoriteiten; wijst op de belangrijke rol die toezicht kan spelen bij het bevorderen van vertrouwen en steun van de bevolking; roept de lidstaten op toezichtsmechanismen in te stellen bij de maatregelen inzake terrorismebestrijding om de impact van deze maatregelen te beoordelen; roept de lidstaten verder op te zorgen voor democratisch toezicht en publieke verantwoording voor alle veiligheids- en inlichtingendiensten, met behoud van de noodzakelijke mate van geheimhouding; o o o 228. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad en de Commissie. Het Europees Parlement, – gezien het jaarverslag van de Raad aan het Europees Parlement over het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid, – gezien de artikelen 21 en 36 van het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU), – gezien het Handvest van de Verenigde Naties, – gezien de door de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) gepubliceerde Slotakte van Helsinki van 1975, – gezien het Noord-Atlantisch Verdrag, – gezien de gezamenlijke verklaring van 10 juli 2018 over de samenwerking tussen de EU en de NAVO, – gezien de verklaring van de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid (VV/HV) over politieke verantwoordingsplicht (1) , – gezien de integrale strategie voor het buitenlands en veiligheidsbeleid van de Europese Unie van 2016, – gezien de gezamenlijke mededeling van de Commissie en de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid van 7 juni 2017 getiteld "Een strategische aanpak van weerbaarheid in het externe optreden van de EU" (JOIN(2017)0021), – gezien artikel 52 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie buitenlandse zaken ( A8-0392/2018 ), A. overwegende dat het veiligheidsklimaat in de EU nu instabieler, onvoorspelbaarder, complexer en dubbelzinniger is dan op enig ander moment sinds het einde van de Koude Oorlog, en gekenmerkt wordt door interstatelijke conflicten, natuurrampen, terrorisme, mislukte staten, cyberaanvallen en hybride oorlogvoering; overwegende dat het huidige EU-beleid wellicht niet langer volstaat als het gaat om het waarborgen van een stabiele en welvarende omgeving; overwegende dat de EU steeds meer verantwoordelijkheid draagt ten aanzien van het waarborgen van haar eigen veiligheid en het verdedigen van haar belangen en waarden; B. overwegende dat het extern optreden van de EU een rechtstreekse impact heeft op het leven van onze burgers, zowel binnen de Europese Unie als daarbuiten, omdat het de vrede, economische samenwerking, veiligheid en stabiliteit binnen en buiten onze grenzen ondersteunt, het ontstaan van crises voorkomt en in voorkomende gevallen negatieve overloopeffecten vermijdt en vreedzame conflictoplossing bevordert; C. overwegende dat de bevolking van de EU terugloopt en volgens voorspellingen rond 2050 slecht 5 % van de wereldbevolking zal vertegenwoordigen, tegen 13 % in 1960; D. overwegende dat naar verwachting meer dan de helft van de bevolkingsgroei tegen 2050 zal plaatsvinden in Afrika, en dat verwacht wordt dat 1,3 miljard van de bijkomende 2,4 miljard mensen ter wereld afkomstig zal zijn uit Afrika; overwegende dat de concentratie van deze groei in een aantal van de armste landen zal leiden tot een reeks nieuwe uitdagingen die, indien zij in dit stadium niet worden aangepakt, zowel voor de betrokken landen als voor de Unie verwoestende gevolgen zullen hebben; E. overwegende dat China, de VS en India tegen 2050 de grootste economische machten ter wereld geworden kunnen zijn, met een nog grotere politieke invloed, en dat bij een duurzame herverdeling van het economische en politieke gewicht geen van de EU-lidstaten tot de grootste economieën ter wereld zal behoren, waardoor de Unie te maken zal krijgen met een geheel ander evenwicht in de wereld, hetgeen hernieuwde inspanningen vergt om de legitimiteit van de bestaande mondiale bestuursinstellingen te vergroten; F. overwegende dat de nieuwe wereldorde gekenmerkt wordt door asymmetrie, met vele niet-statelijke actoren die de afgelopen tien jaar meer invloed hebben verworven, van ngo's die de mensenrechten, eerlijke handel en duurzaam beheer van natuurlijke hulpbronnen verdedigen tot multinationale ondernemingen die regeringsbeleid beïnvloeden en activisten op sociale media die oproepen tot democratische veranderingen; overwegende dat op internationaal niveau georganiseerde criminele groeperingen en terroristische organisaties de democratische beginselen proberen te ondermijnen; overwegende dat het multilateralisme waarvoor Europa zich met hart en ziel inzet weliswaar steeds verder afkalft, maar dat opkomende staten of niet-statelijke actoren geen onweerlegbaar wereldbeeld kunnen opleggen; G. overwegende dat ten gevolge van de globalisering een sterkere onderlinge afhankelijkheid is ontstaan, waardoor in Peking of Washington genomen besluiten van directe invloed op ons leven zijn; overwegende dat door deze onderlinge afhankelijkheid, op haar beurt, burgers overal ter wereld zijn gaan inzien dat er grensoverschrijdende oplossingen nodig zijn om grensoverschrijdende problemen te kunnen oplossen en dat multilaterale organisaties de mondiale governance moeten verbeteren; H. overwegende dat bijna een kwart van de wereldbevolking in kwetsbare landen of samenlevingen woont; overwegende dat deze landen en samenlevingen steeds meer een voedingsbodem worden voor sociaaleconomische ongelijkheden die, samen met de klimaatverandering, een directe bedreiging vormen voor de stabiliteit, democratie en vrede; I. overwegende dat de financiële crisis, het beheer van de migratie- en vluchtelingencrisis zonder weerga, het toenemende euroscepticisme, de vele crises in onze buurlanden, het gebrek aan samenhang van het extern beleid, de toenemende scepsis in de Europese publieke opinie over machtsvertoon buiten de grenzen van de EU en het gebrek aan een effectieve strategische autonomie van de EU, waardoor de tendens is ontstaan om op gebeurtenissen te reageren in plaats invloed uit te oefenen in een eerder stadium, de pogingen van de EU om een internationale invloedrijke en leiderschapspositie te verwerven hebben doen verbleken; overwegende dat de EU desondanks 's werelds grootste blijft op het gebied van regelgevingsnormen; J. overwegende dat een aantal westerse democratieën tegenwoordig kwetsbaarder, protectionistischer en meer naar binnen gericht zijn en naar extremen neigen, juist nu alleen door middel van multilaterale samenwerking doeltreffend het hoofd kan worden geboden aan mondiale uitdagingen; overwegende dat deze leegte wordt opgevuld door machten zoals China of Rusland, die de bestaande, op internationaal recht gebaseerde mondiale governance eerder ter discussie willen stellen dan omarmen; overwegende dat laatstgenoemde landen een geheel andere benadering van ontwikkelingssamenwerking hanteren, welke geen verband houdt met de bevordering van de rechtsstaat of andere democratische hervormingen; K. overwegende dat het gezamenlijk alomvattend actieplan (Joint Comprehensive Plan of Action - JCPOA) met Iran een belangrijke verworvenheid is met het oog op de bevordering van de stabiliteit en vrede in het Midden-Oosten; overwegende dat de besluiten van president Trump om zich terug te trekken uit het JCPOA en om Europese bedrijven die legitieme zaken doen met Iran secondaire sancties op te leggen, zeer betreurenswaardig zijn en de Europese economische soevereiniteit ondermijnen, waarbij aan het licht komt hoe problematisch de Europese afhankelijkheid van het op de dollar gebaseerde handelssysteem is; overwegende dat de EU en de lidstaten opnieuw hebben bevestigd pal te staan voor het JCPOA en maatregelen hebben genomen om de legitieme Europese economische belangen te beschermen; L. overwegende dat ISIS, Al Qaida en andere internationale terroristische organisaties nog steeds een aanzienlijke bedreiging vormen voor Europa en de landen van de wereld; M. overwegende dat de Europese veiligheid, zoals onderstreept in de integrale strategie van de EU, is gestoeld op het streven naar een gemeenschappelijke strategische autonomie; overwegende dat een ambitieus, geloofwaardig en effectief gemeenschappelijk buitenlands beleid moet worden ondersteund door toereikende financiële en materiële middelen, en moet zijn gebaseerd op een samenhangend, goed getimed en consistent beleid van de lidstaten; 1. benadrukt dat het moment is aangebroken waarop de Europese Unie haar lot in eigen handen moet nemen; is van mening dat de EU haar rol als volwaardige, soevereine politieke en economische macht in de internationale betrekkingen ten volle moet omarmen om bij te dragen aan het oplossen van conflicten overal ter wereld en de mondiale governance mede vorm te geven; benadrukt derhalve dat er een echt gemeenschappelijk Europees buitenlands en veiligheidsbeleid, gebaseerd op strategische autonomie en geïntegreerd in de industrie en operaties, onder meer in termen van vermogens, nodig is om onze gemeenschappelijke belangen en onze beginselen en waarden te bevorderen; 2. is ervan overtuigd dat geen enkele EU-lidstaat alleen doeltreffend kan reageren op de mondiale uitdagingen van dit moment; meent dat de lidstaten alleen door binnen de EU hun gewicht in een gemeenschappelijke schaal te leggen, invloed kunnen uitoefenen op het internationale toneel; is ervan overtuigd dat 28 lidstaten die samen toewerken naar samenhangende en eensgezinde standpunten en 500 miljoen burgers vertegenwoordigen, meer invloed kunnen uitoefenen in internationale onderhandelingen, bij het bevorderen van mensenrechten en verantwoordingsplicht, en bij het vaststellen van internationale regels en politieke, democratische, ecologische, sociale en economische normen; meent bovendien dat de globalisering, onder de bescherming van het Europees sociaal model, de EU-burgers kansen kan bieden in plaats van een dreiging te zijn, en dat deze kansen op een duidelijke en positieve manier moeten worden gecommuniceerd door de Europese en nationale leiders; 3. betreurt dat de lidstaten te vaak hun nationale belangen voorop stellen, ongeacht de mogelijke gevolgen hiervan op Europees niveau, waardoor de eenheid, samenhang en doeltreffendheid van de EU, en daarmee haar geloofwaardigheid als wereldspeler, worden aangetast; roept op tot een betere verdeling van de verantwoordelijkheden, een grotere mate van solidariteit en een versterking van de coördinatie tussen de EU en haar lidstaten; herhaalt dat de beleidslijnen van de Unie op het gebied van extern beleid zowel onderling als met andere beleidslijnen met een externe dimensie moeten overeenstemmen en moeten worden gecoördineerd met internationale partners; meent dat goede samenwerking tussen de lidstaten van essentieel belang is om onze democratie, onze gemeenschappelijke waarden, onze vrijheid en onze sociale en milieunormen veilig te stellen; benadrukt dat de samenwerking tussen de lidstaten, de partnerlanden en internationale organisaties moet worden uitgebreid; 4. brengt in herinnering dat de EU, wanneer alle 28 lidstaten bij elkaar worden genomen, 's werelds grootste economie is met een bevolking van meer dan een half miljard, en dat de euro de op één na belangrijkste reservemunt is; benadrukt dat op basis van de collectieve bijdragen van de Europese instellingen en de afzonderlijke lidstaten de EU ook 's werelds grootste verstrekker van ontwikkelingshulp is; 5. benadrukt dat de Europese aanpak in de externe betrekkingen wordt gekenmerkt door: 6. benadrukt dat de EU trouw moet blijven aan haar beginselen van democratie, de mensenrechten en de rechtsstaat zoals vastgelegd in de Verdragen; beklemtoont hoe belangrijk het is dat wordt beoordeeld of de bevordering van deze beginselen in derde landen effect heeft gehad en of er ruimte is voor verdere verbetering; onderstreept dat de reputatie van de EU als voorvechter van deze beginselen alleen kan worden gehandhaafd als zij ervoor zorgt dat in al haar lidstaten exact deze beginselen worden beschermd en nageleefd; 7. moedigt er verder toe aan het "less for less"-beleid te overwegen voor landen die op het gebied van bestuur, democratie en de mensenrechten achteruitgaan; is van mening dat de EU, wanneer sprake is van schendingen van democratische normen en mensenrechten, doeltreffender gebruik moet maken van haar instrumenten voor buitenlands beleid, met inbegrip van handels- en ontwikkelingsinstrumenten zoals bilaterale overeenkomsten met derde landen, zodat er geen overeenkomsten worden geratificeerd zolang niet aan de mensenrechtenbenchmarks is voldaan; wenst dat de EU en de lidstaten bepalingen voor niet-verantwoord vermogen vaststellen om corruptie in derde landen aan te pakken; brengt in herinnering dat economische sancties krachtige diplomatieke dwangmaatregelen zijn; stelt vast dat de standpunten van het Parlement op het gebied van het buitenlands beleid in sommige gevallen niet op Europees niveau worden opgevolgd en dringt er bij de Raad en de Europese Dienst voor extern optreden (EDEO) op aan dat deze standpunten meer in aanmerking worden genomen; 8. roept de EDEO, de Commissie, de Raad en de afzonderlijke lidstaten op om strategisch op te treden door een geïntegreerde aanpak te volgen en alle middelen waarover zij beschikken te gebruiken, waaronder handels- en ontwikkelingsinstrumenten en diplomatieke, civiele en militaire GVDB-instrumenten, alsmede strategische communicatie en openbare diplomatie, teneinde de geopolitieke invloed en het algemene imago van de EU te versterken en haar belangen te beschermen, onder meer door de economische soevereiniteit en strategische autonomie van de EU te vergroten; wijst op de complementaire rol die ecologische, culturele, academische en andere "alternatieve" vormen van diplomatie kunnen spelen in dit proces; 9. wenst dat er passende financiële middelen worden vrijgemaakt voor het extern optreden van de EU in het kader van het volgende meerjarig financieel kader (MFK) voor de periode 2021-2027 en dat de EU haar middelen richt op strategische prioriteiten; herinnert aan de belangrijke rol van de externe financiële instrumenten van de EU bij het bevorderen van de belangen van het buitenlands beleid van de EU; onderstreept het belang van het versterken van de samenhang, de doeltreffendheid, het reactievermogen en de flexibiliteit van de externe financieringsinstrumenten; benadrukt dat het Parlement op passende wijze moet worden betrokken bij het toezicht op en de strategische sturing van de instrumenten; is van mening dat de toenemende uitdagingen in de buurlanden van de EU en daarbuiten substantieel hogere vastleggingen vergen voor extern optreden, evenals een aanzienlijke versterking van de civiele GVDB-instrumenten; 10. roept de EDEO op van geval tot geval coalities te smeden met gelijkgestemde landen, een op regels gebaseerde internationale orde, multilateralisme, en vrije en eerlijke handel te ondersteunen en bevorderen, en op samenwerking gebaseerde oplossingen te zoeken voor mondiale uitdagingen, waaronder de veranderende machtsverhoudingen; roept de EDEO op samen te werken met opkomende machten bij het leveren van mondiale collectieve voorzieningen zoals vrede en veiligheid, en onder meer samen te werken bij crisispreventie- en crisisbeheersingsoperaties overal ter wereld, bij de aanpassing aan de klimaatverandering, met inbegrip van duurzaam beheer van natuurlijke hulpbronnen, schone lucht en schoon water en land, en bij de verdediging en bevordering van de mensenrechten en financiële stabiliteit; benadrukt andermaal hoe belangrijk interparlementaire betrekkingen zijn voor de verwezenlijking van deze doelstellingen; 11. keurt het af dat Rusland herhaaldelijk gebruik heeft gemaakt van zijn vetorecht in de VN-Veiligheidsraad en is van oordeel dat de internationale vredesinspanningen en pogingen tot conflictbeslechting hierdoor worden ondermijnd; stelt vast dat de blokkades binnen de VN-Veiligheidsraad niet alleen verhinderen dat de internationale gemeenschap in actie komt maar ook een belemmering vormen voor het oplossen van crises; roept de lidstaten nogmaals op een herziening van de samenstelling en werking van de Veiligheidsraad te ondersteunen; benadrukt dat de EU zich ertoe heeft verbonden de internationale rol van de VN te versterken; 12. merkt op dat de EU een belangrijke rol heeft gespeeld bij het de-escaleren en oplossen van buitenslands-beleidscrises, namelijk toen bepaalde lidstaten het voortouw namen onder toezicht van de Unie in haar geheel, bijvoorbeeld bij het Normandië-kwartet of de EU3+3-onderhandelingen met Iran; is van mening dat, terwijl meer samenwerking op het gebied van veiligheid en defensie op de lange termijn wordt nagestreefd, de oprichting, voor zover dit passend wordt geacht, van ad-hoccoalities van lidstaten die een snelle respons kunnen bieden op internationale crises ervoor zou kunnen zorgen dat de EU op de korte termijn flexibeler en sneller kan reageren op veranderende externe situaties doordat er geen algemene consensus onder de lidstaten hoeft te worden bereikt; 13. is verheugd over de toegenomen rol van de EU, onder meer tijdens haar civiele en militaire missies in het kader van vredeshandhaving, conflictpreventie, versterking van de internationale veiligheid en wederopbouw na conflicten als een manier om duurzame vrede te waarborgen; brengt in herinnering dat conflictoplossing meer kans van slagen heeft wanneer vrouwen een formele rol spelen in het proces en wenst dat er vaker vrouwen bij dergelijke missies worden betrokken; 14. begrijpt dat beleidsprioriteiten worden vastgesteld op basis van de nabijheid van dreigingen; roept alle lidstaten evenwel op het in de Verdragen opgenomen solidariteitsbeginsel te eerbiedigen (artikel 80 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie) en de nodige maatregelen te nemen om te reageren op de migratiecrisis, net zoals alle lidstaten op solidaire wijze hebben gereageerd op de uitdagingen ten gevolge van de aanmatigende houding van Rusland en China in een economische en veiligheidscontext; is voorts van mening dat de huidige crises de bereidheid van de lidstaten om doeltreffender samen te werken om de gemeenschappelijke uitdagingen aan te pakken, op de proef hebben gesteld; dringt aan op extra humanitaire hulp en bijstand voor de door het conflict getroffen bevolking; 15. merkt op dat de interne en externe veiligheid steeds meer met elkaar vervlochten raken; wijst op de noodzaak om de interne bestendigheid van de EU tegen externe inmenging te versterken en om samen met de internationale partners een gemeenschappelijke strategie te ontwikkelen, zowel wat betreft de bescherming van kritieke infrastructuur als wat betreft de fundamentele instellingen en kenmerken van onze democratieën; ondersteunt de maatregelen die de Commissie en de VV/HV als onderdeel van een risicobeperkingsstrategie hebben genomen ter versterking van de bestendigheid van de EU tegen terroristische aanslagen, in het bijzonder jihadistisch terrorisme dat vandaag de dag een van de belangrijkste uitdagingen vormt voor de veiligheid van de burgers van de EU, radicalisering, irreguliere migratie, herhaald gebruik van chemische wapens, propaganda, online en offline desinformatiecampagnes, pogingen van Rusland om cyberaanvallen uit te voeren en zich te mengen in verkiezings- en referendumcampagnes en andere hybride dreigingen die een snelle, assertieve en gecoördineerde respons vereisen; beklemtoont dat alle mogelijke maatregelen moeten worden genomen om inmenging in de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019 te voorkomen; 16. benadrukt dat dit trans-Atlantisch partnerschap op de korte termijn weliswaar te kampen heeft met een groot aantal uitdagingen en verstoringen, maar een absolute voorwaarde blijft voor de veiligheid en welvaart aan beide zijden van de Atlantische Oceaan; betreurt de geleidelijke terugtrekking van de VS uit de multilaterale, op regels gebaseerde wereldorde in de vorm van terugtrekking uit de Overeenkomst van Parijs, het gezamenlijk alomvattend actieplan (JCPOA), de trans-Pacifische partnerschapsovereenkomst (TPP) en de VN-Veiligheidsraad, de stopzetting van zijn financiering aan de UNRWA en diverse VN-agentschappen, multilaterale fora en vredeshandhavingsoperaties, alsook zijn aanvallen op het Internationaal Strafhof (ICC); verzoekt de Unie om eenheid, vastberadenheid en evenredigheid te betrachten bij haar reactie op deze beslissingen, haar volledige steun voor het JCPOA nogmaals te bevestigen, Iran te verzekeren van tastbare economische resultaten en Europese investeringsbedrijven te beschermen tegen Amerikaanse sancties; roept de EU voorts op haar inspanningen op het gebied van klimaatdiplomatie op te voeren en de naleving van de Overeenkomst van Parijs op te nemen in alle handels- en investeringsovereenkomsten; 17. benadrukt dat de op de stabiliteit en welvaart van de Westelijke Balkan gerichte maatregelen een belangrijke prioriteit voor de Europese Unie moeten blijven; herinnert eraan dat het Europese perspectief voor de landen van de Westelijke Balkan moet leiden tot een volledig lidmaatschap van de betrokken landen, op voorwaarde dat aan alle criteria wordt voldaan; benadrukt dat het uitbreidingsproces op verdiensten en strenge en eerlijke voorwaarden is gebaseerd, in overeenstemming met de strikte toepassing van de criteria van Kopenhagen, en op niets ander mag berusten dan op de concrete resultaten die door elk afzonderlijk land worden geboekt op gebieden zoals de bestrijding van corruptie en witwaspraktijken, transparantie en onafhankelijkheid van de rechterlijke macht; wijst nogmaals op het belang, gedurende het gehele proces, van het bevorderen van de hervormingen die nodig zijn voor een op regels en samenwerking gebaseerde politieke en economische internationale orde, met de nadruk op de rechtsstaat, eerbiediging van de mensenrechten, in het bijzonder de rechten van minderheden, verzoening en goede betrekkingen met de buurlanden, veiligheid en migratie, sociaaleconomische en duurzame ontwikkeling, vervoers- en energieverbindingen, milieubescherming en de digitale agenda; 18. erkent hoe belangrijk de stabiliteit van het Oostelijk Nabuurschap is voor de stabiliteit van de Unie zelf, en moedigt de ontwikkeling van steeds nauwere betrekkingen met de landen van het Oostelijk Partnerschap aan; roept de Commissie en de EDEO op het EU-vermogen om verandering teweeg te brengen aan haar oostelijke grenzen te blijven inzetten, de banden op het gebied van economie en connectiviteit aan te halen en gebruik te maken van handels- en associatieovereenkomsten, de toegang tot de interne markt en intensiever contact tussen mensen onderling, onder meer door middel van visumfacilitering en liberalisering als aan alle vereisten wordt voldaan, als prikkels om democratische hervormingen en de aanneming van Europese regels en normen te bevorderen; vraagt de EDEO voorts om de democratische processen in het directe nabuurschap van de EU te volgen en ervoor te zorgen dat de democratische vooruitgang niet wordt tegengehouden of teruggedraaid; 19. herhaalt opnieuw dat de EU zich wil inzetten voor de ondersteuning van de soevereiniteit, onafhankelijkheid en territoriale integriteit van haar partners; onderstreept de noodzaak om alle bevroren conflicten aan te pakken in overeenstemming met internationale normen en beginselen en het internationaal recht, om meer ondersteuning te bieden aan door conflicten getroffen inwoners, intern ontheemden en vluchtelingen, en om destabiliseringspogingen van derde landen, in het bijzonder Rusland, tegen te gaan; veroordeelt andermaal de illegale annexatie van de Krim door Rusland, evenals de militaire inventie in Oost-Oekraïne; wenst dat er voortdurend inspanningen worden geleverd om ervoor te zorgen dat de akkoorden van Minsk worden nageleefd en dringt erop aan dat de sancties van de EU tegen Rusland worden verlengd totdat de naleving van de akkoorden door de Rusland een feit is; veroordeelt daarnaast de aanhoudende militarisering en de verslechterende humanitaire en veiligheidssituatie in de bezette regio's Abchazië en Tschinvali/Zuid-Ossetië in Georgië en roept Rusland op zijn verplichtingen uit hoofde van de door de EU bemiddelde staakt-het-vuren-overeenkomst van 2008 na te komen; 20. brengt in herinnering dat het Middellandse Zeegebied de grens vormt tussen de meest ongelijke regio's ter wereld; herhaalt dat de eerlijke economische en sociale ontwikkeling van het zuidelijke Middellandse Zeegebied en de gebieden van Afrika ten zuiden van de Sahara met spoed moet worden gestimuleerd en dat de landen moeten worden bijgestaan bij het aanpakken van de onderliggende oorzaken van instabiliteit, zoals gewapende conflicten, ondemocratisch en inefficiënt bestuur, corruptie en de klimaatverandering, door op lokaal niveau economische mogelijkheden te creëren – in het bijzonder voor jongeren en vrouwen en in de landen waar migranten vandaan komen – door middel van de betrokkenheid van lokale gemeenschappen en relevante actoren ter plaatse; neemt nota van het voorstel van voorzitter Juncker om een nieuwe Afrikaans-Europese alliantie voor duurzame investeringen en banen tot stand te brengen en van zijn initiatief om de verschillende handelsovereenkomsten tussen de EU en Afrikaanse landen om te vormen tot één enkele vrijhandelsovereenkomst tussen de twee continenten, die alleen een economische overeenkomst tussen gelijken kan worden als er een doeltreffend ondernemingsklimaat kan worden gecreëerd dat bevorderlijk is voor investeringen; moedigt de EU aan andere nabuurschapsbeleidsinstrumenten in te zetten om de samenwerking tussen de Unie, de landen van het Zuidelijk Nabuurschap en belangrijke spelers in de regio met betrekking tot regionale kwesties zoals goed bestuur, veiligheid, energie en de strijd tegen de klimaatverandering te intensifiëren; verklaart nogmaals de GVDB-stabilisatiemissies van de EU te steunen en roept op tot versterking ervan; 21. benadrukt dat de EU een leidende rol moet spelen in het Midden-Oosten en de Perzische Golf, en wel door middel van haar beslissende "soft power" en de volledige tenuitvoerlegging van alle bestaande associatieovereenkomsten met de landen in de regio; betreurt het besluit van de Amerikaanse regering om haar ambassade in Israël te verplaatsen van Tel Aviv naar Jeruzalem; wenst dat de EU de drijvende kracht wordt achter de hervatting van een echt vredesproces in het Midden-Oosten dat gericht is op een tweestatenoplossing; bevestigt opnieuw, in overeenstemming met Resolutie 2254 van de VN-Veiligheidsraad, het grote belang van het door de VN geleide proces van Genève bij de oplossing van het Syrische conflict; veroordeelt de steun van Rusland en Iran aan het Assad-regime, evenals zijn oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid, en roept de EU en de lidstaten op alles in het werk te stellen om een einde te maken aan de wandaden tegen het Syrische volk en bovenal tegen het gebruik van chemische wapens tegen de bevolking; 22. veroordeelt de ernstige schendingen van het internationaal humanitair recht en het recht inzake de mensenrechten door alle partijen in Jemen, met inbegrip van de willekeurige aanvallen op burgers door de door Saudi-Arabië geleide coalitie en Houthi-rebellen; eist dat de blokkade tegen Jemen onmiddellijk wordt opgeheven en roept alle partijen die bij het conflict betrokken zijn op de dialoog onder toezicht van de VN te hervatten om tot een duurzaam staakt-het-vuren te komen; is ingenomen met het besluit van de regeringen van Duitsland, Denemarken en Finland om niet langer wapens te verkopen aan Saudi-Arabië; pleit voor Uniebrede sancties tegen degenen die verantwoordelijk zijn voor de moord op de Saudische journalist Jamal Khashoggi; 23. benadrukt dat de versterking van de regionale veiligheid in de Indo-Pacifische regio van cruciaal belang is voor de belangen van de EU en haar lidstaten; dringt er bij alle betrokken partijen in de regio op aan geschillen met vreedzame middelen te beslechten en geen unilaterale acties te ondernemen om onder meer in de Oost- en Zuid-Chinese Zee de status quo te veranderen, dit om de regionale veiligheid te waarborgen; spoort ertoe aan dat de bilaterale besprekingen tussen China en Taiwan snel worden hervat en spreekt nogmaals zijn steun uit voor de betekenisvolle participatie van Taiwan in internationale organisaties, mechanismen en activiteiten; is voorstander van maatregelen om de betrekkingen tussen de Europese Unie en haar lidstaten en partners in Azië te verdiepen, en moedigt samenwerking op economisch, diplomatiek en veiligheidsgebied aan; 24. herhaalt in de nasleep van de recente presidents- en parlementsverkiezingen in de regio dat het vastbesloten is om nauwe betrekkingen te blijven onderhouden met landen in Latijns-Amerika en het Caribisch gebied en om de verdediging van de democratie, de rechtsstaat en de mensenrechten te bevorderen als hoeksteen voor een verdieping van de integratie en samenwerking; verklaart zeer verontrust te zijn over het gebrek aan eerbiediging van de democratie en de rechtsstaat in Cuba, Nicaragua en Venezuela; neemt met bezorgdheid kennis van de verkiezingsontwikkelingen in Brazilië en spreekt de hoop uit dat de nieuwe regering de democratie en de rechtsstaat trouw zal blijven; prijst de inspanningen van alle bij het vredesproces in Colombia betrokken partijen; spreekt opnieuw zijn volledige steun uit voor het vredesproces en de daadwerkelijke uitvoering ervan; 25. meent dat "soft power" en institutionele opbouw weliswaar belangrijk zijn, maar niet genoeg invloed kunnen uitoefenen in een wereld waar machtspolitiek en "hard power" een steeds grotere plaats innemen; meent dat de doeltreffendheid van het buitenlands beleid van de EU uiteindelijk grotendeels zal afhangen van het op doeltreffende wijze combineren van instrumenten voor "soft power" en "hard power", waaronder een open dialoog, van het vermogen van EU om het goede voorbeeld te geven en van de middelen en capaciteiten die het beleid ondersteunen, waaronder toereikende financiële middelen, effectief multilateralisme, een combinatie van "soft power" en geloofwaardige "hard power", de bundeling van militaire vermogens en de bereidheid van de lidstaten om in dit verband besluitvorming op te geven en samen te werken met de NAVO en andere gelijkgestemde landen; 26. is verheugd over de toegenomen defensiesamenwerking tussen lidstaten van de EU en over de stappen die, in de vorm van de oprichting van een commandocentrum onder één bevel in Brussel voor Europese militaire opleidingsmissies en het wegnemen van belemmeringen voor de inzet van EU-gevechtsgroepen, zijn genomen om de militaire autonomie van de EU te verhogen; is van mening dat de invoering van permanente gestructureerde samenwerking (PESCO) bij defensieprojecten en de gecoördineerde jaarlijkse evaluatie inzake defensie (CARD) de lidstaten zullen helpen hun samenwerking op defensiegebied te verdiepen en hun defensiebegrotingen doeltreffender te besteden; is ingenomen met het voorstel van de VV/HV voor een Europese vredesfaciliteit en het nieuwe kader voor civiele GVDB-missies en met het streven om de Europese strategische autonomie te bevorderen door de ontwikkeling van militaire mobiliteit voort te zetten, onder meer door middel van het Europees interventie-initiatief; is van mening dat de ontwikkeling van een krachtige defensie-industrie bijdraagt tot de bevordering van de technologische onafhankelijkheid van de EU, onder meer door een interne markt voor cyberveiligheidsproducten te promoten, waarvoor de EU over meer capaciteit moet beschikken; 27. is van mening dat de EU alleen een geloofwaardige politieke macht kan worden die in staat is gewapende conflicten te structureren en de handhaving van vredesakkoorden en de stabilisatie van zeer kwetsbare postconflictsituaties in goede banen te leiden, indien zij over de capaciteit beschikt om wereldwijd civiele deskundigen en strijdkrachten in te zetten bij conflicten; roept de EDEO en de lidstaten op voldoende civiele en militaire capaciteiten te ontwikkelen voor het volledige spectrum van land-, lucht-, ruimtevaart-, maritieme en cybercapaciteiten en toe te werken naar een juridisch instrument inzake volledig autonome wapensystemen, teneinde de doelstellingen van het Verdrag te verdedigen; onderstreept het belang van de voortdurende samenwerking tussen de Europese Unie en de NAVO, zoals wordt benadrukt in de integrale strategie van de EU en in de gezamenlijke verklaring van de EU en de NAVO; wijst erop dat de verdere ontwikkeling van de defensie-unie de doelstellingen van de externe betrekkingen van de EU moet ondersteunen; 28. benadrukt dat de ontwikkeling van nieuwe formaten, zoals een EU-Veiligheidsraad, waarvoor bondskanselier Merkel en president Macron pleiten, en een nauwere coördinatie binnen de EU en internationale instanties, de doeltreffendheid van het besluitvormingsproces voor het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid (GBVB) wellicht zouden kunnen vergroten; is van mening dat parallel met de oprichting van deze formaten mechanismen voor het waarborgen van de democratische controle erop moeten worden ontwikkeld; 29. steunt het Europese debat over nieuwe formaten, met inbegrip van het voorstel dat de voorzitter van de Commissie, de heer Juncker, tijdens zijn toespraak over de Staat van de Unie op 12 september 2018 presenteerde en waarin wordt voorgesteld om over te gaan op besluitvorming met gekwalificeerde meerderheid op specifieke gebieden van het GBVB waarop momenteel unanimiteit vereist is volgens de Verdragen, met name mensenrechtenvraagstukken, sancties en civiele missies; moedigt de lidstaten aan na te gaan hoe zij doeltreffender kunnen optreden in het kader van het GBVB en het GVDB; meent dat besluitvorming met gekwalificeerde meerderheid de EU in staat zou stellen resoluter, sneller en doeltreffender op te treden; roept de Europese Raad op dit initiatief op te pakken door gebruik te maken van de overbruggingsclausule (artikel 31, lid 3, VEU); moedigt de Europese Raad aan te overwegen om de besluitvorming met gekwalificeerde meerderheid uit te breiden naar andere gebieden van het GBVB, als onderdeel van een breder debat over het gebruik van besluitvorming met meerderheid in het EU-beleid; erkent dat moet worden gezocht naar creatieve oplossingen voor de toekomstige samenwerking tussen de Europese Unie en het Verenigd Koninkrijk op het gebied van het GBVB en het GVDB, rekening houdend met de beginselen zoals neergelegd in zijn resolutie van 14 maart 2018 over het kader van de toekomstige betrekkingen tussen de EU en het VK; 30. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad, de Commissie, de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlands en veiligheidsbeleid, en de lidstaten. Het Europees Parlement, – gezien het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU), – gezien Gemeenschappelijk Standpunt 2008/944/GBVB van de Raad van 8 december 2008 tot vaststelling van gemeenschappelijke voorschriften voor de controle op de uitvoer van militaire goederen en technologie (1) , – gezien de conclusies van de Europese Raad van 20 december 2013, 26 juni 2015, 15 december 2016, 22 juni 2017 en 28 juni 2018, – gezien het jaarverslag van de Raad aan het Europees Parlement over het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid, – gezien zijn resolutie van 12 december 2018 over het jaarverslag over de uitvoering van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid (2) , – gezien de conclusies van de Raad van 25 november 2013, 18 november 2014, 18 mei 2015, 27 juni 2016, 14 november 2016, 18 mei 2017, 17 juli 2017 en 25 juni 2018 over het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid, – gezien het document "Gedeelde visie, gemeenschappelijke actie: een sterker Europa – Een algemene strategie voor de Europese Unie op het gebied van het buitenlands en veiligheidsbeleid", dat op 28 juni 2016 werd gepresenteerd door de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid (VV/HV), – gezien de gezamenlijke verklaringen van de voorzitters van de Europese Raad en de Commissie en de secretaris-generaal van de NAVO van 8 juli 2016 en 10 juli 2018, – gezien de gemeenschappelijke reeks van 42 voorstellen als bekrachtigd door de Raad van de Europese Unie en de Noord-Atlantische Raad op 6 december 2016 en de voortgangsverslagen van 14 juni en 5 december 2017 over de tenuitvoerlegging daarvan, alsook de nieuwe reeks van 32 voorstellen als bekrachtigd door beide raden op 5 december 2017, – gezien de discussienota van 7 juni 2017 over de toekomst van de Europese defensie, – gezien zijn resolutie van 12 september 2013 over de militaire structuren van de EU: stand van zaken en toekomstperspectieven (3) , – gezien zijn resolutie van 12 september 2017 over een ruimtestrategie voor Europa (4) , – gezien zijn resolutie van 22 november 2016 over de Europese defensie-unie (5) , – gezien zijn resolutie van 23 november 2016 over de tenuitvoerlegging van het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid (op basis van het jaarverslag van de Raad aan het Europees Parlement over het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid) (6) en zijn resolutie van 13 december 2017 over het jaarverslag over de uitvoering van het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid (7) , – gezien zijn resolutie van 16 maart 2017 over constitutionele, juridische en institutionele gevolgen van een gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid: door het Verdrag van Lissabon geboden mogelijkheden (8) , – gezien zijn resolutie van 5 juli 2017 over het mandaat voor de trialoog over de ontwerpbegroting 2018 (9) , – gezien het op 10 november 2009 aangenomen "Concept inzake versterking van de bemiddelings- en dialoogcapaciteit van de EU", – gezien het document getiteld "Uitvoeringsplan inzake veiligheid en defensie" dat op 14 november 2016 door de VV/HV is gepresenteerd, – gezien zijn resolutie van 13 juni 2018 over de betrekkingen tussen de EU en de NAVO (10) , – gezien de mededeling van de Commissie van 30 november 2016 over het Europees defensieactieplan ( COM(2016)0950 ), – gezien het nieuwe defensiepakket dat de Commissie op 7 juni 2017 heeft gepresenteerd in het persbericht "Een Europa dat ons verdedigt: de Commissie start het debat over een veiligheids- en defensie-unie", – gezien het jaarverslag over de uitvoering van de integrale strategie voor het buitenlands en veiligheidsbeleid van de Europese Unie – jaar 2, – gezien zijn resolutie van 14 december 2016 over de uitvoering van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid (11) en zijn resolutie van 13 december 2017 over het jaarverslag over de uitvoering van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid (12) , – gezien het op 28 maart 2018 gepubliceerde actieplan van de EU voor militaire mobiliteit, – gezien de conclusies van de Raad over de versterking van het strategisch partnerschap tussen de VN en de EU inzake vredesoperaties en crisisbeheersing: prioriteiten 2019-2021, die op 18 september 2018 zijn aangenomen, – gezien de Nobelprijs voor de Vrede die in 2012 aan de EU is toegekend vanwege het feit dat deze gedurende meer dan zes decennia heeft bijgedragen aan de bevordering van vrede, verzoening, democratie en mensenrechten, – gezien artikel 52 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie buitenlandse zaken en het advies van de Commissie constitutionele zaken ( A8-0375/2018 ), A. overwegende dat de lidstaten vastbesloten zijn geleidelijk een gemeenschappelijk defensiebeleid te bepalen dat tot een gemeenschappelijke defensie zou kunnen leiden, overeenkomstig de bepalingen van artikel 42 VEU, waarbij de Europese identiteit en onafhankelijkheid worden versterkt om vrede, veiligheid en vooruitgang in Europa en in de wereld te bevorderen; De strategische context van de Unie 1. merkt op dat de op regels gebaseerde wereldorde steeds meer op de proef wordt gesteld, in de buurlanden van de EU en daarbuiten, niet alleen op politiek-militair niveau maar de laatste tijd ook op commercieel-economisch niveau; wijst erop dat deze systemische uitdagingen gepaard gaan met de voortdurende verslechtering van het strategische internationale klimaat ten gevolge van conflicten en geweld tussen en binnen staten, terrorisme, falende staten, cyber- en hybride aanvallen op de pijlers van onze samenlevingen, de effecten van de klimaatverandering en natuurrampen; erkent dat de verdediging van de op regels gebaseerde internationale orde, het internationaal recht en de waarden die liberale democratieën koesteren de hoogste prioriteit moeten krijgen en moeten worden benaderd zonder concessies te doen; 2. benadrukt dat deze uitdagingen te groot zijn om met succes door één land te kunnen worden aangepakt; wijst erop dat het essentieel is dat de EU deze uitdagingen op snelle, samenhangende en doeltreffende wijze het hoofd biedt en daarbij met één stem spreekt, in overleg met onze bondgenoten, partners en andere internationale organisaties; merkt op dat het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid (GVDB) een van de nuttige instrumenten is om veel van deze uitdagingen aan te pakken, maar dat het efficiënter en in samenhang met andere externe en interne instrumenten moet worden gebruikt om de EU in staat te stellen op beslissende wijze bij te dragen aan het beheer van internationale crises en haar strategische autonomie uit te oefenen; wijst op de tot stand gebrachte GVDB-instellingen en de vele instrumenten van het GVDB en dringt er bij de lidstaten op aan deze onverwijld in te zetten; 3. herinnert eraan dat de lidstaten van de EU voor hun veiligheid sterk van elkaar afhangen; benadrukt dat het noodzakelijk is de risico's te bepalen die door alle lidstaten zijn vastgesteld; erkent dat deze uitdagingen erg complex zijn en uit diverse bedreigingen bestaan die verschillende lidstaten in meer of mindere mate parten spelen, en dat dit ruimte biedt om een consensus te bereiken over de manier waarop deze uitdagingen collectief kunnen worden aangepakt, in een geest van solidariteit; 4. onderstreept dat het jihadistisch terrorisme dat reeds aanwezig is in het Midden-Oosten, de Sahel en de Hoorn van Afrika zich uitbreidt naar West-Afrika, Centraal-Azië en Zuidoost-Azië; benadrukt dat deze blijvende dreiging een duurzame en goed gecoördineerde strategie op EU-niveau vereist om de burgers en belangen van de EU te beschermen en de getroffen regio's te ondersteunen; 5. merkt op dat recente activiteiten en beleidsmaatregelen van Rusland de stabiliteit hebben aangetast en het veiligheidsklimaat hebben veranderd, en benadrukt dat de EU en de lidstaten tot een meer gemeenschappelijke, strategische benadering ten aanzien van Rusland moeten komen; 6. stelt met bezorgdheid vast dat het gebruik van het novitsjok-zenuwgas in Salisbury in maart 2018 de eerste dergelijke aanval op Europese bodem sinds de Tweede Wereldoorlog was en de dood van een EU-burger tot gevolg heeft gehad; dringt er bij de Europese Raad op aan beperkende maatregelen te treffen tegen degenen die verantwoordelijk zijn voor het gebruik en de verspreiding van chemische wapens; 7. benadrukt dat de Russische bezetting in Oekraïne nog steeds voortduurt, dat de akkoorden van Minsk – die onontbeerlijk zijn om een oplossing voor het conflict te vinden – niet zijn uitgevoerd en dat de illegale annexatie en militarisering van de Krim nog steeds bezig zijn; vindt het uiterst zorgwekkend dat de excessieve militaire oefeningen en activiteiten van Rusland en de hybride tactieken van het land, met inbegrip van cyberterrorisme, nepnieuws en desinformatiecampagnes, alsook economische en energiechantage, de stabiliteit van de landen van het Oostelijk Partnerschap en van de Westelijke Balkan aantasten en erop gericht zijn westerse democratieën te treffen en de onderlinge spanningen te doen oplopen; vreest dat het veiligheidsklimaat in de omgeving van de EU nog jarenlang erg instabiel zal blijven; wijst andermaal op het strategisch belang van de Westelijke Balkan voor de veiligheid en stabiliteit van de EU en op de noodzaak om het politieke engagement van de EU ten aanzien van deze regio op te voeren en uit te breiden, onder meer door het mandaat van de GVDB-missies van de EU te versterken; is er vast van overtuigd dat de kwetsbaarheid van de EU alleen kan worden verminderd door meer integratie en betere coördinatie; 8. merkt op dat deze noodzaak om samen te werken de laatste jaren steeds meer wordt erkend en toont zich verheugd over de vooruitgang die op dit vlak is geboekt, zoals de totstandbrenging van een permanente gestructureerde samenwerking (PESCO), hoewel de concrete resultaten nog naar behoren moeten worden geëvalueerd; is van mening dat de EU de dialoog en samenwerking met derde landen in haar omgeving en met regionale en subregionale organisaties moet opvoeren; 9. benadrukt evenwel dat samenwerking tot nu toe blijft hangen in een stadium van ontwikkeling en dat er nog veel meer moet gebeuren om ervoor te zorgen dat de EU en haar lidstaten de vruchten kunnen plukken van een diepgaande en volgehouden langetermijnsamenwerking op defensiegebied; 10. benadrukt de praktische en financiële voordelen van verdere integratie van de Europese defensiecapaciteiten; benadrukt dat het met behulp van een breed en betrouwbaar engagement van alle belanghebbenden mogelijk zal zijn om de reikwijdte en de efficiëntie van defensie-uitgaven te vergroten zonder de defensie-uitgaven zelf te verhogen; 11. merkt op dat de defensie van de EU-lidstaten in de eerste plaats afhankelijk is van de politieke wil in de lidstaten en van de vraag of ze de militaire capaciteit hebben om hun verantwoordelijkheden te nemen in een onzeker strategisch klimaat; benadrukt het belang van de trans-Atlantische band voor de veiligheid en defensie van de Europese en Noord-Amerikaanse democratieën; vindt het echter zorgwekkend hoe de verhoudingen er momenteel voor staan en verzoekt alle verantwoordelijke politieke en maatschappelijke actoren aan beide zijden van de Atlantische Oceaan deze cruciale betrekkingen verder te versterken in plaats van ze te ondermijnen; benadrukt dat moet worden vermeden dat recente problemen in de handelsbetrekkingen gevolgen hebben voor de trans-Atlantische band op het gebied van veiligheid; benadrukt dat een welomschreven strategische autonomie de Europese veiligheid en de betrekkingen tussen de EU en de NAVO zal bevorderen; wijst er in dit verband nogmaals op dat de behoefte aan defensiesamenwerking op Europees niveau toeneemt en dat de middelen moeten worden geconcentreerd op de belangrijkste prioriteiten; 12. benadrukt dat het multilateralisme, waarvoor Europa zich met hart en ziel inzet, steeds meer in vraag wordt gesteld als gevolg van de opstelling van de VS en andere wereldmachten; wijst nogmaals op het belang van multilateralisme voor de handhaving van vrede en stabiliteit, als instrument om de waarden van de rechtsstaat te bevorderen en mondiale problemen aan te pakken; GVDB – welke richting gaan we uit 13. is van mening dat bijkomende investeringen in veiligheid en defensie voor de lidstaten en de EU een dringende kwestie zijn en dat solidariteit en samenwerking op defensiegebied de norm moeten worden, zoals in de integrale strategie voor het buitenlands en veiligheidsbeleid van de EU (de integrale EU-strategie) is uiteengezet; is ingenomen met de vooruitgang die tot dusver is geboekt bij de uitvoering van de veiligheids- en defensiebepalingen van de integrale EU-strategie; is van mening dat deze resultaten uitzicht bieden op belangrijke structurele veranderingen in de toekomst; 14. roept de lidstaten ertoe op ernaar te streven 2 % van hun bbp te besteden aan defensie, en 20 % van hun defensiebegroting te besteden aan uitrusting die het Europees Defensieagentschap (EDA) noodzakelijk acht, met inbegrip van daarmee verband houdende onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten; 15. is verheugd dat in het voorstel van de Commissie voor het meerjarig financieel kader (MFK) een specifieke rubriek is toegevoegd voor defensie, en is met name ingenomen met de invoering van een begrotingsonderdeel in het kader waarvan het Europees Defensiefonds en projecten op het gebied van militaire mobiliteit zullen worden gefinancierd; is van mening dat deze besluiten hoogstwaarschijnlijk samen zullen moeten gaan met een gecentraliseerd beheer inzake defensie op het niveau van de Commissie; benadrukt dat de financiering die onder dit begrotingsonderdeel valt uitsluitend voor defensiedoeleinden mag worden ingezet, zonder dat er sprake is van politisering, omdat veiligheid ondeelbaar is en moet beantwoorden aan de behoeften van de lidstaten op het gebied van capaciteit en infrastructuur en in overeenstemming moet zijn met de aspiraties van de EU op het gebied van strategische autonomie; 16. merkt op dat militaire mobiliteit een steeds belangrijker punt wordt op de Europese defensieagenda; benadrukt dat militaire mobiliteit een belangrijk strategisch instrument is in de huidige dreigingssituatie en van essentieel belang is voor zowel het GVDB als de andere multilaterale verplichtingen van de lidstaten, waaronder de NAVO; onderstreept hoe belangrijk het is bestaande netwerken aan te passen aan de behoeften op het gebied van militaire mobiliteit; is daarom verheugd dat militaire mobiliteit niet alleen in het voorstel betreffende de nieuwe financieringsfaciliteit voor Europese verbindingen is opgenomen, maar ook in de PESCO, en dat militaire mobiliteit een prominente rol speelt in de samenwerking tussen de EU en de NAVO; onderstreept dat deze verschillende projecten goed moeten worden gecoördineerd, ook met bondgenoten, om ervoor te zorgen dat ze het gewenste resultaat opleveren; is ingenomen met het voorstel van de Commissie om binnen het volgende MFK (2021-2027) via de financieringsfaciliteit voor Europese verbindingen 6,5 miljard EUR toe te wijzen aan projecten op het gebied van militaire mobiliteit; 17. merkt echter op dat het van essentieel belang zal zijn om met een duidelijk omschreven overkoepelende strategische Europese defensieaanpak te komen om ervoor te zorgen dat al deze verschillende elementen op elkaar aansluiten, en dat die het beste kan worden bepaald door middel van een EU-witboek over veiligheid en defensie; 18. dringt erop aan gedetailleerde richtsnoeren op te stellen die een duidelijk omlijnd kader bieden voor toekomstige activering en toepassing van artikel 42, lid 7, VEU; roept op tot de ontwikkeling en goedkeuring van een EU-witboek over veiligheid en defensie, waarmee zal worden gewaarborgd dat huidige en toekomstige processen inzake capaciteitsopbouw uitgaan van de veiligheidsbelangen van de EU; 19. is ook ingenomen met het door de Commissie gesteunde voorstel van de VV/HV voor een Europese Vredesfaciliteit, waarmee een deel van de kosten van EU-defensieactiviteiten zullen worden gefinancierd, zoals vredeshandhavingsmissies van de Afrikaanse Unie, gemeenschappelijke kosten van eigen militaire GVDB-operaties en militaire capaciteitsopbouw van partners, die op grond van artikel 41, lid 2, VEU, zijn uitgesloten van financiering uit de begroting; bevestigt nogmaals dat overlapping met andere bestaande instrumenten moet worden vermeden; wijst in het bijzonder op de ambitieuze opname en uitbreiding van het Athenamechanisme voor de gemeenschappelijke financiering van GVDB-missies en -operaties, waartoe al lange tijd wordt opgeroepen door het Parlement; dringt aan op een betere financiële controle van alle toekomstige missies en op tijdige effectbeoordelingen; Capaciteit voor de veiligheid en defensie van de Unie 20. onderstreept dat de EU alle beschikbare beleidsinstrumenten moet inzetten – van "soft power" tot "hard power" en van kortetermijnmaatregelen tot langetermijnbeleid; wijst andermaal op het belang van de ontwikkeling van de civiele en militaire capaciteit die nodig is om het hoofd te bieden aan de omvangrijke veiligheidsuitdagingen in en rond Europa en de periferie, als uiteengezet in de integrale EU-strategie, onder meer door capaciteit te bundelen en te delen; herinnert eraan dat de integrale EU-strategie aanspoort tot intensieve samenwerking binnen de Unie op defensiegebied; 21. meent dat de EU-lidstaten zich moeten inspannen om de militaire capaciteit te verbeteren om het volledige spectrum van landmacht-, luchtmacht-, zeemacht- en ruimtevaartcapaciteiten te dekken, met inbegrip van strategische hulpmiddelen om van het GVDB van de EU een geloofwaardige kracht te maken; benadrukt dat er investeringen nodig zijn in inlichtingen, observatie en verkenning, satellietcommunicatie en autonome toegang tot de ruimte en permanente observatie van de aarde, zodat interne en externe dreigingen beter kunnen worden geëvalueerd; 22. bevestigt de rol van de EU als mondiale handhaver van maritieme veiligheid en benadrukt het belang van de ontwikkeling van relevante militaire en civiele capaciteit; is in dit verband ingenomen met de goedkeuring van het herziene actieplan van de EU-strategie voor maritieme veiligheid in juni 2018; 23. acht het van essentieel belang dat de EU en de NAVO hun inlichtingenuitwisseling opschroeven om de verantwoordelijken van cyberaanvallen formeel te kunnen aanwijzen en hen restrictieve sancties te kunnen opleggen; 24. erkent de strategische dimensie van de ruimtevaartsector voor Europa en meent dat er meer synergieën tot stand moeten worden gebracht tussen de civiele en veiligheids-/defensiegerelateerde aspecten van deze sector; onderstreept dat de ruimtevaartcapaciteit moet worden benut, rekening houdend met zowel de bredere geopolitieke context als het GVDB, maar benadrukt dat de ruimtevaartprogramma's van de EU in wezen civiel van aard zijn; 25. is verheugd over de stappen die de EU heeft gezet om haar veerkracht op het gebied van cyberbeveiliging te consolideren door een gemeenschappelijk certificeringskader voor cyberbeveiliging op te zetten, door het EU-agentschap voor cyberbeveiliging te versterken en door Richtlijn (EU) 2016/1148 over de beveiliging van netwerk- en informatiesystemen (13) (de "NIS-richtlijn") snel ten uitvoer te leggen; 26. is van mening dat inmenging in de verkiezingen van andere landen via cyberoperaties een aantasting vormt van het in de Universele Verklaring van de rechten van de mens verankerde recht van mensen om deel te nemen aan het bestuur van hun land – hetzij rechtstreeks, hetzij via vrij verkozen vertegenwoordigers – of dit recht zelfs schendt, en dat dit soort inmenging door andere staten een schending vormt van het internationaal recht, ook wanneer er geen sprake is van militair geweld en de territoriale integriteit of politieke onafhankelijkheid niet wordt bedreigd; 27. is van mening dat de capaciteit van de Unie op het gebied van veiligheid en defensie kan worden versterkt door beter gebruik te maken van de bestaande kaders voor militaire samenwerking en samenwerking op het gebied van defensie, zoals de snel inzetbare Europese multinationale High Readiness Corps Headquarters en de gevechtsgroepen van de EU, die een versterking vormen van soortgelijke initiatieven binnen de NAVO en hier niet mee overlappen; is van mening dat zo zal worden bijgedragen aan de voortdurende transformatie van nationale strijdkrachten en aan het doel om de interoperabiliteit en bestendigheid te verbeteren en flexibeler en beter inzetbaar te zijn; 28. is ingenomen met de totstandbrenging van een industrieel ontwikkelingsprogramma voor de Europese defensie (EDIDP) ter ondersteuning van het concurrentievermogen en de innovatieve capaciteit van de defensie-industrie van de EU, met een begroting van 500 miljoen EUR tot 2020; dringt aan op een snelle uitvoering van dit programma; 29. is van mening dat het EDIDP de capaciteit van de defensie-industrie van de EU op het gebied van concurrentievermogen, efficiëntie en innovatie kan helpen stimuleren, onder meer met betrekking tot het ontwerpen, het ontwikkelen van prototypes, het testen, het kwalificeren en certificeren van defensieproducten, alsook de ontwikkeling van technologieën binnen een consortium van kmo's, middelgrote beursgenoteerde ondernemingen (midcaps), onderzoekscentra, universiteiten en samenwerkingsverbanden tussen de lidstaten, hetgeen allemaal zal bijdragen aan de strategische autonomie van de EU en een versterking zal vormen van de Europese industriële en technologische defensiebasis (EDTIB); wijst erop dat zowel de interne als de externe dimensie van het GVDB van de Unie baat kan hebben bij de ontwikkeling van een eengemaakte defensiemarkt; 30. is ingenomen met het voorstel voor een verordening tot instelling van een Europees Defensiefonds (EDF) en met de aanzienlijke financiering die de Commissie heeft voorgesteld in het kader van het volgend MFK; verzoekt rekening te houden met de eerste ervaringen die zijn opgedaan bij de uitvoering van het EDIDP, het proefproject en de voorbereidende actie inzake defensieonderzoek; merkt op dat met de resultaten van het EDIDP naar behoren rekening moet worden gehouden en toont zich hoopvol dat het voorstel zo snel mogelijk kan worden goedgekeurd, zodat de Europese defensie-industrie kan worden verbeterd en beter kan samenwerken met haar partners; 31. benadrukt dat de strategische doelstellingen van de EU inzake veiligheid en defensie alleen kunnen worden gehaald als de behoeften en de vereisten op het vlak van capaciteitsopbouw op lange termijn van zowel de strijdkrachten als de defensie-industrie van de lidstaten zo nauw mogelijk op elkaar worden afgestemd; wijst erop dat zowel het vermogensontwikkelingsplan (CDP) als de gecoördineerde jaarlijkse evaluatie inzake defensie (CARD) in belangrijke mate kunnen bijdragen aan het behalen van deze doelstelling; 32. beklemtoont nogmaals dat het EDA het uitvoerend agentschap moet zijn voor het optreden van de Unie in het kader van het Europees beleid inzake vermogens en bewapening, waar dat in het Verdrag van Lissabon is bepaald; benadrukt dat de administratieve en operationele uitgaven van het EDA moeten worden gefinancierd met middelen uit de begroting van de Unie; is verheugd over de kleine aanpassingen die zijn doorgevoerd in de begroting van het EDA, maar onderstreept dat de uitgebreide bevoegdheden van het EDA, onder meer in het kader van de PESCO, de CARD en het EDF, gepaard moeten gaan met een passende financiering; 33. herinnert eraan dat de organisatie van meer gezamenlijke opleidingen en oefeningen tussen de Europese strijdkrachten moet worden vergemakkelijkt door interoperabiliteit, standaardisatie en paraatheid te bevorderen om het hoofd te kunnen bieden aan een breed spectrum van bedreigingen, zowel van conventionele als onconventionele aard; 34. is verheugd over de recente maatregelen ter versterking van het civiele GVDB als essentieel onderdeel van de totaalaanpak van de EU, met name de ontwikkeling van de capaciteiten en responsiviteit van civiele GVDB-missies en de nadruk op een grotere doeltreffendheid bij het aanpakken van uitdagingen in intern en extern verband; onderstreept dat de Raad en de Commissie de investeringen in preventie van niet-militaire conflicten in het komende MFK moeten verhogen, omdat deze helpen om van de EU een sterkere speler te maken op het internationale toneel; dringt aan op een aanpassing van de GVDB-structuren en -procedures om civiele en militaire missies en operaties sneller en op een effectievere en meer geïntegreerde wijze te kunnen inzetten en bijsturen; 35. verzoekt de EU en de lidstaten om altijd voorrang te geven aan bemiddeling als eerste instrument om te reageren op opkomende crises en om de bemiddelingsinspanningen van andere partners te ondersteunen; benadrukt dat de EU vreedzame onderhandelingen en conflictpreventie actief moet bevorderen onder haar internationale partners; Permanente gestructureerde samenwerking 36. toont zich verheugd over de uitvoering van een inclusieve PESCO, als een belangrijke stap in de richting van nauwere samenwerking op het gebied van veiligheid en defensie tussen de lidstaten; bevestigt de status van PESCO als een wettelijk bindend langetermijnproject, bestaande uit een reeks uiterst ambitieuze verbintenissen en een pakket samenwerkingsprojecten; benadrukt dat de activiteiten in het kader van PESCO volledig moeten worden afgestemd op andere GVDB-activiteiten, met name de GVDB-doelstellingen als vastgesteld in het VEU, en op de activiteiten met de NAVO; is van mening dat PESCO de aanzet moet geven voor het opbouwen van capaciteiten voor beide organisaties; 37. roept de deelnemende lidstaten ertoe op om projecten met een strategische Europese dimensie voor te stellen, als antwoord op de door de EU geconstateerde capaciteitstekorten en ter versterking van de EDTIB; verzoekt de lidstaten die deelnemen aan PESCO meer ambitie aan de dag te leggen en volledig rekening te houden met de mate waarin een project een Europese toegevoegde waarde biedt wanneer ze voorstellen indienen voor nieuwe PESCO-projecten; 38. wijst erop dat PESCO wat de versterking van de defensiecapaciteit van de lidstaten betreft nauw verband houdt met de CARD en het EDF; 39. is ingenomen met het besluit van de Raad tot vaststelling van een gemeenschappelijke reeks projectgovernanceregels voor projecten in het kader van PESCO, waarin vele van de openstaande vragen in verband met de nadere uitvoering van PESCO worden opgelost; merkt echter op dat er mogelijke extra begrotingskredieten nodig zullen zijn om de administratieve uitgaven te dekken van de Europese Dienst voor extern optreden (EDEO) en het EDA om hen in staat te stellen hun taak als PESCO-secretariaat te vervullen; GVDB-missies en -operaties 40. merkt op dat GVDB-missies en -operaties bijdragen aan de internationale vrede en stabiliteit, maar betreurt dat de doeltreffendheid van deze missies nog steeds in gevaar kan worden gebracht door structurele zwakheden, ongelijke bijdragen van de lidstaten en ongeschiktheid voor de operationele omgeving; merkt op dat de ontwikkeling van het GVDB bovenal vraagt om politieke, op gemeenschappelijke belangen en prioriteiten gebaseerde wil van de lidstaten, alsook om het opzetten van institutionele samenwerkingsstructuren; is ervan overtuigd dat de sinds lange tijd bestaande GVDB-missie van de EU genaamd EUFOR BiH/Operatie Althea nog steeds een afschrikkingsmiddel vormt als zichtbaar symbool dat de EU zich blijft inzetten voor het land en de bredere westelijke Balkanregio; meent dan ook dat het van cruciaal belang is het uitvoerend mandaat van deze missie voort te zetten en de huidige troepenmacht (600 personeelsleden) te behouden, aangezien de huidige veilige en beveiligde situatie nog steeds instabiel kan worden als gevolg van oplopende spanningen en etnisch-nationalistisch georiënteerd beleid; 41. bevestigt opnieuw het strategische belang van het partnerschap tussen de EU en Afrika, gebaseerd op hun nauwe historische, culturele en geografische banden; benadrukt dat het noodzakelijk is de samenwerking te versterken, ook op het gebied van beveiliging; onderstreept in het bijzonder het belang van het proces van regionalisering van de GVDB-acties in de Sahel, waarbij de civiele en militaire activiteiten van de EU worden gecombineerd om de samenwerkingscapaciteiten van de landen van de G5-Sahel te versterken; 42. merkt op dat de geopolitieke situatie in de Hoorn van Afrika steeds meer wordt gekenmerkt door rivaliteit in de context van het belang van het gebied voor mondiale handel en regionale stabiliteit; is dan ook verheugd over de blijvende aanwezigheid van operatie Atalanta, EUCAP Somalia en EUTM Somalia, die bijdragen aan de stabilisering van de regio; benadrukt echter dat het GVDB slechts een deel kan zijn van een oplossing voor de talrijke problemen waarmee de regio wordt geconfronteerd en wijst op het blijvende belang van een alomvattende benadering; 43. is tevens ingenomen met de activiteiten van de EU-missies en -operaties in de Sahel, meer bepaald EUCAP Sahel Mali, EUCAP Sahel Niger en EUTM Mali, en de bijdrage die zij leveren aan de stabiliteit in de regio, aan de strijd tegen terrorisme en mensensmokkel en aan de veiligheid van de plaatselijke bevolking; 44. stelt vast dat uit een recent verslag van de Europese Rekenkamer over EUCAP Sahel Mali en EUCAP Sahel Niger blijkt dat er problemen zijn in verband met de opleiding van personeel, vacatures, duurzaamheid en prestatie-indicatoren, en dat deze problemen waarschijnlijk ook gelden voor andere civiele missies; is ingenomen met de snelle reactie van de EDEO, die de gemelde problemen heeft aangepakt om de doeltreffendheid van de civiele GVDB-missies te vergroten; is verheugd dat de Europese Rekenkamer wordt betrokken bij het controleren van GVDB-missies en ‑operaties en spoort aan tot het opstellen van bijkomende speciale verslagen over andere missies en operaties; 45. benadrukt de voortdurende bijdrage van EUNAVFOR MED operation Sophia aan de bredere inspanningen van de EU om het bedrijfsmodel van mensensmokkel en mensenhandel in het zuidelijke deel van het centrale Middellandse Zeegebied te ontwrichten en verder verlies van mensenlevens op zee te voorkomen; 46. is ingenomen met de totstandbrenging en volledige operationele capaciteit van het militair plannings- en uitvoeringsvermogen (MPCC) voor niet-uitvoerende missies en operaties van de EU (opleidingsmissies); onderstreept de noodzaak om het MPCC spoedig het mandaat te geven om alle militaire GVDB-operaties in de toekomst te plannen en uit te voeren en om een aantal belemmeringen voor het inzetten van EU-gevechtsgroepen weg te nemen; dringt aan op intensievere samenwerking tussen het MPCC en het civiel plannings- en uitvoeringsvermogen (CPCC), onder meer in het kader van de Gezamenlijke Cel ondersteuningscoördinatie (JSCC), teneinde de coördinatie van civiele en militaire synergieën en het delen van deskundigheid te maximaliseren als onderdeel van een meer geïntegreerde en alomvattende benadering van crises en conflicten; dringt aan op een versterking van het MPCC om de commando- en controlecapaciteiten ervan voor uitvoeringsoperaties te vergroten en meer synergieën met civiele missies tot stand te brengen; 47. benadrukt dat er een genderperspectief moet worden gehanteerd in de GVDB-acties van de EU, gezien de rol die vrouwen spelen in oorlog, stabilisering na conflicten en processen voor vredesopbouw; benadrukt dat gendergerelateerd geweld als oorlogswapen in conflictgebieden moet worden aangepakt; benadrukt dat vrouwen meer te lijden hebben onder oorlog dan mannen; verzoekt de EU en haar internationale partners om vrouwen actief te betrekken bij vredes- en stabiliseringsprocessen en om in hun specifieke veiligheidsbehoeften te voorzien; 48. dringt aan op een snelle uitvoering van het initiatief voor capaciteitsopbouw voor veiligheid en ontwikkeling (CBSD) om de doeltreffendheid en duurzaamheid van GVDB-missies en -operaties te verbeteren en de EU in staat te stellen de veiligheids- en defensiecapaciteit van haar partnerlanden te versterken; 49. dringt er bij de EDEO en de Raad op aan hun huidige inspanningen voor een betere cyberveiligheid op te voeren, met name voor GVDB-missies, onder meer door maatregelen te nemen op het niveau van de EU en de lidstaten om bedreigingen voor het GVDB te beperken, bijvoorbeeld door de veerkracht te verbeteren via onderwijs, opleiding en oefeningen, en door het EU-landschap van onderwijs en opleiding op het gebied van cyberdefensie te stroomlijnen; 50. is van mening dat de EU en haar lidstaten geconfronteerd worden met een niet eerder geziene dreiging in de vorm van door staten gesponsorde aanvallen en cyberaanvallen, cybercriminaliteit en terrorisme; is van mening dat de aard van cyberaanvallen een antwoord op EU-niveau vereist; roept de lidstaten ertoe op elkaar bij te staan in het geval van een cyberaanval die tegen een van hen wordt uitgevoerd; Betrekkingen tussen de EU en de NAVO 51. onderstreept dat het strategisch partnerschap tussen de EU en de NAVO van fundamenteel belang is om een antwoord te bieden op de veiligheidsproblemen waarmee de EU en haar buurlanden worden geconfronteerd; onderstreept dat 22 van de 28 EU-lidstaten ook NAVO-leden zijn, en dat de samenwerking tussen de EU en de NAVO daarom complementair van aard moet zijn en rekening moet houden met de respectieve kenmerken en taken van beide organisaties; onderstreept dat beide organisaties duidelijk onderscheiden kenmerken hebben en dat hun samenwerking moet verlopen met volledige inachtneming van elkaars autonomie en besluitvormingsprocessen, op basis van de beginselen van wederkerigheid, zonder afbreuk te doen aan de specifieke kenmerken van het veiligheids- en defensiebeleid van de lidstaten; is ervan overtuigd dat een sterkere EU en NAVO ook elkaar versterken, doordat wordt gezorgd voor meer synergieën en een grotere doeltreffendheid voor de veiligheid en defensie van alle partners; beklemtoont dat het strategisch partnerschap tussen de EU en de NAVO eveneens van fundamenteel belang is voor het veranderende GVDB van de EU en voor de toekomst van het bondgenootschap, alsook voor de betrekkingen tussen de EU en het VK na de brexit; 52. is ingenomen met de belangrijkste pijlers van de nieuwe verklaring van de EU en de NAVO naar aanleiding van de NAVO-top van 12 juli 2018 in Brussel en benadrukt dat een succesvolle tenuitvoerlegging van de gezamenlijke verklaring afhangt van de politieke steun van alle lidstaten gedurende het hele proces; erkent weliswaar dat er tastbare resultaten zijn geboekt bij de uitvoering van de 74 gemeenschappelijke acties, maar is van mening dat er nog meer inspanningen moeten worden geleverd in verband met de uitvoering in de praktijk van de vele verbintenissen die reeds zijn aangegaan, met name wat de strijd tegen hybride dreigingen, cyberbeveiliging en gezamenlijke oefeningen betreft; wijst in het bijzonder op de rol van het EDA bij de uitvoering van 30 acties; 53. benadrukt dat inspanningen op het gebied van militaire mobiliteit een prioriteit moeten vormen en moeten bijdragen aan de doeltreffende uitvoering van GVDB-missies en ‑operaties en aan het defensiestandpunt van het bondgenootschap; spoort beide organisaties dan ook aan zo nauw mogelijk te blijven samenwerken op het gebied van militaire mobiliteit, onder meer door de ontwikkeling van gemeenschappelijke vereisten om een snelle verplaatsing van strijdkrachten en materieel door Europa te vergemakkelijken, rekening houdend met de uitdagingen vanuit verschillende richtingen, voornamelijk uit het zuiden en het oosten; verzoekt de Commissie deze inspanningen te ondersteunen met de nodige investeringen en, in voorkomend geval, wetgeving; benadrukt dat de administratieve procedures voor het grensoverschrijdende verkeer van snellereactie-eenheden binnen de EU moeten worden versoepeld; 54. wijst in dit verband op de complementariteit tussen de EU en de NAVO en dat erover moet worden gewaakt dat multinationale initiatieven op het gebied van capaciteitsontwikkeling van zowel de NAVO als de EU complementair zijn en elkaar versterken; 55. onderstreept het belang van samenwerking en integratie op het gebied van cyberbeveiliging, niet alleen tussen de lidstaten, de belangrijkste partners en de NAVO, maar ook tussen de verschillende actoren in de maatschappij; GVDB-partnerschappen 56. benadrukt dat partnerschappen en samenwerking met landen en organisaties die de waarden van de EU delen, bijdragen aan een doeltreffender GVDB; is verheugd over de bijdragen die door GVDB-partners zijn geleverd in het kader van lopende EU-missies en -operaties om de vrede, regionale veiligheid en stabiliteit te helpen bevorderen; 57. acht het van cruciaal belang te blijven werken aan een betere samenwerking met institutionele partners, waaronder de VN, de NAVO, de Afrikaanse Unie en de OVSE, alsook met strategische bilaterale partners zoals de VS; pleit voor een voortzetting van GVDB-partnerschappen op het gebied van het vergroten van de veerkracht van partners en hervorming van de veiligheidssector (SSR); 58. benadrukt het belang van het partnerschap tussen de EU en de VN bij de oplossing van internationale conflicten en activiteiten voor vredesopbouw; roept zowel de EU als de VN ertoe op om het gezamenlijke overlegmechanisme van de EU-VN-stuurgroep crisisbeheersing te versterken om het volledige potentieel van hun partnerschap te benutten door de politieke legitimiteit en operationele capaciteiten van beide partners te bundelen; 59. is er vast van overtuigd dat de EU na de brexit met het Verenigd Koninkrijk een zo nauw mogelijk partnerschap op het gebied van veiligheid en defensie moet handhaven; Parlementaire dimensie 60. onderstreept dat parlementair toezicht op veiligheids- en defensieaangelegenheden op nationaal en Europees niveau van het allergrootste belang is als essentieel onderdeel van eventuele toekomstige ontwikkelingen op dit beleidsgebied en spoort parlementaire actoren er in dit verband toe aan nauwer samen te werken, mogelijk door op zoek te gaan naar nieuwe of betere samenwerkingsformules, zodat consistent parlementair toezicht op alle niveaus is gewaarborgd; herinnert eraan dat het van belang is het maatschappelijk middenveld en de burgers te betrekken bij de toekomstige debatten over Europese veiligheid; 61. merkt weliswaar op dat het GVDB er over het algemeen op is vooruitgegaan sinds de presentatie van de integrale EU-strategie, maar dat de parlementaire structuren op EU-niveau, die zijn ingesteld in een tijd waarin het ambitieniveau en de activiteitsgraad van de EU op het gebied van veiligheid en defensie eerder beperkt waren, niet langer voldoen om te voorzien in het nodige parlementaire toezicht op een snel veranderend beleidsterrein dat een snelle reactie vereist; herhaalt daarom zijn eerdere oproep om de Subcommissie veiligheid en defensie op te waarderen tot een volwaardige commissie en het de nodige bevoegdheden toe te kennen om te kunnen bijdragen aan een uitgebreid parlementair toezicht op het GVDB, met inbegrip van de PESCO, het EDA en alle andere GVDB-acties als bedoeld in de Verdragen; is van mening dat de opwaardering van subcommissie tot commissie moet worden voorafgegaan door de vervanging van het ad-hocbeheer inzake defensie en veiligheid op het niveau van de Commissie door een meer gespecialiseerd model dat beter rekening houdt met de toenemende complexiteit van de taken die moeten worden beheerd; 62. merkt op dat verschillende lidstaten onlangs hebben opgeroepen tot de oprichting van een EU‑veiligheidsraad, en meent dat dit concept verder moet worden uitgewerkt voordat de toegevoegde waarde ervan kan worden beoordeeld; 63. herhaalt zijn verzoek om een vorm van overleg tussen ministers van Defensie binnen de Raad in te stellen die wordt voorgezeten door de VV/HV; erkent dat verdere Europese integratie ook meer democratisch toezicht door middel van parlementaire controle moet inhouden; onderstreept dan ook dat de rol van het Europees Parlement op dit gebied moet worden versterkt, met name middels een volwaardige Commissie veiligheid en defensie, aangevuld met gezamenlijke interparlementaire bijeenkomsten tussen vertegenwoordigers van de nationale parlementen en leden van het EP; 64. onderstreept dat bij elke toekomstige conventie of intergouvernementele conferentie ter voorbereiding van een wijziging van de EU‑Verdragen moet worden overwogen een Europese strijdmacht op te richten met de daadwerkelijke defensiecapaciteit voor vredeshandhaving, conflictpreventie en de versterking van de internationale veiligheid in overeenstemming met het Handvest van de Verenigde Naties en de taken als omschreven in artikel 43, lid 1, van het VEU; o o o 65. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Europese Raad, de Raad, de Commissie, de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid, de secretaris-generaal van de Verenigde Naties, de secretaris-generaal van de NAVO, de EU-agentschappen op het gebied van ruimtevaart, veiligheid en defensie, en de nationale parlementen van de lidstaten. Het Europees Parlement, – gezien de Universele Verklaring van de rechten van de mens en andere mensenrechtenverdragen en -instrumenten van de VN, met name het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten (IVBPR) en het Internationaal Verdrag inzake economische, sociale en culturele rechten die beide op 16 december 1966 door de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties in New York zijn aangenomen, – gezien het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens, – gezien het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, – gezien de Conventie van de Verenigde Naties inzake de rechten van het kind (UNCRC), – gezien de artikelen 2, 3, 8, 21 en 23 van het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU), – gezien artikel 207 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU), – gezien het actieplan inzake mensenrechten en democratie 2015-2019, aangenomen door de Raad op 20 juli 2015, en de tussentijdse evaluatie daarvan uit juni 2017, – gezien de 17 doelstellingen voor duurzame ontwikkeling (SDG's) van de VN en de Agenda 2030 voor duurzame ontwikkeling, – gezien de leidende beginselen van de VN inzake bedrijfsleven en mensenrechten, – gezien de OESO-richtsnoeren voor multinationale ondernemingen, aangenomen in 1976 en herzien in 2011, – gezien het Verdrag van de Raad van Europa inzake het voorkomen en bestrijden van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld van 11 mei 2011 (Verdrag van Istanboel), dat op 13 juni 2017 door de EU is ondertekend, – gezien het VN-verdrag inzake de uitbanning van alle vormen van discriminatie van vrouwen (CEDAW) van 18 december 1979, – gezien het Facultatief Protocol inzake de verkoop van kinderen, kinderprostitutie en kinderpornografie bij het Verdrag inzake de rechten van het kind, dat op 18 januari 2002 in werking is getreden, – gezien het gezamenlijke werkdocument van de Commissie en de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid getiteld "Gendergelijkheid en empowerment van vrouwen: het leven van meisjes en vrouwen via de externe betrekkingen van de EU veranderen (2016-2020)", dat in 2015 is aangenomen (SWD(2015)0182), – gezien het Verdrag van de Verenigde Naties inzake de rechten van personen met een handicap (CRPD), – gezien resoluties 1325 (2000), 1820 (2008), 1888 (2009), 1889 (2009), 1960 (2010), 2106 (2013), 2122 (2013) en 2242 (2015) van de VN-Veiligheidsraad over vrouwen, vrede en veiligheid, – gezien resolutie 2250 (2015) en resolutie 2419 (2018) van de VN-Veiligheidsraad over jongeren, vrede en veiligheid, – gezien het VN-Verdrag inzake de uitbanning van alle vormen van rassendiscriminatie, – gezien resolutie 1820 (2008) van de VN-Veiligheidsraad over vrouwen, vrede en veiligheid, waarin seksueel geweld als oorlogsmisdaad behandeld wordt, – gezien de integrale strategie voor het buitenlands en veiligheidsbeleid van de Europese Unie, die op 28 juni 2016 werd gepresenteerd door Federica Mogherini, vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid (VV/HV), alsook het eerste, in 2017 gepubliceerde verslag over de uitvoering ervan, getiteld "From Shared Vision to Common Action: Implementing the EU Global Strategy", – gezien de conclusies van de Raad van 15 mei 2017 over inheemse volkeren, – gezien Besluit 2011/168/GBVB van de Raad van 21 maart 2011 betreffende het Internationaal Strafhof en tot intrekking van Gemeenschappelijk Standpunt 2003/444/GBVB (1) , – gezien de Verklaring van de Verenigde Naties over de rechten van inheemse volkeren en het slotdocument van 25 september 2014 van de plenaire zitting op hoog niveau van de Algemene Vergadering, de zogeheten Wereldconferentie over inheemse volkeren, – gezien de tijdens de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties op 19 september 2016 aangenomen Verklaring van New York voor Vluchtelingen en Migranten, – gezien Resolutie 69/167 van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties van 18 december 2014, waarin opnieuw wordt gewezen op de noodzaak om de mensenrechten en de fundamentele vrijheden van alle migranten te beschermen en te bevorderen, ongeacht hun migratiestatus, en het Internationaal Verdrag inzake de bescherming van de rechten van alle migrerende werknemers en hun gezinsleden uit 1990, – gezien Resolutie 67/139 van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties van 20 december 2012, waarmee de open werkgroep over vergrijzing werd opgericht, met een mandaat om voorstellen te doen voor een internationaal wetgevingsinstrument om de rechten en de waardigheid van ouderen te bevorderen en te beschermen, – gezien het verslag van de onafhankelijke deskundige over het genot van alle mensenrechten door ouderen aan de 33e vergadering van de VN-Mensenrechtenraad van 8 juli 2016 (2) , – gezien het verslag van de open werkgroep over vergrijzing van de VN op zijn achtste vergadering van 28 juli 2017 (3) , – gezien de ministeriële verklaring van Lissabon van 2017 met als titel "A Sustainable Society for All Ages: Realizing the potential of living longer", aangenomen op de vierde ministeriële conferentie over vergrijzing van de Economische Commissie voor Europa van de Verenigde Naties op 22 september 2017, – gezien de Europese migratieagenda van 13 mei 2015 ( COM(2015)0240 ) en de mededeling van de Commissie van 7 juni 2016 over een nieuw partnerschapskader met derde landen in het kader van de Europese migratieagenda ( COM(2016)0385 ), – gezien het geheel van thematische richtsnoeren van de EU met betrekking tot mensenrechten, met inbegrip van de richtsnoeren inzake mensenrechtenverdedigers, – gezien de EU-mensenrechtenrichtsnoeren inzake de vrijheid van meningsuiting online en offline, vastgesteld door de Raad in 2014, – gezien de EU-richtsnoeren inzake de bevordering van de naleving van het internationale humanitaire recht, aangenomen in 2005 en herzien in 2009 (4) , – gezien de leidende beginselen van de VN inzake bedrijfsleven en mensenrechten, – gezien de richtsnoeren van de EU ter bevordering en bescherming van de rechten van het kind, als aangenomen in 2007 en herzien in 2017, en gezien de EU-UNICEF-toolkit "kinderrechten integreren in ontwikkelingssamenwerking", – gezien de EU-richtsnoeren ter bevordering en bescherming van de uitoefening van alle mensenrechten door lesbische, homoseksuele, biseksuele, transgender en interseksuele mensen (LGBTI), die de Raad in 2013 heeft aangenomen, – gezien de beginselen van Yogyakarta (beginselen en staatsverplichtingen betreffende de toepassing van het internationaal humanitair recht met betrekking tot seksuele gerichtheid, genderidentiteit, genderexpressie en geslachtskenmerken), aangenomen in november 2006 en de tien bijbehorende aanvullende beginselen ("plus 10"), aangenomen op 10 november 2017, – gezien de in 2013 door de Raad aangenomen richtsnoeren van de EU tot bevordering en bescherming van de vrijheid van godsdienst en overtuiging, – gezien de gemeenschappelijke verklaring van de Raad en de vertegenwoordigers van de regeringen van de lidstaten, in het kader van de Raad bijeen, het Europees Parlement en de Commissie, getiteld "De nieuwe Europese consensus over ontwikkeling – Onze wereld, onze waardigheid, onze toekomst", die op 7 juni 2017 door de Raad, het Parlement en de Commissie werd aangenomen, – gezien de EU-richtsnoeren inzake de doodstraf, die de Raad in 2013 heeft goedgekeurd, – gezien de EU-richtsnoeren voor het EU-beleid ten aanzien van derde landen inzake foltering en andere wrede, onmenselijke of onterende behandeling of bestraffing, die zijn aangenomen in 2001 en herzien in 2012, – gezien zijn resolutie van 4 juli 2018 getiteld "Naar een externe EU-strategie tegen huwelijken op jonge leeftijd en gedwongen huwelijken – volgende stadia" (5) , – gezien de mededeling van de Commissie of 4 december 2017 over de follow-up van de EU-strategie betreffende mensenhandel ( COM(2017)0728 ), – gezien zijn resolutie van 3 mei 2018 over de bescherming van migrerende kinderen (6) , – gezien de VN-Verklaring betreffende het recht en de verantwoordelijkheid van personen, groeperingen en maatschappelijke instanties voor de bevordering en bescherming van universeel erkende mensenrechten en fundamentele vrijheden (mensenrechtenverdedigers) van december 1998, – gezien Verordening (EU) 2017/821 van het Europees Parlement en de Raad van 17 mei 2017 tot vaststelling van verplichtingen inzake passende zorgvuldigheid in de toeleveringsketen voor Unie-importeurs van tin, tantaal en wolfraam, de overeenkomstige ertsen, en goud uit conflict- en hoogrisicogebieden (7) , – gezien Verdrag nr. 169 van de Internationale Arbeidsorganisatie (IAO) betreffende inheemse en in stamverband levende volkeren, dat op 27 juni 1989 is aangenomen, – gezien zijn resolutie van 4 juli 2013 over wapenuitvoer: uitvoering van Gemeenschappelijk Standpunt 2008/944/GBVB van de Raad (8) , – gezien zijn resolutie van 10 oktober 2013 over discriminatie op grond van kaste (9) , het verslag van 28 januari 2016 over minderheden en discriminatie op grond van kaste van de speciale VN-rapporteur voor minderhedenkwesties en het oriënterende instrument van de VN met betrekking tot discriminatie op grond van afkomst, – gezien het jaarverslag van de EU over mensenrechten en democratie in de wereld (2017), – gezien zijn resolutie van 13 december 2017 over het jaarverslag over mensenrechten en democratie in de wereld 2016 en het beleid van de Europese Unie ter zake (10) , en zijn eerdere resoluties over voorgaande jaarverslagen, – gezien zijn resoluties over gevallen van schendingen van de mensenrechten, de democratie en de rechtsstaat in 2017, – gezien zijn Sacharovprijs voor de vrijheid van denken, die in 2017 werd toegekend aan de democratische oppositie in Venezuela: de Nationale Vergadering (Julio Borges) en alle politieke gevangenen op de lijst van Foro Penal Venezolano, vertegenwoordigd door Leopoldo López, Antonio Ledezma, Daniel Ceballos, Yon Goicoechea, Lorent Saleh, Alfredo Ramos en Andrea González, – gezien Verordening (EU) 2016/679 van het Europees Parlement en de Raad van 27 april 2016 betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens en betreffende het vrije verkeer van die gegevens, en tot intrekking van Richtlijn 95/46/EG (Algemene verordening gegevensbescherming) (11) , – gezien Richtlijn (EU) 2017/541 van het Europees Parlement en de Raad van 15 maart 2017 inzake terrorismebestrĳding en ter vervanging van Kaderbesluit 2002/475/JBZ van de Raad en tot wijziging van Besluit 2005/671/JBZ van de Raad (12) ; gezien de werkzaamheden van de Bijzondere Commissie terrorisme (TERR), die volgens besluit van het Europees Parlement werd opgericht op 6 juli 2017 en die op 14 september 2017 werd aangesteld, – gezien artikel 52 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie buitenlandse zaken en het advies van de Commissie rechten van de vrouw en gendergelijkheid ( A8-0373/2018 ), A. overwegende dat de eerbiediging, de bevordering, de ondeelbaarheid en de waarborging van de universaliteit van de mensenrechten, evenals de bevordering van democratische beginselen en waarden, waaronder de rechtsstaat, respect voor de menselijke waardigheid en het gelijkheids- en solidariteitsbeginsel, de hoekstenen vormen van het ethische en juridische acquis van de EU en haar gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid (GBVB), evenals van al haar externe acties; overwegende dat de EU ernaar moet blijven streven de toonaangevende wereldwijde speler te zijn bij de universele bevordering en bescherming van de mensenrechten, waaronder op multilateraal niveau, met name door een actief en constructief optreden in verschillende organen van de VN en met inachtneming van het Handvest van de Verenigde Naties, het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie en het internationaal recht, evenals de verplichtingen op het gebied van de mensenrechten, en van de toezeggingen die zijn gedaan in de Agenda 2030 voor duurzame ontwikkeling en de doelstellingen voor duurzame ontwikkeling; B. overwegende dat het maatschappelijk middenveld een centrale rol speelt bij de opbouw en versterking van de democratie, bij de controle op de macht van de staat en bij de bevordering van goed bestuur, transparantie en verantwoording; overwegende dat organisaties uit het maatschappelijk middenveld een wezenlijk rol spelen dankzij de vitale kracht die zij in de samenleving tentoonspreiden; overwegende dat er een verband bestaat tussen een verzwakt maatschappelijk middenveld, een beperkte politieke en maatschappelijke ruimte, toenemende corruptie, sociale en genderongelijkheid, een laag niveau van menselijke, sociale en economische ontwikkeling en sociale conflicten; overwegende dat passende middelen beschikbaar moeten worden gesteld en dat deze middelen op de efficiëntste manier moeten worden aangewend om mensenrechten en democratie in derde landen beter te kunnen bevorderen, en dat het maatschappelijk middenveld niet moet worden tegengewerkt door restrictieve wetgeving, financieringsplafonds, beperkende vergunningsprocedures of prohibitieve belastingen; C. overwegende dat veel landen wereldwijd te kampen hebben met straffeloosheid en onrechtvaardigheid, en onvoldoende doeltreffende behandeling, diensten voor steun aan slachtoffers en financiële hulp bieden voor slachtoffers van terrorisme, vooral de landen waar een groot deel van de burgers met terrorisme is geconfronteerd; D. overwegende dat in 2017 een zeer groot aantal spelers uit het maatschappelijk middenveld, waaronder advocaten, intellectuelen, journalisten, religieuze leiders en mensenrechtenverdedigers, met inbegrip van milieuactivisten, overal ter wereld geconfronteerd zijn met de inkrimping van de ruimte voor het maatschappelijk middenveld en het onderwerp zijn geweest van toenemende aanvallen, vervolging, pesterijen, willekeurige arrestatie of opsluiting en zelfs moordpartijen; overwegende dat ProtectDefenders.eu, het EU-mechanisme voor ondersteuning van mensenrechtenverdedigers, doeltreffend bijstand heeft verleend aan honderden activisten, maar nu wordt geconfronteerd met grotere behoeften; overwegende dat de EU en haar lidstaten meer middelen moeten besteden aan een grotere deelname van het maatschappelijk middenveld en zich sterker moeten inspannen voor de bescherming en ondersteuning van mensenrechtenverdedigers; E. overwegende dat beleidsmaatregelen ter ondersteuning van mensenrechten en democratie moeten worden geïntegreerd in alle EU-beleidslijnen met een externe dimensie, zoals ontwikkeling, migratie, veiligheid, terrorismebestrijding, rechten van vrouwen en gendergelijkheid, uitbreiding en handel, in het bijzonder door de voorwaarden inzake de mensenrechten toe te passen; overwegende dat een betere samenhang tussen het binnenlands en buitenlands beleid van de EU, evenals van het buitenlands beleid zelf, een absolute vereiste is voor een succesvol en doeltreffend EU-beleid op het gebied van de mensenrechten; F. overwegende dat de illegale bezetting van grondgebied of van een deel ervan een aanhoudende schending van het internationale recht vormt, die de bezettende macht uit hoofde van het internationale humanitaire recht verantwoordelijk stelt tegenover de burgerbevolking; Algemene overwegingen 1. toont zich diep bezorgd over de wereldwijde beknotting van de democratie, de mensenrechten en de rechtsstaat in 2017, en dringt er bij de EU en haar lidstaten op aan onvoorwaardelijk te streven naar de integratie van Europese en internationale normen betreffende mensenrechten, de rechtsstaat, democratie en de rechten van minderheden waartoe zij gebonden zijn, en te zorgen voor een grotere samenhang tussen het interne en externe mensenrechtenbeleid van de EU en meer coördinatie tussen het externe beleid van de lidstaten, op gebieden als migratie, terrorismebestrijding en handel, aangezien de invloed van de EU als geloofwaardige en legitieme internationale speler in belangrijke mate bepaald wordt door haar vermogen om de eerbiediging van de mensenrechten en de democratie te bevorderen, zowel intern als extern; 2. bevestigt nogmaals dat staten de uiteindelijke verantwoordelijkheid dragen voor het waarborgen van alle mensenrechten door middel van het opstellen en uitvoeren van internationale mensenrechtenverdragen, het monitoren van mensenrechtenschendingen en het garanderen van effectieve voorziening in rechte voor slachtoffers; benadrukt dat vrede, veiligheid en ontwikkeling elkaar onderling versterken en afhankelijk zijn van het vermogen om misbruik, misdaden tegen de menselijkheid, oorlogsmisdaden en genocide te bestrijden; waarschuwt voor beperkingen van vrij verkeer, de vrijheid van vergadering en de vrijheid van meningsuiting; 3. herinnert eraan dat de gelijkheid van mannen en vrouwen een kernbeginsel is van de EU en de lidstaten, zoals opgenomen in artikel 3, lid 3, VEU, en dat de bevordering ervan door middel van gendermainstreaming, ook in andere landen in de wereld door middel van haar buitenlands beleid, een van de voornaamste doelstellingen van de EU is; 4. benadrukt dat de EU zich inzet om gendergelijkheid te bevorderen en gendermainstreaming binnen al haar acties te waarborgen, zoals vereist uit hoofde van de Verdragen, zodat gendergelijkheid een centrale prioriteit wordt binnen alle richtsnoeren, werkrelaties, beleidsgebieden en acties, waaronder externe acties, van de EU; ondersteunt bijgevolg de hieruit voortvloeiende gecoördineerde inspanningen in het kader van de multilaterale dialogen en activiteiten van de EU‑delegaties, zoals verkiezingswaarnemingsmissies; onderstreept de noodzaak om het werk in derde landen van de hoofdadviseur gender van de EDEO, dat gericht is op het bevorderen van vrede, veiligheid en fundamentele vrijheden, te versterken, door voor het desbetreffende bevoegdheidsgebied in een specifieke begroting te voorzien; 5. is van mening dat een werkelijk onafhankelijk, pluralistisch en dynamisch maatschappelijk middenveld bijdraagt aan ontwikkeling en stabiliteit, de consolidatie van de democratie waarborgt, waaronder de scheiding der machten, sociale rechtvaardigheid en eerbiediging van de mensenrechten, en transparantie, verantwoordingsplicht en goed bestuur bevordert, in het bijzonder door maatregelen voor de bestrijding van corruptie en extremisme; benadrukt de vitale en centrale rol die mensenrechtenverdedigers en ngo's spelen bij de bevordering en ondersteuning van de toepassing van de rechten die verankerd zijn in de belangrijkste internationale mensenrechtenverdragen, onder meer aan de hand van educatieve programma's en bewustmaking van de activiteiten die internationale organisaties verrichten; onderstreept het belang van de tenuitvoerlegging van de EU-richtsnoeren inzake mensenrechtenactivisten en de capaciteit van de EU om door middel van het Europees instrument voor democratie en mensenrechten (EIDHR) mensenrechtenverdedigers en ngo's voldoende te blijven ondersteunen in situaties waarin zij het meeste risico lopen, met name door te zorgen voor een versterkte capaciteit van het mechanisme ProtectDefenders.eu; 6. merkt op hoe belangrijk het is om noodsteun aan mensenrechtenverdedigers te verlenen en dat de behandeling van alle gevangenen aan internationale normen moet voldoen; onderstreept hoezeer het begaan is met de veiligheid van mensenrechtenverdedigers en dat daders voor het gerecht moeten worden gebracht; verwelkomt de voortdurende inspanningen van het Europees Fonds voor Democratie ter bevordering van democratie en eerbiediging van de fundamentele rechten en vrijheden in de oostelijke en zuidelijke buurlanden van de EU; erkent de risico's die mensenrechtenverdedigers lopen, waaronder vrouwelijke mensenrechtenverdedigers die worden geconfronteerd met genderspecifieke risico's en bedreigingen, evenals milieuactivisten, en vraagt de EDEO en de lidstaten om in de EU-richtsnoeren voor mensenrechtenverdedigers in het bijzonder rekening met hen te houden; benadrukt de noodzaak van een sterke coördinatie op EU-niveau van de samenwerking met overheden van derde landen betreffende mensenrechtenverdedigers en het maatschappelijk middenveld, en prijst de individuele initiatieven van de lidstaten als aanvulling op maatregelen van de EU; 7. is ingenomen met de actieve deelname van de EU aan de Mensenrechtenraad van de VN (UNHRC), in het kader waarvan zij resoluties heeft ingediend of de indiening daarvan heeft ondersteund, verklaringen heeft afgelegd, heeft deelgenomen aan interactieve dialogen en debatten, en heeft opgeroepen tot het houden van bijzondere zittingen over mensenrechtensituaties; erkent de toezeggingen van de EU om situaties in bepaalde landen te bespreken in de UNHRC; onderstreept het belang van de inzet van de EU op het gebied van overleg en samenwerking inzake de mensenrechten op een multilateraal niveau; steunt de activiteiten en inzet van de UNHCR voor de wereldwijde verdediging van de mensenrechten volledig; prijst het werk van het Bureau van de Hoge Commissaris voor de mensenrechten van de VN onder de leiding van Zeid al-Hussein; kijkt uit naar een nauwe dialoog en actieve samenwerking met de nieuw aangestelde Hoge Commissaris, Michelle Bachelet; roept de Commissie en de lidstaten op meer steun te verlenen aan de werking van het OHCHR en de speciale procedures; 8. spreekt zijn waardering uit voor het werk dat wordt verricht door de mensenrechtendiensten van de Commissie en de EDEO bij hoofdkwartieren en in EU-delegaties, en van de speciale vertegenwoordiger van de EU voor de mensenrechten (SVEU), Stavros Lambrinidis, om de doeltreffendheid, samenhang en zichtbaarheid van de mensenrechten in het buitenlands beleid van de EU te vergroten, en herinnert aan het verzoek van het Parlement om dit mandaat permanent te maken en de bijbehorende verantwoordingsplicht te vergroten; is ingenomen met de recente benadering die naar voren komt in het EU-initiatief "Good Human Rights Stories", dat aandacht schenkt aan de beste praktijken die door verschillende landen worden gehanteerd; roept nogmaals op tot een herziening van het mandaat om de SVEU initiatiefbevoegdheden te geven, alsook gepaste middelen en de mogelijkheid om in het openbaar te spreken om verslag uit te brengen over verwezenlijkingen van bezoeken aan derde landen en om de standpunten van de EU over mensenrechtenkwesties mee te delen; 9. is ingenomen met het jaarverslag van de EU over mensenrechten en democratie in de wereld (2017) en merkt op dat het dit jaar veel eerder werd aangenomen, overeenkomstig de verzoeken van het Parlement die het in zijn vorige verslagen had uitgedrukt; verzoekt de Raad om zich te blijven inspannen om deze jaarverslagen eerder in het jaar af te ronden; spoort de Raad aan om ervoor te zorgen dat de vaststelling van het volgende jaarverslag gebaseerd is op een gepast raadplegingsproces; meent dat het jaarverslag een onmisbaar instrument is voor een kritische blik op het EU-beleid inzake mensenrechten en democratie in de wereld, alsook voor de communicatie en het debat over dit beleid, en vraagt om de openbare verspreiding ervan overal ter wereld; 10. onderkent de vooruitgang die is geboekt op het gebied van de procedure en het formaat van het verslag, maar verwacht dat de Raad en de VV/HV nog meer rekening zullen houden met de standpunten in de relevante resoluties en/of aanbevelingen van het Parlement teneinde een verdergaande en effectievere interactie tussen de EU-instellingen te waarborgen met betrekking tot mensenrechtenkwesties; 11. wijst opnieuw op het belang van een overzicht van de belangrijkste positieve en negatieve trends om de doeltreffendheid van het EU-optreden te evalueren; meent in dit verband dat een meer gedetailleerde openbare verslaglegging, waar gepast in het bijzonder op basis van de prioriteiten en indicatoren die zijn geïdentificeerd in de landenstrategieën inzake mensenrechten van de EU, onder meer kan leiden tot meer samenhang bij de tenuitvoerlegging van de bepalingen betreffende voorwaarden inzake de mensenrechten en een consistentere beoordeling en bijstelling van de impact van het EU-beleid op de mensenrechten; benadrukt de noodzaak om de bestaande EU-richtsnoeren te monitoren en volledig ten uitvoer te leggen; 12. erkent dat de mensenrechtendialogen van de EU een waardevol instrument van gemengde diplomatie vormen voor de bevordering van de mensenrechten en de democratie in de bilaterale betrekkingen met derde landen; wijst echter op de aanhoudende belemmeringen voor het bereiken van concrete resultaten via deze dialogen, zoals de prevalentie van dubbele standaarden, en roept in dit verband op tot een samenhangender standpunt van de lidstaten; verzoekt de Commissie en de EDEO om manieren te vinden om de mensenrechtendialogen doeltreffender en zinvoller te maken en snel te reageren en deze aan te vullen als zij niet constructief zijn door middel van politiek overleg en openbare diplomatie; moedigt de Commissie en de EDEO aan om de transparantie in dialogen te vergroten, ook door middel van de grotere deelname van spelers uit het maatschappelijk middenveld, en om duidelijke maatstaven te hanteren om het succes van iedere dialoog te evalueren; benadrukt dat het belangrijk is dat de EU in de mensenrechtendialogen de gevallen aanhaalt van individuele mensenrechtenverdedigers die gevaar lopen, waarbij zij aandringt op de vrijlating van opgesloten verdedigers en op de bescherming van degenen die worden bedreigd; adviseert de EU-instellingen bovendien om de ambtenaren en functionarissen op alle niveaus bij de EU-delegaties gepaste middelen en opleidingen op het gebied van mensenrechten en democratie te bieden; 13. wijst er opnieuw op dat het Actieplan inzake mensenrechten en democratie 2015-2019 en de tussentijdse evaluatie daarvan uit 2017 de bepalende instrumenten moeten vormen voor actie op het gebied van de mensenrechten, en benadrukt, in dit verband, de noodzaak om voldoende middelen en deskundigheid in te plannen om de voornaamste prioriteiten van de EU naar behoren ten uitvoer te leggen; verzoekt de EU-instellingen en de lidstaten ervoor te zorgen dat het huidige actieplan op een doeltreffende en samenhangende manier ten uitvoer wordt gelegd, onder meer door middel van daadwerkelijke samenwerking met maatschappelijke organisaties; 14. vraagt de EU haar instrumenten en beleid betreffende institutionele ontwikkeling en de rechtsstaat te versterken en hier maatstaven in op te nemen om verantwoordingsplicht te waarborgen en straffeloosheid voor mensenrechtenschendingen te voorkomen; vraagt de passende middelen op doeltreffende wijze aan te wenden om de mensenrechten en de democratie verder te bevorderen; 15. herinnert in dit verband aan de cruciale steun die het EIDHR heeft geboden bij de tenuitvoerlegging van het strategisch kader en het actieplan van de EU inzake mensenrechten en democratie, de EU-richtsnoeren inzake mensenrechten en de landenstrategieën, wat de EU in staat heeft gesteld om strategischer op dit gebied op te treden en heeft gezorgd voor verantwoording, zichtbaarheid en doeltreffendheid; roept met klem op tot de opname van het EIDHR als een afzonderlijk en onafhankelijk instrument in het meerjarig financieel kader voor de periode 2021-2027, om de duidelijke diversiteit ervan niet te doen opgaan in een breder fonds voor extern optreden; moedigt ten sterkste samenwerking aan tussen de externe financieringsinstrumenten van de EU, om doublures en overlappingen te voorkomen en mogelijke leemten en financieringsbehoeften aan te kunnen wijzen; 16. herinnert eraan dat de ervaring die is opgedaan met de overgang naar democratie in het kader van het uitbreidings- en nabuurschapsbeleid op een positieve manier kan bijdragen tot de vaststelling van beste praktijken die kunnen worden gebruikt voor de ondersteuning en consolidering van andere democratiseringsprocessen overal ter wereld; is ervan overtuigd dat het herziene Europese nabuurschapsbeleid economische, sociale en politieke hervormingen moet ondersteunen, de mensenrechten moet beschermen en moet helpen bij de invoering van de rechtsstaat terwijl de toezeggingen van de EU aan haar partners behouden moeten blijven; wijst er nogmaals op dat de bevordering van mensenrechten en democratische beginselen in het belang van zowel partnerlanden als de EU is; wijst er nogmaals op dat er interparlementaire betrekkingen moeten worden opgezet tussen de Unie en haar partners, in het kader van een open dialoog op basis van wederzijds begrip en vertrouwen, teneinde de mensenrechten op doeltreffende wijze te bevorderen; 17. wijst op de werkzaamheden van zijn Subcommissie mensenrechten (DROI), die nauw samenwerkt met andere EU-instellingen, de SVEU, de EDEO, het maatschappelijk middenveld, waaronder ngo's, en multilaterale mensenrechtenorganisaties; merkt op dat de Subcommissie mensenrechten in 2017 drie verslagen opstelde, die als resoluties werden aangenomen door de plenaire vergadering, te weten over staatloosheid in Zuid- en Zuidoost-Azië (13) , over de bestrijding van mensenrechtenschendingen in de context van oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid, met inbegrip van genocide (14) , en over corruptie en het effect op de mensenrechten in derde landen (15) ; 18. stelt voor om in het eerste trimester van 2019 een interne taskforce op te richten voor de evaluatie van de bevordering en integratie van mensenrechten door zijn commissies met een extern mandaat en door zijn delegaties voor betrekkingen met derde landen tijdens de periode 2014-2019; is van plan naar aanleiding van deze evaluatie aanbevelingen op te stellen voor ruimere parlementaire actie op het gebied van mensenrechten in de volgende zittingsperiode, ook met betrekking tot het toezicht op de activiteiten van de EDEO en de Commissie, de interne institutionele opzet, en de integratie van mensenrechten binnen zijn instanties; 19. is van mening dat de functie van spoedresoluties op basis van artikel 135 van het Reglement, verder kan worden uitgewerkt om mensenrechten en democratie te versterken door meer tijdige beschouwingen, gerichtheid en doeltreffendheid; Specifieke uitdagingen op het gebied van de mensenrechten 20. spreekt zijn diepe bezorgdheid uit over de geleidelijke afname van de ruimte voor het maatschappelijk middenveld in 2017, en betreurt het feit dat mensenrechtenverdedigers, journalisten en ngo's te vaak het doelwit zijn van pesterijen, intimidatie en geweld, met inbegrip van moordpartijen; maakt zich zorgen over de voortzetting van de oplegging van reisverboden aan mensenrechtenactivisten die zittingen van de Mensenrechtenraad van de VN in Genève en andere internationale instellingen willen bijwonen, veroordeelt met klem deze verboden, en roept de betrokken regeringen op om ze op te heffen; beklemtoont dat het onacceptabel is dat vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld en de media ervan worden weerhouden om deel te nemen aan de werkzaamheden van internationale instanties en dringt aan op eerbiediging van de fundamentele politieke en mensenrechten van de vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld; is bezorgd over het feit dat sommige mensenrechtenactivisten bij terugkeer in hun herkomstland zijn vastgezet na te zijn gehoord in internationale instellingen; 21. betreurt dat het in omvang toenemende wereldwijde fenomeen van inperking van de ruimte voor het maatschappelijk middenveld ook in gevestigde democratieën en landen met een hoog of middelhoog inkomen kan voorkomen; roept de EU en haar lidstaten op het goede voorbeeld te geven; veroordeelt wetgeving die de activiteiten van sociale bewegingen beperkt, onder meer door de sluiting van ngo's of de bevriezing van hun activa; vraagt om de intrekking van wetgeving waarmee willekeurige of indringende eisen aan de werking van ngo's worden opgelegd, waaronder bepalingen die buitenlandse financiering beperken; veroordeelt de verspreiding van openbare verhalen die de rol van maatschappelijke organisaties in toenemende mate ondermijnen; moedigt de EU-delegaties en de diplomatieke vertegenwoordigingen van de lidstaten aan gevallen van schendingen van de vrijheid van vergadering en vereniging te blijven monitoren en aan de orde te blijven stellen, waaronder de verscheidene vormen van verboden op en beperkingen van maatschappelijke organisaties en hun activiteiten of het bevorderen van door sommige regeringen gesponsorde nep-ngo's; moedigt hen aan mensenrechtenverdedigers actief te blijven steunen, door op stelselmatige wijze toe te zien op processen, opgesloten activisten te bezoeken en in voorkomend geval verklaringen af te leggen over individuele zaken; 22. veroordeelt het feit dat de mediavrijheid in 2017 sterk is bedreigd en dat de aanvallen tegen de pers volgens de jaarbalans van Verslaggevers Zonder Grenzen in 2017 een nieuw record hebben bereikt; benadrukt dat de beginselen van vrijheid van mening en meningsuiting, zoals opgenomen in artikel 19 van de Universele Verklaring van de rechten van de mens, moeten worden geëerbiedigd; benadrukt het belang van de vrijheid van meningsuiting, zowel online als offline, als voorwaarde voor de juiste werking van democratische gemeenschappen, aangezien deze bijdraagt aan een pluralistische cultuur die het maatschappelijk middenveld en de burgers in staat stelt om hun eigen regeringen en besluitvormers verantwoordelijk te stellen en aangezien deze de eerbiediging van de rechtsstaat versterkt; veroordeelt met klem bedreigingen, intimidatie en aanvallen gericht tegen journalisten, onafhankelijke media, bloggers en klokkenluiders, evenals haatzaaiende uitlatingen, lasterwetgeving en pogingen om tot geweld aan te zetten, aangezien deze een bedreiging vormen voor de rechtsstaat en de waarden die door de mensenrechten worden belichaamd; onderstreept dat in 2017 honderden vreedzame manifestanten en journalisten zijn gearresteerd, van wie er velen werden mishandeld of aan willekeurige detentie werden onderworpen en zware boetes moesten betalen tijdens rechtszaken waarin de minimale procedurenormen niet werden gegarandeerd; verzoekt de EU meer inspanningen te leveren om het recht op vrijheid van mening en van meningsuiting te beschermen in alle betrekkingen met derde landen; benadrukt dat het belangrijk is om de daadwerkelijke en systematische uitvoering van de EU-richtsnoeren inzake vrijheid van meningsuiting online en offline te verzekeren en de effecten ervan regelmatig te monitoren; 23. benadrukt het essentiële belang van de academische vrijheid, als een mensenrecht dat wordt beschermd door internationale verdragen; veroordeelt ten stelligste elke aanval op de academische vrijheid zoals moorden, gedwongen verdwijningen, geweld, opsluiting, beëindiging van het dienstverband, aanvallen op de reputatie en onrechtmatige vervolging; benadrukt de ernst van elke aanval op de academische vrijheid, aangezien deze essentieel is bij de totstandbrenging van een pluralistische en democratische samenleving; 24. veroordeelt ten stelligste het feit dat zoveel mensenrechtenverdedigers in 2017 te maken kregen met digitale bedreigingen, met inbegrip van gecompromitteerde gegevens als gevolg van in beslag genomen apparatuur, bewaking op afstand en datalekken; veroordeelt de praktijk van online-bewaking en hacking voor het vergaren van informatie die kan worden gebruikt voor rechtszaken of lastercampagnes; is ernstig bezorgd over het feit dat bepaalde technologieën voor cybertoezicht voor tweeërlei gebruik steeds vaker worden gebruikt tegen politici, activisten, bloggers en journalisten; roept in dit opzicht de EU-instellingen met klem op om de verordening inzake de controles op de uitvoer van producten voor tweeërlei gebruik dringend en op doeltreffende wijze te actualiseren; 25. stelt opnieuw dat de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht en de volledige transparantie van een systeem voor rechtsbedeling waarin alle betrokkenen hun rol op een onafhankelijke en eerlijke manier moeten vervullen, essentiële voorwaarden zijn voor de ontwikkeling van een democratische staat en de juridische bescherming van de mensenrechten; veroordeelt ondubbelzinnig alle pogingen om de vrijheid van rechters, openbare aanklagers en advocaten te beknotten evenals alle vormen van direct en indirect geweld tegen hen; verzoekt de EU om in het kader van haar diplomatieke betrekkingen met derde landen dit punt altijd maximaal voor ogen te houden; 26. erkent dat het open karakter van het internet en de technologische vooruitgang het mogelijk hebben gemaakt om mensenrechtenschendingen sneller aan de kaak te stellen; hekelt de pogingen van bepaalde regeringen om massacommunicatiemiddelen, waaronder het internet, te beheersen; is bezorgd over de prevalentie van nepnieuws en desinformatie die in 2017 door statelijke en niet-statelijke actoren werden gegenereerd, die hebben bijgedragen aan de verspreiding van verhalen die tegen de mensenrechten indruisen, de toegang tot vrije, accurate en onpartijdige informatie hebben beperkt, hebben aangezet tot geweld, haat of discriminatie jegens bepaalde groepen of personen, en de uitslag van verkiezingen hebben beïnvloed, waardoor democratieën werden ondermijnd; benadrukt in dit verband dat de EU een sterker positief verhaal over mensenrechten moet ontwikkelen, om een duidelijk standpunt in te nemen tegenover regeringen die desinformatie aanmoedigen of de universaliteit en ondeelbaarheid van mensenrechten uitdagen, en meer inspanningen moet leveren om vrije en onafhankelijke media wereldwijd te ondersteunen; benadrukt het cruciale belang van onderwijs, cultuur, kennis en kritisch denken bij de bestrijding van nepnieuws en de verspreiding ervan; 27. roept de VV/HV op een EU-cybervertegenwoordiger aan te stellen die de diplomatieke inspanningen van de EU moet coördineren om, in haar buitenlands beleid, aan te sturen op een open, interoperabel, veilig en betrouwbaar internet, waarop de mensenrechten worden geëerbiedigd en normen voor verantwoord staatsgedrag online worden bevorderd; 28. stelt opnieuw dat vrijheid van denken, geweten, godsdienst en overtuiging, met inbegrip van de vrijheid om te geloven of niet te geloven, om al dan niet uiting te geven aan een godsdienst naar keuze, om afstand te nemen van een godsdienst of op een andere godsdienst over te stappen, en het recht op geloofsafval en het recht om atheïstische standpunten te huldigen, onvoorwaardelijk moeten worden bevorderd door middel van interreligieuze en interculturele dialoog; veroordeelt discriminatie op grond van denkbeelden, geweten, godsdienst of overtuiging, en de vervolging van en aanvallen op alle etnische en religieuze groepen in 2017; wenst dat de instrumentalisering van godsdienst voor politieke doeleinden wordt vermeden; betreurt de pogingen van statelijke en niet-statelijke actoren om de vrijheid van denken, geweten, godsdienst en overtuiging, de vrijheid van vergadering en de vrijheid van meningsuiting te beperken door onder meer wetten tegen godslastering aan te nemen en ten uitvoer te leggen; vraagt om verdere maatregelen ter bescherming van religieuze minderheden, ongelovigen en atheïsten, met inbegrip van de slachtoffers van wetten tegen godslastering; verzoekt de EU en haar lidstaten om actiever deel te nemen aan politieke discussies over de afschaffing van dergelijke wetten, om meer inspanningen te leveren om de eerbiediging van de vrijheid van denken, geweten, godsdienst en overtuiging te verbeteren en om de interreligieuze dialoog en de dialoog tussen aanhangers van verschillende overtuigingen te bevorderen wanneer ze met derde landen samenwerken; verzoekt de Commissie en de EDEO om actief bij te dragen aan de veilige terugkeer naar eigen land, op vrijwillige basis, van personen die huis en haard hebben moeten verlaten vanwege vervolging op grond van godsdienst of overtuiging; vraagt om concrete maatregelen voor de effectieve tenuitvoerlegging van de EU-richtsnoeren tot bevordering en bescherming van de vrijheid van godsdienst en overtuiging; ondersteunt de EU-praktijk om het voortouw te nemen bij thematische resoluties inzake vrijheid van denken, geweten, godsdienst en overtuiging in de UNHRC en de Algemene Vergadering van de VN (AVVN); ondersteunt het werk van Ján Figel, de speciale EU-vertegenwoordiger voor de bevordering van de vrijheid van godsdienst en overtuiging buiten de EU; 29. acht het buitengewoon betreurenswaardig dat in vele landen in de hele wereld nog altijd foltering, onmenselijke en onterende behandeling en de doodstraf worden toegepast, en roept de EU op om zich harder in te spannen om deze praktijken uit te bannen; vindt de detentieomstandigheden, met inbegrip van de toegang tot zorg en geneesmiddelen, en de staat van de gevangenissen in een aantal landen zeer zorgwekkend; is verheugd over de formele lancering op 18 september 2017 van de Alliantie voor handel zonder foltering en de oprichting van de EU-coördinatiegroep voor de bestrijding van foltering, die de opdracht heeft gekregen de tenuitvoerlegging daarvan te volgen; is in dit opzicht ingenomen met aanpassingen van de EU-wetgeving inzake de handel in bepaalde goederen die gebruikt kunnen worden voor de doodstraf, marteling of andere onmenselijke behandelingen of straffen; constateert dat het aantal executies dat in 2017 wereldwijd werd uitgevoerd met 4 % is gedaald ten opzichte van het voorgaande jaar; roept landen die dit nog niet hebben gedaan op om onmiddellijk een moratorium op de uitvoering van de doodstraf in te stellen als een stap naar de afschaffing daarvan; acht het van essentieel belang dat alle vormen van foltering en mishandeling, waaronder psychische foltering, van gevangenen worden bestreden en dat meer wordt gedaan om ervoor te zorgen dat het internationaal recht ter zake wordt nageleefd en slachtoffers schadevergoeding krijgen; 30. veroordeelt ten stelligste de gruwelijke misdaden en mensenrechtenschendingen die zijn gepleegd door statelijke en niet-statelijke actoren, ook tegen burgers die op vreedzame wijze hun mensenrechten uitoefenden; is geschokt door het brede scala aan begane misdaden, waaronder moord, foltering, verkrachting, slavernij en seksuele slavernij, het ronselen van kindsoldaten, gedwongen bekeringen en de systematische moord op leden van religieuze en etnische minderheden; dringt er bij de EU en haar lidstaten op aan genocide, misdaden tegen de menselijkheid en oorlogsmisdaden te bestrijden en ervoor te zorgen dat de daders ervan worden berecht; roept de EU op steun te verlenen aan organisaties en de VN-onderzoeksteams die – op digitale wijze of anderszins – bewijs verzamelen, bewaren en beschermen van de misdaden die door partijen bij deze conflicten worden begaan, teneinde hun vervolging op internationaal niveau te vergemakkelijken; merkt op dat internetplatforms videomateriaal dat verband houdt met mogelijke oorlogsmisdaden hebben gewist in het kader van hun inspanningen om terroristische inhoud en propaganda te verwijderen; 31. steunt de belangrijke rol van het Internationaal Strafhof (ICC) in de gevallen waarin de betrokken staten niet in staat of bereid zijn hun rechtsmacht uit te oefenen; roept de EU en haar lidstaten op het ICC diplomatieke en financiële steun te verlenen; roept de EU en haar lidstaten op om alle lidstaten van de VN aan te sporen het Statuut van Rome inzake het ICC te ratificeren en toe te passen, en is ontzet over de terugtrekkingen uit het statuut en de dreigingen om dit te doen; roept bovendien de partijen die het Statuut van Rome hebben ondertekend op om met het ICC te overleggen en samen te werken; doet een beroep op alle lidstaten om de Kampala-amendementen over het misdrijf agressie te ratificeren en "gruweldaden" toe te voegen aan de lijst van misdrijven waarvoor de EU bevoegd is; herhaalt het belang van andere sleutelmechanismen die bedoeld zijn om een einde te maken aan straffeloosheid, met inbegrip van het gebruik van universele rechtsmacht, en roept de lidstaten op de nodige wetgeving aan te nemen; herhaalt in dit verband dat de rechten van slachtoffers de kern van elke actie moeten vormen; doet opnieuw een beroep op de VV/HV om een speciale vertegenwoordigers van de EU voor internationaal humanitair recht en internationale rechtspraak te benoemen die wordt belast met de bevordering, mainstreaming en vertegenwoordiging van de steun die de EU biedt aan de bestrijding van straffeloosheid; 32. is ingenomen met de inspanningen van de EU om het internationaal, onpartijdig en onafhankelijk mechanisme (IIIM) te ondersteunen, dat door de VN in Syrië is opgezet ter ondersteuning van het onderzoek naar ernstige misdrijven; benadrukt dat in andere landen een soortgelijk onafhankelijk mechanisme moet worden opgezet; verzoekt de EU en de EU-lidstaten die dat nog niet hebben gedaan, financieel aan het IIIM bij te dragen; 33. herhaalt dat staten andere staten voor het Internationaal Gerechtshof kunnen dagen wegens schending van internationale verdragen, zoals het Verdrag van de Verenigde Naties tegen foltering, met het oog op de vaststelling van aansprakelijkheid van de staat als indirect middel voor de vaststelling door de rechter van individuele strafrechtelijke verantwoordelijkheid in een later stadium; 34. betreurt ten zeerste de gebrekkige eerbiediging van het internationale humanitaire recht en veroordeelt ten stelligste de dodelijke aanvallen die in 2017 met zorgwekkende regelmaat werden uitgevoerd op ziekenhuizen, scholen en andere burgerdoelwitten in gewapende conflicten wereldwijd; is van mening dat de internationale veroordeling van dergelijke aanvallen moet worden gestaafd door onafhankelijk onderzoek en daadwerkelijke rekenschap; prijst het werk dat hulpverleners hebben verricht bij het verlenen van humanitaire hulp; roept de lidstaten, de EU-instellingen en de VV/HV op om te waarborgen dat het beleid en de acties van de EU op het gebied van internationaal humanitair recht op samenhangende wijze en doeltreffend worden uitgevoerd, en om alle instrumenten te gebruiken die tot hun beschikking staan om deze kwestie aan te pakken; concludeert dat er uitgebreidere verslaglegging beschikbaar had moeten worden gesteld door de EU en haar lidstaten over de tenuitvoerlegging in specifieke conflictsituaties van de richtsnoeren inzake de bevordering van de naleving van het internationale humanitaire recht, met inbegrip van en niet in de laatste plaats het jaarverslag van de EU over mensenrechten en democratie; roept de internationale gemeenschap op om instrumenten op te zetten die de kloof tussen waarschuwing en respons kunnen verkleinen om het ontstaan, het opnieuw oplaaien en de escalatie van gewelddadige conflicten te voorkomen, zoals het systeem voor vroegtijdige waarschuwing van de EU; vraagt de EU en haar lidstaten hun financiële bijdrage voor humanitaire hulp en ontwikkelingshulp te verhogen; wijst op de verlaging met 2,4 % van de officiële ontwikkelingshulp (ODA) in 2017 ten opzichte van 2016 en op het feit dat het doel om 0,7 % van het BNI aan ODA te besteden niet wordt gehaald; 35. herinnert aan zijn resolutie van 27 februari 2014 over de inzet van gewapende drones (16) ; geeft uiting aan zijn ernstige bezorgdheid over de inzet van gewapende drones buiten het internationale rechtskader; verzoekt de EU nogmaals onverwijld een juridisch bindend kader te ontwikkelen voor de inzet van gewapende drones om ervoor te zorgen dat de lidstaten, overeenkomstig hun wettelijke verplichtingen, zich niet bezondigen aan onwettig doelgericht doden of het andere landen gemakkelijker maken dit te doen; verzoekt de Commissie om het Parlement naar behoren op de hoogte te houden van het gebruik van EU-middelen voor alle onderzoeks- en ontwikkelingsprojecten in verband met de bouw van drones; verzoekt om beoordelingen van het effect op de mensenrechten van verdere ontwikkelingsprojecten van drones; 36. roept de VV/HV en de lidstaten op om het EU-regime voor beperkende maatregelen uit te breiden met een EU-sanctieregime voor mensenrechten op grond waarvan GBVB-sanctiebeslissingen op ernstige mensenrechtenschendingen kunnen worden gebaseerd, naar het voorbeeld van de Magnitski-wet; 37. dringt er bij de VV/HV en de lidstaten op aan stappen te zetten op weg naar een internationaal verbod op wapensystemen met te weinig menselijke controle op het gebruik van geweld, waar het Parlement meermaals om heeft verzocht, en in voorbereiding op desbetreffende bijeenkomsten op VN-niveau dringend een gemeenschappelijk standpunt over autonome wapensystemen te ontwikkelen en vast te stellen, op desbetreffende fora met één stem te spreken en hiernaar te handelen; 38. benadrukt dat corruptie de rechtsstaat, de democratie en het concurrentievermogen van economieën ondergraaft en mensenrechten in gevaar brengt; benadrukt dat mensenrechtenverdedigers en klokkenluiders die strijden tegen corruptie moeten worden ondersteund; dringt aan op verbetering van de mechanismen en praktijken voor de bestrijding van corruptie, zoals het opleggen van sancties aan personen en landen die ernstige corruptiemisdrijven begaan; vraagt de EDEO en de Commissie gezamenlijke programma's voor mensenrechten en corruptiebestrijding op te zetten, met name initiatieven voor de bevordering van transparantie, de bestrijding van straffeloosheid, de versterking van corruptiebestrijdingsinstanties en initiatieven om te zorgen voor grotere transparantie en betere traceerbaarheid van het gebruik van EU-middelen; verzoekt de Commissie om te onderhandelen over anticorruptiebepalingen in toekomstige handelsovereenkomsten; herhaalt de aanbevelingen over corruptie en mensenrechten die het deed in zijn resolutie van 13 september 2017 over corruptie en het effect op de mensenrechten in derde landen (17) en vraagt de EU-instellingen en lidstaten om een follow-up; 39. uit zijn bezorgdheid over de vernietiging en de illegale plundering van en vandalistische aanvallen op erfgoedlocaties, en is sterke voorstander van initiatieven voor de vaststelling van de feiten en erfgoedbescherming en redding; 40. benadrukt het belang van vrije en eerlijke verkiezingen voor democratische processen en is bezorgd over het toenemende aantal onwettige verkiezingen wereldwijd; herinnert eraan dat onafhankelijke media en diversiteit aan meningen essentieel zijn voor de waarborging van vrije en eerlijke verkiezingen; roept de EU op de resultaten van frauduleuze of vervalste verkiezingen niet te erkennen en alle diplomatieke, economische en beleidsmiddelen waarover zij beschikt in te zetten om de geloofwaardigheid van verkiezingen wereldwijd hoog te houden en landen ertoe te dwingen te voldoen aan de criteria voor vrije en eerlijke verkiezingen; is van mening dat de steun die de EU verleent aan verkiezingsprocessen en democratie overal ter wereld – haar verkiezingsmissies en de opvolging die daaraan wordt gegeven, verkiezingsondersteuning en met name de actieve rol van het Parlement in dit verband – van het grootste belang is; benadrukt het belang van verkiezingswaarneming in de context van vreedzame democratische transities, van de versterking van de rechtsstaat, van politiek pluralisme en de toenemende participatie van vrouwen in verkiezingsprocessen, en van transparantie en de eerbiediging van de mensenrechten; herinnert eraan hoe belangrijk het is lokale maatschappelijke organisaties te betrekken bij het verkiezingswaarnemingsproces en bij de tenuitvoerlegging van de aanbevelingen van de verkiezingswaarnemingsmissies; is van mening dat inmenging in de verkiezingen van andere landen via cyberoperaties een schending vormt van het recht van mensen om in vrijheid hun vertegenwoordigers te kiezen; 41. is verheugd over de ondertekening door de EU van het Verdrag van Istanboel en benadrukt de noodzaak om geweld tegen vrouwen, waaronder huiselijk geweld, met alle middelen te voorkomen en te bestrijden; vraagt de lidstaten die dit nog niet gedaan hebben dit verdrag zo spoedig mogelijk te ratificeren en ten uitvoer te leggen; steunt in dit verband het gezamenlijke Spotlight-initiatief van de EU en de VN; spoort landen aan om hun wetgeving aan te scherpen om gendergerelateerd geweld, genitale verminking van vrouwen en seksueel geweld in een zo vroeg mogelijk stadium aan te pakken; herinnert eraan dat geweld tegen vrouwen diepgeworteld is in genderongelijkheid en dus ook op omvattende wijze moet worden aangepakt, en benadrukt het belang van sociale diensten en bescherming; benadrukt dat betrouwbare statistieken over het bestaan, de oorzaken en de gevolgen van alle soorten geweld tegen vrouwen van essentieel belang zijn om effectieve wetgeving en strategieën uit te werken om gendergerelateerd geweld te bestrijden; roept de EU dan ook op landen te helpen bij het verbeteren van de gegevensvergaring op dit gebied en het voldoen aan internationale wettelijke verplichtingen; vraagt de EU samen te werken met andere landen om in meer financiering en programmering te voorzien om seksueel en gendergerelateerd geweld wereldwijd te voorkomen en hierop een antwoord te bieden; veroordeelt alle andere vormen van fysieke, seksuele en psychologische geweldpleging en uitbuiting, massaverkrachtingen, mensenhandel en de schending van de seksuele en reproductieve rechten van vrouwen; benadrukt dat adequate en betaalbare gezondheidszorg en de universele eerbiediging van en toegang tot seksuele en reproductieve rechten en onderwijs voor alle vrouwen moeten worden gegarandeerd en dat zij vrij en verantwoordelijk moeten kunnen beslissen over hun gezondheid, hun lichaam en hun seksuele en reproductieve rechten; herinnert eraan dat onderwijs een wezenlijk instrument is in de strijd tegen discriminatie en geweld tegen vrouwen en kinderen; veroordeelt de herinvoering van het Mexico City-beleid (de zogenaamde "global gag rule"); 42. benadrukt dat de EU zich moet blijven inzetten voor de volledige naleving van de verplichtingen en verbintenissen voor vrouwenrechten die zijn aangegaan in het CEDAW, het actieprogramma van Peking en het actieprogramma van de Internationale Conferentie over Bevolking en Ontwikkeling, en de resultaten van de toetsingsconferenties van die programma's moet eerbiedigen; 43. herinnert aan de publicatie van het eerste jaarlijkse uitvoeringsverslag voor 2016 over het EU-genderactieplan 2016-2020 (GAP II) in augustus 2017, waarin een aantal positieve trends worden benadrukt ten aanzien van de verandering van de levens van meisjes en vrouwen door de waarborging van hun fysieke en psychologische integriteit, de bevordering van hun economische en sociale rechten en de versterking van hun stem en deelname; is van mening dat de EU steun voor vrouwen moet blijven integreren in operaties van het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid (GVDB), conflictpreventie en wederopbouw na conflicten; onderstreept wederom het belang van resolutie 1325 (2000) van 31 oktober 2000 van de VN-Veiligheidsraad over vrouwen, vrede en veiligheid; beklemtoont dat een grotere betrokkenheid van de openbare en particuliere sector essentieel is om de rechten van vrouwen evenals hun deelname aan openbare en particuliere instellingen, beleidsvorming, het economische leven en vredesprocessen te ondersteunen; beklemtoont dat de bedrijfswereld een belangrijke rol moet vervullen bij de versterking van de vrouwenrechten; dringt er bij de Commissie op aan het voortouw te nemen bij de bestrijding van seksuele uitbuiting en seksueel misbruik in de humanitaire sector en de ontwikkelingshulpsector, aangezien in deze sectoren de hoogste normen van verantwoordelijkheid en verantwoording voor werkzaamheden moeten gelden; benadrukt het belang van de herziening en de versterking van beschermingsprocedures en regels voor inzet; 44. verzoekt de EDEO ervoor te zorgen dat de conclusies van de 62e bijeenkomst van de Commissie voor de status van de vrouw (CSW) worden geïntegreerd in het beleid en een nieuwe impuls geven aan de inspanningen voor gendergelijkheid en de empowerment van vrouwen en meisjes op het platteland; 45. benadrukt dat onderwijs en opleidingen in STEM-vakken en de geesteswetenschappen toegankelijk moeten worden gemaakt voor vrouwen en meisjes, waarbij vooral nadruk moet worden gelegd op het ontwikkelen van hun talenten en vaardigheden en het doen toenemen van hun aanwezigheid in de STEM-sectoren; 46. verzoekt de Commissie manieren en middelen te onderzoeken opdat de EU eenzijdig toetreedt tot het UNCRC, aangezien alle lidstaten het hebben geratificeerd en primaire en secundaire EU-wetgeving inhoudelijke bepalingen bevat over de bescherming van de rechten van het kind; roept alle landen die het UNCRC nog niet hebben geratificeerd op dit zo snel mogelijk te doen; is verheugd over de vaststelling van de herziene EU-richtsnoeren ter bevordering en bescherming van de rechten van het kind en benadrukt de noodzaak om ervoor te zorgen dat alle kinderen worden bereikt, ook de meest gemarginaliseerde kinderen en kinderen in kwetsbare situaties; onderstreept het feit dat kinderen vaak het slachtoffer zijn van specifieke vormen van misbruik, zoals kinderhuwelijken, kinderprostitutie, het gebruik van kindsoldaten, genitale verminking, kinderarbeid en kinderhandel, met name tijdens humanitaire crises en gewapende conflicten, en daarom aanvullende bescherming nodig hebben; roept de EU op om met derde landen samen te werken om een einde te maken aan kinderhuwelijken en gedwongen huwelijken door vast te stellen dat 18 jaar de wettelijke minimumleeftijd is voor een huwelijk, te eisen dat de leeftijd van beide echtgenoten wordt gecontroleerd en dat wordt nagegaan of zij volledig en vrij instemmen, verplichte registratie van huwelijken in te voeren, en ervoor te zorgen dat deze regels worden nageleefd; benadrukt de noodzaak om de inspanningen van de EU voor de bescherming van kinderen, in het bijzonder niet-begeleide minderjarigen, op te voeren en speciale aandacht te besteden aan onderwijs en psychosociale bijstand; roept op tot de effectieve tenuitvoerlegging van de richtsnoeren voor de bescherming van scholen en universiteiten tegen militair gebruik tijdens gewapende conflicten; dringt aan op een snelle oplossing voor de kwestie van staatloze kinderen, zowel binnen als buiten de EU, en met name kinderen die buiten het land van herkomst van hun ouders worden geboren en migrantenkinderen, in overeenstemming met het internationale recht; dringt er bij de EU en haar lidstaten op aan een actieplan te ontwikkelen om een einde te maken aan het vasthouden van kinderen als gevolg van hun migratiestatus, overeenkomstig de Verklaring van New York voor vluchtelingen en migranten; herinnert aan het recht op bijzondere bescherming in het beste belang van het kind; 47. verzoekt de EU en haar lidstaten volledige transparantie aan de dag te leggen en volledige monitoring in te stellen met betrekking tot de middelen die aan derde landen worden toegekend voor de samenwerking op het gebied van migratie, en ervoor te zorgen dat veiligheidsdiensten, politiediensten en rechtsstelsels die betrokken zijn bij mensenrechtenschendingen in dit verband niet direct of indirect voordeel halen uit een dergelijke samenwerking; benadrukt de mogelijkheid om ontwikkelingssamenwerking te scheiden van samenwerking op het gebied van overname- en migratiebeheer; is bezorgd over de mogelijke instrumentalisering van het buitenlands beleid van de EU als "migratiebeheer", en benadrukt dat alle pogingen om samen te werken met derde landen, met inbegrip van landen van herkomst en doorreis, op het gebied van migratie hand in hand moeten gaan met de verbetering van de mensenrechtenomstandigheden in deze landen en dat hierbij de internationale mensenrechten en het internationale vluchtelingenrecht moeten worden nageleefd; betuigt zijn diepe bezorgdheid over en solidariteit met het grote aantal vluchtelingen, migranten en intern ontheemden dat gebukt gaat onder ernstige mensenrechtenschendingen als slachtoffers van conflicten, vervolging, bestuurlijk onvermogen en mensenhandel- en mensensmokkelnetwerken; beklemtoont de dringende noodzaak om de onderliggende oorzaken van migratiestromen aan te pakken en derhalve de externe dimensie van het migratiefenomeen aan te pakken, onder meer door duurzame oplossingen te vinden voor conflicten en economische onderontwikkeling, in ons nabuurschap en de rest van de wereld, door samenwerking en partnerschappen met de betrokken derde landen te ontwikkelen die stroken met het internationale recht, de eerbiediging van de mensenrechten waarborgen en de geloofwaardigheid van de EU hooghouden zowel binnen als buiten de EU; dringt erop aan dat de EU en haar lidstaten humanitaire bijstand bieden op het gebied van onderwijs, huisvesting, gezondheid en andere gebieden waarop migranten en vluchtelingen steun nodig hebben, en dat het terugkeerbeleid naar behoren wordt uitgevoerd; herinnert eraan dat het belangrijk is dat de EU de betrokken landen aanmoedigt om het protocol tegen de smokkel van migranten over land, over zee en door de lucht te ondertekenen; merkt op dat volgens de VN in 2017 ongeveer 258 miljoen mensen in een ander land dan hun geboorteland woonden; dringt er bij de Commissie op aan de bescherming en de bevordering van de rechten van migranten en vluchtelingen als een prioriteit van haar beleid te blijven aanmerken; benadrukt de noodzaak om de kaders voor de bescherming van migranten en vluchtelingen verder uit te werken en beter ten uitvoer te leggen, in het bijzonder door veilige en wettelijke migratieroutes en door humanitaire visa te verlenen; wenst dat het Parlement toezicht houdt op migratieovereenkomsten; betreurt elke poging om humanitaire hulp te belemmeren, aan te tasten of zelfs te criminaliseren, en benadrukt de behoefte aan grotere opsporings- en reddingscapaciteiten voor mensen in nood op zee en aan land om de primaire verplichtingen van het internationaal recht na te komen; onderstreept dat het aantal mensen met burgerschap van een niet-lidstaat dat in een lidstaat verblijft op 1 januari 2017 21,6 miljoen bedroeg, hetgeen overeenkomt met 4,2 % van de bevolking van de EU-28; roept de lidstaten op een ernstige dialoog te beginnen om te komen tot gezamenlijk, inclusief begrip, gedeelde verantwoordelijkheden en één doelstelling met betrekking tot migratie; is verheugd over het VN-initiatief over het mondiaal pact voor veilige, ordelijke en reguliere migratie, het mondiaal pact inzake vluchtelingen van het UNHCR en de cruciale rol die mensenrechten in deze pacten hebben; 48. betreurt het voortbestaan van mensenhandel; benadrukt dat mensenhandel mensen tot handelswaar maakt en een van de ernstigste vormen van mensenrechtenschendingen vormt; onderstreept in dit verband het belang van een consistente aanpak van de interne en externe aspecten van het EU-beleid ter bestrijding van mensenhandel op alle niveaus; roept de EU en haar lidstaten op om de samenwerking met derde landen op te voeren om alle fasen van mensenhandel in kaart te brengen, met inbegrip van alle vormen van uitbuiting van personen, in het bijzonder vrouwen en kinderen, zoals de handel in organen, dwangarbeid en seksuele uitbuiting, en om met de VN en de maatschappelijke organisaties op dit gebied samen te werken; roept op tot duidelijke beginselen en wetgevingsinstrumenten die gericht zijn op mensenrechtenschendingen met betrekking tot draagmoederschap; geeft aan zich grote zorgen te maken over de grote kwetsbaarheid van migranten en vluchtelingen, in het bijzonder vrouwen en kinderen, met betrekking tot uitbuiting, mensensmokkel en mensenhandel, ook in migratiehotspots; onderstreept de noodzaak om op slachtoffers gericht beleid te bevorderen, dit type misdrijf te voorkomen en te beperken, en op te treden tegen winst uit mensenhandel; 49. moedigt alle landen, met inbegrip van de lidstaten en de EU, aan onderhandelingen aan te gaan over de vaststelling van een juridisch bindend internationaal mensenrechteninstrument voor transnationale ondernemingen en andere bedrijven door actief deel te nemen aan de door de VN opgerichte open intergouvernementele werkgroep; dringt nogmaals aan op de noodzaak van de snelle tenuitvoerlegging van de leidende beginselen van de VN inzake bedrijfsleven en mensenrechten (UNGP's), in het bijzonder met betrekking tot de derde pijler inzake toegang tot rechtsmiddelen; erkent het grote belang van het Global Compact van de VN en de nationale actieplannen inzake bedrijfsleven en mensenrechten; benadrukt het belang van een EU-actieplan inzake bedrijfsleven en mensenrechten, en dringt er bij de Commissie op aan de ontwikkeling ervan te versnellen met het oog op de volledige tenuitvoerlegging van de UNGP's; spoort alle bedrijven, waaronder in de EU gevestigde bedrijven, aan om zorgvuldigheidseisen in acht te nemen, en bevestigt dat het van belang is maatschappelijk verantwoord ondernemen te bevorderen, en dat Europese bedrijven de leiding nemen bij de bevordering van internationale normen inzake bedrijfsleven en mensenrechten; roept alle landen op om de UNGP's effectief en onverwijld toe te passen en ervoor te zorgen dat bedrijven de mensenrechten en de sociale arbeidsnormen in acht nemen in hun rechtsgebied; spoort alle landen aan om bedrijven aan te pakken die grondstoffen of andere basisproducten gebruiken die afkomstig zijn uit conflictgebieden; herhaalt zijn oproep om regels over de aansprakelijkheid van bedrijven voor mensenrechtenschendingen in overeenkomsten tussen de EU en derde landen op te nemen; benadrukt dat aan de slachtoffers van bedrijfsgerelateerde mensenrechtenschendingen passende en doeltreffende toegang tot rechtsmiddelen moet worden gegarandeerd; bevestigt opnieuw de dringende noodzaak om schendingen van de mensenrechten en corruptie door bedrijven aan te pakken wanneer deze zich voordoen, en om ervoor te zorgen dat bedrijven aansprakelijk kunnen worden gesteld; betreurt dat de Commissie niet heeft gehandeld naar aanleiding van de oproepen die het Parlement heeft gedaan in zijn resolutie van 25 oktober 2016 over strafrechtelijke aansprakelijkheid van bedrijven voor ernstige schendingen van de mensenrechten in derde landen (18) ; dringt aan op maatregelen die de industrie binden aan het uitbannen van kinderarbeid en het voorkomen van mensenrechtenschendingen; verzoekt de Commissie een interinstitutionele taskforce inzake bedrijfsleven en mensenrechten in te stellen en een initiatief inzake zorgplicht op EU-niveau te onderzoeken; 50. herinnert aan de inzet van de EU om mensenrechten en democratie centraal te stellen in haar betrekkingen met derde landen; benadrukt daarom dat de bevordering van de mensenrechten en de democratische beginselen, met inbegrip van conditionaliteitsclausules inzake de mensenrechten in internationale overeenkomsten, door alle EU-beleidsdomeinen met een externe dimensie moet worden ondersteund, met inbegrip van handelsbeleid; benadrukt de rol die handelsbetrekkingen kunnen vervullen bij de bevordering van groei in ontwikkelingslanden en het behoud van hun lokale markten; merkt op dat steun voor democratische stelsels en het streven naar vrijheid van de volkeren de leidende beginselen moeten blijven voor de economische belangen van de EU; herinnert eraan dat een samenhangend beleid van essentieel belang is voor ontwikkeling, en benadrukt dat het belangrijk is de mensenrechten in het handels- en ontwikkelingsbeleid te integreren in alle fasen ervan; roept de EU op ervoor te zorgen dat goederen die op haar grondgebied worden verhandeld volgens regelingen voor ethische certificering geen banden hebben met gedwongen arbeid en kinderarbeid; vraagt om de invoering van een instrument dat specifiek bedoeld is voor de monitoring en versterking van het genderbeleid in handelsovereenkomsten; is verheugd over de programma's, projecten en financiering van de EU in derde landen en benadrukt de noodzaak om schendingen te beoordelen en te voorkomen door een klachtenmechanisme in te voeren voor personen en groepen; 51. beschouwt de SAP+-handelsregelingen voor duurzame ontwikkeling en goed bestuur een van de voornaamste instrumenten van het handelsbeleid van de EU voor de bevordering van de democratie, mensenrechten, duurzame ontwikkeling en milieunormen met betrekking tot derde landen; verzoekt de Commissie om de SAP+-regelingen te evalueren en hierop beter toezicht te houden om ervoor te zorgen dat de mensenrechtennormen door de begunstigde landen worden nageleefd; benadrukt dat de Commissie in het kader van een herzien SAP+ ernaar moet streven de transparantie en verantwoordingsplicht van dit mechanisme te vergroten, duidelijke procedures voor een zinvolle en versterkte deelname van maatschappelijke organisaties moet opzetten, en doeltreffende mensenrechteneffectbeoordelingen moet uitvoeren voordat handelspreferenties worden toegekend en tijdens de tenuitvoerlegging; roept op tot de mogelijke toevoeging van het Statuut van Rome van het ICC aan de lijst van verdragen die vereist zijn voor de GSP+-status; dringt er bij de Commissie op aan initiatieven van het maatschappelijk middenveld die toezicht houden op de uitvoering van deze regeling te blijven financieren; benadrukt hoe belangrijk nieuwe vormen van samenwerking zijn om de economische en sociale ontwikkeling van derde landen te bevorderen, waarbij in het bijzonder rekening wordt gehouden met de behoeften van de bevolking; 52. verzoekt alle lidstaten de EU-gedragscode betreffende wapenuitvoer strikt in acht te nemen, en met name alle leveringen stop te zetten van wapens en bewakings- en inlichtingenapparatuur en -materiaal die door regeringen zouden kunnen worden gebruikt voor de onderdrukking van de mensenrechten en om burgers aan te vallen; wijst erop dat de wereldwijde handel in wapens en oorlogsmateriaal bijdraagt tot het gebruik ervan in tal van conflicten in derde landen; merkt op dat de EU-lidstaten tot de grootste wapenexporteurs ter wereld behoren en acht de wereldwijde toepassing en versterking van internationale normen inzake de verkoop van wapens van cruciaal belang; 53. veroordeelt met klem alle vormen van discriminatie, waaronder die op grond van ras, godsdienst, kaste of soortgelijke stelsels van geërfde status, seksuele geaardheid en genderidentiteit, handicap of elke andere status; is verontrust over het grote aantal uitingen van racisme, vreemdelingenhaat en andere vormen van onverdraagzaamheid en het gebrek aan politieke vertegenwoordiging van de kwetsbaarste groepen, zoals etnische, taalkundige en religieuze minderheden, mensen met een handicap, de LGBTI-gemeenschap, vrouwen en kinderen; roept de EU op om grotere inspanningen te verrichten om alle vormen van discriminatie, zonder enig onderscheid, uit te bannen en bewustwording, een cultuur van verdraagzaamheid en inclusie te bevorderen, alsook bijzondere bescherming voor de meest kwetsbare groepen door middel van mensenrechten en politieke dialoog, de werkzaamheden van de EU-delegaties en publieke diplomatie; roept alle landen op ervoor te zorgen dat hun respectieve instellingen binnen hun rechtsgebied doeltreffende rechtsbescherming bieden; benadrukt het belang van het ontwikkelen van onderwijsstrategieën op scholen om onder kinderen bewustzijn te creëren en hen de instrumenten te bieden die ze nodig hebben om alle vormen van discriminatie te identificeren; 54. benadrukt dat het beginsel van universele toegankelijkheid en de rechten van personen met een handicap op geloofwaardige wijze in alle relevante EU-beleidsdomeinen moeten worden geïntegreerd, met inbegrip van ontwikkelingssamenwerking, en onderstreept daarbij het prescriptieve en horizontale karakter van dit vraagstuk; roept de EU op om de bestrijding van discriminatie op grond van handicap in haar externe optreden en ontwikkelingshulpbeleid op te nemen; verzoekt de regeringen van derde landen alle wetgeving te herzien met het oog op harmonisatie in overeenstemming met het Verdrag van de Verenigde Naties inzake de rechten van personen met een handicap (CRPD); roept alle landen op om het CRDP te ratificeren en herhaalt het belang van de doeltreffende uitvoering ervan; 55. is verheugd over de deelname van de EU en haar lidstaten aan de achtste zitting van de Open Werkgroep van de VN inzake vergrijzing, en in het bijzonder over hun gezamenlijke indieningen en verklaringen inzake gelijkheid, non-discriminatie, geweld, misbruik en verwaarlozing van ouderen; blijft bezorgd over de prevalentie van leeftijdsdiscriminatie en andere belemmeringen voor de naleving van de mensenrechten van ouderen; roept de EU en de lidstaten op om het proces van deze werkgroep ten volle te ondersteunen, onder meer door toewijzing en/of ondersteuning van de toewijzing van voldoende middelen voor de werking ervan, en ook om te reageren op komende oproepen tot inbreng en ouderen te raadplegen en te betrekken bij de voorbereiding daarvan, en ouderen in de respectieve delegaties op te nemen; 56. is verheugd over de actieve deelname van de EU aan de bijeenkomst voor de herziening van de regionale uitvoeringsstrategie voor Europa van het Internationale Actieplan van Madrid inzake vergrijzing (MIPAA) die in 2017 in Lissabon plaatsvond; benadrukt dat het MIPAA aanzienlijk kan bijdragen aan een betere verwezenlijking van de rechten van ouderen; 57. veroordeelt het willekeurig opsluiten, folteren, vervolgen en vermoorden van LGBTI-mensen; erkent dat seksuele geaardheid en genderidentiteit het risico op discriminatie, geweld en vervolging kunnen vergroten; merkt op dat in een aantal landen ter wereld LGBTI-mensen nog steeds te kampen hebben met vervolging en geweld op grond van hun seksuele geaardheid; veroordeelt schendingen gericht tegen vrouwen en minderheden die een inbreuk vormen op het grondrecht op lichamelijke integriteit en identiteit, zoals vrouwelijke genitale verminking en genitale verminking bij interseksuelen; merkt op dat in 72 landen relaties tussen mensen van hetzelfde geslacht nog steeds strafbaar zijn en dat in 13 daarvan hiervoor de doodstraf geldt; doet een dringend beroep op deze staten om hun wetgeving onmiddellijk aan te passen; is ingenomen met de inspanningen van de EU om de rechten en wettelijke bescherming van LGBTI-mensen te versterken; dringt er bij de EU-delegaties en de ambassades van de lidstaten op aan de LGBTI-richtsnoeren van de EU volledig ten uitvoer te leggen; roept de Commissie op om jaarlijks verslag te doen van de toepassing van de conclusies van de Raad in dit verband; merkt op dat, volgens de beoordeling van het eerste jaar van het Genderactieplan 2016-2020 (GAP II), een derde van de delegaties LGBTI-rechten bevorderde; 58. veroordeelt de aanhoudende schendingen van de mensenrechten van personen die het slachtoffer zijn van kastenhiërarchieën en van discriminatie op grond van kaste, segregatie en op kaste gebaseerde belemmeringen, zoals de weigering van de toegang tot werk, justitie en andere fundamentele mensenrechten; maakt zich ernstig zorgen over de hieruit voortvloeiende geïnstitutionaliseerde discriminatie en over de zorgwekkende regelmaat van gewelddadige aanvallen op grond van kaste; roept de EU en haar lidstaten op hun inspanningen en steuninitiatieven op het niveau van de VN en delegaties te intensiveren om discriminatie op grond van kaste uit te bannen; 59. beklemtoont dat het belangrijk is te streven naar een gelijkheidsbeleid dat alle nationale, etnische, religieuze en taalkundige minderheden, evenals inheemse volkeren, in staat stelt hun grondrechten uit te oefenen; is verheugd over Resolutie 71/178 van 19 december 2016 van de Algemene Vergadering van de VN over de rechten van inheemse volkeren, waarin 2019 wordt uitgeroepen tot het internationale jaar van de inheemse talen; herinnert eraan dat volgens de speciale rapporteur voor de rechten van inheemse volkeren, het aantal gevallen van discriminatie, bedreiging en aanvallen tegen inheemse volkeren en van criminalisering van en moordpartijen op diegenen die hun land, grondgebied en hulpbronnen verdedigen, in het bijzonder vrouwen, de afgelopen jaren schrikbarend is toegenomen; benadrukt dat de EU moet waarborgen dat deze verdedigers worden beschermd en dat alle misdaden worden onderzocht en hier verantwoording voor wordt afgelegd; verzoekt de EU en haar lidstaten met aandrang om op te treden ten behoeve van de volledige erkenning, bescherming en bevordering van de rechten van inheemse volkeren; roept landen op om de bepalingen van IAO-verdrag nr. 169 betreffende inheemse en in stamverband levende volken te ratificeren; 60. neemt nota van de talloze voordelen die door het internet worden geboden; maakt zich echter zorgen over de grote commerciële exploitanten die voor marketingdoeleinden op grote schaal de persoonsgegevens van gebruikers verzamelen, zonder dat zij hiervan volledig op de hoogte zijn en/of zonder hun toestemming, welke vervolgens op potentieel schadelijke wijze kunnen worden gebruikt, bijvoorbeeld om de activiteiten van mensenrechtenverdedigers te onderdrukken, hun vrijheid van meningsuiting te ondermijnen en de uitkomst van verkiezingen en politieke besluitvorming te beïnvloeden; roept gegevensbedrijven op om mensenrechtenbeoordelingen uit te voeren; betreurt ondernemingsmodellen die gebaseerd zijn op mensenrechtenschendingen, en dringt erop aan dat de verzameling van persoonsgegevens overeenkomstig de regels inzake gegevensbescherming en de mensenrechten plaatsvindt; roept de internationale gemeenschap, met inbegrip van de EU en haar lidstaten, op om dringend doeltreffende wetgeving op dit gebied aan te scherpen en uit te voeren; 61. erkent dat terrorisme en radicalisering een acute bedreiging vormen voor de democratie en de mensenrechten en daardoor de samenleving schade berokkenen, en betreurt het feit dat de in 2017 gepleegde aanslagen vaak gericht waren tegen de personen of groepen die deze waarden juist belichamen; veroordeelt ten sterkste dat er in 2017 wereldwijd meer dan 1 000 terroristische aanslagen hebben plaatsgevonden die hebben geleid tot ongeveer 6 123 doden; steunt de inspanningen van de EU om terrorisme en radicalisering te voorkomen en te bestrijden, met inbegrip van EU-brede initiatieven en netwerken zoals het netwerk voor voorlichting over radicalisering, maar herhaalt dat alle maatregelen moeten voldoen aan de internationale wetgeving inzake mensenrechten; wijst erop dat onderwijs het beste instrument is om radicalisering aan te pakken; benadrukt de noodzaak om speciale aandacht en steun te geven aan slachtoffers van terrorisme, waaronder psychologische ondersteuning, individuele beoordeling van elk slachtoffer, rechtsbijstand, toegang tot de rechter, vertaling en vertolking, en algemene effectieve slachtofferhulpdiensten; benadrukt dat terrorismebestrijdingsstrategieën in overeenstemming moeten zijn met de rechtsstaat en de eerbiediging van de mensenrechten moeten waarborgen; beveelt aan dat bij samenwerking met derde landen op het gebied van terrorismebestrijding wordt voorzien in een grondige beoordeling van de risico's voor de fundamentele vrijheden en de mensenrechten, evenals in waarborgen in geval van schendingen; verzoekt de Commissie om de uitwisseling en coördinatie van informatie via haar kanalen en instanties te verbeteren om snel terroristische dreigingen te voorkomen en te identificeren en de verantwoordelijken ervoor te berechten; 62. herinnert eraan dat sancties een essentieel instrument zijn van het GBVB; vraagt de Raad met klem om te besluiten tot de in de EU-wetgeving voorziene sancties, indien dit nodig wordt geacht om de doelstellingen van het GBVB te verwezenlijken, in het bijzonder om de mensenrechten te beschermen en de democratie te consolideren en te ondersteunen, en daarbij ervoor te zorgen dat de sancties geen gevolgen voor de burgerbevolking hebben; vraagt deze sancties te richten tegen ambtenaren die zijn aangewezen als verantwoordelijk voor mensenrechtenschendingen om hen te straffen voor de door hen begane misdaden en schendingen; 63. is van mening dat sport een positieve rol kan spelen bij de bevordering van de mensenrechten; betreurt echter dat er een specifieke correlatie bestaat tussen bepaalde mensenrechtenschendingen en grote sportevenementen in organiserende landen of landen die hier kandidaat voor zijn; herinnert eraan dat het hier onder andere gaat om uitzettingen, het monddood maken van het maatschappelijk middenveld en mensenrechtenverdedigers, en de exploitatie van arbeiders bij de aanleg van grootschalige sportvoorzieningen; roept de EU op om een beleidskader op het niveau van de Unie voor sport en mensenrechten te ontwikkelen en banden aan te gaan met nationale sportfederaties, bedrijfsactoren en maatschappelijke organisaties inzake de modaliteiten van hun deelname aan dergelijke evenementen; roept internationale en nationale sportorganen en -organisaties en de organiserende landen van grote evenementen op zich te verbinden tot behoorlijk bestuur en de bescherming van de mensenrechten, waaronder arbeidsrechten, mediavrijheid en milieubescherming, anticorruptiemaatregelen uit te voeren in de aanloop naar en tijdens grote sportevenementen, en rechtsmiddelen te verschaffen voor alle mensenrechtenschendingen; is verheugd over het in november 2017 door de Internationale Arbeidsorganisatie genomen besluit om een zaak te sluiten over de behandeling van migrerende werknemers in het kader van de voorbereiding voor het FIFA Wereldkampioenschap van 2022; wijst op de overeenstemming over hervormingen die, indien ze effectief worden uitgevoerd, tot betere bescherming van werknemers zullen leiden; 64. dringt er bij de EU op aan doeltreffend en duurzaam beleid in te voeren om de wereldwijde klimaatverandering tegen te gaan; benadrukt dat klimaatverandering een van de belangrijkste oorzaken van de toenemende interne verplaatsingen en gedwongen migratie is; roept de internationale gemeenschap op met maatregelen te komen om klimaatverandering te bestrijden en de slachtoffers ervan te beschermen; merkt op dat in het kader van het buitenlands beleid van de EU capaciteiten moeten worden ontwikkeld om risico's op te volgen in verband met de klimaatverandering, waaronder crisispreventie en conflictgevoeligheid; is van mening dat consequente en snelle klimaatactie wezenlijk bijdraagt aan het voorkomen van sociale en economische risico's, maar ook veiligheidsrisico's, conflicten en instabiliteit, en uiteindelijk van hoge politieke, sociale en economische kosten; benadrukt daarom het belang van integratie van de klimaatdiplomatie in het EU-conflictpreventiebeleid, en van verbreding en aanpassing van de reikwijdte van EU-missies en -programma's in derde landen en conflictgebieden; benadrukt dan ook dat er snel beleidsmaatregelen ten uitvoer moeten worden gelegd waarmee de impact van de klimaatverandering overeenkomstig de Overeenkomst van Parijs kan worden beperkt; o o o 65. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad, de Commissie, de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid, de speciale vertegenwoordiger van de EU voor de mensenrechten, de regeringen en parlementen van de lidstaten, de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties, de secretaris-generaal van de Verenigde Naties, de voorzitter van de 70e Algemene Vergadering van de Verenigde Naties, de voorzitter van de Mensenrechtenraad van de Verenigde Naties, de hoge commissaris van de Verenigde Naties voor de mensenrechten en de hoofden van de EU‑delegaties. (Gewone wetgevingsprocedure: eerste lezing) [Amendement 1, tenzij anders bepaald] Voorstel voor een VERORDENING VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD tot oprichting van het Europees Defensiefonds (Voor de EER relevante tekst) HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE, Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 173, lid 3, artikel 182, lid 4, artikel 183 en artikel 188, tweede alinea, Gezien het voorstel van de Europese Commissie, Na toezending van het ontwerp van wetgevingshandeling aan de nationale parlementen, Gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité, Handelend volgens de gewone wetgevingsprocedure, Overwegende hetgeen volgt: (-1 bis) Defensie is een duidelijk voorbeeld van hoe meer effectiviteit kan worden bereikt door een aantal momenteel door de lidstaten uitgeoefende bevoegdheden en uitgevoerde acties en de daarmee corresponderende kredieten naar het Europese niveau over te hevelen, resulterend in een demonstratie van de Europese meerwaarde en in een beperking van de algehele last van overheidsuitgaven in de Unie. (-1 ter) De geopolitieke context van de Unie is de voorbije tien jaar drastisch veranderd. De situatie in de aangrenzende regio’s van Europa is instabiel en de Unie wordt geconfronteerd met een complexe en veeleisende omgeving waarin nieuwe dreigingen, zoals hybride en cyberaanvallen, in opmars zijn en traditioneler uitdagingen weer de kop opsteken. In deze context zijn de Europese burgers en hun politieke leiders het erover eens dat er meer gezamenlijk moet worden ondernomen op het gebied van defensie. 75 % van de Europeanen steunt een gemeenschappelijk defensie- en veiligheidsbeleid. In de Verklaring van Rome van 25 maart 2017 hebben de leiders van 27 lidstaten en van de Europese Raad, het Europees Parlement en de Commissie aangekondigd dat de Unie voornemens is haar gemeenschappelijke veiligheid en defensie te versterken en een meer concurrerende en geïntegreerde defensie-industrie te bevorderen. (1) In haar mededeling van 30 november 2016 over het op 30 november 2016 vastgestelde Europees defensieactieplan heeft de Commissie zich ertoe verbonden de gezamenlijke inspanningen van de lidstaten bij de ontwikkeling van technologische en industriële defensievermogens aan te vullen, te bevorderen en te consolideren om een antwoord te bieden op uitdagingen inzake veiligheid en om het concurrentievermogen, de innovatieve capaciteit en de efficiëntie van de Europese defensie-industrie te ondersteunen en een meer geïntegreerde defensiemarkt in Europa tot stand te brengen . Zij stelde met name voor een Europees Defensiefonds (het "fonds") op te richten om investeringen in gezamenlijk onderzoek en de gezamenlijke ontwikkeling van defensieproducten en -technologieën te ondersteunen en zo synergieën en kosteneffectiviteit te bevorderen, en om de gezamenlijke aankoop en het gezamenlijke onderhoud van defensie-uitrusting door de lidstaten te bevorderen. Het fonds zou een aanvulling vormen op de nationale financiering die reeds daartoe wordt gebruikt en moet lidstaten stimuleren om grensoverschrijdend samen te werken en meer te investeren in defensie. Uit het fonds zou steun worden verleend voor samenwerking tijdens de gehele cyclus van defensieproducten en -technologieën. (1 bis) De Commissie heeft op 7 juni 2017 een mededeling aangenomen tot oprichting van het Europees Defensiefonds. Hierin werd een aanpak in twee fasen voorgesteld: allereerst zijn er, voor het testen van de aanpak, initiële middelen voor zowel onderzoek als ontwikkeling beschikbaar gesteld in het kader van het meerjarig financieel kader 2014-2020 ("het MFK") met de aanneming van Verordening (EU) nr. 2018/1092 van het Europees Parlement en de Raad 2 ; ten tweede zou er, in het kader van het MFK 2021-2027, een specifiek fonds worden opgezet met meer financiering voor gezamenlijk onderzoek naar innovatieve defensieproducten en -technologieën en voor de volgende fasen in de ontwikkelingscyclus, waaronder de ontwikkeling van prototypen. Er moet een consequente en samenhangende aanpak tussen die twee stappen bestaan. (1 ter) De defensiesector gekenmerkt zich door toenemende kosten van defensiematerieel en door hoge kosten van onderzoek en ontwikkeling (O&amp;O), die de opzet van nieuwe defensieprogramma's belemmeren en rechtstreekse gevolgen hebben voor het concurrentie- en innovatievermogen van de industrie van de Unie. Vanwege de kostenstijgingen, de omvang van de eenmalige O&amp;O-uitgaven en de kleine series die op nationaal niveau kunnen worden aangekocht, bevindt de ontwikkeling van een nieuwe generatie grote defensiesystemen en van nieuwe defensietechnologieën zich steeds verder buiten het bereik van de afzonderlijke lidstaten. (1 quater) In zijn resolutie van 14 maart 2018 over "Het volgende MFK: voorbereiding van het standpunt van het Parlement ten aanzien van het MFK voor de periode na 2020" herhaalt het Europees Parlement zijn steun voor de oprichting van een Europese defensie-unie, met een specifiek onderzoeksprogramma op het gebied van defensie op Unie-niveau en een programma voor industriële ontwikkeling, met investeringen van de lidstaten, om overlappingen te vermijden en de strategische autonomie, alsook de efficiëntie, van de Europese defensie-industrie te vergroten. Er wordt ook herhaald dat een sterker en ambitieuzer Europa alleen kan worden verwezenlijkt als er meer financiële middelen voor worden vrijgemaakt, en aangedrongen op i) voortdurende ondersteuning in het kader van bestaand beleid, ii) verhoging van de middelen voor de vlaggenschipprogramma's van de Unie, en iii) terbeschikkingstelling van extra financiële middelen voor de bijkomende verantwoordelijkheden. (1 quinquies) De situatie van de defensiesector is nog verder verslechterd door aanzienlijke besparingen in de defensiebegrotingen in heel Europa gedurende de afgelopen tien jaar, wat met name gevolgen heeft gehad voor de uitgaven voor O&amp;O en materieel. Tussen 2006 en 2013 daalde het werkelijke niveau van defensie-uitgaven in de aan het EDA deelnemende lidstaten met 12 %. Overwegende dat defensiegerelateerde O&amp;O de basis vormt van de ontwikkeling van de toekomstige geavanceerde defensietechnologieën zijn dergelijke tendensen bijzonder zorgwekkend en vormen zij een ernstige uitdaging met betrekking tot het vermogen om het concurrentievermogen van de defensie-industrie van de Unie op de lange termijn op peil te houden. (1 sexies) Ondanks de wisselwerking tussen de toenemende kosten en de afnemende uitgaven zijn de defensiegerelateerde planning en de uitgaven aan O&amp;O en de aanbesteding van materiaal grotendeels op nationaal niveau gebleven, met een zeer beperkte samenwerking tussen de lidstaten voor wat betreft investeringen in defensiematerieel. Bovendien zien we dat, indien geïmplementeerd, slechts een klein aantal programma's daadwerkelijk bij de prioriteiten van de Unie op het vlak van capaciteit aansluit; in 2015 is amper 16 % van het materieel via gezamenlijke Europese overheidsopdrachten aangekocht, wat ver onder de gezamenlijke benchmark van 35 % ligt. (2) Het fonds zou bijdragen tot de totstandbrenging van een sterke, concurrerende en innovatieve industriële en technologische defensiebasis en hand in hand gaan met de initiatieven van de Unie met het oog op een meer geïntegreerde defensiemarkt, met name de twee in 2009 vastgestelde richtlijnen (3) betreffende overheidsopdrachten en overdrachten in de defensiesector binnen de EU. Het is daarom essentieel dat aan de belangrijkste wet- en regelgeving wordt voldaan, en met name dat de desbetreffende richtlijnen volledig ten uitvoer worden gelegd. Het fonds vormt de hoeksteen van een gezond beleid voor de Europese defensie-industrie. (3) Aan de hand van een geïntegreerde aanpak en om bij te dragen aan het versterken van het concurrentievermogen en de innovatiecapaciteit van de defensie-industrie van de Unie, moet een Europees Defensiefonds (hierna "het fonds") worden opgericht. Het fonds moet gericht zijn op het vergroten van het concurrentievermogen, de innovatie, de efficiëntie en de technologische en industriële autonomie van de defensie-industrie van de Unie; op die manier moet het bijdragen tot de strategische autonomie van de Unie door zowel in de onderzoeksfase als in de ontwikkelingsfase van defensieproducten en -technologieën de grensoverschrijdende samenwerking tussen lidstaten en tussen ondernemingen, onderzoekscentra, nationale overheden, internationale organisaties en universiteiten in heel de Unie te ondersteunen. Om tot meer innovatieve oplossingen en een open interne markt te komen, moet het fonds ondersteuning bieden aan de grensoverschrijdende deelname van kleine en middelgrote ondernemingen (kmo's) en middelgrote beursgenoteerde ondernemingen (midcaps) in de defensiesector. Om een open interne markt te bevorderen, moet het fonds bijdragen aan de intensivering van grensoverschrijdende samenwerking tussen juridische entiteiten, in het bijzonder de grensoverschrijdende deelname van kmo's en midcaps. (3 bis) De Europese veiligheid staat of valt met sterke en robuuste betrekkingen met strategische partners in heel de wereld en het programma moet het concurrentievermogen van de Europese defensie-industrie vergroten door het verder versterken van partnerschappen middels O&amp;O, hetgeen goed is voor Europa's strategische capaciteit en vermogens. (4) De onderzoeksfase is een cruciaal onderdeel aangezien zij bepalend is voor zowel het vermogen als de autonomie van de Europese industrie om producten te ontwikkelen evenals voor de onafhankelijkheid van lidstaten als eindgebruikers van defensietoepassingen. De onderzoeksfase in het kader van de ontwikkeling van defensievermogens kan significante risico's inhouden, met name in geval van lage maturiteit en disruptie van technologieën. Ook aan de ontwikkelingsfase, die volgt op de onderzoeksfase en de technologische fase, zijn aanzienlijke risico's en kosten verbonden die de verdere benutting van onderzoeksresultaten belemmeren en het concurrentievermogen en de innovatie van de defensie-industrie van de Unie aantasten. Het fonds dient het verband tussen de O&amp;O-fasen van defensieproducten en ‑technologieën te versterken om de "vallei des doods" te overbruggen. (5) Het fonds mag geen ondersteuning bieden aan zuiver fundamenteel onderzoek, dat in plaats daarvan uit andere stelsels moet worden gefinancierd, maar kan worden aangewend voor defensiegericht fundamenteel onderzoek dat mogelijk als basis kan dienen voor het oplossen van erkende of verwachte problemen of mogelijkheden. (6) Het fonds kan zowel ondersteuning bieden aan acties gericht op nieuwe producten en technologieën als aan acties voor de modernisering van bestaande producten en technologieën, voor zover het gebruik van reeds bestaande informatie die nodig is om de actie voor de modernisering te kunnen uitvoeren, niet is onderworpen aan beperkingen door niet-geassocieerde derde landen of entiteiten uit niet-geassocieerde derde landen. Wanneer juridische entiteiten een aanvraag tot Uniefinanciering indienen, moeten zij worden verplicht informatie te verstrekken waaruit blijkt dat er geen sprake is van beperkingen. Indien dergelijke informatie ontbreekt, mag geen Uniefinanciering worden verstrekt. (6 bis) Het fonds moet adequate steun bieden voor O&amp;O-acties op het gebied van disruptieve technologieën voor defensie. Aangezien disruptieve technologieën gebaseerd kunnen zijn op concepten of ideeën die afkomstig zijn van niet-traditionele actoren op het gebied van defensie-O&amp;O dient het fonds voldoende flexibiliteit te bieden bij het raadplegen van belanghebbenden, alsook bij de financiering en het beheer van acties. (7) Opdat bij de uitvoering van deze verordening de internationale verbintenissen van de Unie en haar lidstaten worden geëerbiedigd, mag het fonds geen financiering verstrekken aan acties met betrekking tot producten of technologieën waarvan het gebruik, de ontwikkeling of de productie krachtens het internationaal recht verboden is. In dit verband dient de subsidiabiliteit van acties met het oog op nieuwe defensieproducten of -technologieën, zoals die welke specifiek zijn ontworpen om dodelijke aanvallen uit te voeren zonder menselijke controle over het besluit om tot de aanval over te gaan, eveneens te worden onderworpen aan ontwikkelingen in het internationaal recht. (7 bis) Met betrekking tot de uitvoer van producten die het resultaat zouden zijn van O&amp;O-acties van het programma dient bijzondere aandacht te worden besteed aan artikel 7, lid 1, van het VN-wapenhandelsverdrag van 2013, waarin wordt bepaald dat, ook als de uitvoer niet verboden is, elke uitvoerende staat die partij bij het verdrag is op neutrale en niet-discriminerende wijze, rekening houdend met relevante factoren, moet vaststellen in hoeverre de conventionele wapens of producten: a) zou kunnen bijdragen aan of ten koste kunnen gaan van de vrede en veiligheid, of b) zou kunnen worden gebruikt om i) een ernstige schending van het internationaal humanitair recht te plegen of bevorderen, ii) een ernstige schending van het internationaal recht van de rechten van de mens te plegen of bevorderen, iii) een daad te plegen of bevorderen die een misdrijf vormt als bedoeld in internationale verdragen of protocollen inzake terrorisme waar de uitvoerende staat partij bij is, of iv) een daad te plegen of bevorderen die een misdrijf vormt als bedoeld in internationale verdragen of protocollen inzake internationale georganiseerde misdaad waar de uitvoerende staat partij bij is. (8) De moeilijkheden bij het overeenkomen van geconsolideerde defensievermogensvereisten en gemeenschappelijke technische specificaties of normen belemmeren de samenwerking tussen lidstaten en tussen juridische entiteiten in verschillende lidstaten. Het ontbreken van dergelijke vereisten, specificaties en normen heeft geleid tot meer versnippering van de defensiesector, technische complexiteit, vertragingen , ▌hogere kosten , het onnodig dupliceren van capaciteiten , evenals een verminderde interoperabiliteit. Een akkoord over gemeenschappelijke technische specificaties moet een voorwaarde zijn voor acties die een hogere mate van technologische paraatheid vereisen. Activiteiten van lidstaten die gericht zijn op de bevordering van interoperabiliteit en die leiden tot de vaststelling van gemeenschappelijke defensievermogensvereisten en ondersteuning bieden aan de uitvoering van studies en acties die de vaststelling van gemeenschappelijke technische specificaties of normen ondersteunen, moeten eveneens in aanmerking komen voor financiering uit het fonds , met als doel te verhinderen dat verschillen in specificaties en normen de interoperabiliteit ondermijnen . (9) Aangezien het fonds het concurrentievermogen , de efficiëntie, de industriële autonomie en de innovatie van de defensie-industrie van de Unie beoogt te ondersteunen door gezamenlijk defensieonderzoek en gezamenlijke technologische activiteiten te bevorderen en aan te vullen en de risico's van de ontwikkelingsfase van samenwerkingsprojecten te ondervangen, moeten acties met het oog op O&amp;O van een defensieproduct of -technologie in aanmerking moeten komen voor steun uit het fonds. Hetzelfde geldt voor het moderniseren van bestaande defensieproducten en -technologieën, met inbegrip van de interoperabiliteit daarvan. (10) Aangezien het fonds met name gericht is op sterkere samenwerking tussen juridische entiteiten en lidstaten in heel Europa, kunnen acties alleen in aanmerking komen voor financiering mits zij worden uitgevoerd door een samenwerkingsverband binnen een consortium van ten minste drie juridische entiteiten die zijn gevestigd in ten minste drie verschillende lidstaten. Elke bijkomende juridische entiteit die in het consortium participeert, mag in een geassocieerd land gevestigd zijn. Bij elk soort samenwerking geldt dat de in lidstaten gevestigde juridische entiteiten binnen het consortium de meerderheid moeten vormen. Ten minste drie van die subsidiabele juridische entiteiten die gevestigd zijn in ten minste twee verschillende lidstaten en/of geassocieerde landen, mogen niet direct of indirect onder ▌zeggenschap van dezelfde entiteit staan, noch mogen zij onder zeggenschap van elkaar staan. Om de samenwerking tussen de lidstaten te stimuleren, kan het fonds gezamenlijke precommerciële inkoop ondersteunen. (11) Krachtens [verwijzing indien nodig actualiseren op basis van een nieuw besluit over de LGO's: artikel 94 van Besluit 2013/755/EU van de Raad (4) ] dienen in landen en gebieden overzee (LGO's) gevestigde entiteiten in aanmerking te komen voor financiering, overeenkomstig de voorschriften en doelstellingen van het fonds en eventuele regelingen die van toepassing zijn op de lidstaat waarmee de LGO banden heeft. (12) Aangezien het fonds tot doel heeft het concurrentievermogen, de efficiëntie en de autonomie van de defensie-industrie van de Unie te versterken, mogen in beginsel alleen in de Unie of geassocieerde landen gevestigde entiteiten die niet onder zeggenschap van niet-geassocieerde derde landen of entiteiten uit niet-geassocieerde derde landen staan, voor steun in aanmerking komen. Bovendien moeten de infrastructuur, faciliteiten, activa en middelen die ontvangers en hun subcontractanten voor uit het fonds gefinancierde acties gebruiken, zich ▌op het grondgebied van de Unie of van geassocieerde derde landen bevinden, teneinde de bescherming van de wezenlijke veiligheids- en defensiebelangen van de Unie en de lidstaten te waarborgen. (13) Voor zover dit nodig is om de doelstellingen van de actie te bereiken, moet in bepaalde omstandigheden kunnen worden afgeweken van het beginsel dat ontvangers en hun subcontractanten niet onder zeggenschap van niet-geassocieerde derde landen of entiteiten uit niet-geassocieerde derde landen mogen staan. Zo kunnen in de Unie gevestigde juridische entiteiten die onder zeggenschap van een niet-geassocieerd derde land of een entiteit uit een niet-geassocieerd derde land staan, voor financiering in aanmerking komen indien aan relevante en strenge voorwaarden met betrekking tot de veiligheids- en defensiebelangen van de Unie en haar lidstaten is voldaan. De deelname van dergelijke entiteiten mag niet in strijd zijn met de doelstellingen van het fonds. Aanvragers moeten alle relevante informatie over bij de actie te gebruiken infrastructuur, faciliteiten, activa en middelen verstrekken. Er mag in geen geval ontheffing worden verleend aan aanvragers of entiteiten uit niet-geassocieerde derde landen waarvoor beperkende maatregelen van de Unie gelden. (14) Indien een consortium wenst deel te nemen aan een actie die in aanmerking komt voor financiering en de financiële bijstand van de Unie in de vorm van een subsidie zal worden verstrekt, dient het consortium een van zijn leden te benoemen tot coördinator die zal optreden als voornaamste contactpersoon. (15) Indien een door het fonds gesteunde ontwikkelingsactie wordt beheerd door een door de lidstaten of geassocieerde landen benoemde projectbeheerder, moet de Commissie de projectbeheerder eerst raadplegen voordat zij overgaat tot betaling aan de ontvanger, zodat de projectbeheerder kan waarborgen dat de ontvangers zich aan de desbetreffende termijnen houden. ▌De projectbeheerder moet de Commissie zijn opmerkingen over de voortgang van de actie meedelen zodat de Commissie kan bevestigen of aan de voorwaarden om tot betaling over te gaan, is voldaan. (16) Om te waarborgen dat de gefinancierde acties financieel levensvatbaar zijn, moeten de begunstigden aantonen dat de kosten van de actie die niet in aanmerking komen voor Uniefinanciering, door andere financieringsmiddelen worden gedekt. (17) De lidstaten moeten verschillende soorten financiële regelingen tot hun beschikking hebben voor de gezamenlijke ontwikkeling en verwerving van defensievermogens. Het door de Commissie ontwikkelde financieel instrumentarium moet voorzien in verschillende soorten regelingen die lidstaten kunnen gebruiken om het hoofd te bieden aan uitdagingen voor gezamenlijke ontwikkeling en aanbesteding vanuit financieringsoogpunt. De toepassing van dergelijke financiële regelingen kan verder bijdragen tot het opzetten van gezamenlijke en grensoverschrijdende defensieprojecten , overlappingen helpen voorkomen en de efficiëntie van defensie-uitgaven verhogen, onder meer voor projecten die door het Europees Defensiefonds worden ondersteund. (18) De specifieke kenmerken van de defensie-industrie, waar de vraag nagenoeg uitsluitend afkomstig is van de lidstaten en geassocieerde landen, die ook de zeggenschap hebben over alle aankopen van defensiegerelateerde producten en technologieën, met inbegrip van de uitvoer, maken dat de werking van de defensiesector uniek is en niet onderworpen is aan de gebruikelijke regels en bedrijfsmodellen van traditionelere markten. De industrie kan bijgevolg geen zelfgefinancierde O&amp;O-projecten opzetten, en doorgaans worden alle O&amp;O-kosten volledig door de lidstaten en geassocieerde landen gefinancierd. Ter verwezenlijking van de doelstellingen van het fonds, met name het stimuleren van de samenwerking tussen ondernemingen uit verschillende lidstaten en geassocieerde landen, en rekening houdend met de specifieke kenmerken van de defensiesector, moeten alle subsidiabele kosten voor acties die vóór de ontwikkelings- of prototypefase plaatsvinden volledig worden gedekt. (19) De prototypefase is een cruciale fase waarin de lidstaten of geassocieerde landen doorgaans over hun geconsolideerde investering beslissen en het proces voor de aankoop van hun toekomstige defensieproducten of -technologieën opstarten. Om die reden is het in die specifieke fase dat lidstaten en geassocieerde landen afspraken maken over de nodige toezeggingen, onder meer aangaande de kostendeling en het eigenaarschap van het project. Om de geloofwaardigheid van hun toezegging te waarborgen, mag de financiële bijstand van de Unie uit hoofde van het fonds normaal gezien niet meer dan 20 % van de subsidiabele kosten bedragen. (20) Voor acties na de prototypefase moet in financiering tot 80 % worden voorzien. Dergelijke acties, die dichter bij de voltooiing van het product en de technologie plaatsvinden, kunnen nog steeds aanzienlijke kosten inhouden. (21) Belanghebbenden in de defensiesector worden geconfronteerd met specifieke indirecte kosten, zoals kosten voor beveiliging. Daarnaast werken belanghebbenden in een specifieke markt waar ze, indien er geen vraag is aan de afnemerszijde, de kosten voor O&amp;O niet kunnen recupereren zoals het geval is in de civiele sector. Daarom is het gerechtvaardigd te voorzien in een vast percentage van 25 %, net als in de mogelijkheid om ▌indirecte kosten in rekening te brengen die overeenkomstig de gebruikelijke kostenberekeningsmethoden van begunstigden zijn berekend, als die methoden door hun nationale autoriteiten onder vergelijkbare financieringsstelsels zijn aanvaard en aan de Commissie zijn meegedeeld. ▌ (21 bis) Projecten met de grensoverschrijdende deelname van kmo's en midcaps dragen bij aan het openstellen van de toeleveringsketens en de verwezenlijking van de doelstellingen van het fonds. Dergelijke acties dienen daarom in aanmerking te komen voor een hoger financieringspercentage dat ten goede komt aan alle entiteiten die aan het consortium deelnemen. (22) Om ervoor te zorgen dat de gefinancierde acties zullen bijdragen tot het concurrentievermogen en de efficiëntie van de Europese defensie-industrie, is het van belang dat de lidstaten reeds voornemens zijn het eindproduct gezamenlijk aan te schaffen of de technologie gezamenlijk te gebruiken, met name via gezamenlijke grensoverschrijdende aanbestedingen, waarbij lidstaten hun aanbestedingsprocedures gezamenlijk opzetten, met name door gebruik te maken van een aankoopcentrale. Aangezien de ministeries van defensie van de lidstaten de enige klanten zijn en de defensie-industrieën de enige leveranciers van defensieproducten moeten de ministeries van defensie van de lidstaten, teneinde de aanbestedingen te vergemakkelijken, bij het project worden betrokken vanaf de vaststelling van de technische specificaties tot de afronding ervan. (22 bis) Teneinde het hoofd te bieden aan de toegenomen instabiliteit en conflicten in de buurlanden, alsook aan nieuwe veiligheids- en geopolitieke dreigingen, moeten de lidstaten en de Unie hun investeringsbeslissingen op elkaar afstemmen, wat de gemeenschappelijke vaststelling van dreigingen, behoeften en prioriteiten vergt, waaronder de verwachte militaire capaciteitsbehoeften, die vastgesteld kunnen worden door middel van procedures als het vermogensontwikkelingsplan (CDP). (23) De bevordering van innovatie en technologische ontwikkeling in de defensie-industrie van de Unie moet stroken met de veiligheids- en defensiebelangen van de Unie. Dienovereenkomstig moet de bijdrage die een actie levert aan die belangen en aan de onderzoeks- en vermogensprioriteiten op defensiegebied die gemeenschappelijk door de lidstaten zijn overeengekomen, een toekenningscriterium zijn voor financiering. Binnen de Unie worden tekortkomingen in gemeenschappelijk defensieonderzoek en ‑vermogen geïdentificeerd in het kader van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid (GVDB), met name via de overkoepelende strategische onderzoeksagenda en het CDP, waaronder de "strategic context cases" van het CDP . Andere Unieprocedures, zoals de gecoördineerde jaarlijkse evaluatie inzake defensie en de permanente gestructureerde samenwerking, zullen de uitvoering van relevante prioriteiten ondersteunen door kansen voor versterkte samenwerking te identificeren en te benutten teneinde het ambitieniveau van de EU inzake veiligheid en defensie te realiseren. In voorkomend geval moeten ook regionale en internationale prioriteiten, onder meer in de context van de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie, in aanmerking worden genomen, indien zij in overeenstemming zijn met de prioriteiten van de Unie en geen lidstaat of geassocieerd land beletten om deel te nemen, daarbij tevens voor ogen houdend dat onnodige overlappingen moeten worden vermeden. (24) Subsidiabele acties die worden ontwikkeld in het institutionele kader van de permanente gestructureerde samenwerking (PESCO) in de Unie, moeten continu zorgen voor een betere samenwerking tussen juridische entiteiten in verschillende lidstaten en derhalve rechtstreeks bijdragen aan de doelstellingen van het fonds. Na selectie moeten die acties dus in aanmerking komen voor een verhoogd financieringspercentage. (24 bis) Binnen het fonds moet rekening worden gehouden met het actieplan voor militaire mobiliteit in het kader van de financieringsfaciliteit voor Europese verbindingen, de Europese vredesfaciliteit ter ondersteuning van, onder andere, de GBVB/GVDB-missies, en de inspanningen om hybride dreigingen tegen te gaan, die samen met het CDP, de CARD en de PESCO helpen om de vermogensplanning, productontwikkeling, aanbestedingen en operaties te coördineren. (25) De Commissie zal rekening houden met de andere uit hoofde van het kaderprogramma Horizon Europa gefinancierde activiteiten om onnodige overlappingen te vermijden , kruisbestuiving en synergie tussen civiel en defensieonderzoek te waarborgen , en ervoor te zorgen dat Horizon Europa een louter civiel onderzoeksprogramma blijft . (26) Cyberbeveiliging en cyberdefensie vormen alsmaar grotere uitdagingen en de Commissie en de hoge vertegenwoordiger hebben de noodzaak erkend om synergieën tot stand te brengen tussen cyberdefensieacties binnen het toepassingsgebied van het fonds en initiatieven van de Unie op het gebied van cyberbeveiliging, zoals aangekondigd in de gezamenlijke mededeling over cyberbeveiliging. Met name het op te richten Europees onderzoeks- en kenniscentrum voor cyberbeveiliging moet zoeken naar synergieën tussen de civiele en defensiegerelateerde aspecten van cyberbeveiliging. Het zou actieve ondersteuning kunnen bieden aan de lidstaten en andere relevante actoren door advies te verlenen, deskundigheid te delen en samenwerking te bevorderen met betrekking tot projecten en acties, evenals op verzoek van lidstaten optreden als projectbeheerder in het kader van het Europees Defensiefonds. (27) Er moet voor een geïntegreerde aanpak worden gezorgd door het samenvoegen van activiteiten uit hoofde van de door de Commissie opgezette voorbereidende actie inzake defensieonderzoek in de zin van artikel [58, lid 2, onder b),] van Verordening (EU, Euratom) 2018/… van het Europees Parlement en de Raad (het Financieel Reglement) en het industrieel ontwikkelingsprogramma voor de Europese defensie, dat is opgericht bij Verordening (EG) nr. … van het Europees Parlement en de Raad, om de voorwaarden voor deelname te harmoniseren, om een meer coherente reeks instrumenten te creëren, om innovatie, samenwerking en economische voordelen te stimuleren, en daarbij onnodige overlappingen en versnippering te vermijden. Met deze geïntegreerde aanpak zou het fonds ook bijdragen tot een betere exploitatie van de resultaten van defensieonderzoek en zo de kloof tussen O&amp;O overbruggen, rekening houdend met de eigenheden van de defensiesector, en alle vormen van innovatie bevorderen , en in de mate waarin eventuele positieve overloopeffecten in de civiele wereld te verwachten vallen , zo ook disruptieve innovatie, waar eventuele mislukkingen moeten worden aanvaard. (28) De beleidsdoelstellingen van dit fonds worden ook nagestreefd aan de hand van financiële instrumenten en begrotingsgaranties in het kader van het of de beleidsonderdelen [...] van het InvestEU-fonds. (29) De financiële steun moet worden gebruikt om op evenredige wijze marktfalen of suboptimale investeringssituaties aan te pakken, en de acties mogen particuliere financiering niet overlappen of verdringen noch de mededinging op de interne markt verstoren. De acties moeten een duidelijke Europese toegevoegde waarde hebben. (30) De soorten financiering en de uitvoeringsmethoden in het kader van deze verordening moeten worden gekozen op basis van de mogelijkheden die zij bieden voor het verwezenlijken van de specifieke doelstellingen van de acties en voor het behalen van resultaten, met name rekening houdend met de kosten van controles, de administratieve lasten en het verwachte risico van niet-naleving. Daarbij moet het gebruik van vaste bedragen, vaste percentages en eenheidskosten worden overwogen, evenals van financiering die niet gekoppeld is aan kosten, zoals bedoeld in artikel [125, lid 1,] van het Financieel Reglement. (31) De Commissie moet jaarlijkse of meerjarige werkprogramma's opstellen die aansluiten op de doelstellingen van het fonds. De werkprogramma's moeten rekening houden met de eerste ervaringen die zijn opgedaan bij de uitvoering van het industrieel ontwikkelingsprogramma voor de Europese defensie, het proefproject en de voorbereidende actie inzake defensie-onderzoek. ▌ (32) Teneinde uniforme voorwaarden voor de uitvoering van de onderhavige verordening te waarborgen, moeten aan de Commissie uitvoeringsbevoegdheden worden toegekend met betrekking tot de vaststelling van het werkprogramma en voor het toekennen van de financiering aan de geselecteerde ontwikkelingsacties. In het bijzonder moet bij de uitvoering van ontwikkelingsacties rekening worden gehouden met de specifieke kenmerken van de defensiesector, met name het feit dat de lidstaten en/of geassocieerde landen verantwoordelijk zijn voor het plannings- en aankoopproces. Die uitvoeringsbevoegdheden moeten worden uitgeoefend overeenkomstig Verordening (EU) [nr. 182/2011 van het Europees Parlement en de Raad] (5) . (33) Ter ondersteuning van een open interne markt moet de grensoverschrijdende deelname van kmo's en midcaps, hetzij als leden van een consortium, hetzij als subcontractanten, eveneens worden aangemoedigd. Het werkprogramma moet waarborgen dat een geloofwaardig aandeel van het totale budget wordt toegewezen aan acties die grensoverschrijdende participatie van kmo's en midcaps mogelijk maken. (34) De Commissie moet ernaar streven de dialoog met het Europees Parlement, de lidstaten en de industrie op gang te houden om het welslagen van het fonds te waarborgen door middel van de impact ervan op de defensie-industrie . (35) In deze verordening worden voor het Europees Defensiefonds de financiële middelen vastgelegd die voor het Europees Parlement en de Raad in de loop van de jaarlijkse begrotingsprocedure het voornaamste referentiebedrag vormen in de zin van [het nieuwe interinstitutioneel akkoord] tussen het Europees Parlement, de Raad en de Commissie betreffende de begrotingsdiscipline, de samenwerking in begrotingszaken en een goed financieel beheer (6) . De Commissie moet ervoor zorgen dat de administratieve procedures zo eenvoudig mogelijk worden gehouden en minimale aanvullende kosten met zich meebrengen. (36) Tenzij anders aangegeven, is het Financieel Reglement op dit fonds van toepassing. Zij bevat regels voor de uitvoering van de Uniebegroting, daaronder begrepen regels voor subsidies, prijzen, aanbestedingen, financiële bijstand, financieringsinstrumenten en begrotingsgaranties. (37) De horizontale financiële regels die het Europees Parlement en de Raad op grond van artikel 322 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie hebben vastgesteld, zijn op deze verordening van toepassing. Deze regels zijn neergelegd in het Financieel Reglement en bepalen met name de procedure voor het opstellen en uitvoeren van de begroting door middel van subsidies, aanbestedingen, prijzen, indirecte uitvoering, en voorzien in controles op de verantwoordelijkheid van financiële actoren. De op basis van artikel 322 VWEU vastgestelde regels hebben ook betrekking op de bescherming van de begroting van de Unie in geval van algemene tekortkomingen ten aanzien van de rechtsstaat in de lidstaten, aangezien de eerbiediging van de rechtsstaat een essentiële basisvoorwaarde is voor een goed financieel beheer en effectieve EU-financiering. (38) Overeenkomstig het Financieel Reglement, Verordening (EU, Euratom) nr. 883/2013 van het Europees Parlement en de Raad (7) , Verordening (EG, Euratom) nr. 2988/95 van de Raad (8) , Verordening (Euratom, EG) nr. 2185/96 van de Raad (9) en Verordening (EU) 2017/1939 van de Raad (10) moeten de financiële belangen van de Unie worden beschermd door evenredige maatregelen, daaronder begrepen voorkoming, opsporing, correctie en onderzoek van onregelmatigheden en fraude, terugvordering van verloren gegane, onverschuldigd betaalde of onjuist bestede financiële middelen alsmede, in voorkomend geval, oplegging van administratieve sancties. In het bijzonder kan het Europees Bureau voor fraudebestrijding (OLAF) overeenkomstig Verordening (EU, Euratom) nr. 883/2013 en Verordening (Euratom, EG) nr. 2185/96 administratieve onderzoeken, daaronder begrepen controles en verificaties ter plaatse, uitvoeren om vast te stellen of er sprake is van fraude, corruptie of andere onwettige activiteiten waardoor de financiële belangen van de Unie worden geschaad. Overeenkomstig Verordening (EU) 2017/1939 kan het Europees Openbaar Ministerie (EOM) overgaan tot onderzoek en vervolging van fraude en andere strafbare feiten waardoor de financiële belangen van de Unie worden geschaad in de zin van Richtlijn (EU) 2017/1371 van het Europees Parlement en de Raad (11) . Personen of entiteiten die middelen van de Unie ontvangen, moeten overeenkomstig het Financieel Reglement ten volle meewerken aan de bescherming van de financiële belangen van de Unie, de nodige rechten en toegang verlenen aan de Commissie, OLAF, het EOM en de Europese Rekenkamer alsmede ervoor zorgen dat derden die betrokken zijn bij de uitvoering van middelen van de Unie gelijkwaardige rechten verlenen. (39) Derde landen die lidstaat zijn van de Europese Economische Ruimte (EER) kunnen deelnemen aan Unieprogramma's in het kader van de samenwerking binnen de EER-overeenkomst, die in de uitvoering van programma's bij een besluit uit hoofde van die overeenkomst voorziet. Er moet een specifieke bepaling in deze verordening worden opgenomen ter verlening van de nodige rechten en toegang aan de bevoegde ordonnateur, het Europees Bureau voor fraudebestrijding (OLAF) en de Europese Rekenkamer zodat zij hun respectieve bevoegdheden ten volle kunnen uitoefenen. (40) Overeenkomstig de punten 22 en 23 van het Interinstitutioneel Akkoord van 13 april 2016 over beter wetgeven moet deze verordening worden geëvalueerd op basis van via specifieke monitoringvoorschriften verzamelde informatie, met vermijding van overregulering en administratieve lasten, in het bijzonder voor de lidstaten. Deze voorschriften kunnen indien noodzakelijk meetbare indicatoren inhouden als basis om de effecten van de verordening op het terrein te evalueren. De Commissie moet uiterlijk vier jaar nadat met de uitvoering van het fonds is begonnen alsmede aan het einde van de uitvoeringsperiode van het fonds respectievelijk een tussentijdse evaluatie en eindevaluatie uitvoeren waarin zij de financiële activiteiten vanuit het oogpunt van de resultaten van de financiële uitvoering en, voor zover op dat moment mogelijk, de resultaten en het effect onderzoekt. In die verslagen moet eveneens een analyse worden verricht van de grensoverschrijdende deelname van kmo's en midcaps aan projecten die door het fonds worden ondersteund, alsmede van de deelname van kmo's en midcaps aan de mondiale waardeketen , en moet eveneens informatie worden opgenomen over de landen van herkomst van de begunstigden, over het aantal bij afzonderlijke projecten betrokken landen en, waar mogelijk, over de verdeling van de gegenereerde intellectuele-eigendomsrechten . De Commissie kan ook wijzigingen van deze verordening voorstellen om te reageren op mogelijke ontwikkelingen tijdens de uitvoering van het fonds. (41) Gezien het belang van de strijd tegen klimaatverandering en in overeenstemming met de toezeggingen van de Unie om de Overeenkomst van Parijs en de duurzameontwikkelingsdoelstellingen van de Verenigde Naties uit te voeren, zal dit fonds bijdragen aan de mainstreaming van klimaatactie in de beleidsdomeinen van de Unie en aan het algemene streven dat 25 % van de EU-begrotingsuitgaven klimaatdoelstellingen ondersteunen. Bij de voorbereiding en de uitvoering van het fonds zullen relevante acties worden vastgesteld en bij de tussentijdse evaluatie zullen deze opnieuw worden beoordeeld. (42) Aangezien het fonds enkel de O&amp;O-fasen van defensieproducten en -technologieën ondersteunt, mag de Unie ▌niet over eigendomsrechten of intellectuele-eigendomsrechten beschikken op producten of technologieën die uit de gefinancierde acties voortkomen, tenzij de bijstand van de Unie wordt verstrekt via een overheidsopdracht. In het geval van onderzoeksacties moeten belanghebbende lidstaten en geassocieerde landen echter de mogelijkheid hebben om de resultaten van gefinancierde actie te gebruiken en deel te nemen in verdere gezamenlijke ontwikkeling, en om die reden moeten afwijkingen van dat beginsel worden toegestaan. (43) De financiële steun van de Unie moet hand in hand gaan met de volledige en correcte tenuitvoerlegging van Richtlijn 2009/43/EG van het Europees Parlement en de Raad (12) voor wat betreft de overdracht van defensiegerelateerde producten binnen de Unie, en mag geen invloed hebben op de uitvoer van producten, apparatuur of technologieën. (43 bis) Entiteiten die door een rechtbank schuldig zijn bevonden aan een strafbaar feit, zoals, maar niet beperkt tot, het omkopen van een ambtenaar of het schenden van beperkende EU-maatregelen, mogen niet voor financiering in aanmerking komen. De Commissie kan besluiten dat een dergelijke entiteit, of een entiteit waarvan het kaderpersoneel schuldig is bevonden, gedurende een periode van minstens 36 maanden na de veroordeling geen financiering mag aanvragen. De Commissie houdt een openbaar toegankelijke gegevensbank bij van alle ondernemingen die geen financiering mogen aanvragen. Wanneer tegen een entiteit een geloofwaardig en relevant onderzoek voor een strafbaar feit loopt, moet de Commissie zich het recht voorbehouden om de uitkomst van het onderzoek af te wachten alvorens financiering toe te kennen. [Am. 4] (43 ter) Het fonds moet de beste praktijken van de industrie op het gebied van corporate governance en aanbestedingen ondersteunen. Hierbij moet onder andere anoniem en vertrouwelijk klokkenluiden mogelijk zijn via meldpunten die door derden worden beheerd en met procedures om vergelding te voorkomen. Deze normen voor corporate governance moeten worden weerspiegeld in de toekenningsprocedure, met als doel de normen voor verantwoord ondernemen in de Europese defensiesector te verhogen. [Am. 5] (44) Het gebruik van gevoelige achtergrondinformatie of toegang door onbevoegden tot gevoelige resultaten die door onderzoeksprojecten zijn gegenereerd, kunnen een negatief effect hebben op de belangen van de Unie of van één of meer van haar lidstaten. De behandeling van vertrouwelijke gegevens en gerubriceerde informatie moet dus worden onderworpen aan het relevante Unierecht, inclusief de interne regels van de instellingen, zoals Besluit (EU, Euratom) 2015/444 van de Commissie (13) . (45) Om deze verordening te kunnen aanvullen of wijzigen, moet aan de Commissie de bevoegdheid worden overgedragen om overeenkomstig artikel 290 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie handelingen vast te stellen met betrekking tot de toekenning van financiering aan ontwikkelingsacties, en de vaststelling van de werkprogramma's en de indicatoren van de effecttrajecten. Het is van bijzonder belang dat de Commissie bij haar voorbereidende werkzaamheden tot passende raadplegingen overgaat, onder meer op deskundigenniveau, en dat die raadplegingen worden verricht overeenkomstig de beginselen die zijn vastgelegd in het interinstitutioneel akkoord over beter wetgeven van 13 april 2016. Met name om te zorgen voor gelijke deelname aan de voorbereiding van gedelegeerde handelingen ontvangen het Europees Parlement en de Raad alle documenten op hetzelfde tijdstip als de deskundigen van de lidstaten, en hebben hun deskundigen systematisch toegang tot de vergaderingen van de deskundigengroepen van de Commissie die zich bezighouden met de voorbereiding van de gedelegeerde handelingen. (46) De Commissie moet het fonds beheren met inachtneming van de vereisten inzake geheimhouding en beveiliging, met name inzake gerubriceerde informatie en gevoelige informatie. (46 bis) Ondernemingen moeten zich, wanneer zij voorstellen doen voor nieuwe defensieproducten of -technologieën, of voorstellen om bestaande defensieproducten of -technologieën op andere wijze in te zetten, aan de toepasselijke wetgeving houden. Indien er geen toepasselijke wetgeving voorhanden is, moeten zij zich ertoe verbinden om een reeks universele ethische beginselen eerbiedigen met betrekking tot de grondrechten, het welzijn van de mens, de bescherming van het menselijk genoom, de behandeling van dieren, het behoud van de natuur, de bescherming van cultureel erfgoed, en gelijke toegang tot gemeenschappelijke natuurlijke rijkdommen, met inbegrip van de ruimte en cyberspace. De Commissie moet ervoor zorgen dat voorstellen systematisch worden gescreend om na te gaan welke acties aanleiding geven tot ernstige ethische kwesties en om deze aan een ethische beoordeling te onderwerpen. Voor acties die ethisch niet aanvaardbaar zijn, mag geen EU-financiering worden verstrekt. (46 ter) De Raad moet ernaar streven vóór [31 december 2020] een besluit vast te stellen betreffende het gebruik van gewapende onbemande luchtvaartuigen. Zolang dat besluit nog niet in werking is getreden, wordt geen financiering verstrekt voor de ontwikkeling van gewapende onbemande luchtvaartuigen. HEBBEN DE VOLGENDE VERORDENING VASTGESTELD: TITEL I GEMEENSCHAPPELIJKE BEPALINGEN VAN TOEPASSING OP ONDERZOEK EN ONTWIKKELING HOOFDSTUK I ALGEMENE BEPALINGEN Artikel 1 Onderwerp Bij deze verordening wordt het Europees Defensiefonds ("het fonds") vastgesteld. In deze verordening worden de doelstellingen van het fonds, de begroting voor de periode 2021-2027, de vormen van financiering door de Unie en de regels voor het verstrekken van die financiering vastgelegd. Artikel 2 Definities Voor de toepassing van deze verordening wordt verstaan onder: ▌ 2) "zeggenschap": het vermogen om via een of meer intermediaire juridische entiteiten direct of indirect beslissende invloed op een juridische entiteit uit te oefenen; 3) "ontwikkelingsactie": elke actie die voornamelijk bestaat uit defensiegerichte activiteiten in de ontwikkelingsfase, met betrekking tot nieuwe producten of technologieën of het moderniseren van bestaande producten en technologieën, met uitzondering van de productie of het gebruik van wapens; 4) "disruptieve technologie voor defensie": een technologie waarvan de toepassing de concepten en de uitvoering van defensieactiviteiten ingrijpend kan veranderen; 5) "uitvoerende bestuursstructuren": elk overeenkomstig nationaal recht aangewezen orgaan dat gemachtigd is de strategie, doelstellingen en algemene richting van de juridische entiteit vast te stellen, en dat belast is met het toezicht op en de monitoring van de bestuurlijke besluitvorming; 6) "juridische entiteit": elke natuurlijke persoon of rechtspersoon die is opgericht krachtens en als dusdanig wordt erkend in het nationale recht, het recht van de Unie of het internationale recht, die rechtspersoonlijkheid bezit en die, in eigen naam handelend, rechten en verplichtingen kan hebben, dan wel een entiteit zonder rechtspersoonlijkheid als bedoeld in artikel [197, lid 2, onder c),] van het Financieel Reglement; 7) "midcap-onderneming": onderneming die geen kleine, middelgrote of micro-onderneming ("kmo") is zoals gedefinieerd in Aanbeveling 2003/361/EG van de Commissie (14) en die ten hoogste 3 000 werknemers telt, waarvan het aantal werkzame personen wordt berekend volgens de bijlage, titel I, artikelen 3 tot en met 6, bij die aanbeveling; 8) "precommerciële inkoop": de inkoop van onderzoeks- en ontwikkelingsdiensten waarbij op basis van de marktvoorwaarden sprake is van een deling van de risico's en voordelen, van een competitieve ontwikkeling in fasen en van een duidelijke scheiding tussen de ingekochte onderzoeks- en ontwikkelingsdiensten en het gebruik van commerciële hoeveelheden eindproducten; 9) "projectbeheerder": elke aanbestedende dienst die in een lidstaat of een geassocieerd land is gevestigd en door een lidstaat of een geassocieerd land of door een groep lidstaten en/of geassocieerde landen is opgericht om permanent of op ad-hocbasis multinationale bewapeningsprojecten te beheren; 10) "ontvanger": elke juridische entiteit die uit dit fonds financiering ontvangt; 11) "onderzoeksactie" elke actie bestaande uit onderzoeksactiviteiten die uitsluitend op defensietoepassingen zijn gericht; "resultaten": 12) "resultaten": alle materiële of immateriële effecten van de actie, bijvoorbeeld gegevens, knowhow of informatie in welke vorm en van welke aard dan ook en ongeacht of deze kunnen worden beschermd, alsook alle daaraan verbonden rechten, met inbegrip van intellectuele-eigendomsrechten; 13) "speciaal verslag": een specifieke prestatie in het kader van een onderzoeksactie, waarin de resultaten van die actie worden opgesomd en uitgebreide informatie wordt verstrekt over de basisbeginselen, de doelstellingen, de werkelijke uitkomsten, de basiseigenschappen, de verrichte tests, de mogelijke voordelen, de mogelijke defensietoepassingen en het verwachte exploitatietraject van het onderzoek; 14) "systeemprototype": model van een product of technologie waarmee de prestaties in een operationele omgeving kunnen worden aangetoond; 15) "derde land": land dat geen lid van de Unie is; 16) "niet-geassocieerd derde land": derde land dat geen geassocieerd land in de zin van artikel 5 is; 17) "entiteit uit een niet-geassocieerd derde land": een juridische entiteit die in een niet-geassocieerd derde land is gevestigd of waarvan de uitvoerende bestuursstructuren zich in een niet-geassocieerd derde land bevinden; 17 bis) "kwalificatie": het gehele proces waarin wordt aangetoond dat het ontwerp van een defensieproduct, tastbaar of niet-tastbaar onderdeel of technologie aan de desbetreffende vereisten voldoet. In dit proces wordt objectief bewijs geleverd waarmee wordt aangetoond dat aan bepaalde vereisten van een ontwerp is voldaan; 17 ter) "consortium": een samenwerkingsverband van juridische entiteiten dat is opgezet om een met dit fonds gefinancierde actie uit te voeren; 17 quater) "certificering": het proces waarin een nationale instantie certificeert dat het defensieproduct, het tastbaar of niet-tastbaar onderdeel of de technologie aan de toepasselijke regelgeving voldoet; 17 quinquies) "coördinator": een juridische entiteit die lid is van een consortium en door alle leden van het consortium is aangewezen als centraal aanspreekpunt voor de Commissie met betrekking tot de toekenning van de subsidie. Artikel 3 Doelstellingen van het fonds 1. De algemene doelstelling van het fonds bestaat in het bevorderen van het concurrentievermogen, de efficiëntie en het innovatievermogen van de Europese defensie-industrie door ondersteuning te bieden aan gezamenlijke acties en grensoverschrijdende samenwerking tussen juridische entiteiten in de hele Unie, met inbegrip van kleine en middelgrote ondernemingen (kmo's) en midcap-ondernemingen (midcaps), en door de flexibiliteit van de toeleverings- en waardeketens van defensieproducten te versterken en te verbeteren en door een betere benutting van het industriële potentieel voor innovatie, onderzoek en technologische ontwikkeling te bevorderen in elke fase van de ▌levenscyclus van defensieproducten en -technologieën . ▌Het fonds draagt bij tot de handelingsvrijheid van de Unie en haar strategische autonomie, met name op technologisch en industrieel gebied. 2. De specifieke doelstellingen van het fonds zijn: a) ondersteuning bieden aan uiterst efficiënte gezamenlijke onderzoeksprojecten die de prestaties van toekomstige Europese vermogens aanzienlijk kunnen stimuleren, met het oog op het maximaliseren van de innovatie en de introductie van nieuwe defensieproducten en -technologieën, met inbegrip van disruptieve producten en technologieën; b) ondersteuning bieden aan gezamenlijke Europese projecten voor de ontwikkeling van defensieproducten en -technologieën conform de vermogensprioriteiten op defensiegebied die de lidstaten gemeenschappelijk zijn overeengekomen binnen het kader van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid en met name in de context van het vermogensontwikkelingsplan van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid , en zo bijdragen tot efficiëntere defensie-uitgaven in de Unie, grotere schaalvoordelen creëren, het risico op ▌overlappingen beperken, de overmatige afhankelijkheid van invoer uit derde landen reduceren en daarmee bewerkstelligen dat de lidstaten meer Europees materieel kopen, en op die manier de versnippering van de markt van defensieproducten en -technologieën in de hele Unie verminderen , alsook streven naar een grotere standaardisatie van defensiesystemen en de interoperabiliteit tussen de vermogens van de lidstaten vergroten . Artikel 4 Budget 1. De financiële middelen voor de uitvoering van het Europees Defensiefonds voor de periode 2021-2027 bedragen 11 453 260 000 EUR, uitgedrukt in prijzen van 2018 ( 13 000 000 000 EUR in lopende prijzen ) . 2. De ▌verdeling van het in lid 1 bedoelde bedrag is als volgt: a) ▌ 3 612 182 000 EUR in prijzen van 2018 ( 4 100 000 000 EUR voor onderzoeksacties in lopende prijzen) ; b) ▌ 7 841 078 000 EUR in prijzen van 2018 ( 8 900 000 000 EUR voor ontwikkelingsacties in lopende prijzen) . 2 bis. Om in te spelen op onvoorziene situaties of nieuwe ontwikkelingen en behoeften kan de Commissie in het kader van de jaarlijkse begrotingsprocedure maximaal 10 % afwijken van de in lid 2 bedoelde bedragen. 3. Het in lid 1 genoemde bedrag kan worden gebruikt voor technische en administratieve bijstand bij de uitvoering van het fonds, zoals activiteiten op het gebied van voorbereiding, monitoring, controle, audit en evaluatie, daaronder begrepen institutionele informatietechnologiesystemen. Dit bedrag mag niet hoger zijn dan 5 % van de waarde van de in lid 1 genoemde financiële middelen. 4. Ten minste 5 % en maximaal 10 % van de in lid 1 genoemde financiële middelen wordt uitgetrokken ter ondersteuning van disruptieve technologieën voor defensiedoeleinden. ▌ Artikel 5 Geassocieerde landen Het fonds staat open voor de landen van de Europese Vrijhandelsassociatie (EVA) die lid zijn van de Europese Economische Ruimte (EER), in overeenstemming met de in de EER-overeenkomst vastgestelde voorwaarden. Financiële bijdragen aan het programma op grond van dit artikel worden aangemerkt als bestemmingsontvangsten overeenkomstig artikel [21, lid 5], van het Financieel Reglement. Artikel 6 Ondersteuning van disruptieve technologieën voor defensie 1. De Commissie verleent financiering op basis van openbare raadplegingen over disruptieve technologieën, met bijzondere aandacht voor defensietoepassingen op de in de werkprogramma's vastgestelde actiegebieden , overeenkomstig de in artikel 27 bedoelde procedure . 2. De Commissie beslist per geval welke de meest geschikte financieringsvorm is om disruptieve technologieën te financieren. Artikel 7 Ethiek 1. In het kader van het fonds verrichte acties zijn in overeenstemming met : – de ethische beginselen en de toepasselijke nationale, internationale en Uniewetgeving , inclusief het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie en het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de protocollen daarbij, alsook het internationaal humanitair recht; . – de regels en initiatieven inzake de bestrijding van corruptie en witwaspraktijken. [Ams. 6/rev en 13] 2. Voorstellen worden systematisch en vooraf gescreend door de Commissie om na te gaan welke acties aanleiding geven tot ingewikkelde of ernstige ethische kwesties en om deze , in voorkomend geval, aan een ethische beoordeling te onderwerpen. Ethische screenings en beoordelingen worden uitgevoerd door de Commissie met de hulp van onafhankelijke deskundigen op meerdere vakgebieden . De Commissie waarborgt dat de ethische procedures zo transparant mogelijk zijn en brengt hier verslag over uit in het kader van haar verslagleggings- en evaluatieverplichtingen krachtens de artikelen 31 en 32 . Alle deskundigen zijn burgers van de Unie en komen uit een zo groot mogelijk aantal lidstaten. 3. Entiteiten die aan de actie deelnemen, verkrijgen vóór de aanvang van de desbetreffende activiteiten alle goedkeuringen of andere verplichte documenten van de betrokken nationale of lokale ethische commissies of andere organen, bijvoorbeeld gegevensbeschermingsautoriteiten. Die documenten worden aangehouden en aan de Commissie overgelegd. ▌ 5. Acties die ethisch niet aanvaardbaar zijn, worden verworpen ▌. HOOFDSTUK II FINANCIËLE BEPALINGEN Artikel 8 Uitvoering en vormen van EU-financiering 1. Het fonds wordt door de Commissie uitgevoerd in direct beheer overeenkomstig het Financieel Reglement. 2. In het kader van het fonds kan financiering worden verstrekt in de vormen als vastgesteld in het Financieel Reglement, met name subsidies, prijzen en aanbestedingen. ▌ Artikel 9 Cumulatieve, aanvullende en gecombineerde financiering 1. Voor een actie waarvoor een bijdrage uit een ander programma van de Unie is ontvangen, kan ook een bijdrage in het kader van het fonds worden ontvangen, op voorwaarde dat de bijdragen niet dezelfde kosten dekken. De regels van elk bijdragend programma/fonds van de Unie gelden voor de respectievelijke bijdrage daaruit aan de actie. De cumulatieve financiering bedraagt niet meer dan de totale subsidiabele kosten van de actie, en de ondersteuning vanuit de verschillende programma's van de Unie kan pro rata worden berekend overeenkomstig de documenten waarin de voorwaarden voor ondersteuning zijn vastgelegd. ▌ HOOFDSTUK III SUBSIDIABILITEITSVOORWAARDEN, GUNNINGSCRITERIA EN FINANCIERING Artikel 10 Subsidiabele entiteiten 1. Aanvragers en hun subcontractanten die betrokken zijn bij de actie komen in aanmerking voor financiering indien zij in de Unie of een geassocieerd land als bedoeld in artikel 5 zijn gevestigd, hun uitvoerende bestuursstructuren zich in de Unie of in een geassocieerd land bevinden, en zij niet onder zeggenschap van een niet-geassocieerd derde land of een entiteit uit een niet-geassocieerd derde land staan. 2. In afwijking van lid 1 kan een in de Unie of in een geassocieerd land gevestigde bij de actie betrokken aanvrager of subcontractant die onder zeggenschap van een niet-geassocieerd derde land of een entiteit uit een niet-geassocieerd derde land staat, een in aanmerking komende entiteit voor financiering vormen indien dit noodzakelijk is om de doelstellingen van de actie te bereiken en op voorwaarde dat zijn deelname de veiligheids- en defensiebelangen van de Unie en haar lidstaten of de in artikel 3 vermelde doelstellingen niet in gevaar brengt. Om de bescherming van de veiligheidsbelangen van de Unie en haar lidstaten te waarborgen, wordt in de oproep tot het indienen van voorstellen vereist dat de aanvrager zich ertoe verbindt om vóór de aanvang van de actie passende maatregelen uit te voeren om te waarborgen dat: a) ▌zeggenschap over de aanvrager niet wordt uitgeoefend op een wijze waardoor zijn vermogen om de actie uit te voeren en resultaten voor te leggen op een of andere manier wordt beperkt , op een wijze waardoor er beperkingen worden opgelegd met betrekking tot de infrastructuur, faciliteiten, activa, middelen, intellectuele eigendom of kennis van de aanvrager die nodig zijn voor de actie, of op een wijze waardoor de vermogens of normen die nodig zijn voor de uitvoering van de actie worden ondermijnd ; b) ▌toegang van niet-geassocieerde derde landen of van entiteiten uit een niet-geassocieerd derde land tot gerubriceerde en niet-gerubriceerde gevoelige informatie met betrekking tot de actie wordt voorkomen; de bij de actie betrokken werknemers of andere personen over een door een lidstaat of geassocieerd land afgegeven nationale veiligheidsmachtiging beschikken; c) de uit de actie voortgekomen intellectuele eigendom, evenals de resultaten van de actie tijdens de looptijd ervan en gedurende een gespecificeerde periode na voltooiing ervan in handen blijven van de begunstigde en niet worden onderworpen aan zeggenschap of beperkingen door niet-geassocieerde derde landen of andere entiteiten uit een niet-geassocieerd derde land , en niet worden uitgevoerd naar of beschikbaar worden gesteld aan een derde land of een entiteit uit een derde land zonder de goedkeuring van de lidstaten waar de begunstigde is gevestigd en overeenkomstig de doelstellingen vermeld in artikel 3. Een afwijking op grond van dit lid geldt niet voor een bij de actie betrokken aanvrager of subcontractant van wie de uitvoerende bestuursstructuren zich in de Unie of in een geassocieerd land bevinden en die onder zeggenschap staat van een niet-geassocieerd derde land dat is onderworpen aan beperkende maatregelen van de Unie, of van een entiteit uit een niet-geassocieerd derde land die is onderworpen aan beperkende maatregelen van de Unie. 3. Alle infrastructuur, faciliteiten, activa en middelen die worden gebruikt in uit het fonds gefinancierde acties bevinden zich op het grondgebied van de Unie of van geassocieerde landen en worden niet onderworpen aan eender welke controle of beperking door een niet-geassocieerd derde land of een entiteit uit een niet-geassocieerd land . Daarnaast werken bij de actie betrokken begunstigden en hun subcontractanten bij de uitvoering van een actie die voor financiering in aanmerking komt alleen met juridische entiteiten die in de Unie of in een geassocieerd land zijn gevestigd en niet onder zeggenschap van niet-geassocieerde derde landen of entiteiten uit een niet-geassocieerde derde land staan. 4. In afwijking van lid 3 mogen bij de actie betrokken begunstigden en subcontractanten , indien er geen concurrerende plaatsvervangers beschikbaar zijn in de Unie, gebruikmaken van activa, infrastructuur, faciliteiten, en middelen in hun bezit die zich op het grondgebied van een niet-geassocieerd derde land bevinden of worden gehouden, indien dat noodzakelijk is om de doelstellingen van de actie te bereiken en op voorwaarde dat het de veiligheids- en defensiebelangen van de Unie en haar lidstaten of de in artikel 3 vermelde doelstellingen niet in gevaar brengt. Onder dezelfde voorwaarden mogen bij de actie betrokken begunstigden en hun subcontractanten bij de uitvoering van een actie die voor financiering in aanmerking komt, samenwerken met een entiteit die in een niet-geassocieerd derde land is gevestigd. De kosten die met het gebruik van dergelijke infrastructuur, faciliteiten, activa of middelen en met dergelijke samenwerking gepaard gaan, komen niet in aanmerking voor financiering uit het fonds. In elk geval geldt deze afwijking niet indien deze activa, infrastructuur, faciliteiten of middelen zich op het grondgebied bevinden of op het grondgebied worden gehouden van een niet-geassocieerd derde land dat is onderworpen aan beperkende maatregelen van de Unie. 5. Om de bescherming van de veiligheidsbelangen van de Unie en haar lidstaten te waarborgen, worden in de oproep tot het indienen van voorstellen of in de subsidieovereenkomst alle voorwaarden gespecificeerd , met inbegrip van de voorwaarden als bedoeld in lid 2 van dit artikel . Die voorwaarden hebben met name betrekking op de bepalingen inzake de eigendom van resultaten van de actie en de toegang tot gerubriceerde en niet-gerubriceerde gevoelige informatie, en op waarborgen inzake voorzieningszekerheid. 6. Aanvragers verstrekken alle relevante informatie die nodig is om de in de leden 1 tot en met 4 genoemde subsidiabiliteitscriteria en voorwaarden te kunnen beoordelen. 7. Aanvragen die op de voorwaarden van lid 2 of 4 moeten worden getoetst, mogen alleen worden ingediend met toestemming van de lidstaat of het geassocieerde land waarin de aanvrager is gevestigd. 8. Indien zich tijdens de uitvoering van een actie een verandering voordoet waardoor aan de naleving van die criteria en voorwaarden kan worden getwijfeld, brengt de begunstigde dit ter kennis van de Commissie, die nagaat of nog steeds aan die criteria en voorwaarden is voldaan en de mogelijke gevolgen voor de financiering van de actie (opschorting, annulering) beoordeelt. 9. In dit artikel wordt onder "subcontractanten" verstaan: subcontractanten met een directe contractuele relatie met een begunstigde, overige subcontractanten waaraan ten minste 10 % van de totale subsidiabele kosten van de actie wordt toegewezen, en subcontractanten die mogelijk toegang moeten hebben tot gerubriceerde informatie in de zin van Besluit (EU, Euratom) 2015/444 van de Commissie om de actie te kunnen uitvoeren. Artikel 11 Subsidiabele acties 1. Alleen acties voor de verwezenlijking van de in artikel 3 genoemde doelstellingen komen in aanmerking voor financiering. 2. Het fonds biedt zowel ondersteuning aan acties voor nieuwe producten en technologieën als aan acties voor de modernisering van bestaande producten en technologieën, voor zover het gebruik van reeds bestaande informatie die nodig is om die modernisering te kunnen uitvoeren, niet direct of indirect is onderworpen aan een beperking door niet-geassocieerde derde landen of entiteiten uit niet-geassocieerde derde landen. 3. Een subsidiabele actie houdt verband met één of meer van de volgende activiteiten: a) activiteiten gericht op het creëren, onderbouwen en verbeteren van ▌kennis en defensieproducten of ‑technologieën, waaronder disruptieve defensietechnologieën, die significante effecten kunnen hebben op defensiegebied; b) activiteiten gericht op het verhogen van de interoperabiliteit en de weerbaarheid, waaronder de beveiligde productie en uitwisseling van gegevens, op het beheersen van cruciale defensietechnologieën, op het versterken van de voorzieningszekerheid of op het mogelijk maken van een doeltreffende benutting van resultaten voor defensieproducten en -technologieën; c) studies, zoals haalbaarheidsstudies om de haalbaarheid van een nieuwe of verbeterde technologie, product, proces, dienst, oplossing ▌te onderzoeken ▌; d) het ontwerp van een defensieproduct, defensietechnologie of tastbaar of niet-tastbaar onderdeel, alsook de vaststelling van de technische specificaties op basis waarvan dat ontwerp is ontwikkeld, evenals eventuele deeltesten met het oog op risicobeperking in een industriële of representatieve omgeving; e) de ontwikkeling van een model of een defensieproduct, defensietechnologie of tastbaar of niet-tastbaar onderdeel waarmee de prestaties van dat element in een operationele omgeving kunnen worden aangetoond (systeemprototype); f) het testen van een defensieproduct, defensietechnologie of tastbaar of niet-tastbaar onderdeel; g) de kwalificering van een defensieproduct, defensietechnologie of tastbaar of niet-tastbaar onderdeel ▌; h) de certificering van een defensieproduct, defensietechnologie of tastbaar of niet-tastbaar onderdeel ▌; i) de ontwikkeling van technologieën of middelen die de efficiëntie van defensieproducten en -technologieën gedurende hun gehele levenscyclus verhogen; ▌ 4. ▌De actie wordt uitgevoerd door een samenwerkingsverband in het kader van een consortium van ten minste drie juridische entiteiten die gevestigd zijn in ten minste drie verschillende lidstaten ▌. Elke bijkomende juridische entiteit die in het consortium participeert, mag in een geassocieerd land als bedoeld in artikel 5 gevestigd zijn. Ten minste drie van deze subsidiabele entiteiten die gevestigd zijn in ten minste twee verschillende lidstaten en/of geassocieerde landen, staan niet gedurende de hele uitvoering van de actie direct of indirect onder ▌zeggenschap van dezelfde entiteit, noch mogen zij onder zeggenschap van elkaar staan. 5. Lid 4 is niet van toepassing op acties als bedoeld in lid 3, onder c) ▌, noch op acties als bedoeld in artikel 6. 6. Acties met het oog op de ontwikkeling van producten en technologieën waarvan het gebruik, de ontwikkeling of productie op grond van het toepasselijke internationaal recht verboden is, komen niet voor financiering in aanmerking. In het bijzonder wordt in het kader van het programma geen financiering verstrekt voor brandwapens, met inbegrip van witte fosfor, munitie met verarmd uranium, dodelijke autonome wapens, waaronder onbemande luchtvaartuigen, die zonder beduidende menselijke controle de kritische taken van het kiezen en aanvallen van afzonderlijke doelwitten verrichten, handvuurwapens en lichte wapens die hoofdzakelijk voor uitvoerdoeleinden worden ontwikkeld, meer bepaald indien geen van de lidstaten te kennen heeft gegeven dat de actie noodzakelijk moet worden uitgevoerd. [Am. 29/rev] 6 bis. Acties voor de ontwikkeling van producten en technologieën die het mogelijk maken de volgende daden te plegen of te bevorderen, komen niet in aanmerking voor financiering uit hoofde van het programma: i) een ernstige schending van het internationaal humanitair recht; ii) een ernstige schending van het internationaal recht inzake de mensenrechten; iii) een daad die in internationale verdragen of protocollen inzake terrorisme als misdrijf is aangewezen; iv) een daad die in internationale verdragen of protocollen inzake transnationale georganiseerde misdaad als misdrijf is aangewezen. 6 ter. Acties die geheel of gedeeltelijk op direct of indirect wijze bijdragen aan de ontwikkeling van massavernietigingswapens en raketkoppen en rakettechnologie voor dat soort wapens komen niet in aanmerking. [Am. 21] Artikel 12 Selectie- en toekenningsprocedure ▌ [Am. 30] 2. De Commissie kent de financiering voor de geselecteerde acties toe na elke oproep of na de toepassing van [artikel 195, onder e),] van het Financieel Reglement. 3. Financiering voor ontwikkelingsacties kent de Commissie toe middels gedelegeerde handelingen die overeenkomstig de in artikel 28 bis bedoelde procedure zijn vastgesteld. Artikel 13 Toekenningscriteria 1. Elk voorstel wordt beoordeeld aan de hand van de volgende criteria: a) bijdrage aan excellentie of disruptiepotentieel op defensiegebied, waarbij in het bijzonder wordt aangetoond dat de verwachte resultaten van de voorgestelde actie significante voordelen bieden ten aanzien van bestaande producten of technologieën; b) bijdrage aan de innovatie en technologische ontwikkeling van de Europese defensie-industrie, waarbij in het bijzonder wordt aangetoond dat de voorgestelde actie betrekking heeft op baanbrekende of vernieuwende concepten en benaderingen, nieuwe veelbelovende technologische verbeteringen in de toekomst of de toepassing van technologieën of concepten die voorheen niet in de defensiesector werden gebruikt; c) de bijdrage aan het concurrentievermogen van de Europese defensie-industrie, in het bijzonder door in heel de Unie nieuwe marktkansen te creëren en de groei van bedrijven te versnellen; c bis) bijdrage aan de industriële en technologische autonomie van de Unie door defensietechnologieën of -producten uit te breiden overeenkomstig de vermogensprioriteiten op defensiegebied die de lidstaten zijn overeengekomen in het kader van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid (GBVB) en met name in de context van het vermogensontwikkelingsplan (CDP) van het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid (GVDB); d) bijdrage aan de veiligheids- en defensiebelangen van de Unie in overeenstemming met de prioriteiten zoals bedoeld in artikel 3, lid 2, en, in voorkomend geval, zoals vastgesteld in regionale en internationale samenwerkingsovereenkomsten; e) bijdrage aan de oprichting van nieuwe grensoverschrijdende samenwerking tussen juridische entiteiten, met name voor kmo's en midcaps die zijn gevestigd in andere lidstaten en/of geassocieerde landen dan die waar de entiteiten in het consortium die geen kmo's of midcaps zijn, zijn gevestigd; f) kwaliteit en efficiëntie van de uitvoering van de actie. 2. Op grond van lid 1, onder d), kan rekening worden gehouden met regionale en internationale prioriteiten, met name om onnodige overlappingen te vermijden, op voorwaarde dat zij de veiligheids- en defensiebelangen van de Unie dienen en geen lidstaat van deelname uitsluiten. Artikel 14 Medefinancieringspercentage 1. Onverminderd het medefinancieringsbeginsel financiert het fonds ▌100 % van de subsidiabele kosten van een actie. 2. In afwijking van lid 1 geldt het volgende: a) voor acties zoals bedoeld in artikel 11, lid 3, onder e), bedraagt de financiële bijstand uit het fonds niet meer dan 20 % van de subsidiabele kosten van de actie; b) voor acties zoals bedoeld in artikel 11, lid 3, onder f) tot en met h), bedraagt de financiële bijstand uit het fonds niet meer dan 80 % van de subsidiabele kosten van de actie. 3. Voor ontwikkelingsacties wordt het financieringspercentage verhoogd in de volgende gevallen , zonder dat het echter hoger kan zijn dan de totale subsidiabele kosten : a) een actie die wordt ontwikkeld in de context van de permanente gestructureerde samenwerking zoals ingesteld bij Besluit (GBVB) 2017/2315 van de Raad van 11 december 2017 geniet een percentage dat met 10 procentpunten is verhoogd; b) een actie geniet een financieringspercentage dat is verhoogd met het aantal procentpunten dat overeenkomt met het percentage van de totale subsidiabele kosten dat is toegekend aan kmo's die zijn gevestigd in een andere lidstaat en/of geassocieerd land dan de lidstaat en/of het land waar de consortiumleden die geen kmo's of midcaps zijn, zijn gevestigd; c) een actie geniet een financieringspercentage dat wordt verhoogd met het aantal procentpunten dat overeenkomt met een kwart van het percentage van de totale subsidiabele kosten dat is toegekend aan midcaps die zijn gevestigd in een andere lidstaat en/of geassocieerd land dan de lidstaat en/of het land waar de consortiumleden die geen kmo's of midcaps zijn, zijn gevestigd; d) de totale verhoging van het financieringspercentage van een actie mag niet meer bedragen dan 30 procentpunten. Artikel 15 Financiële draagkracht In afwijking van artikel [198] van het Financieel Reglement: a) wordt enkel de financiële draagkracht van de coördinator geverifieerd en enkel indien de aangevraagde financiering van de Unie 500 000 EUR of meer bedraagt. Wanneer er echter redenen bestaan om aan de financiële draagkracht te twijfelen, verifieert de Commissie tevens de financiële draagkracht van andere aanvragers of van coördinatoren die onder de in de eerste zin bedoelde drempelwaarde blijven; b) wordt de financiële draagkracht niet geverifieerd bij juridische entiteiten waarvan de levensvatbaarheid wordt gegarandeerd door een lidstaat, noch bij universiteiten en openbare onderzoekscentra ; c) wordt, indien de financiële draagkracht structureel wordt gegarandeerd door een andere juridische entiteit, de financiële draagkracht van deze laatste geverifieerd. Artikel 16 Indirecte kosten 1. Indirecte subsidiabele kosten worden bepaald door een vast percentage van 25 % toe te passen op de totale directe subsidiabele kosten, met uitzondering van directe subsidiabele kosten voor onderaanneming, financiële ondersteuning aan derden en eenheidskosten of vaste bedragen die indirecte kosten omvatten. 2. Bij wijze van alternatief kunnen indirecte subsidiabele kosten ▌worden bepaald overeenkomstig de gebruikelijke kostenberekeningsmethoden van de begunstigde op basis van werkelijke indirecte kosten, voor zover die kostenberekeningsmethoden door nationale autoriteiten onder vergelijkbare financieringsstelsels zijn aanvaard in overeenstemming met artikel [185] van het Financieel Reglement en aan de Commissie zijn meegedeeld. Artikel 17 Gebruik van eenmalige vaste bedragen of niet aan kosten gekoppelde bijdragen 1. Voor subsidies die worden toegekend aan acties als bedoeld in artikel 11, lid 3, onder e), en andere acties waarbij lidstaten en/of geassocieerde landen meer dan 50 % van de begroting financieren, kan de Commissie gebruikmaken van: a) een niet aan kosten gekoppelde bijdrage als bedoeld in artikel [180, lid 3,] van het Financieel Reglement en gebaseerd op de verwezenlijking van resultaten gemeten ten opzichte van eerder vastgestelde mijlpalen of middels prestatie-indicatoren; of b) een eenmalig vast bedrag als bedoeld in artikel [182] van het Financieel Reglement en gebaseerd op de voorlopige begroting van de actie die reeds door de nationale autoriteiten van de medefinancierende lidstaten en geassocieerde landen is goedgekeurd. 2. Indirecte kosten worden opgenomen in het vaste bedrag. Artikel 18 Precommerciële inkoop 1. De Unie kan precommerciële inkoop ondersteunen door een subsidie toe te kennen aan aanbestedende diensten of aanbestedende instanties in de zin van de Richtlijnen 2014/24/EU (15) , 2014/25/EU (16) en 2009/81/EG (17) van het Europees Parlement en de Raad die gezamenlijk defensiegerelateerd onderzoek en ontwikkeling van diensten aanbesteden of hun aanbestedingsprocedures coördineren. 2. De aanbestedingsprocedures: a) zijn in overeenstemming met de bepalingen van deze verordening; b) kunnen voorzien in de gunning van meerdere contracten binnen dezelfde procedure ("multiple sourcing"); c) voorzien in de gunning van contracten aan de inschrijving(en) die de beste prijs/kwaliteitsverhouding biedt/bieden. Artikel 19 Garantiefonds Bijdragen aan een systeem voor onderlinge verzekeringen kunnen dienen ter dekking van het risico dat verbonden is aan de terugvordering van door de begunstigden verschuldigde middelen en worden beschouwd als een toereikende garantie krachtens het Financieel Reglement. De bepalingen van [artikel X van] Verordening XXX [opvolger van de verordening betreffende het Garantiefonds] zijn van toepassing. ▌ Artikel 21 Toegang tot financieringsinstrumenten De begunstigden van het fonds komen in aanmerking voor toegang tot speciale financiële producten die in het kader van InvestEU worden aangeboden, in overeenstemming met ▌titel X van het Financieel Reglement. TITEL II SPECIFIEKE BEPALINGEN VAN TOEPASSING OP ONDERZOEK Artikel 22 Eigendom van resultaten 1. De resultaten van de acties zijn eigendom van de begunstigden die de resultaten genereren. Indien juridische entiteiten gezamenlijk resultaten genereren, en indien hun respectieve bijdragen niet kunnen worden geverifieerd of indien het niet mogelijk is dergelijke gezamenlijke resultaten op te splitsen, houden de juridische entiteiten de resultaten gezamenlijk in eigendom. De gezamenlijke eigenaren sluiten een overeenkomst betreffende de verdeling en de voorwaarden voor de uitoefening van dit gezamenlijke eigendomsrecht, met inachtneming van hun verplichtingen uit hoofde van de subsidieovereenkomst. 2. Indien de bijstand van de Unie wordt verleend in de vorm van een overheidsopdracht, zijn de resultaten eigendom van de Unie. De lidstaten en geassocieerde landen hebben toegangsrechten tot de resultaten voor zover zij daar schriftelijk om verzoeken; 3. ▌De resultaten van de acties die ondersteuning ontvangen uit het fonds, mogen noch direct, noch indirect via een of meer intermediaire juridische entiteiten, onderworpen zijn aan controles of beperkingen, zo ook wat betreft de overdracht van technologie door een niet-geassocieerd derde land of een entiteit uit een niet-geassocieerd derde land. 4. In de subsidieovereenkomst wordt, voor zover gerechtvaardigd, vastgesteld dat de Commissie het recht heeft in kennis gesteld te worden van en bezwaar te maken tegen een overdracht van eigendom van resultaten of het verlenen van een licentie voor resultaten aan een niet-geassocieerd derde land of een entiteit uit een niet-geassocieerd derde land. Dergelijke overdracht mag niet ingaan tegen de defensie- en veiligheidsbelangen van de Unie en haar lidstaten of tegen de in artikel 3 vastgestelde doelstellingen van deze verordening. 5. De nationale autoriteiten van de lidstaten en geassocieerde landen hebben toegangsrechten tot het speciaal verslag van acties die Uniefinanciering hebben ontvangen. Dergelijke toegangsrechten worden vrij van royalty's verleend en door de Commissie aan de lidstaten en de geassocieerde landen overgedragen nadat in passende geheimhoudingsverplichtingen is voorzien. Deelnemers zijn in geen geval gehouden in het speciaal verslag gegevens of informatie te verstrekken die tot het intellectuele eigendom behoren. 6. De nationale autoriteiten van de lidstaten en de geassocieerde landen gebruiken het speciaal verslag uitsluitend voor doeleinden met betrekking tot het gebruik door of voor hun strijdkrachten of veiligheids- of inlichtingendiensten, onder meer in het kader van hun samenwerkingsprogramma's. Dergelijk gebruik omvat, maar is niet beperkt tot studie, evaluatie, beoordeling, onderzoek, ontwerp, ontwikkeling, vervaardiging, verbetering, wijziging, onderhoud, reparatie, renovatie, productaanvaarding en -certificering, bediening, opleiding, verwijdering en andere ontwerpdiensten en productuitrol, evenals de beoordeling en opstelling van technische voorschriften voor aanbesteding. 7. De begunstigden verlenen de instellingen, organen of agentschappen van de Unie royaltyvrij toegangsrechten tot hun resultaten, voor zover dit naar behoren gerechtvaardigd is voor de ontwikkeling, uitvoering en monitoring van Uniebeleid of -programma's. Dergelijke toegangsrechten hebben enkel betrekking op niet-commercieel en niet-competitief gebruik. 8. Met betrekking tot precommerciële inkoop worden in de subsidieovereenkomsten en contracten specifieke bepalingen inzake de eigendom, de toegangsrechten en de licentieverlening vastgesteld om een maximaal effect van de resultaten te bewerkstelligen en oneerlijke voordelen te voorkomen. ▌Indien een contractant er niet in slaagt de resultaten binnen een bepaalde periode na de precommerciële inkoop zoals vastgesteld in de overeenkomst, te exploiteren, draagt hij de eigendom van de resultaten waar mogelijk over aan de aanbestedende diensten. 8 bis. Drie of meer lidstaten of geassocieerde landen die, multilateraal of in het kader van een organisatie van de Unie, gezamenlijk een of meer contracten hebben gesloten met een of meer deelnemers om de verkregen resultaten in het kader van een specifieke actie die financiering heeft ontvangen uit hoofde van een subsidieovereenkomst voor een onderzoeksactie op defensiegebied, samen verder te ontwikkelen, hebben toegangsrechten tot de resultaten van de actie die eigendom zijn van die deelnemer en noodzakelijk zijn voor de uitvoering van het contract. Deze toegangsrechten worden vrij van royalty's verleend en onder specifieke voorwaarden die ervoor zorgen dat deze rechten uitsluitend voor het doel van het contract worden gebruikt en dat in de passende geheimhoudingsverplichtingen is voorzien. TITEL III SPECIFIEKE BEPALINGEN VAN TOEPASSING OP ONTWIKKELING Artikel 23 Aanvullende subsidiabiliteitscriteria 1. In voorkomend geval toont het consortium aan dat de resterende kosten van een subsidiabele actie die niet voor ondersteuning door de Unie in aanmerking komen, door andere financieringsmiddelen worden gedekt, zoals bijdragen van lidstaten en/of bijdragen van geassocieerde landen, of medefinanciering van juridische entiteiten. 2. In artikel 11, lid 3, onder d), bedoelde acties zijn gebaseerd op geharmoniseerde vermogensvereisten die gezamenlijk door de desbetreffende lidstaten en/of geassocieerde landen zijn overeengekomen. 3. Voor acties als bedoeld in artikel 11, lid 3, onder e) tot en met h), toont het consortium middels door nationale autoriteiten afgegeven documenten aan dat: a) ten minste twee lidstaten ▌of ten minste één lidstaat met geassocieerde landen garanties bieden om het eindproduct aan te schaffen of de technologie op gecoördineerde wijze te gebruiken. Dit kan onder meer via gezamenlijke aanbestedingen; b) de actie gebaseerd is op gemeenschappelijke technische specificaties die gezamenlijk zijn overeengekomen door de lidstaten en/of geassocieerde landen die de actie medefinancieren. Artikel 24 Aanvullende toekenningscriteria Naast de toekenningscriteria als bedoeld in artikel 13 kan voor het werkprogramma ook rekening gehouden worden met: a) de bijdrage aan het verhogen van de efficiëntie in de hele levenscyclus van defensieproducten en -technologieën, met inbegrip van kosteneffectiviteit en het potentieel voor synergieën in het aanbestedings- en onderhoudsproces en de verwijderingsprocessen; b) het niveau van samenwerking tussen bij de subsidiabele actie betrokken lidstaten. b bis) het voorziene aanbestedingsvolume en de verwachte gevolgen voor de defensievermogens en -uitgaven van de lidstaten en de Europese strategische autonomie. Artikel 25 Eigendom van resultaten 1. De Unie is geen eigenaar van de producten of technologieën die voortkomen uit ontwikkelingsacties, noch maakt zij aanspraak op enige intellectuele-eigendomsrechten met betrekking tot de resultaten van de acties. 1 bis. De resultaten van de acties zijn eigendom van de begunstigden die de resultaten hebben gegenereerd. Indien juridische entiteiten gezamenlijk resultaten genereren, en indien hun respectieve bijdragen niet kunnen worden geverifieerd of indien het niet mogelijk is dergelijke gezamenlijke resultaten op te splitsen, houden de juridische entiteiten de resultaten gezamenlijk in eigendom. De gezamenlijke eigenaren sluiten een overeenkomst betreffende de verdeling en de voorwaarden voor de uitoefening van dit gezamenlijke eigendomsrecht, met inachtneming van hun verplichtingen uit hoofde van de subsidieovereenkomst. 2. De resultaten van acties die uit het fonds worden gefinancierd, mogen direct noch indirect via een of meer intermediaire juridische entiteiten, aan zeggenschap of beperkingen door niet-geassocieerde derde landen of door entiteiten uit een niet-geassocieerd derde land worden onderworpen, zo ook wat de overdracht van technologie betreft. 3. Wat de door ontvangers uit hoofde van deze verordening gegenereerde resultaten betreft en onverminderd lid 2 van dit artikel , wordt de Commissie ten minste zes weken vooraf ex ante in kennis gesteld van elke overdracht van eigendom of verlening van een licentie aan een niet-geassocieerd derde land of aan entiteiten uit een niet-geassocieerd derde land . Indien een dergelijke overdracht van eigendom of verlening van een licentie ingaat tegen de defensie- en veiligheidsbelangen van de Unie en haar lidstaten, of tegen de in artikel 3 vastgestelde doelstellingen van deze verordening ▌, dan wordt de in het kader van het fonds verstrekte financiering terugbetaald. 4. In afwijking van lid 1 geldt dat, indien de bijstand van de Unie wordt verleend in de vorm van een overheidsopdracht, de Unie eigenaar is van de resultaten en de lidstaten en/of geassocieerde landen het recht hebben om kosteloos en mits zij daar schriftelijk om verzoeken, een niet-exclusieve licentie te verkrijgen voor het gebruik van de resultaten. Artikel 26 Inkennisstelling van de projectbeheerder Ingeval de lidstaten en geassocieerde landen een projectbeheerder benoemen, raadpleegt de Commissie ▌ de projectbeheerder over de voortgang die is geboekt bij de actie voordat zij de betaling verricht aan de begunstigde van de subsidiabele actie . TITEL IV BEHEER, MONITORING, EVALUATIE EN CONTROLE Artikel 27 Werkprogramma's 1. Het fonds wordt uitgevoerd door middel van jaarlijkse of meerjarige werkprogramma's die zijn vastgesteld overeenkomstig artikel [110] van het Financieel Reglement. ▌ 1 bis. De werkprogramma's kunnen met name rekening houden met de strategieën die zijn ontwikkeld in het kader van de overkoepelende strategische onderzoeksagenda (OSRA) en de gevalstudies in strategische context (SCC's) van het CDP. 1 ter. De Commissie waarborgt de samenhang van de werkprogramma's tijdens het beheer van de volledige levenscyclus van defensieproducten en -technologieën. 2. De Commissie stelt de werkprogramma's vast middels gedelegeerde handelingen in overeenstemming met de in artikel 28 bis bedoelde procedure. 2 bis. In de werkprogramma's worden details verstrekt over de uit hoofde van het fonds te financieren categorieën van projecten. Deze werkprogramma's sluiten aan bij de in artikel 3 vastgestelde doelstellingen. 2 ter. De Commissie voert aan de hand van het proces voor de opstelling van de werkprogramma's een voorafgaande beoordeling uit van mogelijke overlappingen met bestaande vermogens of reeds gefinancierde onderzoeks- of ontwikkelingsprojecten binnen de Unie. ▌ Artikel 28 bis Uitoefening van bevoegdheidsdelegatie 1. De bevoegdheid om gedelegeerde handelingen vast te stellen, wordt aan de Commissie toegekend onder de in dit artikel neergelegde voorwaarden. 2. De in artikel 27 bedoelde bevoegdheid om gedelegeerde handelingen vast te stellen, wordt aan de Commissie toegekend voor een termijn van zeven jaar met ingang van [datum van inwerkingtreding]. 3. Het Europees Parlement of de Raad kan de in artikel 27 bedoelde bevoegdheidsdelegatie te allen tijde intrekken. Het besluit tot intrekking beëindigt de delegatie van de in dat besluit genoemde bevoegdheid. Het besluit wordt van kracht op de dag na die van de bekendmaking ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie of op een daarin genoemde latere datum. Het laat de geldigheid van de reeds van kracht zijnde gedelegeerde handelingen onverlet. 4. Vóór de vaststelling van een gedelegeerde handeling raadpleegt de Commissie de door elke lidstaat aangewezen deskundigen overeenkomstig de beginselen die zijn neergelegd in het Interinstitutioneel Akkoord van 13 april 2016 over beter wetgeven (18) . Artikel 29 Onafhankelijke deskundigen 1. De Commissie stelt overeenkomstig artikel [237] van het Financieel Reglement onafhankelijke deskundigen aan om haar bij te staan bij de evaluatie van voorstellen. ▌ 2. Onafhankelijke deskundigen zijn burgers van de Unie uit een zo groot mogelijk aantal lidstaten die zijn aangeduid en geselecteerd op basis van oproepen tot het indienen van blijken tot belangstelling ▌met het oog op het vaststellen van een lijst met deskundigen ▌. In afwijking van artikel [237] van het Financieel Reglement wordt die lijst niet bekendgemaakt , volledig noch gedeeltelijk, indien dit vereist is op grond van de bescherming van de openbare veiligheid . 3. Onafhankelijke deskundigen beschikken over een passende, door een lidstaat afgegeven veiligheidsmachtiging. ▌ 5. Onafhankelijke deskundigen worden gekozen op basis van de vaardigheden, ervaring en kennis waarover zij moeten beschikken om de aan hen opgedragen taken te kunnen uitvoeren. 5 bis. De Commissie zorgt er tevens voor dat een deskundige die met een belangenconflict wordt geconfronteerd ten aanzien van een aangelegenheid waarover hij een advies dient te verstrekken, geen beoordeling verricht of advies of assistentie verleent met betrekking tot genoemde aangelegenheid. Artikel 30 Toepassing van de regelgeving inzake gerubriceerde informatie 1. Binnen het toepassingsgebied van deze verordening: a) zorgt elke lidstaat of elk geassocieerd land ervoor dat zijn nationale beveiligingsvoorschriften eenzelfde mate van bescherming van gerubriceerde informatie van de Europese Unie bieden als de veiligheidsvoorschriften in Besluit (EU, Euratom) 2015/444 van de Commissie van 13 maart 2015 betreffende de veiligheidsvoorschriften voor de bescherming van gerubriceerde EU-informatie (19) en de beveiligingsvoorschriften van de Raad in de bijlagen bij Besluit 2013/488/EU (20) ; b) stellen de lidstaten en geassocieerde landen de Commissie onverwijld in kennis van de onder a) bedoelde nationale beveiligingsvoorschriften; c) kunnen in niet-geassocieerde derde landen verblijvende natuurlijke personen en aldaar gevestigde rechtspersonen enkel met gerubriceerde informatie van de EU met betrekking tot het fonds werken indien in die landen voor hen beveiligingsvoorschriften gelden die ten minste eenzelfde mate van bescherming bieden als de veiligheidsvoorschriften van de Commissie in Besluit (EU, Euratom) 2015/444 van de Commissie en de beveiligingsvoorschriften van de Raad in de bijlagen bij Besluit 2013/488/EU. De gelijkwaardigheid van beveiligingsvoorschriften die in een derde land of een internationale organisatie worden toegepast, wordt omschreven in een overeenkomst over beveiliging van informatie, waar relevant met inbegrip van kwesties inzake industriële beveiliging, tussen de Unie en dat derde land of die internationale organisatie, overeenkomstig de procedure bepaald in artikel 218 VWEU en met inachtneming van artikel 13 van Besluit 2013/488/EU; d) kan, onverminderd artikel 13 van Besluit 2013/488/EU en de voorschriften inzake industriële beveiliging in Besluit (EU, Euratom) 2015/444 van de Commissie, aan een natuurlijke persoon of een rechtspersoon, derde land of internationale organisatie toegang worden verleend tot gerubriceerde informatie van de Europese Unie, wanneer dat nodig wordt geacht en per geval, afhankelijk van de aard en de inhoud van die informatie, de noodzaak dat de ontvanger er kennis van neemt en het voordeel daarvan voor de Unie. 2. Bij acties waarvoor gerubriceerde informatie nodig is of die dergelijke informatie vereisen en/of bevatten, vermeldt het betrokken financieringsorgaan in de oproep tot het indienen van voorstellen of in de aanbestedingsdocumenten de maatregelen en voorschriften die noodzakelijk zijn om het vereiste beveiligingsniveau van deze informatie te waarborgen. 3. Om de uitwisseling van gevoelige informatie tussen de Commissie, de ontvangers en, in voorkomend geval, de lidstaten te vergemakkelijken, zet de Commissie een beveiligd elektronisch uitwisselingssysteem op. Artikel 31 Toezicht en verslaglegging 1. De bijlage bij deze verordening bevat indicatoren voor het toezicht op de uitvoering en voortgang van het fonds bij de verwezenlijking van de in artikel 3 genoemde algemene en specifieke doelstellingen. 2. Om ervoor te zorgen dat de voortgang van het fonds bij het behalen van de doelstellingen ervan doeltreffend wordt beoordeeld, is de Commissie bevoegd overeenkomstig artikel 36 gedelegeerde handelingen vast te stellen om de bijlage te wijzigen met het oog op herziening of aanvulling van de indicatoren, indien nodig, en deze verordening aan te vullen met bepalingen betreffende de vaststelling van een kader voor toezicht en evaluatie. 3. De Commissie houdt regelmatig toezicht op de uitvoering van het fonds en evalueert deze regelmatig , en brengt jaarlijks verslag uit bij het Europees Parlement en de Raad over de geboekte vooruitgang. Dat jaarlijks verslag bevat een onderdeel over de uitvoering van artikel 7. Daartoe stelt de Commissie de nodige toezichtsregelingen in. 4. Het prestatieverslagleggingssysteem waarborgt dat de gegevens voor het toezicht op de uitvoering en de resultaten van het fonds op efficiënte en doeltreffende wijze en tijdig worden verzameld. Daartoe worden evenredige verslagleggingsvereisten opgelegd aan de ontvangers van middelen van de Unie. Artikel 32 Evaluatie van het fonds 1. Evaluaties worden tijdig uitgevoerd zodat zij in de besluitvorming kunnen worden meegenomen. 2. De tussentijdse evaluatie van het fonds wordt uitgevoerd zodra voldoende informatie over de uitvoering van het fonds beschikbaar is, maar uiterlijk vier jaar nadat met de uitvoering van het fonds is begonnen. In het verslag van de tussentijdse evaluatie tegen 31 juli 2024 wordt met name ingegaan op het beheer van het fonds, de ervaring die is opgedaan met het industrieel ontwikkelingsprogramma voor de Europese defensie en de voorbereidende actie inzake defensieonderzoek, de toepassing van de ethische procedures als bedoeld in artikel 7, de uitvoeringspercentages, de projecttoekenningsresultaten met inbegrip van de betrokkenheid van kmo's en midcaps en de mate van grensoverschrijdende deelname, de verdeling van financiering onder de verschillende categorieën subcontractanten volgens de definitie van artikel 10, punt 9, de begroting die wordt toegewezen aan disruptieve technologieën, alsmede overeenkomstig artikel [195] van het Financieel Reglement verstrekte financiering. De tussentijdse evaluatie bevat ook informatie over de landen van herkomst van de ontvangers, het aantal landen dat betrokken is bij afzonderlijke projecten en, waar mogelijk, de verdeling van de gegenereerde intellectuele-eigendomsrechten. De Commissie kan voorstellen voor passende wijzigingen van deze verordening indienen. 3. Aan het einde van de uitvoeringsperiode, maar uiterlijk vier jaar na 31 december 2027 , verricht de Commissie een eindevaluatie van de uitvoering van het fonds. Het eindevaluatieverslag omvat de resultaten van de uitvoering van en, voor zover dit gezien de timing mogelijk is, de effecten van het fonds. In dat verslag wordt op basis van de relevante raadplegingen van de lidstaten en geassocieerde landen en de belangrijkste belanghebbenden met name een beoordeling gemaakt van de geboekte vooruitgang bij het verwezenlijken van de in artikel 3 vastgestelde doelstellingen. Ook wordt in dat verslag een analyse verricht van de grensoverschrijdende participatie, onder meer van kmo's en midcaps, in de in het kader van het fonds uitgevoerde projecten, alsook van de integratie van kmo's en midcaps in de mondiale waardeketen. De evaluatie bevat ook informatie over de landen van herkomst van de ontvangers en, waar mogelijk, over de verdeling van de gegenereerde intellectuele-eigendomsrechten. 4. De Commissie deelt de conclusies van de evaluaties tezamen met haar opmerkingen mee aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's. Artikel 33 Audits Audits naar het gebruik van de bijdrage van de Unie door personen of entiteiten, met inbegrip van andere personen of entiteiten dan die welke door de instellingen of organen van de Unie zijn gemachtigd, vormen de basis van de algemene zekerheid in de zin van artikel [127] van het financieel reglement. Overeenkomstig artikel 287 VWEU onderzoekt de Europese Rekenkamer de rekeningen van alle ontvangsten en uitgaven van de Unie. Artikel 34 Bescherming van de financiële belangen van de Unie Wanneer een derde land deelneemt aan het fonds uit hoofde van een besluit in het kader van een internationale overeenkomst of op grond van enig ander rechtsinstrument, verleent dat derde land de nodige rechten en toegang aan de bevoegde ordonnateur, aan het Europees Bureau voor fraudebestrijding (OLAF) en aan de Europese Rekenkamer, zodat zij hun respectieve bevoegdheden ten volle kunnen uitoefenen. In het geval van OLAF omvatten deze rechten het recht om onderzoeken, waaronder controles en verificaties ter plaatse, uit te voeren, overeenkomstig Verordening (EU, Euratom) nr. 883/2013 van het Europees Parlement en de Raad betreffende onderzoeken door het Europees Bureau voor fraudebestrijding (OLAF). Artikel 35 Informatie, communicatie en publiciteit 1. De ontvangers van financiering van de Unie erkennen de oorsprong van en geven zichtbaarheid aan de financiering van de Unie, met name wanneer zij de acties en de resultaten ervan promoten, door meerdere doelgroepen, waaronder de media en het grote publiek, doelgericht en op samenhangende, doeltreffende en evenredige wijze te informeren. 2. De Commissie voert informatie- en communicatieacties uit met betrekking tot het fonds, de acties en de resultaten ervan. De aan het fonds toegewezen financiële middelen dragen tevens bij aan de communicatie van de Commissie over de politieke prioriteiten van de Unie, voor zover zij verband houden met de in artikel 3 bedoelde doelstellingen. Deze financiële middelen mogen worden gebruikt voor projecten inzake statistieken over de defensie-industrie en projecten om de verzameling van gegevens te organiseren. TITEL V GEDELEGEERDE HANDELINGEN, EN OVERGANGS- EN SLOTBEPALINGEN Artikel 36 Gedelegeerde handelingen 1. De in artikel 31 bedoelde bevoegdheid om gedelegeerde handelingen vast te stellen, wordt aan de Commissie toegekend voor onbepaalde tijd met ingang van de datum van inwerkingtreding van deze verordening. 2. Het Europees Parlement of de Raad kan de in artikel 31 bedoelde bevoegdheidsdelegatie te allen tijde intrekken. Het besluit tot intrekking beëindigt de delegatie van de in dat besluit genoemde bevoegdheid. Het besluit wordt van kracht op de dag na die van de bekendmaking ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie of op een daarin genoemde latere datum. Het laat de geldigheid van de reeds van kracht zijnde gedelegeerde handelingen onverlet. 3. Vóór de vaststelling van een gedelegeerde handeling raadpleegt de Commissie de door elke lidstaat aangewezen deskundigen overeenkomstig de beginselen die zijn neergelegd in het Interinstitutioneel Akkoord over beter wetgeven van 13 april 2016. 4. Zodra de Commissie een gedelegeerde handeling heeft vastgesteld, doet zij daarvan gelijktijdig kennisgeving aan het Europees Parlement en de Raad. 5. Een overeenkomstig artikel 31 vastgestelde gedelegeerde handeling treedt alleen in werking indien het Europees Parlement noch de Raad daartegen binnen een termijn van twee maanden na de kennisgeving van die handeling aan het Europees Parlement en de Raad bezwaar heeft gemaakt, of indien zowel het Europees Parlement als de Raad vóór het verstrijken van die termijn de Commissie hebben medegedeeld dat zij daartegen geen bezwaar zullen maken. Die termijn wordt op initiatief van het Europees Parlement of de Raad met twee maanden verlengd. Artikel 37 Intrekking Verordening (EU) nr. .../… (industrieel ontwikkelingsprogramma voor de Europese defensie) wordt ingetrokken met ingang van 1 januari 2021. Artikel 38 Overgangsbepalingen 1. Deze verordening doet geen afbreuk aan de voortzetting of de wijziging van de betrokken acties tot de afsluiting ervan op grond van [verordening betreffende het industrieel ontwikkelingsprogramma voor de Europese defensie] en de voorbereidende actie inzake defensieonderzoek, die op de betrokken acties van toepassing blijven tot zij worden afgesloten. 2. De financiële middelen voor het fonds kunnen eveneens de uitgaven dekken voor noodzakelijke technische en administratieve bijstand om de overgang te waarborgen tussen het fonds en de maatregelen die zijn vastgesteld in het kader van zijn voorlopers, de [verordening betreffende het industrieel ontwikkelingsprogramma voor de Europese defensie] en de voorbereidende actie inzake defensieonderzoek. 3. Zo nodig kunnen voor het beheer van acties die op 31 december 2027 nog niet zijn voltooid, ook na 2027 kredieten ter dekking van de in artikel 4, lid 4, bedoelde uitgaven in de begroting worden opgenomen. Artikel 39 Inwerkingtreding Deze verordening treedt in werking op de derde dag na die van de bekendmaking ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie . Zij is van toepassing met ingang van 1 januari 2021. Deze verordening is verbindend in al haar onderdelen en is rechtstreeks toepasselijk in elke lidstaat. Gedaan te ..., Voor het Europees Parlement Voor de Raad De voorzitter De voorzitter (Gewone wetgevingsprocedure: eerste lezing) [Amendement 1 tenzij anders bepaald] Voorstel voor een VERORDENING (EU) .../... VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD tot vaststelling van de Connecting Europe Facility en tot intrekking van Verordeningen (EU) nr. 1316/2013 en (EU) nr. 283/2014 (Voor de EER relevante tekst) HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE, Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name de artikelen 172 en 194, Gezien het voorstel van de Europese Commissie, Na toezending van het ontwerp van wetgevingshandeling aan de nationale parlementen, Gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité (3) , Gezien het advies van het Comité van de Regio's (4) , Handelend volgens de gewone wetgevingsprocedure, Overwegende hetgeen volgt: (1) Om slimme, duurzame en inclusieve groei te creëren en het scheppen van banen te bevorderen , en om de langetermijnverbintenissen op het gebied van decarbonisatie te eerbiedigen, heeft de Unie behoefte aan een moderne, multimodale hoogwaardige vervoers-, digitale en energie-infrastructuur die alle regio's , met inbegrip van afgelegen, ultraperifere, insulaire, perifere en bergachtige regio's, van de Unie met elkaar verbindt en integreert. Die verbindingen moeten het vrij verkeer van personen , inclusief personen met beperkte mobiliteit, goederen, kapitaal en diensten ten goede komen. De trans-Europese netwerken moeten grensoverschrijdende verbindingen faciliteren, voor een sterkere economische, maatschappelijke en territoriale cohesie zorgen en bijdragen aan een meer concurrerende en duurzamere sociale markteconomie en aan de strijd tegen de klimaatverandering. (2) De Connecting Europe Facility (CEF, "het programma") heeft tot doel de investeringen in trans-Europese netwerken te versnellen en via een hefboomeffect financiële middelen uit de publieke en particuliere sector aan te trekken; tegelijk moet de CEF meer rechtszekerheid bieden en het beginsel van technologische neutraliteit in acht nemen. Het programma moet ervoor zorgen dat synergieën tussen de vervoers-, energie- en digitale sector optimaal worden benut, waardoor het Unieoptreden meer effect sorteert en de uitvoeringskosten kunnen worden geoptimaliseerd. (2 bis) Het programma moet bijdragen aan het bevorderen van de territoriale toegankelijkheid en de connectiviteit van alle regio's van de Unie, met inbegrip van de afgelegen, ultraperifere, insulaire, perifere, bergachtige en grensoverschrijdende regio's, alsook de ontvolkte en dunbevolkte gebieden. (3) Het programma moet eveneens bijdragen tot Unieoptreden tegen klimaatverandering, de ondersteuning van milieuvriendelijke en sociaal duurzame projecten en, in voorkomend geval, acties voor matiging van en aanpassing aan de klimaatverandering. Met name de bijdrage van het programma aan de verwezenlijking van de doelstellingen van de Overeenkomst van Parijs, de voorgestelde klimaat- en energiedoelstellingen voor 2030 en de langetermijndoelstelling op het gebied van decarbonisatie moet worden versterkt. (3 bis) Het programma moet een hoog niveau van transparantie waarborgen door toegang te verlenen tot de betreffende documenten, in het bijzonder indien projecten invloed hebben op het milieu en de menselijke gezondheid. In de beoordelingsprocedure van projecten moet rekening worden gehouden met sociale en cohesiecriteria, en met name de aanvaarding ervan door lokale gemeenschappen. [Am. 82] (4) Om recht te doen aan het belang van de strijd tegen de klimaatverandering, in overeenstemming met de toezeggingen van de Unie om de Overeenkomst van Parijs en de 17 duurzame-ontwikkelingsdoelstellingen van de Verenigde Naties ten uitvoer te leggen, moeten klimaatmaatregelen in deze verordening worden geïntegreerd met het oog op de algemene doelstelling om 25 % van de Uniebegroting te spenderen aan maatregelen die bijdragen tot de klimaatdoelstellingen (5) . Acties in het kader van dit programma moeten ertoe bijdragen dat 60 % van de begroting van het programma wordt besteed aan klimaatdoelstellingen, onder meer op basis van ▌Rio-indicatoren: ▌ Uitgaven voor spoorweg- en binnenvaartinfrastructuur, elektrische laadpunten, alternatieve en duurzame brandstoffen voor alle vervoerswijzen, energie-efficiëntie , schoon stadsvervoer, transport ▌van elektriciteit, slimme netwerken, CO 2 -transport, hernieuwbare energie, ▌ de binnenvaart , multimodaal vervoer en gasinfrastructuur, moeten in overeenstemming zijn met de klimaatdoelstellingen . De betrokken acties zullen tijdens de voorbereiding en de uitvoering van het programma worden vastgesteld en opnieuw worden beoordeeld in het kader van de relevante evaluatie- en herzieningsprocedures. Om te voorkomen dat infrastructuur kwetsbaar is voor de langetermijneffecten van de klimaatverandering en ervoor te zorgen dat in de economische evaluatie van een project rekening wordt gehouden met de kosten van broeikasgasemissies die dat project genereert, moeten door het programma gesteunde projecten aan een klimaattoets worden onderworpen overeenkomstig richtsnoeren die door de Commissie moeten worden ontwikkeld in samenhang met de voor andere Unieprogramma's opgestelde richtsnoeren. Conform de doelstellingen en de toezeggingen van de Unie om de gevolgen van de klimaatverandering te verminderen, spoort het programma de modaliteitsverschuiving naar duurzamere vervoerswijzen, zoals vervoer per spoor, schoon stadsvervoer, vervoer over water en binnenwateren aan. (5) Om te voldoen aan de rapportageverplichtingen van artikel 11, onder c) van Richtlijn (EU) 2016/2284 betreffende de vermindering van de nationale emissies van bepaalde luchtverontreinigende stoffen, tot wijziging van Richtlijn 2003/35/EG en tot intrekking van Richtlijn 2001/81/EG, met betrekking tot de besteding van Uniemiddelen voor de ondersteuning van de maatregelen om aan de doelstellingen van die richtlijn te voldoen, wordt een overzicht bijgehouden van de uitgaven voor het terugdringen van de uitstoot of luchtverontreiniging in het kader van deze richtlijn. (6) Een belangrijke doelstelling van dit programma is meer synergieën en complementariteit tot stand brengen tussen de vervoers-, de energie- en de digitale sector. Daartoe moeten de werkprogramma's effectief gericht zijn op specifieke gebieden zoals geconnecteerde en geautomatiseerde mobiliteit , duurzame alternatieve brandstoffen , inclusief de relevante infrastructuur voor alle vervoerswijzen of gezamenlijke grensoverschrijdende infrastructuren, en voorzien in een grotere flexibiliteit met het oog op de samenvoeging van financiële steun in deze sectoren . Digitale communicatie zou een integraal onderdeel kunnen zijn van een project van gemeenschappelijk belang op het gebied van energie en vervoer. Voorts zou het programma binnen elke sector moeten toestaan dat synergetische componenten uit een andere sector in aanmerking worden genomen wanneer een dergelijke aanpak ervoor zorgt dat de investering meer sociaaleconomische voordelen oplevert. Synergieën tussen sectoren moeten worden aangemoedigd door de gunningscriteria voor de selectie van acties , evenals door hogere medefinancieringspercentages . (7) In de bij Verordening (EU) nr. 1315/2013 van het Europees Parlement en de Raad (6) vastgestelde TEN‑T-richtsnoeren (hierna: de TEN‑T-richtsnoeren) is beschreven welke infrastructuur tot het TEN‑T behoort, is gespecificeerd aan welke eisen moet worden voldaan en zijn tenuitvoerleggingsmaatregelen vastgesteld. Die richtsnoeren voorzien met name in de voltooiing van het kernnetwerk tegen 2030 door middel van de aanleg van nieuwe infrastructuur en een ingrijpende opwaardering en rehabilitatie van de bestaande infrastructuur. (7 bis) Om voor connectiviteit in de hele Unie te zorgen, moeten acties die bijdragen tot de ontwikkeling van projecten van gemeenschappelijk belang in de vervoerssector, gefinancierd door het programma, voortbouwen op de complementariteit van alle vervoerswijzen teneinde te voorzien in efficiënte, onderling verbonden en multimodale netwerken; (8) Met het oog op de verwezenlijking van de in de TEN‑T-richtsnoeren vastgestelde doelstellingen moet prioriteit worden gegeven aan lopende TEN‑T-projecten evenals steun voor grensoverschrijdende verbindingen , knelpunten, horizontale prioriteiten , missing links en stedelijke knooppunten en moet, indien van toepassing, worden gewaarborgd dat de gefinancierde acties consistent zijn met de werkplannen voor de corridors die zijn vastgesteld op grond van artikel 47 van Verordening (EU) nr. 1315/2013 en met de algemene ontwikkeling van het netwerk op het gebied van prestaties en interoperabiliteit. (8 bis) In bepaalde gevallen hebben projecten die worden uitgevoerd op het grondgebied van één lidstaat een aanzienlijke grensoverschrijdende impact en creëren ze waarde die nationale grenzen overstijgt, omdat ze de grensoverschrijdende connectiviteit aan de kust vergroten, of omdat ze de connectiviteit met de economie van het ruimere achterland voorbij nationale grenzen vergroten. Projecten die een dergelijke impact kunnen aantonen moeten daarom als grensoverschrijdend worden beschouwd. (8 ter) Met het oog op de uitzonderlijke omstandigheden die de terugtrekking van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie meebrengt, is het nodig te voorzien in de connectiviteit van Ierland met het Europese vasteland middels een wijziging van het traject en van de samenstelling van de TEN‑T-corridors teneinde er zeeverbindingen tussen Ierse en continentale havens van het kernnetwerk en het uitgebreide netwerk in op te nemen. (9) Om in te spelen op de groeiende vervoersstromen en de ontwikkeling van het netwerk, moeten de afbakening van de kernnetwerkcorridors, de vooraf geselecteerde delen en de capaciteit daarvan worden aangepast. Die aanpassingen aan het kernnetwerk mogen de voltooiing daarvan tegen 2030 niet in de weg staan, moeten de reikwijdte van de corridors op het grondgebied van de Unie verbeteren en moeten evenredig zijn om de samenhang en de efficiency van de corridorontwikkeling en -coördinatie te waarborgen. Om die reden mag de lengte van de kernnetwerkcorridors niet met meer dan 15 % toenemen. Ontwikkelingen met betrekking tot het uitgebreid netwerk moeten worden gemonitord en geëvalueerd om de relevantie van de segmenten te waarborgen. (10) Publieke en private investeringen in slimme, interoperabele, duurzame , multimodale , inclusieve , voor personen met verminderde mobiliteit toegankelijke , veilige en beveiligde mobiliteit in de hele Unie moeten worden gestimuleerd voor alle vervoerswijzen . In 2017 heeft de Commissie "Europa in beweging" voorgesteld (7) , een breed scala aan initiatieven om het verkeer veiliger te maken, slimme kilometerheffingen aan te moedigen, de CO 2 -uitstoot, luchtvervuiling en congestie terug te dringen, geconnecteerde en autonome mobiliteit te promoten en correcte arbeidsvoorwaarden en rusttijden voor werknemers te waarborgen. Waar relevant moet voor die initiatieven in het kader van dit programma Uniesteun worden verleend , bijvoorbeeld om de invoering en retrofitting van de slimme tachograaf te versnellen . (11) In de herziene TEN‑T-richtsnoeren is met betrekking tot nieuwe technologieën en innovatie voorgeschreven dat het TEN‑T de decarbonisatie van alle vervoerswijzen mogelijk moet maken door energie-efficiëntie en het gebruik van alternatieve brandstoffen te stimuleren , met inachtneming van het beginsel van technologische neutraliteit . Bij Richtlijn 2014/94/EU van het Europees Parlement en de Raad (8) is een gemeenschappelijk kader met maatregelen voor de uitrol van infrastructuur voor alternatieve brandstoffen voor alle vervoerswijzen in de Unie gecreëerd teneinde de afhankelijkheid van vervoersmiddelen van fossiele brandstoffen zoveel mogelijk te verminderen en de milieu- en klimaatimpact van vervoer te beperken en zijn de lidstaten verplicht tegen 31 december 2025 openbare laad- en tankstations beschikbaar te stellen. Zoals de Commissie in haar voorstellen (9) van november 2017 heeft toegelicht, is er behoefte aan een uitgebreid pakket maatregelen om emissieluwe mobiliteit te promoten, met financiële steun voor situaties waarin de markt onvoldoende stimulansen biedt. (12) In het kader van haar mededeling over duurzame mobiliteit voor Europa: veilig, schoon en geconnecteerd (10) , heeft de Commissie benadrukt dat voertuigen dankzij automatisering en geavanceerde connectiviteitssystemen veiliger, gemakkelijker te delen en toegankelijker zullen worden voor alle burgers, ook voor hen die op dit moment geen toegang hebben tot mobiliteitsdiensten, zoals ouderen of personen met verminderde mobiliteit . In dit kader heeft de Commissie ook een "Strategisch Actieplan Verkeersveiligheid" en een herziening van Richtlijn 2008/96/EG inzake het beheer van de verkeersveiligheid van weginfrastructuur voorgesteld. Om dezelfde reden moet andere wetgeving, zoals Richtlijn 2004/54/EG inzake minimumveiligheidseisen voor tunnels in het trans-Europese wegennet, worden aangepast aan de nieuwe normen op het gebied van veiligheid en digitalisering in de vervoerssector. Aan de verbetering van de veiligheid moet ook in de spoorwegsector prioriteit worden gegeven. Het is met name van belang om te investeren in de veiligheid van de kruispunten (d.w.z. seingeving, verbetering van de infrastructuur). In 2012 vonden aan de 114 000 bestaande spoorwegovergangen in de Unie 573 ernstige ongevallen plaats waarbij 369 personen stierven en 339 personen zwaargewond raakten (verslag ERA 2014). De overwegen waar de veiligheid ernstig in gevaar wordt gebracht, moeten dan ook op Unieniveau worden geïdentificeerd met het oog op de investering in de verbetering van die infrastructuren, die op de lange termijn moeten worden vervangen door bruggen en tunnels. (13) Om bij te dragen aan de voltooiing van vervoersprojecten in de minder ontwikkelde delen van het netwerk, moeten toewijzingen in het kader van het Cohesiefonds aan het programma worden overgedragen ter financiering van vervoersprojecten in de lidstaten die in aanmerking komen voor financiering uit het Cohesiefonds. In een eerste fase ▌ moeten bij de selectie van projecten die voor financiering in aanmerking komen, de nationale toewijzingen in het kader van het Cohesiefonds in acht worden genomen. Aan het einde van de eerste fase moeten middelen die naar het programma zijn overgedragen en niet voor een vervoersinfrastructuur zijn vastgelegd op concurrerende basis worden toegewezen aan projecten in de lidstaten die in aanmerking komen voor financiering uit het Cohesiefonds, met voorrang voor grensoverschrijdende verbindingen en missing links. De Commissie dient de lidstaten die in aanmerking komen voor financiering uit het Cohesiefonds te ondersteunen bij hun inspanningen om een adequate geschikte projectenpijplijn te ontwikkelen, met name door de institutionele capaciteit van de betrokken overheden te versterken. (14) Na de gezamenlijke mededeling van november 2017 over de verbetering van de duale mobiliteit in de Europese Unie (11) , werd er in het actieplan voor militaire mobiliteit dat de Commissie en de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid (12) op 28 maart 2018 hebben aangenomen, op gewezen dat het Uniebeleid inzake vervoersinfrastructuur duidelijke kansen biedt om de synergieën tussen de defensiebehoeften en het TEN‑T te versterken , met als overkoepelend doel om de mobiliteit binnen de Unie te verbeteren . In het Actieplan wordt de Raad opgeroepen tegen medio 2018 de militaire eisen inzake vervoersinfrastructuur te onderzoeken en te valideren en wordt aangekondigd dat de diensten van de Commissie uiterlijk in 2019 zullen bepalen welke delen van het trans-Europees vervoersnet ook geschikt zijn voor tweeërlei (civiel en defensie-) gebruik van de infrastructuur , met inbegrip van mogelijkheden om bestaande infrastructuur te verbeteren . De infrastructuur moet altijd geschikt zijn voor tweeërlei gebruik. Uniefinanciering voor de uitvoering van projecten voor tweeërlei gebruik moet door het programma ten uitvoer worden gelegd op basis van werkprogramma's door middel van meetbare acties die voldoen aan de toepasselijke eisen als gedefinieerd in het kader van het actieplan. (14 bis) Het actieplan voor duale mobiliteit (civiel en voor defensiedoeleinden) in de Unie maakt deel uit van de algemene doelstelling om de mobiliteit in de Unie te verbeteren en tegelijkertijd de logistieke en mobiliteitsuitdagingen aan te pakken die zijn vastgesteld in het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid van de Europese Unie. Het is in dit verband van essentieel belang om grensoverschrijdende douanenormen en -verordeningen evenals administratieve en juridische procedures te harmoniseren. De rol van de joint ventures van de Unie is onder meer van cruciaal belang voor de harmonisering van administratieve en juridische procedures, zowel met betrekking tot de CEF als het actieplan voor duale (civiele en defensie-) mobiliteit. De duale mobiliteit (civiel en voor defensiedoeleinden) zal bijdragen aan de ontwikkeling van de CEF, voornamelijk op gebieden als begroting en het tegemoet komen aan nieuwe en toekomstige behoeften; (15) In haar mededeling "Een nieuw en sterker strategisch partnerschap met de ultraperifere gebieden van de EU" (13) heeft de Commissie gewezen op de specifieke vervoers-, energie- en digitale behoeften van de ultraperifere regio's en de noodzaak om voldoende Uniemiddelen vrij te maken om tegemoet te komen aan die behoeften, onder meer via dit programma , door medefinancieringspercentages van maximaal 85 % te hanteren . (16) Gezien de omvang van de investeringsbehoeften voor de voltooiing van het TEN‑T-kernnetwerk tegen 2030 (geraamd op 350 miljard EUR in de periode 2021‑2027) en van het uitgebreide TEN‑T-netwerk tegen 2050, en voor investeringen in decarbonisatie, digitalisering en stedelijke mobiliteit (geraamd op 700 miljard EUR in de periode 2021‑2027), moet een toereikende begroting voor de vervoerssector worden gehandhaafd, in overeenstemming met de begroting die voorzien was bij het begin van de programmeringsperiode 2014‑2020, en moeten de verschillende financieringsprogramma's en -instrumenten van de Unie zo efficiënt mogelijk worden benut teneinde een maximale toegevoegde waarde van de door de Unie ondersteunde investeringen te verwezenlijken . Dit kan worden bereikt door het investeringsproces te stroomlijnen zodat de projectpijplijnen zichtbaar en voor coherentie tussen programma's van de Unie wordt gezorgd, met name tussen de Connecting Europe Facility, het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO), het Cohesiefonds en InvestEU. Er moet met name rekening worden gehouden met de randvoorwaarden als bepaald in bijlage IV bij Verordening (EU) nr. XXX [Verordening van het Europees Parlement en de Raad houdende gemeenschappelijke bepalingen inzake het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds Plus, het Cohesiefonds, en het Europees Fonds voor maritieme zaken en visserij en de financiële regels voor die fondsen en voor het Fonds voor asiel en migratie, het Fonds voor interne veiligheid en het Instrument voor grensbeheer en visa ("VGB")]. (17) In Verordening (EU) nr. 347/2013 van het Europees Parlement en de Raad (14) zijn de prioriteiten inzake trans-Europese energie-infrastructuur vastgesteld, die ten uitvoer moeten worden gelegd om de doelstellingen van de Unie inzake energie en klimaat te kunnen verwezenlijken; in die verordening zijn ook de projecten van gemeenschappelijk belang vastgesteld voor de uitvoering van die prioriteiten en zijn maatregelen vastgesteld op het gebied van het verlenen van vergunningen, publieke betrokkenheid en regelgeving om de uitvoering van deze projecten te versnellen en/of vlotter te laten verlopen, inclusief criteria om te bepalen of dergelijke projecten in aanmerking komen voor financiële bijstand van de Unie. De lijst met projecten van gemeenschappelijk belang en de TEN‑E-richtsnoeren moet worden herzien om hierin rekening te houden met de doelstellingen van de Overeenkomst van Parijs, alsook met de voorgestelde klimaat- en energiedoelstellingen voor 2030 en daarna. (18) In Richtlijn [herschikking van de richtlijn hernieuwbare energie] wordt gewezen op de behoefte aan een kader dat een intensiever gebruik van Uniemiddelen begunstigd en wordt expliciet verwezen naar faciliterende acties om grensoverschrijdende samenwerking op het gebied van hernieuwbare energie te ondersteunen. (19) Hoewel de voltooiing van netwerkinfrastructuur prioritair blijft voor de ontwikkeling van hernieuwbare energie, weerspiegelen de toevoeging van grensoverschrijdende samenwerking op het gebied van hernieuwbare energie en de ontwikkeling van een slim en efficiënt energiesysteem, met inbegrip van oplossingen voor opslag en vraagsturing die het net in evenwicht helpen houden, de aanpak die is gekozen in het kader van het initiatief Schone energie voor alle Europeanen, met een collectieve verantwoordelijkheid om de ambitieuze doelstelling op het gebied van hernieuwbare energie in 2030 te bereiken evenals de gewijzigde beleidscontext waarin een eerlijke en adequate sociale transitie wordt gewaarborgd, met ambitieuze langetermijndoelstellingen op het gebied van decarbonisatie. (20) Innovatieve infrastructuurtechnologieën die het pad effenen voor een transitie naar emissiearme mobiliteitssystemen en een grotere voorzieningszekerheid waarbij wordt gestreefd naar een grotere energieonafhankelijkheid van de Unie zijn essentieel in het licht van de decarbonisatieagenda van de Unie. In haar "Mededeling over het versterken van de energienetten van Europa" (15) van 23 november 2017 heeft de Commissie benadrukt dat de rol van elektriciteit, wanneer in 2030 de helft van de elektriciteitsproductie afkomstig zal zijn van hernieuwbare bronnen, steeds meer gericht zal zijn op het koolstofarm maken van sectoren die tot nu toe worden gedomineerd door fossiele brandstoffen, zoals vervoer, industrie en verwarming en koeling, en dat dienovereenkomstig de focus in het kader van de trans-Europese energie-infrastructuur op elektriciteitsinterconnecties, elektriciteitsopslag , slimme netwerken en investeringen in gasinfrastructuur moet liggen . Om de decarbonisatiedoelstellingen van de Unie , de integratie van de interne markt en de zekerheid van de energievoorziening te ondersteunen moet voldoende aandacht en prioriteit worden gegeven aan technologieën en projecten die bijdragen aan de transitie naar een emissiearme economie. De Commissie zal ernaar streven via het programma meer projecten voor grensoverschrijdende slimme netwerken, innovatieve opslag en CO 2 -transport te financieren. (20 bis) Ondersteuning van slimmenetwerkprojecten is nodig wanneer de projecten zijn gericht op integratie van de opwekking, de distributie of het verbruik van elektriciteit met behulp van realtime-beheersystemen en van invloed zijn op grensoverschrijdende energiestromen. De energieprojecten moeten het centrale belang laten zien van slimme netwerken voor de energietransitie, en de ondersteuning via de CEF moet erop gericht zijn de financieringstekorten te verhelpen die investeringen in de toepassing van de technologie van slimme netwerken op grote schaal momenteel belemmeren. (20 ter) Met betrekking tot interconnectie tussen elektriciteitsnetwerken wordt in Verordening (EU) 2018/... van het Europees Parlement en de Raad [betreffende de governance van de energie-unie], een streefcijfer vastgesteld van ten minste 15 % voor de koppeling van elektriciteitsnetten tussen de lidstaten voor 2030. Het programma moet bijdragen aan de verwezenlijking van dit streefcijfer. (21) De verwezenlijking van de digitale eengemaakte markt vergt een onderliggende infrastructuur voor digitale connectiviteit. De digitalisering van het Europese bedrijfsleven en de modernisering van sectoren zoals vervoer, energie, gezondheidszorg en de overheid hangen af van universele toegang tot betrouwbare, betaalbare en hoogwaardige netwerken met een zeer hoge capaciteit. Digitale connectiviteit is uitgegroeid tot een doorslaggevende factor om economische, sociale en territoriale verschillen te overbruggen en draagt bij aan de modernisering van lokale economieën en de diversificatie van de economische activiteiten. De reikwijdte van de steun van het programma voor infrastructuur voor digitale connectiviteit moet worden aangepast in het licht van het groeiende belang van connectiviteit voor de economie en de samenleving in het algemeen. Daarom moet worden vastgesteld welke infrastructuurprojecten van gemeenschappelijk belang op het gebied van digitale connectiviteit noodzakelijk zijn om de doelstellingen van de digitale eengemaakte markt van de Unie te verwezenlijken en moet Verordening (EU) nr. 283/2014 van het Europees Parlement en de Raad (16) worden ingetrokken. (22) In de mededeling "Connectiviteit voor een competitieve digitale eengemaakte markt – Naar een Europese gigabitmaatschappij" (17) (de strategie voor de gigabit-samenleving) zijn de strategische doelstellingen voor 2025 vastgesteld met het oog op een optimalisering van de investeringen in infrastructuur voor digitale connectiviteit. Richtlijn (EU) 2018/XXX [Europees wetboek voor elektronische communicatie] beoogt onder meer de totstandbrenging van een regelgevingskader dat particuliere investeringen in digitale netwerken stimuleert. Het is echter duidelijk dat de uitrol van netwerken in de hele Unie dringend meer aandacht verdient wegens de beperkte rendabiliteit ervan , onder meer door de afgelegen ligging en specifieke territoriale of geografische kenmerken, de lage bevolkingsdichtheid en diverse sociaaleconomische factoren. Het programma moet daarom ook bijdragen tot een evenwicht tussen landelijke en stedelijke gebieden , om bij te dragen aan de verwezenlijking van die in de strategie voor de gigabitmaatschappij vastgestelde strategische doelstellingen, in aanvulling op de steun voor de uitrol van netwerken met een zeer hoge capaciteit door andere programma's en met name het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO), het Cohesiefonds en de InvestEU-fonds. (23) Terwijl alle digitale netwerken die op het internet zijn aangesloten een intrinsieke trans-Europese dimensie hebben, met name vanwege de werking van de toepassingen en diensten die zij mogelijk maken, moet via steun uit het programma voorrang worden verleend aan acties waarvan de grootste impact op de digitale eengemaakte markt wordt verwacht, onder meer door de afstemming daarvan op de doelstellingen van de mededeling inzake de strategie voor de gigabitmaatschappij en op de digitale transformatie van de economie en de samenleving, rekening houdend met de geconstateerde markttekortkomingen en ‑belemmeringen. (24) Scholen, universiteiten, bibliotheken, plaatselijke, provinciale, regionale en nationale overheden, de belangrijkste aanbieders van openbare diensten, ziekenhuizen en medische centra, vervoersknooppunten en ondernemingen die grotendeels digitaal werken kunnen een belangrijke invloed hebben op de sociaaleconomische ontwikkelingen in de regio waar zij zijn gevestigd , met inbegrip van plattelandsgebieden en dunbevolkte gebieden . Dergelijke sociaaleconomische actoren moeten het voortouw nemen op het gebied van gigabitconnectiviteit om de Europese burgers, het bedrijfsleven en lokale gemeenschappen toegang te bieden tot de best mogelijke diensten en toepassingen. Het programma dient de toegang tot gigabitconnectiviteit en hogesnelheidsconnectiviteit, met inbegrip van geavanceerde mobiele connectiviteit, voor deze sociaaleconomische actoren te ondersteunen teneinde hun positieve overloopeffect op de rest van de economie en de samenleving te maximaliseren, onder meer door de vraag naar connectiviteit en diensten op te drijven. (25) Voortbouwend op het succes van het initiatief WiFi4EU, moet het programma steun blijven verlenen voor de verstrekking van gratis, veilige, hoogwaardige lokale draadloze connectiviteit in lokale centra van het openbare leven, waaronder entiteiten met een openbare opdracht, zoals overheidsdiensten en openbare-dienstverleners, en voor het publiek toegankelijke openbare plaatsen in open lucht, om de digitale visie van de Unie bij lokale gemeenschappen te promoten. (25 bis) Digitale infrastructuur vormt een belangrijke basis voor innovatie. Om met het programma een maximaal effect te bewerkstelligen, moet het gericht zijn op financiering van de infrastructuur. Individuele digitale diensten en toepassingen, zoals diensten waarbij "distributed ledger"-technologieën of kunstmatige intelligentie worden toegepast, moeten daarom niet onder het toepassingsgebied van het programma vallen, maar in plaats daarvan, in voorkomend geval, worden opgenomen in andere instrumenten zoals het programma Digitaal Europa. Het is eveneens belangrijk om de synergieën tussen de verschillende programma's te maximaliseren. (26) De levensvatbaarheid van de volgende generatie digitale diensten, zoals het internet der dingen en toepassingen waarvan in verschillende sectoren en voor de samenleving als geheel aanzienlijke voordelen worden verwacht, vereist een ononderbroken grensoverschrijdende 5G‑dekking, met name om ervoor te zorgen dat gebruikers en toestellen onderweg verbonden blijven. Er blijft onduidelijkheid bestaan over de scenario's voor kostendeling voor de uitrol van 5G in deze sectoren en de vermeende risico's van commerciële uitrol in bepaalde belangrijke domeinen zijn zeer groot. De wegcorridors en treinverbindingen zullen naar verwachting cruciaal zijn voor de eerste fase van de nieuwe toepassingen op het gebied van geconnecteerde mobiliteit en zijn derhalve belangrijke grensoverschrijdende projecten voor financiering in het kader van dit programma. (27) In de hele Unie zijn er nog, soms zelfs centraal gelegen, slecht verbonden gebieden die een bottleneck en onbenut potentieel vormen voor de digitale eengemaakte markt. Toegang tot hoogwaardig internet kan in de meeste landelijke en afgelegen gebieden een essentiële rol spelen om te vermijden dat een digitale kloof ontstaat en dat deze gebieden geïsoleerd raken en ontvolken, aangezien internetverbindingen de levering van goederen en diensten goedkoper maken en de afgelegen ligging deels goedmaken. Hoogwaardige internetconnectiviteit is noodzakelijk voor nieuwe economische kansen, zoals precisielandbouw of de ontwikkeling van een bio‑economie in plattelandsgebieden. Het programma dient bij te dragen tot de beschikbaarheid van vaste en draadloze connectiviteit met een zeer hoge capaciteit voor alle Europese huishoudens, zowel in de stad als op het platteland, met een focus op situaties waarin een zekere mate van marktfalen wordt waargenomen en die kunnen worden aangepakt met subsidies met een geringe intensiteit. Hierbij moet het programma streven naar een volledige dekking van alle huishoudens en regio's, aangezien het niet rendabel is om leemtes in een reeds gedekt gebied in een later stadium aan te pakken. (28) De uitrol van digitale backbonecommunicatienetwerken, met onder meer onderzeese kabels die Europese regio's verbinden met derde landen op andere continenten of die Europese eilanden en overzeese gebieden verbinden met het vasteland, is nodig om voor alle vitale infrastructuur de nodige redundantie te creëren en de capaciteit en weerbaarheid van de digitale netwerken van de Unie te versterken. Dergelijke projecten zijn echter zonder overheidssteun vaak niet commercieel levensvatbaar. (29) Acties die bijdragen tot projecten van gemeenschappelijk belang op het gebied van infrastructuur voor digitale connectiviteit moeten gebruik maken van de ▌ beste beschikbare en meest geschikte technologie, met een optimaal evenwicht tussen geavanceerde technologieën op het gebied van de gegevensstroomcapaciteit, de beveiliging van de overdracht, de weerbaarheid van het netwerk , de cyberveiligheid en kostenefficiëntie, en moeten worden geprioriteerd door middel van werkprogramma's, rekening houdend met de in deze verordening bepaalde criteria. De uitrol van netwerken met zeer hoge capaciteit kan ook passieve infrastructuur omvatten, met het oog op maximale sociaaleconomische en milieuvoordelen. Ten slotte moet bij het prioriteren van de acties rekening worden gehouden met de potentiële positieve overloopeffecten op het gebied van connectiviteit, bijvoorbeeld voor projecten die bijdragen aan de rendabiliteit van toekomstige investeringen die zorgen voor een betere dekking van het grondgebied en de bevolking in streken waar nog geen dekking is. (30) De Unie heeft een eigen PNT-technologie voor plaatsbepaling, navigatie en tijdsbepaling per satelliet (EGNOS/Galileo) en een eigen systeem voor aardobservatie (Copernicus) ontwikkeld. Zowel EGNOS/Galileo als Copernicus leveren geavanceerde diensten die publieke en private gebruikers belangrijke economische voordelen bieden. Daarom moet alle vervoer-, energie- en digitale infrastructuur die door het programma wordt gefinancierd, en die gebruik maakt van PNT-systemen of aardobservatiediensten, technisch compatibel zijn met EGNOS/Galileo en Copernicus. (31) De positieve resultaten van de blendingoproep die in 2017 in het kader van het huidige programma is gelanceerd, bevestigen de relevantie en toegevoegde waarde van Uniesubsidies met het oog op blending met financiering van de Europese Investeringsbank, nationale stimuleringsbanken, andere ontwikkelingsbanken en openbare financiële instellingen alsmede van particuliere financiële instellingen en investeerders uit de particuliere sector, al dan niet via publiek-private partnerschappen. Blending moet bijdragen tot het aantrekken van particuliere investeringen en een hefboomwerking bewerkstelligen ten aanzien van de algehele bijdrage van de overheidssector in overeenstemming met de doelstellingen van het InvestEU-programma. Het programma moet dan ook acties blijven ondersteunen waarbij Uniesubsidies met andere bronnen van financiering kunnen worden gecombineerd. In de vervoerssector mogen blendingverrichtingen het niveau van 10 % van de beschikbare middelen niet overschrijden. (31 bis) In de vervoerssector moeten blendingverrichtingen voornamelijk worden bestemd voor projecten die gericht zijn op de digitalisering van de sector, met name SESAR en ERTMS, die naar verwachting een financieel rendement zullen opleveren. (32) De doelstellingen van dit programma worden mede gerealiseerd door middel van financieringsinstrumenten en begrotingsgaranties in het kader van de beleidsonderdelen [...] van het InvestEU-Fonds. De acties van het programma moeten worden gebruikt om investeringen te stimuleren door markttekortkomingen of suboptimale investeringsvoorwaarden op evenredige en adequate wijze aan te pakken, mogen particuliere financiering niet overlappen of verdringen en moeten een duidelijke Europese toegevoegde waarde bieden . (33) Om een geïntegreerde ontwikkeling van de innovatiecyclus te stimuleren, moet de complementariteit worden gewaarborgd tussen innovatieve oplossingen die zijn ontwikkeld in het kader van de Uniekaderprogramma voor onderzoek en innovatie en innovatieve oplossingen die met CEF-steun worden ingevoerd. Daartoe zullen synergieën met Horizon Europe ervoor zorgen dat: a) de onderzoeks- en innovatiebehoeften op het gebied van vervoer, energie en de digitale sector binnen de EU worden geïnventariseerd en vastgesteld tijdens het strategische planningsproces van Horizon Europa; b) de Connecting Europe Facility nauw wordt afgestemd op Horizon Europa voor de grootschalige invoering en toepassing van innovatieve technologieën en oplossingen op het gebied van vervoer, energie en digitale infrastructuur , en in synergieën tussen deze gebieden, die met name het resultaat zijn van Horizon Europa; c) de uitwisseling van informatie en gegevens tussen Horizon Europa en de Connecting Europe Facility wordt gefaciliteerd, bijvoorbeeld door de aandacht te vestigen op marktklare technologieën uit Horizon Europa die verder via de Connecting Europe Facility kunnen worden uitgerold. (34) In deze verordening worden de financiële middelen voor de hele periode 2021-2027 vastgesteld als het voornaamste referentiebedrag als bedoeld in [verwijzing toevoegen naar het nieuwe Interinstitutioneel akkoord: punt 17 van het Interinstitutioneel Akkoord van 2 december 2013 tussen het Europees Parlement, de Raad en de Commissie betreffende de begrotingsdiscipline, de samenwerking in begrotingszaken en een goed financieel beheer 31 voor het Europees Parlement en de Raad tijdens de jaarlijkse begrotingsprocedure]. Deze financiële middelen moeten tijdens de volledige looptijd van het programma worden voorbehouden en mogen niet worden verminderd of opnieuw worden toegewezen aan andere programma's, zodat er op geen enkel moment tijdens de looptijd van het programma wordt geraakt aan het oorspronkelijke evenwicht, maar ook niet aan de afwegingen en de thematische en territoriale verdelingen. (35) Het Europees Semester voor coördinatie van het economisch beleid is het kader op Unieniveau voor de vaststelling van nationale hervormingsprioriteiten en het toezicht op de uitvoering ervan. De lidstaten ontwikkelen hun eigen nationale meerjarige investeringsstrategieën ter ondersteuning van deze hervormingsprioriteiten. Die strategieën moeten samen met de jaarlijkse nationale hervormingsprogramma's worden gepresenteerd als een manier om de prioritaire investeringsprojecten die nationale of Uniefinanciering moeten krijgen, vast te stellen en te coördineren. Die moeten een coherent gebruik van de Uniefinanciering waarborgen en er, voor zover relevant, voor zorgen dat de financiële steun die via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO), het Cohesiefonds, de Europese stabilisatiefunctie voor investeringen, InvestEU en de Connecting Europe Facility zal worden verleend, een maximale toegevoegde waarde genereert. Bij het gebruik van financiële steun moet, voor zover relevant, ook de coherentie worden gewaarborgd met energie- en klimaatplannen van de Unie en de lidstaten. [aparte stemming] (37) De soorten financiering en de uitvoeringsmethoden in het kader van deze verordening worden gekozen op grond van hun vermogen om de specifieke doelstellingen van de acties te verwezenlijken en resultaten op te leveren, met name rekening houdend met de controlekosten, de administratieve lasten en het verwachte risico van niet-naleving. Dit moet mede omvatten dat het gebruik wordt overwogen van vaste bedragen, forfaits en eenheidskosten, en van financiering die niet gekoppeld is aan kosten, zoals bedoeld in artikel 125, lid 1, van het Financieel Reglement. (38) Derde landen die lid zijn van de Europese Economische Ruimte (EER) kunnen aan het programma deelnemen in het kader van de samenwerking waarin wordt voorzien door de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, die bepaalt dat programma's van de Unie worden uitgevoerd bij een op grond van die overeenkomst genomen besluit. Derde landen kunnen ook op grond van andere rechtsinstrumenten deelnemen. Er moet een specifieke bepaling in deze verordening worden opgenomen ter verlening van de nodige rechten en toegang aan de bevoegde ordonnateur, het Europees Bureau voor fraudebestrijding (OLAF) en de Europese Rekenkamer zodat zij hun respectieve bevoegdheden ten volle kunnen uitoefenen. (39) De regels inzake de toekenning van subsidies zijn vastgesteld in het Financieel Reglement. Om rekening te houden met het specifieke karakter van de door het programma gesteunde acties en om een consistente uitvoering in alle programmasectoren te waarborgen, moeten aanvullende regels inzake de selectie- en toewijzingscriteria worden vastgesteld. Bovendien is het de Commissie en/of de uitvoerende agentschappen die met de uitvoering van het programma zijn belast, niet toegestaan om voor de selectie van acties en hun financiering aanvullende verplichtingen op te leggen die niet in deze verordening zijn vastgelegd. De werkprogramma's mogen in bepaalde gevallen waarin de doelstellingen van de oproepen tot het indienen van voorstellen geen strategische gevolgen hebben, voorzien in vereenvoudigde procedures, zonder daarbij af te wijken van het Financieel Reglement. (39 bis) In de werkprogramma's zijn selectie- en gunningscriteria vastgesteld in overeenstemming met het Financieel Reglement. In de vervoerssector moet de kwaliteit en relevantie van een project worden beoordeeld door ook rekening te houden met de verwachte effecten ervan voor de connectiviteit van de Unie, de naleving van toegankelijkheidseisen en de strategie met het oog op de toekomstige behoeften aan onderhoud. (40) Overeenkomstig het Financieel Reglement, Verordening (EU, Euratom) nr. 883/2013 van het Europees Parlement en de Raad (18) , Verordening (EG, Euratom) nr. 2988/95 van de Raad (19) , Verordening (Euratom, EG) nr. 2185/96 (20) van de Raad en Verordening (EU) 2017/193 van de Raad (21) moeten de financiële belangen van de Unie worden beschermd door evenredige maatregelen, daaronder begrepen voorkoming, opsporing, correctie en onderzoek van onregelmatigheden en fraude, terugvordering van verloren gegane, onverschuldigd betaalde of onjuist bestede financiële middelen alsmede, in voorkomend geval, oplegging van administratieve sancties. In het bijzonder kan het Europees Bureau voor fraudebestrijding (OLAF) overeenkomstig Verordening (EU, Euratom) nr. 883/2013 en Verordening (Euratom, EG) nr. 2185/96 onderzoeken, daaronder begrepen controles en verificaties ter plaatse, uitvoeren om vast te stellen of er sprake is van fraude, corruptie of andere onwettige activiteiten waardoor de financiële belangen van de Unie worden geschaad. Overeenkomstig Verordening (EU) 2017/1939 kan het Europees Openbaar Ministerie (EMO) overgaan tot onderzoek en vervolging van fraude en andere strafbare feiten waardoor de financiële belangen van de Unie worden geschaad in de zin van Richtlijn (EU) 2017/1371 van het Europees Parlement en de Raad (22) . Personen of entiteiten die middelen van de Unie ontvangen, moeten overeenkomstig het Financieel Reglement ten volle meewerken aan de bescherming van de financiële belangen van de Unie, de nodige rechten en toegang verlenen aan de Commissie, OLAF, het Europees Openbaar Ministerie (EOM) en de Europese Rekenkamer alsmede ervoor zorgen dat derden die betrokken zijn bij de uitvoering van middelen van de Unie gelijkwaardige rechten verlenen. (40 bis) Een succesvolle tenuitvoerlegging van het programma is in hoge mate afhankelijk van de mate van samenwerking tussen de entiteiten die deelnemen aan een gemeenschappelijk project. Daarom moet de oprichting van joint ventures worden aangemoedigd, onder andere door middel van een hoger niveau van medefinanciering. (41) Volgens [verwijzing dienovereenkomstig aan te passen volgens het nieuwe besluit inzake landen en gebieden overzee: artikel 94 van Besluit 2013/755/EU van de Raad (23) ] komen in landen en gebieden overzee (LGO's) gevestigde personen en entiteiten in aanmerking voor financiering, overeenkomstig de voorschriften en doelstellingen van het programma en eventuele regelingen die van toepassing zijn op de lidstaat waarmee het desbetreffende land of gebied overzee banden heeft. (42) De Unie dient te streven naar samenhang en synergieën met de Unieprogramma's voor het extern beleid, inclusief pretoetredingssteun na de verbintenissen die zijn aangegaan in het kader van de mededeling "Een geloofwaardig vooruitzicht op toetreding en een grotere Uniebetrokkenheid bij de Westelijke Balkan" (24) . (43) Wanneer derde landen en in derde landen gevestigde entiteiten deelnemen aan acties die bijdragen tot projecten van gemeenschappelijk belang of grensoverschrijdende projecten op het gebied van hernieuwbare energie, mag alleen financiële bijstand worden verleend wanneer die onontbeerlijk is om de doelstellingen van die projecten te verwezenlijken. (43 bis) In overeenstemming met artikel 85 van Richtlijn 2014/25/EU, en in het geval van derde landen waarmee de Unie niet in multilateraal of bilateraal kader een overeenkomst heeft gesloten die ondernemingen in de Unie op vergelijkbare wijze daadwerkelijk toegang verschaft tot de markten van deze derde landen, kan iedere inschrijving die wordt ingediend met het oog op de gunning van een overheidsopdracht voor leveringen in het kader van een door de CEF medegefinancierd project, worden afgewezen wanneer het aandeel van de uit derde landen afkomstige producten meer dan 50 % uitmaakt van de totale waarde van de producten waarop deze inschrijving betrekking heeft. (44) Krachtens de punten 22 en 23 van het Interinstitutioneel Akkoord over beter wetgeven van 13 april 2016 (25) moet dit programma worden geëvalueerd op basis van door specifieke monitoringvoorschriften verzamelde informatie , bijvoorbeeld op basis van een klimaattoets, waarbij overregulering en administratieve lasten, in het bijzonder voor de lidstaten, worden vermeden. De Commissie dient evaluaties en de resultaten daarvan mee te delen aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's teneinde de doeltreffendheid en doelmatigheid van de financiering te beoordelen en na te gaan wat de impact daarvan is op de algemene doelstellingen van het programma , en eventuele noodzakelijke aanpassingen door te voeren . (45) Er moeten transparante, controleerbare en adequate monitoring- en verslagleggingsmaatregelen, met inbegrip van meetbare indicatoren, worden ingevoerd om een beoordeling te maken van en verslag uit te brengen over de voortgang van het programma bij de verwezenlijking van de algemene en specifieke doelstellingen die in deze verordening zijn vastgesteld , en om bekendheid te geven aan deze voortgang . Het prestatieverslagleggingssysteem moet waarborgen dat de gegevens voor het monitoren van de uitvoering en de resultaten van het programma geschikt zijn voor een grondige analyse van de geboekte vooruitgang en van de problemen die zijn vastgesteld langs de kernnetwerkcorridors, en dat die gegevens en resultaten op efficiënte en doeltreffende wijze en tijdig worden verzameld. Aan ontvangers van Uniefinanciering moeten evenredige rapportageverplichtingen worden opgelegd om relevante gegevens te verzamelen voor het programma. (45 bis) Het programma moet aan de hand van werkprogramma's worden uitgevoerd. Tegen einde maart 2021 dient de Commissie een kaderprogramma voor te bereiden dat het voorziene tijdschema van de werkprogramma's en oproepen omvat, evenals de onderwerpen, de eraan toegewezen financiering en andere gegevens die nodig zijn om transparantie en voorspelbaarheid voor alle periodes van het programma te verschaffen en om de kwaliteit van de projecten te verbeteren. (45 ter) Het programma moet uitgebreid worden geëvalueerd, zodat de samenhang van de investeringsprioriteiten van het programma met de toezeggingen van de Unie inzake klimaatverandering wordt gewaarborgd. (46) Ter aanvulling van deze verordening moet aan de Commissie de bevoegdheid worden overgedragen om overeenkomstig artikel 290 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie handelingen vast te stellen met betrekking tot de vaststelling van werkprogramma's en het kaderprogramma . ▌ (47) Met het oog op de aanpassing, indien nodig, van de indicatoren voor de monitoring van het programma, ▌en van de afbakening van de kernnetwerkcorridors, moet de bevoegdheid om handelingen vast te stellen overeenkomstig artikel 290 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie aan de Commissie worden gedelegeerd voor wijzigingen van de delen I, II en III van de bijlage bij de onderhavige verordening , alsook voor wijziging van eisen inzake militaire mobiliteit, vaststelling of wijziging van de lijst van de delen van het trans-Europese vervoersnet dat geschikt is voor militair vervoer, vaststelling of wijziging van de lijst van prioritaire projecten voor infrastructuur voor tweeërlei gebruik en de beoordelingsprocedure met betrekking tot de subsidiabiliteit van de acties die verband houden met militaire mobiliteit . Het is van bijzonder belang dat de Commissie bij haar voorbereidende werkzaamheden tot passende raadplegingen overgaat, onder meer op deskundigenniveau, en dat die raadplegingen gebeuren in overeenstemming met de beginselen die zijn vastgelegd in het Interinstitutioneel Akkoord over beter wetgeven van 13 april 2016. Met name om te zorgen voor gelijke deelname aan de voorbereiding van gedelegeerde handelingen ontvangen het Europees Parlement en de Raad alle documenten op hetzelfde tijdstip als de deskundigen van de lidstaten, en hebben hun deskundigen systematisch toegang tot de vergaderingen van de deskundigengroepen van de Commissie die zich bezighouden met de voorbereiding van de gedelegeerde handelingen. (48) Ter wille van de duidelijkheid moeten Verordening (EU) nr. 1316/2013 en Verordening (EU) nr. 283/2014 worden ingetrokken. De rechtsgevolgen van artikel 29 van Verordening (EU) nr. 1316/2013, tot wijziging van de bijlage bij Verordening (EU) nr. 913/2010 van het Europees Parlement en de Raad (26) wat de lijst van goederencorridors betreft, moeten evenwel worden gehandhaafd. (49) Met het oog op de tijdige vaststelling van de uitvoeringshandelingen uit hoofde van deze verordening, dient deze onmiddellijk bij de bekendmaking ervan in werking te treden, HEBBEN DE VOLGENDE VERORDENING VASTGESTELD: HOOFDSTUK I ALGEMENE BEPALINGEN Artikel 1 Onderwerp Bij deze verordening wordt de Connecting Europe Facility ("het programma") ingesteld. In deze verordening worden de doelstellingen van het programma, de begroting voor de periode 2021‑2027, de vormen van Uniefinanciering en de regels voor de verstrekking van die financiering vastgelegd. Artikel 2 Definities In deze verordening wordt verstaan onder: a) "actie": elke in financieel en technisch opzicht als autonoom aangeduide activiteit, waarvoor een bepaalde termijn is gesteld en die noodzakelijk is voor de uitvoering van een project; b) "alternatieve brandstoffen": alternatieve brandstoffen voor alle vervoersmiddelen als gedefinieerd in artikel 2, lid 1, van Richtlijn 2014/94/EU; c) "geassocieerd land": een derde land dat partij is bij een overeenkomst met de Unie op grond waarvan het overeenkomstig artikel 5 aan het programma mag deelnemen; c bis) "begunstigde": een entiteit die is geselecteerd voor financiële Uniebijstand op grond van de in artikel 11 van deze verordening uiteengezette ontvankelijkheidscriteria en in overeenstemming met artikel 197 van het Financieel Reglement; d) "blendingverrichtingen": door de Uniebegroting ondersteunde acties, onder meer in het kader van blendingfaciliteiten overeenkomstig artikel 2, lid 6, van Verordening (EU, Euratom) 2018/XXX (het "Financieel Reglement"), waarbij niet‑terugbetaalbare vormen van steun en/of financieringsinstrumenten en/of begrotingsgaranties uit de Uniebegroting worden gecombineerd met terugbetaalbare vormen van steun van instellingen voor ontwikkelingsfinanciering of andere openbare financiële instellingen, alsmede van commerciële financiële instellingen en investeerders; d bis) "knelpunt": een fysieke, technische of functionele belemmering die leidt tot een breuk in een systeem, waardoor de continuïteit van langeafstandsstromen of grensoverschrijdende stromen in het gedrang komt, en die kan worden weggenomen door nieuwe infrastructuur aan te leggen of bestaande infrastructuur ingrijpend te moderniseren, waardoor verbeteringen kunnen optreden die de door het knelpunt veroorzaakte belemmeringen kunnen oplossen; e) "uitgebreid netwerk": de vervoersinfrastructuur die overeenkomstig hoofdstuk II van Verordening (EU) nr. 1315/2013 is aangeduid; f) "kernnetwerk": de vervoersinfrastructuur die is aangeduid overeenkomstig hoofdstuk III van Verordening (EU) nr. 1315/2013; g) "kernnetwerkcorridors": instrumenten die de gecoördineerde totstandbrenging van het kernnetwerk vergemakkelijken, zoals bepaald in hoofdstuk IV van Verordening (EU) nr. 1315/2013 en die zijn opgesomd in deel III van de bijlage bij deze verordening; g bis) "grensoverschrijdende verbinding": in de vervoerssector: projecten die betrekking hebben op spoorweg-, weg-, binnenvaart- of maritieme verbindingen tussen lidstaten of een lidstaat en een derde land, of een project, met betrekking tot om het even welke vervoerswijze, dat in één lidstaat wordt uitgevoerd, maar een aanzienlijke grensoverschrijdende impact heeft omdat het de grensoverschrijdende stromen tussen twee lidstaten verbetert; h) "grensoverschrijdend project op het gebied van hernieuwbare energie": een project dat is geselecteerd of in aanmerking komt om te worden geselecteerd in het kader van een samenwerkingsovereenkomst of andere regelingen tussen de lidstaten of tussen lidstaten en derde landen in de zin van [artikelen 8, 9, 11 of 13 van] Richtlijn (EU) 2018/... van het Europees Parlement en de Raad 1 (27) met betrekking tot de planning of ontwikkeling van hernieuwbare energie, overeenkomstig de criteria van deel IV van de bijlage bij deze verordening; h bis) "energie-efficiëntie eerst": het beginsel dat in besluiten inzake energieplanning, -beleid en -investeringen zoveel mogelijk rekening moet worden gehouden met alternatieve, kostenefficiënte energie-efficiëntiemaatregelen om de vraag naar energie en de energievoorziening efficiënter te maken, met name door middel van kosteneffectieve besparingen op het eindgebruik van energie, vraagresponsinitiatieven en efficiëntere omzetting, transmissie en distributie van energie, zonder afbreuk te doen aan de verwezenlijking van de doelstellingen van de betreffende besluiten; i) "infrastructuur voor digitale connectiviteit": netwerken met een zeer hoge capaciteit, 5G‑systemen, zeer hoogwaardige lokale draadloze connectiviteit, backbonenetwerken, alsook operationele digitale platforms die een directe band hebben met de vervoers- en energie-infrastructuur; j) "5G-systemen": een reeks digitale infrastructuurcomponenten, op basis van wereldwijd erkende normen voor mobiele en draadloze communicatietechnologie, die worden gebruikt voor connectiviteit en diensten met toegevoegde waarde met geavanceerde prestatiekenmerken, zoals zeer hoge transmissiesnelheden en capaciteit, een lage latentie en een hoge betrouwbaarheid, of die een groot aantal aangesloten apparaten ondersteunen; k) "5G-corridor": een transportroute, per spoor , over de weg of via een binnenlandse waterweg, die volledig wordt gedekt door infrastructuur voor digitale connectiviteit en met name 5G‑systemen, die de ononderbroken levering van digitale synergiediensten zoals geconnecteerde en geautomatiseerde mobiliteit , soortgelijke slimme mobiliteitsdiensten voor het spoor of digitale connectiviteit op binnenlandse waterwegen mogelijk maken; k bis) "missing link": een voor alle vervoerswijzen bestemd tracé van een TEN‑T-corridor of een vervoerstracé dat voorziet in de verbinding van kern- of uitgebreide netwerken met de TEN‑T-corridors en dat ontbreekt of een of meer bottlenecks bevat die de continuïteit van de TEN‑T-corridor in het gedrang brengen; l) "operationele digitale platforms die een directe band hebben met vervoers- en energie-infrastructuur": fysieke en virtuele voorzieningen voor informatie- en communicatietechnologie ("ICT"), die bovenop de communicatie-infrastructuur functioneren ter ondersteuning van de stroom, opslag, verwerking en analyse van vervoers- en/of energie-infrastructuurgegevens; m) "project van gemeenschappelijk belang": een project als genoemd in Verordening (EU) nr. 1315/2013, Verordening (EU) nr. 347/2013 of artikel 8 van deze verordening; n) "studies": activiteiten die nodig zijn ter voorbereiding van de uitvoering van projecten, zoals voorbereidende studies, het in kaart brengen, haalbaarheidsstudies, evaluatie- en validatiestudies, ook in de vorm van software, en andere technische ondersteuningsmaatregelen, met inbegrip van aan de werkzaamheden voorafgaande activiteiten die nodig zijn om een project te definiëren en te ontwikkelen en de besluiten te nemen inzake de financiering ervan, zoals verkenning ter plaatse en de voorbereiding van het financieringspakket; o) "sociaaleconomische actoren": entiteiten die door hun opdracht, aard of vestigingsplaats direct of indirect grote sociaaleconomische voordelen kunnen genereren voor de burgers, ondernemingen en lokale gemeenschappen in hun regio of hun invloedssfeer ; p) "derde land": een land dat geen lid is van de Europese Unie; q) "netwerken met een zeer hoge capaciteit": netwerken met een zeer hoge capaciteit als gedefinieerd in artikel [ 2, lid 2 ] van Richtlijn (EU) 2018/XXX [het Europees wetboek voor elektronische communicatie]; r) "werkzaamheden": de aanschaf, de levering en het inzetten van componenten, systemen en diensten, inclusief software, en de uitvoering van ontwikkelings-, bouw- en installatieactiviteiten in verband met een project, alsmede de oplevering van de installaties en de inbedrijfstelling van een project. r bis) "infrastructuur voor civiel-militair gebruik": infrastructuur die hoofdzakelijk voor civiele doeleinden wordt gebruikt, maar die eveneens van strategisch belang is voor defensie- en crisisbeheersingsdoeleinden, en die voor civiel-militair gebruik kan worden aangepast. Artikel 3 Doelstellingen 1. De algemene doelstelling van het programma is de aanleg, ontwikkeling en modernisering van de trans-Europese vervoers-, energie- en digitale netwerken en het faciliteren van grensoverschrijdende samenwerking op het gebied van hernieuwbare energie , teneinde bij te dragen tot een sterker Europees concurrentievermogen, toegang tot de interne markt, tot slimme, duurzame en inclusieve groei, en teneinde territoriale, sociale en economische cohesie te consolideren, hetgeen bijdraagt tot de langetermijnverbintenissen op het gebied van decarbonisatie en met volledige nadruk op synergieën tussen de vervoers-, de energie- en de digitale sector . 2. De specifieke doelstellingen van het programma zijn: a) Op het gebied van vervoer: i) bijdragen tot de ontwikkeling van projecten van gemeenschappelijk belang voor efficiënte , onderling verbonden, interoperabele en multimodale netwerken en infrastructuur voor slimme, duurzame, inclusieve, toegankelijke, veilige en beveiligde mobiliteit en een Europese vervoersruimte ; ii) de aanpassing van delen van het trans-Europees vervoersnet dat geschikt is voor militair vervoer aan de behoeften op het gebied van duale (civiele en defensie-)mobiliteit ; b) In de energiesector, bijdragen aan de ontwikkeling van projecten van gemeenschappelijk belang met het oog op de verdere integratie van een doelmatige en concurrerende interne energiemarkt, de sector- en grensoverschrijdende interoperabiliteit van de netwerken, het faciliteren van de decarbonisatie van de economie, en het waarborgen van de voorzieningszekerheid en de energie-onafhankelijkheid van de Unie , en ter bevordering van grensoverschrijdende samenwerking op het gebied van ▌energie , met inbegrip van hernieuwbare energie , en ter bevordering van de energie-efficiëntie ; c) In de digitale sector, bijdragen aan de ontwikkeling van projecten van gemeenschappelijk belang die verband houden met de uitrol van veilige en beveiligde 5G‑systemen en digitale netwerken met een zeer hoge capaciteit, aan een grotere weerbaarheid en capaciteit van digitale backbonenetwerken op het grondgebied van de EU door die netwerken te verbinden met naburige regio's, alsmede aan de digitalisering van de vervoers- en energienetwerken. Artikel 4 Begroting 1. De financiële middelen voor de uitvoering van het programma voor de periode 2021‑2027 bedragen 43 850 768 000 EUR in constante prijzen (XXX EUR in lopende prijzen). 2. Dit bedrag wordt als volgt verdeeld: a) 33 513 524 000 EUR in constante prijzen (XXX EUR in lopende prijzen) voor de specifieke doelstellingen als bedoeld in artikel 3, lid 2, onder a), waarvan: i) 17 746 000 000 EUR in constante prijzen (XXX EUR in lopende prijzen) uit de Europese strategische investeringscluster; ii) de overdracht van 10 000 000 000 EUR in constante prijzen (11 285 493 000 EUR in lopende prijzen) uit het Cohesiefonds voor investeringen overeenkomstig deze verordening, uitsluitend in de lidstaten die in aanmerking komen voor steun uit het Cohesiefonds; iii) 5 767 524 000 EUR in constante prijzen ( 6 500 000 000 EUR in lopende prijzen) van de post Veiligheid en Defensie voor de specifieke doelstelling als bedoeld in artikel 3, lid 2, onder a), punt ii); b) maximaal 8 650 000 000 EUR voor de specifieke doelstellingen als bedoeld in artikel 3, lid 2, onder b), waarvan 20 % voor grensoverschrijdende projecten op het gebied van hernieuwbare energie; [Am. 9] c) 2 662 000 000 EUR in constante prijzen ( 3 000 000 000 EUR in lopende prijzen) voor de specifieke doelstellingen als bedoeld in artikel 3, lid 2, onder c). 3. De Commissie mag niet afwijken van het bedrag als bedoeld in lid 2, onder a), ii). 4. Maximaal 3 % van het in lid 1 genoemde bedrag mag eveneens worden gebruikt voor technische en administratieve bijstand bij de tenuitvoerlegging van het programma en de sectorspecifieke richtsnoeren, zoals voorbereidende, monitoring-, controle-, audit- en evaluatieactiviteiten, met inbegrip van specifieke informatie en technologiesystemen. Deze bedragen mogen ook worden gebruikt ter financiering van begeleidende maatregelen ter ondersteuning van de voorbereiding van projecten. 5. Vastleggingen in de begroting voor acties waarvan de uitvoering zich over meer dan één begrotingsjaar uitstrekt, mogen in jaartranches worden verdeeld. 5 bis. Bij grote projecten worden transparantie en participatie van de burgers gewaarborgd. [Am. 27] 6. Onverminderd het Financieel Reglement kunnen uitgaven voor acties die voortvloeien uit projecten die in het eerste werkprogramma waren opgenomen, vanaf 1 januari 2021 in aanmerking komen. 7. De uit het Cohesiefonds overgedragen bedragen worden ten uitvoer gelegd overeenkomstig deze verordening, onder voorbehoud van lid 8 en onverminderd artikel 14, lid 2, onder b). 8. Wat betreft de bedragen die uit het Cohesiefonds zijn overgedragen tot en met 31 december 2022 , worden de voor financiering in aanmerking komende projecten geselecteerd met inachtneming van de nationale toewijzingen in het kader van het Cohesiefonds ▌. Met ingang van 1 januari 2023 worden de middelen die naar het programma zijn overgedragen en niet voor een vervoersinfrastructuurproject zijn vastgelegd, op concurrerende basis beschikbaar gesteld, van alle lidstaten die een beroep kunnen doen op het Cohesiefonds voor de financiering van vervoersinfrastructuurprojecten overeenkomstig deze verordening. 9. Op verzoek van een lidstaat en in overeenstemming met de desbetreffende beheersautoriteit kunnen de aan die lidstaat in gedeeld beheer toegewezen middelen worden overgeschreven naar het programma , zodat ze kunnen worden gebruikt in het kader van een blendingverrichting of synergieactie die is opgenomen in een door de betrokken lidstaat ingediend voorstel dat door de Commissie overeenkomstig een procedure voor het vaststellen van werkprogramma's subsidiabel is verklaard . De Commissie voert die middelen overeenkomstig [artikel 62, lid 1, onder a),] van het Financieel Reglement op directe wijze dan wel overeenkomstig artikel 62, lid 1, onder c), van het Financieel Reglement op indirecte wijze uit. ▌ Artikel 5 Met het programma geassocieerde derde landen 1. Het programma staat open voor deelname van de volgende derde landen: a) landen van de Europese Vrijhandelsassociatie (EVA) die lid zijn van de Europese Economische Ruimte (EER), overeenkomstig de in de EER-overeenkomst vastgestelde voorwaarden; b) toetredingslanden, kandidaten en potentiële kandidaten, overeenkomstig de algemene beginselen en algemene voorwaarden voor hun deelname aan programma's van de Unie zoals vastgesteld in de desbetreffende kaderovereenkomsten en besluiten van de Associatieraad, of in soortgelijke overeenkomsten, alsmede in overeenstemming met de specifieke voorwaarden die zijn vastgesteld in overeenkomsten tussen de Unie en die landen; c) landen die onder het Europees nabuurschapsbeleid vallen, overeenkomstig de algemene beginselen en algemene voorwaarden voor deelname van die landen aan programma's van de Unie zoals vastgesteld in de desbetreffende kaderovereenkomsten en besluiten van de Associatieraad, of in soortgelijke overeenkomsten, alsmede in overeenstemming met de specifieke voorwaarden die zijn vastgesteld in overeenkomsten tussen de Unie en die landen; d) andere derde landen, overeenkomstig de voorwaarden die zijn vastgesteld in een specifieke overeenkomst betreffende de deelname van het derde land aan programma's van de Unie, op voorwaarde dat die overeenkomst: – een billijk evenwicht waarborgt tussen de bijdragen van en de voordelen voor het derde land dat aan programma's van de Unie deelneemt; – de voorwaarden voor deelname aan de programma's vaststelt, met inbegrip van de berekening van de financiële bijdragen aan afzonderlijke programma's en de administratieve kosten ervan; Deze bijdragen worden aangemerkt als bestemmingsontvangsten overeenkomstig artikel [21, lid 5,] van het Financieel Reglement; – het derde land geen beslissingsbevoegdheid ten aanzien van het programma verleent; – de rechten van de Unie om naar een goed financieel beheer te streven en haar financiële belangen te beschermen, waarborgt. – voor wederkerigheid zorgt bij de toegang tot soortgelijke programma's in het derde land, in het bijzonder overheidsopdrachten. 2. Aan derde landen als bedoeld in lid 1 en aan in die landen gevestigde entiteiten mag in het kader van deze verordening geen financiële bijstand worden verleend, tenzij die bijstand onontbeerlijk is om de doelstellingen van een bepaald project van gemeenschappelijk belang te verwezenlijken onder de voorwaarden die zijn uiteengezet in de werkprogramma's als bedoeld in artikel 19 en overeenkomstig de bepalingen vastgesteld in artikel 8 van Verordening (EU) nr. 1315/2013 . Artikel 6 Uitvoering en vormen van Uniefinanciering 1. Het programma wordt uitgevoerd in direct beheer in overeenstemming met het Financieel Reglement of in indirect beheer met organen als bedoeld in artikel [61, lid 1, onder c),] van het Financieel Reglement. 2. In het kader van het programma kan financiering worden verstrekt in de vorm van subsidies en aanbestedingen, zoals vastgesteld in het Financieel Reglement ▌. De middelen die door het programma worden verstrekt, kunnen worden gebruikt in het kader van blendingverrichtingen, waaronder de middelen als bedoeld in artikel 3, lid 2, onder a), van de InvestEU-verordening . In de vervoerssector mogen blendingverrichtingen het niveau van 10 % van de beschikbare middelen niet overschrijden. De blendingverrichtingen zijn primair bestemd voor horizontale prioriteiten zoals opgesomd in de bijlage – deel III – punt -1 (nieuw). Blendingverrichtingen waartoe in het kader van dit programma is besloten, worden uitgevoerd in overeenstemming met de InvestEU-verordening en titel X van het Financieel Reglement. 3. De Commissie kan de bevoegdheid voor de tenuitvoerlegging van een deel van het programma overeenkomstig artikel [69] van het Financieel Reglement delegeren aan uitvoerende agentschappen met het oog op een optimaal beheer en in het licht van de efficiëntievereisten van het programma in de vervoers-, energie- en digitale sector. 4. Bijdragen aan een systeem voor onderlinge verzekeringen kan gelden als dekking voor het risico dat is verbonden aan de terugvordering van door ontvangers verschuldigde financiering en wordt als voldoende garantie beschouwd overeenkomstig het Financieel Reglement. De bepalingen van [artikel X van] Verordening XXX [opvolger van de verordening betreffende het Garantiefonds] zijn van toepassing. Artikel 6 bis Aanpassing van de TEN‑T-netwerken aan duaal (civiel en defensie-) gebruik 1. Projecten van gemeenschappelijk belang dragen bij tot de aanpassing van TEN‑T-netwerken, als gedefinieerd in Verordening (EU) nr. 1315/2013, met als doel om duaal (civiel-militair) gebruik van infrastructuur mogelijk te maken, in overeenstemming met de vereisten voor duale (civiel-militaire) mobiliteit, hierna "eisen inzake duale mobiliteit" genoemd, en prioritaire projecten voor duaal gebruik van infrastructuur, zoals bedoeld in lid 2 van dit artikel. 2. Uiterlijk op 31 december 2019 stelt de Commissie gedelegeerde handelingen overeenkomstig artikel 24 van deze verordening vast tot nadere bepaling van de eisen inzake duale mobiliteit, de lijst van de delen van het trans-Europees vervoersnet die geschikt zijn voor militair vervoer, de lijst van prioritaire projecten voor duaal gebruik van infrastructuur en de beoordelingsprocedure inzake de subsidiabiliteit van acties die verband houden met duaal (civiele en defensie-) gebruik van infrastructuur. Bij de specificatie van de prioritaire projecten wordt rekening gehouden met de situatie van de lidstaten in het oosten en zuiden van de Unie. 3. Studies die worden uitgevoerd met het oog op de ontwikkeling en vaststelling van TEN‑T-projecten van gemeenschappelijk belang voor de delen van het trans-Europees vervoersnet die geschikt zijn voor militair vervoer, die altijd zullen zijn gebaseerd op bestaande haalbaarheidsstudies, projecten en de uitvoering daarvan, omvatten ook de acties die nodig zijn om te voldoen aan de door de Raad gevalideerde eisen inzake duale mobiliteit en de prioritaire projecten voor duaal (civiel-militair) gebruik van infrastructuur. Alle voorgestelde projecten omvatten meetbare acties voor de integratie van de door de Raad gevalideerde eisen inzake duale mobiliteit. Voorstellen voor acties die uitsluitend betrekking hebben op militaire mobiliteit zijn alleen subsidiabel wanneer ze waarde toevoegen aan bestaande civiele infrastructuur. Alle acties die verband houden met de naleving van de eisen inzake duale mobiliteit worden gefinancierd uit de middelen waarin wordt voorzien in artikel 4, lid 2, onder a), punt iii), en maken duaal (civiel-militair) gebruik van infrastructuur mogelijk. 4. Vóór 31 december 2025 evalueert de Commissie het reeds uitgegeven bedrag en het uitgavenperspectief van het in artikel 4, lid 2, onder a), punt iii), genoemde bedrag. Afhankelijk van de resultaten van deze evaluatie besluit de Commissie om een niet vastgelegd bedrag over te schrijven van artikel 4, lid 2, onder a), punt iii) naar artikel 4, lid 2, onder a), punt i). Artikel 6 ter Grensoverschrijdende projecten op het gebied van vervoer 1. De lidstaten, regionale overheden of andere entiteiten die deelnemen aan een grensoverschrijdend project op het gebied van vervoer kunnen een gemeenschappelijke entiteit (centraal loket) opzetten voor het beheer van de projecten. Deze gemeenschappelijke entiteiten beschikken over uitgebreide coördinerende bevoegdheden, waarbij de normen op Unieniveau zullen prevaleren, waardoor het mogelijk wordt alle milieubeoordelingen op projectniveau en ruimtelijkeordenings- en bouwvergunningen te beheren. 2. Om de moeilijkheden op te lossen met betrekking tot de coördinatie van de procedures voor het toekennen van concessies voor grensoverschrijdende infrastructuurprojecten in het kader van TEN‑T, monitoren de Europese coördinatoren de coördinatie van de projecten en stellen zij procedures voor om de onderlinge afstemming en afronding ervan te vergemakkelijken. 3. De coördinatie en samenwerking tussen de lidstaten via de aangewezen enkele bevoegde autoriteit, de vaststelling van de noodzakelijke gemeenschappelijke termijnen voor de procedures voor het toekennen van grensoverschrijdende vergunningen en het in gang zetten van de openbare aanbestedingen voor gemeenschappelijke grensoverschrijdende projecten, zullen plaatsvinden in overeenstemming met de Verordening van het Europees Parlement en de Raad inzake het stroomlijnen van maatregelen met het oog op een snellere voltooiing van het trans-Europees vervoersnetwerk ( COM(2018)0277 ). Artikel 7 Grensoverschrijdende projecten op het gebied van hernieuwbare energie 1. Grensoverschrijdende projecten op het gebied van hernieuwbare energie dragen bij tot decarbonisatie, de voltooiing van de interne energiemarkt en verbetering van de voorzieningszekerheid, tellen ten minste twee deelnemende lidstaten en worden opgenomen in een overeenkomst of een andere soort regeling tussen lidstaten , inclusief, in voorkomend geval, op regionaal niveau, of tussen lokale of regionale autoriteiten en/of tussen de lidstaten en derde landen als bedoeld in de artikelen 8, 9 11 of 13 , van Richtlijn (EU) 2018 / ... van het Europees Parlement en de Raad (28) . Deze projecten worden geselecteerd overeenkomstig de algemene criteria en het proces van deel IV van de bijlage bij de deze verordening. 2. Uiterlijk op 31 december 2019 stelt de Commissie overeenkomstig artikel 23, onder d), van deze verordening een gedelegeerde handeling vast tot nadere bepaling , onverminderd de in artikel 13 omschreven gunningscriteria, van de specifieke selectiecriteria en -procedure van projecten en publiceert zij de methodologieën voor de beoordeling van de bijdrage van projecten aan de algemene criteria en voor de beoordeling van de kosten-batenanalyse als gespecificeerd in deel IV van de bijlage. 3. Studies met het oog op de ontwikkeling en de selectie van grensoverschrijdende projecten op het gebied van hernieuwbare energie komen in aanmerking voor financiering uit hoofde van deze verordening. 4. Grensoverschrijdende projecten op het gebied van hernieuwbare energie komen in aanmerking voor Uniefinanciering voor werkzaamheden indien zij aan de volgende aanvullende criteria voldoen: a) de projectspecifieke kosten-batenanalyse overeenkomstig deel IV, punt 3, van de bijlage is verplicht voor alle gesteunde projecten, wordt op transparante, uitgebreide en volledige wijze uitgevoerd en toont duidelijk aan dat een project aanzienlijke kostenbesparingen en/of voordelen oplevert in termen van duurzaamheid, systeemintegratie, continuïteit van de energievoorziening, integratie of innovatie, en; b) de aanvrager toont aan dat het project zonder subsidie niet zou kunnen worden verwezenlijkt of zonder subsidie commercieel niet rendabel zou zijn. Bij die analyse wordt rekening gehouden met eventuele inkomsten uit steunregelingen. 5. Het bedrag van de subsidie voor werkzaamheden staat in verhouding tot de kostenbesparingen en/of voordelen als bedoeld in deel IV, punt 2, onder b), van de bijlage, ligt niet hoger dan het bedrag dat nodig is om ervoor te zorgen dat het project wordt uitgevoerd of rendabel is en voldoet aan de bepalingen van artikel 14, lid 3 . Artikel 8 Projecten van gemeenschappelijk belang op het gebied van infrastructuur voor digitale connectiviteit. 1. Projecten van gemeenschappelijk belang op het gebied van infrastructuur voor digitale connectiviteit zijn projecten die een significante bijdrage leveren aan : a) de voltooiing van de Europese eengemaakte digitale markt; b) de verwezenlijking van Uniedoelstellingen op het gebied van strategische connectiviteit; c) de totstandbrenging van de onderliggende netwerkinfrastructuur ter ondersteuning van de digitale transformatie van de economie en samenleving. 1 bis. Projecten van gemeenschappelijk belang op het gebied van infrastructuur voor digitale connectiviteit voldoen aan de volgende criteria: a) ze dragen bij tot de verwezenlijking van de specifieke doelstelling als bedoeld in artikel 3, lid 2, onder c); b) de voor het project meest geschikte technologie wordt toegepast, en de beste balans tussen geavanceerde technologieën in de zin van gegevensstroomcapaciteit, transmissieveiligheid, veerkrachtigheid van het netwerk, cyberveiligheid en kostenefficiëntie wordt voorgesteld. 2. Studies met het oog op de ontwikkeling en de selectie van projecten van gemeenschappelijk belang op het gebied van infrastructuur voor digitale connectiviteit komen in aanmerking voor financiering uit hoofde van deze verordening. 3. Onverminderd de in artikel 13 vastgestelde selectiecriteria, wordt bij het bepalen van de prioriteiten voor financiering rekening gehouden met de volgende criteria: a) acties die bijdragen tot de toegang tot netwerken met een zeer hoge capaciteit die sociaaleconomische actoren gigabitconnectiviteit , met inbegrip van 5G of andere geavanceerde mobiele connectiviteit, bieden, krijgen prioriteit. Bij het mondiale concurrentievermogen van de Unie en het vermogen van de Unie om investeringen aan te trekken, spelen de sociaaleconomische actoren een rol, evenals de relevantie van de digitale diensten en toepassingen die dankzij de onderliggende connectiviteit mogelijk worden gemaakt, en de potentiële sociaaleconomische voordelen voor de burgers, het bedrijfsleven en lokale gemeenschappen, met inbegrip van de mogelijke positieve overloopeffecten op het gebied van connectiviteit, overeenkomstig deel V van de bijlage; b) acties die bijdragen aan het verstrekken van hoogwaardige lokale draadloze connectiviteit in lokale gemeenschappen, overeenkomstig deel V van de bijlage; c) voor acties die bijdragen tot de uitrol van 5G-systemen, wordt voorrang gegeven aan de uitrol van 5G‑corridors op de belangrijkste transportroutes, onder meer op het trans-Europese vervoersnetwerk en de sociaal-economische hubs . Er wordt rekening gehouden met de mate waarin een actie bijdraagt tot het garanderen van dekking op belangrijke transportroutes en daardoor de ononderbroken levering van digitale synergiediensten mogelijk maakt en tevens maximale potentiële positieve overloopeffecten creëert voor de gebieden en bevolking in het projectgebied. Een indicatieve lijst van projecten waarvoor steun kan worden verleend, is opgenomen in deel V van de bijlage; d) projecten voor de ontwikkeling van grensoverschrijdende netwerken met een zeer hoge capaciteit en backbonenetwerken tussen de EU en derde landen en ter versterking van de verbindingen binnen de Unie, met inbegrip van onderzeese kabels, worden geprioriteerd op basis van hun bijdrage aan een grotere weerbaarheid en capaciteit van de elektronische communicatienetwerken op het grondgebied van de Unie; e) met betrekking tot de dekking door netwerken met een zeer hoge capaciteit, wordt voorrang gegeven aan acties die bijdragen tot de dekking van het grondgebied en de bevolking, omgekeerd evenredig met de intensiteit van de steun die nodig zou zijn om de uitvoering van een project mogelijk te maken, in verhouding tot de in artikel 14 vastgestelde toepasselijke maximale medefinancieringspercentages. Er wordt rekening gehouden met de mate waarin een actie bijdraagt tot de volledige dekking van het grondgebied en de bevolking binnen een bepaald projectgebied, terwijl ook rekening wordt gehouden met de maximale potentiële positieve overloopeffecten voor het grondgebied en de bevolking in de nabijheid van het projectgebied; f) voor projecten op het gebied van digitale platforms, wordt prioriteit gegeven aan acties op basis van geavanceerde technologieën, rekening houdend met aspecten zoals interoperabiliteit, cyberveiligheid, gegevensbescherming en hergebruik; ▌. Artikel 8 bis Gunning van de overheidsopdrachten en/of leveringscontracten 1. Bij het gunnen van contracten met steun van het programma mogen begunstigden deze contracten niet uitsluitend gunnen op basis van de economisch meest voordelige inschrijving, maar moeten ze ook rekening houden met een kosteneffectiviteitsaanpak door zich te concentreren op kwalitatieve, sociale en milieugegevens. 2. Iedere inschrijving die wordt ingediend met het oog op de gunning van een overheidsopdracht en/of leveringscontract die/dat van het programma profiteert, wordt toegelaten wanneer het aandeel van de producten dat afkomstig is uit derde landen waarmee de Unie geen overeenkomst heeft gesloten die vergelijkbare en daadwerkelijke toegang voor Europese ondernemingen tot de markten van die derde landen waarborgt, niet meer dan 50% uitmaakt van de totale waarde van de producten waarop deze inschrijving betrekking heeft. [Am. 35] HOOFDSTUK II SUBSIDIABILITEIT Artikel 9 Subsidiabele acties 1. Alleen acties die bijdragen tot de verwezenlijking van de doelstellingen als bedoeld in artikel 3 en die klimaatbestendig zijn gemaakt , komen in aanmerking voor financiering. Subsidiabele acties omvatten studies, werkzaamheden en begeleidende maatregelen voor het beheer en de tenuitvoerlegging van het programma en de sectorspecifieke richtsnoeren. Studies zijn enkel subsidiabel indien zij verband houden met onder dit programma subsidiabele projecten en indien zij onder een oproep tot het indienen van voorstellen onder werkprogramma's vallen. De selectie van operaties en de financiering ervan in het kader van deze verordening mogen niet vergezeld gaan van aanvullende verplichtingen die niet in deze verordening zijn vastgesteld. 2. In de sector vervoer komen de volgende acties in aanmerking voor financiële Uniebijstand in het kader van de onderhavige verordening: a) Acties in verband met efficiënte , onderling verbonden, interoperabele en multimodale netwerken: i) acties voor de verwezenlijking van het kernnetwerk overeenkomstig hoofdstuk III van Verordening (EU) nr. 1315/2013, met inbegrip van stedelijke knooppunten , interoperabiliteit van de spoorwegen, multimodale logistieke platforms, luchthavens , zee- en binnenhavens, bevaarbaarheid van binnenwateren, hinterlandhavens en overslagterminals voor weg- en spoorvervoer die deel uitmaken van het kernnetwerk als gedefinieerd in bijlage II van Verordening (EU) nr. 1315/2013 , voornamelijk de acties die worden vermeld in deel III, rubriek 1, van de bijlage bij deze verordening, evenals onderlinge verbinding van netwerken . Acties voor de verwezenlijking van het kernnetwerk mogen aanvullende componenten op het uitgebreide netwerk omvatten indien die nodig zijn om de investering te optimaliseren en overeenkomstig de modaliteiten in de werkprogramma's als bedoeld in artikel 19 van deze verordening; ii) acties voor de verwezenlijking en bevordering van grensoverschrijdende verbindingen van het uitgebreide netwerk overeenkomstig hoofdstuk II van Verordening (EU) nr. 1315/2013, met name de in deel III (2) van de bijlage bij deze verordening genoemde segmenten; ii bis) acties ter ondersteuning van de harmonisatie van grensoverschrijdende en douaneregelgeving, evenals de administratieve en wetgevingsprocedures, om op Unieniveau een regelgevingskader te ontwikkelen voor duale (civiele en defensie-)mobiliteit; ii ter) acties met het oog op het herstel van ontbrekende spoorverbindingen in de grensregio's die zijn verlaten of ontmanteld; iii) acties voor de verwezenlijking van delen van het uitgebreide netwerk in ultraperifere gebieden overeenkomstig hoofdstuk II van Verordening (EU) nr. 1315/2013, waaronder stedelijke knooppunten, luchthavens, zeehavens, luchthavens, multimodale logistieke platforms, binnenhavens en overslagterminals voor weg- en spoorvervoer die deel uitmaken van het uitgebreide netwerk als gedefinieerd in bijlage II bij Verordening (EU) nr. 1315/2013; iii bis) acties om interoperabiliteitsbelemmeringen weg te werken, en met name acties die corridor-/ netwerkeffecten genereren, met bijzondere aandacht voor de bevordering van het goederenvervoer over het spoor; [Am. 33] iv) acties ter ondersteuning van projecten van gemeenschappelijk belang om het trans-Europese netwerk te verbinden met de infrastructuurnetwerken van buurlanden als gedefinieerd in artikel 8, lid 1, van Verordening (EU) nr. 1315/2013; b) acties op het gebied van slimme , interoperabele , duurzame, multimodale, inclusieve, toegankelijke, veilige en beveiligde mobiliteit: i) acties ter ondersteuning van maritieme snelwegen in de zin van artikel 21 van Verordening (EU) nr. 1315/2013 met nadruk op de grensoverschrijdende korte vaart over zee ; ii) acties ter ondersteuning van telematicasystemen, zoals ERTMS- en Sesar-projecten, onder meer voor veiligheidsdoelstellingen, overeenkomstig artikel 31 van Verordening (EU) nr. 1315/2013; iii) acties ter ondersteuning van goederenvervoerdiensten overeenkomstig artikel 32 van Verordening (EU) nr. 1315/2013; iv) acties ter ondersteuning van nieuwe technologieën en innovatie, met inbegrip van automatisering, geavanceerde vervoersdiensten, intermodale integratie, infrastructuur voor alternatieve brandstoffen voor alle vervoerswijzen , en de decarbonisatie van de vervoerssector, overeenkomstig artikel 33 van Verordening (EU) nr. 1315/2013; v) acties om interoperabiliteitsbelemmeringen weg te werken , met name in stedelijke knooppunten als gedefinieerd in artikel 30 van Verordening (EU) nr. 1315/2013 en met name acties die corridor-/ netwerkeffecten genereren; vi) acties die bijdragen tot veilige en beveiligde infrastructuur en mobiliteit, waaronder verkeersveiligheid, overeenkomstig artikel 34 van Verordening (EU) nr. 1315/2013; vii) acties om de vervoersinfrastructuur beter bestand te maken tegen de klimaatverandering en natuurrampen; viii) acties om de vervoersinfrastructuur beter toegankelijk te maken voor alle vervoerswijzen en alle gebruikers, met name gebruikers met beperkte mobiliteit, overeenkomstig artikel 37 van Verordening (EU) nr. 1315/2013; ix) acties ter verbetering van de toegankelijkheid en beschikbaarheid van vervoersinfrastructuur voor beveiligings- en civielebeschermingsdoeleinden; ix bis) acties om het lawaai van spoorgoederenvervoer te verminderen. c) in het kader van de specifieke doelstellingen als bedoeld in artikel 3, lid 2, onder a), punt ii), en in overeenstemming met artikel 6 bis : i) ▌ specifieke activiteiten die deel uitmaken van een actie, ter ondersteuning van nieuwe of bestaande delen van het trans-Europees vervoersnetwerk die geschikt zijn voor militair vervoer met het oog op de aanpassing ▌aan de eisen inzake duale mobiliteit om het netwerk geschikt te maken voor civiel-militair gebruik ; i bis) acties ter verbetering van de toegankelijkheid en beschikbaarheid van vervoersinfrastructuur voor beveiligings- en civielebeschermingsdoeleinden; i ter) acties ter versterking van de weerbaarheid tegen cyberdreigingen. 3. In de sector energie komen de volgende acties in aanmerking voor financiële Uniebijstand in het kader van de onderhavige verordening: a) acties ter ondersteuning van projecten van gemeenschappelijk belang als bedoeld in artikel 14 van Verordening (EU) nr. 347/2013; b) acties ter ondersteuning van grensoverschrijdende projecten op het gebied van hernieuwbare energie, met inbegrip van het ontwerp daarvan, als gedefinieerd in deel IV van de bijlage bij deze verordening, mits wordt voldaan aan de voorwaarden van artikel 7 van deze verordening. 4. In de digitale sector komen de volgende acties in aanmerking voor financiële Uniebijstand in het kader van de onderhavige verordening: a) acties om de gigabit- en G5‑connectiviteit van sociaaleconomische actoren te ondersteunen; b) acties ter ondersteuning van het gratis en onder niet‑discriminerende voorwaarden aanbieden van hoogwaardige lokale draadloze connectiviteit in lokale gemeenschappen; c) acties voor de uitrol van een ononderbroken dekking met 5G‑systemen op alle belangrijke transportroutes, met inbegrip van het trans‑Europese vervoersnetwerk; d) acties ter ondersteuning van de uitrol en integratie van nieuwe of bestaande backbonenetwerken, onder meer met onderzeese kabels, tussen lidstaten en tussen de Unie en derde landen; e) acties ter ondersteuning van de toegang voor Europese huishoudens tot netwerken met een zeer hoge capaciteit en ter verwezenlijking van de strategische connectiviteitsdoelstellingen van de Unie ; f) acties met het oog op de uitrol van infrastructuur voor digitale connectiviteit in verband met grensoverschrijdende vervoers- of energieprojecten en/of ter ondersteuning van operationele digitale platforms die een direct verband hebben met vervoers- of energie-infrastructuur. Een indicatieve lijst van subsidiabele projecten in de digitale sector is opgenomen in deel V van de bijlage. Artikel 10 Synergieën tussen de sectoren vervoer, energie en digitalisering 1. Acties die tegelijkertijd bijdragen tot de verwezenlijking van één of meer doelstellingen van ten minste twee sectoren als bedoeld in artikel 3, lid 2, onder a), b) en c), komen in aanmerking voor financiële Uniebijstand in het kader van deze verordening en voor de toepassing van een hoger medefinancieringspercentage overeenkomstig artikel 14 . Die acties worden uitgevoerd op basis van ▌werkprogramma's die ten minste twee sectoren bestrijken, met specifieke selectiecriteria en gefinancierd met bijdragen uit de begroting van de betrokken sectoren. 2. Acties in de sectoren vervoer, energie of digitalisering mogen overeenkomstig artikel 9 synergetische componenten omvatten die een verband hebben met een van de andere sectoren, maar die geen verband hebben met de subsidiabele acties overeenkomstig artikel 9, leden 2, 3 of 4, mits die componenten voldoen aan alle volgende vereisten: a) de kosten van die synergetische componenten bedragen niet meer dan 20 % van de totale subsidiabele kosten van de actie; en b) die synergetische componenten hebben betrekking op de sector vervoer, energie of digitalisering; en c) die synergetische componenten zorgen voor een aanzienlijke toename van de sociaaleconomische, klimaat- of milieuvoordelen van de actie. Artikel 11 In aanmerking komende entiteiten 1. Naast de in artikel [197] van het Financieel Reglement vermelde subsidiabiliteitscriteria zijn de in dit artikel vastgestelde criteria van toepassing. 2. De volgende entiteiten komen in aanmerking: a) juridische entiteiten , met inbegrip van joint ventures, die zijn gevestigd in een lidstaat; b) juridische entiteiten die zijn gevestigd in een met het programma geassocieerd derde land; c) krachtens het Unierecht opgerichte juridische entiteiten en internationale organisaties, voor zover de werkprogramma's in die mogelijkheid voorzien. 3. Natuurlijke personen komen niet in aanmerking. 4. Juridische entiteiten die gevestigd zijn in een niet met het programma geassocieerd derde land komen bij wijze van uitzondering in aanmerking voor steun in het kader van het programma indien die steun onontbeerlijk is voor de verwezenlijking van de doelstellingen van een bepaald project van gemeenschappelijk belang op het gebied van vervoer, energie of digitalisering of een grensoverschrijdend project op het gebied van hernieuwbare energie. 5. In de in artikel 19 bedoelde werkprogramma's kan worden bepaald dat alleen voorstellen die worden ingediend door een of meer lidstaten of door gemeenschappelijke ondernemingen, of , in overleg met de ▌lidstaten, door regionale of lokale overheden of door internationale organisaties, ▌dan wel publieke of private ondernemingen of organen, in aanmerking komen voor subsidie. HOOFDSTUK III SUBSIDIES Artikel 12 Subsidies Subsidies in het kader van het programma worden toegekend en beheerd in overeenstemming titel [VIII] van het Financieel Reglement. Artikel 13 Selectiecriteria 1. De selectiecriteria worden vastgesteld in de werkprogramma's als bedoeld in artikel 19 en in de oproepen tot het indienen van voorstellen, en omvatten , voor zover van toepassing, de volgende elementen: a) economische, sociale en milieueffecten (kosten en baten) , met inbegrip van deugdelijkheid, alomvattendheid en transparantie van de analyse ; a bis) naleving van de bepalingen van de artikelen 82 en 85 van Richtlijn 2014/25/EU; b) innovatie, veiligheid , digitalisering , interoperabiliteit en toegankelijkheid; c) grensoverschrijdende dimensie en interconnectiedimensie ; c bis) connectiviteit en territoriale toegankelijkheid, ook voor ultraperifere regio's en eilanden; c ter) Europese meerwaarde; d) synergieën tussen de sectoren vervoer, energie en digitalisering; e) de maturiteit van de actie binnen de ontwikkeling van het project; e bis) de levenscyclus van projecten en de deugdelijkheid van de voorgestelde onderhoudsstrategie voor het voltooide project; f) de deugdelijkheid van het voorgestelde uitvoeringsplan; g) de katalyserende werking van financiële Uniebijstand op de investering; h) de noodzaak om financiële belemmeringen weg te werken, zoals een gebrek aan rendabiliteit , hoge aanloopkosten of het gebrek aan marktfinanciering; h bis) bijdrage aan de integratie van de eisen inzake duale (civiel-militaire)mobiliteit; h ter) toegankelijkheid voor personen met verminderde mobiliteit. i) bijdrage aan de beleidsplannen van de Unie en de lidstaten op het gebied van energie en klimaat; i bis) door de projecten gerealiseerde decarbonisatie; i ter) bijdrage aan het beginsel van voorrang voor energie-efficiëntie; 2. Bij de toetsing van de voorstellen aan de selectiecriteria wordt, voor zover relevant, rekening gehouden met de weerbaarheid ten aanzien van de negatieve gevolgen van klimaatverandering door middel van een analyse van de klimaatkwetsbaarheid en een risicobeoordeling, met inbegrip van de relevante aanpassingsmaatregelen. 3. Bij de toetsing van voorstellen aan de selectiecriteria wordt, voor zover relevant en overeenkomstig de specificaties in het werkprogramma, gewaarborgd dat door het programma ondersteunde acties die technologie voor plaatsbepaling, navigatie en tijdsbepaling (PNT) omvatten, technisch compatibel zijn met EGNOS/Galileo en Copernicus. 4. In de vervoerssector wordt er bij de toetsing van de voorstellen aan de selectiecriteria als bedoeld in lid 1, indien van toepassing, op toegezien dat de voorgestelde acties in overeenstemming zijn met de werkplannen van de corridors en de uitvoeringshandelingen overeenkomstig artikel 47 van Verordening (EU) nr. 1315/2013 en rekening houden met het advies van de bevoegde Europese coördinator op grond van artikel 45, lid 8. Daarnaast wordt beoordeeld of de uitvoering van door de CEF gefinancierde acties het risico met zich meebrengt dat de goederen- of passagiersstromen op het door het project beïnvloede traject worden onderbroken en of deze acties uiteindelijk oplossingen bieden. 5. Voor acties met betrekking tot grensoverschrijdende projecten op het gebied van hernieuwbare energie, wordt in de selectiecriteria als gedefinieerd in de werkprogramma's en de oproepen tot het indienen van voorstellen rekening gehouden met de voorwaarden van artikel 7, lid 4. 6. Voor acties met betrekking tot projecten van gemeenschappelijk belang voor digitale connectiviteit, wordt in de selectiecriteria als gedefinieerd in de werkprogramma's en de oproepen tot het indienen van voorstellen rekening gehouden met de voorwaarden van artikel 8, lid 3. Artikel 14 Medefinancieringspercentages 1. Voor studies bedraagt de financiële bijstand van de Unie ten hoogste 50 % van de totale subsidiabele kosten. Voor studies die worden gefinancierd met de bedragen die uit het Cohesiefonds zijn overgedragen, gelden de maximale medefinancieringspercentages van het Cohesiefonds als vermeld in lid 2, onder b). 2. Voor werkzaamheden in de vervoerssector gelden de volgende maximale medefinancieringspercentages: a) voor werkzaamheden in verband met de specifieke doelstellingen als bedoeld in artikel 3, lid 2, onder a), bedraagt de financiële bijstand van de Unie ten hoogste 30 % van de totale subsidiabele kosten. Het medefinancieringspercentage kan worden verhoogd tot maximum 50 % voor acties in verband met grensoverschrijdende verbindingen voor om het even welke vervoerswijze overeenkomstig de in dit lid, onder c), gespecificeerde voorwaarden, voor acties ter ondersteuning van telematicasystemen, voor acties ter ondersteuning van de binnenwaterwegen, spoorwegen of maritieme snelwegen, voor acties ter ondersteuning van nieuwe technologieën en innovatie, voor acties om de infrastructuur veiliger te maken overeenkomstig de relevante Uniewetgeving, voor acties in ultraperifere regio's en voor acties ter verbetering van de territoriale toegankelijkheid en connectiviteit ; Voor werkzaamheden in ultraperifere regio's bedragen de medefinancieringspercentages maximaal 85 %. b) voor bedragen die uit het Cohesiefonds zijn overgedragen, gelden de maximale medefinancieringspercentages van het Cohesiefonds als bedoeld in Verordening (EU) XXX [CPR]. Deze medefinancieringspercentages kunnen worden verhoogd tot maximum 85 % voor acties in verband met grensoverschrijdende en ontbrekende verbindingen overeenkomstig de in dit lid, onder c), gespecificeerde voorwaarden en voor en voor acties ter verbetering van de territoriale connectiviteit en toegankelijkheid ; c) voor acties in verband met grensoverschrijdende verbindingen, mogen de hogere maximale medefinancieringspercentages als bedoeld onder a) en b) alleen worden toegepast voor acties waarbij er sprake is van een verregaande integratie bij de planning en uitvoering van de actie voor de toepassing van het selectiecriterium als bedoeld in artikel 13, lid 1, onder c), of artikel 13, lid 1, onder c bis), met name door de oprichting van een enige projectonderneming, een gezamenlijke beheerstructuur en een bilateraal juridisch kader of uitvoeringshandeling uit hoofde van artikel 47 van Verordening (EU) nr. 1315/2013 of door een schriftelijke overeenkomst tussen de desbetreffende lidstaten of regionale autoriteiten ; daarnaast kan het medefinancieringspercentage dat van toepassing is op projecten die worden uitgevoerd door een joint venture overeenkomstig artikel 11, lid 2, onder a), met 10 % worden verhoogd; het medefinancieringspercentage is niet hoger dan 90 % van de totale subsidiabele kosten. c bis) ten aanzien van de acties in verband met de specifieke doelstelling als vermeld in artikel 3, lid 2, onder a), ii), kunnen de medefinancieringspercentages worden verhoogd tot maximum 85 % voor acties in verband met grensoverschrijdende verbindingen overeenkomstig de in dit lid, onder c), gespecificeerde voorwaarden; 3. Voor werkzaamheden in de energiesector gelden de volgende maximale cofinancieringspercentages: a) voor werkzaamheden in verband met de specifieke doelstellingen als bedoeld in artikel 3, lid 2, onder b), bedraagt de financiële bijstand van de Unie ten hoogste 50 % van de totale subsidiabele kosten. Voor werkzaamheden in ultraperifere regio's bedragen de medefinancieringspercentages maximaal 85 %. b) Het medefinancieringspercentage kan worden verhoogd tot maximum 75 % voor acties die bijdragen tot de ontwikkeling van projecten van gemeenschappelijk belang die een aanzienlijk effect hebben op de vermindering van de CO 2 -uitstoot of , op basis van de in artikel 14, lid 2, van Verordening (EU) nr. 347/2013 vermelde bewijzen, zorgen voor een hoge mate van regionale of Uniebrede voorzieningszekerheid, die de solidariteit in de Unie versterken of die bijzonder innoverende oplossingen omvatten. 4. Voor werkzaamheden in de digitale sector gelden de volgende maximale cofinancieringspercentages: voor werkzaamheden in verband met de specifieke doelstellingen als bedoeld in artikel 3, lid 2, onder c), bedraagt de financiële bijstand van de Unie maximum 30 % van de totale subsidiabele kosten. Voor werkzaamheden in ultraperifere regio's bedragen de medefinancieringspercentages maximaal 85 %. Het medefinancieringspercentage kan worden verhoogd tot maximum 50 % voor acties met een sterke grensoverschrijdende dimensie, zoals ononderbroken dekking met 5G‑systemen van belangrijke transportroutes of de ontwikkeling van backbonenetwerken tussen lidstaten en tussen de Unie en derde landen, en tot maximum 75 % voor acties voor de uitrol van gigabitconnectiviteit bij sociaaleconomische actoren. Voor acties met het oog op het verstrekken van lokale draadloze connectiviteit in lokale gemeenschappen bedraagt de financiële Uniebijstand tot 100 % van de subsidiabele kosten, onverminderd het medefinancieringsbeginsel. 5. Het maximale medefinancieringspercentage voor acties ▌ als bedoeld in artikel 10, is het hoogste maximale medefinancieringspercentage van de betrokken sectoren. Daarnaast kan het medefinancieringspercentage dat van toepassing is op deze acties met 10 % worden verhoogd; het medefinancieringspercentage is niet hoger dan 90 % van de totale subsidiabele kosten. 5 bis. Bij de toewijzing en na het besluit over het medefinancieringspercentage verstrekt de Commissie de projectontwikkelaars tijdig een lijst van alle mogelijkheden en middelen om de overige financiële deelnemingen veilig te stellen. Artikel 15 Subsidiabele kosten Naast de in artikel [186] van het Financieel Reglement vermelde criteria zijn de volgende criteria voor subsidiabiliteit van kosten van toepassing: a) alleen uitgaven in de lidstaten worden in aanmerking genomen, tenzij het project van gemeenschappelijk belang of het grensoverschrijdende project op het gebied van hernieuwbare energie ook betrekking heeft op het grondgebied van derde landen als bedoeld in artikel 5 of artikel 11, lid 4, van deze verordening of op internationale wateren, en de actie onontbeerlijk is om de doelstellingen van het desbetreffende project te verwezenlijken; b) de kosten van apparatuur, voorzieningen en infrastructuur die door de begunstigde als kapitaaluitgaven worden behandeld, kunnen volledig in aanmerking worden genomen; c) uitgaven voor de aankoop van gronden komen niet in aanmerking; d) subsidiabele kosten omvatten geen belasting over de toegevoegde waarde ("btw"). d bis) uitgaven in verband met militaire eisen komen in aanmerking vanaf de begindatum van de subsidiabiliteit van de actie, ongeacht de datum van inwerkingtreding van de gedelegeerde handelingen bedoeld in artikel 6 bis, lid 2. Artikel 16 Combinatie van subsidies met andere financieringsbronnen 1. Subsidies kunnen worden gebruikt in combinatie met financiering van de Europese Investeringsbank, nationale stimuleringsbanken of andere ontwikkelingsbanken en openbare financiële instellingen alsmede van particuliere financiële instellingen en investeerders uit de particuliere sector, ook via publiek-private partnerschappen. 2. De subsidies als bedoeld in lid 1 mogen ten uitvoer worden gelegd middels specifieke oproepen tot het indienen van voorstellen. Artikel 17 Verlaging of beëindiging van subsidie 1. Behalve op de in [artikel 131, lid 4,] van het Financieel Reglement genoemde gronden kan het subsidiebedrag , behoudens in naar behoren gemotiveerde gevallen, worden verlaagd op de volgende gronden: a) de actie is niet van start gegaan binnen één jaar na de in de subsidieovereenkomst vermelde begindatum in het geval van studies, of binnen twee jaar voor alle andere acties die uit hoofde van deze verordening in aanmerking komen voor financiële bijstand ; b) na evaluatie van de vooruitgang van de actie is gebleken dat de uitvoering van de actie meer tijd in beslag heeft genomen dan de in artikel 6 van [Verordening nr. XXX – Smart TEN‑T] vastgestelde fasen en termijnen, of zoveel vertraging heeft opgelopen dat de doelstellingen van de actie waarschijnlijk niet zullen worden verwezenlijkt; 2. De subsidieovereenkomst kan worden beëindigd op de in lid 1 genoemde gronden. (2 bis) Het bedrag dat resulteert uit de toepassing van lid 1 of lid 2 wordt verdeeld over de andere werkprogramma's die onder de desbetreffende begroting, als omschreven in artikel 4, lid 2, worden voorgesteld. Artikel 18 Synergieën met andere programma's van de Unie 1. Aan een actie waaraan in het kader van het programma een bijdrage is toegekend, kan ook een bijdrage worden toegekend uit een ander programma van de Unie, met inbegrip van fondsen in gedeeld beheer, op voorwaarde dat de bijdragen niet dezelfde kosten dekken. Bij de uitvoering worden de regels van artikel [xxx] van het Financieel Reglement in acht genomen. De gecumuleerde steun mag niet meer dan de totale subsidiabele kosten van de actie bedragen en de steun uit de verschillende Unieprogramma's kan op pro-ratabasis worden berekend overeenkomstig het document waarin de steunvoorwaarden zijn vastgesteld. 2. Voor acties die voldoen aan alle volgende cumulatieve voorwaarden: a) de acties zijn beoordeeld na een oproep tot het indienen van voorstellen in het kader van het programma; b) de acties voldoen aan de minimale kwaliteitseisen van de oproep tot het indienen van voorstellen; c) de acties kunnen vanwege budgettaire beperkingen niet worden gefinancierd in het kader van die oproep tot het indienen van voorstellen; kan steun worden verleend via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling of het Cohesiefonds overeenkomstig [artikel 67, lid 5,] van Verordening (EU) nr. XXX [de gemeenschappelijke verordening] , z onder verdere beoordeling, en voor zover de acties sporen met de doelstellingen van het desbetreffende programma. De regels van het Fonds dat steun verleent, zijn van toepassing. HOOFDSTUK IV PROGRAMMERING, MONITORING, EVALUATIE EN CONTROLE Artikel 19 Werkprogramma's 1. Het programma wordt uitgevoerd door middel van werkprogramma's als bedoeld in artikel 110 van het Financieel Reglement. ▌. 1 bis. De Commissie stelt tegen eind maart 2021 een kaderprogramma op dat het tijdschema van de werkprogramma's en oproepen, hun onderwerpen en toegewezen financiering en andere noodzakelijke gegevens bevat die nodig zijn om transparantie en voorspelbaarheid te bieden voor de gehele periode van het programma en om de kwaliteit van de projecten te verbeteren. Het kaderprogramma zal worden goedgekeurd door middel van een gedelegeerde handeling overeenkomstig artikel 24. 1 ter. Bij de publicatie van een werkprogramma, maakt de Commissie een oproep openbaar tot het indienen van voorstellen die in het kader van het werkprogramma zijn gepland; deze aankondiging bevat, overeenkomstig artikel 194 van het Financieel Reglement, ten minste de volgende informatie voor elke vermelde oproep: a) prioriteiten; b) indicatieve openingsdatum; c) indicatieve sluitingsdatum; d) geraamde begroting. 2. De werkprogramma's worden door de Commissie vastgesteld door middel van een gedelegeerde handeling in overeenstemming met ▌artikel 24 van deze verordening. 2 bis. In overeenstemming met artikel 200, lid 2, van Verordening (EU, Euratom) 2018/1046 omvatten alle oproepen een procedure in twee stappen en worden zij als volgt uitgevoerd: a) de aanvragers dienen een vereenvoudigd dossier in met relatief beknopte informatie, zodat er een voorselectie van de projecten kan worden gemaakt; b) de aanvragers die in de eerste stap zijn geselecteerd, dienen na sluiting van de eerste stap een volledig dossier in. c) De Commissie publiceert de uitnodigingen tot het indienen van voorstellen ten minste drie maanden voordat de procedure van start gaat. Artikel 20 Monitoring en verslaglegging -1. De Commissie stelt een methode vast voor kwalitatieve indicatoren voor een nauwkeurige beoordeling van de voortgang die per project naast het TEN‑T-netwerk wordt gerealiseerd en van de via het programma geboekte voortgang bij het verwezenlijken van de in artikel 3 vermelde doelstellingen. Op basis van deze methode vult de Commissie deel I van de bijlage aan, uiterlijk op 1 januari 2021, en door middel van een gedelegeerde handeling, overeenkomstig artikel 24. 1. Indicatoren om verslag uit te brengen over de door het programma geboekte vooruitgang bij het verwezenlijken van de in artikel 3 vermelde algemene en specifieke doelstellingen zijn vastgesteld in deel 1 van de bijlage. 2. Om te zorgen voor een effectieve evaluatie van de voortgang van het programma in de richting van de verwezenlijking van zijn doelstellingen, wordt de Commissie overeenkomstig artikel 24 gemachtigd deel I van de bijlage te wijzigen teneinde de indicatoren waar nodig te herzien en aan te vullen en deze verordening aan te vullen met bepalingen inzake de vaststelling van een monitoring- en evaluatiekader. 3. Het prestatieverslagleggingssysteem moet waarborgen dat de gegevens voor het monitoren van de uitvoering en de resultaten van het programma geschikt zijn voor een grondige analyse van de geboekte vooruitgang en van de problemen die zijn vastgesteld langs de kernnetwerkcorridors, en op efficiënte en doeltreffende wijze en tijdig worden verzameld. Daartoe worden evenredige verslagleggingsvereisten opgelegd aan de ontvangers van middelen van de Unie en, indien relevant, de lidstaten. 3 bis. De Commissie zet een speciale internetsite op om in real time een kaart met de projecten in uitvoering te publiceren, samen met relevante gegevens (effectbeoordelingen, waarde, begunstigde, uitvoeringsorgaan, stand van zaken). Artikel 21 Evaluatie en herziening 1. Evaluaties worden tijdig uitgevoerd, maar ten minste om de twee jaar, zodat zij in de besluitvorming kunnen worden meegenomen. (1 bis) Bij de evaluatie wordt de uitvoering van het programma beoordeeld aan de hand van de in artikel 3 vastgelegde algemene en sectorale doelstellingen, en wordt verduidelijkt of de verschillende sectoren op schema liggen, of de totale begrotingsvastlegging in overeenstemming is met het totale toegewezen bedrag, of de lopende projecten in voldoende mate volbracht zijn en of ze nog steeds haalbaar zijn en eenvoudig kunnen worden geleverd. 2. De tussentijdse evaluatie van het programma wordt uitgevoerd zodra er op basis van de overeenkomstig artikel 20 uitgevoerde monitoring voldoende informatie over de uitvoering van het programma beschikbaar is, doch uiterlijk vier jaar nadat met de uitvoering van het programma is begonnen. Zij omvat eveneens een alomvattende evaluatie van de geschiktheid van de procedures, doelstellingen en subsidiabliteitscriteria voor het verwezenlijken van de in artikel 3 vastgelegde algemene en sectorale doelstellingen. Op basis van de resultaten van deze tussentijdse evaluatie worden aanbevelingen voor een herziening van het programma voorgesteld. 3. Aan het einde van de uitvoering van het programma, maar uiterlijk twee jaar na afloop van de in artikel 1 genoemde periode, voert de Commissie een eindevaluatie van het programma uit. 4. De Commissie deelt de conclusies van de evaluaties tezamen met haar opmerkingen mee aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's. Artikel 22 Comitéprocedure 1. De Commissie wordt bijgestaan door het Coördinatiecomité van de CEF. Het Comité is een comité in de zin van Verordening (EU) nr. 182/2011. 2. Wanneer naar dit lid wordt verwezen, is artikel 5 van Verordening (EU) nr. 182/2011 van toepassing. Artikel 23 Gedelegeerde handelingen De Commissie wordt gemachtigd om overeenkomstig artikel 24 van deze verordening gedelegeerde handelingen vast te stellen: a) tot wijziging van deel I van de bijlage betreffende de indicatoren en tot vaststelling van een monitoring- en evaluatiekader; ▌ c) tot wijziging van deel III van de bijlage betreffende de afbakening van de kernnetwerkcorridors en de vooraf geselecteerde segmenten; en de vooraf geselecteerde segmenten van het uitgebreide netwerk; d) tot wijziging van deel IV van de bijlage betreffende de selectie van grensoverschrijdende projecten op het gebied van hernieuwbare energie; e) tot wijziging van deel V van de bijlage betreffende de selectie van de projecten van gemeenschappelijk belang op het gebied van digitale connectiviteit. e bis) tot goedkeuring van het kaderprogramma; e ter) tot goedkeuring van het kaderprogramma; e quater) tot specificering of wijziging van eisen inzake militaire mobiliteit, tot vaststelling of wijziging van de lijst van de delen van het trans-Europese vervoersnet dat geschikt is voor militair vervoer, tot vaststelling of wijziging van de lijst van prioritaire projecten voor infrastructuur voor tweeërlei gebruik en de beoordelingsprocedure met betrekking tot de subsidiabiliteit van de acties die verband houden met militaire mobiliteit als bedoeld in artikel 6 bis; e quinquies) de methode vaststellen voor kwalitatieve indicatoren voor een nauwkeurige beoordeling van de voortgang die per project naast het TEN‑T-netwerk via het programma wordt gerealiseerd. Artikel 24 Uitoefening van de bevoegdheidsdelegatie 1. De bevoegdheid om gedelegeerde handelingen vast te stellen, wordt aan de Commissie toegekend onder de in dit artikel neergelegde voorwaarden. 2. De in artikel 23 bedoelde bevoegdheid om gedelegeerde handelingen vast te stellen, wordt aan de Commissie toegekend tot en met 31 december 2028. 3. Het Europees Parlement of de Raad kan de in artikel 23 bedoelde bevoegdheidsdelegatie te allen tijde intrekken. Het besluit tot intrekking beëindigt de delegatie van de in dat besluit genoemde bevoegdheid. Het wordt van kracht op de dag na die van de bekendmaking ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie of op een daarin genoemde latere datum. Het besluit laat de geldigheid van de reeds van kracht zijnde gedelegeerde handelingen onverlet. 4. Vóór de vaststelling van een gedelegeerde handeling raadpleegt de Commissie de door elke lidstaat aangewezen deskundigen overeenkomstig de beginselen die zijn neergelegd in het Interinstitutioneel Akkoord over beter wetgeven van 13 april 2016. 5. Zodra de Commissie een gedelegeerde handeling heeft vastgesteld, doet zij daarvan gelijktijdig kennisgeving aan het Europees Parlement en de Raad. 6. Een overeenkomstig artikel 23 vastgestelde gedelegeerde handeling treedt alleen in werking indien het Europees Parlement noch de Raad daartegen binnen een termijn van twee maanden na de kennisgeving van die handeling aan het Europees Parlement en de Raad bezwaar heeft gemaakt, of indien zowel het Europees Parlement als de Raad vóór het verstrijken van die termijn de Commissie hebben medegedeeld dat zij daartegen geen bezwaar zullen maken. Die termijn wordt op initiatief van het Europees Parlement of de Raad met twee maanden verlengd. Artikel 25 Informatie, communicatie en publiciteit 1. Ontvangers van financiering van de Unie erkennen de oorsprong van en geven zichtbaarheid aan de financiering van de Unie (met name wanneer zij de acties en de resultaten ervan promoten) door meerdere doelgroepen, waaronder de media en het grote publiek, doelgericht en op samenhangende, doeltreffende en evenredige wijze te informeren. 2. De Commissie voert informatie- en communicatieacties uit met betrekking tot het programma alsmede de acties en de resultaten ervan. De aan het programma toegewezen financiële middelen dragen tevens bij aan de institutionele communicatie over de politieke prioriteiten van de Unie, voor zover zij verband houden met de in artikel 3 bedoelde doelstellingen. Artikel 26 Bescherming van de financiële belangen van de Unie Wanneer een derde land aan het programma deelneemt op grond van een besluit in het kader van een internationale overeenkomst of op grond van enig ander rechtsinstrument, verleent het derde land de nodige rechten en toegang aan de verantwoordelijke ordonnateur, het Europees Bureau voor fraudebestrijding (OLAF) en de Europese Rekenkamer, zodat deze hun respectieve bevoegdheden ten volle kunnen uitoefenen. In het geval van OLAF omvatten deze rechten het recht om onderzoeken, waaronder controles en verificaties ter plaatse, uit te voeren, overeenkomstig Verordening (EU, Euratom) nr. 883/2013 van het Europees Parlement en de Raad betreffende onderzoeken door het Europees Bureau voor fraudebestrijding (OLAF). Overeenkomstig Verordening (EU) 2017/1939 kan het Europees Openbaar Ministerie (EMO) overgaan tot onderzoek en vervolging van fraude en andere strafbare feiten waardoor de financiële belangen van de Unie worden geschaad in de zin van Richtlijn (EU) 2017/1371 van het Europees Parlement en de Raad. HOOFDSTUK VI OVERGANGS- EN SLOTBEPALINGEN Artikel 27 Intrekkings- en overgangsbepalingen 1. Verordeningen (EU) nr. 1316/2013 en (EU) nr. 283/2014 worden ingetrokken. 2. Onverminderd lid 1, doet deze verordening geen afbreuk aan de voortzetting of de wijziging van de betrokken acties tot de afsluiting ervan op grond van Verordening (EU) nr. 1316/2013, die op de betrokken acties van toepassing blijft totdat zij worden afgesloten. 2 bis. Verordening (EU) nr. 347/2013 wordt tijdig voor het volgende MFK herzien, teneinde de richtsnoeren aan te passen aan de energie- en klimaatdoelstellingen van de Unie voor 2030 en de langetermijnverbintenissen van de EU op het gebied van decarbonisatie, en het beginsel van voorrang voor energie-efficiëntie erin op te nemen. [Am. 10] 3. De financiële middelen voor het programma kunnen eveneens de uitgaven dekken voor noodzakelijke technische en administratieve bijstand om de overgang te waarborgen tussen dit programma en de maatregelen die zijn vastgesteld op grond van het vorige programma, de bij Verordening (EU) nr. 1316/2013 vastgestelde Financieringsfaciliteit voor Europese verbindingen. 4. Zo nodig kunnen ook na 2027 kredieten in de begroting worden opgenomen ter dekking van de in artikel 4, lid 5, van deze verordening bedoelde uitgaven voor het beheer van acties die op 31 december 2027 nog niet zijn voltooid. Artikel 28 Inwerkingtreding Deze verordening treedt in werking op de dag na die van de bekendmaking ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie . Zij is van toepassing met ingang van 1 januari 2021. Deze verordening is verbindend in al haar onderdelen en is rechtstreeks toepasselijk in elke lidstaat. Gedaan te , Voor het Europees Parlement Voor de Raad De voorzitter De voorzitter BIJLAGE DEEL I — INDICATOREN Het programma wordt nauwlettend gemonitord op basis van een reeks indicatoren die bestemd zijn om te meten in hoeverre de algemene en specifieke doelstellingen van het programma zijn verwezenlijkt en om de administratieve lasten en kosten tot een minimum te beperken. Daartoe zullen er gegevens worden vergaard met betrekking tot onderstaande indicatoren: Sectoren Specifieke doelstellingen Indicatoren Vervoer: Efficiënte en onderling verbonden netwerken en infrastructuur voor slimme, interoperabele, duurzame, multimodale, inclusieve, veilige en beveiligde mobiliteit Het aantal grensoverschrijdende verbindingen en missing links die met CEF-steun zijn aangepakt (met inbegrip van stedelijke knooppunten, regionale grensoverschrijdende spoorwegverbindingen, zeehavens, binnenhavens, luchthavens en terminals voor overslag tussen weg- en spoorvervoer op het TEN-T-kernnetwerk en het uitgebreide netwerk ) Aantal door de CEF ondersteunde acties voor de digitalisering van vervoer (ERTMS, SESAR) Het aantal bevoorradingspunten voor alternatieve brandstoffen die met CEF-steun zijn gecreëerd of gemoderniseerd Aantal door de CEF ondersteunde acties die de veiligheid van vervoer verbeteren Aantal CEF-acties om het vervoer beter toegankelijk te maken voor personen met een handicap Aantal door de CEF ondersteunde acties om het lawaai van spoorgoederenvervoer te verminderen Aanpassing aan duale (civiele en defensie-) mobiliteitseisen Aantal infrastructuurcomponenten die zijn aangepast aan de duale (civiele en defensie-) mobiliteitseisen Energie Bijdrage aan de interconnectiviteit en integratie van markten Het aantal CEF-acties die deel uitmaken van projecten om lidstaten met elkaar te verbinden en interne knelpunten weg te werken Voorzieningszekerheid Aantal CEF-acties die deel uitmaken van projecten om de veerkracht van het gasnetwerk te waarborgen Het aantal CEF-acties op het gebied van slimmere netwerken, de digitalisering van netwerken en een toename van de energieopslagcapaciteit Duurzame ontwikkeling dankzij projecten die de decarbonisatie mogelijk maken Het aantal CEF-acties die deel uitmaken van projecten die een toename van het aandeel van hernieuwbare energie in de energiesystemen mogelijk maken Aantal CEF-acties in het kader van grensoverschrijdende samenwerking op het gebied van hernieuwbare energie Digitalisering bijdragen tot de uitrol van infrastructuur voor digitale connectiviteit in de hele EU. Nieuwe aansluitingen op netwerken met een zeer hoge capaciteit voor sociaaleconomische actoren en hoogwaardig draadloos internet voor lokale gemeenschappen Aantal CEF-acties voor 5G-connectiviteit op belangrijke transportroutes Aantal CEF-acties voor nieuwe aansluitingen van huishoudens op netwerken met een zeer hoge capaciteit Aantal CEF-acties die bijdragen tot de digitalisering van vervoer en energie DEEL II: INDICATIEVE PERCENTAGES VOOR DE SECTOR VERVOER De budgettaire middelen als bedoeld in artikel 4, lid 2, onder a), punten i) en ii), worden als volgt verdeeld: – 60 % voor de in artikel 9, lid 2, onder a), genoemde acties: „acties in verband met efficiënte en onderling verbonden netwerken”; – 40 % voor de in artikel 9, lid 2, onder b), genoemde acties: „acties in verband met slimme, duurzame, inclusieve, veilige en beveiligde mobiliteit”. De budgettaire middelen die worden gebruikt om de in artikel 9, lid 2, onder a), genoemde acties te financieren, worden als volgt verdeeld : 75 % wordt toegewezen aan acties op de kernnetwerkcorridors, 10 % aan acties op andere segmenten van het kernnetwerk en 15 % aan acties op het uitgebreide netwerk. DEEL III: HORIZONTALE PRIORITEITEN, KERNNETWERKCORRIDORS EN VOORAF GESELECTEERDE SEGMENTEN; VOORAF GESELECTEERDE SEGMENTEN VAN HET UITGEBREIDE NETWERK -1 bis. Horizontale prioriteiten SESAR, ERTMS, ITS, RIS, VTMIS apparatuur voor slimme technologie 1. Kernnetwerkcorridors en vooraf geselecteerde segmenten "Atlantische" kernnetwerkcorridor Verloop Gijón – León – Valladolid A Coruña – Vigo – Orense – León – Zaragoza – Pamplona/Logroño – Bilbao Bordeaux – Toulouse Tenerife/Gran Canaria – Huelva/Sanlúcar de Barrameda – Sevilla – Córdoba Algeciras – Bobadilla – Madrid Madeira /Sines – Ermidas /Lissabon – Madrid – Valladolid Lissabon – Aveiro – Leixões/Porto – Dourorivier/ Vigo Aveiro – Valladolid – Vitoria-Gasteiz – Bergara – Bilbao/Bordeaux – La Rochelle –Tours – Parijs – Le Havre/Metz – Mannheim/Straatsburg Shannon Foynes – Dublin – Rosslare – Waterford – Cork – Brest – Roscoff – Cherbourg – Caen – Le Havre – Rouen – Parijs Dublin/Cork – Brest – Roscoff – Saint Nazaire – Nantes – Tours – Dijon Vooraf geselecteerde segmenten Grens­over­schrijdend Evora – Merida Spoor Vitoria-Gasteiz – San Sebastian – Bayonne – Bordeaux Aveiro – Salamanca Dourorivier (Via Navegável do Douro) Binnenwateren Missing links Parijs (link Orly – Versailles en Orly – luchthaven Ch. De Gaulle) Multimodaal Kernnetwerkcorridor Oostzee – Adriatische Zee Verloop Gdynia – Gdańsk – Katowice/Sławków Gdańsk – Warschau – Katowice Katowice – Ostrava – Brno – Wenen Szczecin/Świnoujście – Poznań – Wrocław – Ostrava Katowice – Žilina – Bratislava – Wenen Wenen – Graz– Villach – Udine – Trieste Udine – Venetië – Padova – Bologna – Ravenna – Ancona – Foggia Graz – Maribor – Ljubljana – Koper/Trieste Vooraf geselecteerde segmenten Grens­over­schrijdend Katowice – Ostrava Spoor Katowice – Žilina Opole – Ostrava Bratislava – Wenen Graz – Maribor Trieste – Divača Katowice – Žilina Weg Brno – Wenen Missing links Gloggnitz – Mürzzuschlag: Spoor Semmeringbasistunnel Graz – Klagenfurt: Koralmspoorlijn en tunnel Koper – Divača "Mediterrane" kernnetwerkcorridor Verloop Algeciras – Bobadilla – Madrid – Zaragoza – Tarragona Zaragoza – Teruel – Valencia/Sagunto Sagunto – Valencia – Madrid Sevilla – Bobadilla – Murcia Cartagena – Murcia – Valencia – Tarragona/Palma de Mallorca – Barcelona Tarragona – Barcelona – Perpignan – Marseille – Genève – La Spezia – Turijn – Novara – Milaan – Bologna/Verona – Padova – Venetië – Ravenna/Trieste/Koper – Ljubljana – Boedapest Toulouse – Narbonne Ljubljana/Rijeka – Zagreb – Boedapest – Oekraïense grens Vooraf geselecteerde segmenten Grens­over­schrijdend Lyon – Turijn: basistunnel en toegangswegen Spoor Barcelona – Perpignan Nice – Ventimiglia Trieste – Divača Ljubljana - Zagreb Zagreb – Boedapest Boedapest – Miskolc – Oekraïense grens Lendava — Letenye Weg Vásárosnamény – Oekraïense grens Missing links Perpignan – Montpellier Spoor Madrid - Zaragoza - Barcelona Koper – Divača Rijeka – Zagreb Milaan – Cremona – Mantova – Ferrara – Porto Levante/Venetië – Trieste/ Ravenna – Porto Garibaldi Binnenwateren Kernnetwerkcorridor "Noordzee – Oostzee" Verloop Luleå – Helsinki – Tallinn – Riga Ventspils – Riga Riga – Kaunas Klaipeda – Kaunas – Vilnius Kaunas – Warschau Belarussische grens – Warschau – Łódź/Poznań – Frankfurt/Oder – Berlijn – Hamburg – Kiel Łódź – Katowice/Wrocław Oekraïens-Poolse grens – Rzeszów – Katowice – Wrocław – Falkenberg – Magdeburg Szczecin/Świnoujście – Berlijn – Magdeburg – Braunschweig – Hannover Hannover – Bremen – Bremerhaven/Wilhelmshaven Hannover – Osnabrück – / Kleef – Nijmegen / – Hengelo – Almelo – Deventer – Utrecht Utrecht – Amsterdam Utrecht – Rotterdam – Antwerpen Hannover – Keulen – Antwerpen Vooraf geselecteerde segmenten Grens­over­schrijdend Tallinn – Riga – Kaunas/ Vilnius – Warschau Rail Baltica: nieuwe volledig interoperabele spoorlijn op UIC-breedte Spoor Antwerpen – Duisburg Spoor Świnoujście/Szczecin / Brug van Karnin – Berlijn Spoor/binnenwateren De "Via Baltica" corridor EE-LV-LT-PL Weg Missing links ▌ Spoor Warschau/Idzikowice — Poznań/Wrocław, inclusief verbindingen met de geplande Central Transport Hub Kielkanaal Binnenwateren Berlijn – Magdeburg – Hannover; Mittellandkanaal; Westelijke Duitse kanalen Rijn, Waal Noordzeekanaal, IJssel, Twentekanaal Opwaar­dering (dubbel­spoor) Ruhrgebied – Münster – Osnabrück – Hamburg Spoor Kernnetwerkcorridor "Noordzee – Middellandse Zee" Verloop ▌ Derry – Sligo – Galway – Shannon Foynes/Cork ▌ ▌ Baile Átha Cliath/Dublin/Corcaigh/Cork – Zeebrugge/Antwerpen/Rotterdam Dublin – Cork – Calais – Dunkerque – Zeebrugge – Antwerpen – Rotterdam ▌ Grens VK – Lille – Brussel/Bruxelles Londen – Rijsel – grensoverschrijdende spoorverbinding Brussel-Quiévrain-Valenciennes – Brussel Amsterdam – Rotterdam – Antwerpen – Brussel – Luxemburg Luxemburg – Metz – Dijon – Macon – Lyon – Marseille Luxemburg – Metz – Straatsburg – Bazel Antwerpen/Zeebrugge – Gent – Duinkerke/Rijsel – Parijs Vooraf geselecteerde segmenten Grens­over­schrijdend Brussel – Luxemburg – Straatsburg Spoor Terneuzen – Gent Binnenwateren Seine-Scheldenetwerk en de daarmee verbonden stroomgebieden van de Seine, Schelde en Maas Rijn-Scheldecorridor Missing links Albertkanaal/Kanaal Bocholt-Herentals Binnenwateren Duinkerke – Rijsel Kernnetwerkcorridor "Oriënt/Oostelijke Middellandse Zee" Verloop Hamburg – Berlijn Rostock – Berlijn – Dresden Bremerhaven/Wilhelmshaven – Magdeburg – Dresden Dresden – Ústí nad Labem – Melnik/Praag – Lysá nad Labem/Poříčany – Kolin Kolin – Pardubice – Brno – Wenen/Bratislava – Boedapest – Arad – Timișoara – Craiova – Calafat – Vidin – Sofia Sofia – Plovdiv – Burgas Plovdiv – Turkse grens – Alexandropouli – Kavala – Thessaloniki – Ioannina – Kakavia/Igoumenitsa Fyrom-grens – Thessaloniki Sofia – Thessaloniki – Athene – Piraeus/Ikonio – Heraklion – Lemesos (Vasiliko) – Lefkosia Athene – Patras/Igoumenitsa Vooraf geselecteerde segmenten Grens­over­schrijdend Dresden – Praag Spoor Wenen/Bratislava – Boedapest Békéscsaba – Arad Calafat – Vidin – Sofia – Thessaloniki Turkse grens – Alexandropouli Fyrom-grens – Thessaloniki Ioannina – Kakavia (Grieks-Albanese grens) Weg Craiova – Vidin Hamburg – Dresden – Praag – Pardubice Binnenwateren Missing links Thessaloniki – Kavala Spoor Budapest Kelenföld – Ferencváros Treinstation van Szolnok Kernnetwerkcorridor "Rijn – Alpen" Verloop Genua – Milaan – Lugano – Bazel Genua – Novara – Brig – Bern – Bazel – herinrichting grensoverschrijdende spoorbrug Freiburg (Breisgau)-Colmar – Rastatt-Haguenau grensoverschrijdende verbinding – Karlsruhe – Mannheim – Mainz – Koblenz – Keulen Milaan – Verona – Trento – Bolzano – Innsbruck – München, inclusief de Brennerpas Keulen – Düsseldorf – Duisburg – Nijmegen/Arnhem – Utrecht – Amsterdam Nijmegen – Rotterdam – Vlissingen Keulen – Luik – Brussel – Gent Luik – Antwerpen – Gent – Zeebrugge Vooraf geselecteerde segmenten Grens­over­schrijdend Zevenaar – Emmerich – Oberhausen Spoor Karlsruhe – Bazel Milaan/Novara – Zwitserse grens Antwerpen – Duisburg Bazel – Antwerpen/Rotterdam – Amsterdam Binnenwateren Missing links Genua – Tortona/Novi Ligure Spoor Kernnetwerkcorridor "Rijn – Donau" Verloop Parijs – Straatsburg– Stuttgart – Augsburg – München – Salzburg – Wels/Linz Straatsburg – Mannheim – Frankfurt – Würzburg – Nürnberg – Regensburg – Passau – Wels/Linz München/Nürnberg – Praag – Ostrava/Přerov – Žilina – Košice – Oekraïense grens Wels/Linz – Wenen – Bratislava – Boedapest – Vukovar Wenen/Bratislava – Boedapest – Arad – Brašov/Craiova – Boekarest – Focșani – Albita (Moldavische grens) /Constanța – Sulina Vooraf geselecteerde segmenten Grens­over­schrijdend München – Praag Spoor Nürnberg – Plzen München – Mühldorf – Freilassing – Salzburg Straatsburg – Kehl Appenweier Hranice – Žilina Wenen – Bratislava/Boedapest Bratislava – Boedapest Békéscsaba – Arad Donau (Kehlheim – Constanța/Midia/Sulina) en de stroomgebieden van de Sava en de Tisza Binnenwateren Zlín - Žilina Weg Missing links Stuttgart – Ulm Spoor Salzburg – Linz Arad – Craiova Boekarest – Constanța Arad – Brașov Spoor Brașov – Predeal Spoor Boekarest – Craiova Spoor Mediterrane kernnetwerkcorridor "Scandinavië – Middellandse Zee" Verloop Russische grens – Hamina/Kotka – Helsinki – Turku/Naantali – Stockholm – Örebro – Malmö Narvik/Oulu – Luleå – Umeå – Stockholm Oslo – Göteborg – Malmö – Trelleborg Malmö – Kopenhagen – Fredericia – Aarhus – Aalborg – Hirtshals/Frederikshavn Kopenhagen – Kolding/Lübeck – Hamburg – Hannover Bremerhaven – Bremen – Hannover – Nürnberg Rostock – Berlijn – Halle /Leipzig – Erfurt/Weimar – München Nürnberg – München – Innsbruck – Verona – Bologna – Ancona/Firenze Livorno/La Spezia – Firenze – Rome – Napels – Bari – Taranto – Valletta Napels – Cagliari /Gioia Tauro – Palermo/Augusta – Valletta – Marsaxlokk Vooraf geselecteerde segmenten Grensoverschrijdend Russische grens – Helsinki Spoor Kopenhagen – Hamburg: Toegangswegen tot de vaste Fehmarnbeltverbinding München – Wörgl – Innsbruck – Fortezza – Bolzano – Trento – Verona: Brennerbasistunnel en toegangswegen Trelleborg – Malmö – Göteborg – Geen grens (grensoverschrijdend, spoor) Göteborg-Oslo Helsingborg-Helsingør Kopenhagen – Malmö Kopenhagen – Hamburg: Vaste Fehmarnbeltverbinding Spoor/weg 2. Vooraf geselecteerde delen van het uitgebreide netwerk De gerelateerde elementen op het uitgebreide netwerk als bedoeld in artikel 9, lid 2, onder a), punt i) en de grensoverschrijdende links van het uitgebreide netwerk als bedoeld in artikel 9, lid 2, onder a), punt ii), van deze verordening omvatten met name de volgende verbindingen: Dublin – Strabane – Letterkenny Weg Derry – Sligo – Galway Spoor Pau – Huesca Spoor Lyon – Zwitserse grens Spoor Athus – Mont-St.-Martin Spoor ▌ Spoor Bergen – Valenciennes Spoor Gent – Terneuzen Spoor Heerlen – Aken Spoor Groningen – Bremen Spoor Stuttgart – Zwitserse grens Spoor Berlijn – Rzepin/Horka – Wrocław Spoor Praag – Linz Spoor Villach – Ljubljana Spoor Ancona – Foggia Spoor/weg Pivka – Rijeka Spoor Plzeň – České Budějovice – Wenen Spoor Wenen — Gyor Spoor Graz – Celldömölk – Gyor Spoor Neumarkt – Kalham – Mühldorf Spoor Ambercorridor PL-SK-HU Spoor Corridor Via Carpathia Belarussische/Oekraïense grens-PL-SK-HU-RO Weg Boedapest – Osijek – Svilaj (Bosnië en Herzegovina) Weg Timișoara – Moravița Weg Faro – Huelva Spoor Porto – Vigo Spoor București – Giurgiu – Varna/Bourgas Spoor Svilengrad – Pithio Spoor Siret – Suceava Weg Focșani – Albița Weg München – Salzburg – Laibach Spoor Gallarate/Sesto C. – Laveno/Luino Spoor BIJLAGE - DEEL IV: Selectie van grensoverschrijdende projecten op het gebied van hernieuwbare energie 1. Doelstelling van grensoverschrijdende projecten op het gebied van hernieuwbare energie Grensoverschrijdende projecten op het gebied van hernieuwbare energie moeten de grensoverschrijdende samenwerking tussen de lidstaten bevorderen voor de planning, ontwikkeling en kosteneffectieve exploitatie van hernieuwbare energiebronnen met als doel bij te dragen aan de langetermijndoelstellingen van de Unie inzake decarbonisatie . 2. Algemene criteria Om in aanmerking te komen voor selectie als grensoverschrijdend project op het gebied van hernieuwbare energie moet een project voldoen aan alle hierna genoemde criteria: a) het project wordt opgenomen in een samenwerkingsovereenkomst of een andere regeling tussen lidstaten en/of tussen lidstaten en derde landen als bedoeld in de artikelen 6, 7, 9 of 11 van Richtlijn 2009/28/EG; b) het project levert kostenbesparingen op bij de uitrol van hernieuwbare energie en/of voordelen op het gebied van systeemintegratie, voorzieningszekerheid of innovatie in vergelijking met een alternatief grensoverschrijdend energieproject of een project voor duurzame energie door slechts één van de deelnemende lidstaten; c) de potentiële algemene voordelen van samenwerking wegen zwaarder dan de kosten ervan, ook op langere termijn, zoals beoordeeld op basis van de kosten-batenanalyse als bedoeld in punt 3 en aan de hand van de methode als bedoeld in artikel [7]. 3. Kosten-batenanalyse In de kosten-batenanalyse als bedoeld in punt 2, onder c), hierboven wordt rekening gehouden met de impact in elk van de deelnemende lidstaten of derde landen op onder meer de volgende aspecten: a) de kosten van de elektriciteitsopwekking; b) de systeemintegratiekosten; c) de kosten van de steun; d) de uitstoot van broeikassen; e) de voorzieningszekerheid; f) luchtverontreiniging en andere plaatselijke verontreiniging of effecten op lokale natuur en het milieu ; g) innovatie. 4. Proces Initiatiefnemers, waaronder lidstaten, van projecten die in aanmerking komen om te worden geselecteerd als grensoverschrijdend project op het gebied van duurzame energie in het kader van een samenwerkingsovereenkomst of een andere regeling op het gebied van duurzame energie tussen lidstaten en/of tussen lidstaten en derde landen als bedoeld in de artikelen 9 of 11, van Richtlijn (EU) 2018/... Van het Europees Parlement en de Raad 1] (29) , die hun project willen laten erkennen als grensoverschrijdende project op het gebied van hernieuwbare energie, dienen bij de Commissie een aanvraag in voor de selectie als grensoverschrijdend project op het gebied van hernieuwbare energie. Die aanvraag moet vergezeld gaan van de relevante informatie die de Commissie in staat stelt het project overeenkomstig de in artikel 7 bedoelde methoden te toetsen aan de criteria in de punten 2 en 3. De Commissie zorgt ervoor dat initiatiefnemers minstens één maal per jaar de gelegenheid krijgen om de status van grensoverschrijdend project op het gebied van hernieuwbare energie aan te vragen. De Commissie organiseert gepaste raadplegingen over de lijst van projecten die zijn ingediend met het oog op de erkenning als grensoverschrijdend project op het gebied van hernieuwbare energie. Zij beoordeelt de aanvragen aan de hand van de criteria in de punten 2 en 3. De Commissie streeft bij de selectie van grensoverschrijdende projecten op het gebied van hernieuwbare energie naar een beheersbaar aantal. Zij streeft eveneens naar een correct geografisch evenwicht bij de selectie van dergelijke projecten. Voor de identificatie van de projecten mogen regionale groeperingen worden gebruikt. Een project kan niet worden geselecteerd als grensoverschrijdend project op het gebied van hernieuwbare energie, of kan die status verliezen, indien het is beoordeeld op basis van foute informatie die van doorslaggevend belang was bij de beoordeling of indien het strijdig is met het Unierecht. De Commissie publiceert op haar website de lijst van de geselecteerde grensoverschrijdende projecten op het gebied van hernieuwbare energie. DEEL V — INFRASTRUCTUURPROJECTEN VAN GEMEENSCHAPPELIJK BELANG OP HET GEBIED VAN DIGITALE CONNECTIVITEIT 1. Gigabit- en 5G-connectiviteit of andere geavanceerde mobiele connectiviteit voor sociaaleconomische actoren Acties worden geprioriteerd, rekening houdend met de functie van de sociaaleconomische actoren, de relevantie van de digitale diensten en toepassingen die door het aanbieden van de onderliggende connectiviteit mogelijk worden gemaakt, en de potentiële sociaaleconomische baten voor de burgers, het bedrijfsleven en de plaatselijke gemeenschappen, waaronder de potentiële overloopeffecten in termen van connectiviteit. Het beschikbare budget wordt op een geografisch evenwichtige wijze toegewezen aan de lidstaten. Er wordt voorrang gegeven aan maatregelen die bijdragen tot: — gigabitconnectiviteit voor ziekenhuizen en medische centra, overeenkomstig de inspanningen om de gezondheidszorg te digitaliseren, teneinde het welzijn van de Unieburgers te bevorderen en over te schakelen naar een nieuwe manier om gezondheids- en zorgdiensten te verstrekken aan patiënten (30) ; — gigabitconnectiviteit voor onderwijs- en onderzoekscentra, in het kader van de inspanningen om het gebruik van onder andere gegevensverwerking op hoge snelheid, cloudapplicaties en bigdata te faciliteren, de digitale kloof te dichten en te innoveren in de onderwijsstelsels, alsmede de leerresultaten, de kansengelijkheid en de efficiëntie te verbeteren (31) ; — draadloze 5G-breedbandconnectiviteit met een zeer hoge capaciteit voor onderwijs- en onderzoekscentra, ziekenhuizen en medische centra, in het kader van de inspanningen om niet-onderbroken draadloze 5G-breedbanddekking tegen 2025 voor alle stedelijke centra beschikbaar te maken. 2. Draadloze connectiviteit in lokale gemeenschappen Acties voor het aanbieden van gratis draadloze digitale connectiviteit tegen niet-discriminerende voorwaarden op voor lokale gemeenschappen belangrijke openbare plaatsen, waaronder openbare plaatsen in open lucht die een belangrijke rol spelen in het openbare leven van lokale gemeenschappen, komen onder de volgende voorwaarden in aanmerking voor steun: — de actie wordt uitgevoerd door een overheidsinstantie als bedoeld in de volgende alinea, die de installatie van lokale draadloze toegangspunten in openbare binnen- of buitenruimten kan plannen en controleren en gedurende ten minste drie jaar de exploitatiekosten daarvan kan dragen; — de actie bouwt voort op digitale netwerken met een zeer hoge capaciteit, die gebruikers toegang bieden tot zeer hoogwaardig internet dat: — gratis en zonder discriminerende voorwaarden, gemakkelijk toegankelijk en beveiligd is en gebruikmaakt van meest recente en meeste beschikbare uitrusting die de gebruikers ervan zeer snelle connectiviteit kan leveren, en — de gelijke toegang tot innovatieve digitale diensten ondersteunt; — gebruikmaken van de door de Commissie te verstrekken gemeenschappelijke visuele identiteit , beschikbaar in meerdere talen, en verwijzen naar de bijbehorende online-instrumenten; — de overheidsinstantie/uitvoerder verbindt zich ertoe de nodige uitrusting en/of de daaraan gerelateerde installatiediensten aan te schaffen overeenkomstig de toepasselijke regelgeving om ervoor te zorgen dat projecten de mededinging niet onnodig vervalsen. Financiële bijstand is beschikbaar voor overheidsinstanties als gedefinieerd in artikel 3, lid 1, van Richtlijn (EU) 2016/2102 van het Europees Parlement en de Raad (32) die zich ertoe verbinden om, in overeenstemming met het nationaal recht, gratis en tegen niet-discriminerende voorwaarden lokale draadloze connectiviteit te verstrekken door de installatie van lokale draadloze toegangspunten. Gefinancierde acties mogen niet overlappen met een bestaand gratis particulier of publiek aanbod met soortgelijke kenmerken, waaronder de kwaliteitskenmerken, in dezelfde publieke ruimte. Het beschikbare budget wordt op een geografisch evenwichtige wijze toegewezen aan de lidstaten. 3. Indicatieve lijst van subsidiabele 5G-corridors en grensoverschrijdende verbindingen Overeenkomstig de door de Commissie geformuleerde doelstellingen in het kader van de gigabitmaatschappij om tegen 2025 een ononderbroken 5G‑dekking van de belangrijkste transportroutes te waarborgen (33) , omvatten acties voor een ononderbroken dekking met 5G‑systemen overeenkomstig artikel 9, lid 4, onder c), als eerste stap, maatregelen op grensoverschrijdende verbindingen met het oog op experimenten met geconnecteerde en geautomatiseerde mobiliteit (CAM) (34) en, als tweede stap, acties op langere trajecten met het oog op een grootschaligere invoering van CAM op corridors, overeenkomstig de onderstaande tabel (indicatieve lijst). De TEN‑T-corridors worden hiervoor als basis gebruikt maar de uitrol van 5G hoeft niet noodzakelijkerwijs beperkt te blijven tot die corridors (35) . "Atlantische" kernnetwerkcorridor Proefproject met CAM op grensoverschrijdende verbindingen Porto-Vigo en Merida – Evora De Azoren/Madeira – Lissabon – Parijs – Amsterdam – Frankfurt Aveiro – Salamanca Proefproject met CAM met het oog op de uitrol op een langer traject Metz – Parijs – Bordeaux – Bilbao – Vigo – Porto – Lissabon – Bilbao – Madrid – Lissabon Kernnetwerkcorridor Oostzee – Adriatische Zee Proefproject met CAM op grensoverschrijdende verbindingen - Proefproject met CAM met het oog op de uitrol op een langer traject Gdansk – Warschau – Brno – Wenen – Graz – Ljubljana – Trieste "Mediterrane" kernnetwerkcorridor Proefproject met CAM op grensoverschrijdende verbindingen — Onderzeese kabelnetwerken Lissabon – Marseille – Milaan Proefproject met CAM met het oog op de uitrol op een langer traject Boedapest – Zagreb – Ljubljana / Rijeka / Split Kernnetwerkcorridor "Noordzee – Oostzee" Proefproject met CAM op grensoverschrijdende verbindingen Oostzeecorridor (nader te bepalen) Proefproject met CAM met het oog op de uitrol op een langer traject Tallinn – Kaunas Kernnetwerkcorridor "Noordzee – Middellandse Zee" Proefproject met CAM op grensoverschrijdende verbindingen Metz – Merzig – Luxemburg Rotterdam – Antwerpen – Eindhoven Proefproject met CAM met het oog op de uitrol op een langer traject Amsterdam – Rotterdam – Breda – Rijsel – Parijs Brussel – Metz – Bazel Mulhouse – Lyon – Marseille Kernnetwerkcorridor "Oriënt/Oostelijke Middellandse Zee" Proefproject met CAM op grensoverschrijdende verbindingen Sofia – Thessaloniki – Belgrado Proefproject met CAM met het oog op de uitrol op een langer traject Berlijn – Praag – Brno – Bratislava Timisoara – Sofia – Turkse grens Sofia – Thessaloniki – Athene Kernnetwerkcorridor "Rijn – Alpen" Proefproject met CAM op grensoverschrijdende verbindingen Bologna – Innsbrück – München (Brennercorridor) Proefproject met CAM met het oog op de uitrol op een langer traject Rotterdam – Oberhausen – Frankfurt (M) Bazel – Milaan – Genua Kernnetwerkcorridor "Rijn – Donau" Proefproject met CAM op grensoverschrijdende verbindingen München – Salzburg Proefproject met CAM met het oog op de uitrol op een langer traject Frankfurt (M) – Passau – Wenen – Boedapest – Boekarest – Iasi / Constanta Karlsruhe – München – Salzburg – Wels Frankfurt (M) – Straatsburg Mediterrane kernnetwerkcorridor "Scandinavië – Middellandse Zee" Proefproject met CAM op grensoverschrijdende verbindingen Oulu – Tromsø Oslo – Stockholm – Helsinki Proefproject met CAM met het oog op de uitrol op een langer traject Turku – Helsinki – Russische grens Stockholm / Oslo – Malmö Malmö – Copenhagen – Hamburg – Würzburg Nürnberg – München – [Verona] Rosenheim – Bologna – Napels – Catania – Palermo Napels – Bari – Taranto Het Europees Parlement, – gezien artikel 8 en titel V, met name de artikelen 21, 22, 36 en 37 van het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU), evenals deel vijf van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU), – gezien de sluiting van de associatieovereenkomst tussen de Europese Unie en haar lidstaten, enerzijds, en Oekraïne, anderzijds (AO), en gezien de desbetreffende Associatieagenda, – gezien het gezamenlijke werkdocument van de Europese Commissie en de Europese Dienst voor extern optreden (EDEO) van 14 november 2017 over het Uitvoeringsverslag inzake de associatieovereenkomst met Oekraïne (SWD(2017)0376), – gezien de uitkomst van de onderzoeksmissie van de Commissie buitenlandse zaken naar Oekraïne, die plaatsvond van 4 t/m 6 april 2018, – gezien de deskundigenonderzoeken die in opdracht van de Commissie buitenlandse zaken zijn uitgevoerd, waaronder het onderzoek over herziening van de kiesstelsels van drie associatielanden in het oostelijk nabuurschap – Oekraïne, Georgië en Moldavië – en de gevolgen daarvan voor de politieke ontwikkelingen in deze landen, gepubliceerd op 26 oktober 2017, het onderzoek over de institutionele structuur voor de uitvoering van overeenkomsten in Georgië, Moldavië en Oekraïne, gepubliceerd in juni 2018, en het vergelijkend onderzoek over de ontwikkeling van een institutioneel kader voor de uitvoering van de associatieovereenkomsten in Georgië, Moldavië en Oekraïne, gepubliceerd in juli 2018, – gezien artikel 52 van zijn Reglement en artikel 1, lid 1, onder e), van en bijlage 3 bij het besluit van de Conferentie van voorzitters van 12 december 2002 betreffende de procedure inzake het verlenen van toestemming voor het opstellen van initiatiefverslagen, – gezien het verslag van de Commissie buitenlandse zaken en het advies van de Commissie internationale handel ( A8-0369/2018 ), – gezien het gezamenlijke werkdocument van de Europese Commissie en de Europese Dienst voor extern optreden (EDEO) van 7 november 2018 over het Uitvoeringsverslag inzake de associatieovereenkomst met Oekraïne (SWD(2018)0462), Algemeen hervormingsklimaat – oorlog, veiligheidsdreigingen en binnenlandse uitdagingen A. overwegende dat Oekraïne vorderingen heeft geboekt in de richting van Europese integratie, in concreto dat er in de eerste verkiezingsperiode na de Revolutie van de Waardigheid belangrijke resultaten zijn behaald, maar dat nog altijd moeilijke taken moeten worden verricht en dat de steun van het publiek voor de modernisering en de hervorming te wensen over laat omdat de mensen teleurgesteld zijn over de verslechterende sociale omstandigheden, de onzekerheid over de toekomst, de ontevredenheid over het hervormingsbeleid van de regering, de ongebroken macht van de oligarchen en de aanhoudende endemische corruptie binnen overheidsorganen; overwegende dat de consensus van de bevolking van Oekraïne voor nauwere betrekkingen met de EU onverminderd groot is, maar dat veel mensen desalniettemin ontevreden zijn over de algemene kant die het land opgaat; B. overwegende dat ongeveer vijf miljoen Oekraïeners nu in het buitenland werken, zowel als langetermijnmigranten, alsook als kortetermijnmigranten en seizoenskrachten, waarbij Rusland en steeds vaker ook Polen favoriete bestemmingen zijn, en verder overwegende dat hun overmakingen een belangrijke factor vormen voor economische stabiliteit; C. overwegende dat het in deze context tot voldoening stemt dat er belangrijke resultaten in de betrekkingen tussen de EU en Oekraïne geboekt zijn, zoals de inwerkingtreding van de visumvrijstellingsregeling op 11 juni 2017 en de AO op 1 september 2017; D. overwegende dat Oekraïne met name geprezen kan worden voor zijn hervormingen op het gebied van energie, volksgezondheid, pensioenen, onderwijs, openbaar bestuur, decentralisatie, openbare aanbestedingen, defensie en veiligheid, alsook de bankensector, en voor de macro-economische stabilisering; overwegende dat deze hervormingen gepaard zijn gegaan met drastische prijsstijgingen, verlagingen van de uitkeringen en een achteruitgang van de toegang tot de socialezekerheidsstelsels; overwegende dat er nog altijd grote uitdagingen zijn, met name bij de bestrijding van corruptie, bij privatisering en bij de hervorming van het gerechtelijk apparaat; overwegende dat de diepe en brede vrijhandelsovereenkomst (DCFTA), die onderdeel van de AO vormt, en die officieel per 1 januari 2016 is ingegaan, een solide basis biedt voor de economische ontwikkeling en modernisering van Oekraïne; overwegende dat de Oekraïense economie de afgelopen vier jaar niet alleen stabieler is geworden, maar ook enkele tekenen van verbetering vertoont; overwegende dat Oekraïne sinds de ondertekening van de associatieovereenkomst in 2014 meer pro-Europese hervormingen heeft doorgevoerd dan in alle voorgaande jaren van Oekraïense onafhankelijkheid; E. overwegende dat erfenissen uit het verleden, te weten rechtsonzekerheid en een groot aantal elkaar gedeeltelijk tegensprekende wetten, obstructie door oligarchen en andere gevestigde belangen, corruptie, nepotisme, zwakke overheidsinstellingen en het ontbreken van duidelijke procedures en coördinerende instanties bij de tenuitvoerlegging van de associatieovereenkomst, de institutionele hervormingen in Oekraïne belemmeren; overwegende dat de hervormingsagenda van Oekraïne gericht zou moeten zijn op overkoepelende thema's zoals decentralisatie, hervorming van het openbaar bestuur, deregulering en de-oligarchisatie; F. overwegende dat versterking van de administratieve capaciteit van overheidsinstellingen essentieel is voor de tenuitvoerlegging van de associatieovereenkomst en de DCFTA en het waarborgen van de doeltreffendheid van hervormingen; G. overwegende dat de communicatie-inspanningen met betrekking tot het evoluerende en dynamische karakter van de associatieovereenkomst en de aard, inhoud en voordelen van aanverwante hervormingen voor de burgers moeten worden verbeterd en opgevoerd, teneinde de acceptatie door en het vertrouwen van het publiek in de noodzakelijke stappen van Oekraïne op de Europese weg te verzekeren; H. overwegende dat de Europese Unie haar niet-aflatende steun en engagement voor de Oekraïense onafhankelijkheid, soevereiniteit en territoriale integriteit binnen de internationaal erkende grenzen van het land blijft betuigen, evenals haar steun aan de internationaal gecoördineerde veroordeling van regeringen en actoren die de territoriale integriteit van Oekraïne ondermijnen; I. overwegende dat, hoewel we de voortdurende Russische agressie in het oostelijke deel van Oekraïne, de illegale annexatie van de Autonome Republiek de Krim en van de stad Sevastopol, alsook de bezetting door Rusland van een aantal regio's van de districten Donetsk en Luhansk veroordelen, die alle neerkomen op een inbreuk op het internationale recht en de verbintenissen en verplichtingen die Rusland is aangegaan als onderdeel van het lidmaatschap van internationale organisaties, en haaks staan op Rusland's participatie in Europese overeenkomsten die dat land en Oekraïne hebben ondertekend, in concreto het Handvest van de VN, de Slotakte van Helsinki en het Memorandum van Boedapest, en het vriendschaps-, samenwerkings- en partnerschapsverdrag tussen Oekraïne en de Russische Federatie van 1997, moet worden onderkend dat Oekraïne te maken heeft met uitdagingen van een transformationele aard in een omgeving van oorlog en pogingen tot destabilisatie; J. overwegende dat de EU in de context van de door Rusland aangevoerde agressie tegen Oekraïne restrictieve maatregelen tegen de Russische federatie heeft genomen en deze met regelmaat heeft verlengd; overwegende dat een bredere inzet van de EU voor het oplossen van het conflict wenselijk is, zoals in de vorm van het aanwijzen van een speciale afgezant van de EU voor het conflict in Oost-Oekraïne en de Krim; overwegende dat we reeds eerder hebben aangedrongen op een internationale formule voor onderhandelingen over de beëindiging van de bezetting van de Krim, met participatie van de EU, en dat we deze oproep hierbij herhalen; overwegende dat de sancties tegen Rusland moeten worden verlengd en uitgebreid, in het bijzonder tot personen en ondernemingen die profijt hebben van illegale situaties, totdat de Russische Federatie Oekraïne in staat stelt zijn soevereiniteit en territoriale integriteit volledig te herstellen; K. overwegende dat op 25 november 2018 drie schepen van de Oekraïense marine tijdens een routinematige verplaatsing van Odessa naar Marioepol in internationale wateren door de Russische kustwacht zijn tegengehouden, beschoten en in bezit genomen; overwegende dat een aantal Oekraïense matrozen zijn verwond en 24 Oekraïense matrozen gevangen zijn genomen, en overwegende dat vanwege deze handeling van Rusland op 26 november 2018 voor een duur van 30 dagen een beperkte staat van beleg werd afgekondigd in 10 regio's van Oekraïne; overwegende dat de bouw van de brug over de Straat van Kertsj, die het illegaal geannexeerde schiereiland de Krim met het vasteland van Rusland verbindt, zonder de toestemming van Oekraïne, een inbreuk op de soevereiniteit en de territoriale integriteit van Oekraïne vormt, en moet worden veroordeeld; overwegende dat de excessieve acties van de Russische Federatie in de Zee van Azov, aangezien deze een schending inhouden van het internationaal recht van de zee en Rusland's eigen internationale verbintenissen, te betreuren zijn; veroordeelt het buitensporige aanhouden en inspecteren van handelsschepen, waaronder zowel Oekraïense schepen, als schepen die de vlag van derde landen voeren, met inbegrip van schepen die de vlag van verschillende EU-lidstaten voeren, moet worden veroordeeld; L. overwegende dat de Verchovna Rada erkenning verdient voor de wijsheid waarmee zij bij het aannemen van de wet inzake het afkondigen van de staat van beleg een delicaat evenwicht heeft gevonden tussen een betere verdediging en het garanderen van de democratische normen en de rechtsstaat, evenals de scheiding van de grondwettelijke bevoegdheden; overwegende dat de staat van beleg alleen is afgekondigd in de regio's van Oekraïne die grenzen aan Rusland, de Zee van Azov, de Zwarte Zee en de Moldavische regio Transnistrië, waar Russische troepen zijn gestationeerd; overwegende dat de beperkingen van de fundamentele vrijheden en burgerrechten in die regio's pas in werking treden als en wanneer Oekraïne wordt aangevallen door Russische landstrijdkrachten; overwegende dat de staat van beleg op 26 december 2018 zal aflopen; Het institutionele kader voor de uitvoering van hervormingen 1. wijst in het bijzonder op vijf gebieden waar Oekraïne extra aandacht aan moet besteden om het proces van uitvoering van de associatieovereenkomst te versterken: coördinatie, eigen inbreng, prioritering, toezicht en communicatie; verwelkomt in dit verband de onlangs vastgestelde communicatiestrategie van de regering en de EU-delegatie bij de communicatiecampagne van de Oekraïne getiteld "Moving Forward Together"; herinnert aan het voorstel voor een "Oostelijk Partnerschap+"-beleid, zoals voorgestaan door het Parlement, om verdere vooruitzichten mogelijk te maken; 2. benadrukt zijn overtuiging dat betekenisvolle vooruitgang bij de uitvoering van de associatieovereenkomst en de hervormingen alleen mogelijk is indien het proces van de-oligarchisatie wordt voortgezet en voorgoed een eind wordt gemaakt aan het vastgeroeste systeem waarin de economische, politieke en mediamacht geconcentreerd is in de handen van een klein aantal individuen die elkaar de bal toeschuiven, een probleem dat onverminderd een grote invloed uitoefent op en steeds belemmerender werkt voor de implementatie van hervormingen; bekritiseert dat de de-oligarchisatie tot nu toe vooral wordt gebruikt als instrument voor het stroomlijnen van de markt en het herstellen van het in 2014 grondig verstoorde evenwicht tussen de verschillende oligarchengroepen; spreekt zijn bezorgdheid uit over de aanhoudende belangenconflicten binnen de regelgevende en controleautoriteiten, die de vorm hebben aangenomen van openlijke strijd tussen de autoriteiten; 3. geeft aan dat er dringend behoefte is aan meer politiek toezicht, synergie en coördinatie van het Europese integratieproces op het hoogste politieke niveau en aan een grotere nadruk op hervormingen die tastbare voordelen voor de burger opleveren; 4. is ingenomen met de wetgevings-routekaart die ontworpen is om naar het ambitieuze doel van de associatieovereenkomst toe te werken en benadrukt dat zowel kwalitatief hoogwaardige wetgeving, als een voortdurend streven naar en capaciteit voor correcte tenuitvoerlegging essentieel blijven om een werkelijk verschil te maken voor de burger; 5. benadrukt dat vorderingen in de uitvoering afhankelijk zijn van de hervormingsbereidheid van de politieke leiders, de toewijding aan en prioritering van Europese integratie door de politieke elite en de capaciteiten van ministeries, uitvoerende agentschappen en onafhankelijke regelgevende instanties; 6. onderstreept dat de interne besluitvorming in de Verkhovna Rada van Oekraïne moet worden verbeterd om de goedkeuring van wetsontwerpen in verband met de uitvoering van de associatieovereenkomst te stroomlijnen en voorrang te geven; is in dit opzicht van mening dat de Commissie voor Europese integratie een grotere rol zou moeten krijgen en bevoegd zou moeten zijn om wetgeving die in strijd is met de verplichtingen welke in het kader van de associatieovereenkomst zijn aangegaan, te blokkeren; benadrukt dat deze hervormingen voor het eind van de huidige zittingsperiode moeten worden doorgevoerd; 7. is verontrust over het gebrek aan instrumenten en middelen bij het regeringsbureau voor Europese integratie en het regeringskantoor voor Europese en Europees-Atlantische integratie, waaronder de noodzakelijke officiële status, het personeel en het budget om een taak van deze omvang en complexiteit uit te voeren; wijst op het ontbreken van criteria voor het evalueren van de mate waarin nationale wetgeving en EU-wetgeving overeenkomen; 8. is ingenomen met de inspanningen die Oekraïne zich getroost om het institutionele en monitoringsysteem voor de uitvoering van de associatieovereenkomst op te zetten, met inbegrip van het desbetreffende actieplan van de regering; 9. benadrukt dat er dringend behoefte is aan verdere technische, deskundige en financiële bijstand, met het oog op capaciteitsopbouw binnen de Verkhovna Rada en essentiële ministeries; juicht het toe dat het Europees Parlement met de Verkhovna Rada samenwerkt op het gebied van de opbouw van capaciteit en in het proces van de Jean Monnet-dialoog; 10. wijst op de aanhoudende verkokering binnen bepaalde ministeries, die een coherent standpunt over Europese integratiekwesties in de weg staat; dringt in dit opzicht aan op meer samenwerking binnen de regering en in de Verkhovna Rada ten aanzien van vraagstukken die met de EU verband houden; 11. maakt zich zorgen over het feit dat de interactie tussen het kabinet en het parlement niet gereguleerd wordt door een specifiek mechanisme met betrekking tot de uitvoering van de associatieovereenkomst/DCFTA; 12. juicht het toe dat een nieuw actieplan is vastgesteld voor de uitvoering van de associatieovereenkomst/DCFTA en verwelkomt de inspanningen gericht op het consolideren van de standpunten en de samenwerking tussen het kabinet en het parlement op basis van de routekaart voor de uitvoering van de associatieovereenkomst; benadrukt dat de doeltreffendheid van de uitvoering van de hervorming rechtstreeks verband houdt met de voorbereidende stadia van beleidsontwikkeling en wetgeving; onderstreept dat het proces van geplande harmonisatie van de wet- en regelgeving in Oekraïne sneller moet verlopen en naar een hoger plan moet worden getild, met bijzondere aandacht voor de kwaliteit van de wetgeving; merkt op dat in de beleidsontwikkelingscyclus het essentiële instrument van openbare raadpleging en op onderzoeksresultaten gebaseerde besluitvorming en controle op de kwaliteit van wetgeving ontbreekt; beklemtoont dat de verkiezingscampagne het lopende hervormingsproces niet mag belemmeren; 13. vestigt de aandacht op het verslag van de EP-missie inzake interne hervormingen en capaciteitsopbouw met aanbevelingen voor de harmonisatie van de Oekraïense wetgeving met het EU- acquis , waarvan de meeste nog moeten worden opgevolgd; 14. spoort Oekraïne ertoe aan in zijn hervormingsagenda drie prioriteiten te stellen: i) het opzetten van een efficiënt rechtskader om corruptie te bestrijden, dat ook instellingen, financiële transparantie en controles omvat; ii) decentralisatiehervorming; iii) de-oligarchisatie en privatisering; 15. onderstreept dat de associatieovereenkomst niet het ultieme doel van de betrekkingen tussen de EU en Oekraïne is en juicht de Europese aspiraties van Oekraïne toe; steunt de ontwikkeling van nieuwe vormen van nauwere samenwerking met de EU, zoals de geleidelijke aanpassing van Oekraïne aan de douane-unie, de energie-unie en de digitale interne markt; 16. wijst erop dat Oekraïne overeenkomstig artikel 49 VEU een Europees perspectief heeft en kan verzoeken lid te worden van de Europese Unie, op voorwaarde dat het land de criteria van Kopenhagen en de democratische beginselen in acht neemt, de fundamentele vrijheden, de mensenrechten en de rechten van minderheden eerbiedigt, en het functioneren van de rechtsstaat garandeert; Politieke dialoog 17. staat positief tegenover en steunt de zeer intensieve dialoog die op veel verschillende niveaus tussen de EU en Oekraïne wordt gevoerd, in het bijzonder die tussen het Europees Parlement en de Verkhovna Rada via - bijvoorbeeld - het parlementaire associatiecomité EU-Oekraïne, waaronder over talloze controversiële onderwerpen; 18. is ingenomen met de eerste resultaten van de Jean Monnet-dialoog tussen het Europees Parlement en de Verkhovna Rada, zoals de oprichting van een werkgroep Hervormingen, de uitvoering van institutionele capaciteitsopbouw en de goedkeuring van de eerste institutionele, op hervormingen gerichte wetgeving; 19. is ingenomen met de oprichting van de Interparlementaire Assemblee van Georgië, Moldavië en Oekraïne, en met haar eerste vergadering die op 8-9 juni 2018 in Kiev plaatsvond; spoort deze assemblee aan de uitvoering van de associatieovereenkomsten tegen het licht te houden; 20. spreekt zijn voldoening uit over de doeltreffende en veilige uitvoering van de visumvrijstellingsregeling met Oekraïne en het positieve effect daarvan op de contacten van mens tot mens tussen Oekraïne en de EU; 21. onderstreept hoe belangrijk het is dat meer vooruitgang wordt geboekt en er een cultuur van parlementaire dialoog tot stand komt als essentiële stap naar een doeltreffendere, transparantere en efficiëntere Verkhovna Rada als wetgever; Rechtsstaat en goed bestuur 22. benadrukt dat de bestrijding van corruptie een kwestie van prioritair belang moet blijven en op consequente en geloofwaardige wijze moet worden aangepakt, niet alleen om de associatieovereenkomst uit te voeren maar ook om nieuwe investeringen aan te trekken en de Oekraïense economie te versterken, als randvoorwaarde voor het scheppen van banen en gezinsinkomens; 23. is ingenomen met alle succesvolle maatregelen en stappen die ertoe bijdragen de ruimte voor corruptie en illegale verrijking weg te werken, bijvoorbeeld op het gebied van openbare aanbestedingen en de handel in aardgas; 24. juicht de lopende brede justitiële hervorming toe, maar betreurt de mate waarin het huidige rechtsstelsel in Oekraïne ondoeltreffend, corrupt en politiek afhankelijk blijft; onderstreept hoe belangrijk het is dat het proces van doorlichting van rechters plaatsvindt overeenkomstig de hoogste internationale normen, en dat er een transparante en uiterst betrouwbare selectieprocedure komt die voor meer integriteit en professionaliteit van rechters en openbaar aanklagers zorgt, en het vertrouwen van de burgers in de rechterlijke macht vergroot; dringt erop aan nu snel en op transparante en vertrouwenwekkende wijze de speciale anticorruptierechtbank in het leven te roepen; is ingenomen met de oprichting van het nieuwe hooggerechtshof; 25. is ingenomen met het werk dat de nationale instantie voor corruptiebestrijding (NABU) tot nu toe heeft verricht, maar wijst op de problematische inmenging van de procureur-generaal en de pogingen om het juridisch kader voor de bestrijding van corruptie te ondermijnen; beklemtoont dat het een must is de onafhankelijkheid van de NABU te waarborgen; onderstreept het belang van de onafhankelijkheid van de speciale anti-corruptieaanklager en hoe essentieel het is om ervoor te zorgen dat zijn/haar instantie over de nodige instrumenten en middelen beschikt; dringt aan op serieuze onderzoeken naar alle beschuldigingen tegen de hoofdaanklager voor corruptiebestrijding in verband met inmenging in NABU-onderzoeken; verzoekt de Oekraïense autoriteiten hun inspanningen voor het verrichten van serieus onderzoek naar en de vervolging en bestrijding van corruptie op alle niveaus op te voeren, en in dit verband degelijke resultaten te boeken; dringt erop aan het Openbaar Ministerie grondig te hervormen zodat de capaciteit, efficiëntie, onpartijdigheid, objectiviteit en onafhankelijkheid van de aanklagers ten opzichte van hun superieuren groter worden; 26. brengt in herinnering dat de regering heeft toegezegd de grondwet verder aan te passen in overeenstemming met de aanbevelingen van de Commissie van Venetië, waaronder met inachtneming van de rechten van minderheden; roept op tot snelle aanneming van de nieuwe kieswet, die moet zorgen voor gelijke mogelijkheden met betrekking tot vertegenwoordiging en uitoefening van een mandaat door kandidaten van alle nationaliteiten die in Oekraïne wonen, en van de wet inzake de financiering van politieke partijen; verwelkomt de vernieuwing van de centrale kiescommissie van Oekraïne, die van essentieel belang is voor de geloofwaardigheid van het verkiezingsproces en de cruciale verkiezingen in 2019 in dat land; verzoekt de regering in de aanloop naar de verkiezingen maatregelen te treffen om verstoring van de politieke concurrentie en manipulatie middels de concentratie van de politieke, economische en mediamacht in de handen van een klein aantal individuen, te voorkomen; 27. herhaalt, omdat het absoluut prioriteit verdient, zijn oproep om ngo-activisten vrij te stellen van de verplichte e-aangifte en om de aangiften van politici en ambtenaren op doeltreffende en transparante wijze te controleren; veroordeelt in krachtige bewoordingen het toenemende aantal fysieke aanvallen op mensenrechtenactivisten en journalisten; 28. stelt met bezorgdheid vast dat de regering tot op heden onvoldoende inspanningen heeft ondernomen om de nog steeds bewapende groepen van de Rechtse Sector en andere rechtse extremistische groeperingen te ontwapenen; verzoekt de regering een einde te maken aan het klimaat van straffeloosheid met betrekking tot de gewelddadige aanvallen van radicale rechtse groepen op minderheden en andersdenkenden, en met betrekking tot de intimidatie van rechters of het beïnvloeden van verkiezingen, en consequent op te treden tegen de personen die dergelijke strafbare feiten plegen; verwacht dat justitie en openbare aanklagers doortastend en onafhankelijk optreden; 29. wijst erop dat de Svoboda-partij, de Rechtse Sector en vele andere rechtse groeperingen zich in het onlangs aangenomen "Nationale Manifest" duidelijk uitspreken tegen het EU-associatieproces van Oekraïne en pleiten voor een "nieuwe geopolitieke oriëntatie ten opzichte van het Oosten en het Westen"; onderstreept dat de betrekkingen met de relevante EU-buurlanden en de EU als geheel, evenals de politieke speelruimte om de politieke verdeeldheid in het land te overwinnen en het conflict in de Donbas op te lossen, het gevaar lopen te worden ondermijnd door de onduidelijke houding van de regering ten opzichte van deze ontwikkelingen; 30. dringt erop aan bij het formuleren en handhaven van wetgeving meer aandacht te besteden aan de gevolgen voor het maatschappelijk middenveld, teneinde ervoor te zorgen dat wetgeving geen onevenredige lasten voor of discriminatie van maatschappelijke organisaties tot gevolg heeft en de bewegingsvrijheid van de desbetreffende organisaties niet inperkt; wijst erop dat er overheidsfinanciering beschikbaar moet zijn voor maatschappelijke organisaties die actief zijn op het gebied van mensenrechten, democratie en de rechtsstaat, met inbegrip van organisaties die optreden als waakhond of zich bezighouden met bijvoorbeeld belangenbehartiging, alsook voor kleine basisorganisaties en personen die met minderheden of gemarginaliseerde groepen werken; is van mening dat het cruciaal is dat organisaties uit het maatschappelijk middenveld vrij zijn om financiering te ontvangen van andere donors, zoals particuliere donors en internationale organisaties, instanties of agentschappen; 31. pleit voor vastberaden stappen om de decentralisatiehervorming voort te zetten en voor de integratie van territoriale gemeenschappen, met het oog op de op handen zijnde algemene en lokale verkiezingen; 32. is van oordeel dat nieuwe gemeenten financiële stabiliteit en een goed gefundeerde rechtsstatus moeten genieten, en dat grotere steden ook moeten kunnen deelnemen aan het integratieproces; meent dat het anticorruptiebeleid van Oekraïne ook regionale en lokale instellingen moet bestrijken; betreurt dat de voormalige open en concurrerende selectieprocedure voor de aanstelling van bestuurders van districten en oblasten en hun plaatsvervangers is afgeschaft en dat de president nu bevoegd is voor het benoemen en ontslaan van deze ambtenaren; meent dat dit de reeds via politieke decentralisatie behaalde resultaten en de decentralisatiehervorming in het algemeen ernstig kan ondermijnen; 33. herinnert eraan dat de Oekraïense regering zich in de associatieovereenkomst (in het bijzonder hoofdstuk 13) heeft verbonden tot de daadwerkelijke tenuitvoerlegging van de fundamentele arbeidsnormen van de ILO, alsook tot aanpassing aan de desbetreffende EU-wetgeving; dringt erop aan dat deze verbintenis wordt nagekomen en benadrukt dat het feit dat werkgevers ertoe worden verplicht stakingen of andere collectieve acties aan de staatsveiligheidsdienst te melden of dat vakbondsleiders of actieve vakbondsleden onder toezicht van de staatsveiligheidsdienst worden gesteld, niet verenigbaar is met de tenuitvoerlegging van ILO-Verdrag 87 ; dringt erop aan de rechtsgrondslagen te verbeteren, zodat werknemers daadwerkelijk met juridische middelen kunnen afdwingen dat de werkgever hun recht op loon voor verricht werk eerbiedigt; 34. beveelt aan de in 2017 gestaakte werkzaamheden aan de wet inzake arbeidsinspecties te hervatten teneinde de normen voor de veiligheid en gezondheid op het werk aanzienlijk te verhogen en de arbeidsinspecties onafhankelijk te maken van de toestemming van ondernemers en van voldoende middelen en sterke handhavingsbevoegdheden te voorzien; onderstreept de noodzaak om de sociale partners hierbij actief te betrekken; Eerbiediging van de mensenrechten en de fundamentele vrijheden 35. maakt zich onverminderd grote zorgen over het groeiende aantal illegaal gedetineerde Oekraïense burgers uit de tijdelijk bezette gebieden die door de Russische autoriteiten zijn gearresteerd, veroordeeld en gevangengezet, en eist dat Oleg Sentsov, winnaars van de Sacharov-prijs 2018, en alle andere illegaal gedetineerde Oekraïense burgers, waaronder mensen die tot religieuze en etnische minderheden behoren, actoren van het maatschappelijk middenveld en mensenrechtenactivisten, onmiddellijk en onvoorwaardelijk door de Russische Federatie worden vrijgelaten; verzoekt de Oekraïense autoriteiten en de internationale gemeenschap alle beschikbare middelen in te zetten om hen vrij te krijgen; 36. herinnert eraan dat de mensenrechtensituatie op het schiereiland de Krim aanzienlijk is verslechterd, dat de schending van de vrijheid van meningsuiting, de mediarestricties en de gedwongen oplegging van het Russische staatsburgerschap inmiddels een stelselmatig karakter hebben, en dat de fundamentele mensenrechten en vrijheden op de Krim niet gewaarborgd zijn; 37. betreurt het dat de gewelddadige aanvallen op mensenrechtenactivisten en journalisten niet serieus worden onderzocht, zoals blijkt uit het geval van de moord op anticorruptie-activiste Kateryna Handziuk, die op 4 november 2018 is gestorven na een zuuraanval; verzoekt de autoriteiten de opdrachtgevers en de plegers van dergelijke aanvallen voor de rechter te brengen en een eind te maken aan de straffeloosheid voor dit soort misdrijven; 38. dringt aan op meer gecoördineerde inspanningen om de mensenrechtenstrategie van Oekraïne, inclusief het beleid ter verbetering van de situatie van de Roma-minderheid en andere minderheden, ten uitvoer te leggen; 39. betreurt het dat het onderzoek naar de doden die bij de demonstratie op het Maidanplein en in Odessa zijn gevallen, en naar de moorden op journalisten, traag verloopt en geen tastbare resultaten heeft opgeleverd; 40. is ingenomen met de vaststelling van de wet over de wettelijke status van vermiste personen; 41. uit zijn bezorgdheid over het groeiende aantal strafrechtelijke procedures tegen journalisten die gevallen van corruptie in het staatsapparaat openbaar hebben gemaakt of zich kritisch hebben uitgelaten over het hervormingsbeleid van de regering of het beleid inzake Oost-Oekraïne; herinnert de regering eraan dat zij zich ertoe heeft verbonden de internationaal erkende mensenrechten, zoals vrijheid van meningsuiting en het recht openbaar meningen te verspreiden, volledig te handhaven; 42. pleit voor de ratificatie van het Statuut van Rome van het Internationaal Strafhof en voor de voltooiing van alle vereiste uitvoeringsmaatregelen; 43. dringt aan op de ratificering van het Verdrag van Istanbul inzake geweld tegen vrouwen; neemt in dit verband kennis van de vaststelling van de wet inzake het voorkomen en bestrijden van huiselijk geweld; is verheugd dat de functie van regeringscommissaris voor genderbeleid in het leven is geroepen; 44. onderstreept enerzijds dat de Russische Federatie en haar gemachtigden primair voor de situatie verantwoordelijk zijn, maar verzoekt anderzijds de Oekraïense autoriteiten zich meer in te spannen om het lijden van de door het conflict getroffen bevolking te verzachten, onder meer door steun te bieden aan intern ontheemden en oorlogsveteranen, en door gemakkelijke toegang tot pensioenen en sociale voorzieningen en diensten te verlenen aan personen die momenteel in de gebieden leven waarover de regering geen controle heeft; 45. onderstreept het belang van onafhankelijke media en mediapluralisme, en van het beschermen van personen die in de media werken en van journalisten; verzoekt de autoriteiten geen beperkingen op te leggen aan media die van minderheidstalen gebruik maken, teneinde te waarborgen dat alle burgers, ongeacht hun etnische herkomst, in gelijke mate toegang hebben tot informatie; 46. dringt aan op herziening van de strategie voor de bescherming en integratie in de Oekraïense samenleving van de nationale Roma-minderheid, in het bijzonder middels de opname daarin van monitoring van veiligheid als een van de voornaamste prioriteiten, alsmede op de daadwerkelijke toepassing ervan op alle niveaus; pleit voor de vaststelling van staatsprogramma's voor de preventie van haatmisdrijven en andere vormen van discriminatie, als onderdeel van de tenuitvoerlegging van de nationale mensenrechtenstrategie; veroordeelt de diepgewortelde stigmatisering en sociale uitsluiting van Roma, die voortvloeien uit zigeunerhaat; is zeer verontrust over de recente gevallen van geweld tegen Roma en de LGBTI-gemeenschap, en verzoekt om onmiddellijk, doeltreffend onderzoek door de autoriteiten en om uitdrukkelijke en publieke veroordeling van dit geweld en de geweldplegers door de regering; 47. neemt kennis van het voornemen van Oekraïne om de onderwijswet aan te passen overeenkomstig de aanbevelingen van de Commissie van Venetië en pleit voor de spoedige omzetting van dit voornemen in concrete maatregelen; dringt erop aan de wet, met inbegrip van wetgeving die de overgangsperiode tot 2023 verlengt en de vrijstelling van particuliere scholen regelt, volledig ten uitvoer te leggen op basis van een inhoudelijke dialoog met vertegenwoordigers van de minderheidsgroeperingen; 48. uit zijn bezorgdheid over de recente uitspraak van een Oekraïense rechtbank waarin toegang wordt verleend tot de mobieletelefoongegevens van een onderzoeksjournalist van Radio Free Europe/Radio Liberty (RFE/RL), en benadrukt dat mediavrijheid en bescherming van de bronnen van journalisten, met name in de strijd tegen corruptie, van fundamenteel belang zijn; 49. dringt erop aan nu zo snel mogelijk en stelselmatig te gaan werken aan de ontwikkeling van politiek en economisch onafhankelijke, niet aan de staat gelieerde en aan de vrijheid van meningsuiting toegewijde openbare mediadiensten, als tegenwicht tegen de dominantie van de particuliere oligarchische monopolies; 50. veroordeelt ten zeerste de recente ontvoering en uitlevering van Turkse burgers aan Turkije wegens vermeende banden met de Gülen-beweging, waarmee het beginsel van de rechtsstaat en de fundamentele mensenrechten zijn geschonden; verzoekt de Oekraïense autoriteiten met klem te waarborgen dat alle uitleveringsverzoeken van derde landen op transparante wijze en volgens gerechtelijke procedures die volledig in overeenstemming zijn met de Europese beginselen en normen worden verwerkt, en dat alle maatregelen van lokale autoriteiten met volledige inachtneming van de rechtsstaat, de mensenrechten en de fundamentele vrijheden worden genomen; benadrukt dat willekeurige arrestatie-, detentie- of uitleveringsprocedures in strijd zijn met deze beginselen; verzoekt de Oekraïense autoriteiten alle asielzoekers te beschermen en hun verzoeken volgens de internationale verdragen te behandelen; vraagt de EU de landen van het Oostelijk Partnerschap te steunen en te helpen om weerstand te bieden tegen de druk die Turkije uitoefent; 51. uit zijn bezorgdheid over de kleiner geworden ruimte voor het maatschappelijk middenveld op de Krim, en in het bijzonder over de sluiting van meerdere media, met onevenredige gevolgen voor de Krim-Tataarse gemeenschap en haar recht op informatie en op behoud van haar cultuur en identiteit; 52. onderstreept dat de vrijheid van meningsuiting en de persvrijheid in Oekraïne moeten worden gewaarborgd en spreekt zijn bezorgdheid uit over de berichten over gerechtelijke intimidatie jegens en toezicht op journalisten en mensenrechtenverdedigers; 53. spreekt zijn bezorgdheid uit over het grote aantal kinderen en volwassenen in Oekraïne dat met de mazelen is besmet; is ingenomen met de getroffen maatregelen, maar benadrukt dat er in het land nog altijd veel kwetsbare kinderen en volwassenen zijn; herhaalt in dit verband dat er Europabrede inspanningen nodig zijn om het aantal gevaccineerde kinderen en volwassenen te verhogen; Handel en economische samenwerking 54. is ingenomen met de economische stabilisatie van Oekraïne en met de geboekte vorderingen bij de uitvoering van de DCFTA; verzoekt de Commissie om Oekraïne te helpen vast te stellen welke gebieden voor verdere economische diversificatie kunnen zorgen, en daaraan prioriteit toe te kennen bij de uitvoering van de DCFTA; 55. is ingenomen met de toename van het handelsvolume tussen de EU en Oekraïne, en met de diversificatie van de Oekraïense uitvoer naar de EU; verzoekt de Commissie Oekraïne te helpen bij het vaststellen van de gebieden die voor verdere economische diversificatie kunnen zorgen, en daaraan prioriteit toe te kennen bij de uitvoering van de DCFTA; stelt vast dat in dezelfde periode de uitvoer naar Rusland is teruggelopen; 56. benadrukt hoe belangrijk het is dat de DCFTA naar behoren wordt uitgevoerd en dat de bepalingen ervan worden nageleefd; verzoekt de Commissie onmiddellijk contact op te nemen met de andere partij als een bepaling niet wordt nageleefd, en de instrumenten in te zetten waarover zij beschikt om problemen op te lossen; 57. verzoekt Oekraïne om met spoed zijn binnenlandse adviesgroep in te stellen om te garanderen dat maatschappelijke organisaties naar behoren toezicht kunnen houden op de uitvoering van de overeenkomst; 58. neemt kennis van de economische groei en de doorgevoerde hervormingen in Oekraïne, maar wijst op de toenemende bezorgdheid onder grote delen van de bevolking met betrekking tot de stijgende prijzen van consumptiegoederen en nutsvoorzieningen, en pleit ervoor prioriteit toe te kennen aan die hervormingen die nauw verband houden met de productiestructuur en de uitvoermogelijkheden van het land, om economische groei te genereren en banen en inkomen te creëren; maakt zich ernstige zorgen over de voortdurende herverdeling van de rijkdom naar oligarchische structuren en/of families toe, en over de toenemende armoede onder grote delen van de bevolking; vindt dan ook dat er meer aandacht moet worden besteed aan de sociale situatie van het land; 59. is van oordeel dat er aanzienlijk meer investeringen nodig zijn om de Oekraïense economie te consolideren en dringende sociale kwesties, zoals werkloosheid, onzichtbare werkloosheid en de grijze economie, aan te pakken; roept de Oekraïense autoriteiten op de nodige hervormingen door te voeren om nieuwe investeringen, en met name directe buitenlandse investeringen, aan te trekken; is in dit verband ingenomen met het onlangs overeengekomen contract voor de hervorming van investeringen en verzoekt de Commissie meer te doen om de risico's voor de particuliere sector met betrekking tot investeringen in Oekraïne te verminderen; verzoekt de lidstaten in dit verband samen te werken met de Commissie en Oekraïne bij het bedrijfsleven als investeringsbestemming aan te prijzen; 60. verzoekt de Commissie, uitgaande van de progressie tot dusverre, een gedetailleerde evaluatie van de associatieovereenkomst aan het Parlement voor te leggen, aangezien de effectbeoordeling van 2007 allang achterhaald is; meent dat daarin vooral de volgende punten moeten worden behandeld: 61. wijst erop dat Verordening (EU) 2017/1566 van het Europees Parlement en de Raad betreffende de invoering van tijdelijke autonome handelsmaatregelen voor Oekraïne ter aanvulling van de handelsconcessies uit hoofde van de AO een bepaling bevat die de Commissie verplicht om in haar jaarverslag over de uitvoering van de DCFTA een gedetailleerde beoordeling op te nemen van de autonome handelsmaatregelen, inclusief het sociale effect daarvan; 62. is van oordeel dat de harmonisatie van de regelgeving tussen de EU en Oekraïne in het kader van de DCFTA een fundamenteel instrument vormt om Oekraïne dichter bij de EU te brengen en bij te dragen tot handelsfacilitatie, een beter ondernemings- en investeringsklimaat en de duurzame economische ontwikkeling van Oekraïne; is van mening dat de dimensie van handelsliberalisering zorgvuldig moet worden beheerd teneinde de kosten zo laag mogelijk en de voordelen voor het Oekraïense bedrijfsleven en de Oekraïense samenleving zo hoog mogelijk te houden en moedigt de Commissie aan hiertoe verdere autonome handelspreferenties en andere maatregelen in overweging te nemen; moedigt Oekraïne ertoe aan prioriteit toe te kennen aan de uitvoering van de hervormingsagenda op gebieden die meer aansluiten bij zijn productiestructuur en exportmogelijkheden naar de EU, om de overgangskosten zo veel mogelijk te beperken en de potentiële voordelen te maximaliseren; verzoekt Oekraïne om met spoed zijn binnenlandse adviesgroep in te stellen om te garanderen dat maatschappelijke organisaties toezicht kunnen houden op de uitvoering van de overeenkomst; vindt de toenemende armoede onder de bevolking zorgwekkend; 63. beschouwt harmonisatie van de regelgeving met het acquis van de EU als de belangrijkste dimensie van de DCFTA, omdat daadwerkelijke toegang tot de EU-markt en hervorming sterk afhangen van de juiste tenuitvoerlegging en handhaving van de desbetreffende wetgeving; is er zich van bewust dat dit een aanzienlijke uitdaging vormt voor het bestuur, de instellingen en de openbare administratie in Oekraïne en spoort de Commissie aan om adequate technische en financiële steun te verlenen; is vol lof over de activiteiten van de Steungroep voor Oekraïne en verzoekt deze groep het Parlement meer verslagen te doen toekomen over welk soort bijstand wordt verleend, vooral met betrekking tot de omzetting en uitvoering van het acquis ; 64. is van mening dat het nuttig zou zijn de Oekraïense autoriteiten te betrekken vanaf het moment van het opstellen van relevante wetgeving om het proces inclusiever te maken en om de omzettingskosten voor Oekraïne te verminderen, en verzoekt de Commissie ten volle gebruik te maken van mechanismen voor voorafgaande informatie-uitwisseling; 65. is ingenomen met de aanpassing van de nationale vervoersstrategie en roept op tot de wettelijke en institutionele hervormingen die nodig zijn voor de daadwerkelijke tenuitvoerlegging ervan; 66. betreurt het gebrek aan vooruitgang bij de aanpassing aan de EU-normen voor dierenwelzijn en verzoekt Oekraïne op korte termijn een strategie vast te stellen om deze verplichting na te komen; 67. wijst op de hoge benuttingsgraad van tariefpreferenties en is ingenomen met de aanhoudende toename van tarieflijnen waarvoor gebruik wordt gemaakt van preferenties; 68. merkt op dat de evaluatie van de uitvoering van de DCFTA sterk gericht is op handelsstromen en handelsbelemmeringen; verzoekt de Commissie om op passende wijze toe te zien op de tenuitvoerlegging van de DCFTA en deze te beoordelen, waarbij bijzondere aandacht wordt besteed aan de omzetting en tenuitvoerlegging van het acquis , alsmede aan de gevolgen voor de Oekraïense samenleving, en een openbaar en volledig jaarverslag op te stellen, onder meer over de door de EU verstrekte technische en financiële steun; 69. verwacht van Oekraïne dat het arbiters voor het stelsel inzake geschillenbeslechting benoemt en dat het land organen opricht en vertegenwoordigers aanwijst in het kader van het hoofdstuk inzake handel en duurzame ontwikkeling; 70. juicht het toe dat de Verkhovna Rada wet nr. 5495 over de instandhouding van de Oekraïense bossen en het voorkomen van de illegale uitvoer van onbewerkt hout op 20 maart 2018 in eerste lezing heeft goedgekeurd; is van mening dat er, voorafgaande aan een eventuele liberalisering van de handel in hout, een juridisch kader moet worden gecreëerd inzake de preventie van en een verbod op illegale uitvoer; 71. wijst erop dat Oekraïne in het kader van de associatieovereenkomst heeft toegezegd de illegale handel te bestrijden en te voorkomen, en roept het land op de illegale handel strafbaar te stellen; 72. wijst erop dat in het Oostelijk Partnerschap het accent tot dusver vooral ligt op de bilaterale handel en investeringen tussen de EU en de betrokken landen; wenst dat er een meer uniforme benadering wordt ontwikkeld voor alle landen van het Oostelijk Partnerschap en dat er sterker wordt samengewerkt met de Euraziatische Economische Unie met het oog op handelsfacilitatie, visumvrijheid en technische normen; Samenwerking op het gebied van energie, veiligheid en defensie 73. prijst Oekraïne voor de goede samenwerking in de energiesector, alsook voor de geboekte vorderingen op het vlak van energie-efficiëntie; benadrukt het belang van grotere energie-efficiëntie en de ontwikkeling van hernieuwbare energie, waaronder als katalysatoren van economische groei en werkgelegenheid; merkt op dat de hervormingen moeten worden voortgezet, met name met het oog op het voltooien van de hervorming van de gas- en elektriciteitsmarkt, met het oog op hun volledige integratie in de Europese energiemarkt en om een eind te maken aan de huidige monopolies en nieuwe monopolies te voorkomen, hetgeen op de lange termijn economische voordelen zal opleveren voor de industrie en voor consumenten; spoort de Commissie aan erop toe te zien dat alle pijplijnprojecten voldoen aan de EU-regelgeving; dringt aan op versterking van de samenwerking op energiegebied binnen het Oostelijk Partnerschap met het oog op de implementatie van het Klimaatakkoord van Parijs van 2015; benadrukt dat het land behoefte heeft aan een nationale autoriteit, onafhankelijk van politieke en particuliere belangen, die belast is met het reguleren van de gas- en elektriciteitsmarkt en die de verplichting moet onderliggen bij het vaststellen van de prijzen een sociaal eerlijk compromis tussen de belangen van de aanbieders en eindafnemers te bereiken; 74. juicht het toe dat een groot aantal milieuwetten is vastgesteld, met name inzake strategische milieueffectrapportages en milieueffectbeoordelingen, en wijst erop dat de wetten ten uitvoer moeten worden gelegd en dat bewustmakingscampagnes voor het publiek onontbeerlijk zijn; is verheugd over de vooruitgang op het gebied van klimaatbeleid dankzij de goedkeuring van de strategie voor koolstofarme ontwikkeling en de voorlegging ervan aan het Raamverdrag van de Verenigde Naties inzake klimaatverandering; pleit voor de spoedige goedkeuring van de nationale strategie voor milieubeleid en de nieuwe wetgeving inzake afvalbeheer en klimaatbeleid, overeenkomstig het EU- acquis ; 75. herinnert eraan dat milieubeheer een belangrijk deel uitmaakt van de vereisten van de associatieovereenkomst; verzoekt de autoriteiten de overeenkomst en eventuele toekomstige plannen met betrekking tot de Dnjestr-waterkrachtcentrale te heroverwegen, deze in overeenstemming te brengen met internationale verdragen en de EU-normen, te zorgen voor openbare raadpleging van alle betrokken partijen uit Moldavië en Oekraïne, met inbegrip van het maatschappelijk middenveld, en het ecosysteem van en het milieu in het stroomgebied van de rivier de Dnjestr te beschermen; 76. geeft uiting aan zijn diepe bezorgdheid over de verslechtering van de milieusituatie in het oosten van Oekraïne en de Krim als gevolg van het conflict, en met name over de problemen met betrekking tot de watervoorziening, die verwoestende gevolgen kunnen hebben voor de hele regio en tot een onomkeerbare ramp kunnen leiden; verzoekt alle belanghebbenden met klem dit te voorkomen en alles in het werk te stellen om ervoor te zorgen dat goed onderhoud wordt gepleegd en dat er naar behoren wordt gepompt, waaronder in de mijnen; 77. onderkent de inspanningen die Oekraïne zich getroost om een daadwerkelijke digitale markteconomie tot stand te brengen, waaronder het feit dat progressie wordt geboekt met betrekking tot de ontwikkeling van open data, betere toegang tot voorwaardelijke toegangssystemen voor digitale televisie en virtuele netwerkdiensten, vergroting van het aantal diensten voor elektronische communicatie voor burgers, en openbare registers zoals ProZorro; onderstreept dat meer moet worden gedaan voor de bescherming van de rechten en behoeften van Oekraïense burgers die het internet gebruiken, en voor de volledige inachtneming van de vereisten van de digitale interne markt; 78. is ingenomen met de goedkeuring van de wet inzake elektronische vertrouwensdiensten en de in het concept voor de ontwikkeling van de digitale economie en samenleving in Oekraïne voor 2018-2020 vastgestelde prioriteiten, aangezien dit belangrijke stappen zijn op weg naar integratie van Oekraïne in de digitale eengemaakte markt van de EU; 79. wijst nogmaals op de cruciale rol van Oekraïne met betrekking tot het Europese energiebevoorradingsnetwerk; veroordeelt de aanleg van de "Nord Stream 2"-pijplijn, aangezien het een politiek project is dat een bedreiging vormt voor de Europese energieveiligheid en de inspanningen om de energiebevoorrading te diversifiëren; dringt aan op stopzetting van het project; 80. is bezorgd over de illegale exploitatiepraktijken met betrekking tot natuurlijke hulpbronnen, zoals amber, steenkool, zand en hout, die vaak met de hulp van lokale of regionale overheden en wetshandhavingsinstanties worden beschermd en georganiseerd, en die landschappen en habitats, zoals bossen en rivieren, beschadigen en in gevaar brengen en zo een in ecologisch en economisch opzicht duurzaam beheer van de hulpbronnen van het land ten behoeve van de burgers in de weg staan; 81. betreurt de uitputting van de Oekraïense bossen door corruptiepraktijken ten gunste van gevestigde belangen in Oekraïne en bedrijven in de EU; pleit voor doeltreffende regelgeving en de spoedige tenuitvoerlegging en handhaving daarvan om illegale houtkap en corruptie met hout in Oekraïne te voorkomen en een duurzaam bosbeheer tot stand te brengen, teneinde de bossen en hulpbronnen van Oekraïne te beschermen en te behouden; 82. is verheugd over de inspanningen voor de modernisering van het Oekraïense leger en de Oekraïense zeemacht in de Zwarte Zee en de Zee van Azov, als garanten van de stabiliteit en territoriale integriteit van Oekraïne, en dringt er tegelijkertijd op aan de defensie-industrie zo snel mogelijke te hervormen; 83. veroordeelt ten stelligste de doelbewuste daad van agressie door de Russische Federatie tegen Oekraïne op 25 november 2018 in de Straat van Kertsj; verzoekt dat alle Oekraïense schepen onmiddellijk en onvoorwaardelijk worden vrijgegeven en dat alle Oekraïense matrozen, die in de tussentijd als krijgsgevangene moeten worden behandeld, onmiddellijk en onvoorwaardelijk worden vrijgelaten; verzoekt de EU en haar lidstaten om gerichte sancties in te stellen als de Oekraïense militairen niet worden vrijgelaten en als er verdere militaire escalatie plaatsvindt; onderstreept dat er geen rechtvaardiging bestaat voor een dergelijk gebruik van militaire macht door Rusland; spreekt zijn ernstige bezorgdheid uit dat dit mogelijk een sluipende poging vormt om de soevereine rechten van Oekraïne in de Zee van Azov te annexeren en deze wateren tot een Russisch "binnenmeer" en exclusieve militaire zone te maken, en de economie van Zuidoost-Oekraïne in een wurggreep te nemen; eist dat Rusland de vrijheid van scheepvaart door de Straat van Kertsj en in de Zee van Azov, die door het internationaal recht wordt verzekerd, garandeert; verzoekt de OVSE en haar leden het mandaat van de bijzondere waarnemingsmissie van de OVSE uit te breiden naar de Zee van Azov; verzoekt de EU en haar lidstaten om de toegang tot EU-havens te sluiten voor Russische schepen die uit de Zee van Azov komen in het geval Rusland de vrijheid van scheepvaart door de Straat van Kertsj en in de Zee van Azov niet herstelt; pleit voor het gebruik van alle diplomatieke middelen om de situatie te de-escaleren en is verheugd over het aanbod om tussen Kiev en Moskou te bemiddelen; 84. herinnert eraan dat het belangrijk is de samenwerking met Oekraïne op verschillende gebieden te versterken, onder meer op het gebied van veiligheid en defensie; juicht het in dit verband toe dat Oekraïne heeft aangegeven geïnteresseerd te zijn in nadere deelname aan defensieprojecten, waaronder de permanente gestructureerde samenwerking (PESCO) aangaande veiligheid en defensie; 85. spoort Oekraïne en de EU aan de samenwerking op het gebied van justitie, vrijheid en binnenlandse zaken verder te ontwikkelen; Institutionele bepalingen 86. benadrukt het belang van proactieve communicatie met de Oekraïense burgers over de concrete voordelen en doelstellingen van het Oostelijk Partnerschap; 87. benadrukt het belang van de bestrijding van nepnieuws en propaganda uit Rusland, met inbegrip van de geanticipeerde Russische inmenging in de Oekraïense verkiezingen en in de gehele Europese Unie; pleit voor intensievere samenwerking tussen Oekraïne en de EU op dit gebied; 88. pleit voor een betere monitoring en follow-up van de uitvoering van hervormingen aan zowel Oekraïense als EU-zijde, op grond van coherente en meetbare indicatoren; dringt er nogmaals bij de Commissie en de EDEO op aan vaker en gedetailleerder schriftelijk verslag uit te brengen aan het Parlement en de Raad over de uitvoering van deze overeenkomsten; 89. verzoekt de Commissie op passende wijze toe te zien op de tenuitvoerlegging van de DCFTA en deze te beoordelen, waarbij bijzondere aandacht moet worden besteed aan de omzetting en tenuitvoerlegging van het acquis , alsmede aan de gevolgen voor de Oekraïense samenleving, en een openbaar en volledig jaarverslag op te stellen, onder meer over de door de EU verstrekte technische en financiële steun; 90. meent en benadrukt dat Oekraïne, mits het land zich er (net als andere geassocieerde landen, Moldavië en Georgië) toe verbindt de associatieovereenkomst ten uitvoer te leggen en de beginselen van democratie, de rechtsstaat en de fundamentele vrijheden te eerbiedigen, voor specifieke ondersteuningsmechanismen van de EU in aanmerking moet komen, waaronder in het kader van het meerjarig financieel kader voor de periode na 2020, in overeenstemming met het door het Parlement bepleite "Oostelijk Partnerschap plus"-model; 91. besluit jaarlijks verslag uit te brengen over de uitvoering van de associatieovereenkomsten; o o o 92. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad, de Commissie, de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid en de president, de regering en het parlement van Oekraïne.