Het Europees Parlement, – gezien de gedelegeerde verordening van de Commissie (C(2025)03151), – gezien de brief van de Commissie van 21 mei 2025, waarin zij het Parlement verzoekt te verklaren dat het geen bezwaar zal maken tegen de gedelegeerde verordening, – gezien de brief van de Commissie landbouw en plattelandsontwikkeling van 4 juni 2025 aan de voorzitter van de Conferentie van commissievoorzitters, – gezien artikel 290 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien Verordening (EU) nr. 2021/2115 van het Europees Parlement en de Raad (1) , en met name artikel 122, punt a), – gezien artikel 114, lid 6, van zijn Reglement, – gezien de aanbeveling voor een besluit van de Commissie landbouw en plattelandsontwikkeling, – gezien er geen bezwaar werd gemaakt binnen de in artikel 114, lid 6, van zijn Reglement gestelde termijn, die op 17 juni 2025 verstreek, A. overwegende dat in de huidige context van aanhoudende instabiliteit in de landbouwsector in de Unie verschillende lidstaten moeilijkheden ondervinden om al in de eerste maanden van 2025 te beslissen over de noodzaak om hun overhevelingsbesluiten die zij in 2022 krachtens artikel 17, lid 5, artikel 88, lid 7, en artikel 103 van Verordening (EU) 2021/2115 hebben genomen, te herzien, en dat het daarom noodzakelijk wordt geacht de lidstaten meer tijd te geven om deze overhevelingen te plannen; B. overwegende dat de in artikel 3, lid 4, van Gedelegeerde Verordening (EU) 2023/370 van de Commissie (2) vastgestelde termijn op 31 mei 2025 verstreek, is het derhalve van het allergrootste belang om zo spoedig mogelijk een nieuwe termijn vast te stellen voor de indiening van wijzigingsverzoeken, namelijk 31 augustus 2025, teneinde een passende planning en overweging door de lidstaten mogelijk te maken; C. overwegende dat Gedelegeerde Verordening (EU) 2023/370 daarom dienovereenkomstig moet worden gewijzigd; 1. verklaart geen bezwaar te maken tegen de gedelegeerde verordening; 2. verzoekt zijn Voorzitter dit besluit te doen toekomen aan de Raad en de Commissie. (Gewone wetgevingsprocedure: eerste lezing) Het Europees Parlement, – gezien het voorstel van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad ( COM(2024)0461 ), – gezien artikel 294, lid 2, en artikel 212 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, op grond waarvan het voorstel door de Commissie bij het Parlement is ingediend (C10‑0009/2024), – gezien artikel 294, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien het overeenkomstig artikel 75, lid 4, van zijn Reglement door de bevoegde commissie goedgekeurde voorlopig akkoord en de door de vertegenwoordiger van de Raad bij brief van 28 mei 2025 gedane toezegging om het standpunt van het Europees Parlement overeenkomstig artikel 294, lid 4, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie goed te keuren, – gezien de begrotingsbeoordeling door de Begrotingscommissie, – gezien artikel 60 van zijn Reglement, – gezien het advies van de Commissie buitenlandse zaken, – gezien het verslag van de Commissie internationale handel ( A10‑0037/2025 ), 1. stelt onderstaand standpunt in eerste lezing vast; 2. verzoekt de Commissie om hernieuwde voorlegging aan het Parlement indien zij haar voorstel vervangt, ingrijpend wijzigt of voornemens is het ingrijpend te wijzigen; 3. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en de Commissie, alsmede aan de nationale parlementen. Standpunt van het Europees Parlement in eerste lezing vastgesteld op 18 juni 2025 met het oog op de vaststelling van Besluit (EU) 2025/... van het Europees Parlement en de Raad tot toekenning van macrofinanciële bijstand aan de Arabische Republiek Egypte HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE, Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 212, lid 2, Gezien het voorstel van de Europese Commissie, Na toezending van het ontwerp van wetgevingshandeling aan de nationale parlementen, Handelend volgens de gewone wetgevingsprocedure (1) , Overwegende hetgeen volgt: (1) De betrekkingen tussen de Unie en de Arabische Republiek Egypte (“Egypte”) worden ontwikkeld in het kader van de Europees-mediterrane Overeenkomst waarbij een associatie tot stand wordt gebracht tussen de Europese Gemeenschappen en hun lidstaten, enerzijds, en de Arabische Republiek Egypte, anderzijds (2) (de “associatieovereenkomst”), die sinds 2004 van kracht is. Op 19 juni 2022 hebben de Unie en Egypte de recentste prioriteiten van het partnerschap EU-Egypte voor de periode 2021-2027 aangenomen tijdens de negende Associatieraad EU-Egypte, die werd opgericht bij de associatieovereenkomst (de “partnerschapsprioriteiten”). In de partnerschapsprioriteiten wordt opnieuw bevestigd dat de Unie en Egypte samen tot doel hebben de gemeenschappelijke uitdagingen aan te pakken waarmee zij worden geconfronteerd, de gemeenschappelijke belangen te bevorderen en stabiliteit op de lange termijn en duurzame ontwikkeling aan weerszijden van de Middellandse Zee te waarborgen. De gezamenlijke inzet voor de universele waarden van democratie, de rechtsstaat en de eerbiediging van de mensenrechten blijft de basis vormen voor de partnerschapsprioriteiten, zoals ook tot uiting komt in het indicatieve meerjarenprogramma EU-Egypte voor de periode 2021-2027 (het “MIP EU-Egypte”). (2) De partnerschapsprioriteiten weerspiegelen de gezamenlijke inzet van de Unie en Egypte om nauwer samen te werken ter ondersteuning van de “duurzame ontwikkelingsstrategie – visie 2030” van Egypte en de vastbeslotenheid van de Unie om het partnerschap met haar zuidelijke nabuurschap te hernieuwen en te versterken. Met name in de conclusies van de Europese Raad van 10-11 december 2020 heeft de Unie verklaard dat een democratisch, stabieler, groener en welvarender zuidelijk nabuurschap een strategische prioriteit is. In de EU-agenda voor het Middellandse Zeegebied en het bijbehorende economisch en investeringsplan voor de zuidelijke buurlanden, die beide zijn opgenomen in de gezamenlijke mededeling van de Commissie en de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid van 9 februari 2021 getiteld “Hernieuwd partnerschap met het Zuidelijk Nabuurschap: Een nieuwe agenda voor het Middellandse Zeegebied”, worden de doelstellingen van de Unie uiteengezet, met name het tot stand brengen van een duurzaam sociaal-economisch herstel en veerkracht op lange termijn en het bevorderen van de groene en de digitale transitie in de regio. (3) Op 17 maart 2024 hebben Egypte en de Unie gezamenlijk besloten hun betrekkingen op te schalen naar een strategisch en breed partnerschap, gestoeld op de waarden gelijkheid en wederzijds respect en vertrouwen, teneinde hun gemeenschappelijke stabiliteit, vrede en welvaart te versterken. (4) In overeenstemming met de partnerschapsprioriteiten beloven de Unie en Egypte verantwoordingsplicht, de rechtsstaat en volledige eerbiediging van de mensenrechten en de fundamentele vrijheden te waarborgen alsook om democratie, gendergelijkheid en gelijke kansen te bevorderen als grondwettelijke rechten van al hun burgers. Die toezeggingen bevorderen het partnerschap en dragen bij tot de duurzame sociale en economische ontwikkeling , het goede bestuur en de sociaal-economische stabiliteit van Egypte. De nauwere en constructieve samenwerking tussen de Unie en Egypte in de afgelopen periode heeft het pad geëffend voor een zinvollere dialoog over mensenrechtenaangelegenheden. In het kader van de associatieovereenkomst voorzien het subcomité “politieke aangelegenheden, mensenrechten en democratie, internationale en regionale vraagstukken” ▌en het Associatiecomité in de institutionele platforms om van gedachten te wisselen over een reeks mensenrechtenaangelegenheden, hetgeen de Unie wil blijven doen en waarop zij wil voortbouwen. De gestage toekomstige verbetering van de mensenrechtensituatie in Egypte op belangrijke gebieden in verband met burgerlijke, politieke, economische en sociale rechten en fundamentele vrijheden, die door beide partners regelmatig worden aangekaart in bilaterale en internationale fora, zal een positief effect hebben op de betrekkingen tussen de Unie en Egypte. (5) De bijstand aan Egypte wordt voornamelijk gefinancierd via het nieuwe instrument voor nabuurschapsbeleid, ontwikkeling en internationale samenwerking – Europa in de wereld (“NDICI – Europa in de wereld”), dat is ingesteld bij Verordening (EU) 2021/947 van het Europees Parlement en de Raad (3) . De indicatieve toewijzing van de Unie aan Egypte in het kader van het NDICI – Europa in de wereld voor de eerste periode (2021-2024) van het MIP EU-Egypte bedroeg 240 miljoen EUR. Dat komt bovenop de lopende samenwerkingsportefeuille van 1,3 miljard EUR en andere begrotingssteun en noodmaatregelen in reactie op de COVID-19-pandemie en op de Russische aanvalsoorlog tegen Oekraïne ten belope van 307 miljoen EUR. De partnerschapsprioriteiten voor 2021-2027 komen tot uiting in het MIP EU-Egypte, dat in nauw overleg met alle relevante belanghebbenden is opgesteld, en bestrijken drie brede gebieden: i) duurzame modernisering van de economie en sociale ontwikkeling, ii) partnerschap op het gebied van buitenlands beleid en iii) versterking van de stabiliteit. NDICI – Europa in de wereld vervangt het Europees nabuurschapsinstrument in het kader waarvan de bilaterale bijstand van de Unie aan Egypte voor de periode 2014-2020 756 miljoen EUR bedroeg. (6) De Unie erkent de sleutelrol van Egypte voor de regionale veiligheid en stabiliteit en heeft er groot belang bij te voorkomen dat Egypte op korte termijn economisch onstabiel wordt, wat bredere gevolgen zou kunnen hebben en het geopolitieke landschap negatief zou kunnen beïnvloeden . Terrorisme, georganiseerde misdaad (zoals mensenhandel), irreguliere migratie, desinformatie en conflicten zijn een gemeenschappelijke bedreiging voor de gemeenschappelijke veiligheid en het sociale weefsel van landen aan weerszijden van de Middellandse Zee. De Unie erkent de bijdrage van Egypte aan de aanpak van dergelijke kwesties. Voorts is energiezekerheid een van de urgentste uitdagingen waar landen aan weerszijden van de Middellandse Zee mee te kampen hebben. Samenwerking op energiegebied tussen de Unie en Egypte kan niet alleen economische welvaart voor de regio betekenen, maar ook de energiezekerheid vergroten door de energieaanvoer te diversifiëren en regionale samenwerking te stimuleren. Daarom hebben de Unie en Egypte een gemeenschappelijk belang bij het versterken van de samenwerking die in de partnerschapsprioriteiten wordt belicht, met volledige inachtneming van het internationaal recht, met inbegrip van het recht inzake de mensenrechten en het internationaal humanitair recht , en bij het bevorderen van gezamenlijke belangen en het aanpakken van gemeenschappelijke uitdagingen . (7) Wijzend op de mondiale en regionale geopolitieke uitdagingen, zoals de humanitaire crisis in Gaza als gevolg van de nasleep van de terroristische aanslagen van Hamas in Israël op 7 oktober 2023 , de escalerende spanningen in de Hoorn van Afrika en de veiligheid van de scheepvaart in de Rode Zee, alsook op de migratiedruk door het conflict in Sudan, de onzekere situatie in Syrië, de instabiliteit in Libië, de rol van Egypte als gastland voor grote aantallen vluchtelingen en migranten, en het strategische belang van Egypte als grootste land in de regio en als pijler van stabiliteit voor het hele Midden-Oosten, is de Unie een strategisch en breed partnerschap met Egypte aangegaan , zoals uiteengezet in de gezamenlijke verklaring van de Unie en Egypte, ondertekend in Caïro op 17 maart 2024 (de “gezamenlijke verklaring”). (8) Doel van het strategisch en breed partnerschap met Egypte is de politieke betrekkingen tussen de Unie en Egypte op te tillen tot een strategisch partnerschap en Egypte in staat te stellen zijn sleutelrol, namelijk het bieden van stabiliteit in de regio , het Midden-Oosten en Noord-Afrika , te vervullen. Dat partnerschap heeft tot doel bij te dragen tot de ondersteuning van de macro-economische veerkracht van Egypte en de uitvoering van ambitieuze sociaal-economische hervormingen mee mogelijk te maken op een wijze die het hervormingsproces waarin het programma van het Internationaal Monetair Fonds (IMF) voor Egypte voorziet, aanvult en versterkt. Zoals uiteengezet in de gezamenlijke verklaring, zal het strategisch en breed partnerschap betrekking hebben op een breed scala aan beleidsmaatregelen die zijn verdeeld over zes interventiepijlers, namelijk politieke betrekkingen, economische stabiliteit, investeringen en handel, migratie, samenwerking op het gebied van veiligheid en rechtshandhaving, demografie en menselijk kapitaal. Het strategisch en breed partnerschap moet worden ontwikkeld in overeenstemming met initiatieven op het niveau van de Unie en de lidstaten. (9) Het strategisch en breed partnerschap wordt ondersteund door een financieel pakket van 7,4 miljard EUR dat bestaat uit steun op korte en langere termijn voor de macrobudgettaire en sociaal-economische hervormingsagenda, en uit verhoogde bedragen die beschikbaar zijn om investeringen in Egypte te ondersteunen en gerichte steun voor de uitvoering van de verschillende strategische prioriteiten , waaronder hernieuwbare energie en migratie . Een onderdeel van het steunpakket is het pakket macrofinanciële bijstand van de Unie van maximaal 5 miljard EUR aan leningen, bestaande uit twee macrofinanciële-bijstandsoperaties, één op korte termijn voor maximaal 1 miljard EUR en één op middellange termijn voor maximaal 4 miljard EUR. Dat financiële pakket omvat ook financieringsinstrumenten, zoals garanties en blendinginstrumenten, om publieke en particuliere investeringen aan te trekken met als doel aanzienlijke nieuwe investeringen te genereren met positieve economische gevolgen die alle Egyptenaren ten goede kunnen komen . Dit zal worden aangevuld met programma’s ter ondersteuning van specifieke prioriteiten in het kader van het strategisch en breed partnerschap via individuele projecten en technische bijstand in het kader van NDICI – Europa in de wereld. (10) Zijn macro-economische begrotingssituatie heeft Egypte de afgelopen maanden voor aanzienlijke uitdagingen gesteld en is aanzienlijk verslechterd, aangezien de externe druk is toegenomen en de overheidsschuld verder is gestegen, met aanhoudende aanzienlijke neerwaartse risico’s voor de economische vooruitzichten. De gevolgen van de Russische aanvalsoorlog tegen Oekraïne en de geopolitieke spanningen en conflicten in het Midden-Oosten hebben geleid tot langdurige kapitaaluitstroom en lagere ontvangsten van buitenlandse valuta, met name door een sterke afname van inkomsten uit het toerisme , de opbrengsten van het Suezkanaal, en de gasproductie in een periode van zwalpend vertrouwen onder buitenlandse investeerders . Dat is met name problematisch in de moeilijke begrotingssituatie in Egypte, die wordt gekenmerkt door constante begrotingstekorten en hoge en stijgende schuldquotes. Ondanks die moeilijke externe context is Egypte er in 2024 in geslaagd hervormingen door te voeren, zoals de eenmaking van de wisselkoersen en een strakker monetair beleid, om het behoud van zijn macro-economische stabiliteit te ondersteunen. (11) De economische en financiële situatie van Egypte wordt sinds 2016 ondersteund door verschillende uitkeringsprogramma’s van het IMF. Deze zijn een driejarige uitgebreide financieringsfaciliteit van 12 miljard USD die in 2016 werd goedgekeurd, financiële noodhulp in het kader van het instrument voor snelle financiering voor een bedrag van 2,8 miljard USD die in 2020 werd goedgekeurd, een eenjarige stand-by-overeenkomst van 5,2 miljard USD die in 2020 werd goedgekeurd, en een vierjarige uitgebreide financieringsfaciliteit van 3 miljard USD die in 2022 werd goedgekeurd en in 2024 tot 8 miljard USD werd verhoogd . Egypte heeft tijdens het eerste deel van zijn contacten met het IMF in 2016-2021 aanzienlijke hervormingsinspanningen geleverd. De hervormingen omvatten een aanzienlijke devaluatie van de munteenheid, in combinatie met hervormingen van het monetaire beleid die gericht waren op een inflatiedoelzone. De hervorming van de brandstofsubsidies ging gepaard met een aanzienlijke versterking van een gericht systeem voor sociale overdrachten. Het beheer van de overheidsfinanciën werd versterkt door strategieën voor inkomsten- en schuldbeheer op middellange termijn te ontwikkelen. De Egyptische autoriteiten zijn ook begonnen met de verbetering van het bestuur van staatsbedrijven. (12) Na de goedkeuring van een vervolgprogramma van het IMF in december 2022 was de vooruitgang bij de hervormingen minder merkbaar, hoewel Egypte stappen heeft gezet om een gelijk speelveld tussen publieke en particuliere ondernemingen tot stand te brengen door middel van een wet tot afschaffing van de fiscale voorrechten van staatsbedrijven, zij het met vrijstellingen op basis van de nationale veiligheid, en door de vaststelling van een beleid inzake staatseigendom, om de aanwezigheid van de staat in de economie – die ondanks de recente beperkte vooruitgang nog steeds groot en verstorend is – te verminderen, en door te verduidelijken waarom de staat betrokken blijft bij bepaalde strategische sectoren. Egypte is zijn toezegging om de valuta in 2023 duurzaam flexibel te maken echter niet nagekomen, wat heeft geleid tot een grotendeels stabiele officiële wisselkoers en een aanzienlijke parallelle valutamarkt met een aanzienlijk gedevalueerde en zeer volatiele wisselkoers. Die versnippering heeft zware gevolgen gehad voor buitenlandse investeringen en binnenlandse bedrijfsactiviteiten. (13) Egypte heeft begin 2024 opnieuw betrekkingen aangeknoopt met het IMF en bereikte op 6 maart 2024 een overeenkomst op technisch niveau over een vernieuwd programma van de uitgebreide financieringsfaciliteit, dat werd opgeschaald tot 8 miljard USD. Het nieuwe programma werd bij besluit van de raad van bestuur van het IMF goedgekeurd op 29 maart 2024 en het heeft tot doel: i) geloofwaardige wisselkoersflexibiliteit; ii) een duurzame verstrakking van het monetaire beleid; iii) begrotingsconsolidatie om de houdbaarheid van de schuld te waarborgen; iv) een nieuw kader om de infrastructuuruitgaven te beperken; v) voorzien in toereikende sociale uitgaven ter bescherming van kwetsbare groepen , onder meer tegen stijgingen van de kosten van levensonderhoud en de energieprijzen ; en vi) uitvoering van het staatseigendomsbeleid en hervormingen om een gelijk speelveld tot stand te brengen met het oog op het bevorderen van de ontwikkeling van de particuliere sector in de economie . Samen met de ondertekening van de overeenkomst op technisch niveau heeft Egypte ook een flexibilisering van de wisselkoers ingevoerd en de belangrijkste beleidskoers van de centrale bank verhoogd met een aanzienlijke 600 basispunten, in overeenstemming met de prioriteiten van het IMF-programma. In december 2024 werd op technisch niveau overeenstemming bereikt over de vierde evaluatie van het economische hervormingsprogramma van Egypte en in maart 2025 heeft de raad van bestuur van het IMF de evaluatie afgerond. (14) In het licht van de verslechterende economische situatie en de vooruitzichten die door aanzienlijke neerwaartse risico’s in verband met aanhoudende externe schokken werden gekenmerkt, heeft Egypte de Unie op 12 maart 2024 om aanvullende macrofinanciële bijstand verzocht. (15) Aangezien Egypte onder het Europees nabuurschapsbeleid valt, moet het worden beschouwd als een land dat voor macrofinanciële bijstand van de Unie in aanmerking komt. (16) De macrofinanciële bijstand van de Unie moet een uitzonderlijk instrument zijn van ongebonden en niet-toegewezen betalingsbalanssteun, gericht op het lenigen van de onmiddellijke externe financieringsbehoeften van Egypte, en dienen ter ondersteuning van de uitvoering van een beleidsprogramma met krachtige onmiddellijke aanpassingsmaatregelen en structurele hervormingsmaatregelen die gericht zijn op het verbeteren van de betalingsbalans van Egypte. (17) Aangezien er nog steeds sprake is van een aanzienlijk resterend extern financieringstekort op de betalingsbalans van Egypte dat de door het IMF en andere multilaterale instellingen en regionale partners verstrekte middelen te boven gaat, wordt de aan Egypte toe te kennen macrofinanciële bijstand van de Unie, onder de huidige uitzonderlijke omstandigheden, aangemerkt als een passende reactie op het verzoek van Egypte aan de Unie om in samenhang met het IMF-programma de economische stabilisatie van Egypte te ondersteunen. Het pakket macrofinanciële bijstand van de Unie ter waarde van 5 miljard EUR , met inbegrip van macrofinanciële bijstand van maximaal 4 miljard EUR in het kader van dit besluit, heeft tot doel de economische stabilisatie en de structurele hervormingsagenda van Egypte te ondersteunen en vormt een aanvulling op de middelen die in het kader van het IMF-programma beschikbaar worden gesteld. Het eerste deel van het pakket, een lening voor macrofinanciële bijstand ter waarde van 1 miljard EUR, werd in december 2024 uitbetaald na een positieve beoordeling door de Commissie. (18) De macrofinanciële bijstand van de Unie moet gericht zijn op het helpen herstellen van een houdbare externe financieringspositie voor Egypte en aldus de economische en sociale ontwikkeling van het land ondersteunen. Door stabiliteit en welvaart in haar nabuurschap te bevorderen, kan de verlening van macrofinanciële bijstand van de Unie aan Egypte ook bijdragen tot de groei en de economische veerkracht van de Unie. (19) Het bedrag van de macrofinanciële bijstand van de Unie moet gebaseerd zijn op een volledige kwantitatieve beoordeling van de resterende externe financieringsbehoeften van Egypte, en bij de bepaling ervan moet rekening worden gehouden met het vermogen van Egypte om zichzelf te financieren met eigen middelen, in het bijzonder de internationale reserves die het ter beschikking heeft. De macrofinanciële bijstand van de Unie maakt deel uit van een internationale gezamenlijke inspanning en is complementair aan de programma’s van het IMF en de Wereldbank en de door hen verstrekte middelen. Bij de vaststelling van het bedrag van de bijstand wordt ook rekening gehouden met verwachte financiële bijdragen van multilaterale donoren en met de noodzaak te zorgen voor een billijke lastendeling tussen de Unie en andere donoren, alsook met de reeds bestaande inzet van de andere externe financieringsinstrumenten van de Unie in Egypte en met de meerwaarde die over het geheel genomen door de betrokkenheid van de Unie in Egypte wordt geboden. (20) De Commissie moet ervoor zorgen dat de macrofinanciële bijstand van de Unie juridisch en materieel verenigbaar is met de hoofdbeginselen en -doelstellingen van de verschillende onderdelen van het externe optreden, met de maatregelen die met betrekking tot die onderdelen zijn vastgesteld, en met andere relevante beleidsdomeinen en waarden van de Unie , zoals democratie, mensenrechten en de rechtsstaat . (21) De macrofinanciële bijstand van de Unie moet het externe beleid van de Unie jegens Egypte ondersteunen. De Commissie en de Europese Dienst voor extern optreden (EDEO) moeten tijdens de gehele macrofinanciële-bijstandsoperatie nauw samenwerken om het externe beleid van de Unie te coördineren en de consistentie ervan te waarborgen. (22) De macrofinanciële bijstand van de Unie moet Egypte ondersteunen in zijn inspanningen met betrekking tot waarden die het land met de Unie deelt, waaronder democratie, de rechtsstaat, behoorlijk bestuur, eerbiediging van de mensenrechten, duurzame ontwikkeling en armoedebestrijding, en ook in zijn inspanningen met betrekking tot de beginselen van open, op regels gebaseerde en eerlijke handel. (23) Een basisvoorwaarde voor toekenning van de macrofinanciële bijstand van de Unie aan Egypte moet zijn dat Egypte concrete , geloofwaardige en tastbare stappen blijft zetten in de richting van het naleven van doeltreffende democratische mechanismen, waaronder een parlementair meerpartijenstelsel, en de rechtsstaat, en van het garanderen van de eerbiediging van de mensenrechten. Daarnaast moeten de specifieke doelstellingen van de macrofinanciële bijstand van de Unie de doelmatigheid, transparantie en verantwoording van de beheerssystemen voor de overheidsfinanciën en het bestuur en het toezicht in de financiële sector in Egypte versterken en bijdragen aan structurele hervormingen die gericht zijn op de bevordering van duurzame en inclusieve groei, fatsoenlijk werk en begrotingsconsolidatie. De Commissie en de EDEO moeten er regelmatig op toezien dat aan die basisvoorwaarde is voldaan en dat die specifieke doelstellingen worden verwezenlijkt. (24) De koppeling van de macrofinanciële bijstand van de Unie aan een op schema liggend uitkeringsprogramma van het IMF, met zijn sterke macrobudgettaire kader en een strenge schuldhoudbaarheidsanalyse, biedt garanties met betrekking tot de terugbetalingscapaciteit van Egypte. Met het oog op een doeltreffende bescherming van de financiële belangen van de Unie in het kader van de macrofinanciële bijstand van de Unie, moet Egypte bovendien passende maatregelen nemen voor de preventie en de bestrijding van fraude, corruptie en andere onregelmatigheden met betrekking tot die bijstand. Een transparant beheer van de in het kader van de macrofinanciële bijstand van de Unie toegewezen middelen is van essentieel belang. Daarnaast moet een tussen de Commissie en de Egyptische autoriteiten te sluiten leningsovereenkomst bepalingen bevatten waarbij het Europees Bureau voor fraudebestrijding wordt gemachtigd om overeenkomstig de bepalingen en procedures van Verordening (EU, Euratom) nr. 883/2013 van het Europees Parlement en de Raad (4) en Verordening (Euratom, EG) nr. 2185/96 van de Raad (5) onderzoeken, met inbegrip van controles en verificaties ter plaatse, uit te voeren, de Commissie en de Rekenkamer worden gemachtigd audits uit te voeren en het Europees Openbaar Ministerie wordt gemachtigd zijn bevoegdheden uit te oefenen met betrekking tot de verlening van macrofinanciële bijstand van de Unie tijdens en na de beschikbaarheidsperiode van die bijstand. (25) De uitbetaling van de macrofinanciële bijstand van de Unie laat de bevoegdheden van het Europees Parlement en de Raad als begrotingsautoriteit onverlet. (26) De bedragen van de voorziening voor in de vorm van leningen verstrekte macrofinanciële bijstand moeten stroken met de in het meerjarig financieel kader vastgestelde begrotingskredieten. (27) De macrofinanciële bijstand van de Unie moet door de Commissie worden beheerd. Om ervoor te zorgen dat het Europees Parlement en de Raad de uitvoering van dit besluit kunnen volgen, moet de Commissie hen regelmatig inlichten over ontwikkelingen met betrekking tot die macrofinanciële bijstand en hun relevante documenten daarover verstrekken. (28) Het jaarverslag over de uitvoering van dit besluit moet informatie bevatten over concrete, tastbare en geloofwaardige stappen van Egypte in de richting van het naleven van doeltreffende democratische mechanismen, waaronder een parlementair meerpartijenstelsel, en de rechtsstaat, en van het garanderen van de eerbiediging van de mensenrechten. (29) Om eenvormige voorwaarden voor de uitvoering van dit besluit te waarborgen, moeten aan de Commissie uitvoeringsbevoegdheden worden toegekend. Die bevoegdheden moeten worden uitgeoefend in overeenstemming met Verordening (EU) nr. 182/2011 van het Europees Parlement en de Raad (6) . (30) De macrofinanciële bijstand van de Unie moet onderworpen zijn aan voorwaarden inzake economisch beleid, die in een memorandum van overeenstemming moeten worden vastgelegd. Ter wille van de efficiëntie en om eenvormige uitvoeringsvoorwaarden te waarborgen, moet de Commissie worden gemachtigd om met de Egyptische autoriteiten onderhandelingen over die voorwaarden te voeren onder toezicht van het comité van vertegenwoordigers van de lidstaten waarin Verordening (EU) nr. 182/2011 voorziet. Krachtens Verordening (EU) nr. 182/2011 moet in alle andere gevallen dan die waarin die verordening voorziet, in de regel de raadplegingsprocedure worden gebruikt. Gezien de mogelijk aanzienlijke gevolgen van bijstand van meer dan 90 miljoen EUR, is het passend dat de onderzoeksprocedure, zoals vastgelegd in Verordening (EU) nr. 182/2011, wordt gebruikt voor verrichtingen boven die drempel. Gezien het bedrag van de macrofinanciële bijstand van de Unie aan Egypte moet op de goedkeuring van het memorandum van overeenstemming en voor het verlagen, schorsen of annuleren van de bijstand die onderzoeksprocedure worden toegepast. (31) Daar de doelstelling van dit besluit, namelijk het voorzien in de externe financieringsbehoeften van Egypte, niet voldoende door de lidstaten kan worden verwezenlijkt, maar beter door de Unie kan worden verwezenlijkt, kan de Unie, overeenkomstig het in artikel 5 van het Verdrag betreffende de Europese Unie neergelegde subsidiariteitsbeginsel, maatregelen nemen. Overeenkomstig het in hetzelfde artikel neergelegde evenredigheidsbeginsel gaat dit besluit niet verder dan nodig is om die doelstelling te verwezenlijken. (32) Om Egypte snel macrofinanciële bijstand te kunnen verlenen moet dit besluit in werking treden op de dag na die van de bekendmaking ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie , HEBBEN HET VOLGENDE BESLUIT VASTGESTELD: Artikel 1 1. De Unie stelt Egypte macrofinanciële bijstand in de vorm van leningen beschikbaar voor een maximumbedrag van 4 miljard EUR (de “macrofinanciële bijstand van de Unie”) teneinde de economische stabilisatie van Egypte en een substantiële hervormingsagenda te ondersteunen. De macrofinanciële bijstand van de Unie wordt uitgekeerd na vaststelling van de begroting van de Unie voor het betrokken jaar door het Europees Parlement en de Raad. De macrofinanciële bijstand van de Unie draagt bij aan het lenigen van de betalingsbalansbehoeften van Egypte die in het kader van het IMF-programma zijn vastgesteld. 2. Met het oog op de financiering van de macrofinanciële bijstand van de Unie is de Commissie bevoegd om namens de Unie op de kapitaalmarkten of bij financiële instellingen de nodige middelen te lenen en die aan Egypte door te lenen. 3. De uitbetaling van de macrofinanciële bijstand van de Unie wordt door de Commissie beheerd op een wijze die strookt met de overeenkomsten of afspraken tussen het IMF en Egypte, en met de hoofdbeginselen en -doelstellingen van de economische hervormingen die in de associatieovereenkomst zijn vastgelegd. De Commissie licht het Europees Parlement en de Raad regelmatig in over de ontwikkelingen met betrekking tot de macrofinanciële bijstand van de Unie, met inbegrip van de uitbetalingen daarvan, en verstrekt die instellingen tijdig de relevante documenten. 4. De macrofinanciële bijstand van de Unie wordt beschikbaar gesteld voor een periode van tweeënhalf jaar, die ingaat op de eerste dag na de datum van inwerkingtreding van het in artikel 3, lid 1, bedoelde memorandum van overeenstemming. 5. Indien de financieringsbehoeften van Egypte tijdens de periode van uitbetaling van de macrofinanciële bijstand van de Unie aanzienlijk verminderen ten opzichte van de oorspronkelijke prognoses, verlaagt de Commissie, handelend volgens de in artikel 7, lid 2, bedoelde onderzoeksprocedure, het bedrag van de bijstand of schorst of annuleert zij die. Artikel 2 1. Een basisvoorwaarde voor toekenning van de macrofinanciële bijstand van de Unie bestaat erin dat Egypte concrete en geloofwaardige stappen blijft zetten in de richting van het naleven van doeltreffende democratische mechanismen, waaronder een parlementair meerpartijenstelsel, en de rechtsstaat, en van het garanderen van de eerbiediging van de mensenrechten. 2. De Commissie en de EDEO zien er tijdens de volledige duur van de macrofinanciële bijstand van de Unie op toe dat aan de in lid 1 uiteengezette basisvoorwaarde is voldaan. 3. De leden 1 en 2 van dit artikel worden toegepast overeenkomstig Besluit 2010/427/EU van de Raad (7) . Artikel 3 1. De Commissie bereikt, volgens de in artikel 7, lid 2, bedoelde onderzoeksprocedure, met de Egyptische autoriteiten overeenstemming over duidelijk bepaalde voorwaarden inzake economisch beleid en financiële voorwaarden, gericht op structurele hervormingen en gezonde overheidsfinanciën, waaraan de macrofinanciële bijstand van de Unie onderworpen is. Die voorwaarden inzake economisch beleid en financiële voorwaarden worden vastgelegd in een memorandum van overeenstemming, waarin een tijdschema is opgenomen voor het vervullen ervan. Die voorwaarden inzake economisch beleid en financiële voorwaarden stroken met de in artikel 1, lid 3, bedoelde overeenkomsten of afspraken, met inbegrip van de programma’s voor macro-economische aanpassing en structurele hervorming die door Egypte met steun van het IMF worden uitgevoerd. 2. De in lid 1 bedoelde voorwaarden inzake economisch beleid en financiële voorwaarden zijn er in het bijzonder op gericht de doelmatigheid, transparantie en verantwoording van de beheerssystemen voor de overheidsfinanciën in Egypte te bevorderen, met inbegrip van de systemen voor het gebruik van de macrofinanciële bijstand van de Unie. Bij het vaststellen van de beleidsmaatregelen wordt ook naar behoren rekening gehouden met vooruitgang op het gebied van het wederzijds openstellen van markten, ook voor kleine en middelgrote ondernemingen, de ontwikkeling van op regels gebaseerde en eerlijke handel, duurzame ontwikkeling, goed bestuur en andere prioriteiten in het kader van het externe beleid van de Unie. De Commissie ziet regelmatig toe op de vooruitgang die Egypte bij het verwezenlijken van die doelstellingen boekt. 3. De financiële voorwaarden van de macrofinanciële bijstand van de Unie worden in detail vastgelegd in een overeenkomstig artikel 223 van Verordening (EU, Euratom) 2024/2509 van het Europees Parlement en de Raad (8) (het “Financieel Reglement”) tussen de Commissie en de Egyptische autoriteiten te sluiten leningsovereenkomst (de “leningsovereenkomst”). 4. De Commissie onderzoekt op gezette tijden of de in artikel 4, lid 3, eerste alinea, bedoelde voorwaarden vervuld blijven, onder meer of het economische beleid van Egypte verenigbaar is met de doelstellingen van de macrofinanciële bijstand van de Unie. Met het oog op dat onderzoek werkt de Commissie nauw samen met het IMF en de Wereldbank en, indien nodig, met het Europees Parlement en met de Raad. Artikel 4 1. De Commissie stelt de macrofinanciële bijstand van de Unie onder de in lid 3, eerste alinea, bedoelde voorwaarden beschikbaar in tranches. De omvang van die tranches wordt vastgelegd in het memorandum van overeenstemming. Een tranche kan in een of meer deeltranches worden uitbetaald. 2. De in de vorm van een lening verstrekte bedragen van de macrofinanciële bijstand van de Unie worden, indien voorgeschreven, beschikbaar gesteld overeenkomstig Verordening (EU) 2021/947. 3. De Commissie besluit tot uitkering van de tranches mits aan de volgende voorwaarden is voldaan: a) de in artikel 2, lid 1, vastgestelde basisvoorwaarde; b) een constante bevredigende voortgang bij de uitvoering van een beleidsprogramma met krachtige aanpassingsmaatregelen en structurele hervormingsmaatregelen, ondersteund door een niet uit voorzorg getroffen kredietregeling met het IMF; en c) de bevredigende uitvoering van de in het memorandum van overeenstemming vastgelegde voorwaarden inzake economisch beleid en financiële voorwaarden. De tweede tranche wordt in beginsel niet vroeger dan drie maanden na de uitbetaling van de eerste tranche uitbetaald. De derde tranche wordt in beginsel niet vroeger dan drie maanden na de uitkering van de tweede tranche uitgekeerd. 4. Indien de in lid 3, eerste alinea, bedoelde voorwaarden niet zijn vervuld, schorst de Commissie tijdelijk de uitbetaling van de macrofinanciële bijstand van de Unie of annuleert zij die. In die gevallen licht zij het Europees Parlement en de Raad onverwijld in over de redenen voor die schorsing of annulering. 5. De macrofinanciële bijstand van de Unie wordt uitbetaald aan de centrale bank van Egypte. Met inachtneming van de in het memorandum van overeenstemming vastgelegde bepalingen, onder meer betreffende een bevestiging van de resterende budgettaire financieringsbehoeften, kunnen de middelen van de Unie door de centrale bank van Egypte aan het Egyptische ministerie van Financiën als eindbegunstigde worden overgemaakt. Artikel 5 1. Voor de financiering van de macrofinanciële bijstand van de Unie in de vorm van leningen wordt de Commissie gemachtigd om, namens de Unie, de nodige financiële middelen op de kapitaalmarkten of bij financiële instellingen te lenen overeenkomstig artikel 224 van het Financieel Reglement. 2. De Commissie sluit de in artikel 3, lid 3, bedoelde leningsovereenkomst voor het in artikel 1 bedoelde bedrag. In de leningsovereenkomst worden de beschikbaarheidsperiode en de gedetailleerde voorwaarden van de macrofinanciële bijstand van de Unie vastgesteld, onder meer met betrekking tot de internecontrolesystemen. Egypte lost de lening af, die wordt verstrekt tegen voorwaarden die het land in staat stellen ze af te lossen over een lange periode, met inbegrip van een eventuele aflossingsvrije periode. De maximale looptijd van de lening bedraagt 35 jaar. ▌ 3. De Commissie licht het Europees Parlement en de Raad in over ontwikkelingen met betrekking tot de in lid 2 bedoelde verrichtingen. Artikel 6 1. De macrofinanciële bijstand van de Unie wordt uitgevoerd overeenkomstig het Financieel Reglement. 2. De macrofinanciële bijstand van de Unie wordt onder direct beheer uitgevoerd. 3. Vóór de uitvoering van de macrofinanciële bijstand van de Unie beoordeelt de Commissie door middel van een operationele beoordeling de deugdelijkheid van de voor de bijstand geldende financiële regelingen, administratieve procedures en interne- en externecontrolemechanismen van Egypte. Artikel 7 1. De Commissie wordt bijgestaan door een comité. Dat comité is een comité in de zin van Verordening (EU) nr. 182/2011. 2. Wanneer naar dit lid wordt verwezen, is artikel 5 van Verordening (EU) nr. 182/2011 van toepassing. Artikel 8 1. De Commissie dient jaarlijks, uiterlijk op 30 juni, bij het Europees Parlement en de Raad een verslag in over de uitvoering van dit besluit in het voorgaande jaar, met inbegrip van een evaluatie van die uitvoering. In dat verslag: a) wordt de geboekte vooruitgang bij de uitvoering van de macrofinanciële bijstand van de Unie onderzocht; b) worden de economische situatie en de vooruitzichten van Egypte, alsook de bij de uitvoering van de in artikel 3, lid 1, bedoelde beleidsmaatregelen gemaakte vorderingen beoordeeld; c) wordt het verband gespecificeerd tussen de in het memorandum van overeenstemming vastgelegde voorwaarden inzake economisch beleid en financiële voorwaarden, de actuele economische en budgettaire prestaties van Egypte en de besluiten van de Commissie tot uitbetaling van de tranches van de macrofinanciële bijstand van de Unie , en worden concrete en geloofwaardige stappen uiteengezet die zijn genomen om de democratische mechanismen en de rechtsstaat te eerbiedigen en de mensenrechten te waarborgen . 2. Uiterlijk twee jaar na het verstrijken van de in artikel 1, lid 4, bedoelde beschikbaarheidsperiode dient de Commissie bij het Europees Parlement en de Raad een evaluatieverslag achteraf in met een beoordeling van de resultaten en de doelmatigheid van de voltooide macrofinanciële bijstand van de Unie en van de mate waarin die tot de doelstellingen van de bijstand heeft bijgedragen. Artikel 9 Dit besluit treedt in werking op de dag na die van de bekendmaking ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie . Gedaan te …, Voor het Europees Parlement Voor de Raad De voorzitter De voorzitter (Gewone wetgevingsprocedure: eerste lezing) Het Europees Parlement, – gezien het voorstel van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad ( COM(2024)0257 ), – gezien artikel 294, lid 2, en artikel 194 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, op grond waarvan het voorstel door de Commissie bij het Parlement is ingediend (C10‑0058/2024), – gezien artikel 294, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité van 4 december 2024 (1) , – na raadpleging van het Comité van de Regio’s, – gezien het overeenkomstig artikel 75, lid 4, van zijn Reglement door de bevoegde commissies goedgekeurde voorlopig akkoord en de door de vertegenwoordiger van de Raad bij brief van 14 mei 2025 gedane toezegging om het standpunt van het Europees Parlement overeenkomstig artikel 294, lid 4, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie goed te keuren, – gezien artikel 60 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie internationale handel en de Commissie industrie, onderzoek en energie ( A10‑0009/2025 ), 1. stelt onderstaand standpunt in eerste lezing vast; 2. verzoekt de Commissie om hernieuwde voorlegging aan het Parlement indien zij haar voorstel vervangt, ingrijpend wijzigt of voornemens is het ingrijpend te wijzigen; 3. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en de Commissie, alsmede aan de nationale parlementen. Standpunt van het Europees Parlement in eerste lezing vastgesteld op 18 juni 2025 met het oog op de vaststelling van Besluit (EU) 2025/... van het Europees Parlement en de Raad over de goedkeuring door de Unie van de Overeenkomst betreffende de uitlegging en toepassing van het Verdrag inzake het Energiehandvest ▌ HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE, Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 194, Gezien het voorstel van de Europese Commissie, Na toezending van het ontwerp van wetgevingshandeling aan de nationale parlementen, Gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité (2) , Na raadpleging van het Comité van de Regio’s, Handelend volgens de gewone wetgevingsprocedure (3) , Overwegende hetgeen volgt: (1) In zijn arrest van 2 september 2021 in zaak C-741/19 (4) , Republiek Moldavië/Komstroy (het “arrest Komstroy”), heeft het Hof van Justitie van de Europese Unie (het “Hof van Justitie”) geoordeeld dat artikel 26, lid 2, punt c), van het Verdrag inzake het Energiehandvest , goedgekeurd namens de Europese Gemeenschappen bij Besluit 98/181/EG, EGKS, Euratom van de Raad en de Commissie (5) , aldus moet worden uitgelegd dat het niet van toepassing is op geschillen tussen een lidstaat en een investeerder uit een andere lidstaat over een investering die die investeerder heeft gedaan in eerstgenoemde lidstaat, d.w.z. intra-EU-geschillen. (2) Ondanks het arrest Komstroy blijven scheidsgerechten de bevoegdheid aanvaarden en uitspraken doen in intra-EU-arbitrageprocedures die gebaseerd zouden zijn op artikel 26, lid 2, punt c), van het Verdrag inzake het Energiehandvest . Volgens het Hof van Justitie is een dergelijke uitspraak onverenigbaar met het recht van de Unie, en met name met de artikelen 267 en 344 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie. Daarom kunnen dergelijke uitspraken geen rechtsgevolgen hebben en de betaling van schadevergoeding naar aanleiding van die uitspraken kan dan ook niet ten uitvoer worden gelegd. (3) De doeltreffende uitvoering van het recht van de Unie wordt ondermijnd door uitspraken die het recht van de Unie in intra-EU-arbitrageprocedures schenden. Er bestaat een gevaar van strijdigheid tussen de Verdragen enerzijds en het Verdrag inzake het Energiehandvest zoals uitgelegd door sommige scheidsgerechten anderzijds, die, indien die uitlegging wordt bevestigd door de rechtbanken van een derde land, de facto tot een rechtsconflict zou leiden indien in de rechtsorde van derde landen dergelijke uitspraken zouden circuleren. (4) Volgens de rechtspraak van het Hof van Justitie kan het gevaar van een strijdigheid tussen rechtsbepalingen ertoe leiden dat een internationale overeenkomst onverenigbaar is met het recht van de Unie. Het gevaar van een dergelijke strijdigheid tussen de Verdragen en het Verdrag inzake het Energiehandvest moet daarom worden uitgesloten. De aanneming van een internationaalrechtelijk instrument in de vorm van een overeenkomst waarin de gemeenschappelijke opvatting van de partijen bij die overeenkomst over de niet-toepasselijkheid van artikel 26 van het Verdrag inzake het Energiehandvest als grondslag voor intra-EU-arbitrageprocedures wordt vastgelegd, zou helpen dat gevaar uit te sluiten. (5) De Commissie, namens de Unie ▌, en de lidstaten hebben de onderhandelingen over de voorwaarden van een Overeenkomst ▌betreffende de uitlegging en toepassing van het Verdrag inzake het Energiehandvest afgerond. De gemeenschappelijke opvatting in die overeenkomst wordt herhaald in de “Verklaring over de rechtsgevolgen van het arrest Komstroy van het Hof van Justitie en de gemeenschappelijke opvatting inzake de niet-toepasselijkheid van artikel 26 van het Verdrag inzake het Energiehandvest als grondslag voor intra-EU-arbitrageprocedures” van 26 juni 2024 (6) . (6) De Overeenkomst betreffende de uitlegging en toepassing van het Verdrag inzake het Energiehandvest moet daarom worden goedgekeurd teneinde de ondertekening ervan door de Unie mogelijk te maken en om kenbaar te maken dat de Unie ermee instemt door de overeenkomst gebonden te zijn, HEBBEN HET VOLGENDE BESLUIT VASTGESTELD: Artikel 1 De bij dit besluit gevoegde Overeenkomst betreffende de uitlegging en toepassing van het Verdrag inzake het Energiehandvest wordt goedgekeurd. Artikel 2 Dit besluit treedt in werking op de twintigste dag na die van de bekendmaking ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie . Gedaan te …, Voor het Europees Parlement Voor de Raad De voorzitter De voorzitter OVEREENKOMST BETREFFENDE DE UITLEGGING EN TOEPASSING VAN HET VERDRAG INZAKE HET ENERGIEHANDVEST ▌ ▌ HET KONINKRIJK BELGIË, DE REPUBLIEK BULGARIJE, DE TSJECHISCHE REPUBLIEK, HET KONINKRIJK DENEMARKEN, DE BONDSREPUBLIEK DUITSLAND, DE REPUBLIEK ESTLAND, IERLAND, DE HELLEENSE REPUBLIEK, HET KONINKRIJK SPANJE, DE FRANSE REPUBLIEK, DE REPUBLIEK KROATIË, DE ITALIAANSE REPUBLIEK, DE REPUBLIEK CYPRUS, DE REPUBLIEK LETLAND, DE REPUBLIEK LITOUWEN, HET GROOTHERTOGDOM LUXEMBURG, DE REPUBLIEK MALTA, HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN, DE REPUBLIEK OOSTENRIJK, DE REPUBLIEK POLEN, DE PORTUGESE REPUBLIEK, ROEMENIË, DE REPUBLIEK SLOVENIË, DE SLOWAAKSE REPUBLIEK, DE REPUBLIEK FINLAND, HET KONINKRIJK ZWEDEN en DE EUROPESE UNIE ▌ ▌ hierna gezamenlijk de “partijen” genoemd, INDACHTIG het Verdrag inzake het Energiehandvest, ondertekend te Lissabon op 17 december 1994 (7) en goedgekeurd namens de Europese Gemeenschappen bij Besluit 98/181/EG, EGKS, Euratom van de Raad en de Commissie op 23 september 1997 (8) , laatstelijk gewijzigd, INDACHTIG de regels van internationaal gewoonterecht zoals neergelegd in het Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht, gedaan te Wenen op 23 mei 1969, OVERWEGENDE dat de leden van een regionale organisatie voor economische integratie in de zin van artikel 1, punt 3, van het Verdrag inzake het Energiehandvest hierbij een gemeenschappelijke opvatting tot uitdrukking brengen over de uitlegging en toepassing van een verdrag in hun onderlinge betrekkingen, ERAAN HERINNEREND dat de opzegging van het Verdrag inzake het Energiehandvest geen afbreuk doet aan de samenstelling van de in dat verdrag vermelde regionale organisatie voor economische integratie, noch belet dat zij belang heeft bij het tot uitdrukking brengen van een gemeenschappelijke opvatting over de uitlegging en toepassing van dat verdrag zolang dit kan worden geacht rechtsgevolgen te hebben voor een partij die het verdrag heeft opgezegd , en met name met betrekking tot artikel 47, lid 3, van het Verdrag inzake het Energiehandvest, INDACHTIG het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU) en het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU) ▌en de algemene beginselen van het ▌recht van de Europese Unie, OVERWEGENDE dat de in deze overeenkomst voorkomende verwijzingen naar de Europese Unie ook moeten worden opgevat als verwijzingen naar de voorganger ervan, de Europese Economische Gemeenschap en, vervolgens, de Europese Gemeenschap, totdat laatstgenoemde door de Europese Unie is opgevolgd, ERAAN HERINNEREND dat, overeenkomstig de rechtspraak van het Permanent Hof van Internationale Justitie (9) en van het Internationaal Gerechtshof (10) , het recht om een gezaghebbende uitlegging van een rechtsregel te geven met betrekking tot een internationale overeenkomst, toekomt aan de partijen bij die overeenkomst, ERAAN HERINNEREND dat de lidstaten van de Europese Unie (“lidstaten”) het recht tot gezaghebbende uitleggingen van het recht van de Unie hebben toegekend aan het Hof van Justitie van de Europese Unie (het “Hof van Justitie”), zoals het Hof van Justitie heeft verduidelijkt in het arrest van 30 mei 2006 in zaak C-459/03, Commissie/Ierland (Mox Plant) (11) , waarin het stelde dat de exclusieve bevoegdheid tot uitlegging en toepassing van het recht van de Unie ▌zich uitstrekt tot de uitlegging en toepassing van internationale overeenkomsten waarbij de Europese Unie en haar lidstaten partij zijn in geval van een geschil tussen twee lidstaten of tussen de Europese Unie en een lidstaat, ERAAN HERINNEREND dat de lidstaten overeenkomstig artikel 344 VWEU ▌een geschil betreffende de uitlegging of de toepassing van de Verdragen niet op andere wijze mogen doen beslechten dan in die Verdragen is voorgeschreven, ERAAN HERINNEREND dat het Hof van Justitie in het arrest van 6 maart 2018, in zaak C-284/16, Achmea (12) , heeft geoordeeld dat de artikelen 267 en 344 VWEU aldus moeten worden uitgelegd dat zij zich verzetten tegen een bepaling in een tussen lidstaten gesloten internationale overeenkomst uit hoofde waarvan een investeerder uit een van die lidstaten, in geval van een geschil over investeringen in de andere lidstaat, tegen laatstgenoemde lidstaat een procedure kan inleiden voor een scheidsgerecht waarvan die lidstaat zich ertoe heeft verbonden de bevoegdheid te aanvaarden, HERINNEREND aan het consequent herhaalde standpunt van de Europese Unie dat het Verdrag inzake het Energiehandvest niet van toepassing mag zijn op betrekkingen binnen de EU en dat de Europese Unie, de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie en hun lidstaten niet de bedoeling hadden, noch hadden kunnen hebben, dat het Verdrag inzake het Energiehandvest voor hen onderlinge verplichtingen zou scheppen, aangezien het is gesloten als instrument van het externe energiebeleid van de Europese Unie met het oog op de totstandbrenging van een kader voor samenwerking op energiegebied met derde landen, terwijl het interne energiebeleid van de Europese Unie daarentegen bestaat uit een uitgebreid stelsel van regels die tot doel hebben een interne energiemarkt tot stand te brengen en bij uitsluiting van toepassing zijn op betrekkingen tussen de lidstaten op dat gebied, ERAAN HERINNEREND dat het Hof van Justitie in zijn arrest van 2 september 2021, in zaak C-741/19, Republiek Moldavië/Komstroy (13) (het “arrest Komstroy”), zoals bevestigd in zijn advies van 16 juni 2022, 1/20 (14) , heeft geoordeeld dat artikel 26, lid 2, punt c), van het Verdrag inzake het Energiehandvest aldus moet worden uitgelegd dat het niet van toepassing is op geschillen tussen een lidstaat en een investeerder uit een andere lidstaat over een investering die die investeerder heeft gedaan in eerstgenoemde lidstaat, ERAAN HERINNEREND dat, als een uitlegging door de bevoegde rechter en voortvloeiend uit een algemeen beginsel van internationaal publiekrecht, de uitlegging van het Verdrag inzake het Energiehandvest in het arrest Komstroy van toepassing is vanaf de goedkeuring van het Verdrag inzake het Energiehandvest door de Europese Gemeenschappen en hun lidstaten, OVERWEGENDE dat de artikelen 267 en 344 VWEU aldus moeten worden uitgelegd dat zij zich verzetten tegen een uitlegging van artikel 26 van het Verdrag inzake het Energiehandvest op grond waarvan geschillen tussen enerzijds een investeerder uit een lidstaat en anderzijds een andere lidstaat of de Europese Unie kunnen worden beslecht voor een scheidsgerecht (“intra-EU-arbitrageprocedure”), OVERWEGENDE dat indien een geschil tussen enerzijds een investeerder uit een lidstaat en anderzijds een andere lidstaat of de Europese Unie niet in der minne kan worden geschikt, een partij bij dat geschil er altijd voor kan kiezen het geschil overeenkomstig het nationale recht ter beslechting voor te leggen aan de bevoegde rechters of administratiefrechtelijke instanties, zoals gewaarborgd door de algemene rechtsbeginselen en de eerbiediging van de grondrechten, die onder meer zijn neergelegd in het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, GELEID door de gemeenschappelijke opvatting die in deze overeenkomst ▌tot uitdrukking wordt gebracht, dat als gevolg daarvan een bepaling als artikel 26 van het Verdrag inzake het Energiehandvest niet in het verleden, noch thans of in de toekomst als de rechtsgrondslag kon of kan dienen voor arbitrageprocedures die door een investeerder uit een lidstaat worden ingeleid met betrekking tot investeringen in een andere lidstaat, HERHALENDE Verklaring nr. 17 betreffende voorrang, gehecht aan de Slotakte van de Intergouvernementele Conferentie die het Verdrag van Lissabon heeft aangenomen, waarin eraan wordt herinnerd dat de Verdragen en het recht dat de Unie op grond van de Verdragen vaststelt, voorrang hebben boven het recht van de lidstaten, en dat het voorrangsbeginsel een conflictregel is in hun onderlinge betrekkingen, ERAAN HERINNEREND daarom dat een door de lidstaten uit hoofde van het internationaal recht gesloten internationale overeenkomst, teneinde eventuele conflicten tussen rechtsnormen op te lossen, in de betrekkingen binnen de EU slechts van toepassing kan zijn voor zover de bepalingen ervan verenigbaar zijn met de EU-Verdragen, OVERWEGENDE dat als gevolg van de niet-toepasselijkheid van artikel 26 van het Verdrag inzake het Energiehandvest als rechtsgrondslag voor intra-EU-arbitrageprocedures, artikel 47, lid 3, van het Verdrag inzake het Energiehandvest niet tot dergelijke procedures kan worden uitgebreid en daarvoor niet was bedoeld, OVERWEGENDE dat, als gevolg van de niet-toepasselijkheid van artikel 26 van het Verdrag inzake het Energiehandvest als rechtsgrondslag voor intra-EU-arbitrageprocedures, de partijen ▌die bij aanhangige intra-EU-arbitrageprocedures betrokken zijn, hetzij als verweerder, hetzij als lidstaat van een investeerder, moeten samenwerken om ervoor te zorgen dat het bestaan van deze overeenkomst onder de aandacht van het betrokken scheidsgerecht wordt gebracht, zodat noodzakelijkerwijs de conclusie moet worden getrokken dat dat scheidsgerecht niet bevoegd is, OVERWEGENDE dat er bovendien geen nieuwe intra-EU-arbitrageprocedures zouden mogen worden geregistreerd, en HET EROVER EENS ZIJNDE dat wanneer niettemin kennisgeving wordt gedaan van arbitrage, de ▌partijen die bij die procedure betrokken zijn, hetzij als verweerder, hetzij als lidstaat van een investeerder, moeten samenwerken om ervoor te zorgen dat het bestaan van deze overeenkomst onder de aandacht van het betrokken scheidsgerecht wordt gebracht, zodat noodzakelijkerwijs de conclusie moet worden getrokken dat artikel 26 van het Verdrag inzake het Energiehandvest niet als rechtsgrondslag voor een dergelijke procedure kan dienen, OVERWEGENDE dat desalniettemin schikkingen en uitspraken in intra-EU-arbitrageprocedures inzake investeringen die niet langer kunnen worden vernietigd en die vrijwillig zijn nageleefd of definitief ten uitvoer zijn gelegd, niet mogen worden aangevochten, BETREUREND dat scheidsgerechten al uitspraken hebben gedaan, nog steeds doen en zouden kunnen doen in intra-EU-arbitrageprocedures die zijn ingeleid met verwijzing naar artikel 26 van het Verdrag inzake het Energiehandvest op een wijze die strijdig is met het recht van de Europese Unie ▌, onder meer zoals uitgedrukt in de rechtspraak van het Hof van Justitie, het eveneens BETREUREND dat dergelijke scheidsrechterlijke uitspraken voorwerp zijn van tenuitvoerleggingsprocedures, ook in derde landen, dat scheidsgerechten zich in aanhangige intra-EU-arbitrageprocedures die naar verluidt gebaseerd zijn op artikel 26 van het Verdrag inzake het Energiehandvest niet onbevoegd verklaren, en dat arbitrage-instanties nieuwe arbitrageprocedures blijven registreren en die niet kennelijk niet-ontvankelijk verklaren op grond van het feit dat instemming met arbitrage ontbreekt, OVERWEGENDE dat het daarom noodzakelijk is het consistente standpunt van de partijen uitdrukkelijk en ondubbelzinnig te herhalen door middel van een overeenkomst waarin hun gemeenschappelijke opvatting over de uitlegging en toepassing van het Verdrag inzake het Energiehandvest, zoals uitgelegd door het Hof van Justitie, wordt bevestigd voor zover het intra-EU-arbitrageprocedures betreft, OVERWEGENDE dat een aantal bepalingen van het Verdrag inzake het Energiehandvest, overeenkomstig het arrest van het Internationaal Gerechtshof van 5 februari 1970, Barcelona Traction, Light and Power Company, Limited (15) en zoals uitgelegd door het Hof van Justitie in het arrest Komstroy, bilaterale betrekkingen beogen te regelen, OVERWEGENDE dat deze overeenkomst daarom alleen betrekking heeft op de bilaterale betrekkingen tussen de partijen , en, bij uitbreiding, de investeerders van die lidstaten als partijen bij het Verdrag inzake het Energiehandvest, en dat deze overeenkomst bijgevolg alleen gevolgen heeft voor de partijen bij het Verdrag inzake het Energiehandvest die onder het recht van de Europese Unie ▌als regionale organisatie voor economische integratie in de zin van artikel 1, punt 3, van het Verdrag inzake het Energiehandvest vallen, en dat zij geen afbreuk doet aan het genot door de andere partijen bij het Verdrag inzake het Energiehandvest van hun rechten uit hoofde van dat verdrag of de nakoming van hun verplichtingen, ERAAN HERINNEREND dat de partijen bij deze overeenkomst de ▌partijen bij het Verdrag inzake het Energiehandvest in kennis hebben gesteld van hun voornemen om deze overeenkomst te sluiten, OVERWEGENDE dat de partijen door het sluiten van deze overeenkomst en in overeenstemming met hun wettelijke verplichtingen uit hoofde van het recht van de Europese Unie, maar onverminderd hun recht om dergelijke vorderingen in te stellen die zij passend achten met betrekking tot de kosten die zij als verweerder in het kader van intra-EU-arbitrageprocedures hebben gemaakt, ervoor zorgen dat het arrest Komstroy volledig en daadwerkelijk wordt nageleefd, en onderstrepen dat bestaande scheidsrechterlijke uitspraken niet-afdwingbaar zijn, dat scheidsgerechten verplicht zijn om alle aanhangige intra-EU-arbitrageprocedures onmiddellijk te beëindigen, dat arbitrage-instanties verplicht zijn om geen toekomstige intra-EU-arbitrageprocedures meer te registreren, overeenkomstig hun respectieve bevoegdheden uit hoofde van artikel 36, lid 3, van het Verdrag inzake de beslechting van geschillen met betrekking tot investeringen tussen Staten en onderdanen van andere Staten (“ICSID-verdrag”), gesloten te Washington op 18 maart 1965 en artikel 12 van de arbitrageregels van de Kamer van Koophandel van Stockholm ( Stockholm Chamber of Commerce – “SCC”), en dat scheidsgerechten verplicht zijn om te verklaren dat intra-EU-arbitrageprocedures die bij hen willen worden geregistreerd, een rechtsgrondslag ontberen, HET EROVER EENS ZIJNDE dat deze overeenkomst van toepassing is op arbitrageprocedures tussen investeerders en staten waarbij de ▌partijen betrokken zijn als partij bij intra-EU-geschillen op grond van artikel 26 van het Verdrag inzake het Energiehandvest uit hoofde van om het even welke arbitrageverdragen of -regels, met inbegrip van het ICSID-verdrag en de ICSID-arbitrageregels, de arbitrageregels van het Arbitrage-instituut van de SCC, de arbitrageregels van de Commissie van de Verenigde Naties voor internationaal handelsrecht en ad-hoc arbitrage, en IN AANMERKING NEMENDE dat de bepalingen van deze overeenkomst het recht van de Europese Commissie of een lidstaat om zich op basis van de artikelen 258, 259 en 260 VWEU tot het Hof van Justitie te wenden, onverlet laten, ZIJN HET VOLGENDE OVEREENGEKOMEN: AFDELING 1 Gemeenschappelijke opvatting over de niet-toepasselijkheid van artikel 26 van het Verdrag inzake het Energiehandvest als basis voor intra-EU-arbitrageprocedures Artikel 1 Definities Voor de toepassing van deze overeenkomst gelden de volgende definities: 1) “Verdrag inzake het Energiehandvest”: het Verdrag inzake het Energiehandvest, ondertekend te Lissabon op 17 december 1994 en goedgekeurd namens de Europese Gemeenschappen bij Besluit 98/181/EG, EGKS, Euratom op 23 september 1997, zoals het van tijd tot tijd kan zijn gewijzigd; 2) “betrekkingen binnen de EU”: de betrekkingen tussen lidstaten ▌of tussen een lidstaat en de Europese Unie; 3) “intra-EU-arbitrageprocedure”: een procedure voor een scheidsgerecht die is ingeleid met verwijzing naar artikel 26 van het Verdrag inzake het Energiehandvest met het oog op de beslechting van een geschil tussen enerzijds een investeerder uit een lidstaat en anderzijds een andere lidstaat of de Europese Unie ▌. Artikel 2 Gemeenschappelijke opvatting ▌over de uitlegging en de blijvende niet-toepasselijkheid van artikel 26 van het Verdrag inzake het Energiehandvest en het ontbreken van een rechtsgrondslag voor intra-EU-arbitrageprocedures 1. De ▌partijen bevestigen, voor meer zekerheid, dat zij een gemeenschappelijke opvatting delen over de uitlegging en toepassing van het Verdrag inzake het Energiehandvest, die behelst dat artikel 26 van dat verdrag niet als rechtsgrondslag voor intra-EU-arbitrageprocedures kan en nooit heeft kunnen dienen. De in de eerste alinea verwoorde gemeenschappelijke opvatting is gebaseerd op de volgende elementen van het recht van de Europese Unie: a) de uitlegging door het Hof van Justitie van artikel 26 van het Verdrag inzake het Energiehandvest in die zin dat die bepaling niet van toepassing is en nooit had mogen worden toegepast als basis voor intra-EU-arbitrageprocedures; en b) de voorrang van het recht van de Europese Unie, die in herinnering is gebracht in Verklaring nr. 17, gehecht aan de Slotakte van de Intergouvernementele Conferentie die het Verdrag van Lissabon heeft aangenomen, als regel van internationaal recht die conflicten tussen rechtsnormen in hun onderlinge betrekkingen regelt, zodat artikel 26 van het Verdrag inzake het Energiehandvest hoe dan ook niet van toepassing is of kan zijn als grondslag voor intra-EU-arbitrageprocedures. 2. De ▌partijen bevestigen voor meer zekerheid dat zij de gemeenschappelijke opvatting delen dat, als gevolg van het ontbreken van een rechtsgrondslag voor intra-EU-arbitrageprocedures op grond van artikel 26 van het Verdrag inzake het Energiehandvest, artikel 47, lid 3, van het Verdrag inzake het Energiehandvest niet tot dergelijke procedures wordt uitgebreid of te allen tijde niet kan worden uitgebreid. Bijgevolg kan artikel 47, lid 3, van het Verdrag inzake het Energiehandvest geen rechtsgevolgen hebben gehad in betrekkingen binnen de EU wanneer een lidstaat het Verdrag inzake het Energiehandvest vóór de sluiting van deze overeenkomst heeft opgezegd, en zou geen rechtsgevolgen hebben in betrekkingen binnen de EU indien een ▌partij het Verdrag inzake het Energiehandvest later opzegt. 3. Voor alle duidelijkheid: de ▌partijen zijn het erover eens dat artikel 26 van het Verdrag inzake het Energiehandvest, overeenkomstig de in de leden 1 en 2 van dit artikel uitgedrukte gemeenschappelijke opvatting, en onverminderd die opvatting, niet van toepassing is als grondslag voor intra-EU-arbitrageprocedures en dat artikel 47, lid 3, van het Verdrag inzake het Energiehandvest geen rechtsgevolgen heeft voor betrekkingen binnen de EU. 4. De leden 1 tot en met 3 laten de uitlegging en toepassing van andere bepalingen van het Verdrag inzake het Energiehandvest onverlet voor zover dat zij betrekking hebben op betrekkingen binnen de EU. AFDELING 2 Slotbepalingen Artikel 3 Depositaris 1. De secretaris-generaal van de Raad van de Europese Unie treedt op als depositaris van deze overeenkomst (de “depositaris”). 2. De depositaris stelt de ▌partijen in kennis van: a) de nederlegging van elke akte van bekrachtiging, goedkeuring of aanvaarding overeenkomstig artikel 5; b) de datum van inwerkingtreding van deze overeenkomst overeenkomstig artikel 6, lid 1; c) de datum van inwerkingtreding van deze overeenkomst voor elke ▌partij overeenkomstig artikel 6, lid 2. 3. De depositaris maakt de overeenkomst bekend in het Publicatieblad van de Europese Unie en stelt de depositaris van het Verdrag inzake het Energiehandvest en het secretariaat van het Energiehandvest in kennis van de vaststelling en inwerkingtreding ervan. 4. De depositaris verzoekt de depositaris van het Verdrag inzake het Energiehandvest de andere partijen bij het Verdrag inzake het Energiehandvest in kennis te stellen van deze overeenkomst. 5. Overeenkomstig artikel 102 van het Handvest van de Verenigde Naties wordt deze overeenkomst na de inwerkingtreding ervan door de depositaris geregistreerd bij het secretariaat van de Verenigde Naties. Artikel 4 Voorbehouden Ten aanzien van deze overeenkomst kunnen geen voorbehouden worden gemaakt. Artikel 5 Bekrachtiging, goedkeuring of aanvaarding Deze overeenkomst moet worden bekrachtigd, goedgekeurd of aanvaard. De ▌partijen leggen hun akte van bekrachtiging, goedkeuring of aanvaarding neer bij de depositaris. Artikel 6 Inwerkingtreding 1. Deze overeenkomst treedt 30 kalenderdagen na de datum waarop de depositaris de tweede akte van bekrachtiging, goedkeuring of aanvaarding ontvangt, in werking. 2. Voor elke ▌partij die deze overeenkomst bekrachtigt, goedkeurt of aanvaardt na de inwerkingtreding ervan overeenkomstig lid 1, treedt zij 30 kalenderdagen na de datum van neerlegging door deze ▌partij van haar akte van bekrachtiging, goedkeuring of aanvaarding in werking. Artikel 7 Authentieke teksten Deze overeenkomst, opgesteld in één exemplaar in de Bulgaarse, de Deense, de Duitse, de Engelse, de Estse, de Finse, de Franse, de Griekse, de Hongaarse, de Ierse, de Italiaanse, de Kroatische, de Letse, de Litouwse, de Maltese, de Nederlandse, de Poolse, de Portugese, de Roemeense, de Sloveense, de Slowaakse, de Spaanse, de Tsjechische en de Zweedse taal, waarbij alle teksten gelijkelijk authentiek zijn, wordt neergelegd in het archief van de depositaris. TEN BLIJKE WAARVAN de ondergetekende gevolmachtigden, daartoe naar behoren gemachtigd, deze overeenkomst hebben ondertekend. Gedaan te…, … Het Koninkrijk België, De Republiek Bulgarije, De Tsjechische Republiek, Het Koninkrijk Denemarken, De Bondsrepubliek Duitsland, De Republiek Estland, Ierland, De Helleense Republiek, Het Koninkrijk Spanje, De Franse Republiek, De Republiek Kroatië, De Italiaanse Republiek, De Republiek Cyprus, De Republiek Letland, De Republiek Litouwen, Het Groothertogdom Luxemburg, De Republiek Malta, Het Koninkrijk der Nederlanden, De Republiek Oostenrijk, De Republiek Polen, De Portugese Republiek, Roemenië, De Republiek Slovenië, De Slowaakse Republiek, De Republiek Finland, Het Koninkrijk Zweden en De Europese Unie ___________________ (Raadpleging) Het Europees Parlement, – gezien het voorstel van de Commissie aan de Raad ( COM(2024)0256 ), – gezien artikel 203 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie, op grond waarvan het Parlement door de Raad is geraadpleegd (C10‑0092/2024), – gezien artikel 84 van zijn Reglement, – gezien het advies van de Commissie internationale handel, – gezien het verslag van de Commissie industrie, onderzoek en energie ( A10-0008/2025 ), 1. hecht zijn goedkeuring aan het Commissievoorstel; 2. verzoekt de Raad om het Parlement ervan op de hoogte te stellen indien de Raad voornemens is af te wijken van de door het Parlement goedgekeurde tekst; 3. vraagt de Raad om het Parlement opnieuw te raadplegen indien de Raad voornemens is ingrijpende wijzigingen aan te brengen in de door het Parlement goedgekeurde tekst; 4. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en de Commissie. Het Europees Parlement, – gezien artikel 175 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien Verordening (EU) 2021/241 van het Europees Parlement en de Raad van 12 februari 2021 tot instelling van de herstel- en veerkrachtfaciliteit (1) (de “RRF-verordening”), – gezien Verordening (EU) 2023/435 van het Europees Parlement en de Raad van 27 februari 2023 tot wijziging van Verordening (EU) 2021/241 wat betreft REPowerEU-hoofdstukken in herstel- en veerkrachtplannen en tot wijziging van Verordeningen (EU) nr. 1303/2013, (EU) 2021/1060 en (EU) 2021/1755 en Richtlijn 2003/87/EG (2) (REPowerEU-verordening), – gezien Verordening (EU, Euratom) 2020/2092 van het Europees Parlement en de Raad van 16 december 2020 betreffende een algemeen conditionaliteitsregime ter bescherming van de Uniebegroting (3) (“conditionaliteitsverordening voor de rechtsstaat”), – gezien Verordening (EU, Euratom) 2024/765 van de Raad van 29 februari 2024 tot wijziging van Verordening (EU, Euratom) 2020/2093 tot bepaling van het meerjarig financieel kader voor de jaren 2021-2027 (4) (MFK-verordening), – gezien het Interinstitutioneel Akkoord van 16 december 2020 tussen het Europees Parlement, de Raad van de Europese Unie en de Europese Commissie betreffende begrotingsdiscipline, samenwerking in begrotingszaken en goed financieel beheer, alsmede betreffende nieuwe eigen middelen, met inbegrip van een routekaart voor de invoering van nieuwe eigen middelen (5) (“het IIA”), – gezien Verordening (EU, Euratom) 2024/2509 van het Europees Parlement en de Raad van 23 september 2024 tot vaststelling van de financiële regels van toepassing op de algemene begroting van de Unie (6) (het Financieel Reglement), – gezien Verordening (EU) 2024/795 van het Europees Parlement en de Raad van 29 februari 2024 tot oprichting van het platform voor strategische technologieën voor Europa (STEP) en tot wijziging van Richtlijn 2003/87/EG en Verordeningen (EU) 2021/1058, (EU) 2021/1056, (EU) 2021/1057, (EU) nr. 1303/2013, (EU) nr. 223/2014, (EU) 2021/1060, (EU) 2021/523, (EU) 2021/695, (EU) 2021/697 en (EU) 2021/241 (7) , – gezien Verordening (EU) 2024/1263 van het Europees Parlement en de Raad van 29 april 2024 betreffende de doeltreffende coördinatie van het economisch beleid en betreffende het multilaterale begrotingstoezicht en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad (8) , – gezien zijn resolutie van 23 juni 2022 over uitvoering van de herstel- en veerkrachtfaciliteit (9) , – gezien de mededeling van de Commissie van 22 juli 2024 getiteld “Richtsnoeren voor herstel- en veerkrachtplannen” (10) , – gezien de mededeling van de Commissie van 21 februari 2024 getiteld “De EU versterken door middel van ambitieuze hervormingen en investeringen” ( COM(2024)0082 ), – gezien het derde jaarverslag van de Commissie van 10 oktober 2024 over de uitvoering van de herstel- en veerkrachtfaciliteit ( COM(2024)0474 ), – gezien het jaarverslag van de Europese Rekenkamer (de Rekenkamer) van 10 oktober 2024 over de uitvoering van de begroting betreffende het begrotingsjaar 2023, vergezeld van de antwoorden van de instellingen, – gezien Speciaal verslag 13/2024 van de Rekenkamer van 2 september 2024 getiteld “Absorptie van middelen uit de herstel- en veerkrachtfaciliteit – Vooruitgang vertraagd en nog steeds risico’s voor de verwezenlijking van maatregelen en dus van de RRF-doelstellingen”, Speciaal verslag 14/2024 van de Rekenkamer van 11 september 2024 getiteld “Groene transitie – Onduidelijke bijdrage uit de herstel- en veerkrachtfaciliteit” en Speciaal verslag 22/2024 van de Rekenkamer van 21 oktober 2024 getiteld “Dubbele financiering uit de EU-begroting – Controlesystemen missen essentiële elementen om het verhoogde risico door het niet-kostengerelateerde RRF-financieringsmodel te beperken”, – gezien de studie van december 2023 ter ondersteuning van de tussentijdse evaluatie van de herstel- en veerkrachtfaciliteit, – gezien het jaarverslag 2024 van het Europees Openbaar Ministerie (EOM), dat op 3 maart 2025 is gepubliceerd, – gezien het verslag van september 2024 van Mario Draghi over de toekomst van het Europese concurrentievermogen (Draghi-verslag), – gezien het advies van het Comité van de Regio’s van 8 oktober 2024 getiteld “Tussentijdse evaluatie van het Europees herstelplan na COVID-19 (herstel- en veerkrachtfaciliteit)” (11) , – gezien de informatie die is gepubliceerd op het scorebord voor herstel en veerkracht (RRF-scorebord), – gezien het werkdocument van de diensten van de Commissie van 20 november 2024 over het verslag over de toewijzing en impact van groene NGEU-obligaties 2024 (SWD(2024)0275), – gezien zijn interne onderzoek, diepgaande analyse en briefings met betrekking tot de uitvoering van de RRF (12) , – gezien zijn resolutie van 18 januari 2024 over de situatie in Hongarije en bevroren EU-gelden (13) , – gezien artikel 55 van zijn Reglement, alsmede artikel 1, lid 1, punt e), van en bijlage 3 bij het besluit van de Conferentie van voorzitters van 12 december 2002 betreffende de procedure inzake het verlenen van toestemming voor het opstellen van initiatiefverslagen, – gezien de adviezen van de Commissie begrotingscontrole, de Commissie werkgelegenheid en sociale zaken, de Commissie milieubeheer, klimaat en voedselveiligheid en de Commissie vervoer en toerisme, – gezien het gezamenlijk overleg van de Begrotingscommissie en de Commissie economische en monetaire zaken overeenkomstig artikel 59 van het Reglement, – gezien het verslag van de Begrotingscommissie en de Commissie economische en monetaire zaken ( A10-0098/2025 ), A. overwegende dat de herstel- en veerkrachtfaciliteit (RRF) is opgericht om de Europese economieën en samenlevingen duurzamer, veerkrachtiger en beter voorbereid te maken in het licht van ongekende crises in 2019 en 2022, door de lidstaten te ondersteunen bij de financiering van strategische investeringen en de uitvoering van hervormingen; B. overwegende dat hervormingen en investeringen in het kader van de RRF helpen de EU veerkrachtiger en minder afhankelijk te maken door een diversificatie van de belangrijkste toeleveringsketens, zodat de strategische autonomie van de EU wordt versterkt; overwegende dat hervormingen en investeringen in het kader van de RRF ook Europese meerwaarde opleveren; C. overwegende dat de RRF en andere EU-fondsen, zoals het Europees instrument voor tijdelijke steun om het risico op werkloosheid te beperken in een noodtoestand, hebben bijgedragen tot de bescherming van de arbeidsmarkten tegen het risico van langetermijnschade als gevolg van de dubbele economische schok van de pandemie en de energiecrisis; D. overwegende dat de RRF-uitgaven buiten de maxima van het meerjarig financieel kader (MFK) vallen en dat leningopbrengsten externe bestemmingsontvangsten vormen; overwegende dat het Parlement betreurt dat deze geen deel uitmaken van de begrotingsprocedure; overwegende dat burgers op basis van het transparantiebeginsel van het Financieel Reglement moeten weten hoe en waarvoor middelen door de EU worden uitgegeven; E. overwegende dat, omdat er te weinig vooruitgang is geboekt bij de invoering van nieuwe eigen middelen in de EU, en gezien de noodzaak om de duurzaamheid van het terugbetalingsplan van de EU te waarborgen, een duidelijke en betrouwbare financieringsstrategie voor de lange termijn van essentieel belang is om aan de terugbetalingsverplichtingen te voldoen zonder moeilijke compromissen in de EU-begroting te forceren die toekomstige investeringen en beleidsprioriteiten zouden kunnen ondermijnen; overwegende dat verdere besprekingen en concrete financiële oplossingen nodig zullen zijn om de levensvatbaarheid van het plan van de EU voor de terugbetaling van schuld op de lange termijn te waarborgen; F. overwegende dat de financieringskosten voor NextGenerationEU (NGEU) ten laste van de EU-begroting moeten komen en dat de werkelijke kosten als gevolg van de hoge rentetarieven veel hoger uitvallen dan de prognoses voor 2020; overwegende dat de totale kosten voor kapitaal- en renteaflossingen van NGEU vanaf 2028 naar verwachting ongeveer 25 tot 30 miljard EUR per jaar zullen bedragen, wat overeenkomt met 15 tot 20 % van de jaarbegroting 2025; overwegende dat het Parlement erop heeft aangedrongen dat de herfinancieringskosten boven de MFK-maxima moeten worden geplaatst; overwegende dat tijdens de herziening van het MFK voor 2024 een cascademechanisme in drie stappen met inbegrip van een nieuw speciaal EURI-instrument is ingevoerd om de aanzienlijke kostenoverschrijdingen als gevolg van NGEU-leningen in verband met grote veranderingen in de marktomstandigheden te dekken; overwegende dat tijdens de begrotingsprocedure voor 2025 is overeengekomen om een jaarlijkse 50/50-benchmark te volgen, d.w.z. om de kostenoverschrijdingen in gelijke delen te financieren uit het vrijmakingsgedeelte van het speciale EURI-instrument en het flexibiliteitsinstrument; G. overwegende dat de obligaties die zijn uitgegeven om de RRF te financieren, moeten worden terugbetaald op een manier die een gestage en voorspelbare vermindering van de verplichtingen garandeert, uiterlijk in 2058; overwegende dat de Raad het door de Commissie voorgestelde aangepaste pakket nieuwe eigen middelen nog niet heeft goedgekeurd, wat aanleiding geeft tot bezorgdheid omtrent de haalbaarheid van de terugbetaling van de in het kader van NGEU aangegane schuld; H. overwegende dat de sociale dimensie een belangrijk aspect van de RRF is en bijdraagt tot opwaartse economische en sociale convergentie, herstel en bevordering van duurzame groei en bevordering van het scheppen van hoogwaardige werkgelegenheid; I. overwegende dat de RRF moet bijdragen aan de financiering van maatregelen om onder meer de weerbaarheid van de lidstaten tegen klimaatrampen te vergroten en de aanpassing aan de klimaatverandering te verbeteren; overwegende dat de lidstaten passende effectbeoordelingen voor maatregelen moeten uitvoeren en beste praktijken moeten uitwisselen met betrekking tot de toepassing van het beginsel “geen ernstige afbreuk doen”; J. overwegende dat de RRF een belangrijke rol speelt bij het ondersteunen van investeringen en hervormingen op het gebied van duurzame mobiliteit, slimme vervoersinfrastructuur, alternatieve brandstoffen en digitale mobiliteitsoplossingen, waardoor connectiviteit en efficiëntie in de hele EU worden verbeterd; overwegende dat het betreurenswaardig is dat slechts enkele lidstaten ervoor hebben gekozen gebruik te maken van de RRF ter ondersteuning van investeringen, met name in hogesnelheidsspoor- en waterweginfrastructuur, die gericht zijn op de ontwikkeling van Europese corridors, ondanks de aanmoediging van grensoverschrijdende en meerlandenprojecten; overwegende dat het van cruciaal belang is meer te investeren in vervoersinfrastructuur, met name in minder bediende regio’s, om de connectiviteit te verbeteren, de regionale cohesie te ondersteunen en bij te dragen tot de groene transitie; K. overwegende dat de lidstaten op 31 december 2024 95 betalingsverzoeken hadden ingediend en dat het niveau van RRF-uitbetalingen inclusief voorfinanciering 197,46 miljard EUR aan subsidies (55 % van het totaalbedrag aan subsidies) en 108,68 miljard EUR aan leningen (37 % van het totaalbedrag aan leningen) bedroeg; overwegende dat drie lidstaten hun vijfde betaling al hebben ontvangen, terwijl één lidstaat geen RRF-financiering heeft ontvangen; overwegende dat alle lidstaten hun nationale herstel- en veerkrachtplannen ten minste één keer hebben herzien; overwegende dat 28 % van de mijlpalen en streefdoelen op bevredigende wijze is verwezenlijkt en dat de Commissie gebruik heeft gemaakt van de mogelijkheid om betalingen gedeeltelijk op te schorten wanneer sommige mijlpalen en streefdoelen in verband met een betalingsverzoek niet op bevredigende wijze waren verwezenlijkt; overwegende dat vertragingen bij de uitvoering van geplande hervormingen en investeringen, met name in sociale infrastructuur en openbare diensten, zouden kunnen leiden tot de onderbenutting van beschikbare middelen, waardoor het verwachte effect op de economische groei, de werkgelegenheid en de sociale cohesie afneemt; L. overwegende dat de Rekenkamer verschillende tekortkomingen van de RRF aan het licht heeft gebracht, met name met betrekking tot het ontwerp, de transparantie en de verslaglegging ervan, het risico van dubbele financiering en de uitvoering van maatregelen voor de dubbele transitie; M. overwegende dat resultaten volgens de Rekenkamer kunnen worden gebruikt om te meten in hoeverre door de EU gefinancierde acties, projecten of programma’s ervoor gezorgd hebben dat de bijbehorende doelstellingen zijn gehaald, en waar voor hun geld bieden; overwegende dat financiering die niet gekoppeld is aan kosten er op zich nog niet voor zorgt dat een instrument resultaatgericht is; N. overwegende dat degelijke audit- en controlesystemen cruciaal zijn om de financiële belangen van de EU gedurende de hele levenscyclus van de RRF te beschermen; overwegende dat de mijlpalen die algemeen bekendstaan als “supermijlpalen”, met name met betrekking tot de rechtsstaat, moesten zijn verwezenlijkt voordat RRF-uitbetalingen plaatsvonden; O. overwegende dat in de RRF-verordening wordt verwezen naar de “resultaatgerichte aard” van de faciliteit, maar dat geen definitie wordt gegeven van de “prestaties”; overwegende dat de prestaties van de RRF moeten worden gekoppeld aan beginselen van goed financieel beheer en een maatstaf moeten zijn voor de mate waarin door de EU gefinancierde acties, projecten of programma’s de bijbehorende doelstellingen hebben verwezenlijkt en kosteneffectief waren; P. overwegende dat effectieve democratische en parlementaire controle op de uitvoering van de RRF vereist dat het Parlement daar in alle stadia volledig bij wordt betrokken en er in alle fasen rekening wordt gehouden met al zijn aanbevelingen; Q. overwegende dat de Commissie uiterlijk op 31 december 2028 een onafhankelijk ex-postevaluatieverslag over de uitvoering van de RRF moet voorleggen, dat bestaat uit een beoordeling van de mate waarin de doelstellingen zijn verwezenlijkt en de middelen efficiënt zijn gebruikt, en van de Europese toegevoegde waarde, alsmede uit een algemene evaluatie van de RRF, en dat informatie over het effect ervan op de lange termijn bevat; R. overwegende dat dit verslag tot doel heeft toezicht te houden op de uitvoering van de RRF, overeenkomstig de rol van het Parlement zoals vastgelegd in de RRF-verordening, door te wijzen op de voordelen en tekortkomingen van de RRF en daarbij gebruik te maken van de lessen die tijdens de uitvoering ervan zijn getrokken; De sociale en economische veerkracht van Europa versterken 1. benadrukt dat de RRF een uniek solidariteitsinstrument is in het licht van twee ongekende crises en een hoeksteen vormt van het NGEU-instrument, dat in 2026 afloopt; benadrukt dat het belangrijk is lessen te trekken uit de uitvoering ervan voor het komende MFK, onder meer wat betreft transparantie, verslaglegging en coherente meting van de te leveren prestaties; benadrukt het stabiliserende effect van de RRF voor de lidstaten in een tijd van grote economische onzekerheid, aangezien het negatieve economische en sociale gevolgen beperkt en regeringen ondersteunt door bij te dragen aan de uitvoering van de Europese pijler van sociale rechten door economisch herstel en concurrentievermogen te bevorderen, veerkracht en innovatie te stimuleren en de groene en de digitale transitie te ondersteunen; 2. wijst op de belangrijke rol van de RRF bij het voorkomen van de versnippering van de interne markt en de verdere verdieping van de macro-economische divergentie, bij het bevorderen van sociale en territoriale cohesie door te zorgen voor macro-economische stabilisatie, en bij het bieden van zekerheid aan de financiële markten door het vertrouwen van beleggers in turbulente tijden te vergroten, waardoor de rendementsecarts worden verkleind; 3. is verheugd over het feit dat de RRF een eenmalig instrument is dat extra begrotingsruimte biedt en heeft bijgedragen tot het voorkomen van aanzienlijke economische en sociale verschillen tussen lidstaten met uiteenlopende begrotingsruimte; wijst op de bevinding van de Commissie dat de RRF heeft geleid tot een duurzame toename van investeringen in de hele EU en dat de Commissie verwacht dat de RRF ook na 2026 een aanhoudend effect in de hele EU zal hebben, gezien de synergieën met andere EU-fondsen; is echter bezorgd over het feit dat het aflopen van de RRF in 2026 een significant risico inhoudt op een aanzienlijke daling van de overheidsinvesteringen in gemeenschappelijke Europese prioriteiten; 4. herinnert eraan dat het MFK en de RRF samen goed zijn voor bijna 2 biljoen EUR voor de programmeringsperiode 2021-2027, maar wijst erop dat de hoge inflatiepercentages en de daarmee gepaard gaande stijgingen van de kosten van goederen en diensten de huidige nominale waarde van de Europese uitgaven hebben verlaagd; 5. neemt kennis van de prognose van de Commissie in 2024 betreffende het potentiële effect van NGEU op het reële bruto binnenlands product (bbp) van de EU tegen 2026, dat aanzienlijk lager is dan de simulatie in 2020 (1,4 % vergeleken met 2,3 %), deels wegens ongunstige economische en geopolitieke omstandigheden, en van de raming dat NGEU zou kunnen leiden tot een aanzienlijke stijging op korte termijn van de werkgelegenheid in de EU met maximaal 0,8 %; merkt op dat de langetermijnvoordelen van de RRF voor het bbp waarschijnlijk drie tot zes keer groter zullen zijn dan de begrotingsvastleggingen, afhankelijk van de productiviteitseffecten van investeringen in de RRF en de zorgvuldige uitvoering van hervormingen en investeringen; 6. benadrukt hoe moeilijk het is om het precieze sociale en economische effect van de RRF te kwantificeren, aangezien het effect van hervormingen en investeringen pas na een tijd duidelijk wordt; benadrukt de noodzaak van verdere onafhankelijke evaluaties om het effectieve effect van hervormingen en investeringen te beoordelen en van verdere verbeteringen van de onderliggende methodologie; neemt kennis van de bevinding van de Commissie dat ongeveer de helft van de verwachte stijging van de overheidsinvesteringen tussen 2019 en 2025 verband houdt met investeringen die worden gefinancierd uit de EU-begroting, met name uit de RRF, maar merkt op dat sommige investeringen nog geen meetbaar effect hebben opgeleverd; 7. merkt op dat de RRF de uitvoering heeft gestimuleerd van een aantal hervormingen in de landspecifieke aanbevelingen die zijn gedaan in het kader van het Europees Semester door dergelijke hervormingen op te nemen in de nationale herstel- en veerkrachtplannen; onderstreept dat er sprake is van een kwalitatieve sprong voorwaarts wat betreft het toezicht op de uitvoering van de RRF; herinnert eraan dat het RRF-scorebord wordt gebruikt om de vooruitgang te volgen die is geboekt bij het bereiken van mijlpalen en streefdoelen, evenals de naleving van horizontale beginselen, en in het bijzonder de zes pijlers, namelijk de groene transitie, de digitale transformatie, slimme, duurzame en inclusieve groei, met inbegrip van economische cohesie, banen, productiviteit, concurrentievermogen, onderzoek, ontwikkeling en innovatie, en een goed functionerende interne markt met sterke kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s), sociale en territoriale cohesie, gezondheid, economische, sociale en institutionele veerkracht met als doel onder meer de crisisparaatheid en de crisisresponscapaciteit te vergroten, en beleid voor de volgende generatie, kinderen en jongeren, zoals onderwijs en vaardigheden; wijst erop dat de landspecifieke aanbevelingen die in het kader van het Europees Semester zijn gedaan, over het algemeen weinig en zelfs minder worden opgevolgd; 8. benadrukt dat in de context van het nieuwe kader voor economische governance de reeks hervormingen en investeringen ter schraging van een verlenging van de aanpassingsperiode in overeenstemming moet zijn met de toezeggingen in de goedgekeurde nationale herstel- en veerkrachtplannen tijdens de periode dat de RRF in werking is, en de partnerschapsovereenkomst die in het kader van de verordening gemeenschappelijke bepalingen is gesloten (14) ; merkt op dat de vijf lidstaten die om een verlenging van de aanpassingsperiode tot 31 december 2024 hebben verzocht, zich ter rechtvaardiging van de verlenging deels hebben gebaseerd op de hervormingen en investeringen die reeds in het kader van de RRF waren goedgekeurd; neemt er kennis van dat de meeste lidstaten informatie hebben opgenomen over de vraag of de in de budgettair-structurele plannen voor de middellange termijn opgenomen hervormingen en investeringen verband houden met de RRF; 9. is ingenomen met het feit dat de RRF zowel hervormingen als investeringen in de lidstaten ondersteunt, maar stelt met bezorgdheid vast dat het korte tijdsbestek voor de resterende uitvoering van de RRF uitdagingen met zich meebrengt in verband met de voltooiing van essentiële hervormingen en grootschalige investeringen die tegen het einde van de RRF moeten worden afgerond, en met de tijdige verwezenlijking van de 70 % van de mijlpalen en streefdoelen die nog in behandeling zijn; 10. herinnert eraan dat RRF-uitgaven niet in de plaats mogen komen van terugkerende nationale begrotingsuitgaven, tenzij naar behoren gemotiveerd, en het beginsel van additionaliteit van EU-financiering moeten eerbiedigen; dringt erop aan dat de strikte, duurzame en verifieerbare toepassing van niet-herhaling, samen met het stellen van duidelijk gedefinieerde Europese doelstellingen bij hervormingen en investeringen van essentieel belang is om additionaliteit en het langdurig effect van aanvullende Europese middelen te waarborgen; wijst erop dat dit beginsel geëerbiedigd moet worden en pleit ervoor dat het cohesiebeleid niet door de RRF of andere tijdelijke instrumenten wordt verdrongen of vervangen, aanzien het cohesiebeleid van essentieel belang blijft voor langdurige, duurzame territoriale cohesie en convergentie; 11. benadrukt dat de prioritering van de uitvoering van de RRF, het gebrek aan administratieve capaciteit in veel lidstaten en door mondiale toeleveringsketens gestelde uitdagingen hebben bijgedragen aan de vertraagde uitvoering van het cohesiebeleid; dringt er bij de Commissie in dit verband op aan een alomvattende beoordeling te verstrekken van de impact van de RRF op andere financieringsinstrumenten en overheidsinvesteringen, technische ondersteuning en de administratieve en absorptiecapaciteit van de lidstaten; 12. herinnert eraan dat de herziening van REPowerEU, als reactie op de Russische aanvalsoorlog tegen Oekraïne, bijdraagt aan de voorzieningszekerheid van Europa door de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen te verminderen, de energievoorziening te diversifiëren, te investeren in Europese hulpbronnen en infrastructuur, energiearmoede aan te pakken en te investeren in energiebesparing en efficiëntie in alle sectoren, met inbegrip van vervoer; benadrukt dat via REPowerEU in 2023 nog eens 20 miljard EUR aan subsidies beschikbaar werd gesteld, waaronder 8 miljard EUR uit de frontloading van emissierechten in het kader van het emissiehandelssysteem en 12 miljard EUR uit het Innovatiefonds; benadrukt de succesvolle onderhandelingen van het Parlement, met name over de bepalingen inzake de aanvulling van het Innovatiefonds, de financieringsdoelstelling van 30 % voor grensoverschrijdende projecten, de focus van investeringen op het aanpakken van energiearmoede voor kwetsbare huishoudens, kmo’s en micro-ondernemingen, en het flexibele gebruik van niet-bestede cohesiebeleidsmiddelen uit het MFK 2014-2020 en van maximaal 7,5 % van de nationale toewijzingen in het kader van het MFK 2021-2027; 13. herinnert aan zijn oproep om RRF-steun te richten op maatregelen met een Europese meerwaarde en betreurt derhalve het tekort aan levensvatbare grensoverschrijdende of in meerdere landen genomen maatregelen, waaronder hogesnelheidsspoorlijnen en infrastructuurprojecten voor tweeërlei gebruik op het gebied van duurzame mobiliteit die essentieel zijn om het TEN-T-netwerk te voltooien, en het daarmee samenhangende risico van hernationalisering van financiering; merkt op dat het brede toepassingsgebied van de doelstellingen van de RRF hiertoe heeft bijgedragen door een grote verscheidenheid aan nationaal gerichte projecten onder haar bevoegdheid te laten vallen; 14. wijst op de wijziging van artikel 27 van de RRF-verordening via REPowerEU, waardoor de grensoverschrijdende en meerlandendimensie van de RRF aanzienlijk is versterkt door de lidstaten aan te moedigen hun nationale herstel- en veerkrachtplannen te wijzigen om REPowerEU-hoofdstukken toe te voegen, met inbegrip van een uitgavendoelstelling van ten minste 30 % voor dergelijke maatregelen om de autonomie van de EU op energiegebied te waarborgen; is bezorgd over de ruime interpretatie van de Commissie die toestaat dat elke vermindering van de (nationale) vraag naar energie een grensoverschrijdende en meerlandendimensie uitdraagt; 15. is ingenomen met de mogelijkheid om RRF-financiering te gebruiken voor het bijdragen aan de doelstellingen van het platform voor strategische technologieën voor Europa (STEP) door investeringen in kritieke technologieën in de EU te ondersteunen teneinde haar industriële concurrentievermogen te stimuleren; merkt op dat geen enkele lidstaat gebruik heeft gemaakt van de mogelijkheid om via het lidstaatcompartiment van InvestEU in zijn nationale herstel- en veerkrachtplan een extra contante bijdrage aan de STEP-doelstellingen op te nemen; herinnert eraan dat de lidstaten hun nationale plannen in dat opzicht nog steeds kunnen wijzigen; verwacht dat de herzieningsprocedures efficiënt, gestroomlijnd en eenvoudig zullen zijn, met name gezien de uiterste termijn van 2026, de huidige geopolitieke context en de noodzaak om te investeren in Europese defensievermogens; 16. herinnert aan de toepassing van het beginsel “geen ernstige afbreuk doen” voor alle hervormingen en investeringen die door de RRF worden gesteund, met een gerichte derogatie in het kader van REPowerEU voor energie-infrastructuur en faciliteiten die nodig zijn om te voldoen aan onmiddellijke behoeften inzake voorzieningszekerheid; moedigt de Commissie aan na te gaan of een meer uniforme interpretatie van het beginsel “geen ernstige afbreuk doen” tussen de RRF en de EU-taxonomie voor duurzame activiteiten haalbaar is, waarbij rekening wordt gehouden met de specifieke kenmerken van de RRF als een programma voor overheidsuitgaven; Financiële aspecten van de RRF 17. wijst erop dat de RRF het eerste grote prestatiegerichte instrument op EU-niveau is dat uitsluitend is gebaseerd op financiering die niet gekoppeld is aan kosten; herinnert eraan dat in artikel 8 van de RRF-verordening wordt bepaald dat de RRF door de Commissie onder rechtstreeks beheer moet worden uitgevoerd overeenkomstig de desbetreffende voorschriften die zijn vastgesteld op grond van artikel 322 VWEU, met name het Financieel Reglement en de conditionaliteitsverordening voor de rechtsstaat; betreurt het dat de Raad er niet mee heeft ingestemd specifieke regels op te nemen in het Financieel Reglement om de risico’s van dit uitvoeringsmodel, zoals dubbele financiering, aan te pakken; is van mening dat de regels van het Financieel Reglement volledig van toepassing moeten zijn op toekomstige instrumenten op basis van financiering die niet gekoppeld is aan kosten, ook wat betreft boetes, straffen en sancties; 18. merkt op dat slechts 13 lidstaten om leningen hebben verzocht en dat 92 miljard EUR van de beschikbare 385,8 miljard EUR ongebruikt zal blijven, aangezien dit bedrag niet vóór de uiterste datum van 31 december 2023 werd vastgelegd; neemt er kennis van dat leningen aantrekkelijk waren voor lidstaten die te maken hadden met hogere financieringskosten op de financiële markten of die een verlaging van RRF-subsidies wilden compenseren; wijst erop dat sommige lidstaten slechts in beperkte mate gebruik hebben gemaakt van RRF-leningen, hetzij vanwege een sterke begrotingspositie, hetzij uit administratieve overwegingen; verzoekt de Commissie te analyseren waarom het gebruik in sommige lidstaten zo laag was en in de toekomst rekening te houden met deze bevindingen wanneer ze financiële instrumenten van de EU ontwerpt; stelt met bezorgdheid vast dat de nationale financiële instrumenten die bedoeld zijn om de nationale herstel- en veerkrachtplannen uit te voeren, onvoldoende publiciteit hebben gekregen, waardoor de bekendheid en de benutting ervan door potentiële begunstigden beperkt bleven; is van mening dat er, in het licht van krappe overheidsbegrotingen en de dringende strategische prioriteiten van de EU, een politiek debat over het gebruik van niet-bestede middelen nodig is; dringt erop aan te beoordelen hoe en onder welke voorwaarden ongebruikte RRF-middelen kunnen worden herbestemd om het concurrentievermogen, de veerkracht, de verdediging en de sociale, economische en territoriale samenhang van Europa een impuls te geven, met name via investeringen in digitale en groene technologieën die aansluiten bij het oorspronkelijke doel van de RRF; 19. herinnert eraan dat de EU wettelijk verplicht is om ervoor te zorgen dat NGEU-uitgaven uiterlijk op 31 december 2058 volledig zijn terugbetaald; herinnert de Raad en de Commissie aan hun juridische verbintenis in het kader van het in 2020 gesloten interinstitutioneel akkoord om te zorgen voor een passende manier voor het herfinancieren van NGEU-schulden, onder meer door middel van voldoende opbrengsten uit nieuwe eigen middelen die na 2021 worden ingevoerd, zonder onnodig te snoeien in de programma-uitgaven of investeringsinstrumenten in het kader van het MFK; betreurt het gebrek aan vooruitgang in dat verband, hetgeen tot twijfel leidt of de in het kader van NGEU aangegane schuld wel kan worden terugbetaald, en dringt er bij de Raad op aan onverwijld en met spoed nieuwe eigen middelen vast te stellen; dringt er voorts bij de Commissie op aan zich te blijven inspannen om, naast de middelen die in het IIA zijn opgenomen en verband houden met EU-beleid, aanvullende echte nieuwe eigen middelen in kaart te brengen teneinde de hoge uitgavenbehoeften te dekken met het oog op de financiering van nieuwe prioriteiten en de aflossing van de NGEU-schuld; 20. merkt bezorgd op dat de totale kosten voor kapitaal- en renteaflossingen van NGEU volgens schattingen van de Commissie vanaf 2028 naar verwachting ongeveer 25 tot 30 miljard EUR per jaar zullen bedragen, wat overeenkomt met 15 tot 20 % van de jaarbegroting 2025; herinnert eraan dat in de laatste drie begrotingsprocedures een beroep moest worden gedaan op speciale instrumenten om de kosten van het EURI-instrument te dekken; wijst erop dat de aanzienlijke stijging van de financieringskosten de toekomstige EU-begroting onder druk zet en het vermogen van de EU vermindert om te reageren op toekomstige uitdagingen; 21. neemt kennis van de doelstelling van de Commissie om tot 30 % van de NGEU-kosten te financieren door de uitgifte van groene obligaties; merkt op dat de Commissie op 31 december 2024 voor 68,2 miljard EUR aan Europese groene obligaties had uitgegeven; Ontwerp en uitvoering van nationale herstel- en veerkrachtplannen 22. stelt vast dat op 31 december 2024 47 % van de beschikbare RRF-middelen was uitbetaald, waarbij 55 % aan subsidies en 37 % aan leningen was toegekend, wat resulteert in een hoog percentage maatregelen dat in 2025 en 2026 nog moet worden voltooid; is echter bezorgd over de bevinding van de Rekenkamer dat in oktober 2023 in 15 van 22 ondervraagde lidstaten slechts 50 % van de uitbetaalde middelen bij de eindbegunstigden was terechtgekomen; roept de Commissie op terdege rekening te houden met de aanbevelingen van de Rekenkamer om de toekomstige werking van op prestaties gebaseerde instrumenten die vergelijkbaar zijn met de RRF te verbeteren, met name in de context van een meer gericht MFK; 23. is verheugd over het feit dat alle lidstaten de streefdoelen voor de groene transitie (37 %) en de digitale transitie (20 %) hebben overschreden, waarbij de gemiddelde uitgaven voor de digitale en klimaatdoelstellingen van de RRF als geheel respectievelijk 42 % en 26 % bedragen; merkt op dat de Rekenkamer twijfels heeft geuit over de manier waarop de uitvoering van RRF-maatregelen heeft bijgedragen aan de groene transitie en verbeteringen heeft aanbevolen voor de methoden die worden gebruikt om het effect van klimaatgerelateerde maatregelen in te schatten; benadrukt dat in alle pijlers van de RRF dezelfde methodologische tekortkomingen voorkomen; 24. merkt op dat de RRF tastbare effecten kan hebben op sociale doelstellingen, aangezien de lidstaten van plan zijn ongeveer 163 miljard EUR uit te geven; benadrukt dat dergelijke uitgaven resultaatgericht moeten zijn en meetbare economische en/of sociale voordelen moeten opleveren; wijst erop dat het noodzakelijk is versneld te investeren in de ontwikkeling van perifere en ultraperifere, geïsoleerde, afgelegen en plattelandsgebieden, en op het gebied van betaalbare huisvesting, sociale bescherming en de integratie van kwetsbare groepen, alsook werkgelegenheid voor jongeren, waar de uitgaven achterblijven; roept de Commissie op om in het kader van het RRF-scorebord een grondige evaluatie te verrichten van de projecten en hervormingen in verband met onderwijs en jongeren die door de lidstaten in het kader van de RRF worden uitgevoerd; betreurt het dat in sommige lidstaten vertragingen zijn opgetreden bij de uitvoering van gezondheidsdoelstellingen, aangezien het instrument ook voor toegankelijkere gezondheidszorgstelsels met een grotere capaciteit moet zorgen, en bij belangrijke investeringen in sociale infrastructuur, waaronder voorzieningen voor voor- en vroegschoolse educatie en opvang; benadrukt dat deze vertragingen, die in sommige gevallen verband houden met verschuivende begrotingsprioriteiten en herziene nationale uitvoeringstermijnen, de verwezenlijking van de doelstellingen van de RRF op het gebied van sociale cohesie dreigen te ondermijnen; 25. verwijst nogmaals naar zijn onderhandelingspositie, die inhoudt dat er streefcijfers voor onderwijs (10 %) en voor culturele activiteiten (2 %) moeten komen; moedigt de Commissie aan zich te blijven inspannen om deze streefcijfers, via het RRF-scorebord, te evalueren als een benchmark bij haar beoordeling van het onderwijsbeleid in de nationale herstel- en veerkrachtplannen; 26. merkt op dat een grote meerderheid van de nationale herstel- en veerkrachtplannen een specifiek deel omvat waarin wordt uitgelegd hoe met het plan gendergerelateerde problemen en uitdagingen worden aangepakt; maakt zich echter zorgen omdat sommige nationale herstel- en veerkrachtplannen geen toelichting bevatten over de manier waarop de maatregelen in de plannen naar verwachting een bijdrage zullen leveren aan gendergelijkheid en gelijke kansen voor iedereen en roept de betrokken lidstaten op dergelijke toelichtingen onverwijld toe te voegen; 27. wijst erop hoe belangrijk hervormingen zijn om de versnippering van de arbeidsmarkt tegen te gaan, hoogwaardige arbeidsomstandigheden te bevorderen, loonongelijkheid aan te pakken, voor fatsoenlijke levensomstandigheden te zorgen en het sociaal overleg, de sociale bescherming en de sociale economie te versterken; 28. wijst op de tastbare impact die de RRF zou kunnen hebben op de doelstellingen inzake de digitale transformatie, aangezien er 166 miljard EUR is uitgetrokken voor plannen op dat gebied; is ingenomen met de bijdragen die zijn geleverd in het kader van de pijler slimme, duurzame en inclusieve groei, met name aan het concurrentievermogen en de steun voor kmo’s; wijst op de noodzaak van versnelde investeringen in transnationale samenwerking, steun voor concurrerende ondernemingen die innovatieve projecten leiden en wijzigingen in de regelgeving voor slimme, duurzame en inclusieve groei, waar er momenteel een achterstand is; 29. benadrukt dat het succes van investeringen in de EU afhangt van goed functionerende kapitaalmarkten; verzoekt de lidstaten de middelen doeltreffender en tijdig uit te betalen, met name voor kmo’s en jonge ondernemers, de aanvraagprocedures te stroomlijnen om de toegankelijkheid te verbeteren, en specifieke maatregelen uit te voeren om gerichte steun te verstrekken en zo hun rol in het proces van slimme en inclusieve groei te versterken; 30. maakt zich zorgen over het feit dat de verwezenlijking van mijlpalen en streefdoelen achterblijft bij het indicatieve tijdschema in de nationale herstel- en veerkrachtplannen en dat niet alle lidstaten even snel vorderen; betreurt het dat er zoveel tijd ligt tussen de verwezenlijking van mijlpalen en streefdoelen en de uitvoering van projecten; benadrukt dat de RRF haar potentieel op korte en lange termijn alleen kan ontplooien als de hervormings- en investeringscomponenten elk naar behoren worden uitgevoerd; is verheugd dat de uitvoering van de RRF, na een trage start, sinds de tweede helft van 2023 op stoom is gekomen, maar stelt vast dat er nog steeds aanzienlijke vertragingen zijn die gevolgen hebben voor belangrijke hervormingen en investeringen en die aan verschillende factoren worden toegeschreven, waaronder de herzieningen in verband met de opneming van REPowerEU, de stijgende inflatie, de ontoereikende administratieve capaciteit van de lidstaten, met name de kleinere, onzekerheid over specifieke regels voor de uitvoering van de RRF, hoge energiekosten, leveringstekorten en een onderschatting van de tijd die nodig is om maatregelen uit te voeren; merkt op dat het uitstellen door sommige regeringen van belangrijke uitvoeringstermijnen tot 2026 aanleiding geeft tot twijfel of sommige lidstaten wel in staat zijn de toegewezen middelen volledig te absorberen binnen het vastgelegde tijdschema van de RRF; benadrukt dat er een realistisch en doeltreffend uitvoeringsschema moet worden aangehouden om het risico van onvolledige projecten en gemiste kansen voor structurele verbeteringen te voorkomen; verzoekt de Commissie ervoor te zorgen dat administratieve knelpunten met spoed worden aangepakt; 31. herinnert eraan dat de RRF-verordening is gewijzigd door de opneming van het REPowerEU-hoofdstuk; wijst op het belang van de REPowerEU-hoofdstukken in de nationale herstel- en veerkrachtplannen en verzoekt de lidstaten voorrang te geven aan vergevorderde projecten en hun plannen sneller uit te voeren, zowel wat hervormingen als investeringen betreft, en deze, waar nodig, aan te passen in overeenstemming met de doelstellingen van de RRF, zonder afbreuk te doen aan het algemene evenwicht en het ambitieniveau van de nationale herstel- en veerkrachtplannen, om te kunnen reageren op uitdagingen die voortvloeien uit geopolitieke gebeurtenissen en om de huidige realiteit ter plaatse aan te pakken; 32. benadrukt dat de RRF de gevolgen van de huidige huisvestingscrisis in de hele EU had kunnen helpen verzachten; betreurt het dat sommige lidstaten deze mogelijkheid niet hebben aangegrepen en benadrukt dat de lidstaten sneller moeten investeren in beschikbare en betaalbare huisvesting; 33. benadrukt dat de “supermijlpalen” belangrijk zijn om de financiële belangen van de EU te beschermen tegen tekortkomingen op het gebied van de rechtsstaat en om te waarborgen dat de eisen krachtens artikel 22 van de RRF-verordening volledig worden uitgevoerd; is verheugd dat alle lidstaten, op één na, hun “supermijlpalen” op bevredigende wijze hebben verwezenlijkt; herinnert eraan dat de Commissie alle voorfinancieringsbetalingen die na afloop van de RRF niet met reguliere betalingsverzoeken zijn verrekend, moet terugvorderen; 34. neemt kennis van de hoge administratieve lasten en complexiteit die de RRF meebrengt; wijst op de aanzienlijke inspanningen die op nationaal niveau nodig zijn om de RRF parallel met de structuurfondsen uit te voeren; merkt op dat met het op vraag gebaseerde instrument voor technische ondersteuning tussen 2021 en 2024 meer dan 500 aan RRF gerelateerde hervormingen in de lidstaten zijn ondersteund, die direct of indirect verband hielden met de voorbereiding, wijziging, herziening en uitvoering van de nationale herstel- en veerkrachtplannen; neemt kennis van de richtsnoeren van de Commissie van juli 2024 die vereenvoudigingen en verduidelijkingen bevatten om de uitvoering van de RRF te stroomlijnen, maar verwacht van de Commissie dat zij snel werk maakt van haar belofte om de administratieve lasten met 25 % te verminderen; dringt er bij de Commissie op aan om duidelijke en gerichte technische ondersteuning te bieden aan de lidstaten zodat ze efficiënte administratieve capaciteit kunnen opbouwen om de mijlpalen en streefdoelen uit te voeren; verzoekt de Commissie de aanbestedingsregels van de EU voor contracten met een grotere waarde minder complex te maken; 35. uit zijn bezorgdheid over de complexiteit van de aanvraagprocedures voor RRF-financiering, met name voor kmo’s en niet-gouvernementele organisaties, die zelfs voor kleine subsidies externe adviesdiensten nodig hebben; benadrukt dat dergelijke bureaucratische belemmeringen in strijd zijn met de oorspronkelijke doelstellingen van de RRF, die was bedoeld om snelle en rechtstreekse financiële steun te verlenen; dringt erop aan de aanvraag- en rapportagevereisten, met name voor kleinere begunstigden, met spoed te vereenvoudigen om de absorptie en de impact van de middelen te maximaliseren en te helpen zodat deze bijdragen aan de groene en digitale transitie; 36. is van mening dat vertragingen bij de uitvoering een veeg teken zijn dat maatregelen waarvoor middelen uit de RRF zijn betaald, niet voor de uiterste betaaldatum van 2026 zullen zijn voltooid; is ingenomen met de verklaring van de Commissie tijdens de herstel- en veerkrachtdialoog van 16 september 2024 dat zij niet-uitgevoerde projecten niet zal terugbetalen; beschouwt het als een tekortkoming dat RRF-middelen die zijn betaald voor mijlpalen en streefdoelen waarvan is vastgesteld dat zij zijn verwezenlijkt, niet kunnen worden teruggevorderd als daarmee samenhangende maatregelen uiteindelijk niet zijn voltooid; moedigt de Commissie aan rekening te houden met de desbetreffende aanbevelingen van de Rekenkamer en in samenwerking met de lidstaten de maatregelen te beoordelen die het grootste risico lopen om op 31 augustus 2026 niet te zijn voltooid; benadrukt dat het belangrijk is toezicht te houden op deze maatregelen, een tijdige follow-up te vergemakkelijken en te werken aan oplossingen om vertragingen weg te werken; 37. stelt bezorgd vast dat het resterende tijdsbestek voor de uitvoering van de RRF te kort is om tal van innovatieve projecten te realiseren; merkt voorts op dat innovatieve projecten per definitie moeilijker te plannen zijn en tijdens de uitvoering vaker op obstakels zullen stuiten, waardoor de strikte termijnen van de RRF er niet geschikt voor zijn; dringt er bij de Commissie op aan in de toekomst programma’s op te stellen die flexibel genoeg zijn om een passend antwoord te bieden op veranderende omstandigheden en die tegelijkertijd een zekere voorspelbaarheid garanderen; 38. merkt op dat sommige mijlpalen en streefdoelen mogelijk niet meer haalbaar zijn vanwege objectieve omstandigheden; wijst erop dat eventuele herzieningen van nationale herstel- en veerkrachtplannen moeten worden uitgevoerd overeenkomstig de RRF-verordening, met inbegrip van de toepasselijke termijnen, en niet mogen leiden tot het terugdraaien van hervormingen of toezeggingen of tot projecten van lagere kwaliteit, maar moeten inhouden dat het algemene ambitieniveau behouden blijft en overheidsgeld efficiënt wordt besteed; 39. is bezorgd over de ongelijke beoordeling van de nationale herstel- en veerkrachtplannen door de Commissie, die ertoe heeft geleid dat er met twee maten wordt gemeten bij de toepassing van de verordening; is verder bezorgd over de ongelijke en afwijkende definities van mijlpalen en streefdoelen die in de verschillende nationale herstel- en veerkrachtplannen worden gehanteerd, zoals consequent door de Rekenkamer wordt gemeld; 40. benadrukt dat de duur van de beoordeling door de Commissie van betalingsverzoeken door de lidstaten aanzienlijk verschilt van de ene lidstaat tot de andere en wijst erop dat de Commissie meer openheid moet geven; dringt er bij de Commissie op aan vaart te zetten achter haar beoordelingen en ervoor te zorgen dat de lidstaten gelijk worden behandeld; benadrukt de noodzaak om in de hele EU te zorgen voor gelijke voorwaarden voor de maatregelen en indicatoren die worden gebruikt om alle RRF-projecten te beoordelen; 41. dringt er bij de lidstaten op aan hun inspanningen op te voeren om administratieve knelpunten aan te pakken en te zorgen voor voldoende administratieve capaciteit om de uitvoering van de RRF te versnellen met het oog op de uiterste termijn van 2026, en om te voorkomen dat RRF-projecten in meer ontwikkelde regio’s en hoofdsteden worden geconcentreerd, door ervoor te zorgen dat RRF-middelen naar projecten in de meest kwetsbare regio’s gaan, zodat wordt bijgedragen aan de doelstelling van de RRF om de sociale, territoriale en economische samenhang van de EU te bevorderen; benadrukt dat de middelen in de nationale herstel- en veerkrachtplannen eerlijk over de regio’s moeten worden verdeeld en er tegelijkertijd voor moet worden gezorgd dat de RRF-middelen worden toegewezen op basis van economische en maatschappelijke impact, haalbaarheid en voordelen op lange termijn; 42. pleit ervoor vergevorderde RRF-projecten met 18 maanden te verlengen door de RRF-verordening, indien nodig, via de gewone wetgevingsprocedure te wijzigen; beklemtoont dat de Commissie de nagestreefde verlenging van projecten moet uitvoeren op basis van objectieve, duidelijke en eerlijke benchmarks; juicht het toe dat het mogelijk is om na de uiterste termijn van 2026 een gericht en op prestaties gebaseerd prioriterings- en overdrachtssysteem in te voeren, zodat lopende projecten kunnen worden afgerond via andere financieringsregelingen, waaronder het Europees Investeringsfonds en een mogelijk nieuw Europees Fonds voor concurrentievermogen; dringt er bij de Commissie op aan een strategie te presenteren om tegemoet te komen aan de enorme vraag naar overheidsinvesteringen na 2026 zonder de begrotingsmiddelen op andere kritieke gebieden in gevaar te brengen; 43. dringt erop aan te evalueren hoe dit kader gerichte investeringen in de toeleveringsketens van de EU op defensiegebied, strategische voorraden en innovatie op defensiegebied mogelijk kan maken, met afstemming op de bredere Europese veiligheidsdoelstellingen; 44. is bezorgd dat sommige lidstaten ervoor zouden kunnen kiezen af te zien van delen van de bedragen of van hele bedragen die verband houden met hun recentste betalingsverzoek, waardoor de laatste mijlpalen en streefdoelen niet kunnen worden verwezenlijkt; Transparantie, monitoring en controle 45. neemt kennis van het feit dat de Commissie van plan was om in 2024 112 RRF-controles in alle lidstaten uit te voeren; herinnert de Commissie aan haar verplichting, overeenkomstig artikel 24, lid 9, van de RRF-verordening, om financiering terug te vorderen in geval van onjuiste uitbetalingen of terugdraaiing van maatregelen; 46. merkt op dat de Commissie zich baseert op haar eigen methoden bij het berekenen van gedeeltelijke betalingen en schorsingen van betalingen; betreurt het dat deze methoden pas twee jaar na het begin van de uitvoeringsperiode van de RRF zijn opgesteld, zonder raadpleging van het Parlement; 47. is verheugd over de uitgebreide werkzaamheden van de Rekenkamer met betrekking tot de RRF en acht het van belang de bevindingen grondig te beoordelen, met name de bevinding dat mijlpalen en streefdoelen vaak nogal vaag en resultaatgericht zijn en derhalve niet geschikt zijn om resultaten en effecten te meten, en de bevindingen met betrekking tot de risico’s op dubbele financiering als gevolg van overlappingen met ander beleid; merkt op dat de Commissie veel, maar niet alle aanbevelingen van de Rekenkamer heeft overgenomen; benadrukt dat de zwakke punten in de financiële controles, zoals benadrukt door de Rekenkamer, dringend moeten worden aangepakt om dubbele financiering, kosteninefficiëntie en wanbeheer van EU-fondsen te voorkomen; dringt aan op meer transparantie en pleit ervoor volledig rekening te houden met de aanbevelingen van de Rekenkamer, zonder onnodige administratieve lasten toe te voegen; 48. merkt op dat de RRF volgens de Rekenkamer gericht is op vooruitgang met de uitvoering, eerder dan op resultaten, met name omdat via de RRF gefinancierde maatregelen gericht zijn op outputs in plaats van resultaten, niet allemaal even ambitieus zijn, soms onvoldoende duidelijk zijn en niet altijd de belangrijkste uitvoeringsfases van een maatregel bestrijken, met inbegrip van de voltooiing; 49. merkt op dat volgens de controles van de Rekenkamer in verschillende gevallen financiering is uitbetaald terwijl niet naar behoren was voldaan aan de eisen met betrekking tot het bereiken van de overeenkomstige mijlpalen en streefdoelen; stelt voorts vast dat het kader van de Commissie om de “bevredigende verwezenlijking” van de relevante mijlpalen en streefdoelen te beoordelen, discretionaire elementen bevat zoals “minimale afwijking van een formeel vereiste” of “evenredige termijnen”, en dat de methode voor de vaststelling van gedeeltelijke betalingen geen uitleg omvat over de als coëfficiënten gekozen waarden, waardoor er ruimte voor interpretatie ontstaat; verzoekt de Commissie het Parlement verdere toelichting te verschaffen; 50. dringt erop aan dat maatregelen die reeds zijn opgenomen in andere nationale plannen die EU-financiering ontvangen (bv. cohesie, landbouw enz.) in de regel niet in de nationale herstel- en veerkrachtplannen mogen worden opgenomen, ook als zij geen kosten met zich meebrengen; dringt er bij de Commissie op aan waakzaam en proactief te blijven en mogelijke situaties van dubbele financiering te identificeren, met name in verband met de verschillende uitvoeringsmodellen van de RRF en andere EU-financieringsinstrumenten; 51. betreurt het dat er geen degelijk RRF-controletraject bestaat en dat het gebrek aan transparantie aanhoudt, ondanks het halfjaarlijkse rapportagevereiste voor de lidstaten ten aanzien van de honderd grootste eindontvangers, die op verzoek van het Parlement in REPowerEU werd opgenomen; betreurt het dat de rapportage door sommige lidstaten vertraging heeft opgelopen en de verstrekte inlichtingen beperkte informatieve waarde hebben, waardoor de Commissie of de Rekenkamer uiteindelijk geen nalevingscontroles kunnen uitvoeren; herhaalt zijn verzoek om de lijsten van de grootste eindontvangers voor elke lidstaat regelmatig bij te werken en in het RRF-scorebord te publiceren en informatie over de betrokken marktdeelnemers, met inbegrip van aannemers en onderaannemers, en hun uiteindelijke begunstigden op te nemen, en niet gewoon ministeries of andere overheidsorganen of -bedrijven; betreurt het voorts dat de huidige definitie van “eindontvanger” ruimte laat voor interpretatie, wat ertoe leidt dat de eindbegunstigden voor soortgelijke maatregelen van lidstaat tot lidstaat verschillen; verzoekt de Commissie in dat verband ervoor te zorgen dat er een gemeenschappelijk begrip is van wat een “eindontvanger” is zodat dit concept consequent kan worden toegepast; 52. is bezorgd over aanhoudende tekortkomingen in nationale rapportage- en controlemechanismen, die deels te wijten zijn aan de absorptiedruk die van invloed is op de capaciteit om niet-subsidiabele uitgaven op te sporen, en deels aan de complexiteit van de audit- en controleprocedures, die tot onzekerheid in de lidstaten en een overbelasting van de administratieve procedures hebben geleid; verzoekt de Commissie om zekerheid te verschaffen over de vraag of de controlesystemen van de lidstaten naar behoren functioneren en te controleren of uit de RRF gefinancierde investeringsprojecten voldoen aan de EU- en nationale voorschriften; dringt erop aan de betalingen te verlagen en, in voorkomend geval, bedragen terug te vorderen overeenkomstig artikel 22 van de RRF-verordening, indien er zwakke punten in de nationale controlesystemen blijven bestaan; betreurt het dat wordt vertrouwd op handmatige kruiscontroles en eigen declaraties van ontvangers van EU-middelen bij gebrek aan interoperabele IT-instrumenten en geharmoniseerde normen, ondanks het bestaan van instrumenten, zoals het systeem voor vroege opsporing en uitsluiting en Arachne, waarvan het gebruik momenteel niet verplicht is, waardoor het risico ontstaat dat uitgaven tweemaal worden gedeclareerd; herinnert in dit verband aan de terughoudendheid van de lidstaten om tijdig vooruitgang te boeken met de ontwikkeling van de relevante IT-instrumenten; 53. deelt het standpunt van de Rekenkamer dat het model voor financiering die niet gekoppeld is aan kosten, rapportage over werkelijke kosten niet uitsluit; merkt op dat het hebben van een goed beeld van de kosten ook het werk van controle- en toezichthoudende instanties, alsook het EOM en OLAF, vergemakkelijkt en meer publieke controle mogelijk maakt; 54. onderstreept nogmaals de rol die het RRF-scorebord speelt door informatie te verschaffen aan burgers over de algehele vorderingen met de uitvoering van de nationale herstel- en veerkrachtplannen; benadrukt het belang van het scorebord voor het vergroten van de transparantie, en verzoekt de Commissie de mate van transparantie en de visualisering van gegevens in het scorebord te verhogen; 55. herinnert eraan dat de rapportage over de voortgang van de uitvoering in het RRF-scorebord is gebaseerd op informatie van de lidstaten op halfjaarlijkse basis; 56. benadrukt de belangrijke rol van het EOM en OLAF bij de bescherming van de financiële belangen van de EU; is verheugd over het feit dat EOM-onderzoeken naar fraude- en corruptiezaken in verband met de RRF tot verschillende arrestaties, aanklachten en inbeslagnames van RRF-middelen hebben geleid; herinnert eraan dat het EPPO in 2024 307 lopende zaken in verband met het RRF behandelde, wat overeenkomt met ongeveer 17 % van alle onderzoeken naar fraude met uitgaven en met een geraamde schade voor de financiële belangen van de EU van 2,8 miljard EUR; verwacht dat het aantal onderzoeken zal toenemen naarmate de uitvoering van de RRF vordert; verzoekt de Commissie de beheersverklaringen van de lidstaten te onderzoeken wat betreft de rapportage van ontdekte fraude en de genomen corrigerende maatregelen; Rol van het Europees Parlement 57. herhaalt het belang van de rol van het Parlement bij het controleren en monitoren van de uitvoering van de RRF en bij het ter verantwoording roepen van de Commissie; benadrukt de inbreng van het Parlement via verschillende kanalen, met name via verschillende plenaire debatten, parlementaire resoluties, tweemaandelijkse RRF-vergaderingen met de verantwoordelijke commissarissen, meer dan 30 vergaderingen van de permanente werkgroep voor de controle van de RRF, talrijke parlementaire vragen, de jaarlijkse kwijtingsprocedure van de Commissie, en de regelmatige informatiestroom en ad-hocverzoeken om informatie van de Commissie; betreurt dat het model op basis van mijlpalen en streefdoelen als voorwaarden voor uitbetaling, niet vergezeld ging van passende mechanismen voor begrotingscontrole, waardoor het Parlement een kleinere rol kreeg dan bij zijn toezicht op de MFK-uitgaven; 58. herinnert aan de rechten van het Parlement zoals neergelegd in artikel 25 van de RRF-verordening, met name het recht om gelijktijdig van de Commissie informatie te ontvangen die zij in de context van de RRF-verordening of de uitvoering daarvan aan de Raad of een van zijn voorbereidende instanties heeft toegezonden, alsook een overzicht van haar voorlopige bevindingen betreffende de bevredigende verwezenlijking van de relevante mijlpalen en streefdoelen die in de nationale herstel- en veerkrachtplannen zijn opgenomen; spoort aan tot het delen van relevante resultaten van de besprekingen in de voorbereidende instanties van de Raad met de bevoegde parlementaire commissies; 59. herinnert voorts aan het recht van de bevoegde commissies van het Parlement om de Commissie te verzoeken informatie te verstrekken over de stand van zaken bij de beoordeling van de nationale herstel- en veerkrachtplannen in de context van de RRF-vergaderingen; 60. betreurt het feit dat het Parlement geen rol speelt bij het ontwerp van nationale herstel- en veerkrachtplannen en niet over betalingsverzoeken wordt geraadpleegd; bekritiseert voorts het feit dat het Parlement geen duidelijk en traceerbaar overzicht heeft ontvangen van de werkelijke uitvoeringsstatus van projecten en betalingen; verwacht te worden geïnformeerd over de context van herzieningen van nationale herstel- en veerkrachtplannen teneinde zijn eigen beoordeling van de herzieningen te kunnen maken, en een grotere rol te kunnen spelen in het kader van toekomstige instrumenten op basis van de ervaringen met de RRF; Betrokkenheid van belanghebbenden 61. betreurt het dat lokale en regionale overheden, maatschappelijke organisaties, de sociale partners, nationale parlementen en andere relevante belanghebbenden onvoldoende worden betrokken bij het ontwerpen, herzien en uitvoeren van nationale herstel- en veerkrachtplannen, wat heeft geleid tot slechtere beleidsresultaten en tot beperkte verantwoordelijkheid; betreurt het dat sommige lidstaten bij het opstellen en uitvoeren van nationale herstel- en veerkrachtplannen duidelijk de voorkeur hebben gegeven aan bepaalde lokale en regionale overheden ten nadele van andere overheden; herinnert eraan dat de deelname van lokale, regionale en nationale autoriteiten en van degenen die verantwoordelijk zijn voor de ontwikkeling van beleid van cruciaal belang is voor het welslagen van de RRF, zoals bepaald in artikel 28 van de RRF-verordening; herinnert eraan dat het Parlement een bindende bepaling in de RRF heeft gesteund om een dialoog op verschillende niveaus tot stand te brengen om relevante belanghebbenden te betrekken en de voorbereiding en uitvoering van nationale herstel- en veerkrachtplannen met hen te bespreken, met een duidelijke overlegperiode; pleit derhalve voor een zo groot mogelijke betrokkenheid van belanghebbenden bij de uitvoering van nationale herstel- en veerkrachtplannen, in overeenstemming met het nationale rechtskader en op basis van duidelijke en transparante beginselen; 62. herhaalt de noodzaak van regelmatige interactie tussen de nationale coördinerende instanties en de nationale belanghebbenden die zijn betrokken bij het toezicht op de uitvoering van de nationale herstel- en veerkrachtplannen, in overeenstemming met het beginsel van transparantie en verantwoordingsplicht; benadrukt dat regelmatiger en meer openbare communicatie door de nationale coördinerende instanties nodig is om ervoor te zorgen dat actuele informatie over de voortgang met de uitvoering van de nationale herstel- en veerkrachtplannen beschikbaar wordt gesteld; 63. wijst erop dat beslissingen op het meest geschikte niveau moeten worden genomen; is ervan overtuigd dat de toepassing van het partnerschapsbeginsel en een sterkere betrokkenheid van lokale en regionale overheden projectuitvoering efficiënter kunnen maken, verschillen binnen de lidstaten kunnen verkleinen en tot meer en kwalitatief betere maatregelen met een grensoverschrijdende en meerlandendimensie kunnen leiden; 64. is van mening dat uit de RRF waardevolle lessen kunnen worden getrokken die tot uiting moeten komen in het ontwerp van op prestaties gebaseerde instrumenten in het volgende MFK, met name in het licht van de agenda’s voor concurrentievermogen en vereenvoudiging van de EU; Lessen voor de toekomst 65. is van mening dat de combinatie van hervormingen en investeringen succesvol is gebleken, maar dat een duidelijker verband tussen beide nodig is; benadrukt dat het belangrijk is dat de financiering wordt afgestemd op de doelstellingen van het instrument en wordt uitbetaald in overeenstemming met de voortgang die bij de verwezenlijking van de doelstellingen geboekt wordt; benadrukt dat het ambitieniveau van de nationale herstel- en herstelschema’s niet mag worden verlaagd, maar in overeenstemming moet zijn met het tijdschema van de RRF om de geslaagde uitvoering ervan te waarborgen; 66. is ervan overtuigd, zoals in het verslag-Draghi wordt benadrukt, dat het stimuleren van het concurrentievermogen van de EU, het koolstofvrij maken van de economie van de EU en het meer circulair en hulpbronnenefficiënter maken van de economie, alsook het dichten van de vaardigheidskloof, het scheppen van hoogwaardige banen en het vergroten van de innovatiecapaciteit van de EU, centrale prioriteiten zullen zijn voor de periode na 2026; is bezorgd over het feit dat er een aanzienlijk financieringstekort zal ontstaan als de RRF eind 2026 afloopt, met name voor overheidsinvesteringen in gemeenschappelijke Europese prioriteiten, aangezien de financiële middelen uit de nationale begrotingen aanzienlijk verschillen tussen de lidstaten; benadrukt de noodzaak om de lessen die zijn getrokken uit de RRF te gebruiken om particuliere en overheidsinvesteringen beter te benutten teneinde de financieringskloof voor de Europese doelstellingen en transities, die in het rapport Draghi wordt geraamd op meer dan 800 miljard EUR per jaar, te dichten en tegelijkertijd te zorgen voor de naadloze continuïteit van investeringen in gemeenschappelijke Europese goederen; 67. is ingenomen met het toegenomen gebruik van financiële instrumenten dat mogelijk is geworden door de optie om RRF-middelen door te sluizen naar het lidstaatcompartiment van InvestEU; 68. dringt er bij de Commissie op aan de geleerde lessen en de opmerkingen van de Rekenkamer toe te passen en ervoor te zorgen dat toekomstige op prestaties gebaseerde instrumenten doelgericht zijn, afgestemd op de doelstelling om Europese collectieve goederen te financieren en prioriteit te geven aan het aanpakken van duidelijk omschreven strategische uitdagingen, economische duurzaamheid en concurrentievermogen; dringt erop aan ervoor te zorgen dat alle toekomstige instrumenten niet alleen zijn ontworpen om input of output en voortgang op korte termijn te meten, maar ook om de resultaten te meten in de vorm van langetermijneffecten die worden ondersteund door resultaten; 69. merkt op dat het volgens de Rekenkamer van essentieel belang is dat toekomstige resultaatgerichte instrumenten zodanig worden ontworpen en uitgevoerd dat de verantwoordingsplicht er niet onder lijdt, en met name dat er in de lidstaten geschikte toezichtssystemen bestaan die door de Commissie worden gecontroleerd voordat het instrument wordt uitgevoerd; merkt op dat er daartoe minimumvereisten moeten worden vastgelegd voor de controles van de lidstaten en de Commissie; 70. verzoekt de Commissie een onafhankelijke evaluatie uit te voeren en verslag uit te brengen over de impact van de RRF op particuliere investeringen op geaggregeerd EU-niveau, met name over het potentiële verdringingseffect ervan op particuliere investeringen en de bepalende factoren ervan; dringt voorts aan op objectieve en duidelijke analyses van de Commissie over de gevolgen van de uitvoering van hervormingen en investeringen in het kader van de nationale herstel- en herstelplannen voor de economieën van de afzonderlijke lidstaten, met bijzondere aandacht voor slimme, duurzame en inclusieve groei; dringt er bij de Commissie op aan om bij het opstellen van haar voorstellen voor de volgende programmeringsperiode rekening te houden met de lessen die uit deze analyses en uit de opmerkingen van de Rekenkamer over de uitvoering van het RRF zijn getrokken; 71. benadrukt dat alle door de EU gefinancierde investeringen en hervormingen moeten worden gecoördineerd en in overeenstemming moeten zijn met de strategische planning op nationaal niveau, en dat zij moeten worden gericht op projecten met een duidelijke Europese meerwaarde; onderstreept de noodzaak van een uitgavendoelstelling voor grensoverschrijdende en meerlandeninvesteringen; verzoekt de Commissie een geloofwaardige methode te ontwikkelen om de grensoverschrijdende en meerlandendimensie van door de EU gefinancierde projecten te beoordelen; 72. benadrukt dat zinvolle sociale en territoriale dialogen met een hoge mate van betrokkenheid van lokale en regionale overheden, de sociale partners, maatschappelijke organisaties en nationale parlementen binnen het nationale rechtskader essentieel zijn voor nationale verantwoordelijkheid, succesvolle uitvoering en democratische verantwoording; uit zijn bezorgdheid over het feit dat alle relevante belanghebbenden onvoldoende worden betrokken bij de uitvoering van en het toezicht op de door de RRF gefinancierde initiatieven; benadrukt in het bijzonder dat regio’s en gemeenteraden niet louter ontvangers van besluiten mogen zijn, maar inspraak moeten krijgen bij hervormingen en investeringen die hun grondgebied ingrijpend veranderen; 73. is van mening dat het van essentieel belang is om gedifferentieerde strategieën vast te stellen die rekening houden met de culturele diversiteit van de verschillende regio’s en hun economische en sociale cohesie versterken, in plaats van een homogene of uniforme aanpak te volgen die ten koste zou kunnen gaan van de minder ontwikkelde regio’s; roept daarom op tot versterking van de dialoog met belanghebbenden en tot een zorgvuldiger gebruik daarvan, aangezien deze dialoog een inspiratiebron kan vormen voor toekomstige initiatieven en mechanismen in de EU en haar lidstaten; 74. benadrukt dat de RRF-verordening voorschrijft dat informatie over de herkomst van de financiering van door de EU gefinancierde projecten openbaar moet worden gemaakt om de steun van de Europese burgers te waarborgen; 75. wijst erop dat RRF-dialogen een belangrijk instrument zijn voor het vergroten van de transparantie en verantwoordingsplicht, die cruciaal zijn voor een optimale uitvoering van het RRF; 76. herhaalt dat verdere inspanningen nodig zijn om de transparantie en traceerbaarheid van het gebruik van EU-middelen te verbeteren; benadrukt dat ervoor moet worden gezorgd dat gegevens die relevant zijn voor prestatiemeting beschikbaar zijn en dat informatie over prestaties op een betere en transparantere manier wordt gepresenteerd; benadrukt dat het feedbackmechanisme tussen informatie over prestaties en het ontwerp of de aanpassing van programma’s moet worden verbeterd; 77. is van mening dat betere opleiding en capaciteitsopbouw in alle betrokken regio’s en autoriteiten, met name op nationaal niveau, de uitvoering van de RRF hadden kunnen bespoedigen en de uitvoerende autoriteiten in staat hadden gesteld zich beter aan te passen aan het op prestaties gebaseerde karakter van de RRF; is van mening dat de Commissie de lidstaten meer had kunnen bijstaan in de planningsfase en eerder had kunnen zorgen voor begeleiding bij de uitvoering, met name met het oog op de versterking van hun audit- en controlesystemen en de grensoverschrijdende dimensie van de RRF; 78. benadrukt het belang van het beperken van het risico op dubbele financiering; stelt voor een geïntegreerd en interoperabel IT- en dataminingsysteem uit te rollen en duidelijke normen voor datasets te ontwikkelen die in alle lidstaten moeten worden toegepast met het oog op een uitgebreide en geautomatiseerde tracering van de uitgaven; dringt aan op betere coördinatiemechanismen die duidelijke verantwoordelijkheden vastleggen voor de instanties die betrokken zijn bij de uitvoering van de verschillende EU- en nationale programma’s, waarbij onnodige bureaucratische complexiteit wordt vermeden en een efficiënte toewijzing van middelen wordt gewaarborgd; moedigt de integratie van geavanceerde gegevensanalyse en AI-instrumenten aan om de prestaties beter te kunnen volgen, evalueren en rapporteren, zodat de handmatige werklast wordt verlicht en de rapportageprocessen worden gestroomlijnd; onderstreept dat dergelijke vooruitgang alleen mogelijk is als er ook operationele steun is om overheden te digitaliseren; 79. dringt er bij de Commissie en de lidstaten met klem op aan ervoor te zorgen dat alle vormen van EU-financiering die niet gekoppeld is aan de kosten of op prestaties gebaseerde financiering in overeenstemming zijn met de EU- en nationale regels, zodat uiteindelijk de financiële belangen van de EU worden beschermd; herhaalt dat de Commissie en de lidstaten verantwoordelijk en verantwoording verschuldigd zijn voor het waarborgen van de wettigheid en regelmatigheid van de EU-financiering en voor de naleving van de beginselen van goed financieel beheer; 80. is van mening dat de rol van het Parlement bij de monitoring van de RRF verder moet worden versterkt; 81. dringt erop aan toekomstige op prestaties gebaseerde instrumenten te voorzien van één enkel controlespoor om de begrotingsbijdragen aan de gefinancierde projecten te kunnen traceren; onderstreept de noodzaak van controle op projectniveau om reputatierisico’s in de ogen van het grote publiek te beperken en om het terugvorderen van middelen te vergemakkelijken indien maatregelen worden teruggedraaid; benadrukt de noodzaak om administratieve knelpunten en lasten te verminderen; 82. dringt erop aan dat eventuele toekomstige op prestaties gebaseerde programma’s de mijlpalen en streefdoelen duidelijker koppelen aan de daadwerkelijk uitgevoerde projecten; dringt erop aan dat er minder tijd zit tussen het bereiken van mijlpalen en de uitvoering van projecten; 83. verzoekt nogmaals om een open platform dat gegevens bevat over alle projecten, eindontvangers en de regionale verdeling van de financiering, waardoor controle en democratisch toezicht worden vergemakkelijkt; 84. wijst erop dat bij eventuele toekomstige besluiten over EU-leningen de eenheid van de begroting en de rol van het Parlement als tak van de begrotingsautoriteit moeten worden geëerbiedigd; benadrukt de risico’s van kostenoverschrijdingen voor de terugbetaling van schulden, onder meer als gevolg van schommelende rentetarieven; acht het van belang om er vanaf het begin voor te zorgen dat voldoende middelen beschikbaar zijn om deze kosten te dekken zonder dat dit ten koste gaat van andere programma’s of politieke prioriteiten; 85. verzoekt de Commissie en de lidstaten instrumenten en hulpmiddelen zoals de RFF nauwgezet te beoordelen en daarvan te leren, teneinde de efficiëntie en de impact van EU-financiering, -investeringen en -hervormingen te maximaliseren, beleidsdoelstellingen te stroomlijnen, de samenwerking tussen de instellingen en belanghebbenden op nationaal en Europees niveau te verbeteren en de nationale betrokkenheid te vergroten; 86. neemt kennis van het voornemen van de Commissie om bij het opstellen van haar voorstellen voor de EU-financieringsprogramma’s voor de periode na 2027, die later dit jaar worden verwacht, rekening te houden met de ervaringen met het RRF; erkent dat de onafhankelijke ex-postevaluatie te laat zal komen om te worden meegenomen in het proces voorafgaand aan de volgende programmeringsperiode, maar verwacht van de Commissie en de medewetgevers dat zij terdege rekening houden met de lering die is getrokken uit de RRF en met de aanbevelingen van relevante belanghebbenden, met name lokale en regionale overheden, maatschappelijke organisaties en de sociale partners; is van mening dat, nu de EU plannen maakt voor toekomstige economische veerkracht, ook particuliere investeringen verder moeten worden gemobiliseerd, de kapitaalmarkten moeten worden versterkt en ervoor moet worden gezorgd dat de overheidsuitgaven budgettair verantwoord en strategisch gericht blijven, teneinde de veerkracht en soevereiniteit van de EU te vergroten in een steeds conflictueuzere geopolitieke context; o o o 87. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad, de Commissie en de regeringen en parlementen van de lidstaten. Het Europees Parlement, – gezien het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU), en met name artikel 2, artikel 3, lid 1, artikel 3, lid 3, tweede alinea, artikel 4, lid 3, en de artikelen 5, 6, 7, 11, 19 en 49, – gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU), en met name de artikelen die betrekking hebben op de eerbiediging, bescherming en bevordering van democratie, de rechtsstaat en grondrechten in de Unie, waaronder de artikelen 70, 258, 259, 260, 263, 265 en 267, – gezien het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (hierna “het Handvest”), – gezien de rechtspraak van het Hof van Justitie van de Europese Unie (HvJ‑EU), – gezien de mededeling van de Commissie van 24 juli 2024 getiteld “Verslag over de rechtsstaat 2024 – Situatie op het gebied van de rechtsstaat in de Europese Unie” ( COM(2024)0800 ) en de bijlage daarbij met aanbevelingen voor de lidstaten, – gezien de mededeling van de Commissie van 30 oktober 2024 inzake het uitbreidingsbeleid van de EU voor 2024 ( COM(2024)0690 ) en de bijbehorende werkdocumenten (het uitbreidingspakket), – gezien Verordening (EU, Euratom) 2020/2092 van het Europees Parlement en de Raad van 16 december 2020 betreffende een algemeen conditionaliteitsregime ter bescherming van de Uniebegroting (1) (hierna “de verordening inzake conditionaliteit met betrekking tot de rechtsstaat”), – gezien Verordening (EU) 2021/1060 van het Europees Parlement en de Raad van 24 juni 2021 houdende gemeenschappelijke bepalingen inzake het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds Plus, het Cohesiefonds, het Fonds voor een rechtvaardige transitie en het Europees Fonds voor maritieme zaken, visserij en aquacultuur en de financiële regels voor die fondsen en voor het Fonds voor asiel, migratie en integratie, het Fonds voor interne veiligheid en het Instrument voor financiële steun voor grensbeheer en visumbeleid (2) (hierna “de verordening gemeenschappelijke bepalingen”), – gezien Verordening (EU, Euratom) 2024/2509 van het Europees Parlement en de Raad van 23 september 2024 tot vaststelling van de financiële regels van toepassing op de algemene begroting van de Unie (3) (hierna “het Financieel Reglement”), en met name artikel 6, lid 3, – gezien Verordening (EU) 2021/692 van het Europees Parlement en de Raad van 28 april 2021 tot vaststelling van het programma “Burgers, gelijkheid, rechten en waarden” en tot intrekking van Verordening (EU) nr. 1381/2013 van het Europees Parlement en de Raad en Verordening (EU) nr. 390/2014 van de Raad (4) , – gezien de Universele Verklaring van de rechten van de mens, – gezien de instrumenten van de VN inzake de bescherming van de mensenrechten en de fundamentele vrijheden, waaronder de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten (ICCPR), het Internationaal Verdrag inzake de uitbanning van alle vormen van rassendiscriminatie (ICERD), het Verdrag inzake de uitbanning van alle vormen van discriminatie van vrouwen (CEDAW), en het Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap (CRDP), de Verklaring over de rechten van personen behorende tot nationale, etnische, godsdienstige of taalkundige minderheden, de aanbevelingen van het VN-Forum voor minderheidsvraagstukken, en de aanbevelingen en verslagen in het kader van de universele periodieke doorlichting van de VN, evenals de rechtspraak van de verdragsorganen van de VN en de speciale procedures van de Mensenrechtenraad, – gezien het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens, het Europees Sociaal Handvest, de rechtspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) en het Europees Comité voor sociale rechten, en de verdragen, aanbevelingen, resoluties, adviezen en verslagen van de Parlementaire Vergadering, het Comité van Ministers, de Commissaris voor de Mensenrechten, de Europese Commissie tegen Racisme en Onverdraagzaamheid, de Stuurgroep bestrijding van discriminatie, diversiteit en inclusie, de Commissie van Venetië en andere organen van de Raad van Europa, – gezien het Verdrag van de Raad van Europa inzake het voorkomen en bestrijden van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld, – gezien het Europees Handvest voor regionale talen of talen van minderheden en het Kaderverdrag inzake de bescherming van nationale minderheden van de Raad van Europa, – gezien het memorandum van overeenstemming tussen de Raad van Europa en de Europese Unie van 23 mei 2007 en de conclusies van de Raad van 17 december 2024 over de prioriteiten van de EU voor samenwerking met de Raad van Europa in de periode 2025‑2026, – gezien het met redenen omklede voorstel van de Commissie van 20 december 2017 voor een besluit van de Raad betreffende de constatering van een duidelijk gevaar voor een ernstige schending, door de Republiek Polen, van de rechtsstaat, ingediend op grond van artikel 7, lid 1, VEU ( COM(2017)0835 ), – gezien zijn resolutie van 25 oktober 2016 met aanbevelingen aan de Commissie betreffende de instelling van een EU-mechanisme voor democratie, de rechtsstaat en grondrechten (5) , – gezien zijn resolutie van 7 februari 2018 over de bescherming en non-discriminatie ten aanzien van minderheden in de EU-lidstaten (6) , – gezien zijn resolutie van 1 maart 2018 over het besluit van de Commissie om de procedure van artikel 7, lid 1, VEU in te leiden ten aanzien van de situatie in Polen (7) , – gezien zijn resolutie van 19 april 2018 over de noodzaak van invoering van een Europees waardeninstrument ter ondersteuning van maatschappelijke organisaties die in de Europese Unie op lokaal en nationaal niveau de fundamentele waarden uitdragen (8) , – gezien zijn resolutie van 12 september 2018 over een voorstel houdende een verzoek aan de Raad om overeenkomstig artikel 7, lid 1, van het Verdrag betreffende de Europese Unie te constateren dat er een duidelijk gevaar bestaat voor een ernstige schending door Hongarije van de waarden waarop de Unie berust (9) , – gezien zijn resolutie van 13 november 2018 over minimumnormen voor minderheden in de EU (10) , – gezien zijn resolutie van 14 november 2018 over de noodzaak van een omvattend EU-Mechanisme voor de bescherming van democratie, de rechtsstaat en de grondrechten (11) , – gezien zijn resolutie van 7 oktober 2020 over de instelling van een EU-mechanisme voor democratie, de rechtsstaat en grondrechten (12) , – gezien zijn resolutie van 13 november 2020 over de impact van de COVID‑19-maatregelen op de democratie, de rechtsstaat en de grondrechten (13) , – gezien zijn resolutie van 17 december 2020 over het Europees burgerinitiatief “Minority SafePack – één miljoen handtekeningen voor verscheidenheid in Europa” (14) , – gezien zijn resolutie van 10 juni 2021 over de situatie van de rechtsstaat in de Europese Unie en de toepassing van Verordening (EU, Euratom) 2020/2092 inzake conditionaliteit (15) , – gezien zijn resolutie van 24 juni 2021 over het verslag over de rechtsstaat 2020 van de Commissie (16) , – gezien zijn resolutie van 8 juli 2021 over de opstelling van richtsnoeren voor de toepassing van het algemeen conditionaliteitsregime ter bescherming van de Uniebegroting (17) , – gezien zijn resolutie van 16 september 2021 met aanbevelingen aan de Commissie betreffende het aanmerken van gendergerelateerd geweld als een nieuwe vorm van criminaliteit als bedoeld in artikel 83, lid 1, VWEU (18) , – gezien zijn resolutie van 11 november 2021 over versterking van de democratie en de vrijheid en pluriformiteit van de media in de EU: oneigenlijk gebruik van civielrechtelijke en strafrechtelijke procedures om journalisten, ngo’s en het maatschappelijk middenveld het zwijgen op te leggen (19) , – gezien zijn resolutie van 15 december 2021 over de evaluatie van de preventiemaatregelen ter voorkoming van corruptie, onregelmatige uitgaven en het misbruik van EU- en nationale middelen bij noodfondsen en op crisisgerelateerde uitgaventerreinen (20) , – gezien zijn resolutie van 8 maart 2022 over de steeds beperktere ruimte voor het maatschappelijk middenveld in Europa (21) , – gezien zijn resolutie van 10 maart 2022 over de rechtsstaat en de gevolgen van het arrest van het HvJ‑EU (22) , – gezien zijn resolutie van 19 mei 2022 over het verslag van de Commissie over de rechtsstaat 2021 (23) , – gezien zijn resolutie van 9 juni 2022 over de rechtsstaat en de potentiële goedkeuring van het Poolse nationaal herstel- en veerkrachtplan (24) , – gezien zijn resolutie van 15 september 2022 over de situatie van de grondrechten in de Europese Unie in 2020 en 2021 (25) , – gezien zijn resolutie van 15 september 2022 over het voorstel voor een besluit van de Raad houdende de constatering, overeenkomstig artikel 7, lid 1, van het Verdrag betreffende de Europese Unie, dat er een duidelijk gevaar bestaat voor een ernstige schending door Hongarije van de waarden waarop de Unie berust (26) , – gezien zijn resolutie van 20 oktober 2022 over de rechtsstaat in Malta, vijf jaar na de moord op Daphne Caruana Galizia (27) , – gezien zijn resolutie van 20 oktober 2022 over de toename van haatmisdrijven ten aanzien van lhbtiq+-personen in heel Europa in het licht van de recente homofobe moord in Slowakije (28) , – gezien zijn resolutie van 10 november 2022 over raciale gerechtigheid, non-discriminatie en antiracisme in de EU (29) , – gezien zijn resolutie van 24 november 2022 over de beoordeling van de inachtneming door Hongarije van de rechtsstatelijke voorwaarden in het kader van de verordening inzake conditionaliteit met betrekking tot de rechtsstaat, en de stand van zaken met betrekking tot het Hongaarse herstel- en veerkrachtplan (30) , – gezien zijn resolutie van 30 maart 2023 over het verslag over de rechtsstaat 2022 – Situatie op het gebied van de rechtsstaat in de Europese Unie (31) , – gezien zijn resolutie van 18 april 2023 over de institutionele betrekkingen tussen de EU en de Raad van Europa (32) , – gezien zijn resolutie van 28 februari 2024 over het verslag over het verslag van de Commissie over de rechtsstaat 2023 (33) , – gezien zijn resolutie van 29 februari 2024 over verdieping van de EU-integratie met het oog op toekomstige uitbreidingen (34) , – gezien zijn resolutie van 1 juni 2023 over de inbreuken op de rechtsstaat en de grondrechten in Hongarije en de bevroren EU-gelden (35) , – gezien het verslag van zijn Enquêtecommissie om het gebruik van Pegasus en soortgelijke spyware voor surveillance te onderzoeken (PEGA) en zijn aanbeveling van 15 juni 2023 aan de Raad en de Commissie naar aanleiding van het onderzoek naar vermeende inbreuken op en gevallen van wanbeheer bij het toepassen van het Unierecht met betrekking tot het gebruik van Pegasus en soortgelijke spyware voor surveillance (36) , – gezien zijn resolutie van 11 juli 2023 over de kieswet, de onderzoekscommissie en de rechtsstaat in Polen (37) , – gezien zijn resolutie van 19 oktober 2023 over de rechtsstaat in Malta: zes jaar na de moord op Daphne Caruana Galizia, en de noodzaak om journalisten te beschermen (38) , – gezien de mededeling van de Commissie van 6 december 2023 getiteld “Geen plaats voor haat: een verenigd Europa tegen haat” (JOIN(2023)0051), – gezien zijn resolutie van 18 januari 2024 over de situatie van de grondrechten in de Europese Unie – jaarverslag 2022 en 2023 (39) , – gezien zijn resolutie van 18 januari 2024 over uitbreiding van de lijst van EU-misdrijven tot haatzaaiende uitlatingen en haatmisdrijven (40) , – gezien zijn resolutie van 24 april 2024 over de lopende hoorzittingen in het kader van artikel 7, lid 1, VEU over Hongarije om de rechtstaat te versterken en de budgettaire gevolgen daarvan, (41) – gezien de afronding van de procedure van artikel 7 VEU met betrekking tot Polen, zoals aangekondigd door de Commissie op 29 mei 2024, naar aanleiding van de stappen die Polen heeft ondernomen om de naleving van de EU-normen inzake de rechtsstaat te herstellen, – gezien resolutie 2262 (2019) van 24 januari 2019 de Parlementaire Vergadering van de Raad van Europa over de bevordering van de rechten van personen die tot nationale minderheden behoren, – gezien de aanbevelingen en verslagen van het Bureau voor Democratische Instellingen en Mensenrechten, de Hoge Commissaris inzake de nationale minderheden, de vertegenwoordiger voor mediavrijheid en andere organen van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE), gezien de samenwerking tussen de EU en de OVSE inzake democratisering, institutionele opbouw en mensenrechten, en gezien het jaarlijkse verslag van de OVSE over haatmisdrijven, waarin deelnemende staten hebben toegezegd wetgeving te zullen aannemen die erin voorziet dat de ernst van het haatmisdrijf wordt meegewogen in de strafmaat, maatregelen te nemen tegen onderrapportage, en hun activiteiten op het gebied van capaciteitsopbouw op gang te brengen of verder te ontwikkelen ten aanzien van rechtshandhavingsinstanties, het openbaar ministerie en gerechtelijke diensten om haatmisdrijven te voorkomen, te onderzoeken en te vervolgen, – gezien de speciale verslagen van de Europese Rekenkamer van 17 december 2024 over de handhaving van EU-wetgeving (28/2024), van 22 februari 2024 over de rechtsstaat in de EU (03/2024) en van 10 januari 2022 over EU-steun voor de rechtsstaat in de Westelijke Balkan (01/2022), en gezien haar analyse van 28 februari 2024 over de verslaglegging door de Commissie over de rechtsstaat (02/2024), en de daarin vervatte aanbevelingen, – gezien de politieke richtsnoeren voor de volgende Europese Commissie 2024‑2029, die op 18 juli 2024 aan het Parlement zijn gepresenteerd door Ursula von der Leyen in haar hoedanigheid van kandidaat voor het ambt van voorzitter van de Commissie, – gezien de Eurobarometer-enquêtes 2024 over corruptie, waaruit blijkt dat corruptie de EU-burgers en bedrijven in de EU nog altijd ernstige zorgen baart, – gezien de feedbackverslagen, missieverslagen, schriftelijke vragen en antwoorden van zijn Groep voor toezicht op de democratie, de rechtsstaat en de grondrechten (DRFMG) (42) , – gezien artikel 55 van zijn Reglement, – gezien het advies van de Commissie buitenlandse zaken, – gezien het advies van de Commissie juridische zaken, – gezien het verslag van de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken ( A10‑0100/2025 ), A. overwegende dat de Unie gestoeld is op de gemeenschappelijke waarden eerbied voor de menselijke waardigheid, vrijheid, democratie, gelijkheid, de rechtsstaat en eerbiediging van de mensenrechten, waaronder de rechten van personen die tot minderheden behoren, zoals bedoeld in artikel 2 VEU, en dat de lidstaten van de EU deze waarden gemeen hebben die tevens voorkomen in het Handvest en opgenomen zijn in internationale mensenrechtenverdragen; overwegende dat het Handvest deel uitmaakt van het primaire EU-recht; overwegende dat democratie, de rechtsstaat en grondrechten waarden zijn die elkaar versterken en die, als ze ondermijnd worden, een systemische bedreiging vormen voor de rechten en vrijheden van alle mensen in de EU; B. overwegende dat uit artikel 49 VEU, op grond waarvan alle Europese landen zich kandidaat kunnen stellen om lid te worden van de Europese Unie, blijkt dat de Unie bestaat uit landen die de in artikel 2 VEU genoemde gemeenschappelijke waarden vrijelijk en vrijwillig hebben onderschreven, deze waarden eerbiedigen en zich ertoe verbinden ze te bevorderen; overwegende dat het EU-recht dan ook gebaseerd is op de fundamentele premisse dat elke lidstaat die waarden met alle andere lidstaten deelt, en dat elke lidstaat onderkent dat de andere lidstaten die waarden met hem delen; overwegende dat deze premisse impliceert en rechtvaardigt dat de lidstaten er onderling op vertrouwen dat de andere lidstaten deze waarden erkennen en het Unierecht, dat deze waarden ten uitvoer brengt, dus in acht nemen (43) , (44) ; overwegende dat de lidstaten erop toe moeten zien dat elke achteruitgang in de bescherming van de in artikel 2 VEU verankerde waarden wordt voorkomen; C. overwegende dat maatschappelijke organisaties, de rechtsgemeenschap, verenigingen, onafhankelijke media en basisbewegingen een hoeksteen van de rechtsstaat blijven door transparantie, verantwoordingsplicht en burgerparticipatie in democratische processen te bevorderen; overwegende dat deze actoren een belangrijke rol hebben gespeeld bij het waarborgen van de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht, de vrijheid van meningsuiting en andere constitutionele waarden, waarbij ze vaak te maken krijgen met toenemende politieke en juridische beperkingen; D. overwegende dat volgens het beginsel van loyale samenwerking van artikel 4, lid 3, VEU, de Unie en de lidstaten elkaar moeten respecteren en steunen bij de vervulling van de verplichtingen die uit de Verdragen voortvloeien, en alle lidstaten alle algemene en bijzondere maatregelen moeten treffen die passend zijn om de nakoming van de uit de Verdragen of uit de handelingen van de instellingen van de Unie voortvloeiende verplichtingen te waarborgen; overwegende dat de lidstaten zich moeten onthouden van maatregelen die de verwezenlijking van de doelstellingen van de Unie in gevaar kunnen brengen; E. overwegende dat uit een recente Eurobarometer-enquête blijkt dat 74 % van de respondenten van mening was dat de EU een belangrijke rol speelt bij het handhaven van de rechtsstaat, en dat 89 % het belangrijk achtte dat alle lidstaten de kernwaarden van de EU naleven; overwegende dat het versterken van het vertrouwen van de burgers in de rechtsstaat en de veerkracht van democratieën op EU-niveau gezien de huidige wereldwijde economische en politieke context een cruciale factor is; F. overwegende dat de procedure voor toetreding tot de EU altijd gebaseerd moet zijn op verdienste, waarbij voor elke aanvrager wordt beoordeeld of hij voldoet aan de criteria van Kopenhagen, met name wat het waarborgen van de volledige eerbiediging van de mensenrechten, democratie en rechtsstaat betreft, om ervoor te zorgen dat de uitbreiding van de EU de Unie en haar interne markt versterkt, en niet verzwakt; overwegende dat de fundamentele rol van het instrument voor pretoetredingssteun als EU-instrument bestaat in de ondersteuning van de rechtsstaat, democratie en mensenrechten in de kandidaat-lidstaten en potentiële kandidaat-lidstaten, met inbegrip van versterking van democratische instellingen en maatschappelijke organisaties, vooruitgang op het gebied van goed bestuur en corruptiebestrijding, bevordering en bescherming van non-discriminatie en gendergelijkheid en versterking van de capaciteiten voor preventie en oplossing van conflicten; Onafhankelijkheid van de rechterlijke macht 1. benadrukt dat een eerlijk en toegankelijk rechtsstelsel een basisbeginsel van de rechtsstaat is, en dat een dergelijk rechtsstelsel niet kan functioneren zonder een onafhankelijke rechterlijke macht; herhaalt dat toegang tot de rechter van essentieel belang is voor burgers om hun rechten uit te kunnen oefenen, discriminatie aan de kaak te stellen, en besluitvormers ter verantwoording te roepen; 2. herinnert eraan dat robuuste nationale rechtsstelsels in de lidstaten, kandidaat-lidstaten en potentiële kandidaat-lidstaten onontbeerlijk zijn, aangezien de Commissie voor de handhaving van het EU-recht afhankelijk is van nationale gerechtelijke autoriteiten, en dat deze van fundamenteel belang zijn voor justitiële samenwerking in de hele EU en voor het bevorderen van wederzijds vertrouwen; stelt met bezorgdheid vast dat sommige rechtsstelsels weliswaar op papier solide lijken, maar dat dit niet altijd strookt met de realiteit; 3. beklemtoont dat rechters onpartijdig moeten zijn; herinnert eraan dat de benoeming en bevordering van rechters uitsluitend moet worden bepaald door hun kwalificaties en niet mag worden beïnvloed door politieke of persoonlijke overwegingen, aangezien rechters een essentiële rol spelen bij de waarborging van de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht; herinnert eraan dat de criteria voor voordrachten en benoemingen met betrekking tot hoge posities binnen de rechterlijke macht volkomen transparant moeten zijn; 4. onderstreept de belangrijke rol die de nationale raden voor de rechtspraak spelen bij het bewaren van de rechterlijke onafhankelijkheid; acht het noodzakelijk dat de hervormingen die momenteel in verschillende lidstaten worden doorgevoerd, worden geëvalueerd en spoort aan tot aanpassing van de samenstelling en werking van deze organen aan de normen die door de Commissie en de Raad van Europa zijn vastgesteld en door het HvJ‑EU zijn bekrachtigd; dringt erop aan dat de Commissie in haar toekomstige verslagen over de rechtsstaat bijzondere aandacht besteedt aan de rol, de structuur en de werking van nationale raden voor de rechtspraak in de lidstaten als onderdeel van haar beoordeling van de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht; 5. wijst erop dat het openbaar ministerie van cruciaal belang is voor de lidstaten om misdaad en corruptie te kunnen bestrijden; betreurt elke overheids- of politieke inmenging in corruptieonderzoek en wijst erop dat niemand boven de wet staat; laakt het misbruik van het rechtsstelsel voor politieke doeleinden, alsook de vervolging van politieke tegenstanders en de inmenging in corruptieonderzoek; benadrukt dat zowel politiek ingegeven vervolging als amnestiewetten en gratieprocedures op grond van politieke belangen het vertrouwen van het publiek in grondwettelijke beginselen en EU-normen ondergraven; benadrukt hoe belangrijk het is de autonomie en onafhankelijkheid van het openbaar ministerie te waarborgen om politieke inmenging in zijn werkzaamheden te voorkomen; vestigt de aandacht op de rol van transparante benoemingsprocedures voor aanklagers als belangrijke factor om het vertrouwen van het publiek in het strafrecht te behouden; uit zijn bezorgdheid over de herhaalde aanvallen op rechters en aanklagers die onderzoeken met betrekking tot prominente politici uitvoeren in verband met gevallen van corruptie en machtsmisbruik gericht tegen politieke tegenstanders; 6. dringt erop aan dat tuchtprocedures voor rechters en openbaar aanklagers worden afgehandeld door onafhankelijke organen die vrij zijn van politieke invloed en dat het systeem van tuchtprocedures waar nodig wordt hervormd om te voorkomen dat politieke autoriteiten deze procedures gebruiken om de rechterlijke macht in bedwang te houden; 7. verzoekt de Commissie voortdurend toezicht te houden en ervoor te zorgen dat rechters en aanklagers onafhankelijk blijven van de autoriteiten die verantwoordelijk zijn voor hun (her)benoeming; verzoekt de Commissie proactief toezicht te houden op en snel te reageren op risico’s van achteruitgang van de rechtsstaat op het gebied van de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht en toegang tot de rechter, overeenkomstig het non-regressiebeginsel, zoals verduidelijkt in recente rechtspraak van het HvJ‑EU; 8. stelt vast dat de Commissie heeft geconstateerd dat er sprake is van structurele uitdagingen met betrekking tot de verbetering van de doeltreffendheid, toegankelijkheid en kwaliteit van de rechterlijke macht in een aantal lidstaten (45) , kandidaat-lidstaten en potentiële kandidaat-lidstaten; stelt vast dat de Commissie heeft geconstateerd dat verschillende lidstaten extra middelen hebben toegewezen aan de versterking van de veerkracht van rechtsstelsels om te zorgen voor de tijdige afwikkeling van zaken en om achterstanden weg te werken, maar dat de beloningsniveaus in andere lidstaten nog altijd een uitdaging vormen en dat dit vaak leidt tot tekorten en vacatures; merkt op dat onderfinanciering en te weinig personeel de toegankelijkheid en doeltreffendheid van rechtsstelsels kunnen ondermijnen, waardoor het vertrouwen in de rechtsstaat wordt ondergraven; benadrukt dat een passende bezoldiging van essentieel belang is voor het aantrekken en behouden van gekwalificeerd gerechtelijk personeel; is er stellig van overtuigd dat opleiding een essentieel element is waarmee de onafhankelijkheid van rechters en de kwaliteit en efficiëntie van het rechtsstelsel wordt gewaarborgd; stelt dat het voor de toestand van de rechtsstaat en met het oog op een eerlijk proces belangrijk is dat gerechtelijke procedures binnen een redelijk tijdsbestek worden gevoerd; merkt in dit verband op dat het scorebord voor justitie wijst op aanzienlijke verschillen binnen de juridische ruimte van de EU; 9. spoort de lidstaten ertoe te voorzien in opleidingsmogelijkheden voor rechters; is er stellig van overtuigd dat deze opleiding multidisciplinair moet zijn en dat daarbij bijzondere aandacht moet worden besteed aan gendergelijkheid; herhaalt dat toereikende hulpbronnen, met inbegrip van financiering, infrastructuur en gekwalificeerd personeel, van cruciaal belang zijn voor de efficiëntie en toegankelijkheid van het rechtsstelsel; erkent de rol van gerechtelijk personeel, met inbegrip van notarissen, in tal van lidstaten; verzoekt de lidstaten corruptiezaken binnen een redelijke termijn op te volgen om het gevoel van straffeloosheid onder hun burgers niet aan te wakkeren; verzoekt de lidstaten gebruik te maken van de kansen die de digitalisering biedt om procedures en processen te vereenvoudigen, de efficiëntie en toegankelijkheid te verbeteren, tijd te besparen en opslagkosten terug te dringen; 10. benadrukt het belang van onafhankelijke rechtsstelsels en toegang tot gratis rechtsbijstand voor het waarborgen van gelijke toegang tot de rechter; herhaalt dat toereikende hulpbronnen, met inbegrip van infrastructurele voorzieningen en personeel, van cruciaal belang zijn voor het verbeteren van de rechtsstelsels; beveelt de lidstaten aan concrete stappen te ondernemen om de toegang tot de rechter voor gemarginaliseerde en kwetsbare groepen te verbeteren, onder meer door middel van goed gefinancierde, verbeterde systemen voor rechtsbijstand en maatregelen om taalbarrières en digitale kloven aan te pakken; 11. herinnert eraan dat in het verslag van de Commissie over de rechtsstaat 2024 wordt gesteld dat er in Hongarije nog steeds ernstige bezorgdheid bestaat over de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht en de politieke invloed op het openbaar ministerie, met het risico op ongepaste inmenging in individuele zaken, en dat de vrijheid van meningsuiting van rechters onder druk blijft staan en er in de media nog altijd lastercampagnes tegen rechters worden gehouden; 12. is ingenomen met de centrale rol die het HvJ‑EU speelt bij de handhaving van de rechtsstaat in de hele EU; steunt verdere initiatieven om de middelen en de capaciteit van het HvJ‑EU te vergroten en zodoende verdere uitdagingen voor de rechtsstaat doeltreffend aan te kunnen pakken; herhaalt dat nationale rechterlijke instanties overeenkomstig artikel 19 VEU en artikel 267 VWEU niet mogen worden belemmerd om gebruik te maken van de mogelijkheid van een prejudiciële verwijzing naar het HvJ‑EU; roept de Commissie op om in het kader van haar jaarlijkse verslag over de rechtsstaat een systematische controle op dit gebied uit te voeren en inbreukprocedures op te starten wanneer nationale rechters in dit verband belemmeringen ondervinden; 13. betreurt dat het steeds vaker voorkomt dat lidstaten arresten van het HvJ‑EU en het EHRM selectief, met vertraging of zelfs helemaal niet uitvoeren, en vindt dat deze tijdig en effectief moeten worden uitgevoerd; benadrukt dat de lidstaten en de EU-instellingen de meest recente rechtspraak van het HvJ‑EU systematisch moeten integreren en uitvoeren om de beginselen van de rechtsstaat te eerbiedigen en de uniforme toepassing van het EU-recht te waarborgen; dringt aan op een snelle aanpassing van de nationale wetgeving en institutionele kaders om rechterlijke uitspraken op te volgen; 14. herhaalt zijn krachtige steun voor het Internationaal Gerechtshof en het Internationaal Strafhof (ICC) als essentiële, onafhankelijke en onpartijdige gerechtelijke instellingen in deze bijzonder moeilijke tijd voor de internationale justitie; herinnert eraan dat de uitspraken van het Internationaal Gerechtshof juridisch bindend zijn en volledig ten uitvoer moeten worden gelegd; verzoekt de Unie, de lidstaten en kandidaat-lidstaten en potentiële kandidaat-lidstaten het ICC te blijven steunen; 15. dringt er bij de Commissie op aan dat zij, als hoedster van de Verdragen, haar verantwoordelijkheid neemt voor de handhaving van de fundamentele waarden van de Unie, met inbegrip van de in artikel 2 VEU en in het primaire EU-recht verankerde waarden, en er niet alleen op vertrouwt dat burgers zelf naar de rechter gaan om de toepassing van het EU-recht te waarborgen; benadrukt dat de niet-uitvoering van binnenlandse en internationale uitspraken in strijd is met de rechtsstaat en ertoe kan leiden dat mensen geen verhaal kunnen halen en bij het publiek de indruk kan wekken dat uitspraken buiten beschouwing kunnen worden gelaten, waardoor het algemene vertrouwen in eerlijke rechtsbedeling wordt ondergraven; vestigt de aandacht op de fundamentele rol die het HvJ‑EU en het EHRM spelen bij het waarborgen van de eerbiediging van het recht en het garanderen van uniformiteit bij de toepassing ervan; stelt voor om duidelijke termijnen vast te stellen voor de tenuitvoerlegging van rechterlijke uitspraken, evenals een gedetailleerd controleplan voor de tenuitvoerlegging van hangende rechterlijke beslissingen; verzoekt de Commissie met klem indien nodig inbreukprocedures in te leiden, samen met moties voor tijdelijke maatregelen; verzoekt de lidstaten de hangende arresten van het HvJ‑EU en het EHRM onverwijld uit te voeren en stelt voor om een monitoringeenheid op te richten om toezicht te houden op de uitvoering van de uitspraken van het HvJ‑EU en het EHRM met betrekking tot democratie, de rechtsstaat en grondrechten in de lidstaten, en om de bevindingen van de monitoringeenheid volledig op te nemen in het jaarlijkse verslag over de rechtsstaat; beveelt de Commissie met name aan maatregelen te nemen als arresten van het HvJ‑EU overeenkomstig artikel 260, lid 2, VWEU niet ten uitvoer worden gelegd, en de verordening inzake conditionaliteit met betrekking tot de rechtsstaat toe te passen in gevallen van niet-naleving van arresten van het HvJ‑EU en het EHRM indien de vastgestelde schending gevolgen heeft of dreigt te hebben voor de begrotings- of de financiële belangen van de Unie; benadrukt dat systematische niet-naleving van het EU-recht tastbare financiële sancties met zich mee moet brengen om echt als afschrikmiddel te dienen; verzoekt de Commissie na te gaan of vertragingen in verband met of niet-naleving van dergelijke uitspraken een procedure op grond van artikel 258 VWEU rechtvaardigen wegens nalatigheid; verzoekt de Commissie systematisch gegevens te analyseren over de niet-naleving van landspecifieke standpunten van de verdragsorganen van de VN; 16. is ingenomen met de herziening van de richtlijn bescherming van slachtoffers (46) met het oog op het dichten van juridische leemten, om ervoor te zorgen dat slachtoffers toegang tot de rechter hebben en rechtsbijstand kunnen krijgen; verzoekt de Raad zo veel mogelijk rekening te houden met het mandaat van het Parlement, met inbegrip van bepalingen ter waarborging van het recht van slachtoffers om beroep in stellen tegen besluiten in strafprocedures inzake toegang tot rechtsmiddelen en een eerlijke schadevergoeding, en inzake alomvattende ondersteuningsdiensten, met name voor personen die zich in kwetsbare situaties bevinden; vestigt de aandacht op het belang van doeltreffende gegevensverzameling, betere toewijzing van middelen voor slachtofferhulp en bescherming van de privacy en persoonsgegevens van slachtoffers om secundaire victimisatie te voorkomen en ervoor te zorgen dat slachtoffers, onder wie ongedocumenteerde migranten en asielzoekers, veilig aangifte kunnen doen van misdrijven; verwacht dat de medewetgevers met oplossingen komen waarin de slachtoffers centraal staan; 17. erkent de essentiële rol van rechtshandhaving bij de handhaving van de rechtsstaat en de bescherming van de grondrechten; verzoekt de lidstaten te zorgen voor toereikende financiering, opleiding en middelen voor de politie en voor rechtshandhavingsinstanties; verzoekt de lidstaten in dit verband rekening te houden met de code voor politie-ethiek van de Raad van Europa; beklemtoont dat elk gebruik van geweld strikt noodzakelijk en evenredig moet zijn en onderworpen moet zijn aan duidelijke waarborgen; verzoekt de lidstaten richtsnoeren in te voeren voor transparante, onafhankelijke en consistente selecties, tests en proeven met betrekking tot wapens die door rechtshandhavers worden gebruikt, op basis van de normen, aanbevelingen en leidende beginselen van de VN; merkt op dat hierbij moet worden nagegaan of deze wapens verenigbaar zijn met de internationale mensenrechtenwetgeving en -normen alvorens zij worden geselecteerd en ingezet; verzoekt de lidstaten gedegen onderzoek te doen naar alle gevallen van buitensporig geweld en discriminatie door wethandhavingsinstanties; 18. verzoekt de Commissie de omstandigheden in gevangenissen, die een rechtsstaatskwestie vormen, op te nemen in toekomstige verslagen over de rechtsstaat, gezien de ernstige en toenemende bezorgdheid in heel Europa over overvolle gevangenissen, erbarmelijke omstandigheden en het alarmerende aantal zelfmoorden in gevangenissen; 19. verzoekt de Commissie bijzondere aandacht te besteden aan de analyse van procedurele bescherming met het oog op het in kaart brengen van sterke punten, lacunes, discrepanties en beste praktijken die zorgen voor transparantie, efficiëntie en een eerlijke behandeling, teneinde overal in de EU de bestuursrechtspraak te versterken, om op die manier de verantwoordingsplicht van overheidsinstanties te waarborgen; Kader voor corruptiebestrijding 20. beklemtoont dat de rechtsstaat vereist dat personen die een openbaar ambt bekleden, niet willekeurig handelen en hun macht niet misbruiken voor persoonlijk gewin; onderstreept dat regeringen wetten moeten aannemen in het belang van het grote publiek en niet in het belang van specifieke personen; 21. herhaalt dat corruptie een ernstige bedreiging vormt voor de democratie, de grondrechten en de rechtsstaat in zowel lidstaten en kandidaat-lidstaten als potentiële kandidaat-lidstaten; onderstreept dat corruptie het vertrouwen van burgers in overheidsinstellingen aantast; betreurt het feit dat uit de Eurobarometer-enquête 2024 over corruptie blijkt dat corruptie nog steeds een ernstig punt van zorg is voor burgers en bedrijven in de EU, waarbij 68 % van de Europeanen vindt dat corruptie in hun land wijdverbreid is, 65 % van mening is dat corruptie op hoog niveau onvoldoende wordt aangepakt en 41 % denkt dat het corruptieniveau is toegenomen; beschouwt dit als een oproep aan de EU om haar inspanningen ter bestrijding van corruptie op te voeren; 22. verzoekt de Commissie nogmaals de onderhandelingen over het lidmaatschap van de EU van de Groep van Staten tegen Corruptie (Greco) van de Raad van Europa onmiddellijk af te ronden; wijst er op dat dit lidmaatschap zorgt voor meer transparantie, verantwoordingsplicht en doeltreffendheid in het kader van het beheren van Europese fondsen, het wetgevingsproces en het werk van de EU-instellingen, en stelt voor in het jaarlijks verslag over de rechtstaat ook de EU-instellingen op te nemen; 23. herhaalt zijn oproep aan alle lidstaten om een gedragscode voor rechters vast te stellen naar aanleiding van de aanbevelingen van de Greco en daarbij rekening te houden met de codes die van toepassing zijn bij het EHRM en het HvJ-EU; verzoekt de lidstaten onafhankelijke mechanismen in het leven te roepen om vermeende schendingen van de gedragscode en andere wetten te onderzoeken, de openbaarmaking en transparantie bij belangenconflicten en door de rechterlijke macht ontvangen geschenken te verbeteren, en de kwestie van draaideurconstructies aan te pakken; 24. verzoekt de lidstaten, kandidaat-lidstaten en potentiële kandidaat-lidstaten, en de EU-instellingen voor meer transparantie en verantwoordingsplicht bij openbare instellingen te zorgen middels versterking van de rechtskaders voor de bestrijding van corruptie alsook de rechtskaders voor bevoegdheidsconflicten, en versterking van de meldprocedures, om ervoor te zorgen dat corruptiezaken doeltreffend worden onderzocht en vervolgd, met inbegrip van corruptiezaken op hoog niveau (onder meer zaken in verband met aanbestedingsprocedures en zaken met betrekking tot gebieden met een hoog risico zoals havens of landsgrenzen), versterking van toezichtsmechanismen en -organen en van de onafhankelijkheid en het juiste functioneren van bestaande agentschappen, een betere bescherming van klokkenluiders en verbeteringen ten aanzien van integriteitskaders en lobbyen voor wetgeving; betreurt dat er nog weinig relevante vooruitgang is geboekt en benadrukt dat definitieve veroordelingen en afschrikkende sancties noodzakelijk zijn om blijk te geven van een daadwerkelijke inzet voor de bestrijding van corruptie; verzoekt de lidstaten de transparantie en verantwoordingsplicht van lobby-activiteiten te waarborgen, waaronder middels de invoering of verbetering van een verplicht lobbyregister en mechanismen voor een “wetgevingsvoetafdruk” voor het traceren van de invloed van lobby-activiteiten op wetgevingsprocessen; 25. erkent de belangrijke rol van het Europees Openbaar Ministerie (EOM) bij het beschermen van de rechtsstaat en bij corruptiebestrijding binnen de EU; moedigt de Commissie aan nauwlettend toe te zien op het samenwerkingsniveau van de lidstaten met het EOM; staat achter de versterking van de bevoegdheden van het EOM op het vlak van monitoring en coördinatie met als doel dat het beter in staat zal zijn corruptie in de lidstaten te bestrijden; verzoekt de Commissie overeenkomstig artikel 86, lid 4, VWEU een uitbreiding van het mandaat van het EOM voor te stellen om te voorkomen dat beperkende maatregelen van de EU en maatregelen met betrekking tot grensoverschrijdende milieudelicten worden omzeild, en de herziening van de EOM-verordening (47) en de Richtlijn betreffende de strafrechtelijke bestrijding van fraude die de financiële belangen van de Unie schaadt (48) te versnellen, teneinde de primaire bevoegdheid van het EOM te waarborgen en te verduidelijken met betrekking tot corruptiemisdrijven die de financiële belangen van de EU schaden of door EU-ambtenaren worden gepleegd; 26. verzoekt alle lidstaten die dit nog niet hebben gedaan met klem zich aan te sluiten bij het EOM om de strijd tegen corruptie doeltreffender te maken, met name in verband met de bescherming van EU-middelen; verzoekt alle kandidaat-lidstaten en potentiële kandidaat-lidstaten een kader vast te stellen voor doeltreffende samenwerking met het EOM; 27. roept Europese organen als Europol, Eurojust, de Europese Rekenkamer, het EOM en het Europees Bureau voor fraudebestrijding (OLAF) ertoe op beter samen te werken in de strijd tegen corruptie en fraude ten nadele van de financiën van de EU; 28. verzoekt de Commissie de transparantie en verantwoordingsplicht in al haar communicatie, bezoeken en vergaderingen te vergroten, met name met nationale actoren op hoog niveau; 29. is ingenomen met het voorstel van de Commissie voor een richtlijn ter bestrijding van corruptie, waarin de definitie van corruptiemisdrijven in de publieke en de particuliere sector en de bijbehorende sancties worden geharmoniseerd; is ingenomen met de preventieve maatregelen, onder meer betreffende onwettige politieke financiering en opleiding, in de richtlijn ter bestrijding van corruptie, zoals doeltreffende regels voor de openbaarmaking van en de omgang met belangenconflicten, open toegang tot informatie en doeltreffende regels voor de interactie tussen de particuliere en de publieke sector; verzoekt de lidstaten daarnaast doeltreffende regels in te voeren om draaideurconstructies aan te pakken, gedragscodes voor overheidsfunctionarissen vast te stellen, een publieke wetgevingsvoetafdruk vast te stellen en te zorgen voor transparantie bij de financiering van de kandidatuur van verkozen overheidsfunctionarissen en politieke partijen; waardeert het dat bijna alle lidstaten nu strategieën voor corruptiebestrijding hebben ingevoerd; betreurt tegelijkertijd dat de uitvoering en doeltreffendheid ervan uiteenlopen; verzoekt de lidstaten die dit nog niet hebben gedaan, robuuste en doeltreffende strategieën voor corruptiebestrijding te ontwikkelen en uit te voeren, waarbij ook het maatschappelijk middenveld wordt betrokken; wijst op het belang van de identificatie, kennisgeving, vertegenwoordiging en coördinatie van slachtoffers van corruptie; verzoekt de lidstaten slachtoffers van corruptie te beschermen en in staat te stellen hun standpunten en zorgen in passende stadia van de strafprocedure kenbaar te maken opdat deze in overweging worden genomen; verzoekt de lidstaten erop toe te zien dat slachtoffers van corruptie recht hebben op een passende en evenredige schadeloosstelling; 30. verzoekt alle instellingen, organen en instanties van de EU hun maatregelen tegen corruptie met betrekking tot de openbaarmaking van en de omgang met belangenconflicten, open toegang tot informatie, regels voor de interactie van instellingen, organen en instanties van de EU met de particuliere sector, draaideurconstructies en de gedragscode voor overheidsfunctionarissen te versterken; is van mening dat leden van het Europees Parlement tijdens hun ambtstermijn geen betaalde nevenactiviteiten mogen verrichten met organisaties of bedrijven met een winstoogmerk die de beleidsvorming van de EU proberen te beïnvloeden; 31. onderkent de cruciale rol die klokkenluiders spelen bij het aan het licht brengen van corruptie en het bevorderen van transparantie in zowel de publieke als de particuliere sector; benadrukt dat klokkenluiders moeten worden beschermd tegen represailles en intimidatie; dringt aan op verdere versterking van onafhankelijke en autonome autoriteiten voor de bescherming van klokkenluiders en op hun verdere integratie in bredere nationale kaders voor corruptiebestrijding, waarbij moet worden gezorgd voor een uniforme en robuuste aanpak van corruptiebestrijding in alle lidstaten; Eerbiediging van de vrijheid en de pluriformiteit van de media 32. verwelkomt initiatieven ter bevordering van vrije, onafhankelijke en pluralistische media en een veilige en stimulerende omgeving voor journalisten, zoals de Europese verordening mediavrijheid (EMFA) (49) en dringt erop aan deze snel uit te voeren; verzoekt de lidstaten en kandidaat-lidstaten en potentiële kandidaat-lidstaten voor meer transparantie te zorgen bij de toewijzing van online en offline reclameboodschappen van de overheid en gevolg te geven aan de suggesties in Aanbeveling (EU) 2021/1534 van de Commissie van 16 september 2021 over het waarborgen van de bescherming, veiligheid en weerbaarheid van journalisten en andere mediaprofessionals in de Europese Unie; verzoekt de Commissie de lidstaten de noodzakelijke ondersteuning te geven bij de omzetting van de EMFA in nationaal recht en de tenuitvoerlegging ervan te monitoren, met name in lidstaten die een slechte positie innemen in ranglijsten voor vrijheid; onderstreept dat de EMFA een cruciale mijlpaal is voor het waarborgen van de onafhankelijkheid, pluriformiteit en integriteit van het medialandschap in de hele Unie; 33. is zeer verontrust over het toenemende aantal aanvallen op journalisten en uitgevers, met een onevenredige impact op vrouwen; verzoekt de Commissie en de lidstaten en de kandidaat-lidstaten en potentiële kandidaat-lidstaten de veiligheid en bescherming van journalisten te waarborgen, met inbegrip van onderzoeksjournalisten en factcheckers die een bijzonder hoog risico lopen; benadrukt dat de meest voorkomende vormen van bedreiging verbale aanvallen, online-pesterijen, intimidatie via sociale media en e-mail, en juridische bedreigingen zijn, met inbegrip van gevallen die onder de anti-SLAPP-richtlijn (“strategische rechtszaken tegen publieke participatie”) (50) vallen, alsook gevallen van stalking en persoonlijke intimidatie; 34. verzoekt de lidstaten de anti-SLAPP-richtlijn en Aanbeveling (EU) 2022/758 van de Commissie van 27 april 2022 over de wijze waarop journalisten en mensenrechtenverdedigers die betrokken zijn bij publieke participatie kunnen worden beschermd tegen kennelijk ongegronde of onrechtmatige gerechtelijke procedures (51) volledig uit te voeren, en alomvattende nationale anti-SLAPP-maatregelen vast te stellen om journalisten te beschermen en ondersteuning te bieden aan degenen die aan dergelijke intimidatie en belediging blootgesteld worden en belemmerd worden in de uitoefening van hun beroep; beveelt de lidstaten aan om bij de omzetting van de richtlijn de toepassing ervan uit te breiden tot nationale zaken, aangezien de meeste SLAPP-zaken op nationaal niveau plaatsvinden; verzoekt de Commissie voorstellen in te dienen voor de aanpak van SLAPP-zaken die niet onder de huidige richtlijn vallen; 35. dringt aan op de invoering van specifieke verzwarende omstandigheden in het strafrecht voor strafbare feiten die tegen journalisten zijn gepleegd wanneer dergelijke daden zijn ingegeven door of verband houden met hun beroepsactiviteiten; 36. roept de lidstaten en de kandidaat-lidstaten en potentiële kandidaat-lidstaten met klem op de vrijheid en pluriformiteit van de media te beschermen en bevorderen, ervoor te zorgen dat de toekenning van publieke gelden op transparante wijze plaatsvindt, concentratie van media-eigendom te verhinderen, redactionele onafhankelijkheid te beschermen en desinformatie te bestrijden, in het bijzonder door middel van robuuste wetgeving, waaronder specifieke bepalingen inzake transparantie van media-eigendom, en door middel van onafhankelijke regelgevende instanties; onderstreept de belangrijke rol van publieke media; is ingenomen met initiatieven op nationaal niveau om een mediaregister op te zetten met openbare informatie over eigendom en reclame-uitgaven teneinde transparantie, onpartijdigheid en controleerbaarheid te waarborgen; verzoekt de lidstaten daarnaast te zorgen voor adequate, duurzame en voorspelbare financiering, alsook voor een stabiel budget, op basis van transparante en objectieve criteria voor publieke mediadiensten; beveelt aan een specifiek EU-fonds voor mediavrijheid op te richten ter ondersteuning van onafhankelijke journalistiek en lokale mediakanalen; 37. veroordeelt de verspreiding van haatzaaiende uitlatingen, ook in reguliere en sociale media, aangezien deze een ernstige bedreiging vormen voor de democratie en de rechtsstaat; dringt aan op een sterkere handhaving van de mediaregelgeving om haatzaaiende uitlatingen tegen te gaan en een divers en inclusief medialandschap te waarborgen, overeenkomstig zijn resolutie van 18 januari 2024 over de situatie van de grondrechten in de Europese Unie; onderstreept dat prominente publieke figuren en politici het goede voorbeeld moeten geven en moeten zorgen voor een respectvol debat; herinnert eraan dat de vrijheid van meningsuiting een fundamentele waarde van democratische samenlevingen is en niet mag worden beperkt waar dit niet gerechtvaardigd is; herinnert er voorts aan dat wetgeving inzake haatzaaiende uitlatingen en haatmisdrijven gebaseerd moet zijn op de beginselen van noodzakelijkheid en evenredigheid; onderstreept dat de vrijheid van meningsuiting moet worden uitgeoefend binnen het kader van de wet en in overeenstemming met artikel 11 van het Handvest, en niet mag worden uitgebuit als schild voor haatzaaiende uitlatingen en haatmisdrijven; 38. onderkent dat burgers signalen van uitholling van de democratie waarnemen die worden aangewakkerd door onjuiste informatie en desinformatie, en dat de verspreiding van onjuiste informatie via sociale media kan leiden tot de uitholling van eerbiediging van de rechtsstaat in het algemeen; roept digitale platforms op onmiddellijk actie te ondernemen door ervoor te zorgen dat hun eigen communitynormen en Europese wetgeving, waaronder de digitaledienstenverordening (52) en de mededingingsregels, worden nageleefd; verzoekt de Commissie deze naleving regelmatig te beoordelen en zo nodig maatregelen te nemen; beveelt de lidstaten, kandidaat-lidstaten en potentiële kandidaat-lidstaten aan alomvattende strategieën te ontwikkelen om desinformatie en buitenlandse inmenging in democratische processen te bestrijden en tegelijkertijd de vrijheid van meningsuiting en de pluriformiteit van de media te waarborgen; 39. spreekt zijn krachtige veroordeling uit van staatscontrole over en politieke inmenging in media-activiteiten; benadrukt dat regulerende instanties voor de media op passende wijze moeten worden beschermd door wettelijke waarborgen om hun onafhankelijkheid en vrijwaring van politieke druk te waarborgen, en dat zij voldoende begrotingsmiddelen tot hun beschikking moeten hebben; benadrukt het belang voor de democratie van onafhankelijke regulerende instanties voor de media; 40. spreekt zijn diepe bezorgdheid uit over het misbruik van spyware en het gebrek aan voldoende waarborgen tegen illegale surveillance van journalisten; verzoekt de Commissie uitvoering te geven aan de aanbevelingen van de Enquêtecommissie PEGA van het Parlement over het verbieden van politiek gemotiveerde surveillance; 41. dringt er bij de lidstaten op aan te waarborgen dat de omzetting van Richtlijn (EU) 2016/343 (53) betreffende het vermoeden van onschuld geen beperkingen inhoudt van het recht om verslag uit te brengen en het publiek te informeren over zaken van algemeen belang, met inbegrip van gerechtelijke onderzoeken, waarin de richtlijn niet voorziet; verzoekt de lidstaten bestaande nationale bepalingen die de journalistieke vrijheden kunnen inperken, te herzien en zo nodig te wijzigen; 42. verzoekt de lidstaten ervoor te zorgen dat de in het kader van de digitaledienstenverordening aangestelde nationale coördinatoren ten volle de bevoegdheid krijgen om hun rol te vervullen bij het faciliteren van informatie-uitwisseling en samenwerking op Europees niveau; Maatschappelijke organisaties 43. sluit zich bij de Commissie aan wanneer zij stelt dat maatschappelijke organisaties, waaronder belangengroepen voor de rechtsstaat en democratie, de bescherming van gemarginaliseerde groepen, milieubescherming en sociale rechtvaardigheid, alsook mensenrechtenverdedigers, essentieel zijn voor het machtsevenwicht en voor de bescherming van de fundamentele waarden en het recht van de Unie die een hoeksteen van de EU vormen; waardeert de steun van maatschappelijke organisaties en beroepsverenigingen die groepen zoals rechters, openbare aanklagers of journalisten vertegenwoordigen, voor de rechtsstaat; onderstreept met name het belang van lokale, vitale maatschappelijke organisaties in kandidaat-lidstaten en potentiële kandidaat-lidstaten, die een constructieve rol spelen in de toetredingsprocessen tot de EU; erkent hun rol als waakhond tegen schendingen van de rechtsstaat en hun bijdrage aan de bevordering en bescherming van democratische beginselen; wijst op de noodzaak van een veilig, ondersteunend en gunstig klimaat voor de uitoefening van hun werkzaamheden; 44. wijst in het bijzonder op de rol van het maatschappelijk middenveld en onafhankelijke toezichtsorganen bij het monitoren, controleren en ondersteunen van de uitvoering van de aanbevelingen in het verslag over de rechtsstaat 2024; vindt dat een kader voor een gestructureerde burgerdialoog tot stand moet worden gebracht om in de jaarlijkse rechtsstaatcyclus rekening te houden met de bijdragen van het maatschappelijk middenveld, overeenkomstig de aanbeveling van het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) (54) en van maatschappelijke netwerken (55) ; herhaalt het belang van brede raadpleging bij het opstellen van het verslag over de rechtsstaat; steunt het plan van de Commissie om een strategie op te stellen voor de ruimte voor en de bescherming van het maatschappelijk middenveld en mensenrechtenverdedigers; beveelt aan dat de EU-richtsnoeren over mensenrechtenverdedigers volledig ten uitvoer worden gelegd; verzoekt de Commissie zo veel mogelijk bezoeken ter plaatse in de lidstaten af te leggen in plaats van “virtuele” bezoeken, aangezien deze een vollediger en meer contextueel beeld van de lokale situatie kunnen opleveren; 45. maakt zich zorgen over het feit dat maatschappelijke organisaties en mensenrechtenverdedigers steeds vaker geconfronteerd worden met wettelijke beperkingen, een gebrek aan financiële middelen, en aanvallen, hetgeen de vrijheid van vereniging, de vrijheid van vergadering en de vrijheid van meningsuiting ondermijnt; stelt met bezorgdheid vast dat verschillende lidstaten en kandidaat-lidstaten en potentiële kandidaat-lidstaten onevenredige maatregelen hebben ingevoerd, waaronder het buitensporig gebruik van geweld en de detentie van demonstranten om mensen te beletten deel te nemen aan protesten in sommige lidstaten, alsook het preventief verbieden van openbare bijeenkomsten op grond van vage veiligheidsredenen; benadrukt dat dergelijke verboden in meerdere gevallen door de rechter ongedaan zijn gemaakt; veroordeelt ten stelligste het gebruik van wetten inzake “buitenlandse agenten”, waarmee kritische geluiden worden onderdrukt en maatschappelijke organisaties worden geïntimideerd en beperkt in hun werkzaamheden, hetgeen een beangstigend effect heeft op het maatschappelijk middenveld en mensenrechtenverdedigers; betreurt het feit dat beperkingen van de vrijheid van vergadering, meningsuiting en vereniging en het gebruik van buitensporig geweld vaak specifieke zaken of groepen onevenredig treffen (56) ; 46. benadrukt dat vreedzame vergadering, de vrijheid van vereniging en meningsuiting en de vrijheid van kunst en wetenschap door het internationaal recht beschermde grondrechten zijn, en van essentieel belang voor de democratie; veroordeelt dat deze rechten in toenemende mate onder druk staan, voor zover dit bewezen is, en stelt vast dat er een tendens bestaat tot inperking van deze rechten; veroordeelt in dit verband ook geweld tegen de politie; verzoekt de Commissie deze vrijheden in het jaarlijks verslag op te nemen; 47. uit zijn diepe bezorgdheid over de krimpende ruimte voor het maatschappelijk middenveld en de toenemende vervolging van maatschappelijke organisaties en mensenrechtenverdedigers in de EU, met name degenen die zich inzetten voor racismebestrijding, klimaatrechtvaardigheid, lhbtiq-rechten, vrouwenrechten en steun aan migranten; merkt op dat deze groepen worden geconfronteerd met een reeks bedreigingen, waaronder juridische en financiële beperkingen, opschorting van financiering, lastercampagnes, intimidatie en criminalisering; veroordeelt met name de toenemende onderdrukking van klimaatactivisme in verschillende lidstaten, waaronder het misbruik van wetgeving inzake terrorismebestrijding en georganiseerde misdaad en de behandeling van vreedzame klimaatactivisten als leden van “criminele organisaties”; verzoekt de lidstaten af te zien van onevenredige juridische stappen tegen die activisten; dringt er bij de Commissie op aan de situatie van deze organisaties systematisch te monitoren in haar verslagen over de rechtsstaat en specifieke EU-financiering voor maatschappelijke actoren die racisme bestrijden of op het vlak van andere grondrechten werkzaam zijn, uit te breiden; 48. verzoekt de Commissie dergelijke schendingen op te nemen in een specifieke pijler van de jaarlijkse verslagen over de rechtsstaat; verzoekt de Commissie de bescherming van maatschappelijke organisaties en mensenrechtenverdedigers te versterken door mechanismen voor vroegtijdige waarschuwing in te stellen, de transparantie van de financiering voor alle actoren binnen het toepassingsgebied van het transparantieregister van de EU te vergroten en de financiering van steun aan maatschappelijke organisaties uit te breiden zodat zij vrij en onafhankelijk kunnen opereren; 49. dringt er bij de lidstaten op aan een gunstig klimaat te scheppen voor maatschappelijke organisaties en mensenrechtenverdedigers, de anti-SLAPP-richtlijn aan te nemen en Aanbeveling (EU) 2022/758 van de Commissie om maatschappelijke organisaties te beschermen tegen juridische intimidatie ten uitvoer te leggen; dringt aan op een grotere onafhankelijkheid van de nationale toezichthoudende instanties, alsook voldoende middelen en waarborgen tegen politieke inmenging; moedigt aan dat maatschappelijke organisaties worden gesteund bij de ontwikkeling en verspreiding van voorlichtingsinitiatieven, om een groot bereik en brede toegankelijkheid te waarborgen; 50. is van oordeel dat de Commissie en de lidstaten zich moeten beijveren voor het verbeteren van de mechanismen voor de financiering van maatschappelijke organisaties en van initiatieven ter versterking van de rechterlijke macht en ter waarborging van zijn onafhankelijkheid, namelijk via het programma Burgers, gelijkheid, rechten en waarden en het programma Justitie; is ingenomen met het feit dat de Commissie van plan is een strategie voor de bescherming van het maatschappelijk middenveld op te stellen en herinnert er tegelijkertijd aan dat er bijzondere aandacht moet worden besteed aan mensenrechtenverdedigers; verzoekt de Commissie om in die strategie een mechanisme op te nemen voor snelle respons ter ondersteuning van bedreigde maatschappelijke organisaties en mensenrechtenverdedigers in de Unie, naar voorbeeld van het door de EU gefinancierde mechanisme ProtectDefenders.eu, dat momenteel uitsluitend gericht is op organisaties en personen buiten de EU; benadrukt dat met dit mechanisme middelen kunnen worden verstrekt voor belangenbehartiging, rechtsbijstand en bewustmakingscampagnes, waarbij ervoor wordt gezorgd dat de bedoelde organisaties kunnen opereren zonder onterechte beperkingen of intimidatie; dringt aan op de volledige en coherente toepassing van de EU-richtsnoeren ter bescherming van mensenrechtenverdedigers in de kandidaat-lidstaten en potentiële kandidaat-lidstaten; maakt zich echter zorgen over het feit dat maatschappelijke organisaties en mensenrechtenverdedigers in sommige lidstaten steeds vaker te maken hebben met problemen, met nieuwe wettelijke beperkingen, een gebrek aan financiële middelen of fysieke of verbale aanvallen, de betreurenswaardige aanvaarding van dergelijke praktijken en het effect daarvan op onder meer hun vrijheid van meningsuiting in de lidstaten (57) en de EU-instellingen; is van oordeel dat maatschappelijke organisaties en mensenrechtenverdedigers een essentiële ondersteunende rol spelen bij het toezicht op de naleving door de lidstaten van de in artikel 2 VEU vastgelegde waarden; Gelijkheid voor de wet en non-discriminatie 51. geeft nogmaals aan dat de rechtskaders van de lidstaten het beginsel van gelijkheid voor de wet moeten omvatten, en gelijkheid en het recht van personen om in gerechtelijke procedures niet gediscrimineerd te worden, moeten bevorderen; benadrukt dat de rechtsstaat en de grondrechten met elkaar verbonden zijn en dat schendingen van de rechtsstaat onmiddellijke gevolgen hebben voor de grondrechten en dat vrouwen, minderheden en kwetsbare groepen hier op onevenredige wijze de gevolgen van ondervinden; verzoekt de Commissie toezicht te houden op de gevolgen van schendingen van de rechtsstaat voor de grondrechten en ervoor te zorgen dat gelijkheid voor de wet en non-discriminatie voor iedereen is gewaarborgd, en hiertoe alle relevante instrumenten, waaronder, in voorkomend geval, inbreukprocedures in te zetten; 52. benadrukt dat alle vormen van discriminatie voor de wet moeten worden bestreden; uit zijn bezorgdheid over gebrek aan vooruitgang en ontoereikende uitvoering wat betreft de wetgeving inzake gelijkheid en antidiscriminatie in sommige lidstaten; betreurt het feit dat er ondanks de bestaande EU-wetgeving, waaronder Richtlijn 2000/78/EG (58) tot instelling van een algemeen kader voor gelijke behandeling in arbeid en beroep, nog altijd lacunes in het rechtskader en bij de uitvoering bestaan, waardoor slachtoffers geen passende rechtsmiddelen kunnen aanwenden; geeft nogmaals aan dat de rechtskaders van de lidstaten het beginsel van gelijkheid voor de wet moeten omvatten, en gelijkheid en het recht van personen om in gerechtelijke procedures niet gediscrimineerd te worden, moeten bevorderen; verzoekt de Commissie handelend op te treden in gevallen waarin deze beginselen niet worden gerespecteerd; betreurt het voornemen van de Commissie om het voorstel voor een horizontale richtlijn gelijke behandeling (59) in te trekken en verzoekt de Raad met klem onverwijld goedkeuring te hechten aan de richtlijn; 53. is bezorgd over het feit dat in het verslag van de Commissie over de rechtsstaat 2024 is vastgesteld dat bepaalde lidstaten niet effectief zijn in het vervolgen van haatmisdrijven of onvoldoende steun verlenen aan slachtoffers van haatmisdrijven, als gevolg waarvan het vertrouwen in rechtsstelsels wordt ondergraven en ongelijkheid voor de wet in stand wordt gehouden; verzoekt de Raad de huidige lijst van “EU-misdrijven” in artikel 83, lid 1, VWEU uit te breiden met haatmisdrijven en haatzaaiende uitlatingen en verzoekt de Commissie een wetgevingsvoorstel in te dienen over haatmisdrijven en haatzaaiende uitlatingen; verzoekt de Commissie zich in haar verslagen over de rechtsstaat te richten op haatmisdrijven en in dit verband haatmisdrijven nauwlettend te monitoren en te registreren; 54. onderstreept dat gendergerelateerd geweld, zowel online als offline, een zwaar en wijdverbreid misdrijf is, alsook een radicale schending van de grondrechten, en dat het beginsel van gelijkheid voor de wet erdoor geschonden wordt; verzoekt de Commissie en de lidstaten actie te ondernemen tegen gendergerelateerd geweld, zowel online als offline, met inbegrip van geweld dat wordt gepleegd middels het gebruik van digitale platforms; dringt aan op de toevoeging van gendergerelateerd geweld aan de lijst van EU-misdrijven en op een EU-wetgevingsvoorstel inzake de bestrijding van verkrachting wegens het ontbreken van instemming, ook in kandidaat-lidstaten en potentiële kandidaat-lidstaten; 55. herinnert aan de noodzaak van toegang tot seksuele en reproductieve rechten en gezondheid en dringt erop aan dat toegang tot veilige, legale abortus in het Handvest wordt verankerd; 56. verzoekt alle lidstaten de rechten van lhbtiq’ers te beschermen in overeenstemming met het recht van de Unie, het Handvest en de jurisprudentie van het HvJ-EU en het EHRM, herinnert eraan dat er in verschillende lidstaten nog steeds juridische belemmeringen bestaan voor de grensoverschrijdende erkenning van partnerschappen tussen personen van hetzelfde geslacht of ouderschap van die personen; waarschuwt dat dergelijke praktijken niet alleen het vrije verkeer van lhbtiq-gezinnen binnen de EU belemmeren, maar ook het rechtstatelijke beginsel van non-discriminatie voor de wet schenden, en wijst op het gebrek aan uniforme bescherming van lhbtiq’ers in de lidstaten; roept alle lidstaten die dit nog niet gedaan hebben op om partnerschappen tussen personen van hetzelfde geslacht wettelijk te erkennen; verzoekt de Commissie Richtlijn 2004/38/EG (60) te herschikken en daarin expliciet de grensoverschrijdende erkenning van het recht op een privé- en gezinsleven op te nemen, met inbegrip van ouderschap voor ouders van hetzelfde geslacht, in het licht van de meest recente arresten (61) van het HvJ-EU; benadrukt dat alle kinderen gelijk zijn voor de wet en dat lidstaten in het belang van kinderen moeten handelen, rechtszekerheid moeten vergroten en discriminatie van kinderen van ouders van hetzelfde geslacht tegen moeten gaan; wijst op het standpunt van het Parlement tot ondersteuning van de erkenning van ouderschap in de hele EU, ongeacht de wijze waarop het kind wordt verwekt of geboren of het soort gezin waarin het opgroeit; dringt er bij de Commissie op aan een vernieuwde lhbtiq-strategie voor te stellen waarin de problemen die zich in Europa voordoen volledig worden geadresseerd; verzoekt de Commissie en de Raad van de lhbtiq-rechten een horizontale prioriteit te maken op alle beleidsterreinen; verzoekt de Commissie geëigende wetgevingsvoorstellen te presenteren om de eerbiediging van deze beginselen te waarborgen, alsook gebruik te maken van inbreukprocedures tegen lidstaten; dringt er bij de Commissie op aan wetgevingsvoorstellen in te dienen ter bestrijding van haatmisdrijven en haatzaaiende uitlatingen op grond van genderidentiteit, geslachtskenmerken en seksuele oriëntatie; 57. is ernstig bezorgd over de discriminerende maatregelen die in sommige lidstaten zijn ingevoerd onder het voorwendsel van de bestrijding van “lhbtiq-propaganda” en “genderideologie”, die bijdragen tot een alarmerende toename van het aantal haatmisdrijven en haatzaaiende uitlatingen tegen lhbtiq’ers in verschillende lidstaten en die een negatieve impact hebben op kinderen, gezinnen en werknemers; is ingenomen met het advies van het HvJ EU van 5 juni 2025, waarin het HvJ EU aangeeft van mening te zijn dat Hongarije het EU-recht schendt door de toegang tot lhbtiq+-inhoud te verbieden of te beperken; wijst op de negatieve gevolgen van dergelijke maatregelen voor de vrijheid van meningsuiting en vergadering van lhbtiq-groepen en in het algemeen; beklemtoont dat deze acties discriminatie van lhbtiq’ers aanwakkeren en in strijd zijn met EU-wetgeving; verzoekt de Commissie een voorstel te presenteren voor een bindend EU-verbod op conversiepraktijken in alle lidstaten; merkt op dat zowel de Commissie als het Bureau van de Europese Unie voor de grondrechten (FRA) in 2024 hebben gewezen op een alarmerende toename van het aantal haatmisdrijven en haatzaaiende uitlatingen tegen lhbtiq’ers en andere minderheden in verschillende lidstaten, en benadrukt het belang van het recht op zelfbeschikking van lhbtiq’ers en herinnert de lidstaten eraan dat het recht op zelfbeschikking volgens de jurisprudentie een grondrecht is; verzoekt daarom alle lidstaten die dit nog niet hebben gedaan met klem ervoor te zorgen dat lhbtiq’ers wettelijke erkenning van hun gender kunnen krijgen; 58. is zeer bezorgd over en veroordeelt ten stelligste de toename van antisemitisme in de EU; is ook zeer bezorgd over en veroordeelt ten stelligste de toename van islamofobie en alle andere vormen van discriminatie in de EU, waaronder geweldpleging, intimidatie, haatzaaiende uitlatingen en het tonen van haatsymbolen in openbare ruimten; verzoekt de lidstaten en de kandidaat-lidstaten en potentiële kandidaat-lidstaten ervoor te zorgen dat leden van alle minderheden gelijk zijn voor de wet; verzoekt de lidstaten hun wetten en beleidsmaatregelen te herzien om ervoor te zorgen dat deze niet direct of indirect discriminerend zijn ten aanzien van minderheden, en eventuele discriminerende wettelijke bepalingen en regelgeving te herzien; dringt aan op aanhoudende inspanningen op zowel EU- als nationaal niveau om gerelateerde haatmisdrijven te monitoren, te voorkomen en te vervolgen en om Joodse en moslimgemeenschappen te beschermen tegen intimidatie en geweld; 59. benadrukt dat een gebrek aan verantwoordingsplicht onevenredig grote gevolgen heeft voor de gemeenschappen, eerlijke politieke vertegenwoordiging en economische kansen van minderheden; dringt aan op meer transparantie in openbare besluitvormingsprocessen ter waarborging van inclusieve en rechtvaardige governance; 60. verzoekt de lidstaten Richtlijn (EU) 2024/1500 (62) en Richtlijn (EU) 2024/1499 (63) , waarin minimumnormen voor organen voor gelijke behandeling zijn vastgesteld, volledig uit te voeren; dringt aan op concrete maatregelen om de onafhankelijkheid van die organen te garanderen en hun doeltreffendheid bij de bevordering van gelijkheid te waarborgen; 61. onderstreept dat onderdanen van derde landen die legaal in de EU verblijven, ongeacht hun nationaliteit of geboorteplaats, op niet-discriminerende wijze moeten worden behandeld, en eerlijke en gelijke behandeling moeten genieten op de in de bestaande wetgeving gespecificeerde gebieden; wijst erop dat onderdanen van derde landen, ongeacht hun nationaliteit, geboorteplaats of verblijfsstatus, het recht hebben om internationale bescherming aan te vragen in overeenstemming met het internationaal recht en het EU-recht, waarvan het beginsel van non-refoulement een integrerend deel uitmaakt; verzoekt de Commissie de lidstaten te ondersteunen bij de handhaving van de rechtsstaat en van de grondrechten die zijn verankerd in het Handvest, en bij de uitvoering van de door de medewetgevers aangenomen wetgeving; benadrukt het bindende karakter van de arresten van het HvJ-EU en het EHRM; 62. dringt er bij de Commissie op aan ervoor te zorgen dat het vrije verkeer van personen binnen de EU en het recht op vrij verblijf en gezinshereniging op het grondgebied van de EU volledig worden geëerbiedigd en dat elke burger gelijke rechten geniet en zijn rechten volledig kan uitoefenen; 63. verzoekt de Commissie in het jaarlijkse verslag over de rechtsstaat meer aandacht te besteden aan versterking van de strijd tegen alle vormen van discriminatie op het vlak van toegang tot de rechter; verzoekt de Commissie en de lidstaten te strijden tegen discriminatie op grond van ras en etnische oorsprong, godsdienst of geloofsovertuiging, nationaliteit, politieke opinie, taal, handicap, leeftijd, geslacht, waaronder genderidentiteit en genderexpressie, en seksuele geaardheid; verzoekt de Raad met klem overeenstemming te bereiken over de richtlijn gelijke behandeling ( 2008/0140(CNS) ) (64) ; verzoekt de Commissie met klem aan het jaarlijkse verslag over de rechtsstaat nieuwe pijlers toe te voegen over de bestrijding van alle vormen van haat en discriminatie zoals verankerd in artikel 21 van het Handvest, namelijk met betrekking tot misdrijven die gericht zijn tegen minderheidsgroepen en leden van nationale, etnische, taal- en religieuze minderheden, alsook over de omstandigheden voor het maatschappelijk middenveld in de lidstaten; verzoekt de Commissie van de lidstaten te verlangen dat zij vergelijkbare en robuuste uitgesplitste gegevens over gelijkheid verzamelen, met het oog op het volledig in kaart brengen van de gevolgen van structurele discriminatie voor de rechtsstaat; verzoekt de Commissie haar standpunt over het Minority SafePack-initiatief nog eens tegen het licht te houden en wetgevingsvoorstellen te presenteren ter waarborging van de bevordering van de rechten van minderheden en van taalrechten; roept de EU nogmaals op om toe te treden tot het Kaderverdrag inzake de bescherming van nationale minderheden en het Europees Handvest voor regionale talen of talen van minderheden; pleit voor nauwere banden tussen de EU en de Raad van Europa op het gebied van de rechten van minderheden, onder meer met het oog op het uitbreidingsproces; 64. benadrukt dat de lidstaten iets moeten doen aan de genderkloof in het gerechtelijke apparaat en andere belangrijke democratische instellingen; beveelt aan gerichte maatregelen te nemen om het percentage vrouwen op hoge posten in het gerechtelijk apparaat en het openbaar bestuur te vergroten; 65. verzoekt de lidstaten nationale mensenrechteninstellingen op te richten, in overeenstemming met de VN-beginselen van Parijs, de onafhankelijkheid van deze instellingen te waarborgen en ervoor te zorgen dat ze in staat zijn hun taken doeltreffend uit te voeren; Eengemaakte markt en de rechtsstaat 66. beklemtoont dat de rechtsstaat een belangrijke rol speelt bij het waarborgen van de soepele en efficiënte werking van de eengemaakte markt, en bevestigt nogmaals dat goed werkende onafhankelijke rechtsstelsels, doeltreffende kaders voor de bestrijding van corruptie, en sterke bescherming van mediavrijheid cruciaal zijn voor het in stand houden van billijke mededinging, het handhaven van rechtszekerheid, en het bevorderen van onderling vertrouwen tussen economische actoren; onderstreept dat niet-naleving en omzeiling van Europese regelgeving leiden tot enorme verstoringen van de mededinging op de eengemaakte markt; benadrukt dat betrouwbare en stabiele rechtsstatelijke structuren belangrijke pijlers zijn voor investeringen en handel, die essentieel zijn voor het concurrentievermogen en derhalve voor de capaciteit van het socialezekerheidsstelsel en de arbeidsmarkt in de EU; 67. beklemtoont dat de goede werking van de eengemaakte markt afhankelijk is van de doeltreffende toepassing van het beginsel van wederzijds vertrouwen en wederzijdse erkenning bij justitiële en bestuurlijke samenwerking; brengt in herinnering dat een dergelijk vertrouwen alleen kan worden gehandhaafd wanneer de rechtsstaat volledig in acht wordt genomen, zoals ook aanbevolen door de Commissie van Venetië in haar lijst met criteria voor de rechtsstaat; wijst erop dat het beginsel van wederzijdse erkenning in geval van systematische inbreuken moet worden opgeschort; 68. vestigt de aandacht op de negatieve economische gevolgen van corruptie en zwakke rechtsstelsels voor het vertrouwen van investeerders en de grensoverschrijdende samenwerking; is bezorgd dat nationale regeringen en instellingen die de rechtsstaat niet eerbiedigen, concurrentiebeperkend gedrag kunnen laten gedijen of zelfs actief kunnen aanmoedigen voor politiek of economisch gewin, en daarmee de economie van de EU kunnen schaden en de billijkheid van haar interne markt kunnen ondermijnen; 69. herinnert eraan dat binnen het toepassingsgebied van de Verdragen alle discriminatie op grond van nationaliteit is verboden in overeenstemming met het Handvest, en dat de vrijheid van vestiging en dienstverlening en het vrije verkeer van kapitaal van fundamenteel belang zijn voor de eengemaakte markt; onderstreept dat de regels inzake gelijke behandeling openlijke en verkapte discriminatie op grond van nationaliteit, of, in het geval van een onderneming, de plaats van vestiging, verbieden; herhaalt zijn veroordeling van de gemelde systemische discriminerende, niet-transparante en oneerlijke praktijken ten aanzien van ondernemingen in sommige lidstaten; 70. spreekt zijn afkeuring uit over systemische discriminerende praktijken in Hongarije, waaronder het misbruik van EU-middelen om politieke bondgenoten van de regering te verrijken, inbreuken op de EU-regels inzake mededinging, en de concentratie van bedrijven in handen van oligarchen die banden hebben met de regering; betreurt de vrijgave van EU-middelen aan de Hongaarse regering, ondanks voortdurende tekortkomingen op het gebied van de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht en de kaders voor corruptiebestrijding; beveelt aan te stoppen met de betalingen totdat aan alle benchmarks in verband met de rechtsstaat wordt voldaan; dringt er bij de Commissie op aan ervoor te zorgen dat de EU-middelen de Hongaarse bevolking bereiken, waaronder via directe en indirecte financieringsmechanismen voor begunstigden die onafhankelijk zijn van de Hongaarse regering; 71. benadrukt dat het belangrijk is economische ongelijkheid en sociale uitsluiting aan te pakken, aangezien deze een bedreiging vormen voor de democratische participatie en de rechtsstaat; 72. roept de Commissie ertoe op de eengemaaktemarktdimensie binnen de rechtsstaat explicieter op te nemen in haar monitoringmechanismen, met meer aandacht voor de uniforme en snelle toepassing, uitvoering en handhaving van bestaande wetgeving, en ervoor te zorgen dat de naleving van de beginselen van de rechtsstaat door de lidstaten niet alleen wordt beoordeeld vanuit een democratisch en gerechtelijk oogpunt, maar ook in termen van de economische gevolgen ervan voor de eengemaakte markt en de financiële stabiliteit; verzoekt de Commissie in haar verslag over de rechtsstaat 2025 een specifiek hoofdstuk over de eengemaaktemarktdimensie op te nemen; verzoekt de Commissie met klem alle beschikbare juridische instrumenten te gebruiken om tekortkomingen met betrekking tot de rechtsstaat aan te pakken, onder meer door, indien nodig, inbreukprocedures in te leiden en mededingingsrechtelijke handhavingsbevoegdheden uit te oefenen, teneinde de werking van de interne markt in stand te houden; Toolbox voor de rechtsstaat 73. beklemtoont dat het belangrijk is in financieringsinstrumenten, zoals de herstel- en veerkrachtfaciliteit, mijlpalen betreffende de rechtsstaat op te nemen; betreurt de vrijgave van EU-middelen aan de Hongaarse regering, ondanks voortdurende tekortkomingen op het gebied van de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht en de kaders voor corruptiebestrijding; beveelt aan te stoppen met de betalingen totdat aan alle benchmarks in verband met de rechtsstaat wordt voldaan; dringt er bij de Commissie op aan ervoor te zorgen dat de EU-middelen de Hongaarse bevolking bereiken, waaronder via directe en indirecte financiering voor begunstigden die onafhankelijk zijn van de Hongaarse regering, met behoud van de volledige impact van de genomen maatregelen; 74. bekritiseert het gebrek aan actie van de Raad bij het voortzetten van de lopende procedures op grond van artikel 7 VEU, waardoor de geloofwaardigheid van de EU wat betreft de handhaving van de rechtsstaat wordt ondermijnd; verzoekt de Raad de volgende stappen in de procedure van artikel 7 VEU met betrekking tot Hongarije in gang te zetten, gezien de aanhoudende inbreuken op de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht, de mediavrijheid en het maatschappelijk middenveld, die onmiddellijke en robuuste maatregelen vereisen; beveelt aan dat de Raad erop toeziet dat tijdens lopende procedures op grond van artikel 7 VEU ten minste eenmaal per voorzitterschap hoorzittingen plaatsvinden en dat er ook aandacht wordt besteed aan nieuwe ontwikkelingen die van invloed zijn op de rechtsstaat, de democratie en de grondrechten; beklemtoont dat er geen eenparigheid van stemmen nodig is in de Raad om hetzij een duidelijk risico van een ernstige inbreuk op de waarden van de Unie overeenkomstig artikel 7, lid 1, vast te stellen, hetzij concrete aanbevelingen te doen aan de betrokken lidstaten en termijnen vast te stellen voor de opvolging van die aanbevelingen; herhaalt zijn oproep aan de Raad om dat te doen, daarbij benadrukkend dat verder uitstel neerkomt op een schending van het beginsel van de rechtsstaat door de Raad zelf; dringt erop aan dat het Parlement een actievere rol krijgt bij procedures op grond van artikel 7 VEU, met inbegrip van de mogelijkheid om met redenen omklede voorstellen aan de Raad voor te leggen, hoorzittingen van de Raad bij te wonen en in elke fase van de procedure volledig op de hoogte te worden gehouden; 75. is ingenomen met de preventie-instrumenten van de toolbox voor de rechtsstaat, waaronder de jaarlijkse rechtsstaatcyclus, het EU-scorebord voor justitie, het Europees Semester, de EU-fondsen ter ondersteuning van het maatschappelijk middenveld, justitiële netwerken, mediavrijheid en de mijlpalen op het gebied van de rechtsstaat in het kader van de herstel- en veerkrachtfaciliteit; dringt erop aan een sterkere koppeling tot stand te brengen tussen de bevindingen in het verslag over de rechtsstaat 2024 en de toekenning van financiële steun met middelen uit de Uniebegroting, in termen van mijlpalen, teneinde ervoor te zorgen dat de uitbetaling van EU-gelden afhankelijk is van de doorvoering van de noodzakelijke hervormingen; verzoekt de Commissie verder een rechtstreekse koppeling tot stand te brengen tussen preventieve en reactieve instrumenten, en op basis van de bevindingen in de jaarlijkse verslagen over de rechtsstaat onverwijld en op gecoördineerde wijze inbreukprocedures in te leiden, verdere stappen te zetten bij de toepassing van de procedure van artikel 7 VEU, en de conditionaliteitsverordening voor de rechtsstaat en de horizontale randvoorwaarden in verband met het Handvest, alsmede bepalingen van het Financieel Reglement en de verordening gemeenschappelijke bepalingen toe te passen; verzoekt de Commissie om in haar jaarlijkse verslagen over de rechtsstaat, te beginnen met het verslag van 2025, de potentiële risico’s voor de begroting van de Unie als gevolg van tekortkomingen in de rechtsstaat te beoordelen en daarover verslag uit te brengen; onderstreept dat zowel het in werking stellen van de reactieve instrumenten als het afsluiten van de relevante procedures gebaseerd moeten zijn op de objectieve criteria van naleving van de rechtsstaat en het EU- en internationaal recht zoals uitgelegd door internationale rechterlijke instanties; 76. verzoekt de Commissie om in het kader van inbreukprocedures bij het HvJ-EU stelselmatig gebruik te maken van versnelde procedures en verzoeken om voorlopige maatregelen; verzoekt de Commissie tot herziening van haar in de mededeling van 2022 over de handhaving van het EU-recht (65) uiteengezette beleid om met inbreukprocedures niet te voorzien in een “individuele beroepsmogelijkheid”, aangezien dit beleid heeft geleid tot ernstige schendingen van de rechten van burgers in de hele EU, met name wanneer hun eigen overheid weigert het EU-recht of de arresten van het HvJ-EU in acht te nemen, ook omdat de meeste van deze gevallen niet alleen individueel van aard zijn, maar betrekking hebben op strategische en fundamentele kwesties; verzoekt de Commissie jaarlijks verslag uit te brengen over de toepassing en de doeltreffendheid van de instrumenten die aangewend worden tegen inbreuken op de beginselen van de rechtsstaat in de lidstaten; 77. benadrukt dat er behoefte is aan een nog uitgebreidere toolbox om ervoor te zorgen dat de EU-waarden in al het Unierecht, met inbegrip van financiële instrumenten, in acht worden genomen, en niet alleen wat de begroting betreft, om terugval te voorkomen; verzoekt de Commissie met klem de tekortkomingen vast te stellen en voorstellen ter zake te presenteren houdende uitbreiding van het toepassingsgebied van deze toolbox; is voorstander van een striktere toepassing van de conditionaliteitsverordening voor de rechtsstaat, met horizontale conditionaliteit in EU-financieringsprogramma’s; blijft van mening dat bevroren EU-gelden alleen moeten worden vrijgegeven nadat volledig uitvoering is gegeven aan betekenisvolle hervormingen en is vastgesteld dat de rechtsstaat in de praktijk in acht wordt genomen; benadrukt dat de toolbox op een consistente en transparante manier moet worden toegepast om de waarden van de Unie te beschermen, zonder politieke overwegingen en met behulp van objectieve criteria als basis voor het inzetten van reactieve instrumenten; benadrukt dat conditionaliteit op gelijke voet moet gelden voor kandidaat-lidstaten en potentiële kandidaat-lidstaten; beklemtoont hoe belangrijk de rol van het Parlement is bij het toezicht op het gebruik van deze instrumenten; dringt er bij de Commissie op aan om systematische audits uit te voeren van de verdeling van EU-middelen, teneinde belangenconflicten, politieke instrumentalisering of ondoorzichtigheid bij de toewijzing van middelen op nationaal niveau te voorkomen; 78. dringt aan op de invoering van een prestatiegericht instrument in het meerjarig financieel kader (MFK) ter versterking van de samenhang tussen EU-middelen en de eerbiediging van de in artikel 2 VEU verankerde waarden van de Unie, zoals democratie, grondrechten en de rechtsstaat; verzoekt in het toekomstige MFK robuuste vrijwaringsclausules in verband met de rechtsstaat op te nemen die van toepassing zijn op alle EU-middelen; 79. uit zijn bezorgdheid over het feit dat de opschorting van EU-middelen kan worden misbruikt als politiek wapen tegen het maatschappelijk middenveld en lokale overheden; herinnert eraan dat de conditionaliteitsverordening voor de rechtsstaat ervoor zorgt dat eindontvangers de toegang tot EU-middelen niet verliezen als er sancties worden opgelegd aan hun regering; pleit voor “slimme conditionaliteit”, waarmee het mogelijk wordt om nationale regeringen die de rechtsstaat ondermijnen te omzeilen door vrijgemaakte EU-middelen rechtstreeks toe te wijzen aan lokale en regionale overheden en aan niet-gouvernementele organisaties en bedrijven die het EU-recht in acht nemen en door ervoor te zorgen dat het eenvoudiger wordt om middelen die bestemd zijn voor de betrokken lidstaat te herschikken naar andere EU-programma’s; stelt de ontwikkeling voor van een transparant systeem met behulp waarvan lokale instanties EU-middelen kunnen aanvragen wanneer nationale regeringen EU-middelen blokkeren of misbruiken; wijst op het belang van een strikte en transparante toepassing van de conditionaliteitsmechanismen zoals verankerd in het instrument voor pretoetredingssteun en in de hervormings- en groeifaciliteit voor de Westelijke Balkan; Checks-and-balances 80. onderstreept hoe belangrijk het is in elke lidstaat de scheiding der machten en een stabiel institutioneel kader te waarborgen; verzoekt de lidstaten erop toe te zien dat constitutionele of wetgevende hervormingen die van invloed zijn op de scheiding der machten, volledig in overeenstemming zijn met de fundamentele waarden en rechtsbeginselen van de EU; 81. verzoekt de lidstaten af te zien van een bovenmatig gebruik van versnelde procedures, waarmee de raadpleging van belanghebbenden en het maatschappelijk middenveld wordt omzeild, met inbegrip van parlementaire controle of noodbevoegdheden, aangezien deze negatief uitwerken op de kwaliteit van wetgeving en de democratie; verzoekt de lidstaten te werken aan transparante wetgevingsprocedures, met de stelselmatige en publieke raadpleging van belanghebbende partijen en adviesorganen; 82. moedigt de nationale regeringen en parlementen ertoe aan voor elk belangrijk wetgevingsvoorstel openbaar toegankelijke effectbeoordelingen en resultaten van raadplegingen te publiceren; 83. onderstreept de aanbeveling van de Commissie van Venetië dat klachten en bezwaren in geval van onregelmatigheden bij verkiezingen, met name met betrekking tot het kopen van stemmen, het vullen van stembussen met valse stembiljetten en onjuistheden bij het tellen van stemmen, doeltreffend moeten worden opgevolgd; herinnert aan het belang van de EU-wetgeving die in dit verband is aangenomen, namelijk de digitaledienstenverordening, de digitalemarktenverordening (66) , de AI-verordening (67) , Verordening (EU) 2024/900 betreffende transparantie en gerichte politieke reclame (68) en de Europese verordening mediavrijheid; verzoekt de Commissie en de lidstaten deze handelingen volledig ten uitvoer te leggen en te voorzien in voldoende overheidsmiddelen voor de maatregelen in het kader daarvan; 84. verzoekt de lidstaten de onafhankelijkheid van de nationale toezichtsorganen te vergroten, teneinde de terbeschikkingstelling van middelen te garanderen en ervoor te zorgen dat er geen sprake is van politieke inmenging; onderstreept dat het maatschappelijk middenveld en mensenrechtenverdedigers belangrijk zijn voor het bevorderen van verantwoordingsplicht en het beschermen van de grondrechten; 85. maakt zich grote zorgen over de opkomst van het extremisme en de ondermijnende impact daarvan op democratische normen en de rechtsstaat in meerdere lidstaten; stelt bezorgd vast dat deze extremistische groepen op actieve wijze minderheden in het vizier nemen en bijdragen aan een klimaat van angst, discriminatie en polarisatie; verzoekt de Commissie de groepen in kwestie in haar verslag over de rechtsstaat expliciet aan te merken als een bedreiging voor de democratie, de mensenrechten, en de fundamentele vrijheden, waaronder voor de academische en de mediavrijheid; verzoekt de lidstaten krachtdadig op te treden om hun invloed tegen te gaan, in concreto middels robuuste wettelijke kaders, onderwijs in democratische waarden, en steun voor maatschappelijke organisaties die zich bezighouden met de bestrijding van extremisme; dringt aan op gecoördineerde EU-actie om tegenwicht aan deze dreiging te bieden, waaronder in de vorm van onderwijs, programma’s voor sociale integratie, en - in voorkomend geval - wettelijke maatregelen; 86. uit zijn bezorgdheid over de gemelde gevallen waarbij gebruik wordt gemaakt van surveillancetechnologieën door de regeringen van de lidstaten tegen journalisten, activisten, oppositieleden en leden van de EU-instellingen; herinnert eraan dat het gebruik van spyware strikt evenredig en noodzakelijk moet zijn en dringt er bij de Commissie op aan onverwijld een plan met maatregelen ter voorkoming van misbruik ervan voor te leggen, waarbij ten volle gebruik wordt gemaakt van alle beschikbare wetgevingsmiddelen waarin de Verdragen voorzien, zoals aanbevolen door de commissie PEGA; 87. neemt met bezorgdheid kennis van het toenemende gebruik van artificiële intelligentie voor nationale veiligheids- en rechtshandhavingsdoeleinden in de hele EU, en benadrukt de risico’s voor de fundamentele rechten en vrijheden (69) ; herinnert eraan dat moet worden gezorgd voor solide gegevensbeschermingswaarborgen wanneer lidstaten of nationale autoriteiten gebruikmaken van surveillancesoftware; roept op tot strengere EU-wetgeving om massasurveillance en discriminatie te voorkomen; 88. maakt zich zorgen over buitenlandse inmenging in de lidstaten en in kandidaat-lidstaten en potentiële kandidaat-lidstaten, onder meer via manipulatie van sociale media en desinformatie door krachten binnen en buiten de Unie om de publieke opinie te beïnvloeden en het democratisch debat te verstoren; benadrukt het belang van transparantie in de algoritmen van platforms, onafhankelijke audits en robuuste mechanismen voor feitencontrole om desinformatie te bestrijden en de democratie te waarborgen; roept grote digitale platforms ertoe op samen te werken met de nationale rechtshandhavingsinstanties teneinde onderzoeken naar illegale onlineactiviteiten te ondersteunen; verzoekt de Commissie en de lidstaten deze ontwikkeling op te volgen en onverwijld uitvoering te geven aan de digitaledienstenverordening en de digitalemarktenverordening, in het bijzonder met betrekking tot zeer grote online platforms; verzoekt de Commissie om meer aandacht te besteden aan desinformatie op onlineplatforms in pijler 3 (pluralisme en mediavrijheid) van haar verslag over de rechtsstaat; 89. benadrukt het feit dat academische vrijheid belangrijk is en een integraal aspect van de rechtsstaat vormt, en dringt er bij de lidstaten op aan universiteiten te beschermen tegen politieke inmenging en institutionele autonomie te waarborgen; moedigt de lidstaten ertoe aan een rechtsstaatcultuur te stimuleren, door middel van bewustmakingscampagnes, voorlichtingsinitiatieven en acties ter bevordering van democratische waarden en beginselen; 90. verzoekt de Commissie en de lidstaten te overwegen een proces op gang te brengen dat gericht is op het verbeteren van administratieve procedures en praktijken die hun weerslag hebben op de werking van belangrijke democratische processen en het in acht nemen van checks-and-balances overeenkomstig de gevestigde, gemeenschappelijke beginselen van de EU; Horizontale aanbevelingen 91. erkent het verslag van de Commissie over de rechtsstaat als een belangrijk preventief instrument voor het monitoren van de toestand van de rechtsstaat in de hele EU, het faciliteren van de dialoog tussen de lidstaten en het sturen van hervormingen op gebieden zoals de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht, corruptiebestrijding, mediavrijheid en andere checks-and-balances; 92. erkent dat het verslag van de Commissie over de rechtsstaat vollediger is geworden sinds hiermee werd begonnen in 2020; betreurt echter dat essentiële elementen uit de resolutie van het Parlement van 2016 nog niet zijn uitgevoerd en dat de Commissie geen volledig gevolg heeft gegeven aan de aanbevelingen die het Parlement in zijn eerdere resoluties heeft gedaan; is van mening dat deze aanbevelingen nog steeds gegrond zijn en herhaalt ze; dringt erop aan dat in het jaarverslag belangrijke ontbrekende elementen van de lijst met criteria voor de rechtsstaat van de Commissie van Venetië worden opgenomen, zoals preventie van machtsmisbruik, gelijkheid voor de wet en non-discriminatie; herhaalt zijn standpunt dat het verslag het volledige bereik van de waarden van artikel 2 VEU moet bestrijken, aangezien deze niet los van elkaar kunnen worden gezien; verzoekt de Commissie na te gaan of alle verslagen over de rechtsstaat of de grondrechten, zoals de jaarverslagen over de naleving van het Handvest of het verslag van het FRA, rond dezelfde tijd kunnen worden gepubliceerd, zodat een gelijktijdig algemeen debat over deze kwesties mogelijk wordt; betreurt echter dat, ondanks de toenemende dreiging van desinformatie, propaganda en informatiemanipulatie waarbij de Europese democratie een doelwit is, een soortgelijk proces van peer review tussen lidstaten onderling, ter ondersteuning van het werk van het OVSE-Bureau voor Democratische Instellingen en Mensenrechten, nog niet in overweging is genomen; 93. verzoekt de Commissie de reikwijdte van het verslag volgend jaar uit te breiden; dringt erop aan dat het verslag van de Commissie over de rechtsstaat 2025 de volledige draagwijdte van artikel 2 VEU bestrijkt en ruimere indicatoren omvat, zoals de onafhankelijkheid van de media, de rol van het maatschappelijk middenveld, de grondrechten, academische en artistieke vrijheid, gendergelijkheid, de bescherming van minderheden en kwetsbare groepen, eerbiediging van het internationaal recht, vrije en eerlijke verkiezingen en de werking van democratische instellingen, teneinde een vollediger beeld te krijgen van de rechtsstaatnormen in de hele EU en in kandidaat-lidstaten en potentiële kandidaat-lidstaten; 94. verzoekt de Commissie de criteria bekend te maken die zij tijdens het proces van de rapportage over de rechtsstaat hanteert om informatie van het maatschappelijk middenveld, internationale instanties, nationale autoriteiten en andere belanghebbenden te selecteren; herhaalt, in het licht van het intrinsieke verband tussen de grondrechten en de rechtsstaat, zijn oproep aan de Commissie om het FRA te verzoeken methodologisch advies te verstrekken en vergelijkend onderzoek uit te voeren, zodat cruciale onderwerpen van het jaarverslag gedetailleerder kunnen worden beschreven; 95. spoort de Commissie aan duidelijker taal en transparante beoordelingsregels te gebruiken bij de beoordeling van de naleving van de in artikel 2 VEU verankerde waarden; herhaalt zijn oproep aan de Commissie om een duidelijk onderscheid te maken tussen systemische en geïsoleerde schendingen van de rechtsstaat in de lidstaten, om te voorkomen dat de ernstigste schendingen van de rechtsstaat worden gebagatelliseerd, en om duidelijk te maken dat wanneer de waarden van artikel 2 VEU gedurende een bepaalde periode systematisch, opzettelijk en ernstig worden geschonden, lidstaten mogelijk niet voldoen aan alle criteria die een democratie definiëren; geeft aan dat de aanbevelingen beter moeten aansluiten bij negatieve bevindingen in het verslag en dat zij gedetailleerder moeten zijn; is van mening dat de beoordeling van de opvolging van de eerdere aanbevelingen nauwkeuriger en kwalitatiever moet zijn, en niet alleen gebaseerd mag worden op wetswijzigingen, maar ook op reëel en onafhankelijk bewijs van de uitvoering ervan in de praktijk; verzoekt de Commissie ter plaatse bezoeken af te leggen en beoordelingen te maken op basis van concrete en onafhankelijke gegevens over de uitvoering in de praktijk; 96. waarschuwt dat wanneer monitoring niet wordt gekoppeld aan concrete gevolgen, het risico bestaat dat het rapport aan relevantie in de lidstaten inboet; roept op tot meer aandacht voor de opvolging van landspecifieke aanbevelingen, met tijdschema’s en meetbare benchmarks, waarbij waar relevant wordt verwezen naar bestaande adviezen van internationale organen (bijvoorbeeld de Commissie van Venetië van de Raad van Europa, speciale rapporteurs van de VN) of relevante rechterlijke uitspraken (onder meer van het EHRM); verzoekt de Commissie de mogelijke gevolgen van niet-naleving nader toe te lichten, onder meer door te verwijzen naar specifieke instrumenten uit de toolbox, waaronder begrotingsinstrumenten en financieringsvoorwaarden; is van mening dat bepaalde schendingen van de waarden onmiddellijke handhavingsmaatregelen vereisen en dat voor andere schendingen de aanbevelingen dringend moeten worden opgevolgd; dringt er bij de lidstaten op aan opvolging te geven aan de aanbevelingen uit eerdere verslagen en prijst de lidstaten die deze aanbevelingen niet alleen hebben opgevolgd, maar ook verder zijn gegaan dan de vastgestelde normen; 97. merkt op dat het moment van publicatie van het verslag over de rechtsstaat in juli niet bijdraagt aan het creëren van voldoende zichtbaarheid en haaks staat op het doel dat met het verslag wordt nagestreefd, namelijk het genereren van een breed debat over de bevindingen in het verslag; verzoekt de Commissie na te denken over een ander moment van publicatie en extra inspanningen te leveren om haar bevindingen in alle lidstaten grotere bekendheid te geven; 98. herinnert eraan dat besluiten die al dan niet worden genomen door de EU-instellingen, vaak van invloed zijn op de situatie op het gebied van de rechtsstaat in de lidstaten; uit kritiek op het feit dat de status van de rechtsstaat bij de EU-instellingen buiten het toepassingsgebied van het verslag van de Commissie over de rechtsstaat 2024 blijft; verzoekt om in het verslag over de rechtsstaat 2025 van de Commissie een hoofdstuk op te nemen over de naleving van rechtsstaatnormen door de EU, op basis van een onafhankelijk toetsingsmechanisme; 99. stelt een alomvattend interinstitutioneel mechanisme voor democratie, de rechtsstaat en de grondrechten voor, dat alle in artikel 2 VEU genoemde waarden omvat en waarbij alle EU-instellingen, lidstaten en kandidaat-lidstaten worden betrokken, teneinde de uniformiteit te bevorderen; benadrukt dat volledige onafhankelijkheid en objectiviteit moet worden betracht bij de samenstelling en werking van dit orgaan, en dat het mandaat ervan specifiek moet worden afgestemd op het aanpakken van uitdagingen op het gebied van de rechtsstaat; 100. is van oordeel dat de interinstitutionele dialoog en de samenwerking met betrekking tot de rechtsstaat op EU-niveau moeten worden versterkt; betreurt het dat de Commissie en de Raad tot dusver afwijzend hebben gereageerd op het aanbod van het Parlement om een interinstitutioneel akkoord over de democratie, de rechtsstaat en de grondrechten te sluiten; bevestigt opnieuw zijn bereidheid om de besprekingen over dit akkoord te hervatten; verzoekt de andere instellingen in de tussentijd ten minste onderzoek te doen naar mogelijke verdere samenwerking in het kader van het voorgestelde interinstitutionele proefproject inzake de democratie, de rechtsstaat en de grondrechten, dat zou kunnen helpen om op praktische wijze vertrouwen tussen de instellingen op te bouwen, met name door het delen van praktijken met betrekking tot monitoring, dialogen en vergaderingen; verzoekt de Raad zijn dialoog over de rechtsstaat inclusiever te maken door daarvoor ook andere partijen, zoals de Commissie van Venetië, de commissaris voor mensenrechten, en vertegenwoordigers van het Parlement, uit te nodigen; is van oordeel dat de dialoog van de Raad over de rechtsstaat interactiever moet worden, met systematische terugkoppeling; roept de lidstaten op om te investeren in een goede voorbereiding van deze dialoog; beklemtoont dat meer transparantie de dialoog over de rechtsstaat binnen de Unie zou verbeteren en verzoekt de Raad derhalve om gedetailleerde openbare conclusies beschikbaar te stellen; verzoekt de Raad om samen met de nationale parlementen voor meer democratisch toezicht op de naleving - door de lidstaten - van de rechtsstaatnormen van de EU te zorgen; benadrukt dat het verslag over de rechtsstaat op bewijzen moet stoelen, objectief moet zijn, betrekking moet hebben op de lidstaten en de EU-instellingen, en zowel preventieve als corrigerende maatregelen moet omvatten; 101. verzoekt de lidstaten ervoor te zorgen dat noodmaatregelen die in reactie op crisissen (zoals pandemieën en veiligheidsdreigingen) worden genomen, onderworpen zijn aan regulier parlementair toezicht en rechterlijke toetsing, en in de tijd beperkt en evenredig zijn; 102. is van oordeel dat de samenwerking tussen de EU en internationale organisaties zoals de Raad van Europa, de OVSE en de VN op het gebied van het bevorderen en verdedigen van de democratie, de rechtsstaat, de fundamentele vrijheden en de mensenrechten, inclusief de rechten van minderheden, moet worden versterkt; 103. moedigt de lidstaten aan alomvattende programma’s voor burgerschapsvorming te ontwikkelen en uit te voeren die het begrip van democratische instellingen, de rechtsstaat en de grondrechten onder burgers van alle leeftijden bevorderen; 104. betreurt het dat de Commissie geen gehoor heeft gegeven aan een groot aantal van de herhaalde verzoeken van het Parlement in verband met haar verslagen over de rechtsstaat; verzoekt de Commissie uiterlijk 31 december 2025 mee te delen welke verzoeken van het Parlement in verband met haar verslagen over de rechtsstaat sinds 2021 zij zal implementeren en welke niet, en waarom; 105. juicht het toe dat in het verslag over de rechtsstaat van de Commissie nu ook aandacht wordt besteed aan de kandidaat-lidstaten, namelijk Albanië, Montenegro, Noord-Macedonië en Servië, hetgeen het signaal afgeeft dat de fundamentele waarden van de EU niet alleen in de huidige lidstaten moeten worden gerespecteerd, maar ook door toekomstige lidstaten gedurende de toetredingsprocessen; pleit voor een zorgvuldige evaluatie van de rechtsstaat in alle landen die zich in een toetredingsproces bevinden; spoort de Commissie ertoe aan de toetredingslanden concrete aanbevelingen inzake de situatie van de rechtsstaat te doen en de afstemming op het uitbreidingsverslag te waarborgen; verwacht van de Commissie dat zij alle kandidaat-lidstaten opneemt in haar verslag over de rechtsstaat 2025; o o o 106. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad, de Commissie, het Bureau van de Europese Unie voor de grondrechten, de Raad van Europa, en de regeringen en parlementen van de lidstaten. Het Europees Parlement, – gezien de stabilisatie- en associatieovereenkomst tussen de Europese Gemeenschappen en hun lidstaten, enerzijds, en de Republiek Montenegro, anderzijds (1) , die op 1 mei 2010 van kracht is geworden, – gezien het verzoek van Montenegro om toetreding tot de Europese Unie van 15 december 2008, – gezien het advies van de Commissie van 9 november 2010 over het verzoek van Montenegro om toetreding tot de Europese Unie ( COM(2010)0670 ), het besluit van de Europese Raad van 16-17 december 2010 om Montenegro de status van kandidaat-lidstaat te verlenen en het besluit van de Europese Raad van 29 juni 2012 om EU-toetredingsonderhandelingen met Montenegro te openen, – gezien Verordening (EU) 2021/1529 van het Europees Parlement en de Raad van 15 september 2021 tot vaststelling van het instrument voor pretoetredingssteun (IPA III) (2) , – gezien Verordening (EU) 2024/1449 van het Europees Parlement en de Raad van 14 mei 2024 tot oprichting van de hervormings- en groeifaciliteit voor de Westelijke Balkan (3) , – gezien de conclusies van het voorzitterschap van de bijeenkomst van de Europese Raad in Thessaloniki op 19-20 juni 2003, – gezien de verklaring van Sofia van de top EU-Westelijke Balkan van 17 mei 2018 en de hieraan gehechte prioriteitenagenda van Sofia, – gezien de verklaringen van de top EU-Westelijke Balkan van 13 december 2023 en de top EU-Westelijke Balkan van 18 december 2024, beide gehouden in Brussel, – gezien het proces van Berlijn, gestart op 28 augustus 2014, – gezien de mededeling van de Commissie van 6 oktober 2020 getiteld “Een economisch en investeringsplan voor de Westelijke Balkan” ( COM(2020)0641 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 8 november 2023 getiteld “Mededeling 2023 inzake het uitbreidingsbeleid van de EU” ( COM(2023)0690 ) en het bijbehorend werkdocument van de diensten van de Commissie getiteld “Montenegro 2023 Report” (Verslag over Montenegro 2023) (SWD(2023)0694), – gezien de mededeling van de Commissie van 8 november 2023 getiteld “Nieuw groeiplan voor de Westelijke Balkan” ( COM(2023)0691 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 20 maart 2024 betreffende pretoetredingshervormingen en -beleidsevaluaties ( COM(2024)0146 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 24 juli 2024 getiteld “Verslag over de rechtsstaat 2024 – Situatie op het gebied van de rechtsstaat in de Europese Unie” ( COM(2024)0800 ), en het bijbehorend werkdocument van de diensten van de Commissie getiteld “2024 Rule of Law Report – Country Chapter on the rule of law situation in Montenegro” (Verslag over de rechtsstaat 2024 – Landenhoofdstuk over de situatie op het gebied van de rechtsstaat in Montenegro) (SWD(2024)0829), – gezien de mededeling van de Commissie van 30 oktober 2024 getiteld “Mededeling inzake het uitbreidingsbeleid van de EU voor 2024” ( COM(2024)0690 ) en het bijbehorend werkdocument van de diensten van de Commissie getiteld “Montenegro 2024 Report” (Verslag over Montenegro 2024) (SWD(2024)0692), – gezien de in de reeks “The Commission’s overview & country assessments” verschenen publicaties van 31 mei 2023 en 13 juni 2024, waarin ingegaan wordt op het programma voor economische hervorming van Montenegro, en gezien de gezamenlijke conclusies van de economische en financiële dialoog tussen de EU en de Westelijke Balkan en Turkije, aangenomen door de Raad op 16 mei 2023, en de gezamenlijke conclusies van de economische en financiële dialoog tussen de EU en de partners van de Westelijke Balkan, Turkije, Georgië, de Republiek Moldavië en Oekraïne, aangenomen door de Raad op 14 mei 2024, – gezien de intergouvernementele toetredingsconferenties EU-Montenegro van 22 juni 2021, 13 december 2021, 29 januari 2024, 26 juni 2024 en 16 december 2024, – gezien de elfde zitting van de Stabilisatie- en Associatieraad EU-Montenegro op 14 juli 2022, – gezien de verklaring en de aanbevelingen die tijdens de 22e bijeenkomst van het Parlementair Stabilisatie- en associatiecomité EU-Montenegro van 31 oktober en 1 november 2024 zijn aangenomen, – gezien de toetreding van Montenegro tot de NAVO op 5 juni 2017, – gezien Speciaal verslag 01/2022 van de Europese Rekenkamer van 10 januari 2022 getiteld “EU-steun voor de rechtsstaat in de Westelijke Balkan: ondanks inspanningen nog steeds fundamentele problemen”, – gezien het Verdrag van de Raad van Europa inzake het voorkomen en bestrijden van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld (Verdrag van Istanbul), dat Montenegro in 2013 heeft geratificeerd, en de aanbevelingen van de Europese Commissie inzake gendergelijkheid en de bestrijding van gendergerelateerd geweld, – gezien het jaarlijks gepubliceerde rapport “World Press Freedom Index” van Verslaggevers zonder Grenzen, – gezien de gegevens van het Bureau van de Hoge Commissaris van de Verenigde Naties voor de Vluchtelingen (UNHCR) over de vluchtelingensituatie in Oekraïne in april 2025, – gezien zijn aanbeveling van 23 november 2022 aan de Raad, de Commissie en de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid betreffende de nieuwe uitbreidingsstrategie van de EU (4) , – gezien zijn vorige resoluties over Montenegro, – gezien zijn resolutie van 29 februari 2024 over verdieping van de EU-integratie met het oog op toekomstige uitbreidingen (5) , – gezien artikel 55 van het Reglement, – gezien het advies van de Commissie buitenlandse zaken ( A10-0093/2025 ), A. overwegende dat uitbreiding een belangrijk instrument is van het buitenlands beleid van de EU en een strategische geopolitieke investering in vrede, stabiliteit, veiligheid en welvaart; B. overwegende dat het nieuwe momentum voor uitbreiding dat is ontstaan door de veranderende geopolitieke realiteit en de verzoeken om toetreding tot de EU van een aantal landen van het Oostelijk Partnerschap, de EU ertoe heeft aangezet om nu snel meer werk te maken van haar beloften aan de Westelijke Balkan, die al lang hadden moeten zijn ingelost; overwegende dat de toekomst van de landen van de Westelijke Balkan binnen de EU ligt; C. overwegende dat elk land op zijn eigen verdiensten wordt beoordeeld wat de vervulling van de criteria van Kopenhagen betreft, waaronder de volledige eerbiediging van de democratie, de rechtsstaat, goed bestuur, de fundamentele waarden van de EU en afstemming op het buitenlands en veiligheidsbeleid van de EU; overwegende dat de uitvoering van de noodzakelijke hervormingen op het gebied van de “fundamentele aspecten” bepalend is voor het tijdschema en de voortgang van het toetredingsproces; D. overwegende dat Montenegro het verst gevorderd is in het toetredingsproces, met alle 33 hoofdstukken van het EU-acquis geopend en zes hoofdstukken voorlopig afgesloten, en daarvoor aanzienlijke steun van de bevolking geniet; E. overwegende dat de EU de grootste handelspartner, investeerder en verstrekker van financiële bijstand van Montenegro is; F. overwegende dat Montenegro blootgesteld is aan schadelijke buitenlandse invloeden, desinformatiecampagnes en andere vormen van beïnvloeding, waaronder verkiezingsinmenging, hybride oorlogsvoering en ongunstige investeringen van niet-EU-actoren, met name Rusland en China, die trachten de politieke, economische en strategische koers van Montenegro te beïnvloeden en de democratische processen en de integriteit van de media in gevaar brengen, waardoor de vooruitzichten van het land op toetreding tot de EU in gevaar komen; G. overwegende dat op 8 juni 2024 in Belgrado een “All-Serb Assembly” (pan-Servische vergadering) plaatsvond waaraan vooraanstaande parlementsleden deelnamen, verenigd onder het motto “One people, one Assembly” (één volk, één vergadering); Streven naar toetreding tot de EU 1. erkent de vastberaden inzet van Montenegro voor toetreding tot de EU en bevestigt wederom zijn volledige steun voor het toekomstige EU-lidmaatschap van het land; is verheugd over de leidende regionale positie van Montenegro in het EU-toetredingsproces en over de overweldigende steun onder de burgers en de meerderheid van de politieke actoren in Montenegro voor toetreding tot de EU in 2028; 2. is verheugd over de positieve vooruitgang die Montenegro heeft geboekt bij het doorvoeren van EU-gerelateerde hervormingen en maatregelen, geschraagd door een ambitieus tijdschema, en dringt aan op collectieve inspanningen van politieke actoren, maatschappelijke organisaties en burgers; prijst Montenegro voor het voldoen aan de tussentijdse ijkpunten voor de hoofdstukken 23 en 24, die bepalend blijven voor het algemene tempo van de onderhandelingen, en voor het verkrijgen van een positief tussentijds ijkpuntbeoordelingsverslag; is ingenomen met de afsluiting van nog eens drie onderhandelingshoofdstukken, waardoor het totaal op zes komt; 3. moedigt alle politieke actoren aan om zich te blijven richten op EU-integratie en de vereiste hervormingen; benadrukt de noodzaak van politieke stabiliteit, betrokkenheid en constructieve samenwerking bij het bereiken van consensus tussen de verschillende partijen, zodat er snel en effectiever vooruitgang kan worden geboekt met het afsluiten van extra hoofdstukken in 2025, teneinde de ambitieuze tijdlijn van het land te respecteren; benadrukt dat de vastgestelde hervormingen doeltreffend en consequent moeten worden uitgevoerd om echte vooruitgang en volledige aanpassing aan de EU-wetgeving te waarborgen; roept ertoe op de werking van overheidsinstellingen en hun onderlinge coördinatie te versterken om politieke stabiliteit te bereiken, en de wezenlijke vorderingen van het land bij het doorvoeren van belangrijke EU-gerelateerde hervormingen voort te zetten, met name wat de hervorming van het kiesstelsel en justitie en de strijd tegen georganiseerde misdaad en corruptie betreft; 4. beklemtoont dat de geloofwaardigheid van de EU, met inbegrip van haar uitbreidingsbeleid als geheel, in het gedrang zou komen als de concrete vooruitgang van bepaalde landen van de Westelijke Balkan zich niet vertaalt in duidelijke vorderingen op het traject naar toetreding tot de EU; 5. is verheugd dat Montenegro zich consequent en volledig blijft afstemmen op het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid van de EU, met inbegrip van de beperkende maatregelen van de EU, onder meer die in verband met de aanvalsoorlog van Rusland tegen Oekraïne en die welke gericht zijn tegen cyberaanvallen, en is ingenomen met zijn steun voor de op regels gebaseerde internationale orde op het niveau van de VN; moedigt Montenegro aan de handhaving van beperkende maatregelen te versterken en omzeiling ervan te voorkomen en de activa van degenen tegen wie sancties zijn ingesteld, in beslag te nemen; verzoekt alle vertegenwoordigers van de regering de afstemming op het GBVB en de waarden van de EU te eerbiedigen en te bevorderen, en zich te onthouden van activiteiten die de strategische koers van Montenegro naar het EU-lidmaatschap en zijn soevereiniteit in gevaar kunnen brengen; is in dit verband zeer bezorgd over de verklaringen van hoge overheidsfunctionarissen waarin zij hun steun uitspreken voor Milorad Dodik, president van de entiteit Republika Srpska, die de soevereiniteit en territoriale integriteit van Bosnië en Herzegovina ondermijnt; betreurt de deelname van hooggeplaatste parlementsleden uit Montenegro aan de “pan-Servische vergadering” in Belgrado en hun steun voor de verklaring die bij die gelegenheid is aangenomen en die de soevereiniteit van Montenegro, Bosnië en Herzegovina en Kosovo ondermijnt; 6. benadrukt het strategische belang van het NAVO-lidmaatschap van Montenegro en is ingenomen met de actieve betrokkenheid van het land bij missies en operaties in het kader van het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid van de EU, zoals de EU-zeemachtoperatie ATALANTA, alsook bij de NAVO en andere internationale en multilaterale missies; is ingenomen met het besluit van de raad voor defensie en veiligheid van Montenegro om de deelname van zijn strijdkrachten aan de militaire bijstandsmissie van de EU ter ondersteuning van Oekraïne en de NAVO-veiligheidsbijstand en -training voor Oekraïne goed te keuren en doet een oproep aan het Montenegrijnse parlement om deze besluiten vast te stellen en zo de inzet van het land voor collectieve veiligheid te versterken; 7. prijst Montenegro voor zijn humanitaire en materiële steun aan Oekraïne en voor de verlenging van het mechanisme voor tijdelijke bescherming dat personen die Oekraïne ontvluchten het recht geeft om een jaar lang in Montenegro te verblijven; herinnert eraan dat Montenegro behoort tot de landen van de Westelijke Balkan die het grootste aantal Oekraïense vluchtelingen opvangen, met meer dan 18 800 vluchtelingen uit Oekraïne die volgens de statistieken van de UNHCR op 31 januari 2025 in Montenegro waren geregistreerd; 8. blijft uitermate bezorgd over kwaadaardige buitenlandse inmenging, destabiliseringspogingen, cyberaanvallen, hybride dreigingen en desinformatiecampagnes, waaronder pogingen van actoren uit derde landen om politieke processen en de publieke opinie te beïnvloeden, teneinde de EU in diskrediet te brengen en de vooruitgang van Montenegro op weg naar toetreding te ondermijnen; dringt er bij Montenegro op aan tegenmaatregelen te nemen in nauwere samenwerking met de EU en de NAVO en door middel van intensievere regionale samenwerking tussen de landen van de Westelijke Balkan; merkt op dat religieuze instellingen als instrument voor externe beïnvloeding kunnen worden gebruikt en veroordeelt alle ongepaste inmenging van de Servisch-orthodoxe kerk in dit verband; wijst nogmaals op het belang van het versterken van de weerbaarheid tegen buitenlandse informatiemanipulatie en inmenging, onder meer door meer toezicht op het medialandschap, voorlichtingscampagnes en programma’s voor mediageletterdheid; beveelt Montenegro aan een speciale taskforce voor hybride dreigingen op te richten; 9. spoort de Commissie, de Europese Dienst voor extern optreden (EDEO), de delegatie van de EU in Montenegro en de Montenegrijnse autoriteiten aan om de strategische communicatie met de Montenegrijnse burgers over de voordelen van het uitbreidingsproces en het EU-lidmaatschap en over de concrete toetredingscriteria waaraan Montenegro nog moet voldoen om in overeenstemming te zijn met de EU-vereisten, op te voeren; dringt er voorts bij hen op aan de zichtbaarheid van de EU in het land te verbeteren, ook wat betreft door de EU gefinancierde projecten; pleit voor uitbreiding van de StratCom-monitoring om de aandacht te richten op grensoverschrijdende dreigingen in verband met desinformatie in de landen van de Westelijke Balkan en de omringende landen; verzoekt de Commissie verdere steun te verlenen aan de inspanningen van de EDEO en de Taskforce Westelijke Balkan om de outreachactiviteiten uit te breiden door de zichtbaarheid in de lokale media te vergroten, verslagen te factchecken en samen te werken met maatschappelijke organisaties om valse narratieven doeltreffender tegen te gaan; 10. is ingenomen met de hernieuwde betrokkenheid van het Montenegrijnse parlement bij het Parlementair Stabilisatie- en associatiecomité; Democratie en de rechtsstaat 11. erkent de sleutelrol van het Montenegrijnse parlement in het toetredingsproces, met name wat betreft de vaststelling van toetredingsgerelateerde wetgeving, en onderstreept het belang van parlementaire samenwerking in dit verband; herhaalt dat het Europees Parlement bereid is zijn politieke en technische middelen in te zetten om de EU-gerelateerde hervormingsagenda vooruit te helpen, onder meer door activiteiten ter ondersteuning van de democratie; neemt met bezorgdheid kennis van de opnieuw opkomende spanningen en etnische polarisatie, die het hervormingsproces vertragen; roept op tot een constructieve dialoog en consensusvorming in het hele politieke spectrum, waarbij prioriteit wordt gegeven aan de kwaliteit van de wetgeving, en dringt er met klem op aan oplossingen te vinden via een parlementaire dialoog; dringt erop aan te voorkomen dat identiteitspolitiek de aandacht afleidt van de EU-agenda of de betrekkingen met de buurlanden onder druk zet en ervoor te zorgen dat Montenegro stevig op koers blijft op weg naar EU-lidmaatschap; is ingenomen met het akkoord tussen de Montenegrijnse premier en de oppositieleiders om de Commissie van Venetië advies te vragen over de beëindiging van het mandaat van Dragana Đuranović, rechter bij het Grondwettelijk Hof, en over de terugkeer van de oppositie naar het parlement; 12. uit zijn bezorgdheid over pogingen tot wijziging van de wet inzake het Montenegrijnse burgerschap in het Montenegrijnse parlement, die ernstige en langdurige gevolgen kunnen hebben voor de besluitvormingsprocessen en de identiteit van het land, en benadrukt dat alle discussies over identiteitspolitiek met de grootste gevoeligheid moeten worden behandeld om verdere polarisatie te voorkomen en te streven naar een brede maatschappelijke consensus; spoort de Montenegrijnse autoriteiten ertoe aan eventuele wijzigingen van de wet inzake het staatsburgerschap in overleg en coördinatie met de EU te behandelen, en benadrukt hoe belangrijk het is om over elke kwestie in verband met dit onderwerp, dat van cruciaal belang is voor de identiteit en onafhankelijkheid van Montenegro, een consensus te bereiken; 13. verzoekt het Montenegrijnse parlement met klem inclusieve en transparante openbare raadplegingen te houden en het maatschappelijk middenveld vanaf een vroeg stadium van het wetgevingsproces regelmatig en op zinvolle wijze bij de besluitvorming te betrekken, met name wanneer het belangrijke wetgeving betreft in het kader van het EU-hervormingsproces; pleit voor een actievere rol voor de Montenegrijnse parlementaire vrouwenclub; 14. verzoekt Montenegro om zijn regelgevingskader voor verkiezingen volledig in overeenstemming te brengen met de EU-normen, met name wat betreft de harmonisatie van de kieswetgeving, beperking van het actief en passief kiesrecht, transparantie, geschillenbeslechtingsmechanismen, toezicht op campagnes en media en financiering van politieke partijen en verkiezingscampagnes, en om de aanbevelingen van het Bureau voor Democratische Instellingen en Mensenrechten van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa op te volgen (6) ; dringt er bij Montenegro op aan de transparantie van en de controle op de uitgaven van politieke partijen te vergroten en misbruik van overheidsmiddelen te voorkomen door de desbetreffende wetgeving in overeenstemming te brengen met de EU-normen, en ook de handhaving van de regels inzake financiering door derden te verbeteren en de sancties voor schendingen aan te scherpen; wijst in dit verband op de rol van het agentschap voor corruptiepreventie (APC) en dringt aan op nauwere samenwerking tussen het APC en de financiële-inlichtingenautoriteiten om buitenlandse invloed in politieke campagnes op te sporen en te voorkomen; verzoekt Montenegro voorts uitvoering te geven aan de aanbevelingen van het VN-Comité voor de uitbanning van discriminatie van vrouwen (CEDAW) inzake gendergelijkheid op kieslijsten; 15. verzoekt de Montenegrijnse autoriteiten eens te meer één landelijke dag voor gemeenteraadsverkiezingen in te stellen, zoals bepaald in de wet inzake lokaal zelfbestuur, om de efficiëntie van het bestuur te vergroten, de politieke spanningen te verminderen en de stabiliteit en doeltreffendheid van gemeentelijke en overheidsinstellingen te versterken; herinnert eraan dat de toekomstige uitbetaling van middelen in het kader van de hervormings- en groeifaciliteit afhankelijk is van de uitvoering van deze hervorming, in overeenstemming met de toezeggingen van Montenegro in zijn hervormingsagenda, en dat deze hervorming als prioriteit moet worden nagestreefd; stelt verheugd vast dat in 2022 in 14 gemeenten op dezelfde dag verkiezingen zijn gehouden; pleit voor een solide wetgevingskader in dit verband; is bezorgd over het slechte verloop van het verkiezingsproces in de gemeente Šavnik; 16. verzoekt de Montenegrijnse autoriteiten de wet inzake openbaar bestuur aan te nemen die een beter governancekader en de optimalisering van het openbaar bestuur mogelijk moet maken; 17. benadrukt het belang van een professioneel, op verdiensten gebaseerd, transparant en gedepolitiseerd ambtenarenapparaat; verzoekt Montenegro de desbetreffende wetgeving te wijzigen en uit te voeren om een kader te bieden voor de professionalisering, optimalisering en rationalisering van het overheidsbestuur, met inbegrip van procedurele waarborgen tegen politiek gemotiveerde besluiten over benoemingen en ontslagen, en strenge normen voor leidinggevende functies; betreurt dat er geen noemenswaardige vooruitgang is geboekt bij de vaststelling en doeltreffende uitvoering van dergelijke wetgeving en benadrukt dat de invulling van functies bij overheidsdiensten hierdoor onderhevig kan blijven aan politieke beïnvloeding; 18. is ingenomen met de opname van Montenegro in het verslag van de Commissie over de rechtsstaat 2024; neemt met bezorgdheid kennis van de vastgestelde tekortkomingen, waaronder de benoemingen bij justitie en de onafhankelijkheid van het openbaar ministerie; 19. is verheugd over de vooruitgang die is geboekt bij de uitvoering van belangrijke justitiële hervormingen, de vaststelling van een nieuw strategisch kader en de voltooiing van reeds lang lopende gerechtelijke benoemingen; verzoekt Montenegro de resterende hoge functies binnen de rechterlijke macht in te vullen; 20. dringt er bij Montenegro op aan zijn rechtskader, met inbegrip van de grondwet, met name wat de samenstelling van de raad voor de rechtspraak betreft, verder af te stemmen op de EU-wetgeving en -normen inzake de onafhankelijkheid, verantwoordingsplicht, onpartijdigheid, integriteit en professionaliteit van de rechterlijke macht, en benoemingen verder te depolitiseren om de onafhankelijkheid te bevorderen, hangende internationale aanbevelingen op te volgen en criteria vast te stellen voor de pensionering van rechters en openbare aanklagers in overeenstemming met de Europese normen en met volledige inachtneming van de grondwet; betreurt de achterstand bij de behandeling van zaken en verzoekt Montenegro maatregelen te nemen om de duur van gerechtelijke procedures te verkorten, in het bijzonder voor zaken die verband houden met zware en georganiseerde misdaad, met name in verband met het witwassen van geld; beveelt aan dat Montenegro de wijzigingen van de grondwet in de laatste fase van de EU-toetredingsonderhandelingen van het land aanneemt; 21. neemt kennis van de stappen die zijn gezet in de strijd tegen corruptie, met inbegrip van nieuwe wetten en bepalingen inzake de bescherming van klokkenluiders, de oprichting van een nieuwe nationale raad voor corruptiebestrijding en een nieuwe corruptiebestrijdingsstrategie voor 2024-2028; spoort Montenegro aan zich verder te voegen naar het EU-acquis en de EU-normen, en gevolg te geven aan de aanbevelingen van de Commissie, de Commissie van Venetië en de Groep van staten tegen corruptie (Greco); spoort de Montenegrijnse autoriteiten ertoe aan de bestaande tekortkomingen bij de behandeling van zaken in verband met georganiseerde misdaad en de inbeslagneming en confiscatie van criminele vermogensbestanddelen te blijven aanpakken; 22. dringt er bij Montenegro op aan de strafrechtelijke respons op corruptie op hoog niveau op te voeren, onder meer door de effectieve handhaving van de bestaande strafwetgeving te versterken en doeltreffende en afschrikkende sancties op te leggen, en de voorwaarden te scheppen voor een doeltreffende werking van justitiële instellingen en onafhankelijke instanties die zich met corruptie bezighouden, zonder politieke beïnvloeding; 23. neemt nota van de werkzaamheden van het agentschap voor corruptiepreventie en dringt erop aan dat het voldoende financiële middelen krijgt en gedepolitiseerd wordt; verwacht dat het agentschap tastbare resultaten boekt en niet-selectief optreedt zodat het zijn integriteit versterkt en over een grotere autoriteit beschikt om zijn bevoegdheden doeltreffend uit te voeren; roept op tot een sterker kader voor corruptiepreventie; 24. dringt er bij Montenegro op aan zijn wapenwetgeving in overeenstemming te brengen met de EU-wetgeving en internationale normen, met name wat betreft technische normen voor het markeren van vuurwapens, procedures voor het onbruikbaar maken ervan en voorschriften voor alarm- en seinwapens, en een gestandaardiseerd en doeltreffend systeem voor gegevensverzameling en -rapportage over vuurwapens op te zetten; is ontzet over de tragische massale schietpartij in Cetinje en betuigt zijn medeleven met de families van de slachtoffers; stelt bezorgd vast dat deze tragedie wordt uitgebuit voor desinformatiedoeleinden en etnische polarisatie; dringt er bij Montenegro op aan zijn crisiscommunicatie te versterken om desinformatie tegen te gaan en te zorgen voor verantwoorde berichtgeving in de media in de nasleep van gewelddadige incidenten; dringt aan op systematische maatregelen op het gebied van veiligheid, mentaal welzijn en institutionele transparantie, alsook op burgerschapsvorming, bewustmaking, outreach en educatieve initiatieven over de gevaren en risico’s van vuurwapens, in overeenstemming met de verwachtingen van burgers en de maatschappelijke behoeften; 25. verzoekt Montenegro zijn visumbeleid dringend en volledig af te stemmen op dat van de EU, met name wat betreft landen die inzake irreguliere migratie of veiligheidsrisico’s een probleem vormen voor de EU; uit zijn bezorgdheid over het feit dat, in tegenstelling tot de verwachtingen, twee extra landen aan de visumvrije regeling zijn toegevoegd en dat Russische en Belarussische paspoorthouders blijven genieten van een visumvrije regeling; merkt op dat de harmonisatie van het visumbeleid ook is opgenomen in de hervormingsagenda van Montenegro in het kader van de hervormings- en groeifaciliteit; 26. is ingenomen met de lopende samenwerking van Montenegro met het Europees Grens- en kustwachtagentschap (Frontex), Europol, Eurojust en het Agentschap van de Europese Unie voor opleiding op het gebied van rechtshandhaving (Cepol), en wijst op het belang van deze samenwerking bij de bestrijding van grensoverschrijdende criminaliteit, met inbegrip van wapen-, drugs- en mensenhandel, en de bestrijding van terrorisme en extremisme; is ingenomen met de inwerkingtreding op 1 juli 2023 van de verbeterde overeenkomst inzake operationele samenwerking op het gebied van grensbeheer met Frontex, en moedigt verdere samenwerking tussen Montenegro en Frontex aan om het grensbeheer te versterken, asielprocedures te ondersteunen, mensensmokkel te bestrijden en overname te bevorderen; Fundamentele vrijheden en mensenrechten 27. betreurt het dat de meest kwetsbare groepen in de samenleving nog steeds worden gediscrimineerd; verzoekt Montenegro een nieuwe antidiscriminatiewet en desbetreffende strategieën aan te nemen, door middel van een inclusief, transparant en zinvol proces waarbij de personen die hier het meest mee te maken hebben actief worden betrokken, om ervoor te zorgen dat kwetsbare groepen betere toegang krijgen tot rechten; benadrukt dat de eerbiediging van de rechten van alle nationale minderheden integraal deel uitmaakt van het EU-acquis; dringt aan op een sterkere toepassing om te zorgen voor gelijke behandeling van alle etnische, religieuze, nationale en sociale groepen zodat zij kunnen rekenen op gelijke rechten en kansen en volledig kunnen deelnemen aan het sociale, politieke en economische leven; 28. is ingenomen met de multi-etnische identiteit van Montenegro en pleit ervoor om de talen, het cultureel erfgoed en de tradities van lokale gemeenschappen en nationale minderheden verder te bevorderen en te eerbiedigen, aangezien dit nauw verweven is met het Europese perspectief van Montenegro; 29. beklemtoont de multi-etnische identiteit van de Baai van Kotor; benadrukt dat het Europese perspectief van Montenegro nauw verweven is met de bescherming van minderheden en hun culturele erfgoed; verzoekt de Montenegrijnse autoriteiten om het multi-etnische karakter van de staat, waaronder de tradities en het culturele erfgoed van de Kroatische gemeenschap in de Baai van Kotor, te koesteren; 30. toont zich diep bezorgd over bedreigde erfgoedsites in Montenegro zoals de Baai van Kotor en Sveti Stefan; benadrukt dat Sveti Stefan, samen met Miločer Park, in 2023 werd genoemd in de lijst van de “zeven meest bedreigde erfgoedsites in Europa”; 31. verzoekt de Montenegrijnse autoriteiten de moeilijke levensomstandigheden van Roma in Montenegro en de discriminatie waarmee zij te kampen hebben aan te pakken, en dringt erop aan meer maatregelen te nemen ter bevordering van intercultureel begrip op scholen; verzoekt de Montenegrijnse autoriteiten ook maatregelen te nemen om het klimaat van maatschappelijke inclusie van LGBTI-personen te verbeteren; 32. stelt tevreden vast dat Montenegro zijn wetgevings- en institutionele kader heeft aangepast aan het EU-acquis en de internationale mensenrechtennormen met betrekking tot de naleving van het VN-Verdrag inzake de rechten van het kind en de facultatieve protocollen daarbij; dringt er bij de autoriteiten op aan tekortkomingen in de uitvoering aan te pakken, met name met betrekking tot verantwoordingsplicht en toezicht; 33. pleit voor de doeltreffende uitvoering van strategieën om de rechten van personen met een handicap in alle sectoren en beleidsterreinen te eerbiedigen; 34. spreekt zijn afkeuring uit over alle haatzaaiende uitlatingen, met inbegrip van gendergerelateerde haatzaaiende uitlatingen, ook online, en haatmisdrijven; is ingenomen met de strafbaarstelling van racisme en haatzaaiende uitlatingen; 35. benadrukt dat de institutionele mechanismen voor gendergelijkheid moeten worden versterkt en verzoekt de Montenegrijnse autoriteiten de loonkloof tussen mannen en vrouwen aan te pakken, de participatie van vrouwen in de besluitvorming te verbeteren – zowel in het publieke domein, met name in de overheidssector, justitie en de veiligheidsdiensten, als in het bedrijfsleven – om de politieke participatie van vrouwen te vergroten, genderresponsieve budgettering in te voeren, genderstereotypen te bestrijden en de inspanningen ter bestrijding van discriminatie van vrouwen op te voeren, met name in plattelandsgebieden; is ingenomen met de recente inspanningen ter bevordering van de vertegenwoordiging van vrouwen in wetenschap, technologie, engineering en wiskunde (STEM), en moedigt verdere inspanningen in technologiesectoren aan; 36. is ernstig bezorgd over de hoge percentages gendergerelateerd geweld, waaronder huiselijk geweld en femicide; verzoekt Montenegro zijn definities van gendergerelateerd geweld en huiselijk geweld volledig in overeenstemming te brengen met het Verdrag van Istanbul en met de aanbevelingen van internationale organen, doeltreffende beschermings- en preventiemechanismen in te stellen, ondersteuningscentra op te zetten, te zorgen voor een doeltreffende gerechtelijke follow-up voor slachtoffers van huiselijk en seksueel geweld, en een robuuster strafrechtelijk beleid ten aanzien van daders in te voeren; dringt aan op het verzamelen van uitgesplitste gegevens over gendergerelateerd geweld en genderongelijkheden om de beleidsrespons te verbeteren; 37. betreurt dat het wetsontwerp inzake wettelijke gendererkenning niet is aangenomen in 2024, hoewel het een maatregel betreft die deel uitmaakt van het EU-toetredingsprogramma van Montenegro; dringt er bij Montenegro op aan de wet onverwijld aan te nemen; 38. is ingenomen met de nieuwe mediawetten van Montenegro en zijn strategie voor het mediabeleid ter versterking van het rechtskader om journalisten en andere mediawerkers doeltreffend te beschermen; dringt aan op een nultolerantiebeleid met betrekking tot druk op, intimidatie van of geweld tegen journalisten, in het bijzonder door publieke figuren; benadrukt de noodzaak van effectieve onderzoeken, de vervolging van alle gevallen van haatzaaiende uitlatingen, lastercampagnes en strategische rechtszaken tegen journalisten, en van een doeltreffende follow-up van eerdere gevallen; benadrukt dat het recht van journalisten op toegang tot informatie moet worden gewaarborgd, evenals hun recht om een kritische houding aan te nemen; merkt op dat de persvrijheid in Montenegro aanzienlijk is verbeterd, zoals blijkt uit de stijging van het land in de wereldindex voor persvrijheid; 39. uit zijn bezorgdheid over gevallen waarbij journalisten, academici en maatschappelijke organisaties onder druk zijn komen te staan wegens het uitoefenen van de vrijheid van meningsuiting, met inbegrip van gevallen waarbij de politie tegen hen een procedure wegens strafbare feiten heeft ingeleid; is bezorgd over het gebruik van strategische rechtszaken tegen publieke participatie (SLAPP’s) die gericht zijn tegen journalisten; 40. betreurt de heersende sterke polarisatie in de media en de kwetsbaarheid van de media voor politieke belangen en buitenlandse beïnvloeding, alsook buitenlandse en binnenlandse desinformatiecampagnes die narratieven verspreiden die negatieve gevolgen hebben voor de democratische processen in het land en het Europese perspectief van Montenegro in gevaar brengen; verzoekt Montenegro betere programma’s voor mediageletterdheid verder te ontwikkelen en deze als kernvak in het onderwijs op te nemen; verzoekt de Montenegrijnse autoriteiten de redactionele, institutionele en financiële onafhankelijkheid van de publieke omroep RTCG te waarborgen, alsook de wettigheid van de benoeming van het bestuur ervan en de volledige eerbiediging van de rechterlijke uitspraken met betrekking tot RTCG; herinnert eraan dat deze de wet en de hoogste normen inzake verantwoordingsplicht en integriteit in acht moet nemen; betreurt dat de onafhankelijkheid van de publieke media wordt verzwakt en ondermijnd; roept alle media-entiteiten ertoe op te voldoen aan de wettelijke vereisten inzake transparantie van overheidsfinanciering; 41. is ingenomen met de bekendmaking van de resultaten van de in 2023 uitgevoerde volkstelling; verzoekt de autoriteiten om elke politisering van het proces te voorkomen; moedigt belanghebbenden aan deze resultaten op niet-discriminerende wijze te gebruiken; 42. is ingenomen met het levendige en constructieve maatschappelijk middenveld in Montenegro en beklemtoont het belang ervan voor het stimuleren van democratie en pluralisme en het bevorderen van goed bestuur en sociale vooruitgang; uit zijn bezorgdheid over de steeds beperktere ruimte voor maatschappelijke organisaties met een kritische houding, en veroordeelt alle lastercampagnes, intimidatie en aanvallen tegen maatschappelijke organisaties, met name door politieke figuren in het kader van voorstellen voor een “wet op buitenlandse agenten”; merkt op dat dergelijke wetten de fundamentele vrijheden en de werking van het maatschappelijk middenveld kunnen ondermijnen en niet in overeenstemming zijn met de waarden en normen van de EU; dringt aan op een ondersteunend rechtskader en duidelijke en eerlijke selectiecriteria met betrekking tot overheidsfinanciering; roept de raad voor samenwerking tussen de regering en niet-gouvernementele organisaties ertoe op de werkzaamheden te hervatten; benadrukt dat het belangrijk is samenwerkingsverbanden met het maatschappelijk middenveld op te bouwen en het vanaf een vroeg stadium daadwerkelijk over ontwerpwetgeving te raadplegen; Verzoening, goede nabuurschapsbetrekkingen en regionale samenwerking 43. herinnert eraan dat goede nabuurschapsbetrekkingen en regionale samenwerking essentiële elementen van het uitbreidingsproces zijn; prijst de actieve betrokkenheid van Montenegro bij regionale samenwerkingsinitiatieven; herinnert eraan dat goede nabuurschapsbetrekkingen van cruciaal belang zijn om vooruitgang te boeken in het toetredingsproces; 44. betreurt dat hoofdstuk 31 in december 2024 niet kon worden afgesloten; verzoekt alle betrokken partijen op constructieve wijze en in de geest van goed nabuurschap oplossingen te vinden voor openstaande bilaterale kwesties en prioriteit te geven aan de toekomstige belangen van de burgers in de Westelijke Balkan; herinnert eraan dat het gebruik van onopgeloste bilaterale en regionale geschillen om de toetredingsprocessen van kandidaat-lidstaten te blokkeren, moet worden vermeden; is ingenomen met het bilaterale overleg tussen de Republiek Kroatië en Montenegro over de status van onopgeloste bilaterale kwesties; moedigt de autoriteiten aan te blijven inzetten op vertrouwenwekkende maatregelen; 45. wijst op de wijzigingen die Montenegro heeft aangebracht in het wetboek van strafvordering om juridische en praktische belemmeringen voor het doeltreffend onderzoeken, vervolgen, berechten en bestraffen van oorlogsmisdaden aan te pakken, in overeenstemming met de desbetreffende aanbevelingen; verzoekt Montenegro een proactieve benadering toe te passen bij de behandeling van zaken met betrekking tot oorlogsmisdaden, in overeenstemming met het internationaal recht en de internationale normen, om de daders en de verheerlijking van oorlogsmisdaden te identificeren, te vervolgen en te bestraffen, de toegang tot de rechter en de voorziening in rechte, herstel en schadeloosstelling voor slachtoffers te waarborgen, en het lot van vermiste personen te verduidelijken; verzoekt Montenegro voldoende middelen toe te wijzen aan gespecialiseerde aanklagers en rechtbanken, alle beschuldigingen van oorlogsmisdaden proactief te onderzoeken en kwesties in verband met bevelsverantwoordelijkheid aan de orde te stellen, en eerdere zaken die niet in overeenstemming met het internationaal of nationaal recht zijn vervolgd, te herzien; roept op tot regionale samenwerking bij het onderzoek naar en de vervolging van personen die wegens oorlogsmisdrijven worden aangeklaagd; erkent dat het aanpakken van deze kwesties en het veiligstellen van gerechtelijke feiten een belangrijke basis vormen voor vertrouwen, democratische waarden, verzoening en de versterking van de bilaterale betrekkingen met buurlanden, en moedigt Montenegro aan deze inspanningen op te voeren; 46. waarschuwt voor de gevaren van politiek revisionisme, dat gericht is op het verdraaien van historische feiten voor politieke doeleinden, het ondermijnen van verantwoordingsplicht en het vergroten van de verdeeldheid in de samenleving; veroordeelt ten stelligste de verheerlijking van oorlogsmisdadigers en wijdverbreide publieke ontkenning van internationale vonnissen inzake oorlogsmisdaden, onder meer door de Montenegrijnse autoriteiten; is van mening dat de verklaring van president Jakov Milatović waarin hij zijn spijt betuigt over de deelname van Montenegrijnse troepen aan de bombardementen op de stad Dubrovnik, een waardevolle bijdrage aan regionale vrede en verzoening vormde; 47. spreekt nogmaals zijn steun uit voor het initiatief tot oprichting van de regionale commissie voor de vaststelling van feiten over oorlogsmisdaden en andere ernstige schendingen van de mensenrechten die zijn begaan op het grondgebied van het voormalige Joegoslavië (Recom); 48. herhaalt zijn oproep om de archieven met betrekking tot de voormalige republieken van Joegoslavië open te stellen en toegang te verlenen tot de dossiers van de voormalige Joegoslavische geheime dienst en de geheime dienst van het Joegoslavische volksleger, zodat misdaden uit het communistische tijdperk grondig kunnen worden onderzocht en behandeld; Sociaal-economische hervormingen 49. is ingenomen met de opname van Montenegro in SEPA-betalingsregelingen, wat de kosten voor burgers en bedrijven verlaagt; beklemtoont dat dit kansen biedt voor bedrijfsuitbreiding, een groter concurrentievermogen, innovatie en betere toegang tot buitenlandse directe investeringen; 50. is verheugd over het groeiplan voor de Westelijke Balkan, dat tot doel heeft de regio te integreren in de eengemaakte markt van de EU, regionale economische samenwerking te bevorderen en EU-gerelateerde hervormingen te intensiveren, en waarin de hervormings- en groeifaciliteit voor de Westelijke Balkan ter waarde van 6 miljard EUR is opgenomen; is verheugd dat Montenegro een hervormingsagenda heeft aangenomen en moedigt de volledige uitvoering ervan aan; merkt op dat de uitvoering van de vastgestelde hervormingsmaatregelen van de hervormingsagenda van Montenegro in het kader van het groeiplan toegang zou bieden tot meer dan 380 miljoen EUR aan subsidies en gunstige leningen, onder voorbehoud van een succesvolle uitvoering; benadrukt het belang van inclusieve raadplegingen van belanghebbenden, met inbegrip van lokale en regionale overheden, sociale partners en het maatschappelijk middenveld, bij de ontwerp-, uitvoerings-, monitoring- en evaluatiefasen; 51. moedigt Montenegro aan optimaal gebruik te maken van alle EU-financiering die beschikbaar is in het kader van het pretoetredingsinstrument (IPA III), het economisch en investeringsplan voor de Westelijke Balkan, het Ipard-programma en de hervormings- en groeifaciliteit voor de Westelijke Balkan, de sociaal-economische convergentie met de EU te versnellen en zijn wetgeving inzake fraudepreventie verder af te stemmen op die van de EU; herinnert aan de conditionaliteit van EU-financiering, die kan worden bijgesteld of opgeschort in geval van significante achteruitgang of aanhoudend gebrek aan vooruitgang op het gebied van fundamentele kwesties; 52. roept de EU en de landen van de Westelijke Balkan op een kader in te stellen voor een doeltreffende samenwerking tussen het Europees Openbaar Ministerie (EOM) en de toetredingslanden om nauwe samenwerking en de vervolging van misbruik van EU-middelen te faciliteren, onder meer door de detachering van nationale verbindingsfunctionarissen bij het EOM; moedigt Montenegro aan de werkafspraken met het EOM volledig uit te voeren; verzoekt de EU om de nodige wettelijke en politieke regelingen uit te werken om de bevoegdheid van het EOM uit te breiden tot EU-middelen die aan Montenegro als kandidaat-lidstaat worden besteed; 53. is ingenomen met de economische groei van Montenegro; dringt aan op meer maatregelen om het begrotingstekort en de overheidsschuld terug te dringen en om vrijstellingen van indirecte belastingen die niet in overeenstemming zijn met het EU-acquis, verder af te schaffen; verwelkomt de inspanningen om deze fiscale kwetsbaarheden te verminderen; wijst er nogmaals op dat er meer overheidsinvesteringen in het onderwijs nodig zijn met het oog op een duurzame sociale en economische ontwikkeling; 54. wijst op de Montenegrijnse overheidsschuld bij buitenlandse financiële instellingen en bedrijven, en benadrukt dat deze schuld kan worden gebruikt als pressiemiddel om beleidsbeslissingen van het land te beïnvloeden, met name met betrekking tot China en Rusland; is ingenomen met de inspanningen om deze kwetsbaarheden te verminderen en roept de autoriteiten op de economische afhankelijkheid van China verder af te bouwen en gebruik te blijven maken van het economisch en investeringsplan voor de Westelijke Balkan, het Global Gateway-initiatief van de EU en de hervormings- en groeifaciliteit om groenere en transparantere alternatieven voor het financieren van infrastructuurprojecten te vinden; verzoekt Montenegro om bij toekomstige infrastructuurprojecten de transparantie te vergroten, openbare inschrijvingen te waarborgen en buitensporige schuldafhankelijkheid van buitenlandse schuldeisers te voorkomen; 55. verzoekt de Montenegrijnse autoriteiten maatregelen te nemen om ontvolking en emigratie tegen te gaan, met name door investeringen in onderwijs en gezondheidszorg, vooral in het noorden van het land, alsook door decentralisatie door te investeren in middelgrote steden; 56. moedigt de Montenegrijnse autoriteiten aan de digitale transformatie te stimuleren en een empirisch onderbouwd arbeidsmarktbeleid te voeren om de aanhoudend hoge werkloosheid, in het bijzonder onder vrouwen en jongeren, aan te pakken, en tegelijkertijd de institutionele capaciteit te versterken en het onderliggende kader voor digitaal beleid te verbeteren, en de jongerengarantie en de nieuwe strategie voor jongeren doeltreffend ten uitvoer te leggen; dringt er bij de autoriteiten op aan de braindrain dringend aan te pakken; pleit voor de ontwikkeling van gerichte preventieve maatregelen en stimulansen om informele bedrijven en werknemers te legaliseren, aangezien een omvangrijke informele sector de economische en sociale ontwikkeling in Montenegro blijft belemmeren; 57. stelt tevreden vast dat wordt opgeroepen tot snelle integratie van alle landen van de Westelijke Balkan in de digitale eengemaakte markt van de EU vóór hun feitelijke toetreding tot de EU, wat van cruciaal belang is voor de totstandbrenging van een digitaal veilige omgeving; 58. roept op tot meer transparantie bij overheidsopdrachten, met name bij procedures via intergouvernementele overeenkomsten, en tot volledige naleving van de EU-regels en ‑beginselen; verzoekt Montenegro het aantal aanbestedingsprocedures zonder aanbestedingsbericht te verminderen; uit zijn bezorgdheid over de financiële lasten en het gebrek aan transparantie rond de aanleg van de autosnelweg Bar-Boljare die met een Chinese lening wordt gefinancierd; benadrukt dat de geheimhouding in verband met leningsovereenkomsten en bouwovereenkomsten bezorgdheid doet ontstaan over de verantwoordingsplicht; 59. spreekt zijn bezorgdheid uit over alle overeenkomsten of projecten waarbij de regels voor overheidsopdrachten, transparantieverplichtingen en voorschriften inzake openbare raadpleging, zoals vastgelegd in nationale wetgeving en EU-normen, worden omzeild; roept de regering van Montenegro op om ervoor te zorgen dat de beginselen van transparantie, verantwoordingsplicht, inclusieve besluitvorming en de rechtsstaat volledig worden geëerbiedigd bij alle initiatieven op het gebied van openbare infrastructuur en ontwikkeling; Energie, milieu, biodiversiteit en connectiviteit 60. dringt er bij Montenegro op aan de groene transitie te bevorderen, ondersteund met EU-middelen, zijn institutionele en regelgevingskader te verbeteren en de veerkracht op energiegebied te vergroten door eindelijk het langverbeide nationale energie- en klimaatplan aan te nemen en uit te voeren, energie-efficiëntiewetten goed te keuren en verder te integreren met de energiemarkten van de EU; verzoekt dat alle nieuwe projecten in verband met de groene transitie worden uitgevoerd in overeenstemming met de EU-normen inzake milieu, staatssteun en concessies; 61. betreurt het gebrek aan vooruitgang bij belangrijke sectorale hervormingen op het gebied van vervoersbeleid; verzoekt de Montenegrijnse autoriteiten de ontwikkeling van de vervoerssector van het land af te stemmen op de strategie voor duurzame en slimme mobiliteit voor de Westelijke Balkan, met bijzondere aandacht voor spoorwegen, multimodaliteit en het verminderen van CO 2 -emissies en andere milieueffecten, en zijn vervoersontwikkelingsstrategie verder uit te voeren en de administratieve capaciteit voor de uitvoering van trans-Europese vervoersnetwerken te versterken; 62. is ingenomen met de verlaging van de dataroamingtarieven tussen de EU en de landen van de Westelijke Balkan en roept de autoriteiten, de particuliere sector en alle belanghebbenden op alle nodige maatregelen te nemen om ervoor te zorgen dat de prijzen voor dataroaming uiterlijk in 2028 dicht bij de binnenlandse prijzen komen te liggen; is verheugd dat de eerste uitvoeringsfase van de routekaart voor roaming tussen de Westelijke Balkan en de EU in werking is getreden; 63. pleit ervoor sectorale strategieën voor afvalbeheer, lucht- en waterkwaliteit, natuurbescherming en klimaatverandering aan te nemen, waarbij wordt gezorgd voor een strategische planning van investeringen; neemt kennis van het gebrek aan vooruitgang en de daaruit voortvloeiende toenemende kosten bij de constructie van essentiële waterzuiveringsinstallaties om verontreiniging van rivieren en van de zee door riool- en afvalwater te voorkomen in zeven gemeenten; o o o 64. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad, de Commissie, de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid, de commissaris voor Uitbreiding, de commissaris voor het Middellandse Zeegebied, de regeringen en parlementen van de lidstaten, en de president, de regering en het parlement van Montenegro, en te zorgen voor vertaling en publicatie in het Montenegrijns. Het Europees Parlement, – gezien de mededeling van de Commissie van 30 oktober 2024 getiteld “Mededeling inzake het uitbreidingsbeleid van de EU voor 2024” ( COM(2024)0690 ) en het bijbehorend werkdocument van de diensten van de Commissie getiteld “Republic of Moldova 2024 Report” (Verslag over de Republiek Moldavië 2024) (SWD(2024)0698), – gezien het op 17 juni 2022 gedateerde advies van de Commissie inzake het verzoek van de Republiek Moldavië (hierna “Moldavië” genoemd) om toetreding tot de Europese Unie ( COM(2022)0406 ) en het op 6 februari 2023 gedateerde gezamenlijk werkdocument getiteld “Verslag over de uitvoering van de associatieovereenkomst met de Republiek Moldavië” (SWD(2023)0041), – gezien Verordening (EU) 2025/535 van het Europees Parlement en de Raad van 18 maart 2025 tot oprichting van de hervormings- en groeifaciliteit voor de Republiek Moldavië (1) , – gezien zijn eerdere resoluties over Moldavië, – gezien het op 1 februari 2023 gedateerde analytische verslag van de Commissie over de afstemming van Moldavië op het EU-acquis (SWD(2023)0032), – gezien het voorstel van 9 oktober 2024 voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot oprichting van de hervormings- en groeifaciliteit voor de Westelijke Balkan ( COM(2024)0469 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 9 oktober 2024 over het groeiplan voor Moldavië ( COM(2024)0470 ), – gezien de conclusies van de Raad van 17 december 2024 over uitbreiding, – gezien de resultaten van het bezoek van de Commissie buitenlandse zaken aan Moldavië op 25-27 februari 2025, – gezien artikel 55 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie buitenlandse zaken ( A10-0096/2025 ), A. overwegende dat de Europese Raad Moldavië, nadat het op 3 maart 2022 een verzoek had ingediend om toetreding tot de EU, op 23 juni 2022 de status van kandidaat-lidstaat heeft verleend en vervolgens op 14 december 2023 heeft besloten de toetredingsonderhandelingen te openen; B. overwegende dat de onderhandelingen inzake de toetreding van Moldavië tot de EU in juni 2024 van start zijn gegaan; C. overwegende dat er in Moldavië op 20 oktober 2024 een referendum plaatsvond waarvan de uitslag bevestigde dat de toetreding tot de EU in de grondwet zou worden opgenomen, ondanks diverse pogingen om het land door middel van manipulatie en inmenging, illegale financiering van politieke actoren, desinformatiecampagnes en cyberaanvallen te destabiliseren; D. overwegende dat de associatieovereenkomst (2) , die een diepe en brede vrijhandelsruimte omvat (AO/DCFTA), de basis blijft voor Moldavië’s politieke associatie met en economische integratie in de EU, en dat er een regelmatige politieke en economische dialoog tussen beide partijen plaatsvindt; Voortgang met hervormingen in verband met de toetreding tot de EU, met name op het gebied van de rechtsstaat en governance 1. is vol lof over de voorbeeldige inzet van Moldavië en de gestage vooruitgang die het, ondanks aanzienlijke interne en externe uitdagingen, zoals Ruslands grootschalige aanvalsoorlog tegen Oekraïne, heeft geboekt bij de hervormingen in verband met de toetreding tot de EU, waardoor de toetredingsonderhandelingen in juni 2024 van start konden gaan, een half jaar na het desbetreffende besluit van de Europese Raad op 14 december 2023 en nog geen twee jaar na het verzoek om toetreding tot de EU van het land op 3 maart 2022; 2. erkent dat de betrekkingen tussen de EU en Moldavië een nieuwe fase zijn ingegaan van nauwere samenwerking, geleidelijke aanpassing aan het EU-acquis op alle beleidsterreinen en vooruitgang op weg naar EU-integratie; is ingenomen met de vorderingen in het bilaterale screeningproces sinds de start daarvan in juli 2024, en met de recente afsluiting van de screening betreffende cluster 1 (fundamentele kwesties) en cluster 2 (interne markt); prijst en ondersteunt de ambitie van de Moldavische regering om de komende maanden onderhandelingen te openen over cluster 1 (fundamentele kwesties), cluster 2 (interne markt) en cluster 6 (externe betrekkingen), alsook om het screeningproces voor alle clusters voor het einde van 2025 af te ronden; verzoekt de Commissie haar steun aan de Moldavische regering te versterken om ervoor te zorgen dat deze belangrijke doelstellingen worden verwezenlijkt; moedigt de Raad aan een benadering op basis van verdiensten te hanteren bij zijn beslissingen over het onderhandelingsproces inzake Moldavië; betreurt dat het EU-toetredingsproces bilateraal wordt benaderd en geïnstrumentaliseerd, bijvoorbeeld door het verzet van de Hongaarse regering tegen het openen van onderhandelingen over de clusters 1, 2 en 6, hetgeen tot vertraging heeft geleid en Rusland helpt bij zijn streven om de Europese integratie van de regio te belemmeren; 3. is van mening dat Moldavië zijn huidige voortgang met de hervormingen in verband met de toetreding tot de EU kan consolideren en ambitieus kan blijven toewerken naar EU-lidmaatschap als het na de verkiezingen in het najaar van 2025 krachtige en oprechte steun krijgt van een meerderheid in het parlement; 4. merkt op dat de uitslagen van zowel het grondwettelijk referendum over EU-toetreding van 20 oktober 2024 als de presidentsverkiezingen van 20 oktober en 3 november 2024 hebben laten zien dat een meerderheid van het volk van Moldavië voorstander is van het EU-lidmaatschap en de vereiste pro-Europese hervormingen; benadrukt dat dit referendum en deze verkiezingen op professionele wijze en met een sterk plichtsgevoel en veel toewijding waren georganiseerd, ondanks een hybride campagne van Rusland en zijn bondgenoten, die zich van diverse middelen bedienden zoals de strategische inzet van sociale media, door AI gegenereerde inhoud, het “lekken” van nepdocumenten, intimidatie, diverse pogingen tot manipulatie en inmenging om het land te destabiliseren, illegale financiering van politieke actoren, het kopen van stemmen, onder meer door Ruslands instrumentalisering van een aantal geestelijken van de Metropool van Chișinău en heel Moldavië, desinformatiecampagnes en cyberaanvallen; herinnert eraan dat achter deze aanvallen vier belangrijke strategieën schuilgingen: de samenleving verdelen, instellingen delegitimeren, democratische spelers in diskrediet brengen en de Russische invloed bevorderen; is ingenomen met de uitslag van het in 2024 gehouden grondwettelijk referendum, waarmee de toezegging van het land om tot de EU toe te treden, grondwettelijk werd verankerd; veroordeelt ten stelligste de toenemende pogingen van Rusland, pro-Russische oligarchen en door Rusland gesponsorde lokale bondgenoten om Moldavië te destabiliseren, verdeeldheid te zaaien in de Moldavische samenleving en de pro-EU-koers van het land te saboteren door middel van hybride aanvallen, de instrumentalisering van de energievoorziening, desinformatie, manipulatie en intimidatiecampagnes tegen maatschappelijke organisaties en onafhankelijke media; 5. merkt op dat de komende parlementsverkiezingen op 28 september 2025 van cruciaal belang zullen zijn voor de voortzetting van de pro-EU-koers van Moldavië; vindt het zorgwekkend dat in de aanloop naar de verkiezingen de kwaadwillige inmenging vanuit het buitenland, met name uit Rusland, en de hybride aanvallen waarschijnlijk zullen toenemen; verzoekt de EU om, onder andere op financieel en technisch terrein, meer steun te verlenen aan de inspanningen van de Moldavische regering om een dergelijke inmenging in de democratische processen van het land tegen te gaan, onder meer door de sanctielijsten aan te vullen, het mandaat en de middelen van de EU-Partnerschapsmissie (EUPM) in Moldavië uit te breiden en te consolideren en extra steun daarvoor te bieden, en expertise op het gebied van buitenlandse informatiemanipulatie en inmenging (FIMI) uit te wisselen, hybride dreigingen tegen te gaan en de weerbaarheid te versterken; dringt er tevens op aan dat de Moldavische autoriteiten en de EU meer inspanningen leveren om onafhankelijke media en het prodemocratische maatschappelijk middenveld te ondersteunen, zodat journalisten FIMI op nationaal en regionaal niveau kunnen tegengaan en de digitale geletterdheid wordt versterkt; 6. benadrukt dat strategische communicatie van groot belang is, dat valse door Rusland bevorderde narratieven over de EU en haar beleid moeten worden ontkracht en bestreden en dat duidelijk moet worden gemaakt wat op korte en lange termijn de concrete voordelen van EU-toetreding voor de hele Moldavische bevolking zijn, waarbij vooral aandacht moet worden besteed aan regio’s als Gagaoezië en aan sociaal-economisch achtergestelde gemeenschappen op het platteland; verzoekt de EU haar steun voor Moldavië in dit opzicht uit te breiden; Sociaal-economische hervormingen 7. is ingenomen met het groeiplan voor Moldavië van de Commissie, dat tot doel heeft de sociaal-economische en fundamentele hervormingen van het land te ondersteunen en de toegang tot de interne markt van de EU te verbeteren; is verheugd over de hervormings- en groeifaciliteit voor Moldavië, die ten grondslag ligt aan het groeiplan en 2,02 miljard EUR bedraagt, waarmee het het grootste financiële steunpakket van de EU voor Moldavië is sinds het land onafhankelijk werd; benadrukt dat deze faciliteit voorziet in 520 miljoen EUR aan niet-terugbetaalbare steun aan Moldavië en een maximaal bedrag van 1,5 miljard EUR aan leningen, met een voorfinancieringspercentage van 18 % en dat de EU daarmee erkent dat de hervormingen en weerbaarheid van Moldavië dringend moeten worden ondersteund; verzoekt de Commissie om de Moldavische autoriteiten te ondersteunen bij de uitvoering van de noodzakelijke hervormingsagenda voor de doeltreffende absorptie van de middelen uit deze faciliteit, om ervoor te zorgen dat de voordelen van deze steun direct merkbaar zijn voor de burgers van Moldavië; kijkt uit naar de aangekondigde effectbeoordeling van de hervormings- en groeifaciliteit voor Moldavië in de vorm van een werkdocument van de diensten van de Commissie binnen drie maanden na vaststelling van de betreffende verordening; 8. verzoekt de Commissie passende specifieke pretoetredingsfinanciering voor Moldavië op te nemen in het volgende meerjarig financieel kader van de EU en van start te gaan met de voorbereiding van Moldavië op het doeltreffend gebruik van toekomstige pretoetredingsfinanciering als nieuw aangewezen kandidaat-lidstaat van de EU; 9. wijst er andermaal op dat de steun van de Moldavische bevolking voor Europese integratie kan worden vergroot door hun leefomstandigheden merkbaar te verbeteren, door overheidsinstellingen en het openbaar bestuur te versterken met het oog op een doeltreffende inzet van projectfinanciering en de omzetting en handhaving van het EU-acquis, door te zorgen voor een degelijk socialezekerheidsstelsel, door corruptie en de invloed van oligarchen te bestrijden en door verantwoordingsplicht te waarborgen; verzoekt de Moldavische autoriteiten te blijven toezien op de zinvolle betrokkenheid van maatschappelijke organisaties, de diaspora, kwetsbare groepen en sociale partners, waaronder vakbonden, om zo het vertrouwen in democratische instellingen en processen te versterken en de publieke steun voor hervormingen in verband met de toetreding tot de EU te vergroten; 10. wijst op het belang van maatschappelijke organisaties voor het toezicht op goed bestuur en vooruitgang bij EU-gerelateerde hervormingen, de bevordering van transparantie, de verdediging van de mensenrechten en het tegengaan van desinformatie en kwaadwillige beïnvloeding van buitenaf door antihervomingsgezinde politieke actoren en bondgenoten van Rusland; 11. dringt aan op alomvattende hervormingen van het sociaal beleid om de armoedebestrijding en de aanhoudende massale emigratie aan te pakken, de dekking van de gezondheidszorg te vergroten, het openbaar onderwijs te versterken, de arbeidsomstandigheden te verbeteren en passende stelsels voor sociale bescherming te ontwikkelen; benadrukt dat economische ontwikkeling inclusief en duurzaam moet zijn en kansen moet bieden voor kleine en middelgrote ondernemingen; wijst erop dat er voor de jongeren en de plattelandsgebieden in Moldavië gerichte sociale investeringen nodig zijn om de regionale verschillen te verkleinen en de sociale cohesie te bewaren; 12. dringt erop aan bijzondere aandacht te schenken aan de deelname van Moldavië aan de sociale, onderwijs- en culturele programma’s van de EU om zo de sociale convergentie, innovatie en de technologische vooruitgang te bevorderen; 13. verzoekt Moldavië uitvoering te geven aan de hervormingsagenda, waarin de belangrijkste sociaal-economische en fundamentele hervormingen worden geschetst om de groei en het concurrentievermogen van de Moldavische economie en de convergentie ervan met de EU te versnellen op basis van een versterkte tenuitvoerlegging van de AO/DCFTA; 14. dringt er met klem op dat er vaart wordt gezet achter de geleidelijke integratie van Moldavië in de EU en de interne markt doordat het land zijn wet- en regelgevingskader blijft afstemmen op het EU-acquis en het bij meer EU-programma’s en -initiatieven wordt betrokken, onder meer door Moldavische ambtenaren en deskundigen in relevante EU-organen de status van waarnemer te verlenen, hetgeen tastbare sociaal-economische voordelen zou opleveren nog voordat het land officieel tot de EU toetreedt; feliciteert Moldavië met het feit dat het is opgenomen in het geografisch toepassingsgebied voor de betalingsregelingen van de gemeenschappelijke eurobetalingsruimte, waardoor het gemakkelijker is om bedragen in euro’s over te maken, en Moldavische burgers en bedrijven minder kosten maken; prijst de opname van roamingliberalisering in de geactualiseerde associatieovereenkomst tussen de EU en Moldavië; is ingenomen met de recente voortgang van Moldavië bij de omzetting van het acquis inzake roaming en telecommunicatie en pleit voor een snel besluit over de opname van Moldavië in het “roaming tegen thuistarief”-gebied van de EU; verzoekt de dienstverleners te goeder trouw samen te werken met de Moldavische autoriteiten bij de invoering van het “roaming tegen thuistarief”; 15. is ingenomen met de verlenging van de tijdelijke maatregelen voor liberalisering van de handel in juli 2024 om de economie van Moldavië te ondersteunen ter compensatie van de afgenomen handel als gevolg van de Russische aanvalsoorlog tegen Oekraïne en zijn vijandige beleid ten aanzien van Moldavië; verzoekt de EU snel aanzienlijke vooruitgang te boeken in de richting van een permanente liberalisering van haar tariefcontingenten, zodat er wordt gezorgd voor voorspelbaarheid en het land aantrekkelijker wordt voor investeerders; 16. merkt op dat er door het recente besluit van de regering van de VS om de steun aan maatschappelijke organisaties, de onafhankelijke media alsook belangrijke hervormingen en infrastructuurprojecten op te schorten, voor Moldavië aanvullende dringende behoeften zijn ontstaan en dat de EU daarbij moet inspringen; verzoekt de Commissie in dit verband haar financiering te verhogen voor EU-instrumenten ter ondersteuning van de democratie, zoals het Europees Fonds voor Democratie, en voor andere belangrijke projecten die tot voor kort werden gefinancierd door het Amerikaans Bureau voor Internationale Ontwikkeling (USAID) en andere Amerikaanse organen; Mensenrechten 17. neemt kennis van de vooruitgang die Moldavië heeft geboekt bij de verwezenlijking van gendergelijkheid, zoals de goedkeuring van het programma voor de bevordering en waarborging van de gelijkheid van vrouwen en mannen voor de periode 2023-2027, en dringt erop aan dat het zich in dit verband blijft inspannen, met name om de loonkloof tussen mannen en vrouwen te verkleinen, stereotypen, discriminatie en gendergerelateerd geweld te bestrijden en de vertegenwoordiging van vrouwen in de politiek en het bedrijfsleven te vergroten; 18. is ingenomen met de inspanningen van de Moldavische autoriteiten om geweld tegen vrouwen te bestrijden en de bescherming van slachtoffers te verbeteren, in het bijzonder de goedkeuring van het nationale programma voor het voorkomen en bestrijden van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld voor de periode 2023-2027; merkt echter op dat de effecten van deze initiatieven nog altijd onvoldoende zijn, en dringt er daarom op aan dat er meer opvangcentra voor slachtoffers van huiselijk geweld worden gecreëerd, dat het rechtssysteem voldoende aandacht besteedt aan geweld tegen vrouwen, dat er veranderingen worden doorgevoerd in het beleid en dat mannen meer bewust worden gemaakt van gendergerelateerd geweld; 19. verzoekt de Moldavische regering haar inspanningen op te voeren en onder meer te zorgen voor een doeltreffende uitvoering van haar wetgevingskader ter bestrijding van rassendiscriminatie, marginalisering, racistische haatzaaiende uitlatingen en haatmisdrijven die gericht zijn op leden van etnische minderheden, waaronder Roma; 20. prijst de inspanningen van Moldavië van de afgelopen jaren om de rechten van de lhbtiq+-gemeenschap te verbeteren; 21. verzoekt de Moldavische regering om haar wetgeving inzake de rechten van personen met een handicap in overeenstemming te brengen met het EU-acquis en om iets te doen aan het structurele probleem van kinderen met een verstandelijke beperking die in psychiatrische instellingen worden geplaatst; Energie, milieu en connectiviteit 22. veroordeelt het dat Rusland energie als wapen tegen Moldavië inzet, zoals recentelijk door de gaslevering aan de regio Transnistrië per 1 januari 2025 stop te zetten, hetgeen een schending van contractuele verplichtingen vormde, en zo een ernstige crisis uit te lokken in de regio; juicht het toe dat de Commissie snel een voorstel heeft gelanceerd voor een brede strategie voor energieonafhankelijkheid en -weerbaarheid ter waarde van 250 miljoen EUR, waardoor de energierekening voor de Moldavische consument zal dalen, ook in de regio Transnistrië, er steun wordt verleend aan Moldavië’s ontkoppeling van de Russische energievoorziening en het land wordt geïntegreerd in de energiemarkt van de EU; benadrukt dat de EU en de Moldavische autoriteiten op doeltreffende wijze moeten communiceren over het omvangrijke EU-pakket voor de aanpak van de energiecrisis in Moldavië; 23. is vol lof over de afstemming van de Moldavische energiesector op het EU-acquis; verzoekt de Moldavische regering om met steun van de EU, waaronder de uit de hervormings- en groeifaciliteit voor Moldavië beschikbare instrumenten, haar inspanningen voort te zetten in de richting van diversificatie van de gas- en elektriciteitsaanvoerroutes, connectiviteit te ontwikkelen, de energie-efficiëntie en interne productie- en opslagcapaciteit van het land te verhogen, en eveneens stappen te zetten in de richting van volledige integratie in de EU-energiemarkt om de energiezekerheid en -weerbaarheid van Moldavië te waarborgen; wijst op het belang van de voltooiing van de bovengrondse leiding van 400 kV tussen Vulcănești en Chișinău tegen het einde van 2025 om de afhankelijkheid van de energie-infrastructuur in de regio Transnistrië te verminderen; verzoekt de EU de nodige middelen vrij te maken ter compensatie van de opgeschorte USAID-steun voor de energiesector in Moldavië; 24. prijst de regering van Moldavië voor de vooruitgang inzake decarbonisatie, energie-efficiëntie en de transitie naar een groene economie, waaronder het verdubbelen van het aandeel hernieuwbare energie tot 30 % in 2030; spoort de EU en haar lidstaten aan om financiële steun en deskundigheid te blijven verstrekken aan de Moldavische tegenhangers op dit gebied; is ingenomen met de vaststelling in 2023 van het nationaal programma van Moldavië voor aanpassing aan de klimaatverandering tot 2030 en het bijbehorende actieplan dat daartoe is opgesteld; verzoekt de Moldavische regering haar nationale energie- en klimaatplan voor de periode 2025-2030 goed te keuren en uit te voeren; wijst erop dat het belangrijk is uitvoering te geven aan de toezeggingen in het kader van de decarbonisatieroutekaart van de Energiegemeenschap en aan het pakket voor monitoring, verslaglegging, verificatie en accreditatie om zo koolstofbeprijzing in te voeren en op één lijn te liggen met het emissiehandelssysteem van de EU; 25. is van mening dat een verlenging van de corridor Oostzee-Zwarte Zee-Egeïsche Zee (corridor IX) van het trans-Europees vervoersnetwerk (TEN-T) met de route Chișinău-Constanța-Varna-Burgas een strategische investering in de vervoersinfrastructuur van de regio zou betekenen waarmee de connectiviteit zou worden verbeterd en de economische groei zou worden bevorderd met het oog op de uitbreiding van de EU naar het oosten en de mogelijke positieve gevolgen van deze uitbreiding voor de veiligheid en stabiliteit van de regio, waarmee wordt gezorgd voor een belangrijke logistieke route voor de NAVO en de geostrategische autonomie van de EU wordt vergroot; Rechtsstaat en goed bestuur 26. benadrukt dat een alomvattende justitiële hervorming van cruciaal belang blijft voor het welslagen van de democratische hervormingen van Moldavië en de hervormingen in verband met de toetreding tot de EU; beseft dat Moldavië voortdurend inspanningen levert om een onafhankelijk, onpartijdig, verantwoordingsplichtig en professioneel gerechtelijk apparaat op te bouwen en het doorlichtingsproces voor het einde van 2026 af te ronden; verzoekt de EU daarom actief steun te blijven verlenen aan de justitiële hervormingen en het doorlichten van rechters en openbare aanklagers, onder meer door gekwalificeerd justitieel personeel aan te trekken, op te leiden en aan te werven en de justitiële capaciteit te vergroten; 27. stelt vast dat Moldavië vooruitgang heeft geboekt bij de bestrijding en preventie van corruptie, maar benadrukt dat de strijd tegen het witwassen van geld moet worden voortgezet; juicht het toe dat in februari 2024 het nationale integriteits- en corruptiebestrijdingsprogramma van Moldavië voor 2024-2028 in werking is getreden; acht het van belang dat er wordt gezorgd voor een betere coördinatie tussen alle belangrijke instanties op het gebied van corruptiebestrijding en justitie, zodat die uitgebreide hervormingen kunnen doorvoeren en over voldoende middelen en capaciteit beschikken; benadrukt dat het vertrouwen van het publiek in de lopende hervormingen alleen kan worden gewonnen als er resultaten worden geboekt op het gebied van vervolging en veroordeling in corruptiezaken; 28. herinnert eraan dat het belangrijk is het onderzoek voort te zetten en de verantwoordelijken voor de bankfraude van 2014 te berechten; is verheugd over het feit dat Interpol na langdurige inspanningen van de Moldavische autoriteiten eindelijk een van de vermeende daders, Vladimir Plahotniuc, heeft toegevoegd aan zijn lijst met internationaal gezochte personen; 29. juicht het toe dat Moldavië in 2023 een nieuwe, op het EU-acquis afgestemde nationale strategie ter voorkoming en bestrijding van mensenhandel heeft goedgekeurd en dat het bij de bestrijding van drugshandel samenwerkt met Europol; 30. verklaart zich bereid het parlement van Moldavië terzijde te blijven staan via onderling overeengekomen maatregelen voor democratieondersteuning die beantwoorden aan de behoeften van de instelling, haar gekozen leden en haar personeel; benadrukt dat het parlement van Moldavië een belangrijke rol speelt bij het bevorderen van het publieke debat over de Europese toekomst van het land en bij het bereiken van een brede consensus over en democratische legitimiteit van hervormingen in verband met de toetreding tot de EU in alle politieke partijen en in de samenleving als geheel; wijst op het besluit van 10 maart 2025 over de opening van een bureau van het Europees Parlement in Chișinău, dat de betrokkenheid van het Parlement bij de regio van het Oostelijk Partnerschap moet versterken; Samenwerking op het gebied van gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid (GBVB) en vooruitgang bij de oplossing van het conflict over Transnistrië 31. juicht het toe dat Moldavië consequent meewerkt bij kwesties op het gebied van buitenlands beleid en aanzienlijke vooruitgang heeft geboekt, namelijk van 54 % in 2022 naar 86 % in 2024, bij de afstemming op de GBVB-standpunten en de beperkende maatregelen van de EU; dringt erop aan deze afstemming te blijven verbeteren, ook wat betreft beperkende maatregelen tegen Rusland, en de samenwerking voort te zetten om te voorkomen dat de sancties tegen Rusland en Belarus in verband met de Russische aanvalsoorlog tegen Oekraïne worden omzeild; 32. benadrukt dat Moldavië een belangrijke bijdrage levert aan de regionale en Europese veiligheid, onder meer door zijn onwrikbare steun aan Oekraïne sinds het begin van de Russische aanvalsoorlog, bijvoorbeeld door Oekraïense oorlogsvluchtelingen op te vangen, en via zijn bijdragen aan het EU-mechanisme voor civiele bescherming, bijvoorbeeld door brandweerteams in te zetten bij de bestrijding van ernstige bosbranden in Griekenland; 33. spreekt zijn steun uit voor de EUPM in Moldavië en dringt er bij de lidstaten op aan de benodigde expertise en financiële middelen te leveren voordat de hybride dreigingen mogelijk verergeren; juicht het toe dat het mandaat van de EUPM onlangs tot april 2026 is verlengd; moedigt de Moldavische autoriteiten aan ten volle gebruik te maken van de expertise van de EUPM om de paraatheid van het land te vergroten, met name gezien de herhaalde pogingen tot electorale inmenging in de aanloop naar de parlementsverkiezingen op 28 september 2025; verzoekt de EU de in Moldavië opgedane ervaringen te gebruiken om verkiezingsprocessen en de democratische instellingen binnen de EU zelf te beschermen; spoort de Europese Dienst voor extern optreden en de Commissie aan gebruik te maken van alle beschikbare EU-instrumenten voor de bestrijding van hybride dreigingen, om zo Moldavië te blijven steunen, ook door de vlotte inzet van een EU-team voor snelle reactie op hybride dreigingen; is ingenomen met de oprichting van het Moldavisch centrum voor strategische communicatie en de bestrijding van desinformatie, dat de strijd tegen buitenlandse inmenging bij diverse Moldavische instanties moet coördineren, en met het nationale agentschap voor cyberbeveiliging en het nationaal instituut voor cyberbeveiliging; merkt op dat EU-toetreding als een centrale doelstelling wordt genoemd in de in december 2023 vastgestelde nationale veiligheidsstrategie van Moldavië en dat daarin voor het eerst naar Rusland wordt gewezen als bron van grote bedreigingen voor de veiligheid van Moldavië; acht het van belang dat de informatie-uitwisseling en samenwerking op het vlak van inlichtingen tussen Moldavië, de EU en haar lidstaten met betrekking tot veiligheidsbedreigingen worden verbeterd; 34. wijst er nogmaals op dat het de territoriale integriteit van Moldavië hoog in het vaandel draagt en zich zal blijven inzetten voor een vreedzame oplossing van het conflict, op basis van de soevereiniteit en territoriale integriteit van Moldavië binnen de internationaal erkende grenzen van het land; 35. is ingenomen met de initiatieven van de Commissie om in haar steunpakketten voor noodsituaties op het gebied van energie proactieve steun voor de regio Transnistrië op te nemen en daarin te voorzien in informatie-uitwisseling en praktische samenwerking tussen de regering van Moldavië en de de-factoautoriteiten van de regio Transnistrië zolang de door Rusland veroorzaakte energiecrisis voortduurt; juicht het toe dat er ten aanzien van de recente overeenkomst voor de doorvoer van gas vooruitgang is geboekt wat betreft de voorwaarden voor Tiraspol en dringt aan op de volledige toepassing van deze voorwaarden, met inbegrip van de vrijlating van alle politieke gevangenen door Tiraspol en de opheffing van de overgebleven illegale grensposten; 36. juicht het toe dat Moldavië graag wil bijdragen aan het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid van de EU (GVDB) en dat Moldavië het eerste land is dat een veiligheids- en defensiepartnerschap met de EU heeft ondertekend; is ingenomen met de blijvende actieve deelname van Moldavië aan de missies en operaties van de EU in het kader van het GVDB, namelijk de EU strijdkrachten in Bosnië en Herzegovina (Operatie Althea) en de opleidingsmissie van de EU in Somalië, zijn interesse in deelname aan PESCO-projecten en de lopende onderhandelingen over een kaderovereenkomst met het Europees Defensieagentschap; verzoekt de EU Moldavië te betrekken de veiligheids- en defensieprogramma’s van de EU en de bijbehorende begrotingstoewijzingen, met inbegrip van het programma voor de Europese defensie-industrie en Readiness 2030, zodat het land samen met de lidstaten kan deelnemen aan gezamenlijke aanbestedingen; 37. is ingenomen met de toewijzing van 50 miljoen EUR voor de modernisering van de defensiecapaciteit van de Moldavische strijdkrachten in het kader van de huidige veiligheidsuitdagingen door middel van de Europese Vredesfaciliteit (EPF) voor 2024; merkt op dat Moldavië na Oekraïne de tweede grootste begunstigde van de EPF is en dat er sinds 2021 in totaal 137 miljoen EUR is toegewezen; is ingenomen met de aangekondigde steun van 60 miljoen EUR die in 2025 uit de EPF-begroting aan Moldavië wordt verstrekt; verzoekt de lidstaten de financiering van de EPF voor Moldavië geleidelijk te verhogen om de defensiecapaciteit van het land verder te verbeteren; o o o 38. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad, de Commissie, de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid, en de president, de regering en het parlement van de Republiek Moldavië.