Het Europees Parlement, – gezien het VN-Verdrag inzake de rechten van het kind, – gezien zijn eerdere resoluties over Rusland en Oekraïne, – gezien artikel 144, lid 5, en artikel 132, lid 4, van zijn Reglement, A. overwegende dat Tihran Ohannisian en Mykyta Khanhanov, geboren in 2006, op 24 mei 2023 door de onderzoekscommissie van de Russische Federatie in staat van beschuldiging zijn gesteld voor het plannen van sabotage aan de spoorweg van Berdiansk; overwegende dat zij tot 20 jaar gevangenisstraf kunnen krijgen op grond van artikel 281 van het Russische wetboek van strafrecht en dat zij geen degelijke rechtsbijstand hebben gekregen; B. overwegende dat de vervolging van Ohannisian en Khanhanov er komt na maanden van meedogenloze ondervragingen door de Russische autoriteiten, die op 30 september 2022 van start gingen en waarbij deze minderjarigen werden onderworpen aan afranselingen en martelingen met elektrische schokken in een poging om bekentenissen af te dwingen, naast intimidatie van hun families; C. overwegende dat uit talrijke verslagen blijkt dat de Russische autoriteiten doorgaan met het onderdrukken van Oekraïense kinderen, de meest kwetsbare slachtoffers van de Russische aanvalsoorlog; D. overwegende dat volgens het “Children of War Platform” van Oekraïne de Russische invasie heeft geleid tot de dood van ten minste 488 Oekraïense kinderen, zoals ook gerapporteerd is door UNICEF, terwijl ten minste 1 016 kinderen gewond raakten, ongeveer 19 500 kinderen naar Rusland werden gedeporteerd en 3 924 kinderen als vermist zijn opgegeven; overwegende dat dit in het recente verslag van het Moskou-mechanisme is bevestigd; 1. eist dat de procedures tegen Ohannisian en Khanhanov onmiddellijk worden stopgezet en alle beschuldigingen worden ingetrokken, en dat zij onmiddellijk worden vrijgelaten; roept het Internationaal Comité van het Rode Kruis (ICRC) ertoe op hun veilige terugkeer naar door Oekraïne gecontroleerd gebied te bewerkstelligen; vraagt de speciale vertegenwoordiger van de secretaris-generaal van de VN inzake geweld tegen kinderen om een onderzoek in te stellen; dringt erop aan dat degenen die verantwoordelijk zijn voor de vervolging worden toegevoegd aan de sanctielijst van de EU; roept op tot de vrijlating van alle Oekraïense burgers die onrechtmatig door Rusland worden vastgehouden; 2. veroordeelt de Russische doelgerichte strategie om Oekraïense kinderen te treffen door middel van onder meer gedwongen overplaatsingen binnen tijdelijk door Rusland bezet Oekraïens grondgebied, wederrechtelijke deportaties naar Rusland en Belarus, illegale adopties en pogingen tot gedwongen “heropvoeding”; herhaalt zijn verzoek aan de Commissie en de Raad om een “kinderbeschermingspakket EU-Oekraïne” vast te stellen voor kinderen die de oorlog ontvluchten of onder de oorlog te lijden hebben; 3. spreekt zijn afkeuring uit over het viseren, vervolgen en martelen van kinderen in gewapende conflicten, en over rechtstreekse aanvallen op krachtens internationaal recht beschermde objecten, waaronder scholen en ziekenhuizen; 4. vraagt de Commissie en de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid extra inspanningen te leveren om ernstige schendingen van de rechten van door gewapende conflicten getroffen kinderen te voorkomen en deze schendingen een halt toe te roepen; benadrukt dat het belangrijk is om de “Children and Armed Conflict Agenda” (agenda inzake kinderen en gewapende conflicten) in het externe optreden van de EU en het beleid inzake terrorismebestrijding en veiligheid naar voren te brengen en om deze agenda in acht te nemen bij operaties van het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid, hervormingen van de veiligheidssector en bemiddeling; 5. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid, het Bureau van de speciale vertegenwoordiger van de secretaris-generaal van de VN inzake geweld tegen kinderen, het ICRC, de regering van de Russische Federatie en de Belarussische autoriteiten. Het Europees Parlement, – gezien zijn eerdere resoluties over Sudan, – gezien het Verdrag inzake de rechten van het kind en de facultatieve protocollen daarbij, – gezien het Afrikaanse Handvest inzake de rechten en het welzijn van het kind, – gezien het Verdrag van Genève, – gezien artikel 144, lid 5, en artikel 132, lid 4, van zijn Reglement, A. overwegende dat het Sudanese leger en de Rapid Support Force een gewelddadige machtsstrijd blijven voeren, waarbij het internationale humanitaire recht wordt geschonden; B. overwegende dat door het aanhoudende geweld duizenden onschuldige burgers om het leven zijn gekomen, meer dan 1,2 miljoen mensen ontheemd zijn geraakt en bijna 500 000 mensen naar buurlanden zijn gevlucht, wat een bedreiging vormt voor de stabiliteit in de regio; C. overwegende dat slechts beperkte humanitaire toegang tot delen van Khartoem is toegestaan; overwegende dat het conflict zich heeft voortgezet in andere delen van het land, met name in Darfur; D. overwegende dat humanitaire hulpverleners niet in staat zijn goederen te bezorgen aan burgers die zijn getroffen door het conflict; overwegende dat medische centra zijn aangevallen en vele gesloten blijven; E. overwegende dat meer dan 13,6 miljoen kinderen in Sudan dringend humanitaire hulp nodig hebben; overwegende dat vóór de huidige crisis ongeveer 3 miljoen kinderen leden aan ondervoeding; overwegende dat in het Mygoma-weeshuis te Khartoem 70 kinderen zijn overleden als gevolg van ondervoeding, dehydratie en infecties; 1. spreekt met klem zijn afkeuring uit over het aanhoudende geweld tussen de rivaliserende gewapende groeperingen in Sudan; betreurt het negeren van overeengekomen humanitaire wapenstilstanden, de aanvallen op humanitaire hulpverleners en infrastructuur, het doelbewust viseren van burgers en het rekruteren en betrekken van kinderen bij het conflict; veroordeelt het gebruik van seksueel geweld en dringt aan op de nodige steun voor overlevenden en de berechting van de daders; 2. dringt er bij alle partijen op aan onmiddellijk een einde te maken aan alle militaire acties, onbeperkte humanitaire toegang toe te staan en terug te keren naar de onderhandelingstafel voor gesprekken over een vredesakkoord; staat volledig achter alle regionale en internationale inspanningen voor een vreedzame oplossing; is ingenomen met alle regionale en internationale bemiddelingspogingen in Jeddah en Addis Abeba en van de Intergouvernementele Ontwikkelingsautoriteit; 3. verzoekt de EU en haar lidstaten ervoor te zorgen dat een akkoord over een permanente wapenstilstand wordt gevolgd door een proces van democratische hervorming met het oog op de instelling van de lang beloofde burgerregering, waartoe alle actoren, inclusief de militairen, zich hebben verbonden; vraagt hen dringend te overwegen om via de wereldwijde EU-sanctieregeling voor de mensenrechten gerichte sancties op te leggen aan degenen die verantwoordelijk zijn voor mensenrechtenschendingen; 4. wijst alle partijen op hun verplichtingen krachtens het internationaal recht; pleit er in dit verband voor dat dringend humanitaire corridors worden ingesteld en dat de basisdiensten van de overheid volledig terug operationeel worden gemaakt; 5. verzoekt de EU en haar lidstaten klaar te staan om onmiddellijke steun en humanitaire bijstand te verlenen aan de slachtoffers van het conflict, met inbegrip van intern ontheemden en mensen die hun toevlucht in andere landen zoeken, onder meer door het verstrekken van noodreisdocumenten; 6. betuigt zijn diepe dank aan de humanitaire hulpverleners voor hun belangrijke werk en veroordeelt alle aanvallen op hen; 7. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad, de Commissie, de regering van Sudan, de Sudanese Rapid Support Forces, de Afrikaanse Unie, de secretaris-generaal van de Verenigde Naties en het Pan-Afrikaanse Parlement. Het Europees Parlement, – gezien zijn eerdere resoluties over Hongkong en over China, – gezien artikel 144, lid 5, en artikel 132, lid 4, van zijn Reglement, A. overwegende dat de fundamentele vrijheden, de rechtsstaat en de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht in Hongkong schrikbarend zijn verslechterd sinds het Chinese regime op 30 juni 2020 de nationale veiligheidswet heeft ingesteld; overwegende dat de Volksrepubliek China het beginsel “één land, twee systemen”, de Chinees-Britse en de Chinees-Portugese gezamenlijke verklaringen en het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten volledig heeft geschonden; B. overwegende dat Jimmy Lai sinds februari 2021 op basis van verzonnen beschuldigingen wordt vastgehouden en op grond van de nationale veiligheidswet wordt beschuldigd van samenspanning met buitenlandse troepen en van fraude; overwegende dat zijn proces in september 2023 van start gaat en dat hem een levenslange gevangenisstraf boven het hoofd hangt; overwegende dat zijn Britse advocaat geen toestemming heeft gekregen om hem tijdens het proces te vertegenwoordigen; overwegende dat verschillende onafhankelijke mediakanalen, zoals Apple Daily en Stand News, hun activiteiten hebben moeten stopzetten; C. overwegende dat politieke gevangenen over het algemeen in zeer moeilijke omstandigheden gevangen worden gehouden gedurende een lange periode van voorlopige hechtenis en dat velen van hen met ernstige gezondheidsproblemen kampen; overwegende dat dit het geval is geweest bij prominente vertegenwoordigers van het prodemocratische kamp, zoals Jimmy Lai, Albert Ho, Benny Tai, Chow Hang-tung, Lee Cheuk-yan, Joshua Wong en Cyd Ho; 1. dringt er bij de regering van Hongkong op aan Jimmy Lai en alle andere prodemocratische vertegenwoordigers en activisten die hun vrijheid van meningsuiting en hun fundamentele en mensenrechten hebben uitgeoefend, onmiddellijk en onvoorwaardelijk vrij te laten en alle aanklachten tegen hen te laten vallen; 2. spreekt zijn diepe bezorgdheid uit over mevrouw Chow Hang-tung, die tijdens haar 34 uur durende hongerstaking in eenzame opsluiting is geplaatst, en over de heer Albert Ho, wiens vrijlating op borgtocht is herroepen op willekeurige juridische gronden, terwijl hij kanker heeft; 3. roept de Raad nogmaals op om in het kader van de wereldwijde EU-sanctieregeling voor de mensenrechten gerichte sancties op te leggen aan John Lee en aan alle andere functionarissen van Hongkong en de Volksrepubliek China die verantwoordelijk zijn voor de aanhoudende onderdrukking van de mensenrechten in Hongkong; 4. uit zijn bezorgdheid over de extraterritoriale toepassing van de nationale veiligheidswet; verzoekt de autoriteiten de werkzaamheden van alle journalisten niet langer te dwarsbomen; verzoekt de autoriteiten de nationale veiligheidswet in te trekken; 5. verzoekt de EDEO het Bureau van de EU in Hongkong voldoende te ondersteunen bij het intensiveren van de waarneming van rechtszaken, in overleg met de vertegenwoordigingen van EU-lidstaten en gelijkgezinde landen, bij het monitoren van de mensenrechten door het afleggen van publieke verklaringen, en het opzetten van een contactpunt voor de mensenrechten ten behoeve van mensenrechtenactivisten en het aankaarten van hun zaak bij de autoriteiten op alle niveaus; verzoekt de EDEO en het Bureau van de EU verslag uit te brengen over de meest spraakmakende processen; verzoekt het Bureau van de EU om een gevangenisbezoek aan te vragen; 6. veroordeelt de pogingen van de Chinese autoriteiten om de gemeenschappen van de Hongkongse diaspora in de EU aan te pakken; verzoekt de lidstaten nogmaals uitleveringsverdragen met de Volksrepubliek China en Hongkong op te schorten; 7. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de EU-instellingen, de regering en het parlement van de Volksrepubliek China, en het hoofd en de Wetgevende Vergadering van de Speciale Administratieve Regio Hongkong. Het Europees Parlement, – gezien artikel 14, lid 2, van het Verdrag betreffende de Europese Unie, – gezien artikel 106 bis, lid 1, van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie, – gezien Besluit (EU) 2018/937 van de Europese Raad van 28 juni 2018 inzake de samenstelling van het Europees Parlement (1) , – gezien zijn resolutie van 7 februari 2018 over de samenstelling van het Europees Parlement (2) , – gezien zijn wetgevingsresolutie van 3 mei 2022 over het voorstel voor een verordening van de Raad betreffende de verkiezing van de leden van het Europees Parlement door middel van rechtstreekse algemene verkiezingen, tot intrekking van Besluit 76/787/EGKS, EEG, Euratom van de Raad en de aan dit besluit gehechte Akte betreffende de verkiezing van de leden van het Europees Parlement door middel van rechtstreekse algemene verkiezingen (3) (“wetgevingsresolutie van 3 mei 2022 over de hervorming van de Europese kieswet”), – gezien de Gedragscode in verkiezingsaangelegenheden van de Commissie van Venetië van de Raad van Europa, – gezien de artikelen 46, 54 en 90 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie constitutionele zaken ( A9-0214/2023 ), A. overwegende dat de samenstelling van het Europees Parlement moet stroken met de criteria van artikel 14, lid 2, eerste alinea, van het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU), te weten dat het aantal vertegenwoordigers van de burgers van de Unie niet meer dan 750 mag bedragen, plus de Voorzitter, dat de burgers degressief evenredig vertegenwoordigd moeten zijn, met een minimum van 6 leden per lidstaat, en dat geen enkele lidstaat meer dan 96 zetels krijgt toegewezen; B. overwegende dat het Parlement het initiatiefrecht heeft met betrekking tot de samenstelling van het Europees Parlement; C. overwegende dat artikel 14, lid 2, VEU bepaalt dat het Europees Parlement bestaat uit vertegenwoordigers van de burgers van de Unie; D. overwegende dat artikel 10 VEU onder meer bepaalt dat de werking van de Unie gegrond moet zijn op de representatieve democratie en dat de burgers op het niveau van de Unie rechtstreeks worden vertegenwoordigd in het Europees Parlement; E. overwegende dat in de wetgevingsresolutie van het Parlement van 3 mei 2022 over de hervorming van de Europese kieswet wordt voorgesteld een Uniebreed kiesdistrict in te stellen; F. overwegende dat de instelling van een Uniebreed kiesdistrict vereist dat de Akte betreffende de verkiezing van de leden van het Europees Parlement door middel van rechtstreekse algemene verkiezingen wordt gewijzigd; G. overwegende dat het aantal zetels van een mogelijk Uniebreed kiesdistrict wordt vastgesteld bij een besluit van de Europese Raad over de samenstelling van het Europees Parlement op grond van artikel 14, lid 2, VEU, terwijl de bepalingen die nodig zijn voor de instelling ervan gebaseerd zijn op artikel 223, lid 1, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie; H. overwegende dat de zetelverdeling tussen de lidstaten in de huidige zittingsperiode en in eerdere zittingsperioden niet het resultaat was van een permanent berekeningssysteem, maar van politieke onderhandelingen; overwegende dat de huidige methode voor de toewijzing van zetels aan de lidstaten dan ook niet automatisch strookt met het beginsel van degressieve evenredigheid; overwegende dat een permanent berekeningsmechanisme dat de bevolkingscijfers in de lidstaten van de Unie weerspiegelt, ervoor zou zorgen dat dit beginsel in de toekomst wordt nageleefd; I. overwegende dat het besluit van de Europese Raad inzake de samenstelling van het Europees Parlement ruim vóór de verkiezingen gereed moet zijn teneinde de lidstaten in staat te stellen de nodige wettelijke bepalingen vast te stellen om de verkiezingen voor het Europees Parlement voor de zittingsperiode 2024-2029 te organiseren; 1. merkt op dat de huidige zetelverdeling in het Europees Parlement, zoals vastgelegd in Besluit (EU) 2018/937, van toepassing is op de zittingsperiode 2019-2024; benadrukt daarom dat er onverwijld een nieuw besluit moet worden vastgesteld over de samenstelling van het Europees Parlement voor de zittingsperiode 2024-2029; 2. beseft dat een aantal lidstaten van oordeel is dat de besluitvorming over de zetelverdeling in het Europees Parlement in samenhang moet worden gezien met de stemregels in de Raad; 3. wijst erop dat, in overeenstemming met het voorstel van het Parlement voor een verordening van de Raad dat is gehecht aan zijn wetgevingsresolutie van 3 mei 2022 over de hervorming van de Europese kieswet, de 28 extra zetels voor leden die verkozen zijn in een Uniebreed kiesdistrict pas daadwerkelijk kunnen worden gecreëerd na de verkiezingen volgend op de inwerkingtreding van een herziene Europese kieswet, samen met de noodzakelijke bepalingen voor een Uniebreed kiesdistrict; 4. hamert erop dat er in de toekomst een permanent systeem moet worden opgezet dat gebaseerd is op een duidelijke wiskundige formule, waarbij de zetels van het Europees Parlement op objectieve, eerlijke, duurzame en transparante wijze worden toegewezen, met inachtneming van het beginsel van degressieve evenredigheid zoals omschreven in artikel 1 van Besluit (EU) 2018/937; is van mening dat het in dit stadium niet haalbaar is voor het Parlement om een dergelijk permanent systeem voor te stellen aangezien het nog verder moet worden besproken en ruim vóór de verkiezingen voor het Europees Parlement moet worden ingevoerd; verzoekt de Commissie constitutionele zaken haar werkzaamheden met betrekking tot een dergelijk permanent systeem binnen deze zittingsperiode te hervatten, onder meer door na te gaan of Eurostat hierbij kan worden betrokken; 5. is van oordeel dat elke verdere vertraging in de werkzaamheden van de Raad met betrekking tot de wijziging van de Europese kieswet in strijd zou zijn met het beginsel van loyale samenwerking zoals vastgelegd in artikel 4, lid 3, VEU, aangezien het besluit van de Raad naar verwachting gevolgen zal hebben voor de verkiezingen van het Europees Parlement en gevolgen kan hebben voor de samenstelling ervan; 6. wijst erop dat de Europese Raad het besluit over de samenstelling van het Europees Parlement dringend moet vaststellen, zodat de lidstaten tijdig de nodige nationale maatregelen kunnen nemen om de verkiezingen voor het Europees Parlement voor de zittingsperiode 2024-2029 te kunnen organiseren; benadrukt dat het Parlement zich er daarom toe heeft verbonden vaart te zetten achter de goedkeuringsprocedure, in een geest van wederzijdse loyale samenwerking; 7. stelt, op grond van zijn in artikel 14, lid 2, VEU verankerde initiatiefrecht, bijgaand voorstel voor een besluit van de Europese Raad inzake de samenstelling van het Europees Parlement vast en legt dit aan de Europese Raad voor; wijst erop dat een dergelijk besluit alleen met instemming van het Parlement kan worden vastgesteld, en verzoekt de Europese Raad daarom het Parlement onmiddellijk op de hoogte te brengen indien hij voornemens is af te wijken van het ingediende voorstel, en op welke wijze; 8. verzoekt zijn Voorzitter deze wetgevingsresolutie en het daaraan gehechte voorstel te doen toekomen aan de Europese Raad en de Commissie, alsmede aan de parlementen en regeringen van de lidstaten. BIJLAGE BIJ DE WETGEVINGSRESOLUTIE Voorstel voor een BESLUIT VAN DE EUROPESE RAAD tot vaststelling van de samenstelling van het Europees Parlement DE EUROPESE RAAD, Gezien het Verdrag betreffende de Europese Unie, en met name artikel 14, lid 2, Gezien het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie, en met name artikel 106 bis, lid 1, Gezien het voorstel van het Europees Parlement (4) , Gezien de goedkeuring van het Europees Parlement (5) , Overwegende hetgeen volgt: (1) De eerste alinea van artikel 14, lid 2, van het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU) voorziet in de criteria voor de samenstelling van het Europees Parlement, met name dat het aantal vertegenwoordigers van de burgers van de Unie niet meer mag bedragen dan 750, plus de Voorzitter, dat de vertegenwoordiging degressief evenredig moet zijn, met een minimum van 6 leden per lidstaat, en dat geen enkele lidstaat meer dan 96 zetels krijgt toegewezen. (2) Artikel 10 VEU bepaalt onder meer dat de werking van de Unie is gegrond op representatieve democratie, met burgers die op het niveau van de Unie in het Europees Parlement rechtstreeks vertegenwoordigd worden, en lidstaten die op het niveau van de Unie in de Raad vertegenwoordigd worden door hun regeringen, die zelf democratische verantwoording verschuldigd zijn aan hun nationale parlementen of aan hun burgers. (3) Artikel 14, lid 2, VEU, is daarom van toepassing binnen de context van de ruimere institutionele regels bepaald in de Verdragen, met inbegrip van de bepalingen betreffende de besluitvorming in de Raad. (4) Er moet een passend aantal in een Uniebreed kiesdistrict te verkiezen vertegenwoordigers in het Europees Parlement worden vastgesteld onder voorbehoud van de vaststelling van de rechtsgrondslag voor dat kiesdistrict, HEEFT HET VOLGENDE BESLUIT VASTGESTELD: Artikel 1 Bij de toepassing van artikel 14, lid 2, VEU worden de volgende beginselen nageleefd: – het totale aantal zetels in het Europees Parlement mag niet meer bedragen dan 750, plus de Voorzitter; – de toewijzing van zetels aan de lidstaten is degressief evenredig, met een minimumdrempel van 6 zetels en een maximumdrempel van 96 zetels per lidstaat, waarbij zo veel mogelijk rekening wordt gehouden met de bevolkingsomvang van de respectieve lidstaten; – degressieve evenredigheid wordt als volgt gedefinieerd: de verhouding tussen de bevolking en het aantal zetels van elke lidstaat vóór afronding naar het dichtstbijzijnde hogere of lagere gehele getal varieert naargelang van de respectieve bevolkingsomvang, zodat een lid van het Europees Parlement uit een lidstaat met een grotere bevolking meer burgers vertegenwoordigt dan een lid uit een lidstaat met een kleinere bevolking en, omgekeerd, zodat hoe groter de bevolking van een lidstaat is, hoe meer deze lidstaat recht heeft op een groot aantal zetels in het Europees Parlement. Artikel 2 De totale bevolking van de lidstaten wordt door de Commissie (Eurostat) berekend op basis van gegevens die de lidstaten verstrekken volgens een methode die in Verordening (EU) nr. 1260/2013 van het Europees Parlement en de Raad (6) is vastgesteld. Artikel 3 1. Voor de zittingsperiode 2024-2029 wordt het aantal in elke lidstaat gekozen vertegenwoordigers in het Europees Parlement als volgt bepaald: België 21 Bulgarije 17 Tsjechië 21 Denemarken 15 Duitsland 96 Estland 7 Ierland 14 Griekenland 21 Spanje 61 Frankrijk 79 Kroatië 12 Italië 76 Cyprus 6 Letland 9 Litouwen 11 Luxemburg 6 Hongarije 21 Malta 6 Nederland 31 Oostenrijk 20 Polen 52 Portugal 21 Roemenië 33 Slovenië 9 Slowakije 15 Finland 15 Zweden 21 2. Naast het aantal leden van het Europees Parlement dat in elke lidstaat wordt verkozen, zoals uiteengezet in lid 1, en onder voorbehoud van de inwerkingtreding van een verordening van de Raad betreffende de verkiezing van de leden van het Europees Parlement door middel van rechtstreekse algemene verkiezingen, tot intrekking van Besluit 76/787/EGKS, EEG, Euratom van de Raad en de aan dat besluit gehechte Akte betreffende de verkiezing van de leden van het Europees Parlement door middel van rechtstreekse algemene verkiezingen, worden bovendien 28 vertegenwoordigers in het Europees Parlement gekozen in een Uniebreed kiesdistrict bij de eerste daaropvolgende verkiezingen, zoals bepaald in die verordening. Artikel 4 Lang genoeg vóór het begin van de zittingsperiode 2029-2034 dient het Europees Parlement overeenkomstig artikel 14, lid 2, VEU bij de Europese Raad een voorstel in voor een geactualiseerde zetelverdeling in het Europees Parlement. Artikel 5 Dit besluit treedt in werking op de dag na die van de bekendmaking ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie . Gedaan te ..., Voor de Europese Raad De voorzitter Het Europees Parlement, – gezien het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU), en met name de artikelen 2, 4, 6, en 21, – gezien de artikelen 16, 223, 225 en 226 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU), – gezien het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (het Handvest), en met name de artikelen 7, 8, 11, 17, 21, 41, 42 en 47, – gezien Richtlijn 2002/58/EG van het Europees Parlement en de Raad van 12 juli 2002 betreffende de verwerking van persoonsgegevens en de bescherming van de persoonlijke levenssfeer in de sector elektronische communicatie (de “richtlijn betreffende privacy en elektronische communicatie”) (1) (“e-privacyrichtlijn”), – gezien Verordening (EU) 2016/679 van het Europees Parlement en de Raad van 27 april 2016 betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens en betreffende het vrije verkeer van die gegevens, en tot intrekking van Richtlijn 95/46/EG (algemene verordening gegevensbescherming) (2) , – gezien Richtlijn (EU) 2016/680 van het Europees Parlement en de Raad van 27 april 2016 betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens door bevoegde autoriteiten met het oog op de voorkoming, het onderzoek, de opsporing en de vervolging van strafbare feiten of de tenuitvoerlegging van straffen, en betreffende het vrije verkeer van die gegevens en tot intrekking van Kaderbesluit 2008/977/JBZ van de Raad (3) , – gezien Richtlijn 2013/40/EU van het Europees Parlement en de Raad van 12 augustus 2013 over aanvallen op informatiesystemen en ter vervanging van Kaderbesluit 2005/222/JBZ (4) van de Raad (“richtlijn cybercriminaliteit”), – gezien Verordening (EU) 2021/821 van het Europees Parlement en de Raad van 20 mei 2021 tot instelling van een Unieregeling voor controle op de uitvoer, de tussenhandel, de technische bijstand, de doorvoer en de overbrenging van producten voor tweeërlei gebruik (5) (de “verordening inzake producten voor tweeërlei gebruik”), – gezien Besluit (GBVB) 2019/797 van de Raad van 17 mei 2019 betreffende beperkende maatregelen tegen cyberaanvallen die de Unie of haar lidstaten bedreigen (6) , zoals gewijzigd bij Besluit (GBVB) 2021/796 van de Raad van 17 mei 2021 (7) , – gezien de Akte betreffende de verkiezing van de leden van het Europees Parlement door middel van rechtstreekse algemene verkiezingen (8) , – gezien Besluit 95/167/EG, Euratom, EGKS van het Europees Parlement, de Raad en de Commissie van 6 maart 1995 tot vaststelling van de wijze van uitoefening van het enquêterecht van het Europees Parlement (9) , – gezien Besluit (EU) 2022/480 van het Europees Parlement van 10 maart 2022 over de instelling van een enquêtecommissie om het gebruik van de Pegasus en soortgelijke spyware voor surveillance te onderzoeken, en houdende de vaststelling van het onderwerp van de enquête, alsook van de bevoegdheden, het aantal leden en de duur van het mandaat van de commissie (10) , – gezien Richtlijn (EU) 2018/843 van het Europees Parlement en de Raad van 30 mei 2018 tot wijziging van Richtlijn (EU) 2015/849 inzake de voorkoming van het gebruik van het financiële stelsel voor het witwassen van geld of terrorismefinanciering, en tot wijziging van de Richtlijnen 2009/138/EG en 2013/36/EU (11) (“antiwitwasrichtlijn”), – gezien het voorstel van 16 september 2022 voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van een gemeenschappelijk kader voor mediadiensten op de interne markt (“verordening mediavrijheid”) en tot wijziging van Richtlijn 2010/13/EU ( COM(2022)0457 ), – gezien artikel 12 van de Universele Verklaring inzake de rechten van de mens, – gezien het arrest van het Hof van Justitie van de Europese Unie (HvJ-EU) in zaak C-37/20 (12) over de antiwitwasrichtlijn, waarin het Hof stelt dat de bepaling dat de lidstaten ervoor moeten zorgen dat informatie over de uiteindelijk begunstigden van binnen hun grondgebied opgerichte vennootschappen en andere juridische entiteiten in alle gevallen voor elk lid van de bevolking toegankelijk moet zijn, ongeldig is, – gezien artikel 17 van het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten, – gezien het handvest van de Verenigde Naties en de leidende beginselen van de Verenigde Naties inzake bedrijfsleven en mensenrechten (13) , – gezien de verklaring van Michelle Bachelet, Hoge Commissaris van de Verenigde Naties voor de mensenrechten, van 19 juli 2022, getiteld “Use of spyware to surveil journalists and human rights defenders”, – gezien de opmerking van Dunja Mijatovic, commissaris voor de Mensenrechten van de Raad van Europa, van 27 januari 2023, getiteld “Highly intrusive spyware threatens the essence of human rights” (14) , – gezien het document “Preliminary Remarks on Modern Spyware” van de Europese Toezichthouder voor gegevensbescherming (EDPS) van 15 februari 2022 (15) , – gezien het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden, en met name de artikelen 8, 10, 13, 14 en 17, alsook de protocollen daarbij, – gezien de dreigingsevaluatie voor zware en georganiseerde criminaliteit (Socta) van Europol van 2021, getiteld “A Corrupting Influence: the Infiltration and Undermining of Europe’s Economy and Society by Organised Crime”, – gezien het verslag 2017 van het Bureau van de Europese Unie voor de grondrechten (FRA) getiteld “Surveillance by intelligence services: fundamental rights safeguards and remedies in the EU”, en de updates die op 28 februari 2023 zijn voorgelegd aan de Enquêtecommissie om het gebruik van Pegasus en soortgelijke spyware voor surveillance te onderzoeken (PEGA), – gezien zijn resolutie van 12 maart 2014 over het surveillanceprogramma van de NSA in de VS, toezichthoudende instanties in verschillende lidstaten en gevolgen voor de grondrechten van EU-burgers en voor de trans-Atlantische samenwerking op het gebied van justitie en binnenlandse zaken (16) , en met name de aanbevelingen daarin betreffende de versterking van de IT-beveiliging in de instellingen, organen en instanties van de EU, – gezien advies 24/2022 van de EDPS van 11 november 2022 inzake de EU-verordening mediavrijheid, – gezien het glossarium betreffende malware en spyware opgesteld door het Agentschap van de Europese Unie voor cyberbeveiliging (Enisa), – gezien het besluit van de Europese Ombudsman over de wijze waarop de Europese Commissie de gevolgen voor de mensenrechten heeft beoordeeld alvorens Afrikaanse landen steun te verlenen voor de ontwikkeling van bewakingscapaciteiten (zaak 1904/2021/MHZ), – gezien de verklaring van mevrouw Irene Kahn, speciale rapporteur van de VN voor de bevordering en bescherming van het recht op vrijheid van mening en meningsuiting, en de heer Fernand de Varennes, speciale rapporteur van de VN voor minderhedenkwesties, d.d. 2 februari 2023, waarin zij aandringen op een onderzoek naar het spionageprogramma in het kader waarvan Catalaanse leiders zouden zijn bespioneerd (17) , – gezien het verslag van de Europese Commissie voor democratie middels het recht (Commissie van Venetië) over het democratisch toezicht op de veiligheidsdiensten (18) en haar advies getiteld “Poland – Opinion on the Act of 15 January 2016 amending the Police Act and Certain Other Acts” (19) , – gezien het verslag van de Enquêtecommissie om het gebruik van Pegasus en soortgelijke spyware voor surveillance te onderzoeken ( A9‑0189/2023 ), – gezien artikel 208, lid 12, van zijn Reglement, A. overwegende dat, dankzij de inspanningen van CitizenLab en Amnesty Tech en talrijke onderzoeksjournalisten, is gebleken dat overheidsinstanties in verschillende landen, zowel lidstaten als niet-EU-landen, Pegasus en soortgelijke spyware voor surveillance hebben gebruikt tegen journalisten, politici, rechtshandhavingsfunctionarissen, diplomaten, advocaten, zakenlieden, actoren uit het maatschappelijk middenveld en andere actoren, voor politieke en zelfs criminele doeleinden; overwegende dat dergelijke praktijken uiterst alarmerend zijn en het risico aantonen van misbruik van surveillancetechnologieën met als doel de fundamentele mensenrechten, de democratie en verkiezingsprocessen te ondermijnen; B. overwegende dat wanneer in het verslag de term “spyware” wordt gebruikt, daarmee “Pegasus en soortgelijke spyware voor surveillance” wordt bedoeld, zoals gedefinieerd in het besluit van het Parlement tot instelling van de commissie PEGA; C. overwegende dat is vastgesteld dat overheidsactoren zich schuldig hebben gemaakt aan misleiding en dit met opzet hebben gedaan, in die zin dat zij gebruik hebben gemaakt van spyware die eruit ziet als een gewoon programma of bestand of als gewone inhoud (“Trojaans paard”), bijvoorbeeld nepberichten van overheidsinstanties; overwegende dat het ook is voorgekomen dat overheidsinstanties gebruikmaakten van telefoonexploitanten om schadelijke inhoud door te geven aan apparaten van personen; overwegende dat spyware kan worden ingezet door gebruik te maken van “zero-day”-beveiligingslekken zonder dat er sprake is van interactie van het doelwit met besmette inhoud, dat alle sporen van de aanwezigheid van de spyware na uitschakeling ervan gewist kunnen worden, en dat de koppeling tussen de operators op afstand en de server onzichtbaar kan worden; D. overwegende dat het afluisteren van telefoongesprekken in de begindagen van mobiele communicatie plaatsvond door middel van het onderscheppen van oproepen en later van tekstberichten in de vorm van platte tekst; E. overwegende dat de opkomst van versleutelde mobiele communicatietoepassingen heeft geleid tot de opkomst van de spyware-industrie, waarbij de bestaande kwetsbaarheden in besturingssystemen van smartphones worden gebruikt om software te installeren die spyware in de telefoon importeert, onder meer door middel van klikvrije infecties zonder medeweten van of enige actie door de gebruiker, waardoor gegevens kunnen worden geëxtraheerd voordat ze worden versleuteld; overwegende dat het vanwege het ontwerp van dergelijke “zero-click”-spyware uiterst moeilijk is om daadwerkelijk en doeltreffend toezicht te houden op het gebruik ervan; F. overwegende dat kennis over kwetsbaarheden in softwaresystemen rechtstreeks tussen partijen of via makelaars wordt verhandeld; overwegende dat niet-overheidsactoren en criminele organisaties zich bezighouden met deze handel; G. overwegende dat de handel in en het verzamelen van “zero-day”-kwetsbaarheden de integriteit en veiligheid van de communicatie en de cyberveiligheid van EU-burgers fundamenteel ondermijnen; H. overwegende dat spyware de uitzondering moet blijven en altijd een doeltreffende, bindende en zinvolle voorafgaande rechterlijke toestemming van een onpartijdige en onafhankelijke rechterlijke instantie vergt, die ervoor moet zorgen dat de maatregel noodzakelijk en evenredig is en strikt beperkt blijft tot gevallen die verband houden met de nationale veiligheid, of waarbij terrorisme en zware criminaliteit betrokken zijn; overwegende dat surveillancetechnieken gemakkelijk kunnen worden misbruikt in omgevingen waar geen doeltreffende controlemechanismen zijn; I. overwegende dat elke surveillanceactiviteit door middel van spyware achteraf moet worden getoetst door een onafhankelijke toezichthoudende autoriteit, die ervoor moet zorgen dat elke toegestane surveillanceactiviteit wordt uitgevoerd met inachtneming van de grondrechten en in overeenstemming met de voorwaarden die zijn vastgesteld door het HvJ-EU, het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) en de Commissie van Venetië; overwegende dat deze toezichthoudende autoriteit die achteraf toetst, onmiddellijk de beëindiging van de surveillance dient te gelasten wanneer wordt vastgesteld dat deze onverenigbaar is met bovengenoemde rechten en voorwaarden; J. overwegende dat spyware voor surveillance die niet voldoet aan de vereisten van het Unierecht en de jurisprudentie van het HvJ-EU en het EHRM, in strijd is met de waarden die zijn verankerd in artikel 2 VEU en de grondrechten van het Handvest, met name die van de artikelen 7, 8, 11, 17, 21 en 47, waarin specifieke rechten, vrijheden en beginselen worden erkend, zoals de eerbiediging van het privéleven en het familie- en gezinsleven, de bescherming van persoonsgegevens, de vrijheid van meningsuiting en van informatie, het recht op eigendom, het recht op non-discriminatie, alsook het recht op een doeltreffende voorziening in rechte, een onpartijdig gerecht en het vermoeden van onschuld; K. overwegende dat de rechten van de betrokken personen zijn vastgelegd in het Handvest en in internationale verdragen, met name het recht op privacy en het recht op een onpartijdig gerecht, alsmede in de EU-voorschriften inzake de rechten van verdachten en beklaagden; overwegende dat deze rechten zijn bevestigd in de jurisprudentie van het HvJ-EU en het EHRM; L. overwegende dat de gevolgen van gerichte surveillance voor vrouwen bijzonder ernstig kunnen zijn, aangezien de autoriteiten de toegenomen sociale controle waar vrouwen mee te maken hebben, kunnen gebruiken om via spyware verkregen privé- en intieme gegevens in te zetten in het kader van lastercampagnes; M. overwegende dat uit de getuigenissen van de personen die doelwit zijn, blijkt dat er op papier weliswaar rechtsmiddelen en burgerrechten bestaan, deze meestal van nul en generlei waarde zijn als gevolg van obstructie door overheidsinstanties, het ontbreken of niet eerbiedigen van het recht van personen die doelwit zijn om te worden geïnformeerd en de administratieve belemmering van personen die moeten bewijzen dat zij doelwit zijn geweest; overwegende dat het zelfs in systemen met snelle en open procedures vanwege het karakter van spyware zeer moeilijk is om het daderschap en de aard van en de mate waarin een persoon doelwit is geweest, aan te tonen; N. overwegende dat rechtbanken geen forensisch bewijs van onafhankelijke deskundigen hebben aanvaard, maar alleen bewijs dat gebaseerd is op onderzoek van de autoriteiten, de veiligheid of de wetshandhaving die achter een aanval zouden zitten; overwegende dat doelwitten daardoor in een paradoxale situatie terechtkomen en niet kunnen aantonen dat zij het slachtoffer zijn van spyware; O. overwegende dat de Poolse regering institutionele en juridische waarborgen, met inbegrip van adequate toezicht- en controleprocedures, heeft afgezwakt en afgeschaft, waardoor personen die het doelwit zijn geworden van spyware in feite niet meer beschikken over zinvolle rechtsmiddelen; overwegende dat Pegasus-surveillancespyware illegaal voor politieke doeleinden is ingezet om journalisten, politici van de oppositie, advocaten, openbaar aanklagers en actoren uit het maatschappelijk middenveld te bespioneren; P. overwegende dat de Hongaarse regering institutionele en juridische waarborgen, met inbegrip van adequate toezicht- en controleprocedures, heeft afgezwakt en afgeschaft, waardoor personen die het doelwit zijn geworden van spyware in feite niet meer beschikken over zinvolle rechtsmiddelen; overwegende dat de Pegasus-surveillancespyware illegaal voor politieke doeleinden is ingezet om journalisten, politici van de oppositie, advocaten, openbaar aanklagers en actoren uit het maatschappelijk middenveld te bespioneren; Q. overwegende dat officieel is bevestigd dat een lid van het Europees Parlement voor Griekenland en een Griekse journalist zijn afgeluisterd door de Griekse nationale inlichtingendienst (EYP) en dat zij het doelwit waren van Predator-spyware; overwegende dat een voormalige Amerikaans-Griekse werknemer bij Meta tegelijkertijd door het EYP werd afgeluisterd en het doelwit was van Predator-spyware, waarvan het gebruik volgens de Griekse wet illegaal is; overwegende dat volgens berichten in de media parlementsleden van oppositie- en regeringspartijen in Griekenland, partijactivisten en journalisten ook het doelwit zouden zijn geweest van Predator-spyware of conventionele afluisterapparatuur van het EYP of van beide; overwegende dat de Griekse regering ontkent dat zij Predator heeft gekocht of gebruikt, maar dat het zeer waarschijnlijk is dat Predator is ingezet door of namens personen die zeer dicht bij het kabinet van de premier staan; overwegende dat de Griekse regering heeft erkend dat zij aan Intellexa uitvoervergunningen heeft verleend voor de verkoop van de Predator-spyware aan repressieve regeringen, zoals Madagaskar en Sudan; overwegende dat de regering op het schandaal heeft gereageerd met wetswijzigingen die de rechten van doelwitten om te worden geïnformeerd nadat surveillance heeft plaatsgevonden, nog verder inperken en die de werkzaamheden van onafhankelijke autoriteiten nog verder belemmeren; R. overwegende dat aan de hand van onthullingen is vastgesteld dat spyware in Spanje tegen twee groepen doelwitten is ingezet; overwegende dat de eerste groep de premier en de minister van Defensie, de minister van Binnenlandse Zaken en andere hoge ambtenaren omvat; overwegende dat de tweede groep deel uitmaakt van wat door de organisatie CitizenLab ”CatalanGate“ wordt genoemd, en 65 doelwitten omvat, waaronder politieke figuren van de regionale regering van Catalonië, leden van de pro-Catalaanse onafhankelijkheidsbeweging, leden van het Europees Parlement, advocaten, academici en actoren uit het maatschappelijk middenveld; overwegende dat de Spaanse autoriteiten in mei 2022 toegaven 18 personen als doelwit te hebben genomen met toestemming van de rechter, hoewel zij tot dusverre de bevelschriften of andere informatie niet openbaar hebben gemaakt, waarbij zij zich op de nationale veiligheid beriepen om het gebruik van spyware voor surveillance in Spanje te rechtvaardigen; overwegende dat 47 andere personen ook doelwit zouden zijn geweest, maar geen andere informatie hebben ontvangen dan van CitizenLab; S. overwegende dat er op Cyprus geen vermeende spyware-infecties zijn bevestigd; overwegende dat Cyprus een belangrijk Europees exportknooppunt is voor de surveillancesector en een aantrekkelijke locatie voor bedrijven die surveillancetechnologieën verkopen; T. overwegende dat er sterke aanwijzingen zijn dat de regeringen van onder meer Marokko en Rwanda hooggeplaatste burgers van de Unie met spyware hebben bestookt, onder wie de president van Frankrijk, de premier, de minister van Defensie en de minister van Binnenlandse Zaken van Spanje, de voormalige premier van België, de voormalige voorzitter van de Commissie en de voormalige premier van Italië, en Carine Kanimba, de dochter van Paul Rusesabagina; U. overwegende dat veilig kan worden aangenomen dat alle lidstaten een of meer spywaresystemen hebben gekocht of ingezet; overwegende dat de meeste regeringen in de Europese Unie zullen afzien van onrechtmatig gebruik van spyware, maar dat het risico op misbruik door het ontbreken van een solide rechtskader met waarborgen en toezicht en omdat het technisch ingewikkeld is om infecties op te sporen en de activiteiten van degenen die misbruik maken te volgen, zeer plausibel is; V. overwegende dat de meeste regeringen en parlementen van de lidstaten het Europees Parlement geen betekenisvolle informatie hebben verstrekt over hun rechtskaders voor het gebruik van spyware die verder gaat dan wat reeds algemeen bekend was, ondanks een verplichting daartoe uit hoofde van artikel 3, lid 4, van het besluit van het Europees Parlement, de Raad en de Commissie van 6 maart 1995 tot vaststelling van de wijze van uitoefening van het enquêterecht van het Europees Parlement; overwegende dat het moeilijk is om de handhaving van de Uniewetgeving en de waarborgen, het toezicht en de rechtsmiddelen te beoordelen, hetgeen een adequate bescherming van de grondrechten van burgers in de weg staat; W. overwegende dat in artikel 4, lid 3, VEU het volgende wordt bepaald: “krachtens het beginsel van loyale samenwerking respecteren de Unie en de lidstaten elkaar en steunen zij elkaar bij de vervulling van de taken die uit de Verdragen voortvloeien”; X. overwegende dat verschillende sleutelfiguren uit de spyware-industrie de Maltese nationaliteit hebben verworven, waardoor zij gemakkelijker activiteiten kunnen ontplooien in en vanuit de Unie; Y. overwegende dat veel spyware-ontwikkelaars en -verkopers in een of meer lidstaten ingeschreven staan of worden ingeschreven; overwegende dat NSO Group bijvoorbeeld aanwezig is in Luxemburg, Cyprus, Nederland en Bulgarije; de moedermaatschappij van Intellexa, Thalestris Limited, in Ierland, Griekenland, Zwitserland en Cyprus; DSIRF in Oostenrijk; QuaDream in Cyprus; Amesys en Nexa Technologies in Frankrijk; Tykelab en RCS Lab in Italië; en FinFisher (inmiddels ter ziele) in Duitsland; Z. overwegende dat de Europese Unie geen partij is in de Overeenkomst van Wassenaar betreffende exportcontrole voor conventionele wapens en goederen en technologieën voor tweeërlei gebruik; overwegende dat alle lidstaten behalve Cyprus deelnemen aan de Overeenkomst van Wassenaar, hoewel Cyprus lang geleden een verzoek heeft ingediend om toe te treden tot de Overeenkomst van Wassenaar; overwegende dat Cyprus gebonden is aan de verordening inzake producten voor tweeërlei gebruik; AA. overwegende dat de Israëlische uitvoerregeling (20) in beginsel van toepassing is op alle Israëlische burgers, zelfs wanneer zij vanuit de EU opereren; overwegende dat Israël niet deelneemt aan de Overeenkomst van Wassenaar, maar niettemin beweert dat het de normen ervan toepast; AB. overwegende dat de uitvoer van spyware uit de Unie naar niet-EU-landen is geregeld in de verordening inzake producten voor tweeërlei gebruik, die in 2021 is herzien; overwegende dat de Commissie in september 2022 een eerste uitvoeringsverslag heeft gepubliceerd (21) ; AC. overwegende dat sommige producenten van spyware die producten naar derde landen uitvoeren, zich in de Unie vestigen om een respectabel imago te verkrijgen terwijl ze handelen in spyware met repressieve regimes; overwegende dat er vanuit de Unie producten worden uitgevoerd naar repressieve regimes of niet-statelijke actoren, hetgeen in strijd is met de EU-uitvoerregels; AD. overwegende dat Amesys en Nexa Technologies momenteel in Frankrijk worden vervolgd voor de uitvoer van surveillancetechnologie naar Libië, Egypte en Saudi-Arabië; overwegende dat in Griekenland gevestigde Intellexa-bedrijven naar verluidt hun producten hebben uitgevoerd naar Bangladesh, Sudan, Madagaskar en ten minste één Arabisch land; overwegende dat de software van FinFisher wordt gebruikt door tientallen landen over de hele wereld, waaronder de inlichtingendiensten van Angola, Bahrein, Bangladesh, Egypte, Ethiopië, Gabon, Jordanië, Kazachstan, Myanmar, Oman, Qatar, Saudi-Arabië, Turkije en Marokko, welke door Amnesty International en Forbidden Stories zijn beschuldigd van het gebruik van Pegasus-spyware tegen journalisten, mensenrechtenactivisten, maatschappelijke organisaties en politici; overwegende dat niet bekend is of uitvoervergunningen zijn afgegeven voor de uitvoer van spyware naar al deze landen; overwegende dat voormalige directeuren van FinFisher door het openbaar ministerie in München zijn beschuldigd van de uitvoer zonder uitvoervergunning van surveillancetechnologie naar Turkije; AE. overwegende dat uit het aantal deelnemers aan wapenbeurzen en ISSWorld die spywaregerelateerde diensten op de markt brachten, blijkt dat de meeste aanbieders van spyware en aanverwante producten en diensten uit derde landen komen en dat een aanzienlijk aantal van hen in Israël gevestigd is (bijv. NSO Group, Wintego, Quadream en Cellebrite), dat er prominente producenten in India (ClearTrail), het Verenigd Koninkrijk (BAe Systems en Black Cube) en de Verenigde Arabische Emiraten (DarkMatter) zijn en dat ook uit de Amerikaanse “Entity List” van bedrijven waarop handelsbeperkingen van toepassing zijn en waarop spywareproducten uit Israël (NSO Group en Candiru), Rusland (Positive Technologies) en Singapore (Computer Security Initiative Consultancy PTE LTD.) staan, eens te meer blijkt dat spywareproducenten uit allerlei verschillende landen komen; overwegende dat de beurs ook wordt bezocht door een breed scala aan Europese overheidsinstanties, waaronder lokale politiediensten; AF. overwegende dat in artikel 4, lid 2, VEU is bepaald dat de nationale veiligheid de exclusieve verantwoordelijkheid van elke lidstaat blijft; AG. overwegende dat het HvJ-EU echter heeft geoordeeld (zaak C-623/17) dat “het immers weliswaar aan de lidstaten [is] om hun wezenlijke veiligheidsbelangen te definiëren en om passende maatregelen te nemen teneinde hun binnenlandse en buitenlandse veiligheid te verzekeren, maar het enkele feit dat een nationale maatregel is genomen met het oog op de bescherming van de nationale veiligheid, niet ertoe [kan] leiden dat het Unierecht niet van toepassing is en dat de lidstaten worden ontheven van de verplichting om dit recht te eerbiedigen”; AH. overwegende dat het HvJ-EU als volgt heeft geoordeeld (zaak C‑203/15): “Artikel 15, lid 1, van richtlijn 2002/58/EG van het Europees Parlement en de Raad van 12 juli 2002 betreffende de verwerking van persoonsgegevens en de bescherming van de persoonlijke levenssfeer in de sector elektronische communicatie (richtlijn betreffende privacy en elektronische communicatie), zoals gewijzigd bij richtlijn 2009/136/EG van het Europees Parlement en de Raad van 25 november 2009, gelezen tegen de achtergrond van de artikelen 7, 8 en 11 en artikel 52, lid 1, van het Handvest, moet in die zin worden uitgelegd dat het zich verzet tegen een nationale regeling die, ter bestrijding van criminaliteit, voorziet in algemene en ongedifferentieerde bewaring van alle verkeersgegevens en locatiegegevens van alle abonnees en geregistreerde gebruikers betreffende alle elektronischecommunicatiemiddelen”; AI. overwegende dat het HvJ-EU als volgt heeft geoordeeld (zaak C-203/15): “Artikel 15, lid 1, van richtlijn 2002/58/EG, zoals gewijzigd bij richtlijn 2009/136/EG, gelezen tegen de achtergrond van de artikelen 7, 8 en 11 en artikel 52, lid 1, van het Handvest, moet in die zin worden uitgelegd dat het zich verzet tegen een nationale regeling die de bescherming en de beveiliging van de verkeersgegevens en de locatiegegevens en in het bijzonder de toegang van de bevoegde nationale autoriteiten tot de bewaarde gegevens regelt zonder, in het kader van de bestrijding van criminaliteit, te bepalen dat die toegang alleen wordt verleend ter bestrijding van ernstige criminaliteit, dat die toegang aan een voorafgaand toezicht door een rechterlijke instantie of een onafhankelijke bestuurlijke autoriteit is onderworpen, en dat de betrokken gegevens op het grondgebied van de Unie moeten worden bewaard”; AJ. overwegende dat uit de jurisprudentie van het EHRM duidelijk blijkt dat surveillance altijd in overeenstemming met de wet moet zijn, een legitiem doel moet nastreven en noodzakelijk en evenredig moet zijn; overwegende dat het rechtskader bovendien moet voorzien in gedetailleerde, doeltreffende en omvattende waarborgen met betrekking tot het gelasten en uitvoeren van en het eventueel aanwenden van rechtsmiddelen tegen surveillancemaatregelen, die onderworpen moeten zijn aan adequate rechterlijke toetsing en effectief toezicht (22) ; AK. overwegende dat het Verdrag tot bescherming van personen met betrekking tot de geautomatiseerde verwerking van persoonsgegevens (Verdrag 108) van de Raad van Europa, dat onlangs is geactualiseerd in Verdrag 108+, van toepassing is op de verwerking van persoonsgegevens voor (nationale) veiligheidsdoeleinden van de staat, met inbegrip van defensie; overwegende dat alle lidstaten partij zijn bij dit verdrag; AL. overwegende dat belangrijke aspecten van het gebruik van spyware voor surveillance met het oog op het voorkomen, onderzoeken, opsporen of vervolgen van strafbare feiten en de uitvoering van straffen, met inbegrip van de bescherming tegen en de preventie van bedreigingen, onder het EU-recht vallen; AM. overwegende dat in het Handvest wordt bepaald welke beperking wordt gesteld aan de uitoefening van grondrechten door te eisen dat deze beperking bij wet wordt voorgeschreven, de wezenlijke inhoud van de desbetreffende rechten en vrijheden eerbiedigt, onderworpen is aan het evenredigheidsbeginsel en alleen wordt opgelegd als dit noodzakelijk is en daadwerkelijk beantwoordt aan door de Unie erkende doelstellingen van algemeen belang of de noodzaak om de rechten en vrijheden van anderen te beschermen; overwegende dat wanneer spyware wordt gebruikt, de mate van inmenging in het recht op privacy zo ernstig kan zijn dat de persoon er feitelijk van wordt beroofd en dat het gebruik niet altijd als evenredig kan worden beschouwd, ongeacht of de maatregel als noodzakelijk kan worden beschouwd om de legitieme doelstellingen van een democratische staat te verwezenlijken; AN. overwegende dat de e-privacyrichtlijn bepaalt dat de lidstaten de vertrouwelijkheid van communicatie moeten waarborgen; overwegende dat de inzet van surveillance-instrumenten een beperking is van het door de e-privacyrichtlijn gewaarborgde recht op bescherming van randapparatuur; overwegende dat de nationale wetgeving inzake spyware door dergelijke beperkingen onder het toepassingsgebied van de e-privacyrichtlijn vallen, vergelijkbaar met de nationale wetgevingen inzake gegevensbewaring; overwegende dat de frequente inzet van ingrijpende spywaretechnologie niet verenigbaar zou zijn met de rechtsorde van de Unie; AO. overwegende dat een staat uit hoofde van het internationaal recht alleen het recht heeft om mogelijke misdrijven binnen zijn jurisdictie te onderzoeken en een beroep moet doen op andere staten ingeval het onderzoek in andere staten moet worden uitgevoerd, tenzij het onderzoek in andere rechtsgebieden kan worden uitgevoerd op grond van een internationale overeenkomst of, in het geval van lidstaten, het recht van de Unie; AP. overwegende dat de infectie van een apparaat met spyware en de daaropvolgende verzameling van gegevens plaatsvindt via de servers van mobiele dienstverleners; overwegende dat, aangezien gratis roaming binnen de Unie ertoe heeft geleid dat personen soms mobiele contracten hebben uit andere lidstaten dan die waar zij wonen, er momenteel in het Unierecht geen rechtsgrondslag is voor het verzamelen van gegevens in de andere lidstaat door middel van spyware; AQ. overwegende dat David Kaye, de voormalige speciale rapporteur van de VN voor de bevordering en bescherming van het recht op vrijheid van mening en meningsuiting (23) en Irene Khan, de huidige speciale VN-rapporteur voor de bevordering en bescherming van het recht op vrijheid van mening en meningsuiting (24) , hebben opgeroepen tot een onmiddellijk moratorium op het gebruik, de overdracht en de verkoop van surveillance-instrumenten totdat strenge mensenrechtenwaarborgen zijn ingevoerd om praktijken te reguleren en te waarborgen dat regeringen en niet-statelijke actoren deze instrumenten op legitieme wijze gebruiken; AR. overwegende dat er gevallen zijn waarin spywarebedrijven, in het bijzonder Intellexa, niet alleen de onderscheppings- en extractietechnologie zelf hebben verkocht, maar ook de volledige dienst, ook wel “hacking als dienst” of “actieve cyberintelligentie” genoemd, waarbij een pakket van surveillance- en onderscheppingstechnieken wordt aangeboden, alsmede opleiding voor het personeel en technische, operationele en methodologische ondersteuning; overwegende dat deze dienst het bedrijf in staat zou kunnen stellen de gehele surveillanceoperatie te controleren en de surveillancegegevens te aggregeren; overwegende dat deze praktijk voor de bevoegde autoriteiten bijna onmogelijk te overzien en te controleren is; overwegende dat dit het moeilijk maakt de beginselen van evenredigheid, noodzakelijkheid, legitimiteit, wettigheid en adequaatheid in acht te nemen; overwegende dat deze dienst niet is toegestaan door het defensie-exportagentschap (DECA) van Israël; overwegende dat Cyprus is gebruikt om de bestaande beperkingen van de Israëlische wet te omzeilen teneinde “hacking als dienst” aan te bieden; AS. overwegende dat de lidstaten moeten voldoen aan Richtlijn 2014/24/EU en Richtlijn 2009/81/EG betreffende overheidsopdrachten, respectievelijk overheidsopdrachten op defensiegebied; overwegende dat zij afwijkingen uit hoofde van artikel 346, lid 1, punt b), VWEU naar behoren moeten rechtvaardigen, aangezien Richtlijn 2009/81/EG uitdrukkelijk rekening houdt met de gevoelige kenmerken van overheidsopdrachten op defensiegebied, en dat zij de Overeenkomst inzake overheidsopdrachten van de WTO, zoals gewijzigd op 30 maart 2012 (25) moeten naleven, indien zij partij zijn bij die overeenkomst; AT. overwegende dat de Europese Toezichthouder voor gegevensbescherming heeft benadrukt dat de lidstaten het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de jurisprudentie van het EHRM, waarin grenzen worden gesteld aan surveillanceactiviteiten met het oog op de nationale veiligheid, moeten eerbiedigen; en overwegende dat surveillance, wanneer het plaatsvindt in het kader van de rechtshandhaving, in overeenstemming moet zijn met het EU-recht en met name met het Handvest en de richtlijnen van de EU op dit gebied, zoals de e-privacyrichtlijn en de richtlijn gegevensbescherming bij rechtshandhaving; AU. overwegende dat naar verluidt grote financiële instellingen geprobeerd hebben producenten van spyware ervan te weerhouden passende mensenrechtennormen en zorgvuldigheidseisen toe te passen en hebben aangespoord spyware te blijven verkopen aan repressieve regimes; AV. overwegende dat Israël in het Horizon 2020-programma de derde plaats inneemt onder de geassocieerde landen voor de totale deelname aan het programma; overwegende dat de Horizon Europa-overeenkomst met Israël voor 2021-2027 een totale begroting heeft van 95,5 miljard EUR (26) ; overwegende dat via deze Europese programma’s middelen ter beschikking zijn gesteld van Israëlische militaire en beveiligingsondernemingen (27) ; AW. overwegende dat het belangrijkste wetgevingsinstrument voor het ontwikkelingsbeleid van de Unie Verordening (EU) 2021/947 (28) (“Europa in de wereld”-verordening) is en de financiering van de Unie kan worden verstrekt via de soorten financiering waarin het Financieel Reglement voorziet; overwegende dat de bijstand kan worden opgeschort in geval van verslechtering van de democratie, de mensenrechten of de rechtsstaat in derde landen; 1. benadrukt het onmiskenbare belang van de bescherming van de persoonlijke levenssfeer, het recht op waardigheid, privé- en gezinsleven, vrijheid van meningsuiting en van informatie, vrijheid van vergadering en vereniging, en het recht op een eerlijk proces, met name in een steeds digitalere wereld waarin een groeiend aantal van onze activiteiten online plaatsvindt; 2. is sterk van mening dat inbreuken op deze grondrechten en fundamentele vrijheden van essentieel belang zijn voor de eerbiediging van de gemeenschappelijke rechtsbeginselen die in de Verdragen en in andere bronnen zijn vastgelegd, en merkt op dat de democratie zelf op het spel staat, aangezien het gebruik van spyware op politici, maatschappelijke organisaties en journalisten een remmend effect heeft en het recht op vreedzame vergadering, de vrijheid van meningsuiting en de inspraak van het publiek ernstig aantast; 3. veroordeelt ten stelligste het gebruik van spyware door regeringen van lidstaten en leden van regeringsinstanties of staatsinstellingen met het oog op het controleren, chanteren, intimideren, manipuleren en in diskrediet brengen van leden van de oppositie, critici en het maatschappelijk middenveld, het uitschakelen van democratische controle en persvrijheid, het manipuleren van verkiezingen en het ondermijnen van de rechtsstaat door rechters, aanklagers en advocaten voor politieke doeleinden als doelwit te nemen; 4. wijst erop dat dit onrechtmatige gebruik van spyware door nationale regeringen en regeringen van niet-EU-landen directe en indirecte gevolgen heeft voor de instellingen van de Unie en het besluitvormingsproces, waardoor de integriteit van de democratie van de Europese Unie wordt ondermijnd; 5. stelt met grote bezorgdheid vast dat de huidige bestuursstructuur van de Unie fundamenteel ontoereikend is om te reageren op aanvallen op de democratie, grondrechten en de rechtsstaat van binnen de Unie, en dat veel lidstaten te weinig maatregelen nemen; stelt vast dat wanneer zij in één lidstaat worden bedreigd, de gehele Unie in gevaar komt; 6. benadrukt dat digitale normen voor technologische ontwikkelingen in de Unie de grondrechten in acht moeten nemen; 7. is er stellig van overtuigd dat de uitvoer van spyware uit de Unie naar dictaturen en repressieve regimes met een slechte staat van dienst op het gebied van mensenrechten, waar dergelijke instrumenten worden gebruikt tegen mensenrechtenactivisten, journalisten en critici van de regering, een ernstige schending van de in het Handvest verankerde grondrechten vormt en een grove schending van de uitvoerregels van de Unie; 8. uit voorts zijn bezorgdheid over het onrechtmatige gebruik van en de illegale handel in spyware door de lidstaten, die samen de Unie tot een bestemming voor de spyware-industrie maken; 9. uit zijn bezorgdheid over het feit dat prominente personen, mensenrechtenactivisten en journalisten in de Unie door niet-EU-landen met spyware worden aangevallen; 10. is evenzeer bezorgd over de duidelijke terughoudendheid om misbruik van spyware te onderzoeken, zowel in gevallen waarin de verdachte een overheidsinstantie van een lidstaat of een niet-EU-land is; wijst op de zeer trage vooruitgang en het gebrek aan transparantie in het gerechtelijk onderzoek naar spywaremisbruik jegens regeringsleiders en ministers van EU-lidstaten en de Commissie, evenals jegens leden van het maatschappelijk middenveld, journalisten of politieke tegenstanders; 11. merkt op dat het rechtskader van sommige lidstaten niet voorziet in nauwkeurige, doeltreffende en alomvattende waarborgen voor het ordonneren en uitvoeren van en de mogelijke verhaalmechanismen tegen surveillancemaatregelen; merkt op dat dergelijke maatregelen een legitiem doel moeten dienen en noodzakelijk en evenredig moeten zijn; 12. betreurt het dat de regeringen van de lidstaten, de Raad en de Commissie niet volledig met het onderzoek hebben meegewerkt en niet alle relevante en betekenisvolle informatie hebben gedeeld om de Enquêtecommissie te helpen haar taken te vervullen, zoals in haar mandaat staat; erkent dat een deel van deze informatie onderworpen kan zijn aan strikte wettelijke voorschriften inzake geheimhouding en vertrouwelijkheid; is van mening dat het collectieve antwoord van de Raad volstrekt ontoereikend is en in strijd is met het beginsel van loyale samenwerking zoals vastgelegd in artikel 4, lid 3, VEU; 13. concludeert dat noch de lidstaten, noch de Raad, noch de Commissie er ook maar enig belang in leken te stellen om hun inspanningen om het misbruik van spyware volledig te onderzoeken, te maximaliseren en aldus willens en wetens regeringen van de Unie te beschermen die de mensenrechten binnen en buiten de Unie schenden; 14. concludeert dat er in Polen sprake is geweest van grove inbreuken en wanbeheer bij de uitvoering van het recht van de Unie; 15. verzoekt Polen om: 16. dringt er bij de Commissie op aan de verenigbaarheid van de Poolse wet van 2018 inzake de bescherming van persoonsgegevens die worden verwerkt in het kader van de voorkoming en bestrijding van criminaliteit, met de EU-richtlijn inzake wetshandhaving te beoordelen en, indien nodig, een inbreukprocedure in te leiden; 17. concludeert dat er in Hongarije sprake is geweest van grove inbreuken en wanbeheer bij de uitvoering van het recht van de Unie; 18. verzoekt Hongarije om: 19. concludeert dat er in Griekenland sprake is geweest van inbreuken en wanbeheer bij de uitvoering van het recht van de Unie; 20. verzoekt Griekenland om: 21. concludeert dat het regelgevingskader in Spanje in het algemeen voldoet aan de eisen van de Verdragen; wijst er echter op dat er enkele hervormingen nodig zijn en dat de uitvoering in de praktijk volledig in overeenstemming moet zijn met de grondrechten en de bescherming van de inspraak van het publiek moet waarborgen; 22. verzoekt daarom Spanje om: 23. concludeert dat er bewijs is dat er in Cyprus sprake is geweest van wanbeheer bij de uitvoering van de EU-verordening inzake producten voor tweeërlei gebruik, hetgeen grondig onderzocht moet worden; 24. verzoekt Cyprus om: 25. is van mening dat de situatie in sommige andere lidstaten ook reden tot zorg is, met name gezien de aanwezigheid van een lucratieve en groeiende spywaresector die profiteert van de goede reputatie, de interne markt en het vrije verkeer van de Unie, waardoor sommige lidstaten zoals Cyprus en Bulgarije een exportknooppunt voor spyware kunnen worden naar repressieve regimes over de hele wereld; 26. is van mening dat het verzuim of de weigering van sommige nationale autoriteiten om de burgers van de Unie naar behoren te beschermen, met inbegrip van lacunes in de regelgeving en fatsoenlijke rechtsinstrumenten, ondubbelzinnig aantoont dat optreden op het niveau van de Unie onontbeerlijk is om ervoor te zorgen dat de letter van de Verdragen wordt nageleefd en dat de wetgeving van de Unie in acht wordt genomen, zodat het recht van de burgers op een leven in een veilige omgeving, menselijke waardigheid, privéleven, persoonsgegevens en eigendom wordt geëerbiedigd, zoals vereist door Richtlijn 2012/29/EU op grond waarvan elk slachtoffer van een misdrijf het recht heeft op steun en bescherming volgens zijn individuele behoeften; 27. concludeert dat er ernstige tekortkomingen bij de toepassing van het Unierecht hebben plaatsgevonden toen de Commissie en de Europese Dienst voor extern optreden (EDEO) steun verleenden aan niet-EU-landen, waaronder maar niet beperkt tot tien van dergelijke landen in de Sahel, teneinde hen in staat te stellen surveillancecapaciteit te ontwikkelen (29) ; 28. is van mening dat de handel in en het gebruik van spyware strikt moeten worden gereguleerd; erkent echter dat het wetgevingsproces tijd kan vergen, terwijl misbruik onmiddellijk moet worden gestopt; vraagt om de vaststelling van voorwaarden voor het legale gebruik en de legale verkoop, verwerving en overdracht van spyware; dringt erop aan dat de lidstaten voor het verdere gebruik van spyware uiterlijk op 31 december 2023 aan alle onderstaande voorwaarden voldoen: 29. is van mening dat de Commissie uiterlijk op 30 november 2023 moet beoordelen of aan de voorwaarden is voldaan; is voorts van mening dat de bevindingen van de beoordeling in een verslag bekendgemaakt moeten worden; 30. benadrukt dat de bestrijding van zware criminaliteit en terrorisme en het besef dat het vermogen daartoe weliswaar van cruciaal belang zijn voor de lidstaten, maar dat de bescherming van de grondrechten en de democratie essentieel is; benadrukt voorts dat het gebruik van spyware door de lidstaten evenredig moet zijn, niet willekeurig mag zijn en surveillance alleen mag worden toegestaan onder vooraf strikt bepaalde omstandigheden; is van mening dat doeltreffende mechanismen vooraf om rechterlijk toezicht te waarborgen, van cruciaal belang zijn voor de bescherming van individuele vrijheden; bevestigt nogmaals dat individuele rechten niet in gevaar mogen worden gebracht door vrije toegang tot surveillance toe te staan; onderstreept dat ook het vermogen van de rechterlijke macht om zinvol en doeltreffend toezicht achteraf uit te oefenen op verzoeken om surveillance ten behoeve van de nationale veiligheid belangrijk is, om ervoor te zorgen dat onevenredig gebruik van spyware door regeringen kan worden aangevochten; 31. onderstreept dat het gebruik van spyware voor rechtshandhaving rechtstreeks moet worden geregeld via maatregelen op basis van hoofdstuk 4 van titel 5 VWEU inzake justitiële samenwerking in strafzaken; benadrukt dat de configuratie van spyware die in de EU wordt ingevoerd en anderszins op de markt wordt gebracht, moet worden geregeld door middel van een maatregel op basis van artikel 114 VWEU; merkt op dat het gebruik van spyware voor nationale veiligheidsdoeleinden slechts indirect kan worden geregeld via bijvoorbeeld de grondrechten en de regels inzake gegevensbescherming; 32. is van mening dat, gezien de transnationale en EU-dimensie van het gebruik van spyware, een gecoördineerde en transparante controle op EU-niveau noodzakelijk is om niet alleen de bescherming van EU-burgers, maar ook de geldigheid van door middel van spyware verzameld bewijsmateriaal in grensoverschrijdende zaken te waarborgen, en dat er duidelijk behoefte is aan gemeenschappelijke EU-normen op basis van hoofdstuk 4 van titel 5 VWEU ter regulering van het gebruik van spyware door organen van de lidstaten, op basis van normen die zijn vastgesteld door het HvJ-EU, het EHRM, de Commissie van Venetië en het Bureau voor de grondrechten (30) ; is van mening dat dergelijke EU-normen ten minste de volgende elementen moeten omvatten: 33. verzoekt de lidstaten openbare raadplegingen te houden met belanghebbenden, de transparantie van het wetgevingsproces te waarborgen en EU-normen en -waarborgen op te nemen bij het opstellen van nieuwe wetgeving inzake het gebruik en de verkoop van spyware; 34. benadrukt dat alleen spyware die zodanig is ontworpen dat deze de werking van spyware mogelijk maakt en vergemakkelijkt overeenkomstig het wetgevingskader zoals uiteengezet in paragraaf 32, op de interne markt mag worden gebracht, ontwikkeld of gebruikt in de Unie; bevestigt dat een dergelijke verordening inzake het op de markt brengen van spyware die voorziet in een “rule-of-law-by-design” op basis van artikel 114 VWEU, de burgers van de Unie een hoog beschermingsniveau moet bieden; acht het ongerechtvaardigd dat, terwijl de verordening inzake producten voor tweeërlei gebruik sinds 2021 burgers van niet-EU-landen bescherming biedt tegen de uitvoer van spyware uit de EU, EU-burgers geen gelijkwaardige bescherming wordt geboden; 35. is van oordeel dat alleen onderscheppings- en extractietechnologie door bedrijven in de EU mag worden verkocht en door de lidstaten mag worden verworven, en niet “hacking als dienst”, dat de levering van technische, operationele en methodologische ondersteuning van surveillancetechnologie omvat en de aanbieder toegang geeft tot een onevenredige hoeveelheid gegevens die onverenigbaar is met de beginselen van evenredigheid, noodzakelijkheid, rechtmatigheid, wettigheid en adequaatheid; vraagt de Commissie een wetsvoorstel in deze zin te doen; 36. benadrukt dat spyware alleen in de handel mag worden gebracht voor verkoop aan en gebruik door overheidsinstanties, op basis van een gesloten lijst, die onder meer tot taak hebben misdrijven te onderzoeken of de nationale veiligheid te beschermen waarvoor het gebruik van spyware kan worden toegestaan; is van mening dat veiligheidsdiensten alleen spyware mogen gebruiken wanneer alle aanbevelingen van het Bureau voor de grondrechten zijn uitgevoerd (31) ; 37. benadrukt dat er een spywareversie moet worden gebruikt die zodanig is ontworpen dat de toegang tot alle op een apparaat opgeslagen gegevens tot een minimum wordt beperkt, maar die zodanig is ontworpen dat de toegang tot gegevens wordt beperkt tot het minimum dat strikt noodzakelijk is voor het doel van het toegestane onderzoek; 38. concludeert dat wanneer een lidstaat spyware heeft gekocht, de aankoop moet kunnen worden gecontroleerd door een onafhankelijk, onpartijdig auditorgaan met een passende veiligheidsmachtiging; 39. benadrukt dat alle entiteiten die spyware op de interne markt brengen, moeten voldoen aan strikte zorgvuldigheidseisen, en dat bedrijven die zich als leverancier inschrijven op een openbare aanbesteding, moeten worden doorgelicht, waarbij onder meer wordt nagegaan hoe het bedrijf reageert op mensenrechtenschendingen die met hun software zijn begaan, en of de technologie gebaseerd is op gegevens die zijn verzameld in het kader van ondemocratische en onrechtmatige surveillancepraktijken; benadrukt dat de bevoegde nationale toezichthoudende autoriteiten jaarlijks aan de Commissie verslag moeten uitbrengen over de naleving; 40. benadrukt dat bedrijven die surveillancetechnologieën of -diensten aan overheidsactoren aanbieden, de aard van de uitvoervergunningen aan de bevoegde nationale toezichthoudende autoriteiten moeten meedelen; 41. onderstreept dat de lidstaten een afkoelingsperiode moeten instellen, waardoor voormalige werknemers van overheidsinstanties of -agentschappen tijdelijk niet voor spywarebedrijven kunnen gaan werken; Noodzaak van grenzen aan de nationale veiligheid 42. is bezorgd over gevallen waarin ten onrechte een beroep wordt gedaan op “nationale veiligheid” om de inzet en het gebruik van spyware te rechtvaardigen en te zorgen voor absolute geheimhouding en het ontbreken van verantwoordingsplicht; is ingenomen met de verklaring van de Commissie, in overeenstemming met de jurisprudentie van het HvJ-EU (32) , dat enkel en alleen een verwijzing naar de nationale veiligheid niet kan worden geïnterpreteerd als een onbeperkte uitzondering van de toepassing van het EU-recht en een duidelijke rechtvaardiging moet vereisen, en verzoekt de Commissie follow-up te geven aan deze verklaring ingeval er aanwijzingen zijn van misbruik; is van mening dat in een democratische, transparante samenleving die zich aan de rechtsstaat houdt, dergelijke beperkingen in naam van de nationale veiligheid eerder uitzondering dan regel zullen zijn; 43. is van mening dat het begrip nationale veiligheid moet worden afgezet tegen de beperktere reikwijdte ten opzichte van het begrip binnenlandse veiligheid, dat een ruimer toepassingsgebied heeft, waaronder het voorkomen van risico’s voor burgers en met name de handhaving van het strafrecht; 44. betreurt de moeilijkheden die voortvloeien uit het ontbreken van een gemeenschappelijke juridische definitie van nationale veiligheid, waarin criteria zijn vastgelegd om te bepalen welke wettelijke regeling van toepassing kan zijn op het gebied van de nationale veiligheid, alsook van een duidelijke afbakening van het gebied waarop een dergelijke bijzondere regeling van toepassing kan zijn; 45. is van mening dat het gebruik van spyware een beperking van de grondrechten vormt; is voorts van mening dat wanneer een begrip in een juridische context wordt gebruikt, hetgeen de overdracht van rechten en het opleggen van verplichtingen (en met name beperkingen van de grondrechten van personen) met zich meebrengt, het begrip duidelijk en voorzienbaar moet zijn voor alle personen die erdoor worden getroffen; herinnert eraan dat in het Handvest van de grondrechten is bepaald dat elke beperking van de grondrechten overeenkomstig artikel 52, lid 1, bij wet moet worden vastgelegd; acht het daarom noodzakelijk dat “nationale veiligheid” duidelijk wordt gedefinieerd; benadrukt dat, ongeacht de precieze afbakening, het domein van de nationale veiligheid in zijn geheel onderworpen moet zijn aan onafhankelijk, bindend en doeltreffend toezicht; 46. benadrukt dat indien de autoriteiten redenen van nationale veiligheid aanvoeren om het gebruik van spyware te rechtvaardigen, zij, in aanvulling op het in paragraaf 29 vastgestelde kader, moeten aantonen dat zij het EU-recht in acht nemen, met inbegrip van de beginselen van evenredigheid, noodzakelijkheid, rechtmatigheid, wettigheid en adequaatheid; benadrukt dat de rechtvaardiging gemakkelijk toegankelijk moet zijn en ter beoordeling aan een nationaal controleorgaan ter beschikking moet worden gesteld; 47. herhaalt in deze context dat alle lidstaten Verdrag 108+ hebben ondertekend, waarin normen en verplichtingen zijn vastgelegd voor de bescherming van natuurlijke personen met betrekking tot de verwerking van persoonsgegevens, ook voor doeleinden van nationale veiligheid; wijst erop dat Verdrag 108+ een bindend Europees kader is voor de verwerking van gegevens door inlichtingen- en veiligheidsdiensten; dringt er bij alle lidstaten op aan dit Verdrag onverwijld te ratificeren en de normen ervan reeds in nationaal recht om te zetten en dienovereenkomstig te handelen op het gebied van de nationale veiligheid; 48. benadrukt dat uitzonderingen en beperkingen op een beperkt aantal bepalingen van het verdrag alleen zijn toegestaan indien zij in overeenstemming zijn met de vereisten van artikel 11 van het Verdrag, wat betekent dat bij de uitvoering van Verdrag 108+ elke specifieke uitzondering en beperking bij wet moet worden vastgesteld en de wezenlijke inhoud van de grondrechten en de fundamentele vrijheden moet eerbiedigen en dat moet worden gerechtvaardigd dat de uitzondering “in een democratische samenleving een noodzakelijke en evenredige maatregel vormt” om een van de in artikel 11 (33) genoemde legitieme redenen, en dat die uitzonderingen en beperkingen geen belemmering mogen vormen voor onafhankelijke en doeltreffende toetsing en toezicht overeenkomstig de binnenlandse wetgeving van de respectieve partij; 49. merkt voorts op dat Verdrag 108+ benadrukt dat het toezicht over onderzoeks- en interventiebevoegdheden beschikt; is van mening dat voor doeltreffende toetsing en toezicht bindende bevoegdheden nodig zijn waar de gevolgen voor de grondrechten het grootst zijn, met name in de toegangs-, analyse- en opslagfase van de verwerking van persoonsgegevens; 50. is van mening dat het ontbreken van bindende bevoegdheden van toezichthoudende instanties op het gebied van de nationale veiligheid onverenigbaar is met het in Verdrag 108+ neergelegde criterium dat dit in een democratische samenleving een noodzakelijke en evenredige maatregel vormt; 51. wijst erop dat Verdrag 108+ een zeer beperkt aantal uitzonderingen op artikel 15 toestaat, maar dergelijke uitzonderingen met name niet toestaat op lid 2 [bewustmakingsplicht], lid 3 [raadpleging over wettelijke en bestuursrechtelijke maatregelen], lid 4 [verzoeken en klachten van personen], lid 5 [onafhankelijkheid en onpartijdigheid], lid 6 [noodzakelijke middelen voor een doeltreffende uitvoering van de taken], lid 7 [periodieke verslaglegging], lid 8 [vertrouwelijkheid], lid 9 [beroepsmogelijkheid] en lid 10 [geen bevoegdheid ten aanzien van instanties die in hun hoedanigheid van rechter optreden]; Betere uitvoering en handhaving van bestaande wetgeving 52. onderstreept de tekortkomingen in de nationale rechtskaders en de noodzaak van een betere handhaving van de bestaande Uniewetgeving om deze tekortkomingen aan te pakken; stelt vast dat de volgende wetgeving van de Unie relevant is, maar te vaak onjuist wordt uitgevoerd en/of gehandhaafd: de antiwitwasrichtlijn, de richtlijn gegevensbescherming bij rechtshandhaving, de aanbestedingsregels, de verordening inzake producten voor tweeërlei gebruik, de jurisprudentie (uitspraken over surveillance en nationale veiligheid) en de klokkenluidersrichtlijn; verzoekt de Commissie de tekortkomingen in de uitvoering en handhaving te onderzoeken en hierover verslag uit te brengen en een routekaart voor te stellen om deze uiterlijk op 1 augustus 2023 te verhelpen; 53. is van mening dat de correcte toepassing en de strikte handhaving van het rechtskader van de Unie inzake gegevensbescherming, met name de richtlijn wetshandhaving, de algemene verordening gegevensbescherming en de e-privacyrichtlijn, van cruciaal belang zijn; acht het evenzeer van belang dat de desbetreffende arresten van het HvJ-EU volledig ten uitvoer worden gelegd, wat in verschillende lidstaten nog steeds niet het geval is; herinnert eraan dat de Commissie een centrale rol speelt door het handhaven van het EU-recht en het waarborgen van de uniforme toepassing ervan in de hele Unie, en dat zij gebruik moet maken van alle beschikbare instrumenten, met inbegrip van inbreukprocedures in geval van aanhoudende niet-naleving; 54. dringt erop aan dat de Overeenkomst van Wassenaar een bindende overeenkomst wordt voor alle deelnemers, met als doel het tot een internationaal verdrag te maken; 55. dringt erop aan dat Cyprus en Israël deelnemende staten van de Overeenkomst van Wassenaar worden; herinnert de lidstaten eraan dat alles in het werk moet worden gesteld om Cyprus en Israël in staat te stellen toe te treden tot de Overeenkomst van Wassenaar; 56. benadrukt dat de Overeenkomst van Wassenaar een mensenrechtenkader moet omvatten waarin de afgifte van vergunningen voor spywaretechnologieën is geïntegreerd, de naleving van bedrijven die spywaretechnologieën produceren wordt beoordeeld en geëvalueerd, en dat de deelnemende partijen de aankoop van surveillancetechnologieën moeten verbieden door staten die geen deel uitmaken van de overeenkomst; 57. benadrukt dat de Commissie en de lidstaten in het licht van de onthullingen van spyware een diepgaand onderzoek moeten instellen naar uitvoervergunningen die zijn verleend voor het gebruik van spyware in het kader van de verordening inzake producten voor tweeërlei gebruik, en dat de Commissie de resultaten van dit onderzoek met het Parlement moet delen; 58. onderstreept de noodzaak van traceerbaarheid van en verantwoording voor de uitvoer van spyware en herinnert eraan dat EU-bedrijven alleen spyware mogen uitvoeren die voldoende traceerbaar is om ervoor te zorgen dat de verantwoordelijkheid altijd kan worden toegewezen; 59. benadrukt dat de Commissie de herschikte verordening inzake producten voor tweeërlei gebruik regelmatig moet controleren en naar behoren moet handhaven om “export regime shopping” (gebruikmaking van landen met gunstige uitvoerregelingen) in de hele Unie te voorkomen, zoals momenteel het geval is in Bulgarije en Cyprus, en dat de Commissie over voldoende middelen moet beschikken om deze taak uit te voeren; 60. verzoekt de Commissie te zorgen voor voldoende personeelscapaciteit voor de eenheden die verantwoordelijk zijn voor het toezicht op en de handhaving van de verordening inzake producten voor tweeërlei gebruik; 61. dringt aan op wijzigingen van de verordening inzake producten voor tweeërlei gebruik om in artikel 15 te verduidelijken dat uitvoervergunningen voor goederen voor tweeërlei gebruik niet mogen worden afgegeven wanneer goederen bestemd zijn of kunnen zijn voor binnenlandse repressie en/of het plegen van ernstige inbreuken op de mensenrechten en het internationaal humanitair recht; dringt aan op de volledige uitvoering van mensenrechten- en zorgvuldigheidscontroles in het vergunningsproces en op verdere verbeteringen, zoals remediëring voor doelwitten van mensenrechtenschendingen en transparante verslaglegging over de toegepaste zorgvuldigheid; 62. dringt aan op wijzigingen van de verordening inzake producten voor tweeërlei gebruik om te waarborgen dat doorvoer wordt verboden in gevallen waarin goederen bestemd zijn of kunnen zijn voor binnenlandse repressie en/of het plegen van ernstige inbreuken op de mensenrechten en het internationaal humanitair recht; 63. benadrukt dat bij een toekomstige wijziging van de verordening inzake producten voor tweeërlei gebruik de aangewezen nationale autoriteiten die verantwoordelijk zijn voor de goedkeuring en weigering van uitvoervergunningen voor producten voor tweeërlei gebruik gedetailleerde verslagen moeten verstrekken, met inbegrip van informatie over het product voor tweeërlei gebruik in kwestie; het aantal aangevraagde vergunningen; de naam van het land van uitvoer; een beschrijving van het exportbedrijf en of dit bedrijf een dochteronderneming is; een beschrijving van de eindgebruiker en de bestemming; de waarde van de uitvoervergunning; en de reden waarom de uitvoervergunning is goedgekeurd dan wel is geweigerd; benadrukt dat deze verslagen elk kwartaal openbaar moeten worden gemaakt; dringt aan op de oprichting van een speciale vaste parlementaire commissie met toegang tot gerubriceerde informatie van de Commissie, met het oog op parlementair toezicht; 64. benadrukt dat bij een toekomstige wijziging van de verordening inzake producten voor tweeërlei gebruik de uitzondering op de verplichting om de Commissie informatie te verstrekken om redenen die verband houden met commerciële gevoeligheid, defensie, buitenlands beleid of nationale veiligheid moet worden afgeschaft; is van mening dat de Commissie, om te voorkomen dat gevoelige informatie beschikbaar komt voor niet-EU-landen, in plaats daarvan kan besluiten bepaalde informatie in haar jaarverslag te rubriceren; 65. benadrukt dat de definitie van producten voor cybersurveillance in de herschikte verordening inzake producten voor tweeërlei gebruik niet restrictief mag worden geïnterpreteerd, maar alle technologieën op dit gebied moet omvatten, zoals interceptie of verstoring van mobieletelefooncommunicatie; inbraakprogrammatuur; surveillancesystemen of -apparatuur voor netwerkcommunicaties van het internetprotocol; programmatuur, speciaal ontworpen of aangepast voor monitoring of analyse door rechtshandhavingsinstanties; laser-akoestische detectieapparatuur; forensische instrumenten waarmee ruwe gegevens uit een computer of communicatieapparaat worden geëxtraheerd en de “authenticatie-” of autorisatiecontroles van het apparaat worden omzeild; elektronische systemen of apparatuur ontworpen voor de bewaking en monitoring van het elektromagnetisch spectrum voor militaire inlichtingen- of veiligheidsdoeleinden; en onbemande luchtvaartuigen die surveillance kunnen uitvoeren; 66. dringt aan op aanvullende Europese wetgeving op grond waarvan bedrijfsactoren die surveillancetechnologieën produceren en/of uitvoeren, mensenrechten- en zorgvuldigheidskaders moeten opnemen in overeenstemming met de leidende beginselen van de VN inzake bedrijfsleven en mensenrechten (UNGP’s); Internationale samenwerking ter bescherming van burgers 67. pleit voor een gezamenlijke EU-VS-spionagesoftwarestrategie, met inbegrip van een gezamenlijke witte en/of zwarte lijst van verkopers van spyware wier instrumenten zijn misbruikt of dreigen te worden misbruikt om overheidsfunctionarissen, journalisten en het maatschappelijk middenveld kwaadaardig te treffen, en die tegen het veiligheids- en buitenlands beleid van de Unie opereren, door buitenlandse regeringen met een slechte reputatie op het gebied van mensenrechten, die (geen) toestemming hebben om aan overheidsinstanties te verkopen, gemeenschappelijke criteria voor verkopers om op een van beide lijsten te worden opgenomen, regelingen voor gemeenschappelijke rapportage van de EU en de VS over de sector, gemeenschappelijk toezicht, gemeenschappelijke zorgvuldigheidsverplichtingen voor verkopers en de strafbaarstelling van de verkoop van spyware aan niet-overheidsactoren; 68. verzoekt de Handels- en Technologieraad EU-VS breed en openlijk overleg te plegen met het maatschappelijk middenveld over de ontwikkeling van de gezamenlijke strategie en normen van de EU en de VS, met inbegrip van de gezamenlijke witte en/of zwarte lijst; 69. dringt aan op onderhandelingen met andere landen, met name Israël, om een kader voor het in de handel brengen van spyware en uitvoervergunningen vast te stellen, met inbegrip van regels inzake transparantie, een lijst van in aanmerking komende landen met betrekking tot mensenrechtennormen en zorgvuldigheidsregelingen; 70. merkt op dat in vergelijking met de VS, waar NSO snel op de zwarte lijst werd geplaatst en de president van de VS een presidentieel besluit heeft ondertekend waarin staat dat het bedrijf geen operationeel gebruik mag maken van commerciële spyware die significante contra-inlichtingen of veiligheidsrisico’s voor de regering van de Verenigde Staten oplevert of significante risico’s van oneigenlijk gebruik door een buitenlandse regering of een buitenlandse persoon, op EU-niveau niet voldoende is opgetreden wat betreft de invoer van spyware en de handhaving van de exportregels; 71. concludeert dat de uitvoerregels van de Unie en de handhaving daarvan moeten worden versterkt met het oog op de bescherming van de mensenrechten in niet-EU-landen en dat deze regels moeten worden voorzien van de nodige instrumenten om de bepalingen ervan doeltreffend uit te voeren; herinnert eraan dat de EU samen met de VS en andere bondgenoten moet trachten de handel in spyware te reguleren en hun gecombineerde marktmacht moet gebruiken om veranderingen af te dwingen en strenge normen vast te stellen voor transparantie, traceerbaarheid en verantwoordingsplicht voor het gebruik van surveillancetechnologie, hetgeen moet uitmonden in een initiatief op het niveau van de Verenigde Naties; Zeroday-kwetsbaarheden 72. dringt aan op een regeling voor het opsporen, delen, herstellen en exploiteren van kwetsbaarheden, alsmede van de openbaarmakingsprocedures, en vult daarmee de in Richtlijn (EU) 2022/2555 (34) (NIS 2-richtlijn) en het voorstel voor de verordening cyberweerbaarheid (35) vastgestelde basis aan; 73. is van mening dat onderzoekers kwetsbaarheden moeten kunnen onderzoeken en hun resultaten moeten kunnen delen zonder civiele en strafrechtelijke aansprakelijkheid uit hoofde van onder meer de richtlijn cybercriminaliteit en de auteursrechtenrichtlijn; 74. roept de belangrijkste spelers uit de sector op om onderzoekers te stimuleren deel te nemen aan kwetsbaarheidsonderzoek, door te investeren in kwetsbaarheidsbehandelingsplannen en in openbaarmakingspraktijken binnen de sector en het maatschappelijk middenveld, en om “bug bounty”-programma’s uit te voeren; 75. verzoekt de Commissie haar steun en financiering te verhogen voor zogeheten bug bounties (premies voor het opsporen van programmeerfouten) en andere projecten die zich richten op het zoeken naar en herstellen van kwetsbaarheden op het gebied van veiligheid, en een gecoördineerde aanpak van verplichte openbaarmaking van kwetsbaarheden op te zetten tussen de lidstaten; 76. vraagt om een verbod op de verkoop van kwetsbaarheden in een systeem voor andere doeleinden dan het versterken van de veiligheid van dat systeem, en een verplichting om de bevindingen van al het onderzoek naar kwetsbaarheden bekend te maken op een gecoördineerde en verantwoorde wijze die de openbare veiligheid bevordert en het risico van uitbuiting van de kwetsbaarheid tot een minimum beperkt; 77. vraagt openbare en particuliere entiteiten een openbaar toegankelijk contactpunt op te zetten waar kwetsbaarheden op gecoördineerde en verantwoorde wijze kunnen worden gemeld en verzoekt organisaties die informatie over kwetsbaarheden in hun systeem ontvangen, onmiddellijk op te treden om deze te verhelpen; is van mening dat, wanneer een patch beschikbaar is, organisaties moeten worden verplicht om passende maatregelen te nemen om een snelle en gegarandeerde toepassing te waarborgen als onderdeel van een gecoördineerd en verantwoord openbaarmakingsproces; 78. is van mening dat de lidstaten voldoende financiële, technische en personele middelen moeten uittrekken voor veiligheidsonderzoek en het herstellen van kwetsbaarheden; 79. verzoekt de lidstaten bij wet voorgeschreven “vulnerabilities equities”-processen te ontwikkelen, waarin wordt bepaald dat kwetsbaarheden standaard openbaar moeten worden gemaakt en niet mogen worden uitgebuit, en dat elk besluit om hiervan af te wijken een uitzondering moet zijn en moet worden getoetst aan de eisen van noodzakelijkheid en evenredigheid, met inbegrip van de overweging of de door de kwetsbaarheid getroffen infrastructuur door een groot deel van de bevolking wordt gebruikt, en moet worden onderworpen aan strikt toezicht door een onafhankelijke toezichthoudende instantie, alsmede aan transparante procedures en besluiten; Telecomnetwerken 80. wijst erop dat de vergunning van elke dienstverlener die onrechtmatige toegang tot nationale en/of internationale mobiele signaleringsinfrastructuur voor alle generaties (momenteel 2G tot en met 5G) faciliteert, moet worden ingetrokken; 81. benadrukt dat de processen waarmee nieuwe telefoonnummers uit de hele wereld kunnen worden gecreëerd door kwaadwillige actoren, beter moeten worden gereguleerd zodat het moeilijker wordt om illegale activiteiten te verbergen; 82. wijst erop dat telecomaanbieders ervoor moeten zorgen dat zij de capaciteit hebben om potentieel misbruik van toegang tot, controle op of daadwerkelijk eindgebruik van signaleringsinfrastructuur door derden via commerciële of andere overeenkomsten in de lidstaat waar zij actief zijn, op te sporen; 83. verzoekt de lidstaten ervoor te zorgen dat de bevoegde nationale autoriteiten, overeenkomstig de bepalingen van de NIS 2-richtlijn, evalueren in hoeverre telecomaanbieders bestand zijn tegen ongeoorloofde inbraken; 84. verzoekt telecomaanbieders krachtige en aantoonbare maatregelen te nemen tegen de verschillende vormen van het zonder toestemming nabootsen van de herkomst van telecomverkeer door een netwerkelement om toegang te krijgen tot gegevens of diensten die voor de legitieme gebruiker bestemd waren, en andere activiteiten waarbij de normale activiteiten van mobiele netwerkelementen en infrastructuur worden gemanipuleerd voor surveillancedoeleinden door kwaadwillige actoren, waaronder actoren op staatsniveau en criminele groepen; 85. verzoekt de lidstaten maatregelen te nemen om ervoor te zorgen dat overheidsactoren van buiten de EU die de grondrechten niet eerbiedigen, geen controle op of daadwerkelijk eindgebruik hebben van strategische infrastructuur en geen invloed hebben op besluiten in verband met strategische infrastructuur binnen de Unie, met inbegrip van telecommunicatie-infrastructuur; 86. verzoekt alle lidstaten prioriteit te geven aan meer investeringen in de bescherming van kritieke infrastructuur, zoals nationale telecommunicatiesystemen, om lacunes in de bescherming tegen inbreuken op de persoonlijke levenssfeer, het uitlekken van gegevens en ongeoorloofde inbraken aan te pakken, teneinde de grondrechten van de burgers te verdedigen; 87. verzoekt de bevoegde nationale autoriteiten zich actief in te zetten voor de versterking van de capaciteiten van providers, alsmede van de reactiecapaciteiten, om de identificatie van personen die illegaal doelwit zijn geworden, de meldingen en de incidentenmelding beter te ondersteunen, teneinde permanente, meetbare zekerheid te bieden en de uitbuiting van lacunes in de beveiliging door kwaadwillende actoren van buiten en binnen de EU te beperken; E-privacy 88. dringt aan op de snelle goedkeuring van de e-privacyverordening op een wijze die volledig aansluit bij de jurisprudentie inzake de beperkingen voor de nationale veiligheid en de noodzaak om het misbruik van surveillancetechnologieën te voorkomen, en die het grondrecht op privacy versterkt en voorziet in sterke waarborgen en effectieve handhaving; wijst erop dat de reikwijdte van de rechtmatige onderschepping niet verder mag gaan dan de e-privacyrichtlijn (Richtlijn 2002/58/EG); 89. dringt aan op de bescherming van alle elektronische communicatie, inhoud en metagegevens tegen misbruik van persoonsgegevens en privécommunicatie door particuliere bedrijven en overheidsinstanties; wijst erop dat digitale hulpmiddelen voor ingebouwde veiligheid, zoals end-to-endencryptie, niet mogen worden verzwakt; 90. verzoekt de Commissie de uitvoering van de e-privacyrichtlijn door de lidstaten in de hele EU te beoordelen en inbreukprocedures in te leiden wanneer zich schendingen voordoen; De rol van Europol 91. merkt op dat de PEGA-commissie in een brief van Europol van april 2023 aan de voorzitter van de commissie op de hoogte wordt gebracht van het feit dat Europol contact heeft opgenomen met Griekenland, Hongarije, Bulgarije, Spanje en Polen om na te gaan of er strafrechtelijke onderzoeken of andere onderzoeken lopen of gepland zijn op grond van de toepasselijke bepalingen van nationaal recht dat door Europol kan worden ondersteund; benadrukt dat het verlenen van bijstand aan de lidstaten niet neerkomt op het instellen, voeren of coördineren van een strafrechtelijk onderzoek als bedoeld in artikel 6; 92. verzoekt Europol ten volle gebruik te maken van zijn nieuwe bevoegdheden uit hoofde van artikel 6, lid 1 bis van Verordening (EU) 2022/991, op grond waarvan Europol de bevoegde autoriteiten van de betrokken lidstaten in voorkomend geval kan voorstellen een onderzoek in te stellen, uit te voeren of te coördineren; wijst erop dat het krachtens artikel 6 aan de lidstaten is om een dergelijk voorstel te verwerpen; 93. verzoekt alle lidstaten zich er ten aanzien van het Europees Parlement en de Raad toe te verplichten om Europol te betrekken bij onderzoeken naar beschuldigingen van onrechtmatig gebruik van spyware op nationaal niveau, met name wanneer een voorstel uit hoofde van artikel 6, lid 1 bis, van Verordening (EU) 2022/991 is gedaan; 94. verzoekt de lidstaten om binnen Europol een register op te zetten van nationale rechtshandhavingsoperaties waarbij gebruik wordt gemaakt van spyware en waarin elke operatie moet worden aangemerkt met een code, en het gebruik van spyware door regeringen op te nemen in de jaarlijkse dreigingsevaluatie van de georganiseerde internetcriminaliteit van Europol; 95. is van mening dat er moet worden nagedacht over de rol van Europol in gevallen waarin de nationale autoriteiten falen of weigeren onderzoek te doen en er duidelijke bedreigingen zijn voor de belangen en de veiligheid van de EU; Ontwikkelingsbeleid van de Unie 96. verzoekt de Commissie en de EDEO striktere controlemechanismen in te voeren om ervoor te zorgen dat met de ontwikkelingshulp van de Unie, met inbegrip van de donatie van surveillancetechnologie en opleiding in het gebruik van surveillancesoftware, geen instrumenten en activiteiten worden gefinancierd of gefaciliteerd die afbreuk kunnen doen aan de beginselen van democratie, goed bestuur, de rechtsstaat en eerbiediging van de mensenrechten, of die een bedreiging vormen voor de internationale veiligheid of de essentiële veiligheid van de Unie en haar leden; merkt op dat de beoordeling door de Commissie van de naleving van het Unierecht, met name het Financieel Reglement, specifieke controlecriteria en handhavingsmechanismen moet bevatten om dergelijk misbruik te voorkomen, met inbegrip van de mogelijke tijdelijke opschorting van specifieke projecten indien een inbreuk op deze beginselen wordt geconstateerd; 97. verzoekt de Commissie en de EDEO om in elke effectbeoordeling voor de mensenrechten en de grondrechten een controleprocedure op te nemen inzake mogelijk misbruik van surveillance, die ten volle rekening houdt met artikel 51 van het Handvest van de grondrechten en wel binnen één jaar [na de publicatie van de aanbevelingen van PEGA]; wijst erop dat deze procedure aan het Parlement en de Raad moet worden voorgelegd en dat deze effectbeoordeling moet worden uitgevoerd voordat steun aan niet-EU-landen wordt verleend; 98. verzoekt de EDEO om in het jaarverslag van de EU over mensenrechten en democratie verslag uit te brengen over het misbruik van spyware tegen mensenrechtenverdedigers; Financiële regels van de Unie 99. benadrukt dat de eerbiediging van de mensenrechten door de financiële sector moet worden verbeterd; benadrukt dat de “UNGP 10+”-aanbevelingen moeten worden omgezet in Unierecht en dat de zorgvuldigheidsrichtlijn volledig van toepassing moet zijn op de financiële sector, teneinde de eerbiediging van de democratie, de mensenrechten en de rechtsstaat in de financiële sector te waarborgen; 100. is bezorgd over de gevolgen van het besluit van het HvJ-EU met betrekking tot Richtlijn (EU) 2018/843 inzake de voorkoming van het gebruik van het financiële stelsel voor het witwassen van geld of terrorismefinanciering (36) , waarbij informatie over de uiteindelijk begunstigden van vennootschappen en juridische entiteiten die zijn opgenomen in een nationaal publiek toegankelijk register van uiteindelijk begunstigden (UBO) ongeldig is verklaard (37) ; wijst erop dat de toekomstige richtlijn, rekening houdend met het arrest van het HvJ-EU, een zo groot mogelijke openbaarheid mogelijk moet maken, zodat het moeilijker wordt om aankopen of verkopen van spyware via gelieerde personen en makelaars te verbergen; Follow-up van de resoluties van het Parlement 101. pleit voor de dringende follow-up van zijn resolutie van 12 maart 2014 over het surveillanceprogramma van de NSA in de VS, toezichthoudende instanties in verschillende lidstaten en gevolgen voor de grondrechten van EU-burgers en voor de trans-Atlantische samenwerking op het gebied van justitie en binnenlandse zaken; benadrukt dat de aanbevelingen daarin dringend moeten worden uitgevoerd; 102. wijst erop dat, ondanks het feit dat het toezicht op de activiteiten van de inlichtingendiensten gebaseerd moet zijn op zowel democratische legitimiteit (sterk rechtskader, toestemming vooraf en verificatie achteraf) als adequate technische capaciteit en deskundigheid; de meeste van de huidige toezichthoudende instanties in de EU en de VS een dramatisch tekort aan beide hebben, met name aan technische capaciteit; 103. verzoekt, zoals het in het geval van Echelon heeft gedaan, alle nationale parlementen die dit nog niet hebben gedaan doelmatig toezicht op inlichtingenactiviteiten door parlementsleden of deskundigenorganen met wettelijke onderzoeksbevoegdheden in te stellen; verzoekt de nationale parlementen ervoor te zorgen dat deze toezichtscommissies/-organen over voldoende middelen, technische deskundigheid en juridische middelen, waaronder het recht om controles ter plaatse te verrichten, beschikken om doeltreffend toezicht uit te kunnen oefenen op inlichtingendiensten; 104. pleit voor de oprichting van een groep op hoog niveau die op transparante wijze en in samenwerking met de parlementen aanbevelingen zou moeten uitbrengen voor nadere stappen die moeten worden genomen voor verscherpt democratisch toezicht, ook parlementair toezicht, op inlichtingendiensten, en voor nauwere samenwerking op het gebied van toezicht in de EU, met name ten aanzien van de grensoverschrijdende dimensie; 105. stelt dat deze groep op hoog niveau: 106. is voornemens om een conferentie met nationale toezichtsorganen, zowel parlementaire als onafhankelijke, te organiseren; 107. roept de lidstaten op voort te bouwen op hun goede praktijken om de toegang van hun toezichtsorganen tot informatie over inlichtingenactiviteiten, waaronder begrepen gerubriceerde informatie en informatie van andere diensten, te verbeteren en te voorzien in de bevoegdheid om bezoeken ter plaatse te brengen, een solide pakket bevoegdheden voor verhoor, adequate middelen en technische deskundigheid, strikte onafhankelijkheid ten opzichte van hun regering en een rapportageverplichting jegens hun parlement; 108. roept de lidstaten op samenwerking tussen toezichtsorganen te ontwikkelen; 109. roept de Commissie op een voorstel in te dienen voor een veiligheidsmachtigingsprocedure van de Unie voor alle bekleders van een openbaar ambt in de Unie, aangezien het huidige systeem, dat gebaseerd is op de door de lidstaat van herkomst uitgevoerde veiligheidsmachtiging, voorziet in verschillende vereisten en lengtes van de procedures binnen de nationale systemen, en zodoende leidt tot een verschillende behandeling van Parlementsleden en hun personeel al naargelang hun nationaliteit; 110. herinnert aan de bepalingen van de interinstitutionele overeenkomst tussen het Europees Parlement en de Raad betreffende het doorzenden aan en verwerken door het Europees Parlement van gerubriceerde informatie waarover de Raad beschikt met betrekking tot aangelegenheden die niet vallen onder het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid, die moeten worden gebruikt om het toezicht op EU-niveau te verbeteren; Onderzoeksprogramma’s van de Unie 111. pleit voor de invoering van strengere en doeltreffendere controlemechanismen om ervoor te zorgen dat de onderzoeksfondsen van de Unie geen instrumenten financieren of faciliteren, met inbegrip van spyware en surveillance-instrumenten, die indruisen tegen de waarden van de EU; merkt op dat de beoordeling door de Commissie van de naleving van het Unierecht specifieke controlecriteria moet bevatten om dergelijk misbruik te voorkomen; dringt aan op de stopzetting van onderzoeksfondsen van de Unie aan entiteiten die betrokken zijn of zijn geweest bij de directe of indirecte facilitering van mensenrechtenschendingen met surveillance-instrumenten; 112. benadrukt het feit dat EU-financiering voor onderzoek, zoals de Horizon Europa-overeenkomsten met niet-EU-landen, niet mag worden gebruikt om bij te dragen aan de ontwikkeling van spyware en gelijkwaardige technologieën; Technologielaboratorium van de EU 113. verzoekt de Commissie onverwijld een begin te maken met de oprichting van een onafhankelijk geleid Europees interdisciplinair onderzoeksinstituut dat zich richt op onderzoek en ontwikkeling op het gebied van informatie- en communicatietechnologie, grondrechten en veiligheid; wijst erop dat dit instituut moet samenwerken met deskundigen, academici en vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld, en openstaan voor deelname van deskundigen en instellingen van de lidstaten; 114. wijst erop dat het instituut zou bijdragen tot een betere bewustwording, attributie en aflegging van verantwoording in en buiten Europa, en tot een bredere Europese talentenbasis en een beter inzicht in de wijze waarop spywareverkopers hun diensten ontwikkelen, onderhouden, verkopen en leveren aan derden; 115. is van mening dat het instituut tot taak moet krijgen het onwettige gebruik van software voor illegale surveillancedoeleinden op te sporen en aan het licht te brengen, toegankelijke en gratis juridische en technologische ondersteuning te bieden, met inbegrip van smartphonescreenings voor personen die vermoeden dat zij het doelwit zijn van spyware en de instrumenten die nodig zijn om spyware op te sporen, forensisch analytisch onderzoek te verrichten voor gerechtelijke onderzoeken en regelmatig verslag uit te brengen over het gebruik en misbruik van spyware in de EU, rekening houdend met technologische updates; is van mening dat dit verslag jaarlijks beschikbaar moet worden gesteld en aan de Commissie, het Parlement en de Raad moet worden toegezonden; 116. beveelt de Commissie aan het technologielaboratorium van de EU op te zetten in nauwe samenwerking met het computercrisisresponsteam voor de instellingen, organen en instanties van de Europese Unie (CERT-EU) en Enisa, en bij de oprichting van het technologielaboratorium van de EU overleg te plegen met relevante deskundigen om te leren van de beste praktijken op academisch gebied; 117. benadrukt dat het van belang is te zorgen voor passende financiering voor het technologielaboratorium van de EU; 118. beveelt de Commissie aan een certificeringsregeling voor te stellen voor de analyse en authenticatie van forensisch materiaal; 119. verzoekt de Commissie de capaciteit van het maatschappelijk middenveld wereldwijd te ondersteunen teneinde de weerbaarheid tegen spyware-aanvallen en de verlening van bijstand en diensten aan burgers te versterken; De rechtsstaat 120. benadrukt dat de gevolgen van het onrechtmatige gebruik van spyware veel duidelijker zijn in lidstaten waar de autoriteiten die gewoonlijk belast zijn met onderzoek, het bieden van verhaal aan personen die doelwit zijn en het waarborgen van de verantwoordingsplicht, door de staat worden gegijzeld en dat wanneer er sprake is van een rechtsstaatcrisis en de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht in gevaar is, geen beroep kan worden gedaan op de nationale autoriteiten; 121. verzoekt de Commissie daarom te zorgen voor een effectieve uitvoering van haar instrumentarium voor de rechtsstaat, met name door: Uniefonds voor geschillen 122. dringt aan op de oprichting, zonder onnodige vertraging, van een Uniefonds voor geschillenbeslechting om de werkelijke proceskosten te dekken en de personen die doelwit zijn van spyware in staat te stellen passende schadeloosstelling te eisen, met inbegrip van een vergoeding voor het onrechtmatige gebruik van spyware tegen hen, in overeenstemming met de voorbereidende actie die het Parlement in 2017 heeft vastgesteld, om een “EU-fonds voor financiële steun voor het procederen in zaken die verband houden met schendingen van de democratie, rechtsstaat en grondrechten” in het leven te roepen; EU-instellingen 123. uit zijn bezorgdheid over het gebrek aan maatregelen van de Commissie tot dusver en dringt er bij de Commissie op aan ten volle gebruik te maken van al haar bevoegdheden als hoedster van de Verdragen en een uitgebreid en diepgaand onderzoek in te stellen naar het misbruik van en de handel in spyware in de Unie; 124. dringt er bij de Commissie op aan een uitgebreid onderzoek in te stellen naar alle beschuldigingen en vermoedens van het gebruik van spyware tegen haar ambtenaren, en waar nodig verslag uit te brengen aan het Parlement en aan de verantwoordelijke rechtshandhavingsinstanties; 125. verzoekt de Commissie een speciale taskforce op te richten, met medewerking van de nationale kiescommissies, voor de bescherming van de Europese verkiezingen van 2024 in de hele Unie; herinnert eraan dat niet alleen buitenlandse, maar ook interne inmenging een bedreiging vormt voor de Europese verkiezingsprocessen; wijst erop dat bij misbruik van pervasieve surveillance-instrumenten, zoals Pegasus, de verkiezingen in het gedrang kunnen komen; 126. merkt op dat de commissie PEGA pas vlak voor de publicatie van het ontwerpverslag, ongeveer vier maanden nadat het Parlement brieven had verzonden, een collectief antwoord van de Raad heeft ontvangen op de vragen van het Europees Parlement aan alle afzonderlijke lidstaten; spreekt zijn afkeuring uit over het gebrek aan actie van de Europese Raad en de Raad van Ministers, en dringt aan op een speciale top van de Europese Raad, gezien de omvang van de bedreiging voor de democratie in Europa; 127. verzoekt de Raad van de EU ontwikkelingen in verband met het gebruik van spyware en de gevolgen daarvan voor de in artikel 2 VEU verankerde waarden te behandelen in het kader van hoorzittingen op grond van artikel 7, lid 1, VEU; 128. verzoekt de Raad het Europees Parlement op permanente basis uit te nodigen om deel te nemen aan de vergaderingen van het Beveiligingscomité, zoals bepaald in artikel 17, lid 2, van het Veiligheidsreglement van de Raad van 2013; 129. is van mening dat het Parlement over volledige onderzoeksbevoegdheden moet beschikken, met inbegrip van betere toegang tot gerubriceerde en niet-gerubriceerde informatie, de bevoegdheid om getuigen op te roepen, hen formeel te verplichten onder ede te getuigen en de gevraagde informatie binnen specifieke termijnen te verstrekken; herhaalt het standpunt van het Parlement in zijn voorstel van 23 mei 2012 voor een verordening van het Europees Parlement tot vaststelling van de wijze van uitoefening van het enquêterecht van het Europees Parlement en tot intrekking van Besluit 95/167/EG, Euratom, EGKS van het Europees Parlement, de Raad en de Commissie (39) ; verzoekt de Raad onmiddellijk maatregelen te nemen met betrekking tot dit voorstel voor een verordening om het Europees Parlement een passend enquêterecht te bieden; 130. erkent de inspanningen van het Parlement om spyware-infecties op te sporen; is evenwel van mening dat de bescherming van het personeel moet worden versterkt, rekening houdend met de voorrechten en immuniteiten van bespioneerden; herinnert eraan dat elke aanval op de politieke rechten van de leden een aanval is op de onafhankelijkheid en soevereiniteit van de instelling, alsook een aanval op de rechten van de kiezer; 131. verzoekt het Bureau van het Parlement een protocol vast te stellen voor gevallen waarin leden of personeelsleden van het Parlement direct of indirect doelwit van spyware zijn geworden en onderstreept dat alle gevallen door het Parlement moeten worden gemeld aan de verantwoordelijke rechtshandhavingsinstanties; wijst erop dat het Parlement in dergelijke gevallen juridische en technische bijstand moet verlenen; 132. besluit het initiatief te nemen om een interinstitutionele conferentie te organiseren waarin het Parlement, de Raad en de Commissie streven naar bestuurshervormingen die de institutionele capaciteit van de Unie versterken om adequaat te reageren op aanvallen op de democratie en de rechtsstaat van binnenuit en ervoor te zorgen dat de Unie beschikt over doeltreffende supranationale methoden om de Verdragen en het afgeleide recht te handhaven in geval van niet-naleving door de lidstaten; 133. dringt aan op de spoedige goedkeuring van het voorstel van de Commissie voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende maatregelen voor een hoog gezamenlijk niveau van cyberbeveiliging in de instellingen, organen en instanties van de Unie ( COM(2022)0122 ) en op snelle uitvoering en strikte handhaving daarna, om het risico op spyware-infecties van apparaten en systemen die door personeel en politici van de EU-instellingen worden gebruikt, te verminderen; 134. dringt erop aan dat de EU Verdrag 108+ ondertekent; 135. verzoekt de Europese Ombudsman om binnen het Europees netwerk van ombudsmannen besprekingen op gang te brengen over de gevolgen van misbruik van wijdverbreid toezicht op democratische processen en burgerrechten; verzoekt het netwerk aanbevelingen te ontwikkelen over doeltreffende en zinvolle verhaalmiddelen in de hele EU; Wetgevende maatregelen 136. verzoekt de Commissie onverwijld met wetgevingsvoorstellen te komen op basis van deze aanbeveling; o o o 137. verzoekt zijn Voorzitter deze aanbeveling te doen toekomen aan de lidstaten, de Raad, de Commissie en Europol. Het Europees Parlement, – gezien het Raamverdrag van de Verenigde Naties inzake klimaatverandering (UNFCCC) en de overeenkomst die op de 21e Conferentie van de Partijen bij het UNFCCC (COP21) van 12 december 2015 in Parijs werd aangenomen (de Overeenkomst van Parijs), – gezien het zesde evaluatierapport van de Intergouvernementele Werkgroep inzake klimaatverandering, het bijbehorende samenvattende verslag, en in het bijzonder het hierin opgenomen recente en zeer uitgebreide wetenschappelijke bewijsmateriaal over de schadelijke gevolgen van klimaatverandering, – gezien de mededeling van de Commissie van 11 december 2019 getiteld “De Europese Green Deal” ( COM(2019)0640 ), – gezien Besluit (EU) 2022/591 van het Europees Parlement en de Raad van 6 april 2022 betreffende een algemeen milieuactieprogramma voor de Europese Unie voor de periode tot en met 2030 (1) , – gezien Verordening (EU) 2021/1119 van het Europees Parlement en de Raad van 30 juni 2021 tot vaststelling van een kader voor de verwezenlijking van klimaatneutraliteit (“Europese klimaatwet”) (2) en de doelstelling van de Europese Unie om uiterlijk in 2050 klimaatneutraliteit tot stand te brengen, – gezien de mededeling van de Commissie van 24 februari 2021 getiteld “Een klimaatveerkrachtig Europa tot stand brengen – de nieuwe EU-strategie voor aanpassing aan de klimaatverandering” ( COM(2021)0082 ), – gezien zijn resolutie van 17 december 2020 over de EU-strategie voor aanpassing aan de klimaatverandering (3) , – gezien artikel 132, lid 2, van zijn Reglement, A. overwegende dat de klimaatverandering wijdverbreide en diepgaande gevolgen heeft voor ecosystemen, mensen, nederzettingen, infrastructuur, landbouw en voedseltoeleveringsketens, en natuurlijke en menselijke systemen overal ter wereld, ook in Europa, onder druk zet om zich aan te passen aan nieuwe extreme weer- en klimaatomstandigheden; B. overwegende dat de klimaatverandering leidt tot onvoorspelbare weersomstandigheden, waaronder frequentere en intensere hittegolven, bosbranden en overstromingen, tot bedreigingen voor de voedsel- en waterveiligheid en -zekerheid, en tot het ontstaan en de verspreiding van infectieziekten, die zowel wereldwijd als in Europa een steeds hogere menselijke tol eisen; C. overwegende dat het passend is de slachtoffers van de klimaatcrisis te herdenken en tegelijkertijd meer bewustzijn te creëren rond het toenemende verlies van mensenlevens, de gevolgen voor de lichamelijke en geestelijke gezondheid, de toenemende bedreigingen voor bestaansmiddelen en de humanitaire crises als gevolg van de klimaatverandering, waardoor mensen gedwongen worden huis en haard te verlaten; D. overwegende dat de Europese Green Deal en het algemeen milieuactieprogramma voor de Europese Unie het natuurlijk kapitaal van de Unie moeten beschermen, behouden en verbeteren, en de gezondheid en het welzijn van de burgers moeten beschermen tegen milieugerelateerde risico’s en effecten; E. overwegende dat er ook meer bekendheid moet worden gegeven aan concrete maatregelen om dergelijke rampen te voorkomen, zich erop voor te bereiden en erop te reageren; overwegende dat respect moet worden betoond aan degenen die bij deze werkzaamheden betrokken zijn; F. overwegende dat de invoering van een jaarlijkse Europese “dag voor de slachtoffers van de mondiale klimaatcrisis” zou helpen om meer maatschappelijk bewustzijn over deze kwesties te creëren; 1. roept op tot de invoering van een Europese “dag voor de slachtoffers van de mondiale klimaatcrisis”, die jaarlijks op 15 juli wordt gehouden, te beginnen in 2023; 2. nodigt de Raad en de Commissie uit dit initiatief te steunen zodat het door alle drie de instellingen gezamenlijk kan worden aangenomen; 3. stelt de Raad en de Commissie voor om deze jaarlijkse Europese “dag voor de slachtoffers van de mondiale klimaatcrisis” aan te grijpen om met het Parlement samen te werken aan gezamenlijke initiatieven ter herdenking van de slachtoffers van de mondiale klimaatcrisis in Europa en, via de Europese Dienst voor extern optreden, in de hele wereld, en aan het creëren van bekendheid bij belanghebbenden en het grote publiek over de concrete maatregelen die zij kunnen nemen om deze rampen te voorkomen en zich beter voor te bereiden en beter te reageren op klimaatrampen; 4. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad, de Commissie, de Europese Dienst voor extern optreden en de parlementen van de lidstaten. Het Europees Parlement, – gezien artikel 218 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU), – gezien de artikelen 24 en 29 van het Verdrag van 2 juli 2019 betreffende de erkenning en de tenuitvoerlegging van buitenlandse vonnissen in burgerlijke of handelszaken (“het Verdrag betreffende vonnissen”), – gezien de vraag aan de Commissie en de Raad over toetreding van Oekraïne tot het Verdrag van 2 juli 2019 betreffende de erkenning en de tenuitvoerlegging van buitenlandse vonnissen in burgerlijke of handelszaken, – gezien zijn resolutie van 16 februari 2023 over het feit dat het een jaar geleden is dat Rusland Oekraïne binnenviel en een aanvalsoorlog tegen dat land begon (1) en zijn resolutie van 1 maart 2022 over de aanval van Rusland op Oekraïne (2) , – gezien de vraag aan de Commissie over steun voor toetreding van Oekraïne tot het Verdrag van 2 juli 2019 betreffende de erkenning en de tenuitvoerlegging van buitenlandse vonnissen in burgerlijke of handelszaken ( O-000024/2023 – B9‑0025/2023), – gezien artikel 136, lid 5, en artikel 132, lid 2, van zijn Reglement, – gezien de ontwerpresolutie van de Commissie juridische zaken, A. overwegende dat in het statuut van de Haagse Conferentie voor Internationaal Privaatrecht (“Haagse Conferentie”) is vastgelegd dat het doel van de Haagse Conferentie is te werken aan de geleidelijke eenmaking van de regels van het internationaal privaatrecht; B. overwegende dat de Europese Unie op 3 april 2007 partij werd bij de Haagse Conferentie; C. overwegende dat het Verdrag betreffende vonnissen het doeltreffende internationale verkeer van rechterlijke beslissingen in burgerlijke of handelszaken bevordert, doordat het de bij grensoverschrijdende transacties betrokken partijen rechtszekerheid en voorspelbaarheid biedt en duidelijkheid verschaft over de vraag óf en in hoeverre een rechterlijke beslissing in een ander rechtsgebied wordt erkend en ten uitvoer wordt gelegd; overwegende dat het Verdrag betreffende vonnissen, doordat het de erkenning en tenuitvoerlegging van buitenlandse vonnissen waarborgt, moet leiden tot een betere toegang tot de rechter door verkorting van de wettelijke termijnen en vermindering van kosten en risico’s in grensoverschrijdende omstandigheden; D. overwegende dat overeenkomstig artikel 24 van het Verdrag betreffende vonnissen iedere derde staat tot het verdrag kan toetreden; overwegende dat uit een dergelijke toetreding tussen twee verdragsluitende staten uitsluitend betrekkingen op grond van het verdrag tot stand worden gebracht, als geen van die twee staten aan de depositaris ter kennis heeft gebracht dat de toetreding niet tot gevolg zal hebben dat er met de andere staat betrekkingen op grond van het verdrag tot stand worden gebracht; overwegende dat een dergelijke kennisgeving kan worden gedaan binnen twaalf maanden na de datum waarop kennisgeving van de toetreding is gedaan; E. overwegende dat het gangbare praktijk is dat de Commissie met betrekking tot verdragen die een mechanisme van geen bezwaar bevatten geen formele procedure overeenkomstig artikel 218, lid 6, VWEU opent, maar de Raad en het Parlement slechts in kennis stelt van verzoeken van derde landen om toe te treden tot een bepaald Haags instrument; F. overwegende dat volgens vaste rechtspraak een internationale overeenkomst geen inbreuk mag maken op de in de Verdragen vastgestelde bevoegdheidsregeling, en dat dus wanneer op internationaal niveau is voorzien in een stilzwijgende procedure om de toetreding van derde landen tot een instrument te vergemakkelijken, dit dus geen gevolgen mag hebben voor het interne besluitvormingsproces van de EU; G. overwegende dat de Europese Unie op 29 augustus 2022 is toegetreden tot het Verdrag betreffende vonnissen; H. overwegende dat Oekraïne het Verdrag betreffende vonnissen heeft ondertekend en geratificeerd; I. overwegende dat de Raad op 24 april 2023 is overeengekomen verdragsbetrekkingen met Oekraïne aan te gaan in het kader van het Verdrag betreffende vonnissen; J. overwegende dat als de Unie toetreding van Oekraïne tot het Verdrag betreffende vonnissen aanvaardt, dit verdrag op 1 september 2023 in werking zal treden en tussen beide partijen van toepassing zal zijn; 1. verklaart zich nogmaals onverminderd solidair met het volk en de leiders van Oekraïne en spreekt nogmaals zijn steun uit voor de onafhankelijkheid, soevereiniteit en territoriale integriteit van Oekraïne binnen zijn internationaal erkende grenzen; 2. is ingenomen met het feit dat de Commissie en de Raad een positief standpunt hebben ingenomen met betrekking tot het aangaan van verdragsbetrekkingen met Oekraïne in het kader van het Verdrag betreffende vonnissen; 3. steunt toetreding van Oekraïne tot het Verdrag betreffende vonnissen; 4. merkt op dat deze resolutie geen afbreuk doet aan de procedure van artikel 218, lid 6, VWEU, die moet worden gevolgd in aangelegenheden betreffende de vaststelling van het EU-standpunt inzake toetreding van derde landen tot de verdragen van de Haagse Conferentie; 5. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Commissie en de Raad. Het Europees Parlement, – gezien zijn eerdere resoluties over Oekraïne, met name de resoluties die zijn aangenomen sinds de escalatie van de aanvalsoorlog van Rusland tegen Oekraïne in februari 2022, – gezien de associatieovereenkomst tussen de Europese Unie en haar lidstaten, enerzijds, en Oekraïne, anderzijds (1) , die in 2014 werd ondertekend, en de diepe en brede vrijhandelsruimte tussen de Europese Unie en Oekraïne die daar een onderdeel van vormt, – gezien het verzoek van Oekraïne van 28 februari 2022 om toetreding tot de EU en de daaruit voortvloeiende toekenning van de status van kandidaat-lidstaat door de Europese Raad op 23 juni 2022, – gezien de gezamenlijke verklaring naar aanleiding van de 24e top EU-Oekraïne van 3 februari 2023 in Kyiv, – gezien de verklaring van de NAVO-top in Boekarest van 3 april 2008, – gezien de verklaring van de leiders van de G7 van 27 juni 2022 over steun aan Oekraïne en de meest recente verklaring van de leiders van de G7 van 19 mei 2023, – gezien de verklaring van de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid, Josep Borrell, en de commissaris voor Crisisbeheer, Janez Lenarčič, van 6 juni 2023 over de vernieling van de Kachovka-dam, – gezien het slotdocument van de conferentie voor het herstel van Oekraïne (URC2022) in Lugano op 4 en 5 juli 2022, en de komende URC2023 in Londen op 21 en 22 juni 2023, – gezien de resultaten van de internationale conferentie van deskundigen over het herstel, de wederopbouw en de modernisering van Oekraïne die op 25 oktober 2022 in Berlijn is gehouden, – gezien artikel 132, leden 2 en 4, van zijn Reglement, A. overwegende dat de geopolitieke situatie in Europa sinds 24 februari 2022, toen Rusland zijn niet-uitgelokte, ongerechtvaardigde en illegale aanvalsoorlog tegen Oekraïne heeft hervat, fundamenteel is veranderd; overwegende dat deze aanvalsoorlog een grove en flagrante schending van het VN-Handvest en van de fundamentele beginselen van het internationaal recht vormt; overwegende dat de misdaden van Rusland tegen Oekraïne, waaronder het misdrijf agressie, oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid die mogelijk neerkomen op genocide, volledige verantwoordingsplicht vereisen van regeringsfunctionarissen, militaire leiders, mediapropagandisten en andere daders, in overeenstemming met het internationaal recht; overwegende dat Oekraïne en zijn burgers vastberaden zijn in hun verzet tegen de Russische aanvalsoorlog en hun land met succes hebben verdedigd, hoewel daarvoor een hoge prijs wordt betaald in de vorm van burger- en militaire slachtoffers, verwoesting van civiele en kritieke infrastructuur en vernietiging van de natuurlijke omgeving en culturele erfgoedsites; overwegende dat een derde van de Oekraïense bevolking is gevlucht en dat het bruto binnenlands product (bbp) van het land in 2022 naar schatting met ten minste een derde is gedaald; overwegende dat het optreden van Rusland in Oekraïne in de afgelopen 16 maanden een bedreiging blijft vormen voor de vrede en veiligheid in Europa en de rest van de wereld; B. overwegende dat Oekraïne als onafhankelijk en soeverein land het grondrecht heeft om zijn eigen toekomst te bepalen; overwegende dat dit ook de vrijheid inhoudt om zijn bondgenootschappen te kiezen, zijn eigen beleid te bepalen en zijn nationale belangen na te streven in overeenstemming met de wil van zijn volk; overwegende dat een sterk, stabiel en onafhankelijk Oekraïne van vitaal belang is voor de stabiliteit van het Euro‑Atlantische gebied en cruciaal is voor de bevordering van Europese en mondiale vrede en stabiliteit en voor de handhaving van de beginselen van democratie en het internationaal recht; C. overwegende dat Oekraïne zich kandidaat heeft gesteld voor lidmaatschap van de EU en dat het land van de EU op alle gebieden massale steun heeft ontvangen; overwegende dat Oekraïne concrete vooruitgang heeft geboekt bij het doorvoeren van cruciale hervormingen en duidelijk blijk geeft te ijveren voor integratie in de EU en de NAVO; overwegende dat de Commissie in oktober 2023 een verslag zal indienen over de vorderingen van Oekraïne bij de uitvoering van de zeven aanbevelingen die zijn opgenomen in het advies van de Commissie van 17 juni 2022 over het verzoek van het land om toetreding tot de EU; overwegende dat de Europese Raad tijdens zijn bijeenkomst in december 2023 naar verwachting een besluit zal nemen over de vraag of Oekraïne klaar is voor EU-lidmaatschap en over verdere stappen in het kader van het Europese traject van het land; D. overwegende dat de EU en haar lidstaten, samen met internationale partners en NAVO-bondgenoten, aanzienlijke militaire steun hebben verleend om Oekraïne te helpen zijn legitieme recht op zelfverdediging tegen de Russische aanvalsoorlog uit te oefenen; E. overwegende dat de bondgenoten naar aanleiding van de NAVO-top in Boekarest hebben verklaard verheugd te zijn over de Euro-Atlantische aspiraties van Oekraïne en ermee hebben ingestemd dat het land lid zou worden van de NAVO; overwegende dat bij elke uitbreidingsronde van de NAVO het beginsel werd gevolgd dat een eventuele uitbreiding extra veiligheid moet opleveren voor de bestaande leden; overwegende dat tijdens de komende NAVO-top in Vilnius in juli 2023 zal moeten worden ingegaan op de vraag hoe gevolg kan worden gegeven aan de verklaring van Boekarest van 2008 waarin steun voor lidmaatschap van Oekraïne werd betuigd; F. overwegende dat de bedreigingen voor de internationale vrede aanzienlijk zullen toenemen als Oekraïne niet als overwinnaar uit de strijd komt, aangezien dit onherstelbare schade zou toebrengen aan het fundament van de internationale orde en tegelijkertijd vijandige autocratieën in de hele wereld de moed zou geven om het imperialistische gedrag van Rusland te kopiëren en soortgelijke daden van agressie te plegen; G. overwegende dat de Kachovka-dam, gelegen aan de rivier de Dnipro in het door Rusland bezette en gecontroleerde gebied in het zuiden van Oekraïne, op 6 juni 2023 opzettelijk is vernietigd in een daad van terrorisme; overwegende dat door de ontploffing een enorme breuk in de dam is ontstaan waardoor het water stroomafwaarts in de richting van Cherson stroomde; overwegende dat de breuk in de dam verscheidene doden tot gevolg heeft gehad en heeft geleid tot de gedwongen evacuatie van de lokale burgerbevolking en de vernieling van infrastructuur, woningen en wilde fauna en flora, alsook tot de verontreiniging van water door industriële chemische stoffen en olie; overwegende dat Oekraïne heeft geschat dat tienduizenden mensen in het getroffen gebied gestrand zijn en honderdduizenden mensen geen toegang hebben tot veilig drinkwater; overwegende dat er door de overstromingen landmijnen op drift zijn geraakt, wat leidt tot ernstige zorgen over de veiligheid; overwegende dat tienduizenden hectaren landbouwgrond zijn beschadigd en dat door het leeglopen van het Kachovka-reservoir 584 000 hectare landbouwgrond niet langer zal worden geïrrigeerd; overwegende dat het enorme reservoir koelwater leverde voor de kerncentrale van Zaporizja en dat het verlaagde waterpeil een extra bedreiging voor de kerncentrale vormt; H. overwegende dat in de tweede snelle beoordeling van de schade en de behoeften (Rapid Damage and Needs Assessment) door de regering van Oekraïne, de Wereldbankgroep, de Commissie en de Verenigde Naties, die op 23 maart 2023 is gepubliceerd, wordt geraamd dat de kosten van wederopbouw en herstel in Oekraïne zijn opgelopen tot ten minste 383 miljard EUR; overwegende dat dit bedrag waarschijnlijk nog verder zal toenemen, aangezien er nog steeds infrastructuur beschadigd of vernield wordt, zoals blijkt uit de recente vernieling van de Kachovka-dam; overwegende dat op 26 januari 2023 het multi-institutioneel donorcoördinatieplatform voor Oekraïne is opgestart, in het kader waarvan hooggeplaatste ambtenaren uit Oekraïne, de EU, de landen van de G7 en internationale financiële instellingen zoals de Europese Investeringsbank, de Europese Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling, het Internationaal Monetair Fonds en de Wereldbank bijeen worden gebracht; overwegende dat het platform bedoeld is om als katalysator te dienen voor het mobiliseren van de internationale toezeggingen die nodig zijn om tegemoet te komen aan de behoeften van Oekraïne; 1. verklaart zich nogmaals onverminderd solidair met en brengt hulde aan de dappere bevolking en leiders van Oekraïne, die de soevereiniteit, onafhankelijkheid en territoriale integriteit van hun land moedig verdedigen; 2. spreekt nogmaals in de sterkste bewoordingen zijn veroordeling uit over de niet-uitgelokte, illegale en ongerechtvaardigde aanvalsoorlog van Rusland tegen Oekraïne, alsook over de betrokkenheid van het regime in Belarus bij deze oorlog; verzoekt Rusland alle militaire acties in Oekraïne onmiddellijk te staken en alle strijdkrachten, gelieerde troepen en militaire uitrusting volledig en onvoorwaardelijk uit het gehele internationaal erkende grondgebied van Oekraïne terug te trekken, een eind te maken aan de gedwongen deportaties van Oekraïense burgers en alle gevangengenomen en gedeporteerde Oekraïners, met name kinderen, vrij te laten; 3. spreekt nogmaals zijn vastberadenheid uit om Oekraïne te blijven steunen tot de internationaal erkende grenzen van het land en de controle hierover volledig hersteld zijn en zolang het proces van duurzaam herstel en wederopbouw van Oekraïne duurt; erkent de veerkracht en vastberadenheid waarvan het Oekraïense volk blijk heeft gegeven bij het nastreven van democratische waarden, hervormingsinspanningen en het streven naar integratie in de Euro-Atlantische gemeenschap van naties; 4. veroordeelt in de krachtigste bewoordingen de vernietiging door Rusland van de Kachovka-dam op 6 juni 2023, die tot grote overstromingen heeft geleid, een milieuramp en ecocide in Oekraïne heeft veroorzaakt en een oorlogsmisdaad vormt; herhaalt dat al degenen die verantwoordelijk zijn voor dergelijke oorlogsmisdaden, met inbegrip van de verwoesting van de dam, ter verantwoording zullen worden geroepen in overeenstemming met het internationaal recht; is ingenomen met de snelle activering van het EU-mechanisme voor civiele bescherming; verzoekt de Commissie en de lidstaten alle essentiële bijstand te verlenen die nodig is in het overstroomde gebied, met name uitrusting en machines voor hulpverlening, drinkwater en voedsel; merkt verontrust op dat de vernieling van de Kachovka-dam ook de veiligheid van de kerncentrale van Zaporizja in gevaar kan brengen; steunt het onderzoek van het Internationaal Strafhof naar de vernieling van de Kachovka-dam; 5. spreekt zijn aanhoudende bezorgdheid uit over de situatie in de kerncentrale van Zaporizja, die illegaal wordt bezet en gecontroleerd door de Russische Federatie; eist dat het personeel van het Internationaal Agentschap voor Atoomenergie (IAEA) onmiddellijk toegang krijgt tot alle installaties van de kerncentrale van Zaporizja; steunt de inspanningen om een blijvende aanwezigheid van de IAEA in de kerncentrale van Zaporizja te handhaven; benadrukt hoe belangrijk het is het internationale kader voor de bescherming van voor vreedzame doeleinden gebruikte nucleaire installaties te versterken, ook in gewapende conflicten; herhaalt zijn diepe bezorgdheid over de bredere milieueffecten van het conflict op lange termijn; herinnert aan en veroordeelt de eerdere Russische daden van ecocide ten aanzien van de flora en fauna van Oekraïne, waaronder de kap van Oekraïense bossen, de ontginning van grote gebieden en de vergiftiging van lucht en water; 6. benadrukt dat de vrede die met de overwinning van Oekraïne tot stand wordt gebracht, moet worden gewaarborgd middels de integratie van Oekraïne in de EU en de NAVO; spreekt in dit verband nogmaals zijn steun uit voor het besluit van de Europese Raad om Oekraïne de status van kandidaat-lidstaat van de EU toe te kennen; hoopt op een positieve aanbeveling van de Commissie na de succesvolle uitvoering van de zeven stappen uit het advies van de Commissie over het verzoek van Oekraïne om toetreding tot de EU; verzoekt de Raad en de Commissie om een duidelijk traject uit te stippelen voor het opstarten van toetredingsonderhandelingen, op basis van een stapsgewijze aanpak, waarbij de nadruk vanaf het begin van het proces ligt op het bieden van tastbare voordelen voor de Oekraïense samenleving en burgers; dringt er bij de Commissie en de lidstaten op aan Oekraïne te blijven steunen om de toetredingsonderhandelingen dit jaar te kunnen opstarten, en merkt op dat daarna binnen hetzelfde tijdsbestek een intergouvernementele conferentie kan worden gehouden; bevestigt zijn engagement voor het EU-lidmaatschap van Oekraïne, dat een geostrategische verschuiving betekent en een investering vormt in een verenigd en sterk Europa; 7. pleit nogmaals voor een innovatieve, complementaire en flexibele interactie tussen de lopende werkzaamheden in verband met de uitvoering van de geldende associatieovereenkomst en de toetredingsonderhandelingen, opdat Oekraïne geleidelijk wordt geïntegreerd in de eengemaakte markt en de sectorale programma’s van de EU en tevens toegang krijgt tot EU-middelen op de respectieve gebieden; dringt er bij de lidstaten op aan af te zien van unilaterale acties die de toegang van Oekraïne tot de interne markt van de EU zouden beperken; 8. benadrukt dat het proces van toetreding tot de EU onderworpen is aan artikel 49 van het Verdrag betreffende de Europese Unie, waarbij de in dit kader geldende procedures gevolgd moeten worden en aan de voor het lidmaatschap geldende criteria moet worden voldaan, met name de criteria van Kopenhagen voor EU-lidmaatschap, en benadrukt dat het hierbij gaat om een op verdiensten gebaseerd proces, in het kader waarvan bepaalde belangrijke hervormingen moeten worden vastgesteld en doorgevoerd, met name op het gebied van democratie, de rechtsstaat, de mensenrechten, de markteconomie en de tenuitvoerlegging van het EU-acquis; dringt er bij Oekraïne op aan prioriteit te geven aan het versterken van de rechtsstaat, het voortzetten van de hervorming van zijn gerechtelijk apparaat en het bestrijden van corruptie, aangezien vooruitgang op deze gebieden niet alleen bepalend zal zijn voor de vooruitgang met betrekking tot het Europese traject, maar ook voor het welslagen van de wederopbouw en het herstel van het land; is er ten volle van overtuigd dat het vanuit politiek, economisch en veiligheidsoogpunt in het belang van de Unie zelf is om Oekraïne een duidelijk, op prestaties gebaseerd vooruitzicht op lidmaatschap van de EU te geven; 9. moedigt de EU en haar lidstaten aan meer steun en bijstand te verlenen aan Oekraïne op zijn traject naar toetreding, onder meer met betrekking tot technische expertise, capaciteitsopbouw en de institutionele hervormingen die nodig zijn om aan de lidmaatschapscriteria te voldoen; beklemtoont dat de Unie zelf de nodige hervormingen moet doorvoeren om zich voor te bereiden op toekomstige uitbreidingen; 10. is ingenomen met het besluit op de top van de Raad van Europa van 17 mei 2023 in Reykjavik om een register in te stellen voor schade die is veroorzaakt door de Russische aanvalsoorlog tegen Oekraïne, hetgeen een van de eerste stappen is in de richting van een internationaal compensatiemechanisme voor slachtoffers van de Russische aanvalsoorlog; verzoekt de leden van de Raad van Europa die dit nog niet hebben gedaan zich zo spoedig mogelijk bij de overeenkomst aan te sluiten; herhaalt in dit verband zijn oproep aan de EU-instellingen en de lidstaten om op ambitieuze wijze werk te maken van de totstandbrenging van een rechtsgrond voor de confiscatie van Russische publieke activa met het oog op de financiering van de wederopbouw van Oekraïne en de schadeloosstelling van slachtoffers van de Russische agressie; is vast van mening dat Rusland na afloop van de oorlog moet worden verplicht herstelbetalingen te doen om ervoor te zorgen dat het land een substantiële bijdrage levert aan de wederopbouw van Oekraïne; 11. benadrukt dat het belangrijk is het herstel van Oekraïne te koppelen aan de voorbereidingen van het land in verband met toetreding tot de EU en de lopende binnenlandse hervormingen; herhaalt dat beschadigde infrastructuur en industriële capaciteit moeten worden hersteld in overeenstemming met het beginsel “betere wederopbouw” en de doelstellingen van de Europese Green Deal, met als doel een koolstofvrije en digitale economie te bevorderen en Oekraïne om te vormen tot een moderne Europese welvaartsstaat en markteconomie; 12. benadrukt dat de EU prioriteit moet geven aan de totstandbrenging van een uitgebreid herstelpakket voor Oekraïne, dat gericht moet zijn op de verlening van onmiddellijke, middellange- en langetermijnhulp en op de wederopbouw en het herstel van het land; dringt erop aan dat het herstelpakket wordt ondersteund met geloofwaardige en toereikende EU-financiering die is afgestemd op de behoeften, en kijkt uit naar de voorstellen van de Commissie over de tussentijdse herziening van het huidig meerjarig financieel kader en over de financiering van de inspanningen voor de wederopbouw van Oekraïne in de komende jaren via de RebuildUkraine-faciliteit, zodra deze is opgezet; 13. erkent het werk dat is verzet door Oekraïne, de EU, de G7, internationale financiële instellingen en andere gelijkgestemde partners om een herstel- en wederopbouwplan voor Oekraïne te ontwikkelen; spreekt met name zijn tevredenheid en steun uit over de zeven leidende beginselen van de Verklaring van Lugano; verzoekt de Commissie om samen met de internationale partners van de EU en Oekraïne een nieuwe conferentie op hoog niveau over het wederopbouw- en herstelproces van Oekraïne te beleggen, die moet voortbouwen op de resultaten van de internationale conferenties van Lugano en Berlijn van 2022 en de komende internationale conferentie in Londen, en ook moet bijdragen tot een nauwere verwevenheid tussen het wederopbouwproces en het Europese integratieproces van Oekraïne; is ingenomen met het voornemen van de EU om een leidende rol te vervullen, met name via het met Oekraïne, de G7, internationale financiële instellingen en andere belangrijke partners overeengekomen multi-institutioneel donorcoördinatieplatform; beklemtoont dat het Europees Parlement hier als waarnemer bij betrokken moet worden; benadrukt het belang van een goede coördinatie en een correcte taakverdeling tussen donoren en Oekraïne; beklemtoont dat moet worden gezorgd voor volledige Oekraïense zeggenschap over het wederopbouwproces, met nauwe betrokkenheid van maatschappelijke organisaties en lokale overheden; dringt er bij de EU, de lidstaten en internationale financiële instellingen op aan om voorwaardelijke subsidies te verstrekken in plaats van leningen; 14. benadrukt dat ontmijning en het opruimen van niet-geëxplodeerde oorlogsmunitie (UXO) noodzakelijke voorwaarden zijn voor de wederopbouw van Oekraïne, met inbegrip van de landbouwproductie, die van vitaal belang is voor de economie van het land en voor de mondiale voedselzekerheid; herinnert eraan dat een groot deel van het Oekraïense grondgebied is aangetast door mijnen en UXO; benadrukt dat de huidige ontmijnings- en opruimingsinspanningen niet volstaan om aan de vraag naar deze activiteiten te voldoen; benadrukt dat er versneld werk moet worden gemaakt van ontmijning en het opruimen van UXO om bijstand van de vereiste omvang te kunnen verlenen in de delen van het land die het zwaarst zijn getroffen door de Russische agressie; benadrukt dat voor deze inspanningen alomvattende langetermijnfinanciering nodig zal zijn; 15. verzoekt de Oekraïense regering te blijven werken aan de versterking van de lokale autonomie en het succes van deze decentralisatiehervorming te verankeren in de algehele opzet van het wederopbouw-, herstel- en reconstructieproces in Oekraïne, onder meer door lokale autoriteiten een prominente rol te geven in de besluitvormingsprocessen voor wederopbouwprojecten; vestigt de aandacht op de Vereniging van Oekraïense steden, alsook op de Europese Alliantie van steden en regio’s voor de wederopbouw van Oekraïne die op 30 juni 2022 gelanceerd werd als instrument om lokale en regionale behoeften in Oekraïne in kaart te brengen; 16. is ervan overtuigd dat het proces voor de wederopbouw en het herstel van Oekraïne stevig gebaseerd moet zijn op de beginselen van sociale rechtvaardigheid en inclusie, gendergelijkheid, duurzaamheid en groene transformatie, lokale inbreng, transparantie en verantwoordingsplicht, en gepaard moet gaan met doeltreffende mechanismen voor toezicht op de uitvoering ervan; beklemtoont het belang van een transparante governancestructuur, verantwoordingsplicht en goed financieel beheer; benadrukt dat het noodzakelijk is gebruik te maken van milieueffectbeoordelingen voor toekomstige wederopbouwprojecten, met name in beschermde gebieden, zoals die in het Karpatengebergte; 17. waarschuwt voor het gebruik van de toekomstige wederopbouwinspanningen om de wetgeving zodanig te wijzigen dat bepaalde gevestigde belangen worden gediend, ten koste van een gelijk speelveld en transparantie; verzoekt president Zelensky wetsontwerp nr. 5655 inzake stadsontwikkelingsprojecten niet te ondertekenen; 18. onderstreept bovendien dat rekening moet worden gehouden met de zorgen, behoeften en deskundigheid van intern ontheemden en vluchtelingen, aangezien hun re-integratie in lokale gemeenschappen van cruciaal belang zal zijn voor het versterken van de maatschappelijke en institutionele veerkracht van Oekraïne en het vergroten van de eenheid van het land; herinnert aan de uitdaging die ons nog te wachten staat om het lijden van slachtoffers en veteranen aan te pakken, van wie velen na afloop van de oorlog moeite zullen hebben om zich weer volledig in het maatschappelijke leven te integreren, met name in het geval van personen die met detentie, foltering, verkrachting of andere vormen van misbruik door de Russische bezettingsmacht te maken hebben gekregen; herhaalt dat velen van hen psychologische en medische revalidatie- en re-integratiebijstand op lange termijn nodig zullen hebben; 19. herhaalt zijn standpunt dat vertegenwoordigers op het gebied van lokale autonomie en het maatschappelijk middenveld in Oekraïne actief moeten worden betrokken bij het herstel- en wederopbouwproces en dat dit proces moet voldoen aan de hoogste normen inzake transparantie en verantwoordingsplicht; dringt erop aan bijzondere aandacht te besteden aan de behoeften en verwachtingen van jonge en kwetsbare groepen; 20. dringt er bij de EU-instellingen en de lidstaten op aan de eenheid van de EU te handhaven en meer druk uit te oefenen op Rusland en zijn bondgenoten, onder meer door middel van extra sanctiepakketten, gericht op het strategisch verzwakken van de oorlogscapaciteit van Rusland; veroordeelt het gedrag van de staten, entiteiten en personen die Rusland helpen de gevolgen van de EU-sancties te omzeilen; verzoekt de Commissie en de lidstaten een mechanisme ter voorkoming van omzeiling van sancties te ontwikkelen; verzoekt de Commissie en de lidstaten de sancties uit te breiden tot een volledig verbod in alle lidstaten op het in de handel brengen en slijpen van diamanten die van Russische herkomst zijn of wederuitgevoerd worden door Rusland, en het prijsplafond voor Russische olie te verlagen; herhaalt zijn oproep aan Europese bedrijven om hun activiteiten in Rusland te staken en zich uit het land terug te trekken; verzoekt de lidstaten bijzondere maatregelen te nemen om te voorkomen dat geavanceerde technologieproducten die naar niet-EU-landen worden uitgevoerd, uiteindelijk in Rusland terechtkomen; verzoekt de lidstaten personen of entiteiten die meewerken aan de omzeiling van EU-sancties zeer streng te vervolgen; dringt aan op een aanscherping van de beperkende maatregelen tegen het regime in Belarus, die niet vergelijkbaar zijn met de sancties die aan Rusland zijn opgelegd, ondanks de talrijke oproepen daartoe, en ook al heeft het regime in Belarus voortdurend politieke, financiële, operationele en logistieke steun verleend aan Moskou bij zijn daden van agressie tegen Oekraïne en deelgenomen aan gezamenlijke hybride acties tegen de EU, zoals het als wapen inzetten van migratie, om de EU te destabiliseren en de steun aan Oekraïne te verzwakken; 21. wijst erop dat de steun van de EU niet alleen betrekking heeft op de civiele sector, maar dat er ook op militair vlak verregaande steun wordt verleend; verzoekt de EU, de lidstaten en gelijkgestemde partners de militaire samenwerking met Oekraïne te versterken, onder meer door te voorzien in een toename van vermogens, opleiding en capaciteitsopbouw, teneinde de defensievermogens van Oekraïne te versterken tot het niveau dat nodig is om het internationaal erkende grondgebied van Oekraïne te bevrijden en verdere agressie te ontmoedigen; geeft nogmaals aan deze maatregelen te steunen en ook voorstander te zijn van een aanzienlijke uitbreiding ervan, en wijst op de noodzaak om in dit kader ten volle gebruik te maken van de Europese Vredesfaciliteit; 22. beklemtoont dat het Oekraïense leger, nu het de Russische agressie met succes tot staan brengt, heeft bewezen dat het tot de meest door de strijd geharde en ervaren legers ter wereld behoort; erkent en prijst de aanzienlijke bijdrage van Oekraïne aan de veiligheid van het Euro-Atlantische gebied en de verdediging van de waarden daarvan door zich te verzetten tegen de Russische aanvalsoorlog; herinnert aan de risico’s die het kan inhouden als Oekraïne aan zijn lot wordt overgelaten in een grijze zone wat veiligheid betreft, aangezien Rusland dit als een uitnodiging zou beschouwen om de vijandelijkheden op lange termijn te handhaven; 23. verzoekt de NAVO-bondgenoten om hun belofte met betrekking tot het NAVO-lidmaatschap van Oekraïne na te komen en verwacht dat de komende topontmoetingen in Vilnius en Washington het pad zullen effenen voor een uitnodiging aan Oekraïne om toe te treden tot de NAVO en dat het toetredingsproces na afloop van de oorlog van start zal gaan en zo spoedig mogelijk zal worden afgerond; verzoekt de EU, de lidstaten, de NAVO-bondgenoten en gelijkgestemde partners om nauw met Oekraïne samen te werken aan de ontwikkeling van een tijdelijk kader voor veiligheidsgaranties, dat onmiddellijk na de oorlog ten uitvoer moet worden gelegd, totdat volledig NAVO-lidmaatschap is bereikt; benadrukt dat de integratie van Oekraïne in de NAVO en de EU de regionale en mondiale veiligheid zou vergroten, stabiliteit zou bevorderen en de banden van samenwerking en gedeelde waarden tussen Oekraïne en de Euro-Atlantische gemeenschap zou versterken; 24. verzoekt de Commissie, de Europese Dienst voor extern optreden en de lidstaten om meer te doen op het gebied van strategische communicatie en zowel in Oekraïne als in de lidstaten nuttige informatie te verstrekken over de wederzijdse voordelen en kansen die uitbreiding zou bieden, om het draagvlak voor toetreding en het inzicht van de burgers in het toetredingsproces verder te vergroten; verzoekt de Commissie, de Europese Dienst voor extern optreden en de lidstaten de zichtbaarheid van de EU‑financiering en de tastbare resultaten ervan in Oekraïne te verbeteren; vindt het belangrijk dat Oekraïense maatschappelijke organisaties en de EU een actieve rol spelen bij het verwezenlijken van die doelstellingen; 25. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad, de Commissie, de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid, de regeringen en parlementen van de lidstaten, de president, de regering en de Verchovna Rada van Oekraïne, de secretaris-generaal van de NAVO en de voorzitter van de Parlementaire Vergadering van de NAVO, de president, de regering en het parlement van de Russische Federatie, de Raad van Europa en de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa. Het Europees Parlement, – gezien zijn voorgaande resoluties over Nicaragua, en met name die van 16 december 2021 over de situatie in Nicaragua (1) , van 9 juni 2022 over de instrumentalisering van justitie als instrument van repressie in Nicaragua (2) , en van 22 september 2022 over Nicaragua, en met name de arrestatie van bisschop Rolando Álvarez (3) , – gezien de verklaringen van de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid (VV/HV) en zijn woordvoerder over Nicaragua, met name de verklaringen van 4 augustus 2022 over de sluiting van radiostations en de opheffing van maatschappelijke organisaties, van 10 februari 2023 over de vrijlating van politieke gevangenen, van 16 februari 2023 over de intrekking van het burgerschap van politieke tegenstanders en van 18 april 2023 over de vijfde verjaardag van de landelijke protesten, – gezien de Overeenkomst waarbij een associatie tot stand wordt gebracht tussen de Europese Unie en haar lidstaten, enerzijds, en Midden-Amerika, anderzijds (4) , – gezien de verordeningen en besluiten van de Raad betreffende beperkende maatregelen tegen ernstige schendingen en misbruiken van de mensenrechten in Nicaragua en het besluit van de Raad van 13 oktober 2022 tot verlenging van deze sancties tot 15 oktober 2023 (5) , – gezien het rapport van de groep mensenrechtendeskundigen van de VN inzake Nicaragua (GHREN) van 2 maart 2023, – gezien de verklaringen van de woordvoerder van de hoge commissaris voor de mensenrechten van de VN van 9 mei 2022 en 2 juni 2023, – gezien de uitspraak van de Eerste strafkamer van het Hof van Beroep van Managua van 8 februari 2023 over de deportatie van 222 plegers van verraad aan het vaderland en de verklaring van de voorzitter van het Hof van beroep van Managua van 15 februari 2023 over de beschuldiging van 94 plegers van verraad aan het vaderland, – gezien de verklaringen van de Inter-Amerikaanse Commissie voor de mensenrechten, met name die van 13 februari 2023 waarin de vrijlating van politieke gevangenen in Nicaragua wordt verwelkomd, maar waarin de willekeurige ontneming van nationaliteit wordt verworpen, van 17 februari 2023 waarin de escalatie van mensenrechtenschendingen in Nicaragua wordt veroordeeld en van 18 april 2023, ter gelegenheid van het feit dat vijf jaar eerder de mensenrechtencrisis in Nicaragua begon, – gezien de rapporten van het speciaal toezichtmechanisme voor Nicaragua, – gezien het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten van 1966, de standaardminimumregels van de Verenigde Naties voor de behandeling van gevangenen van 2015 (de Nelson Mandela-regels), de regels van de Verenigde Naties voor de behandeling van vrouwelijke gevangenen en niet tot vrijheidsbeneming strekkende maatregelen voor vrouwelijke daders van 2010 (de regels van Bangkok) en het Verdrag van Wenen van 1969, – gezien het Verdrag van de VN tegen foltering en andere wrede, onmenselijke of onterende behandeling of bestraffing van 1984, – gezien de Universele Verklaring van de rechten van de mens van 1948 en het Amerikaans Verdrag inzake de rechten van de mens van 1969 (het Pact van San José), – gezien artikel 132, leden 2 en 4, van zijn Reglement, A. overwegende dat het Nicaraguaanse regime sinds 2018 op stelselmatige, herhaalde en willekeurige wijze gebruikmaakt van opsluiting en intimidatie jegens presidentskandidaten, oppositieleiders en religieuze leiders, alsook jegens studenten- en plattelandsleiders, leden van de inheemse bevolking, lgbti’ers, journalisten, mensenrechtenverdedigers, maatschappelijke organisaties, vertegenwoordigers van het bedrijfsleven en alle andere kritische stemmen in het land; overwegende dat de situatie in Nicaragua blijft verslechteren; B. overwegende dat de sinds april 2018 gepleegde schendingen van de mensenrechten geen geïsoleerd verschijnsel zijn, maar veeleer het uitvloeisel van een dynamisch proces om de scheiding der machten en de democratische waarborgen te ontmantelen en de macht volledig te concentreren in de personen van de president en vicepresident van de Republiek Nicaragua; C. overwegende dat het regime van Ortega-Murillo op 9 februari 2023 222 willekeurig vastgehouden politieke gevangenen heeft gedeporteerd naar de Verenigde Staten, waaronder politieke figuren, kandidaten voor de presidentsverkiezingen van 2021, journalisten, mensenrechtenactivisten en demonstranten tijdens de protesten van 2018; overwegende dat ze allemaal werden bestempeld als “verraders van het vaderland”, en van hun staatsburgerschap zijn beroofd; D. overwegende dat bisschop Rolando Álvarez weigerde zich uit Nicaragua te laten verbannen en als straf op 10 februari 2023 werd veroordeeld tot 26 jaar gevangenisstraf en ontneming van zijn nationaliteit en politieke rechten na zijn veroordeling op beschuldiging van “verraad”, “ondermijning van de nationale integriteit” en “verspreiding van nepnieuws”; overwegende dat Rolando Álvarez momenteel in de gevangenis van La Modelo zit en sinds 25 maart 2023 geen bezoek meer mag ontvangen; overwegende dat, ondanks de rol die de kerk speelde tijdens de nationale dialoog in 2018, de onderdrukking van de kerk doorgaat, onder meer door de uitzetting van nonnen en de arrestatie van verschillende priesters en medewerkers van de kerk; overwegende dat Vaticaanstad in april zijn ambassade in Nicaragua heeft gesloten nadat het regime van het land had voorgesteld de diplomatieke betrekkingen op te schorten; E. overwegende dat naast Rolando Alvarez per 30 april 2023 ten minste 46 politieke gevangenen, waarvan sommigen al sinds 2018 vastzitten, nog steeds onder onaanvaardbare omstandigheden worden vastgehouden na rechtszaken achter gesloten deuren waarbij de basiswaarborgen voor een eerlijk proces niet zijn gerespecteerd; overwegende dat deze structurele onderdrukking door de staat plaatsvindt met de onmiskenbare medeplichtigheid van de rechterlijke macht; F. overwegende dat op 15 februari 2023 nog eens 94 politieke tegenstanders hun nationaliteit is ontnomen en dat hun bezittingen in beslag zijn genomen op beschuldiging van samenzwering om de nationale integriteit te ondermijnen en het verspreiden van desinformatie; overwegende dat ongeveer een derde van hen nog steeds in Nicaragua verblijft; G. overwegende dat verschillende landen hebben de nationaliteit, het staatsburgerschap of tijdelijke bescherming hebben aangeboden aan de Nicaraguaanse burgers die staatloos zijn gemaakt door het regime van Daniel Ortega en Rosario Murillo; overwegende dat Spanje de 222 ballingen het staatsburgerschap heeft aangeboden; H. overwegende dat in mei 2023 63 mensen in het hele land willekeurig zijn gearresteerd en beschuldigd van “samenzwering om de nationale integriteit te ondermijnen” en “het verspreiden van nepnieuws”, beschuldigingen die het regime gebruikt om critici het zwijgen op te leggen; I. overwegende dat het Nicaraguaanse Hooggerechtshof op 9 en 11 mei 2023 heeft bepaald dat 26 juristen en notarissen die kritisch staan tegenover het regime, waaronder enkele van de meest prominente mensenrechtenactivisten van het land, niet langer hun beroep als jurist in Nicaragua mogen uitoefenen; J. overwegende dat de Nicaraguaanse regering sinds april 2018 meer dan 3 300 non-profitorganisaties en -stichtingen heeft laten opdoeken, waaronder vrouwenorganisaties en organisaties die banden hebben met de katholieke kerk, waardoor talloze mensen geen toegang meer hebben tot hun diensten of hulp; overwegende dat de wettelijke status van verschillende universiteiten is ingetrokken om studentenprotesten de kop in te drukken; overwegende dat ook mediakanalen gedwongen werden hun deuren te sluiten; K. overwegende dat de regering van Nicaragua op 9 juni 2023 eigendommen heeft geconfisqueerd die toebehoren aan de 222 politieke gevangenen die in februari waren gedwongen het land te verlaten nadat zij waren veroordeeld voor “daden die indruisen tegen de soevereiniteit, onafhankelijkheid en zelfbeschikking van het land”; L. overwegende dat, zoals de Hoge Commissaris voor de Vluchtelingen van de VN heeft verklaard, het intrekken van het staatsburgerschap van mensenrechtenverdedigers en dissidenten op willekeurige gronden in strijd is met het internationaal recht, met name artikel 15 van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, evenals het Verdrag betreffende de status van staatlozen van 1954 en het Verdrag tot beperking van staatloosheid van 1961; overwegende dat Nicaragua partij is bij alle bovengenoemde instrumenten; M. overwegende dat de GHREN zijn eerste rapport over de situatie in Nicaragua heeft gepubliceerd, waarin wordt beschreven hoe politieagenten, medewerkers van het nationale penitentiaire systeem en leden van gewapende groeperingen die aan de kant van het regime staan, buitengerechtelijke executies hebben uitgevoerd, mensen willekeurig hebben vastgezet en zich schuldig hebben gemaakt aan fysieke en psychologische foltering, met inbegrip van seksueel en gendergebaseerd geweld, in verband met de arrestatie, ondervraging en detentie van politieke tegenstanders; N. overwegende dat het Nicaraguaanse regime op 28 september 2022 het ongerechtvaardigde besluit heeft genomen om het hoofd van de EU-delegatie in Nicaragua het land uit te zetten en om de diplomatieke banden met het Koninkrijk der Nederlanden te verbreken; overwegende dat de EU daarop heeft gereageerd door het hoofd van de missie van de Republiek Nicaragua bij de EU tot persona non grata te verklaren; O. overwegende dat de stroom Nicaraguanen die naar andere landen migreren als gevolg van de politieke, sociale, mensenrechten- en economische crises in 2022 is toegenomen; overwegende dat sinds 2018 meer dan 192 000 Nicaraguanen als asielzoeker of als vluchteling naar Costa Rica zijn gevlucht; overwegende dat door deze trend het Costa Ricaanse asielstelsel zou kunnen worden ontwricht en de ondersteunende netwerken in het land overbelast zouden kunnen raken; P. overwegende dat het regime van Ortega-Murillo sinds het begin van de illegale, niet-uitgelokte en ongerechtvaardigde Russische aanvalsoorlog tegen Oekraïne het Russische regime systematisch heeft gesteund in VN-resoluties; overwegende dat Rusland Nicaragua heeft gesteund met militair materieel en nog steeds een militaire basis heeft in het land; overwegende dat de verschillende memoranda die zijn ondertekend tussen Rusland en Nicaragua een duidelijk bewijs vormen van de sterke relatie en wederzijdse steun tussen het regime van Ortega-Murillo en het regime van Poetin; 1. veroordeelt ten stelligste de wijdverspreide, systematische, opzettelijke en politiek gemotiveerde mensenrechtenschendingen door het Nicaraguaanse regime jegens de Nicaraguaanse bevolking; benadrukt dat deze schendingen neerkomen op misdaden tegen de menselijkheid, zoals verklaard door de GHREN; veroordeelt de praktijken van het regime om de bevolking het zwijgen op te leggen; betuigt nogmaals zijn solidariteit met en voortdurende en onwrikbare steun aan de Nicaraguaanse bevolking; 2. neemt kennis van de vrijlating van 222 politieke gevangenen, maar verwerpt het besluit van het Nicaraguaanse regime om ze te deporteren, van hun nationaliteit en hun burgerlijke en politieke rechten te beroven, hun tegoeden te bevriezen en hun bezittingen te confisqueren; herinnert de Nicaraguaanse autoriteiten eraan dat het willekeurig ontnemen van de nationaliteit verboden is volgens het internationaal recht en roept de Nicaraguaanse autoriteiten op deze stappen onmiddellijk ongedaan te maken en een einde te maken aan de politiek gemotiveerde vervolging van en represailles tegen dissidenten en mensenrechtenactivisten; 3. spreekt zijn bezorgdheid uit over de toestand van burgerlijke dood van degenen die van hun nationaliteit zijn beroofd maar in Nicaragua zijn gebleven; verzoekt de Nicaraguaanse overheid het leven en de integriteit te waarborgen van mensenrechtenactivisten die in Nicaragua blijven, waaronder Vilma Nuñez de Escorcia; 4. spreekt zijn bezorgdheid uit over de situatie van de familieleden in Nicaragua van degenen die zijn gedeporteerd en over de situatie van degenen die in het land blijven en worden vervolgd, alsmede hun familieleden; onderstreept dat het nodig is om gezinsherenigingsprocedures mogelijk te maken; benadrukt bovendien dat het belangrijk is om het welzijn van de 222 Nicaraguanen te monitoren die aanvankelijk naar de VS werden gedeporteerd en van degenen die hun nationaliteit werd ontnomen; 5. vraagt om bewijs dat bisschop Rolando Álvarez nog in leven is; herhaalt zijn oproep voor zijn onmiddellijke en onvoorwaardelijke vrijlating en voor die van alle willekeurig vastgehouden politieke gevangenen, activisten van de oppositie, verdedigers van de mensenrechten en het milieu, leden van de katholieke kerk en journalisten, en voor de nietigverklaring van de processen die tegen hen zijn gevoerd en de vonnissen die tegen hen zijn uitgesproken, alsmede voor de veilige terugkeer van alle vluchtelingen en verbannen personen; 6. veroordeelt de voortdurende psychologische en fysieke mishandeling van alle gedetineerden door de politie en gevangenisautoriteiten, waarvan vooral vrouwen en leden van de LGBTI-gemeenschap het doelwit zijn, en de situatie van incommunicado-detentie waarin sommigen van hen worden vastgehouden, zonder toegang tot hun advocaten, familie of medische zorg; eist dat families op de hoogte worden gehouden van de gezondheidstoestand van hun geliefden die in detentie zitten; wijst het Nicaraguaanse regime op zijn verantwoordelijkheid om ervoor te zorgen dat gevangenisomstandigheden in overeenstemming zijn met zijn internationale verplichtingen op het gebied van de mensenrechten en met normen zoals de VN-standaardminimumregels voor de behandeling van gevangenen (de Nelson Mandela-regels); 7. uit zijn bezorgdheid over de manipulatie van het strafrecht en het gebruik van het rechtsstelsel als instrument om de uitoefening van burgerrechten en politieke rechten strafbaar te stellen en de vrijheid van godsdienst en levensovertuiging te ondergraven; dringt aan op de intrekking van de restrictieve wetten die sinds 2018 zijn aangenomen en een ongerechtvaardigde inbreuk vormen op de civiele en democratische ruimte; verzoekt de Nicaraguaanse autoriteiten de mensenrechten te handhaven en te eerbiedigen en het Nicaraguaanse volk toe te staan zijn burgerrechten en politieke rechten uit te oefenen; dringt er bij de Nicaraguaanse autoriteiten op aan om internationale organisaties en maatschappelijke organisaties onbeperkt toegang te verlenen tot het land; 8. verzoekt het Nicaraguaanse regime een einde te maken aan het willekeurig verbieden van niet-gouvernementele organisaties en maatschappelijke organisaties en de wettelijke statuten te herstellen van alle organisaties, politieke partijen, religieuze organisaties, mediaverenigingen en -kanalen, universiteiten en mensenrechtenorganisaties die zonder opgaaf van reden hun activiteiten hebben moeten staken, alsook alle eigendommen, activa, documenten en uitrusting die ten onrechte in beslag zijn genomen, terug te geven en hun legitieme juridische status te herstellen; 9. verzoekt de EU en haar lidstaten de toewijzing van Europese fondsen afhankelijk te maken van specifieke garanties voor de eerbiediging van de mensenrechten, ook wanneer deze fondsen worden toegewezen via multilaterale en financiële instellingen zoals de Midden-Amerikaanse Bank voor Economische Integratie, en streng toezicht uit te oefenen om ervoor te zorgen dat deze fondsen niet bijdragen tot de versterking van het Nicaraguaanse regime; 10. benadrukt en prijst de sleutelrol die het maatschappelijk middenveld, mensenrechten- en milieuactivisten, de katholieke kerk en journalisten in Nicaragua hebben gespeeld; verzoekt de Europese Dienst voor extern optreden en de Commissie hun regelmatige dialoog met deze organisaties te intensiveren, de mechanismen ter ondersteuning van hun cruciale werk te versterken en de situatie ter plaatse nauwlettend te volgen, onder meer door toe te zien op rechtszaken en door oppositieleiders en critici van de regering die in de gevangenis zitten of huisarrest hebben, te bezoeken; verzoekt de EU en haar lidstaten alle hun ter beschikking staande instrumenten, waaronder visa, te gebruiken om de mobiliteit van mensenrechtenverdedigers en andere personen die gevaar lopen te vergemakkelijken en de continuïteit van hun werk te waarborgen; 11. roept de Commissie, de Europese Dienst voor extern optreden en de lidstaten op om meer steun te verlenen aan leden van de Nicaraguaanse oppositie die momenteel in ballingschap leven, en om nauw te blijven samenwerken met en steun te blijven verlenen aan landen die grote aantallen migranten opvangen die het Nicaraguaanse regime ontvluchten, met name Costa Rica; verzoekt de Commissie en de lidstaten om via hun agentschappen voor ontwikkelingssamenwerking specifieke programma’s op te zetten en te faciliteren ter ondersteuning van de educatieve ontwikkeling van Nicaraguaanse jongeren en studenten die hun recht op onderwijs is ontnomen; 12. verzoekt de EU elk vooruitzicht op een zinvolle nationale dialoog te steunen en hier actief aan mee te werken, en er verder op aan te dringen dat wordt voldaan aan de essentiële voorwaarden voor een dialoog, waaronder de vrijlating van willekeurig vastgehouden politieke gevangenen, het herstel van de rechtsstaat en de vrijheden, de beëindiging van repressie en intimidatie, het herstel van de wettelijke status van de politieke partijen en organisaties die willekeurig buiten de wet zijn gesteld, de terugkeer van ballingen zonder uitzondering en met volledige garanties, de terugkeer van internationale mensenrechteninstanties naar het land en het houden van vrije, eerlijke en transparante verkiezingen; 13. verzoekt het Nicaraguaanse regime om de aanbevelingen die de GHREN in zijn verslag heeft gegeven op te volgen, evenals die van de Hoge Commissaris van de VN voor de mensenrechten; dringt er bij de Nicaraguaanse instellingen op aan een einde te maken aan de straffeloosheid voor ernstige schendingen van de mensenrechten en de slachtoffers daarvan toegang te verlenen tot de rechter en volledige schadeloosstelling te bieden; is ingenomen met de verlenging van het mandaat van de GHREN en verzoekt de EU en haar lidstaten om het cruciale werk van de GHREN te blijven steunen; 14. wijst erop dat het rechtsstelsel voortdurend als verlengstuk van de regering wordt gebruikt en dat rechters daaraan meewerken; herhaalt zijn oproep om de Nicaraguaanse rechters en openbare aanklagers snel op te nemen in de lijst van personen aan wie EU-sancties worden opgelegd, en om de lijst van aan sancties onderworpen personen en entiteiten uit te breiden met Daniel Ortega en zijn onmiddellijke entourage; 15. benadrukt dat de aanstaande top tussen de EU en de Gemeenschap van Latijns-Amerikaanse en Caribische staten een gelegenheid is om de beginselen van de rechtsstaat, democratie en mensenrechten hoog te houden en roept alle deelnemers aan die top op om zich aan deze beginselen te houden; wijst erop dat dit niet mogelijk zal zijn zonder het maatschappelijk middenveld hier op werkelijk transparante, alomvattende en zinvolle wijze bij te betrekken; roept ertoe op om op de top EU-Celac een verklaring af te leggen waarin geëist wordt dat de mensenrechten in beide regio’s, met name in Nicaragua, worden gerespecteerd; wijst erop dat Nicaragua in het licht van de associatieovereenkomst tussen de EU en Midden-Amerika deze beginselen moet eerbiedigen en consolideren; herhaalt zijn eis om gezien de huidige omstandigheden de democratieclausule van de associatieovereenkomst in werking te stellen; 16. roept de lidstaten op voort te bouwen op het door de GHREN verzamelde bewijsmateriaal met betrekking tot de door de Nicaraguaanse autoriteiten gepleegde misdaden tegen de menselijkheid en het einde van de straffeloosheid in Nicaragua te ondersteunen, onder meer door formele onderzoeken in te stellen en juridische stappen te ondernemen tegen de verantwoordelijken door middel van de uitoefening van universele jurisdictie; moedigt de lidstaten aan Nicaragua voor het Internationaal Gerechtshof te dagen wegens schending van het Verdrag van de Verenigde Naties tegen foltering en andere vormen van wrede, onmenselijke of onterende behandeling of bestraffing, waarbij Nicaragua partij is; 17. veroordeelt de onvoorwaardelijke steun van het Nicaraguaanse regime voor de aanvalsoorlog van Rusland tegen Oekraïne en spreekt zijn bezorgdheid uit over de Russische militaire steun bij de verdere onderdrukking van de Nicaraguaanse bevolking; betreurt het toenemende isolement van Nicaragua ten opzichte van de internationale gemeenschap; veroordeelt de agressieve retoriek van de Nicaraguaanse autoriteiten; herhaalt dat het beginsel van de universaliteit van de mensenrechten de hoeksteen vormt van het internationaal recht; 18. dringt nogmaals aan op de onmiddellijke uitlevering van Alessio Casimirri aan Italië; 19. verzoekt zijn Conferentie van voorzitters toestemming te verlenen voor een onderzoeksmissie om de situatie in Nicaragua te monitoren; 20. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad, de Commissie, de regeringen en parlementen van de lidstaten, de secretaris-generaal van de Organisatie van Amerikaanse Staten, de Euro-Latijns-Amerikaanse Parlementaire Vergadering, het Midden-Amerikaans Parlement, het tijdelijk voorzitterschap van de Gemeenschap van Latijns-Amerikaanse en Caribische Staten, het Vaticaan en de regering en het parlement van de Republiek Nicaragua. Het Europees Parlement, – gezien het speciaal verslag van de Europese Rekenkamer van 26 januari 2021 getiteld “Uitwisseling van fiscale inlichtingen in de EU: de basis is solide, de uitvoering suboptimaal”, – gezien het jaarverslag van de Europese Rekenkamer van 27 oktober 2022, getiteld “Jaarverslag over de EU-agentschappen betreffende het begrotingsjaar 2021”, – gezien het besluit van de Europese Ombudsman van 16 mei 2022 over de wijze waarop de Europese Commissie omgaat met “draaideurconstructies” van haar personeelsleden (zaak OI/1/2021/KR), – gezien zijn resolutie van 9 maart 2022 met voorstellen aan de Commissie inzake burgerschaps- en verblijfsregelingen voor investeerders (1) ; – gezien het speciaal verslag van de Europese Rekenkamer van 28 juni 2021 getiteld “De EU-inspanningen ter bestrijding van witwassen in de bankensector zijn gefragmenteerd en de uitvoering ervan is ontoereikend”, – gezien zijn resolutie van 10 juli 2020 over een alomvattend EU-beleid voor de preventie van witwassen en financieren van terrorisme - Actieplan van de Commissie en andere recente ontwikkelingen (2) , – gezien zijn resolutie van 21 januari 2021 over de herziening van de EU-lijst van belastingparadijzen (3) , – gezien zijn resolutie van 16 september 2021 over de tenuitvoerlegging van de EU-vereisten voor de uitwisseling van belastinginformatie: voortgang, geleerde lessen en te nemen hindernissen (4) , – gezien zijn resolutie van 7 oktober 2021 over de hervorming van het EU-beleid inzake schadelijke belastingpraktijken (met inbegrip van de hervorming van de Groep gedragscode) (5) , – gezien zijn resolutie van 21 oktober 2021 over de Pandora Papers: gevolgen voor de inspanningen ter bestrijding van witwaspraktijken, belastingontwijking en belastingontduiking (6) , – gezien zijn resolutie van 16 januari 2020 over instellingen en organen in de economische en monetaire unie: belangenconflicten na uitdiensttreding bij de overheid voorkomen (7) , – gezien artikel 54 van zijn Reglement, – gezien de adviezen van de Commissie ontwikkelingssamenwerking en de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken, – gezien het verslag van de Commissie economische en monetaire zaken ( A9-0095/2023 ), A. overwegende dat de Pandora Papers, waarvan de publicatie - door het Internationaal Consortium van onderzoeksjournalisten - op 3 oktober 2021 begon, een grootschalig datalek vormden, en documenteerden wie de uiteindelijk begunstigden zijn van in rechtsgebieden met geheimhoudingsplicht gevestigde vennootschapsrechtelijke entiteiten; B. overwegende dat 2,94 terabytes aan gegevens waren gelekt aan het Internationaal Consortium van onderzoeksjournalisten (ICIJ), en gedeeld met mediapartners in de hele wereld; overwegende dat enkele dossiers dateren van de jaren zeventig, maar dat de meeste dossiers die door het consortium zijn bekeken in de periode tussen 1996 en 2020 zijn samengesteld; overwegende dat het nieuwe datalek naar verluidt betrekking heeft op meer dan 330 politieke figuren en overheidsdienaren uit bijna 100 landen, onder wie 35 huidige of voormalige staatshoofden en regeringsleiders; C. overwegende dat de Pandora Papers lieten zien hoe rijke individuen, onder wie politiek geëxponeerde personen, criminelen, overheidsdienaren en beroemdheden, door tussenpersonen, bijvoorbeeld banken, accountants en advocatenkantoren, geholpen worden bij het in rechtsgebieden met geheimhoudingsplicht of belastingparadijzen opzetten van complexe vennootschapsrechtelijke structuren, en daarbij nauw geholpen worden door professionele offshoredienstverleners, teneinde hun inkomen en vermogen te onttrekken aan belastingen, sancties en andere wettelijke verplichtingen en teneinde het witwassen van geld en terrorismefinanciering mogelijk te maken; D. overwegende dat in de Pandora Papers - helaas - ook een aantal hooggeplaatste EU-besluitvormers zijn genoemd; E. overwegende dat de in de Pandora Papers onthulde activiteiten betrekking hebben op het misbruik van brievenbusfirma's, stichtingen en trusts voor de volgende doeleinden: het anoniem kopen van vastgoed en luxe goederen, het doen van investeringen en het overboeken van geld tussen bankrekeningen voor illegale doeleinden, het ontwijken van belastingen en het plegen van financiële misdrijven, waaronder het witwassen van geld en het financieren van terrorisme; F. overwegende dat de Pandora Papers het meest recente grote datalek zijn dat de machinaties van de offshore financiële wereld blootlegt, na de Lux Leaks in 2014, de Swiss Leaks in 2015, de Panama Papers in 2016, de Paradise Papers in 2017, de Mauritius Leaks in 2019, de Luanda Leaks en de FinCEN Files in 2020, en de Lux Letters in 2021; G. overwegende dat volgens onderzoek (8) het financiële vermogen in belastingparadijzen in 2017 7 900 miljard EUR bedroeg; overwegende dat dit bedrag overeenkomt met 8 % van het mondiale bruto binnenlands product; overwegende dat dit resulteert in een wereldwijde derving van belastinginkomsten van ongeveer 155 miljard EUR per jaar; H. overwegende dat uit de Panama Papers en de Swiss Leaks blijkt dat 0,01 % van de meest vermogende individuen ongeveer 50 % van hun vermogens in belastingparadijzen hebben ondergebracht, en zij ongeveer 25 % van hun belastingverplichting ontduiken door activa en inkomsten uit beleggingen in het buitenland te verbergen, waardoor belastingontduiking ook een kwestie van ongelijkheid wordt (9) ; I. overwegende dat de in de Pandora Papers beschreven praktijken de sociale en economische ongelijkheid in onze samenlevingen nog vergroten en het vertrouwen van de burgers in de rechtsstaat en in ons economisch en democratisch systeem zwaar aantasten; overwegende dat het bevorderen van sociale en economische rechtvaardigheid des te belangrijker is in de crisis waarmee de EU momenteel wordt geconfronteerd als gevolg van de aanvalsoorlog tegen Oekraïne en de daaruit voortvloeiende crisis in verband met de kosten van levensonderhoud; J. overwegende dat belastingmisdrijven volgens het EU-recht en de internationale normen een basisdelict vormen voor het witwassen van geld; overwegende dat de in de Pandora Papers gerapporteerde activiteiten niet allemaal illegaal of crimineel zijn, maar mogelijkerwijs neerkomen op belastingontwijking en misbruik van het bedrijfsgeheim; K. overwegende dat de ondertekenaars van de actieagenda van Addis Abeba, het document dat het resultaat is van de derde internationale conferentie over ontwikkelingsfinanciering, zich ertoe verbonden hebben de efficiëntie van hun belastingheffing te verbeteren door middel van modernere, progressieve belastingstelsels en doeltreffendere belastinginning, en de internationale samenwerking op het gebied van belastingen te verdiepen; L. overwegende dat de vennootschapsbelasting in ontwikkelingslanden een belangrijker aandeel aan de belastinginkomsten en het bruto binnenlands product levert dan in rijke landen (10) ; overwegende dat de verliezen als gevolg van ontwijking van vennootschapsbelasting naar schatting 6 % tot 13 % van de totale belastinginkomsten in ontwikkelingslanden bedragen, tegenover 2 % tot 3 % in de lidstaten van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) (11) ; M. overwegende dat er in het inclusief kader inzake grondslaguitholling en winstverschuiving van de OESO en de G20 in oktober 2021 een tweepijleroplossing is overeengekomen om de problemen op het gebied van belastingen aan te pakken die voortvloeien uit de digitalisering van de economie; overwegende dat enkele ontwikkelingslanden (bijv. Kenia en Nigeria) niettemin hun bezorgdheid over deze wereldwijde overeenkomst inzake vennootschapsbelastingen hebben uitgedrukt, of zelfs hun steun eraan hebben onthouden; N. overwegende dat de waarde van de illegale geldstromen in Afrika volgens het “Tax Transparency in Africa 2022: Africa Initiative Progress Report” naar schatting 50 tot 80 miljard USD (48 tot 77 miljard EUR) per jaar bedraagt; O. overwegende dat de Afrikagroep van de Verenigde Naties heeft gepleit voor een VN-verdrag inzake belastingen als belangrijk middel om illegale geldstromen aan te pakken; overwegende dat het panel op hoog niveau inzake internationale financiële verantwoording, transparantie en integriteit voor het verwezenlijken van de Agenda 2030 (FACTI-panel) in februari 2021 eveneens een voorstel voor een VN-belastingverdrag in zijn eindverslag heeft opgenomen als belangrijke aanbeveling; P. overwegende dat de Commissie en de Raad niet volledig gehoor hebben gegeven aan de aanbevelingen van het Parlement naar aanleiding van de Pandora Papers in zijn resolutie van 21 oktober 2021 over de Pandora Papers: gevolgen voor de inspanningen ter bestrijding van witwaspraktijken, belastingontwijking en belastingontduiking; Q. overwegende dat er weinig Europese wetgevingsinitiatieven zijn genomen voor het aanpakken van schadelijke belastingpraktijken die vermogende particulieren of particuleren met luxegoederen aantrekken; R. overwegende dat er, ondanks een decennium aan belastingschandalen en wetgevingshervormingen in de EU, wereldwijd onvoldoende vooruitgang is geboekt om geheimhouding van vermogen door bedrijven en offshore belastingontduiking en -ontwijking aan banden te leggen, zoals de Pandora Papers hebben aangetoond; overwegende dat het gebrek aan transparantie, onder meer doordat internationaal te weinig inlichtingen worden uitgewisseld, een belangrijke onderliggende oorzaak is van belastinggerelateerde illegale geldstromen; S. overwegende dat de in oktober 2021 in het inclusief kader inzake grondslaguitholling en winstverschuiving van de OESO en de G20 overeengekomen tweepijleroplossing bedoeld is om de problemen op het gebied van belastingen aan te pakken die voortvloeien uit de digitalisering van de economie; overwegende dat ontwikkelingslanden, alsook het Afrikaans Forum voor belastingadministratie, kritiek hebben geuit op deze oplossing, omdat die hun belangen volledig negeert en de specifieke achterpoortjes die de heffingsbevoegdheden van Afrikaanse landen beperken, onvoldoende sluit; Algemene overwegingen 1. erkent dat journalisten en klokkenluiders een belangrijke rol spelen bij het onderzoeken en aan het licht brengen van mogelijke schendingen van de belastingwetgeving, alsook van corruptie, georganiseerde criminaliteit en witwaspraktijken; acht het noodzakelijk de vertrouwelijkheid van de bronnen van onderzoeksjournalisten, met inbegrip van klokkenluiders, alomvattender te beschermen; is ingenomen met het feit dat onderzoeksjournalisten een complex systeem van belastingparadijzen, brievenbusmaatschappijen en offshore-rekeningen met belangrijke publieke personen als uiteindelijk begunstigden aan het licht hebben gebracht; 2. benadrukt het belang van het verdedigen van de vrijheid van journalisten om verslag uit te brengen over kwesties van openbaar belang zonder te hoeven vrezen voor een dure rechtszaak, ook wanneer zij vertrouwelijke, geheime of voor beperkte verspreiding bestemde documenten, datasets of ander materiaal, ongeacht de oorsprong ervan, in handen krijgen; 3. is ingenomen met het voorstel van de Commissie voor een richtlijn tot bescherming van bij publieke participatie betrokken personen tegen kennelijk ongegronde of onrechtmatige gerechtelijke procedures (12) , ook wel bekend als de anti-SLAPP-richtlijn (SLAPP staat voor “strategic lawsuits against public participation”); wijst erop dat SLAPP’s een enorme financiële en psychologische belasting voor het werk van journalisten en mediawerkers vormen, en daardoor een afschrikkend effect hebben en tot zelfcensuur leiden; is van mening dat een krachtige anti-SLAPP-richtlijn van de EU duidelijke bepalingen moet bevatten inzake mechanismen voor vroegtijdige seponering van ongegronde vorderingen alsook doeltreffende sancties tegen personen die SLAPP’s aanhangig maken, met inbegrip van financiële sancties; benadrukt dat een kader ter bestrijding van SLAPP’s niet doeltreffend kan zijn zonder gecoördineerde aanvullende maatregelen op nationaal niveau; dringt er bij de lidstaten op aan om anti-SLAPP-wetgeving vast te stellen om rechtszaken tegen publieke participatie in eigen land aan te pakken; 4. wijst erop dat onderzoeksjournalisten en mediawerkers vaak onder zeer grote financiële druk staan en dat het voor hen vaak buitengewoon moeilijk is om financiële middelen te vergaren voor onderzoek naar fiscale misdrijven, corruptie of georganiseerde misdaad; verzoekt de Commissie om na te denken over aanvullende manieren om ervoor te zorgen dat de mediasector meer financiële middelen ter beschikking krijgt, en in dat kader de oprichting van een specifiek permanent fonds voor onderzoeksjournalistiek te overwegen; 5. vestigt de aandacht op de talrijke gevallen van spywaregebruik tegen journalisten in de EU die onlangs aan het licht zijn gekomen, en geeft aan dat dit een zeer verontrustend verschijnsel is; 6. spreekt zijn afschuw uit over het feit dat er journalisten zijn vermoord vanwege hun journalistieke onthullingen, waaronder Peter R. de Vries, Daphne Caruana Galizia en Ján Kuciak; benadrukt dat onafhankelijke journalisten en mediawerkers kwetsbaar blijven voor bedreigingen en aanvallen als er niet voorzien wordt in een krachtig Europees wetgevingskader om hen te beschermen; is ingenomen met Aanbeveling (EU) 2021/1534 van de Commissie van 16 september 2021 over het waarborgen van de bescherming, de veiligheid en de weerbaarheid van journalisten en andere mediaprofessionals in de Europese Unie (13) ; wijst er echter op dat deze aanbeveling slechts een eerste aanzet mag zijn, en dringt erop aan dat er op korte termijn stappen worden gezet om bindende maatregelen vast te stellen om de bescherming van journalisten en mediawerkers in de hele EU te waarborgen; 7. neemt er nota van dat Zwitserland zijn federale wet op banken en spaarbanken wat het het bankgeheim betreft heeft herzien in het kader van de aanneming van de gemeenschappelijke rapportagestandaard (CRS) voor de uitwisseling van informatie over financiële rekeningen; betreurt echter dat bankgeheim blijft bestaan voor informatie die niet onder de CRS valt; vindt het zorgwekkend dat de regels inzake het bankgeheim in Zwitserland nog steeds van toepassing zijn op rechtsgebieden die niet deelnemen aan de CRS en op Zwitserse onderdanen, met inbegrip van Zwitserse journalisten, hetgeen verklaart waarom Zwitserse journalisten aanvankelijk geen verslag mochten uitbrengen over de Pandora Papers of deel mochten uitmaken van het onderzoeksconsortium; verwelkomt een toekomstige hervorming van artikel 47 van de Zwitserse federale wet op banken en spaarbanken, teneinde de persvrijheid naar behoren te waarborgen; 8. betreurt het feit dat 24 lidstaten de omzetting van de klokkenluidersrichtlijn (14) niet binnen de deadline hebben gerealiseerd en meegedeeld; is ingenomen met het feit dat de Commissie tegen ten minste 19 lidstaten inbreukprocedures heeft ingeleid wegens niet-omzetting van de richtlijn; wijst erop dat het van cruciaal belang is dat de bestaande regels geïmplementeerd en toegepast worden; betreurt het uitgebreide gebruik van geheimhoudingsovereenkomsten voor werknemers in de bedrijfssector zonder correct juridisch advies; verzoekt de lidstaten die dit nog niet hebben gedaan de richtlijn zo snel mogelijk in hun nationale wetgeving om te zetten; verzoekt de Commissie gebruik te maken van alle haar ter beschikking staande instrumenten om de niet-omzetting van deze richtlijn door de lidstaten aan te pakken; 9. kijkt uit naar het verslag van de Commissie over de tenuitvoerlegging van de klokkenluidersrichtlijn van de EU van 2019, dat in december 2023 moet worden gepubliceerd; verzoekt de Commissie in voorkomend geval belanghebbenden te raadplegen over het verbeteren van de richtlijn; 10. benadrukt het feit dat illegale geldstromen een onderwerp zijn voor mondiale governance; vraagt de EU dringend om politiek wilskrachtig en vastberaden op te treden tegen belastingontwijking en -ontduiking voor het beschermen van de interne markt, in overeenstemming met het beginsel van beleidssamenhang in de ontwikkelingssamenwerking zoals vastgelegd in artikel 208 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU); 11. benadrukt het feit dat de activiteiten die de Pandora Papers aan het licht hebben gebracht, bijzonder zware gevolgen voor de budgettaire ruimte en de overheidsuitgaven van ontwikkelingslanden hebben, en de rechtsstaat en het vertrouwen in het wereldwijde financiële stelsel ondermijnen doordat ze de kosten van het levensonderhoud in ontwikkelingslanden over de hele wereld doen stijgen; benadrukt dat er moet worden samengewerkt via mondiale internationale fora; 12. wijst in het bijzonder op de internationale toezegging om het aantal illegale geldstromen tegen 2030 aanzienlijk te verminderen, zoals beschreven in de actieagenda van Addis Abeba en de Agenda 2030 voor duurzame ontwikkeling; merkt op dat het gebruik van bestaande officiële ontwikkelingsfondsen om particuliere investeringen te subsidiëren ten koste kan gaan van de doeltreffendheid ervan als het gaat om de uitvoering van de duurzameontwikkelingsdoelstellingen; 13. vestigt de aandacht op de verschillende internationale initiatieven om met het oog op de naleving van de belastingwetgeving automatisch inlichtingen uit te wisselen, op de gezamenlijke rapportagestandaard van de OESO voor de automatische rapportage van informatie over offshore financiële rekeningen van niet-ingezetenen in het rechtsgebied waar zij resideren, en op de werkzaamheden van het netwerk van de Joint International Taskforce on Shared Intelligence and Collaboration van de OESO, waar momenteel 19 EU-lidstaten aan participeren; 14. benadrukt dat belastingtransparantie en informatie-uitwisseling van cruciaal belang zijn om illegale geldstromen in te dijken en meer binnenlandse middelen te mobiliseren, met name om de duurzameontwikkelingsdoelstellingen en de Agenda 2063 van de Afrikaanse Unie te verwezenlijken, zeker in de huidige context van toenemende schulden, de impact van de COVID-19-pandemie en de gevolgen van de oorlog in Oekraïne voor Afrikaanse economieën; 15. verzoekt de EU om ontwikkelingslanden te steunen in de strijd tegen illegale geldstromen en belastingontduiking door bedrijven uit de EU en multinationals, en te garanderen dat belastingen daar worden betaald waar de reële economische waarde en winsten worden gecreëerd, om zo een einde te maken aan grondslaguitholling en winstverschuiving; 16. benadrukt dat de Afrikagroep van de Verenigde Naties in 2019 voor een VN-verdrag inzake belastingen heeft gepleit om illegale geldstromen te kunnen aanpakken; is van mening dat een wereldwijd intergouvernementeel orgaan onder toezicht van de VN dat als taak heeft alle aspecten in verband met illegale geldstromen aan te pakken, kan helpen om alle ontwikkelingslanden bij het besluitvormingsproces over belastingkwesties te betrekken en een doeltreffend middel kan zijn in de strijd tegen belastingontduiking, valse facturering, winstverschuiving en alle vormen van illegale commerciële en fiscale activiteiten op mondiaal niveau; 17. roept de EU op om haar steun te verlenen aan een VN-kaderverdrag inzake belastingen en zo de internationale samenwerking en governance op het gebied van belastingen en handelsgerelateerde illegale geldstromen te verdiepen; benadrukt dat de besluitvorming daaromtrent transparant en inclusief moet zijn, zodat alle landen op gelijke voet kunnen onderhandelen. 18. herinnert eraan dat belastingontduiking ertoe leidt dat de belastingdruk van grotere naar kleinere en middelgrote bedrijven verschuift en via de inkomstenbelasting en de belasting op de toegevoegde waarde ook op de consumptie weegt, wat bijzonder problematisch is voor de minst ontwikkelde landen, waar middelgrote, kleine en micro-ondernemingen en informele handelaars goed zijn voor het gros van de economische activiteit, en die zijn gevoeliger voor aanzienlijk lagere inkomsten en onzekerheid; attendeert erop dat de enorme financiële verliezen als gevolg van belastingontduiking voor ontwikkelingslanden één van de belangrijkste oorzaken zijn van de toenemende schuldenlast waar een groot deel van hen mee kampt; 19. betreurt het feit dat een aantal belangrijke besluitvormers op het niveau van de EU in de Pandora Papers en recente media-onderzoeken wordt genoemd, waarbij zij ervan worden beschuldigd illegaal verkregen eigendommen te bezitten, belangen te hebben in bedrijven die fossiele brandstoffen produceren, en activa te hebben gestald in belastingparadijzen; wijst er daarnaast op dat ook politieke leiders uit ontwikkelingslanden die sterk afhankelijk zijn van hulp van de Europese Unie, in de Pandora Papers opduiken; 20. is van oordeel dat, omdat in het VWEU wordt bepaald dat voor de besluitvorming inzake belastingen in de EU eenparigheid geldt, belangrijke besluitvormers die van illegale praktijken worden beschuldigd mogelijkerwijs veel meer macht hebben om wetgeving ter bestrijding van belastingontduiking tegen te houden of de doeltreffendheid ervan te beïnvloeden; 21. merkt op dat ministers en wetgevers de fundamentele plicht hebben de wet volledig na te leven en te allen tijde in overeenstemming met de geest van de wet te handelen; wijst erop dat als dit niet het geval is, het vertrouwen van de burgers in de regering, het fundament van elke staat, wordt ondermijnd; wijst erop dat ook de familieleden van politiek prominente personen betrokken kunnen zijn bij gevallen van fraude en belastingontduiking, en daarom worden onderworpen aan wetgeving ter bestrijding van witwaspraktijken en terrorismefinanciering; 22. onderstreept dat het belangrijk is hoge normen te hanteren voor de integriteit, eerlijkheid en verantwoordelijkheid van overheidsdienaren in de EU en in de lidstaten, en daarbij dienstethos en persoonlijke integriteit te bevorderen; herinnert aan de verplichting voor de leden van het Europees Parlement om “financiële belangen die van invloed kunnen zijn op de uitoefening van hun taken” te melden; 23. verzoekt de lidstaten er zorg voor te dragen dat zij over maatregelen en systemen met voldoende personele en financiële middelen beschikken die overheidsdienaren ertoe verplichten melding te maken van alle relevante externe activiteiten, werkzaamheden in loondienst, investeringen, activa en substantiële giften of voordelen die aanleiding zouden kunnen geven tot een belangenconflict met betrekking tot hun taken als overheidsdienaren; geeft aan dat het belangrijk is te beschikken over systemen om deze informatie te melden en te verifiëren, en eventuele belangenconflicten op onafhankelijke wijze te beoordelen, alsmede ontmoedigende sancties op te leggen in gevallen waarin de openbaarmakingsverplichtingen niet in acht worden genomen; 24. neemt nota van artikel 12 van Verordening nr. 31 (EEG) (15) , dat overheidsdienaren in de EU verbiedt enige handeling of gedraging te verrichten die afbreuk zou kunnen doen aan hun positie; De rol van tussenpersonen bij het faciliteren van belastingontduiking en -ontwijking 25. geeft aan dat de zogenaamde “grote vier” accountantsorganisaties - PwC, EY, Deloitte en KPMG - volgens een onderzoek uit 2018 87 % van de mondiale markt voor belastingadviesdiensten in handen hadden (16) ; wijst op het gevaar dat zo’n de facto oligopolie met zich mee kan brengen voor zowel de consultancymarkt zelf als vanwege de invloed die lobbyisten van deze bedrijven kunnen uitoefenen op de belastingwetgeving; verzoekt de Commissie een studie uit te voeren naar de markt voor belastingadvies om over actuele informatie te beschikken over het marktaandeel van de grote accountantsorganisaties; 26. betreurt het feit dat, zoals uit de Pandora Papers is gebleken (17) , PwC (samen met andere grote accountantskantoren) een centrale rol speelde bij het helpen van Russische oligarchen met hun investeringen in het Westen via zijn netwerk van offshorebrievenbusfirma’s (18) ; benadrukt dat dit soort netwerken de toepassing van de sancties van de EU tegen Russen zou kunnen belemmeren; betreurt dat, ook na de publicatie van de Pandora Papers en de instelling van sancties door de EU tegen Russische oligarchen, geen zichtbare onderzoeken plaatsvinden naar de sector “tussenpersonen” in de EU; verzoekt de autoriteiten in de lidstaten onderzoeken in te stellen tegen alle eventueel door deze firma’s begane inbreuken op de regelgeving; 27. wijst erop dat, in het licht van Ruslands aanvalsoorlog tegen Oekraïne en zijn hybride acties tegen EU-lidstaten, onderzoek naar de bezittingen en investeringen van Russische oligarchen een topprioriteit moet zijn, gezien het strategische belang ervan voor de veiligheid van de EU; 28. stelt vast dat uit onderzoek (19) blijkt dat mondiale ondernemingen voor professionele dienstverlening als “career hubs” fungeren, en dat bijna zeven op de tien (68 %) van alle beroepsuitoefenaren op het gebied van “transfer pricing” in multinationale ondernemingen daarvóór in een mondiale onderneming voor professionele dienstverlening werkten; verzoekt de Commissie informatie te verstrekken over “revolving doors” tussen ondernemingen voor professionele dienstverlening en de indienstneming van medewerkers van belastingdiensten bij dergelijke firma’s; verzoekt de lidstaten regelgeving, inclusief afkoelperiodes, te ontwikkelen voor het verschijnsel “revolving doors” in verband met medewerkers van belastingdiensten, alsook afdoende handhavingsmechanismen; 29. is bezorgd over het recente vertrek van de voormalige belastingdirecteur van de OESO naar de particuliere sector; verzoekt de lidstaten en de Commissie druk uit te oefenen op de OESO om toe te zien op handhaving van haar eigen aanbeveling (van 2010) inzake beginselen voor transparantie en integriteit bij lobbying, en duidelijke afkoelingsperioden en een streng beleid inzake draaideurconstructies in te voeren; verzoekt de lidstaten deze normen ook toe te passen op internationale organisaties waar zij zelf lid van zijn, om belangenconflicten en draaideurconstructies te voorkomen; 30. verzoekt de Commissie en de lidstaten de mogelijke belangenconflicten die ontstaan wanneer juridische adviesdienstverstrekkers, belastingadviseurs en auditors zowel bedrijven als overheden als klanten hebben, verder te onderzoeken en zo nodig aan te pakken; roept de Commissie nogmaals op te overwegen voorstellen te presenteren voor maatregelen om accountantsorganisaties duidelijk te onderscheiden van verleners van financiële of belastingdiensten, alsook alle adviesdiensten, als een manier om belangenconflicten aan te pakken; 31. is geschokt over het actuele belastingschandaal in verband met PwC Australië, waarbij een partner van PwC die betrokken was bij de totstandkoming van wetgeving ter voorkoming van belastingontwijking door multinationals in Australië ervan verdacht wordt vertrouwelijke informatie te hebben doorgespeeld naar collega’s, die met gebruikmaking van deze informatie klanten hebben geworven; verzoekt de Commissie en de autoriteiten van de EU-lidstaten om hun medewerking te verlenen aan de Australische autoriteiten en na te gaan of dergelijke belangenconflicten ook in de EU hebben gespeeld; 32. wijst in het bijzonder op het bestaande verbod voor auditors om adviesdiensten, inclusief op het gebied van belastingen (20) , te verlenen aan overheidsinstanties; is ingenomen met de onlangs aangekondigde opsplitsing van de activiteiten van een van de grote vier accountantskantoren in afzonderlijke audit- en adviesafdelingen, waaruit blijkt dat een dergelijke opsplitsing haalbaar is (21) ; 33. wijst in het bijzonder op het verslag van de Rekenkamer waarin wordt geconcludeerd dat het gebruik van externe consultants door de Commissie “het potentiële risico van een te grote afhankelijkheid, concurrentievoordelen, een concentratie van leveranciers en mogelijke belangenconflicten” met zich meebrengt en dat “de Commissie deze risico’s niet voldoende monitort, beheert en beperkt op instellingsniveau” (22) ; verzoekt de Commissie uitvoering te geven aan alle aanbevelingen van de Rekenkamer; verzoekt de Commissie bij de gunning van opdrachten aan particuliere ondernemingen goed te bekijken of er mogelijkerwijs sprake is van belangenverstrengeling en ervoor te zorgen dat adviezen uit meerdere bronnen worden ingewonnen; onderstreept dat het belangrijk is dat overheden intern over middelen en kennis beschikken om hun taken uit te voeren; 34. wijst op de beperkingen van zelfregulering van de sector niet-financiële intermediairs; juicht het toe dat de Commissie werkt aan een nieuw wetgevingsvoorstel houdende regelgeving voor tussenpersonen, in concreto in de vorm van een handeling “Securing the Activity Framework of Enablers”, teneinde de rol van enablers bij het faciliteren van belastingontduiking en agressieve fiscale planning aan banden te leggen; dringt er bij de Commissie op aan ervoor te zorgen dat het kader voorziet in sterke handhaving ten aanzien van intermediairs die regelingen opzetten en toepassen die belastingontduiking en agressieve belastingplanning mogelijk maken en het verbergen van vermogen en activa vergemakkelijken en in de hand werken; dringt er in dit verband bij de Commissie op aan de informatie-uitwisseling tussen de belastingdiensten van de lidstaten en de samenwerking op mondiaal vlak te blijven verbeteren; kijkt uit naar het voorstel van de Commissie, dat gericht en evenredig moet zijn; 35. wijst op het voorstel inzake administratieve samenwerking (DAC8) van de Commissie, dat de automatische uitwisseling van voorafgaande grensoverschrijdende rulings in DAC6 uitbreidt tot personen met een omvangrijk vermogen; benadrukt het belang van een oprechte en billijke samenwerking tussen de nationale belastingautoriteiten, teneinde ervoor te zorgen dat het systeem voor de uitwisseling van informatie faalveilig is; 36. is verheugd over het feit dat met de richtlijn betreffende administratieve samenwerking (DAC6) reeds een verplichte openbaarmaking van bepaalde grensoverschrijdende belastingregelingen is opgelegd; merkt op dat meer dan een volledig verslagjaar is afgerond; verzoekt de Commissie de grondigheid en reikwijdte van de verslaglegging te analyseren en mogelijke tekortkomingen vast te stellen; verzoekt de Commissie het Europees Parlement op de hoogte te houden van haar bevindingen; 37. benadrukt dat slechts een selecte groep baat heeft bij belastingontduiking; neemt akte van de opmerking van de OESO dat geen enkel land veilig is voor grondslaguitholling en winstverschuiving (BEPS), en dat de grotere afhankelijkheid van ontwikkelingslanden van vennootschapsbelasting betekent dat zij onevenredig zwaar te lijden hebben onder BEPS (23) , wat de binnenlandse ongelijkheid aanwakkert; Schadelijke praktijken bij “non-corporate” belastingregelingen 38. neemt er nota van dat, zoals uit de Pandora Papers blijkt, regelingen om de bezittingen van rijke individuen via offshorebedrijfsdiensten voor autoriteiten te verbergen inmiddels een zeer geavanceerd karakter hebben; wijst erop dat uit onthullingen is gebleken dat vermogende personen weinig tot geen belastingen betalen door hun fiscale woonplaats te veranderen en hun vermogen in het buitenland onder te brengen, 39. wijst op de gevolgen van nieuwe technologieën (bijvoorbeeld cryptoactiva), die voor nieuwe uitdagingen zorgen op het gebied van belastingontwijking en witwassen, en waarvoor mogelijkerwijs nieuwe, passende en gerichte wetgeving nodig is; 40. benadrukt dat grondslaguitholling mogelijk wordt gemaakt doordat er geen bronbelasting wordt geheven op grensoverschrijdende uitgaande dividenden, royalty’s en rente, en dat het ontbreekt aan gemeenschappelijke regels en procedures om een doeltreffende belastingheffing op dergelijke intra-EU-stromen te waarborgen; verwijst naar recent onderzoek waaruit blijkt dat er tussen de lidstaten grote verschillen zijn wat betreft de toepassing van de bronbelastingen, met tarieven die variëren van 0 % tot 35 %; wijst erop dat de in bilaterale belastingverdragen vastgelegde bronbelastingtarieven vaak lager liggen dan de gewone tarieven; verzoekt de Commissie en de lidstaten te werken aan een gecoördineerd kader voor bronbelastingen op grond waarvan alle dividenden, rente en royalty’s ten minste één keer worden belast tegen een effectief belastingtarief; 41. wijst erop dat het CumEx-schandaal en het CumCum-schandaal, die beide betrekking hadden op dividendstripping, tot de grootste schandalen met betrekking tot belastingfraude in de geschiedenis van de EU behoren, en dat de EU-lidstaten hierdoor 140 miljard EUR aan belastinginkomsten zijn misgelopen; benadrukt dat belastingfraude, dubbele belastingheffing en dubbele niet-belastingheffing voorkomen zouden kunnen worden als er een geharmoniseerd EU-bronbelastingstelsel bestond; wijst nogmaals op de noodzaak van een gemeenschappelijk bronbelastingstelsel; 42. ziet daarnaast dat landen, waaronder lidstaten van de EU, wettelijke kaders vaststellen die tot doel hebben rijke individuen, buitenlandse gepensioneerden en hoogopgeleide werknemers over te halen zich op hun grondgebied te vestigen of er te investeren, door hen ruimhartige belastingvoordelen en -vrijstellingen aan te bieden die niet gelden voor eigen onderdanen, alsook “gouden visa” en mogelijkheden om het staatsburgerschap te kopen; geeft aan dat dit soort regelingen mogelijkerwijs ook gebruikt zijn door Russische oligarchen aan wie in een later stadium gerichte sancties zijn opgelegd; 43. wijst er nogmaals met bezorgdheid op dat regelingen in het kader waarvan een burgerschaps- of verblijfsstatus wordt toegekend op basis van een financiële investering, ook wel “gouden paspoorten” genoemd, vanuit ethisch, juridisch en economisch oogpunt afkeurenswaardig zijn en diverse ernstige veiligheidsrisico’s voor de burgers van de Unie met zich meebrengen, onder meer in verband met witwaspraktijken en corruptie; 44. verzoekt de Commissie met klem gedetailleerde informatie te verstrekken over de vooruitgang die door de lidstaten is geboekt met betrekking tot de intrekking of terugtrekking van het staatsburgerschap of de verblijfsvergunningen van Russische en Belarussische personen die hun status via investeringen hebben verkregen; 45. is met name bezorgd over de stijging, in een korte tijdspanne, van 14 miljard USD aan grensoverschrijdende deposito’s die aangehouden worden in landen die burgerschaps-/verblijfsregelingen voor investeerders aanbieden, waaruit kan worden afgeleid dat deze regelingen benut worden als regelgevingsarbitrage met als doel de verplichting tot het uitwisselen van inlichtingen zoals neergelegd in DAC6, te omzeilen (24) ; 46. stelt vast dat overheden in het algemeen twee instrumenten gebruiken om belastingbetalers aan te trekken en als zij moeten concurreren om een mobiele belastinggrondslag op het gebied van inkomens- en vermogensbelasting: verlaging van de belastingtarieven voor de hoogste belastingschijf en belastingvoordelen voor buitenlanders met een hoog inkomen en een omvangrijk vermogen; 47. stelt vast dat de lidstaten van de EU over steeds meer belastingregelingen beschikken om buitenlandse “digitale nomaden”, en personen of gepensioneerden met een omvangrijk vermogen aan te trekken; merkt op dat sommige belastingstelsels zeer gevoelig zijn voor misbruik, waardoor de belastinggrondslagen van andere landen worden uitgehold; geeft aan dat, zoals blijkt uit onderzoek van de EU-waarnemingspost voor belastingheffing (25) , veel lidstaten over specifieke belastingregelingen beschikken die tot doel hebben in het buitenland verdiend geld of opgebouwd vermogen aan te trekken, en dat deze regelingen volgens de onderzoekers allemaal in meer of mindere mate schadelijk zijn; 48. merkt op dat de EU-waarnemingspost aangeeft dat dit soort voorkeursregelingen tot een verlies aan inkomsten van meer dan 4,5 miljard EUR per jaar voor de EU in zijn totaliteit leiden; betreurt dat sommige lidstaten een einde maken aan hun “gouden visa”-regelingen, maar tegelijkertijd speciale belastingregelingen voor in het buitenland verdiend geld of opgebouwd vermogen in het leven roepen; 49. vindt het zorgwekkend dat er aanzienlijke ruimte voor schadelijke mededinging op dit vlak is en dat het in grotere sociaal-economische ongelijkheid zou kunnen resulteren, aangezien mobiliteit om fiscale redenen veel voorkomt onder belastingplichtigen met een hoog inkomen en/of een groot vermogen (26) , en niet-mobiele personen met een inkomen hierdoor uiteindelijk proportioneel hogere belastingen betalen dan hun mobiele tegenhangers; 50. verzoekt de Commissie, onverminderd haar uit de Verdragen voortvloeiende bevoegdheden, in kaart te brengen wat de gevolgen voor de interne markt en de belastinginkomsten van de lidstaten zijn van deze belastingregelingen (en van alle schadelijke belastingpraktijken die de mededinging verstoren in de EU op andere gebieden dan de vennootschapsbelasting); 51. wijst op de mogelijke gevolgen van telewerken voor de toewijzing van rechten op het vlak van de inkomstenbelasting en de fiscale woonplaats in de EU; verzoekt de Commissie in dit verband de nodige wetgevingsmaatregelen te nemen om voor rechtszekerheid en billijke belastingen te zorgen voor grensarbeiders en zelfstandigen in de EU; merkt op dat de inkomstenbelasting voor de meeste EU-lidstaten de grootste bron van belastinginkomsten is; 52. verzoekt de Commissie en de lidstaten het voortouw te nemen in de OESO, en met name in het inclusief kader van de OESO/G20, om een gelijk speelveld tot stand te brengen voor de belastingheffing over kapitaalwinsten, en schadelijke belastingpraktijken die bedoeld zijn om in het buitenland verdiend inkomen respectievelijk opgebouwd vermogen respectievelijk verworven activa aan te trekken, te beperken; 53. wijst er in het bijzonder op dat, tegen de achtergrond van de interne markt en het vrij verkeer van kapitaal binnen de EU (27) , de uiteenlopende tarieven die in de EU gehanteerd worden in verband met de belasting op vermogenswinsten tot vermogensverschuivingen tussen de lidstaten en tot belastingontwijking kunnen leiden; 54. constateert dat vastgoed op grote schaal wordt misgebruikt voor witwaspraktijken en belastingontduiking, zoals uit de Pandora Papers is gebleken; stelt voorts vast dat de onroerendgoedbelasting in de EU helemaal niet wordt gecoördineerd; neemt met bezorgdheid kennis van de sterke stijging van de vastgoedprijzen in de EU en de financialisering van woningen; is bezorgd over het potentiële verstorende effect van vastgoedbeleggingsfondsen; verzoekt de Commissie het effect te beoordelen van het gebrek aan coördinatie van de onroerendgoedbelasting in de EU, alsook het effect van regelingen inzake lage belastingen, op de financialisering van de woningsector; wijst erop dat nationale digitale kadasters een belangrijke rol spelen bij het intensiveren van de strijd tegen fiscale misdrijven in de hele EU; Het misbruik van brievenbusfirma’s en ondoorzichtige structuren, en de bestrijding van belastingontduiking en -ontwijking in rechtsgebieden die veel genoemd worden in de Pandora Papers 55. geeft aan dat belastingcriminaliteit erkend wordt als basisdelict van witwassen, dat vaak verband houdt met georganiseerde misdaad, corruptie en terrorismefinanciering; benadrukt dat de belangrijkste uitdaging voor de toepassing van Richtlijn (EU) 2015/849 inzake de voorkoming van het gebruik van het financiële stelsel voor het witwassen van geld of terrorismefinanciering (28) erin bestaat dat de bepalingen van deze richtlijn niet rechtstreeks toepasselijk zijn en dat er sprake is van een versnipperde nationale aanpak; verwelkomt het voorgestelde wetgevingspakket ter bestrijding van het witwassen van geld; benadrukt het belang van meer coördinatie tussen de nationale rechtskaders om mazen in de wetgeving aan te pakken, en van beter toezicht door de oprichting van een Europese antiwitwasautoriteit met voldoende middelen en bevoegdheden; 56. wijst erop dat een aantal jurisdicties, waaronder het Verenigd Koninkrijk, over een controlemechanisme beschikt om niet-verantwoord vermogen op te sporen, bedoeld om winsten afkomstig van criminele activiteiten aan het licht te brengen; benadrukt dat dit mechanisme bestaat uit een rechterlijke beslissing op grond waarvan een persoon ten aanzien waarvan een redelijk vermoeden bestaat dat deze betrokken is bij ernstige strafbare feiten of connecties heeft met een persoon die betrokken is bij ernstige strafbare feiten, de aard en omvang van zijn rechten ten aanzien van bepaalde vermogensbestanddelen moet verklaren en eveneens moet toelichten hoe hij de eigendom daarvan heeft verkregen, als er redelijke gronden zijn om te vermoeden dat de bekende rechtmatig verkregen inkomsten van deze persoon onvoldoende zijn om genoemde vermogensbestanddelen te verwerven; verzoekt de Commissie om een beoordeling uit te voeren van de effecten en haalbaarheid van een dergelijke maatregel op het niveau van de Unie, teneinde rechtshandhavingsinstanties in staat te stellen de herkomst van onrechtmatig verkregen vermogensbestanddelen beter te onderzoeken en de uit strafbare feiten verkregen opbrengsten terug te vorderen, met inachtneming van het evenredigheidsbeginsel en de rechten van verdachten; 57. wijst op het gebrek aan transparantie van de kant van de Commissie en de lidstaten met betrekking tot de vooruitgang die geboekt wordt bij de bevriezing en inbeslagneming van de activa van aan sancties onderworpen personen; verzoekt de lidstaten en de autoriteiten van de EU met klem zich oprecht in te spannen om illegaal geld terug te vorderen; verzoekt de Commissie een lijst te publiceren van activa die naar aanleiding van de invasie van Oekraïne door Rusland bevroren of in beslag genomen zijn; verwelkomt het voorstel van de Commissie van 2022 inzake de ontneming en confiscatie van vermogensbestanddelen; 58. verzoekt de Commissie ten volle gebruik te maken van de herziene methode voor het identificeren van derde landen met een hoog risico uit hoofde van Richtlijn (EU) 2015/849 en, na haar eigen grondige beoordeling, en, in voorkomend geval, beoordelingen van de Financiële-actiegroep (FATF), niet te aarzelen om rechtsgebieden die niet op de FATF-lijsten staan, op te nemen op de lijst van derde landen met een hoog risico; 59. benadrukt dat het belangrijk is de instrumenten die autoriteiten gebruiken om toegang te krijgen tot informatie over de eigendom van omvangrijke vermogens te verbeteren om op die manier pogingen om gerichte financiële sancties te ontlopen op doeltreffende wijze te dwarsbomen en witwaspraktijken en belastingontduiking en -ontwijking te bestrijden; 60. merkt op dat, hoewel uitvoering wordt gegeven aan Europese en nationale wetgeving inzake transparantie met betrekking tot de uiteindelijk begunstigden, zoals gemeld door niet-gouvernementele organisaties (29) , de kwaliteit van de gegevens in sommige openbare registers in de EU verbetering behoeft; verzoekt de lidstaten de nodige middelen beschikbaar te stellen, waaronder personele en technologische middelen, om de gegevens te verwerken en ze ten volle te benutten; verzoekt de Commissie om de lidstaten en de rapporterende entiteiten begeleiding of ondersteuning te bieden om de kwaliteit van de gegevens in de registers te waarborgen; 61. wijst op het belang van transparantie met betrekking tot informatie over uiteindelijk begunstigden in de hele wereld; benadrukt dat transparantie inzake eigendom van en zeggenschap over bedrijven, trusts en andere juridische entiteiten van cruciaal belang is om illegale geldstromen in te dammen; merkt op dat in de Pandora Papers voorbeelden zijn opgenomen van personen die de transparantie van de uiteindelijk begunstigden in de lidstaten omzeilen; betreurt evenwel dat het opzetten van het systeem van gekoppelde registers van uiteindelijk begunstigden (Beneficial Ownership Registers Interconnection System) in de EU als gevolg van technische problemen vertraging heeft opgelopen; stelt met bezorgdheid vast dat vertragingen in de lidstaten en het algemene gebrek aan coördinatie van het uitvoeringsproces ertoe leiden dat het systeem van gekoppelde registers nog niet naar behoren functioneert en roept daarom alle actoren op om deze vertragingen op korte termijn aan te pakken; benadrukt dat toegang tot adequate, nauwkeurige en actuele informatie over uiteindelijk begunstigden en controles van rechtspersonen een waardevolle instrumenten zijn in de strijd tegen belastingontduiking en -ontwijking; 62. is ingenomen met de herziening van aanbeveling 24 door de Financiële-actiegroep (Financial Action Task Force, FATF), op grond waarvan landen verplicht zijn misbruik van rechtspersonen voor witwassen of de financiering van terrorisme te voorkomen; wijst erop dat landen voortaan moeten verlangen dat informatie over uiteindelijk begunstigden wordt bijgehouden door een overheidsinstantie of -orgaan die/dat als register van uiteindelijke begunstigden fungeert, of moeten voorzien in een alternatief, efficiënt mechanisme; 63. wijst erop dat er op het gebied van de aanpak van het gebruik van anonieme bedrijven alleen maar vooruitgang kan worden geboekt als informatie over uiteindelijke begunstigden in alle jurisdicties gemakkelijk toegankelijk en tijdig beschikbaar is en als de autoriteiten gebruik kunnen maken van die informatie en gegevens kunnen verifiëren voor onderzoeksdoeleinden; 64. is voorts ingenomen met het feit dat de Financiële-actiegroep momenteel werkt aan herziening van aanbeveling 25 betreffende transparantie en informatie over uiteindelijk begunstigden (BOI) van juridische constructies; is in dit verband van mening dat, overeenkomstig hetgeen reeds in het EU-recht is bepaald, uit deze aanbeveling moet voortvloeien dat trusts of soortgelijke juridische constructies geregistreerd moeten worden en dat de toegang tot BOI over trusts ten minste even omvattend moet zijn als vastgelegd in het geldende EU-recht; 65. neemt nota van de uitspraak van het HvJ-EU in gevoegde zaken C-37/20 en C-601/20 van 22 november 2022 betreffende toegang tot BOI door het brede publiek als bedoeld in de vijfde antiwitwasrichtlijn van de EU, waarvan het Hof heeft verklaard dat deze ongeldig is, behalve in het geval van personen die kunnen aantonen dat zij een legitiem belang bij toegang tot de informatie hebben; verzoekt de lidstaten die financiële-inlichtingeneenheden (FIU’s), bevoegde autoriteiten en meldingsplichtige entiteiten niet langer toegang geven tot informatie over uiteindelijk begunstigden, dit besluit naar aanleiding van de bovenvermelde uitspraak weer in te trekken; 66. wijst nogmaals op zijn constatering dat, zoals ook blijkt uit de Pandora Papers, sommige Amerikaanse staten, zoals South Dakota, Alaska, Wyoming, Delaware en Nevada, plaatsen zijn waar veel bedrijven en vermogende personen hun toevlucht zoeken om vermogen te verhullen en gebruik te maken van juridische constructies waarbij zij anoniem kunnen blijven; betreurt dat het in deze staten sinds de onthullingen nog altijd ontbreekt aan de politieke wil om hier iets aan te doen en dat er dus op dit gebied geen zichtbare vooruitgang wordt geboekt; 67. verwelkomt de aanneming van de eerste definitieve regel inzake het melden van de uiteindelijk begunstigden in het kader van de Amerikaanse Corporate Transparency Act; betreurt het gebrek aan politieke wil in de VS om informatie uit te wisselen over de financiële rekeningen van staatsburgers van andere landen dan de VS; verzoekt de VS nogmaals zich op zo kort mogelijke termijn aan te sluiten bij de gezamenlijke rapportagestandaard van de OESO, en verzoekt de Commissie en de lidstaten in het kader van de OESO nieuwe onderhandelingen met de VS aan te gaan om binnen een overeengekomen en versterkt CRS-kader tot volledige wederkerigheid te komen; 68. herinnert eraan dat in het kader van de EU-lijst van jurisdicties die niet-coöperatief zijn op belastinggebied wordt beoordeeld of een jurisdictie van het Mondiaal Forum inzake transparantie en uitwisseling van inlichtingen voor belastingdoeleinden wat betreft de gemeenschappelijke rapportagestandaard (CRS) ten minste de rating "largely compliant" (grotendeels conform) heeft verkregen; verzoekt de Raad om een hernieuwde beoordeling van de VS in het kader van de EU-lijst, met bijzondere aandacht voor de criteria in verband met fiscale transparantie; 69. verzoekt het Amerikaanse Congres het wetsvoorstel inzake Establishing New Authorities for Businesses Laundering and Enabling Risks to Security (de Enablers-wet), op grond waarvan niet-financiële dienstverleners/intermediairs verplicht zijn om met betrekking tot hun klanten zorgvuldigheidsvereisten in acht te nemen, overeenkomstig de normen van de Financiële actiegroep (FATF), aan te nemen; 70. merkt op dat lege vennootschappen gebruikt kunnen worden voor agressieve fiscale planning of belastingontduiking; verwelkomt het voorstel van de Commissie voor een richtlijn van de Raad tot vaststelling van regels ter voorkoming van misbruik van lege entiteiten voor belastingdoeleinden en tot wijziging van Richtlijn 2011/16/EU (30) ; betreurt dat de Raad Economische en Financiële Zaken, ondanks dat er op technisch gebied vooruitgang werd geboekt, de tekst tijdens de zitting van 16 mei 2023 niet heeft besproken en dat er onder het Zweedse voorzitterschap geen overeenstemming zal worden bereikt; verzoekt de Raad dit voorstel onverwijld goed te keuren, rekening houdend met het advies van het Parlement; wijst erop dat de vaststelling van nieuwe transparantienormen inzake het gebruik van lege entiteiten ertoe zal bijdragen dat misbruik van dergelijke entiteiten eenvoudiger door de belastingautoriteiten kan worden opgespoord; verzoekt de Commissie en de lidstaten om zich in te zetten voor mondiale regelgeving houdende criteria inzake minimale inhoud voor ondernemingen, als instrument ter voorkoming van belastingontwijking; 71. stelt met bezorgdheid vast dat de meest recente resultaten van de collegiale toetsing door het Global Forum van de wettelijke tenuitvoerlegging van de standaard voor de automatische uitwisseling van financiële rekeninggegevens (CRS) en, voor het eerst, de resultaten van de eerste evaluaties van de doeltreffendheid van de praktische tenuitvoerlegging van CRS erop wijzen dat het door meerdere lidstaten ontwikkelde kader moet worden verbeterd om het volledig aan te laten sluiten op de voorschriften (31) ; verzoekt de Commissie bij haar monitoring van de toepassing van de DAC-richtlijnen in de lidstaten rekening te houden met de resultaten van de collegiale toetsing; 72. neemt kennis van het akkoord van de Raad over de uitbreiding van het toepassingsgebied van de Gedragscode inzake de belastingregeling voor ondernemingen; wijst er met name op dat bij deze herziening van de Gedragscode het concept “belastingkenmerken van algemene strekking” is ingevoerd, waarmee belastingkenmerken worden bedoeld die, als zij een mogelijkheid tot dubbele niet-heffing creëren of kunnen leiden tot het dubbele/meervoudige gebruik van belastingvoordelen, als schadelijk moeten worden beschouwd, overeenkomstig het verzoek van het Parlement; verzoekt de Groep gedragscode inzake de belastingregeling voor ondernemingen ten volle gebruik te maken van haar herziene mandaat; 73. is verheugd dat de wetgeving en belastingpraktijken in sommige ontwikkelingslanden dankzij de EU-lijst van rechtsgebieden die niet-coöperatief zijn op belastinggebied verbeterd konden worden door middel van technische samenwerking en politiek overleg om vastgestelde belastingproblemen aan te pakken; 74. betreurt evenwel de onwil van de Raad om in te stemmen met het toekomstige transparantiecriterium met betrekking tot uiteindelijk begunstigden, omdat het ontbreken van transparantie met betrekking tot uiteindelijk begunstigden het gemeenschappelijk kenmerk was van alle regelingen die in de Panama Papers werden onthuld en er in belangrijke mate voor heeft gezorgd dat dergelijke regelingen konden blijven bestaan en zo succesvol waren; 75. verzoekt de Raad eens te meer het mandaat van de Groep gedragscode inzake de belastingregeling voor ondernemingen uit te breiden tot preferentiële regelingen voor personen- en vermogensbelasting, en regelingen voor personen- en vermogensbelasting die schadelijk worden beschouwd; 76. herinnert daarnaast aan de resoluties van het Parlement over de hervorming van de EU-lijst van belastingparadijzen en over de hervorming van het EU-beleid inzake schadelijke belastingpraktijken (met inbegrip van de hervorming van de Groep gedragscode); verzoekt de Raad de gesprekken over een brede hervorming van de Gedragscode te hervatten en uitvoering te geven aan de aanbevelingen van het Parlement, en met name iets te doen aan het feit dat meerdere lidstaten alomvattendere zwarte lijsten hebben dan de EU als zodanig, hetgeen erop duidt dat op EU-niveau robuustere criteria zouden kunnen worden toegepast; 77. verzoekt de Raad met name om jurisdicties van derde landen automatisch op de lijst op te nemen als is voldaan aan het criterium dat zij een vennootschapsbelastingtarief van 0 % hanteren of geen belasting op bedrijfswinsten of personen heffen; stelt met bezorgdheid vast dat derde landen niet-conforme belastingregelingen kunnen intrekken om ze vervolgens te vervangen door nieuwe, voor de EU potentieel schadelijke regelingen; 78. betreurt dat het bij de opstelling van de "EU-lijst van jurisdicties die niet-coöperatief zijn op belastinggebied" ontbreekt aan democratische verantwoordingsplicht; geeft aan dat de indruk bestaat dat de Raad zich bij het verplaatsen van landen van de “grijze lijst” naar de “zwarte lijst (en andersom) soms laat leiden door diplomatieke of politieke overwegingen in plaats van door objectieve beoordelingen; benadrukt dat dit ten koste gaat van de geloofwaardigheid, de voorspelbaarheid en het nut van de lijsten; vindt dat het Parlement moet worden geraadpleegd bij het opstellen van de lijst en dat de screeningcriteria grondig moeten worden herzien; 79. wijst erop dat uit de Pandora Papers nogmaals is gebleken dat de EU-lijst van jurisdicties die niet coöperatief zijn op belastinggebied doeltreffender moet worden en moet dienen als instrument dat de EU-entiteiten en -autoriteiten kan helpen om enerzijds risicovolle entiteiten te identificeren en voorzorgsmaatregelen te nemen en anderzijds landen actief aan te moedigen hervormingen door te voeren en in dat kader samen te werken, om ervoor te zorgen dat de internationale belastingnormen geëerbiedigd worden; 80. benadrukt dat de EU in voorkomend geval onverwijld de lijst moet bijwerken en beschermingsmaatregelen moet toepassen, en dat ze structureler en transparanter moet samenwerken met en advies inwinnen bij ontwikkelingslanden die geen goede belastingpraktijken hebben, voordat ze eventuele dwangmaatregelen neemt, met name om ervoor te zorgen dat de overheden van die landen eerst de kans krijgen om kennis op te doen en hun capaciteit uit te breiden; 81. verwelkomt de overeenkomst van de OESO/G20 van oktober 2021 over de hervorming van de internationale regels inzake vennootschapsbelasting; wijst erop dat de tweede pijler van de overeenkomst, zodra deze ten uitvoer is gelegd, een wereldwijd minimaal effectief vennootschapsbelastingtarief van 15 % zal invoeren voor ondernemingen met een jaaromzet van meer dan 750 miljoen EUR, hetgeen het gebruik van belastingparadijzen wereldwijd moet helpen verminderen; benadrukt dat gewaarborgd moet worden dat het effectieve belastingtarief van 15 %, zoals overeengekomen in het Inclusief Kader van de OESO/G20, binnen de EU wordt toegepast; 82. herinnert eraan dat in de op handen zijnde regeling voor een wereldwijde minimumvennootschapsbelasting een vast minimumtarief voor vennootschapsbelasting zal worden vastgesteld, waarmee ontwijking van vennootschapsbelasting wordt bestreden; is ingenomen met de geboekte vooruitgang en moedigt ertoe aan op dezelfde weg verder te gaan; dringt erop aan de uit de regeling voortvloeiende begrotingscapaciteit te gebruiken om veerkrachtigere, duurzamere en gelijkere samenlevingen op te bouwen; dringt aan op internationale samenwerking op het gebied van de minimumvennootschapsbelasting en op de vaststelling van betere transparantiemaatregelen met als doel belastingontduikers gemakkelijker te kunnen vervolgen; benadrukt dat multinationals belastingen moeten betalen in de landen waar ze hun economische activiteiten uitvoeren en waarde creëren; is van oordeel dat de heffingsbevoegdheden eerlijk tussen landen verdeeld moeten worden, met als doel de ongelijkheid tussen landen te verkleinen; roept de lidstaten op om de daad bij het woord te voegen en hun schouders onder dit wereldwijde project te zetten; 83. wijst erop dat meerdere lidstaten nog altijd over regelingen inzake belastingvoordelen voor vennootschappen beschikken, waardoor andere lidstaten mogelijkerwijs miljarden aan belastinginkomsten mislopen; pleit voor meer transparantie inzake preferentiële belastingstelsels en voor meer onderlinge solidariteit op belastinggebied tussen de EU-lidstaten; merkt daarnaast op dat er in sommige lidstaten nog steeds sprake is van een disproportionele in- en uitstroom van buitenlandse directe investeringen en passieve inkomsten, en dat het hierbij - in ieder geval ten dele - gaat om “spookinvesteringen”, zoals onderzoekers van het IMF hebben vastgesteld (32) , die mogelijkerwijs bedoeld zijn om belastingen te ontwijken en geld wit te wassen; 84. verzoekt de Commissie door te gaan met het monitoren van lidstaten die agressieve belastingplanning faciliteren, hierover verslag uit te brengen aan het Europees Parlement, en landspecifieke aanbevelingen te doen om agressieve belastingplanning te bestrijden en druk uit te oefenen op deze lidstaten om hervormingen door te voeren; 85. dringt erop aan dat de Commissie met het oog op toekomstige wetshervormingen van het belastingbeleid die nodig zijn om de in de Pandora Papers aangekaarte problemen effectief aan te pakken, alle mogelijkheden onderzoekt die worden geboden in het VWEU om de besluitvorming efficiënter te maken; 86. benadrukt dat hoewel internationale samenwerking cruciaal is om een eind te maken aan belastingontwijking, en essentieel om tot billijke en doeltreffende nationale belastingstelsels te komen, de lidstaten unilaterale maatregelen moeten kunnen nemen om hun belastinggrondslag te beschermen binnen de grenzen van hun belastingsoevereiniteit en het EU-recht, zoals - in het bijzonder - met betrekking tot de niet-aftrekbaarheid of beperkte aftrekbaarheid van kosten (rentebetalingen, uitkeringen van royalty’s en betalingen voor diensten), maatregelen inzake bronbelasting, beperking van de vrijstelling voor deelnemingen of speciale documentatievereisten; o o o 87. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de regeringen en parlementen van de lidstaten, de Raad, de Commissie, het Amerikaanse Congres, de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling, en en de Financiële-actiegroep. Het Europees Parlement, – gezien Resolutie 70/1 van de Verenigde Naties (VN) getiteld “Transforming our World – the 2030 Agenda for Sustainable Development” (Onze wereld transformeren – de Agenda 2030 voor duurzame ontwikkeling) (“de Agenda 2030”), die werd aangenomen tijdens de VN-top over duurzame ontwikkeling van 25 september 2015 in New York en waarin de duurzameontwikkelingsdoelstellingen (“SDG’s”) werden vastgesteld, – gezien de publicatie van het Departement Economische en Sociale Zaken van de VN van januari 2022 getiteld “SDG Good Practices: A compilation of success stories and lessons learned in SDG implementation – Second Edition” (Goede SDG-praktijken: een verzameling van succesverhalen en geleerde lessen bij de uitvoering van SDG’s – Tweede editie), – gezien het UN Global Sustainable Development Report 2019 (VN-rapport inzake duurzame ontwikkeling in de wereld 2019) getiteld “The Future is Now: Science for Achieving Sustainable Development” (De toekomst is nu: wetenschap voor het bereiken van duurzame ontwikkeling), – gezien het VN-Verdrag inzake biologische diversiteit en het mondiaal biodiversiteitskader van Kunming-Montreal dat is overeengekomen tijdens de 15e vergadering van de Conferentie van de Partijen bij het Verdrag inzake biologische diversiteit, – gezien het kader van Sendai voor rampenrisicovermindering 2015-2030, dat tijdens de derde Wereldconferentie van de VN over rampenrisicovermindering op 18 maart 2015 door de lidstaten van de VN werd aangenomen, – gezien het Raamverdrag van de Verenigde Naties inzake klimaatverandering (UNFCCC), de overeenkomst die op 12 december 2015 is aangenomen tijdens de 21e Conferentie van de Partijen bij het UNFCCC (COP21) in Parijs, en de overeenkomst over nieuwe financieringsregelingen voor “verlies en schade” voor kwetsbare landen die op 20 november 2022 is aangenomen tijdens de COP27 in Sharm El-Sheikh, – gezien het speciaal IPCC-verslag van 24 september 2019 over de oceaan en de cryosfeer in een veranderend klimaat, – gezien het zesde beoordelingsverslag van de IPPC van 28 februari 2022 en het bijbehorende samenvattende verslag van 20 maart 2023, – gezien het Rapport over menselijke ontwikkeling 2021/2022 getiteld “Uncertain Times, Unsettled Lives: Shaping our Future in a Transforming World”, – gezien de derde internationale conferentie over de financiering van ontwikkeling die van 13 tot en met 16 juli 2015 plaatsvond in Addis Abeba, – gezien de zesde top van de Europese Unie en de Afrikaanse Unie van 17 en 18 februari 2022 en de slotverklaring daarvan getiteld “Een gezamenlijke visie voor 2030”, – gezien de onderhandelingen over een nieuwe partnerschapsovereenkomst tussen de EU en de landen van Afrika, het Caribisch gebied en de Stille Oceaan (ACS-landen), ter vervanging van de Overeenkomst van Cotonou, – gezien de VN-top inzake onderwijshervorming die plaatsvond van 16 tot 19 september 2022 in New York, – gezien de SDG-top die in september 2023 zal worden bijeengeroepen, tijdens de week op hoog niveau van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties, – gezien de top over de toekomst (Summit of the Future), die is gepland voor september 2024 en waarop belangrijke hervormingen van de multilaterale instellingen en de financiering voor duurzame ontwikkeling wereldwijd zullen worden doorgevoerd; – gezien het VN-rapport inzake duurzame ontwikkeling 2021 getiteld “The Decade of Action for the Sustainable Development Goals” (Het decennium voor actie met betrekking tot de duurzameontwikkelingsdoelstellingen), en gezien het VN-rapport inzake duurzame ontwikkeling 2022 getiteld “From Crisis to Sustainable Development: the SDGs as Roadmap to 2030 and Beyond” (Van crisis naar duurzame ontwikkeling: de doelstellingen voor duurzame ontwikkeling als een routekaart voor 2030 en daarna), – gezien het VN-rapport over de doelstellingen voor duurzame ontwikkeling (SDG’s) 2022, – gezien de onlinegegevensbank voor maatregelen ter versnelling van de SDG’s, – gezien het initiatief van de secretaris-generaal van de VN uit februari 2023, namelijk de SDG-stimulans ter verwezenlijking van de Agenda 2030, – gezien de resolutie van 8 oktober 2021 van de Mensenrechtenraad (MRR) van de VN alsook de resolutie van 28 juli 2022 van de Algemene Vergadering van de VN, over het mensenrecht op een schoon, gezond en duurzaam milieu, – gezien resolutie 5/10 van de Milieuvergadering van de Verenigde Naties (UNEA) 5/10 getiteld “The environmental dimension of a sustainable, resilient and inclusive post-COVID-19 recovery” (De milieudimensie van een duurzaam, weerbaar en inclusief herstel na COVID-19), die op 2 maart 2022 werd aangenomen, – gezien het One Health Initiative van de WHO, – gezien de ontwerpovereenkomst in het kader van het Verdrag van de Verenigde Naties inzake het recht van de zee, inzake de instandhouding en het duurzaam gebruik van de mariene biologische diversiteit in gebieden voorbij de grenzen van de nationale rechtsmacht van 4 maart 2023 (het VN-Verdrag inzake de volle zee), – gezien het Verdrag van de Verenigde Naties inzake de rechten van personen met een handicap (CRPD) en de EU-strategie inzake de rechten van personen met een handicap 2021-2030, – gezien het rapport van de secretaris-generaal van de VN getiteld “Our Common Agenda” (Onze gemeenschappelijke agenda), dat aan de Algemene Vergadering van de VN is voorgelegd, en gezien het mandaat dat de secretaris-generaal van de VN in resolutie 76/6 van de Algemene Vergadering van de VN van 15 november 2021 heeft gekregen om gevolg te geven aan zijn verslag, – gezien de gemeenschappelijke verklaring van de Raad en de vertegenwoordigers van de regeringen van de lidstaten, in het kader van de Raad bijeen, het Europees Parlement en de Commissie van 30 juni 2017 getiteld “De nieuwe Europese consensus inzake ontwikkeling – ‘Onze wereld, onze waardigheid, onze toekomst’” (1) , – gezien Besluit (EU) 2022/591 van het Europees Parlement en de Raad van 6 april 2022 betreffende een algemeen milieuactieprogramma voor de Europese Unie voor de periode tot en met 2030 (2) , – gezien het verslag van het Europees Milieuagentschap van 4 december 2019 getiteld “The European Environment – state and outlook 2020: Knowledge for transition to a sustainable Europe” (Het milieu in Europa – stand van zaken en vooruitzichten 2020: kennis voor de transitie naar een duurzaam Europa), – gezien het verslag van de OESO van 10 november 2022 getiteld “Global Outlook on Financing for Sustainable Development 2023: No Sustainability Without Equity” (Algemene visie op financiering voor duurzame ontwikkeling in 2023: geen duurzaamheid zonder rechtvaardigheid), – gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité van 19 september 2018 getiteld “Geschiktere indicatoren voor de evaluatie van de SDG’s – Bijdrage van het maatschappelijk middenveld”, zijn advies van 30 oktober 2019 getiteld “Niemand uitsluiten bij de uitvoering van de agenda voor duurzame ontwikkeling 2030”, en zijn advies van 8 december 2021 getiteld “Vernieuwde strategie voor duurzame financiering”, – gezien het advies van het Comité van de Regio’s van 8 februari 2023 over de vooruitgang bij de verwezenlijking van de SDG’s, – gezien de initiatieven “Green Deal” en “Global Gateway”, die respectievelijk op 11 december 2019 en 1 december 2021 zijn gelanceerd, – gezien het werkprogramma van de Commissie voor 2020 ( COM(2020)0037 ), voor 2021 ( COM(2020)0690 ), voor 2022 ( COM(2021)0645 ) en voor 2023 ( COM(2022)0548 ), en gezien de verwijzingen daarin naar de SDG’s, met name de eerste vrijwillige evaluatie door de EU van de uitvoering van de SDG’s, – gezien het werkdocument van de diensten van de Commissie van 18 november 2020 getiteld “Delivering on the UN’s Sustainable Development Goals – A comprehensive approach” (Verwezenlijking van de SDG’s van de VN - Een totaalbenadering; SWD(2020)0400), – gezien de integratie van de SDG’s in het kader voor betere regelgeving, waaronder de mededeling van de Commissie van 29 april 2021 getiteld “Samen zorgen voor betere regelgeving” ( COM(2021)0219 ), – gezien de mededeling van de Commissie over waardig werk wereldwijd voor een mondiale rechtvaardige transitie en een duurzaam herstel ( COM(2022)0066 , en in het bijzonder de daarin opgenomen verbintenissen om de SDG’s te verwezenlijken, – gezien het EU-actieplan voor de sociale economie dat de Commissie op 9 december 2021 heeft vastgesteld, – gezien de conclusies van de Raad van 24 oktober 2019 over de economie van het welzijn (3) , – gezien de aanbeveling van de Raad van 16 juni 2022 betreffende leren voor de groene transitie en duurzame ontwikkeling, – gezien de conclusies van de Raad van 22 juni 2021 getiteld “Een alomvattende aanpak om de uitvoering van de Agenda 2030 voor duurzame ontwikkeling van de VN te versnellen – Een betere wederopbouw na de COVID-19-crisis”, – gezien de conclusies van de Raad van 21 juni 2022 over de transformerende rol van onderwijs en opleiding voor duurzame ontwikkeling en wereldburgerschap als fundamenteel instrument om de duurzameontwikkelingsdoelstellingen (SDG’s) te verwezenlijken, – gezien het toezichtverslag 2021 van Eurostat over vooruitgang bij de verwezenlijking van de SDG’s in een EU-context, dat op 15 juni 2021 werd gepubliceerd, – gezien zijn resolutie van 8 september 2015 over de follow-up van het Europese burgerinitiatief “Right2Water” (4) en zijn resolutie van 5 oktober 2022 over toegang tot water als mensenrecht – de externe dimensie (5) , – gezien zijn resolutie van 6 juli 2017 over Europese duurzaamheidsmaatregelen (6) , – gezien zijn resolutie van 14 maart 2019 over het jaarlijks strategisch verslag over de tenuitvoerlegging en verwezenlijking van de duurzameontwikkelingsdoelstellingen (SDG’s) (7) , – gezien zijn resolutie van 28 november 2019 over de noodsituatie op het gebied van klimaat en milieu (8) , – gezien zijn resolutie van 9 juni 2021 over de EU-biodiversiteitsstrategie voor 2030: de natuur terug in ons leven brengen (9) , – gezien zijn resolutie van 10 maart 2022 over het Europees Semester voor coördinatie van het economisch beleid: jaarlijkse strategie voor duurzame groei 2022 (10) , – gezien zijn resolutie van 23 juni 2022 over de tenuitvoerlegging en verwezenlijking van de duurzameontwikkelingsdoelstellingen (SDG’s) (11) , – gezien zijn resolutie van 6 juli 2022 over het EU-actieplan voor de sociale economie (12) , – gezien zijn resolutie van 24 november 2022 over de toekomstige Europese financiële architectuur voor ontwikkeling (13) , – gezien de gezamenlijke verklaring van het Europees Parlement, de Raad van de Europese Unie en de Europese Commissie getiteld “Wetgevingsprioriteiten van de EU voor 2023 en 2024” (14) , – gezien zijn resolutie van 14 maart 2023 over beleidscoherentie voor ontwikkeling (15) , – gezien artikel 3, lid 5, van het Verdrag betreffende de Europese Unie en artikel 208, lid 1, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien Verordening (EU) 2021/947 van het Europees Parlement en de Raad van 9 juni 2021 tot vaststelling van het instrument voor nabuurschapsbeleid, ontwikkeling en internationale samenwerking – Europa in de wereld, tot wijziging en intrekking van Besluit nr. 466/2014/EU van het Europees Parlement en de Raad en tot intrekking van Verordening (EU) 2017/1601 van het Europees Parlement en de Raad en Verordening (EG, Euratom) nr. 480/2009 van de Raad (16) , – gezien artikel 54 van zijn Reglement, – gezien de gezamenlijke beraadslagingen van de Commissie ontwikkelingssamenwerking en de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en voedselveiligheid overeenkomstig artikel 58 van het Reglement, – gezien het verslag van de Commissie ontwikkelingssamenwerking en de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en voedselveiligheid ( A9-0213/2023 ), A. overwegende dat op dit moment, minder dan zeven jaar voor het verstrijken van de uiterste termijn voor de uitvoering van de Agenda 2030, blijkt dat het nieuwe geopolitieke landschap en de vele crises op diverse gebieden de verwezenlijking van de SDG’s verder hebben vertraagd; overwegende dat er dringend op grotere schaal collectieve actie moet worden ondernomen om de armoede aan te pakken die miljoenen levens verwoest, en het hoofd te bieden aan de niet eerder geziene bedreigingen voor de bewoonbaarheid van onze planeet die het gevolg zijn van de met elkaar verweven klimaat- en biodiversiteitscrises; B. overwegende dat de Agenda 2030 en de 17 SDG’s met hun 169 subdoelstellingen en de bijbehorende indicatoren het enige wereldwijd gedeelde en politiek overeengekomen kader vormen voor empirisch onderbouwde beleidsvorming, en overwegende dat de Agenda 2030 en de SDG’s bijgevolg ze van cruciaal belang zijn om de huidige uitdagingen aan te pakken en de wereld op een andere koers te zetten, namelijk in de richting van een sociaal en ecologisch rechtvaardige transitie waarbij de capaciteiten van onze planeet niet worden overschreden en waarbij alle mensen en plaatsen baat hebben; C. overwegende dat de SDG’s universeel en ondeelbaar zijn en van toepassing zijn op alle actoren, inclusief het maatschappelijk middenveld, de sociale partners, en de publieke en particuliere sector; overwegende dat deze actoren stelselmatig moeten worden betrokken bij het ontwerpen en uitvoeren van beleid in verband met de SDG’s; D. overwegende dat er voorafgaand aan de recente en huidige crisissen sprake was van een zekere vooruitgang met betrekking tot bepaalde SDG’s, maar dat deze evolutie op sommige gebieden inmiddels is omgekeerd; overwegende dat in het verslag over duurzame ontwikkeling 2022 van het Sustainable Development Solutions Network van de VN (SDSN) staat dat de wereld voor het tweede opeenvolgende jaar geen vooruitgang meer boekt met betrekking tot de SDG’s, dat de gemiddelde score op de SDG-index in 2021 nog is gedaald, en dat geen enkel land op schema ligt om alle 17 SDG’s tegen 2030 te verwezenlijken; E. overwegende dat de menselijke-ontwikkelingsindex (HDI) in 2020 en 2021 voor het eerst in de dertigjarige historie van de index een afname liet zien, waarmee de winst die de voorgaande vijf jaar was geboekt, werd tenietgedaan; F. overwegende dat Europa op schema ligt om de 26 SDG-subdoelstellingen te halen, de zeilen moet bijzetten voor 64 subdoelstellingen, en de huidige trend voor 15 subdoelstellingen moet keren; overwegende dat de EU-landen het verst gevorderd zijn wat betreft de verwezenlijking van de doelstellingen van de Agenda 2030, maar niettemin verantwoordelijk zijn voor bredere negatieve overloopeffecten die het vermogen aantasten van andere landen om hun doelstellingen te bereiken; overwegende dat als de wereldbevolking evenveel zou consumeren als de EU, er 2,8 wereldbollen zouden nodig zijn om te kunnen voldoen aan de voor deze levensstijl vereiste vraag naar natuurlijke hulpbronnen; G. overwegende dat de EU-instellingen en de 27 EU-lidstaten samen de grootste donor voor ontwikkelingslanden zijn, goed voor ongeveer 46 % van de totale officiële ontwikkelingshulp die door alle OESO-leden samen aan ontwikkelingslanden wordt verstrekt; overwegende dat de mondiale financieringskloof voor de SDG’s in de periode vóór de COVID-19-pandemie op 2.5 biljoen USD per jaar werd geraamd; overwegende dat de pandemie deze kloof met naar schatting minstens 3,9 biljoen USD per jaar heeft doen toenemen; H. overwegende dat de begrotingsruimte voor relevant beleid in de ontwikkelingslanden aanzienlijk is gekrompen als gevolg van de kolossale en continue toenemende schuldenlast, en dat 37 van de 69 armste landen ter wereld sinds november 2022 in een schuldencrisis verkeerden of een hoog risico lopen om daarin terecht te komen, hetgeen hun vermogen om te investeren in de verwezenlijking van de SDG’s beperkt; overwegende dat deze begrotingsruimte nog meer krimpt als gevolg van externe schokken in verband met de zich opstapelende crises en het ontbreken van een gunstig internationaal klimaat voor het mobiliseren van binnenlandse middelen; I. overwegende dat er volgens schattingen van de Verenigde Naties jaarlijks ten minste 500 miljard EUR nodig is om de noodzakelijke SDG-stimulans te bieden; overwegende dat het SDG-stimuleringsplan van de VN tot doel heeft de hoge schuldenkosten en het toenemende risico van een schuldencrisis aan te pakken, de betaalbare langetermijnfinanciering voor ontwikkeling grootscheeps uit te breiden en de financiering voor onverwachte omstandigheden ten behoeve van landen die in nood verkeren op te voeren; J. overwegende dat de particuliere sector een cruciale rol zal blijven spelen bij het verwezenlijken van de SDG’s; K. overwegende dat Frankrijk op 22 en 23 juni 2023 een internationale top organiseert over een nieuw mondiaal financieel akkoord om alle manieren in kaart te brengen waarop de financiële solidariteit met de landen op het zuidelijk halfrond kan worden versterkt; overwegende dat de huidige context een buitengewone en duurzame respons vereist van alle EU-actoren alsook een systeembrede herziening van de Europese financiële architectuur voor ontwikkeling (EFAD); L. overwegende dat er, gezien de combinatie van schokken en aanhoudende crises gaande van de klimaatverandering en de noodsituatie op het vlak van de biodiversiteit, de COVID-19-pandemie en de aanvalsoorlog van Rusland tegen Oekraïne tot de stijgende prijzen van energie, levensmiddelen en meststoffen, kwetsbare toeleveringsketens, toenemende inflatie, onhoudbare schuldenlasten en een verkrapping van het monetaire beleid, sprake is van een algemene trend met betrekking tot een “tweesporenherstel” tussen geavanceerde economieën en ontwikkelingslanden, die wordt gekenmerkt door een grote financiële kloof, waarbij de hoge financieringskosten voor de ontwikkelingslanden één van de symptomen vormen van een onevenwichtig internationaal financieel en monetair stelsel dat de stokkende verwezenlijking van de SDG’s nog verder afremt; M. overwegende dat het internationale bestel niet over de nodige instrumenten beschikt om een systemische schuldencrisis aan te pakken of om schuldherstructureringen die de schuldenlast van landen voldoende terugbrengen, daadwerkelijk te faciliteren; N. overwegende dat 2023 een cruciaal jaar wordt voor de evaluatie van de SDG’s en een nieuwe impuls kan geven om de doelstellingen tegen 2030 te behalen, vooral omdat de EU, nu we halverwege zijn bij de uitvoering van de Agenda 2030 en de SDG’s, haar eerste vrijwillige evaluatieverslag gaat presenteren op het politiek forum op hoog niveau in juli 2023 en op de mondiale SDG-top op 19-20 september 2023, die politieke leiders en opinieleiders van regeringen, internationale organisaties, de particuliere sector, het maatschappelijke middenveld, vrouwen en jongeren en andere belanghebbenden zullen samenbrengen; overwegende dat de SDG-top in 2023 een beslissend moment zal zijn voor een hernieuwd politiek elan met betrekking tot de SDG’s en voor het handhaven van de Agenda 2030, aangezien deze top slechts eenmaal in de vier jaar plaatsvindt; O. overwegende dat de Commissie nog geen overkoepelende strategie hebben uitgewerkt voor de uitvoering door de EU van Agenda 2030, en al evenmin een financieringsplan voor de SDG’s, hoewel het Parlement, de Raad en de Europese Raad hier sinds de goedkeuring van de Agenda 2030 voor duurzame ontwikkeling meermaals om hebben verzocht; overwegende dat de Commissie heeft toegezegd de uitvoering van de SDG’s overheidsbreed te zullen aanpakken; overwegende dat een EU-governancestrategie ter bevordering van de integratie van de SDG’s in het beleid aan de hand van een transversale benadering een positieve bijdrage zou kunnen leveren aan de samenhang en doelmatigheid van het overheidsbeleid; P. overwegende dat in de gezamenlijke verklaring over de wetgevingsprioriteiten voor 2021-2024 de overkoepelende doelstelling is vastgesteld om de uitvoering van de Agenda 2030 voor duurzame ontwikkeling van de VN door middel van de voorgestelde wetgevingsvoorstellen te versnellen; Q. overwegende dat elke door de Commissie voorgestelde EU-strategie die tot doel heeft de SDG’s te bereiken EU-brede, meetbare, aan termijnen gebonden streefdoelen en concrete maatregelen voor het bereiken van de SDG’s moet omvatten, met een geactualiseerd monitoringsysteem dat rekening houdt met de interne en externe effecten van de EU op het SDG-proces; R. overwegende dat de SDG’s onvoldoende zijn geïntegreerd in de nationale plannen voor herstel en veerkracht; overwegende dat maar heel weinig lidstaten hun nationale plannen voor herstel en veerkracht aan de SDG’s hebben gekoppeld; S. overwegende dat het vermogen in verscheidene ontwikkelingslanden om gegevens te verzamelen voor de invulling van de SDG-indicatoren beperkt is, hetgeen de beoordeling van de vooruitgang ernstig kan belemmeren; T. overwegende dat de collectieve totale officiële ontwikkelingshulp van de EU in 2021 goed was voor 0,49 % van het bruto nationaal inkomen (bni) van de EU, hetgeen nog altijd achterblijft bij de overeengekomen doelstelling van 0,7 procent van het bruto nationaal inkomen per donorland; overwegende dat de EU het instrument voor nabuurschapsbeleid, ontwikkeling en internationale samenwerking – Europa in de wereld (NDICI – Europa in de wereld) heeft opgericht, met een waarde van 79,5 miljard EUR in het kader van de EU-begroting voor de periode 2021-2027, en dat zij dit geharmoniseerde ontwikkelingsinstrument strategisch en flexibel kan inzetten om de ontwikkelingslanden doeltreffender te ondersteunen; U. overwegende dat met de vaststelling van het Europees Fonds voor duurzame ontwikkeling+ (EFSD+) een open architectuur ontstaat voor publieke ontwikkelingsbanken en instellingen voor ontwikkelingsfinanciering om gebruik te maken van publieke en particuliere financiering door middel van EU-garanties en gemengde financiering, teneinde ambitieuzere inclusieve ontwikkeling en groene impact tot stand te brengen; V. overwegende dat er ernstige twijfel bestaat over de vraag of de nieuwe Global Gateway-strategie van de EU in overeenstemming is met de beginselen inzake doeltreffende ontwikkelingshulp, en of het een geschikt instrument is om de financieringskloof voor de SDG’s te dichten; W. overwegende dat het verminderen van ongelijkheid (SDG 10) onlosmakelijk verbonden is met de algehele uitvoering van de Agenda 2030 en met doeltreffende klimaatactie; X. overwegende dat duurzame mobilisering van middelen van wezenlijk belang is voor transformatieve publieke actie; overwegende dat het van cruciaal belang is de inspanningen op het gebied van fiscale rechtvaardigheid, klimaatrechtvaardigheid en rechtvaardigheid tussen de generaties in zowel ontwikkelde landen als ontwikkelingslanden op te voeren; Y. overwegende dat de politieke inzet van de EU in het kader van beleidscoherentie voor ontwikkeling kracht werd bijgezet in de nieuwe Europese consensus over ontwikkeling van 2017, waarin beleidscoherentie voor ontwikkeling wordt aangemerkt als cruciaal element van de strategie van de EU voor de verwezenlijking van de SDG’s en als belangrijke bijdrage aan de bredere doelstelling van beleidscoherentie voor duurzame ontwikkeling; overwegende dat beleidscoherentie voor duurzame ontwikkeling een aanzet vormt om de economische, maatschappelijke en ecologische dimensies van duurzame ontwikkeling te integreren in alle stadia van de beleidsvormingscyclus, teneinde synergieën op tal van verschillende beleidsgebieden te bevorderen, mogelijke compromissen in kaart te brengen en de overloopeffecten van het EU-beleid aan te pakken; Z. overwegende dat nauwe samenwerking tussen alle instellingen voor ontwikkelingsfinanciering, regeringen, EU-instellingen en alle partners dringend geboden is om ervoor te zorgen dat de beperkte overheidsmiddelen zo doeltreffend en doelmatig mogelijk worden gebruikt, rekening houdend met het feit dat de succesvolle mobilisering van meer kapitaal, zowel publiek als particulier, van het allerhoogste belang is; AA. overwegende dat de EU met name op grond van artikel 208 VWEU verplicht is om bij de uitvoering van intern en extern beleid dat gevolgen kan hebben voor de ontwikkelingslanden, rekening te houden met de doelstellingen van de ontwikkelingssamenwerking; AB. overwegende dat het welslagen van de Europese Green Deal en de toezegging met betrekking tot een rechtvaardige groene transitie onlosmakelijk verbonden zijn met het verwezenlijken van de SDG’s; overwegende dat uit het mondiaal evaluatieverslag van het IPBES blijk dat de huidige negatieve trends in biodiversiteit en ecosystemen de vooruitgang naar 80 % van de geëvalueerde SDG-subdoelstellingen in verband met armoede, honger, gezondheid, water, steden, klimaat, oceanen en land zullen belemmeren; overwegende dat de klimaatcrisis en de biodiversiteitscrisis met elkaar zijn vervlochten en tegelijkertijd en in onderlinge samenhang moeten worden aangepakt; AC. overwegende dat de externe dimensie van de Green Deal en Global Gateway Europa in staat moet stellen haar ideeën beter uit te dragen in het buitenland, door een groene visie voor klimaatmitigatie en -adaptatie, natuurbescherming en biodiversiteit te formuleren, de behoeften aan infrastructuurontwikkeling en de bredere ontwikkelingsbehoeften als verankerd in de Europese strategische doelstellingen aan te pakken; overwegende dat de EU zich daarbij ook inzet voor inclusieve benaderingen, waarbij vrouwen en jongeren worden ondersteund en niemand aan zijn lot wordt overgelaten; AD. overwegende dat het 8e milieuactieprogramma van de EU de gemeenschappelijke wettelijk overeengekomen klimaat- en milieuagenda van de EU tot 2030 is, en het uitgangspunt vormt voor het bereiken van de milieu- en klimaatdoelstellingen die zijn vastgelegd in de Agenda 2030 en de bijbehorende SDG’s, waarbij met voorrang wordt gestreefd naar een welzijnseconomie; overwegende dat het 8e milieuactieprogramma evenwel vraagt om sterkere milieuvriendelijke stimulansen en om de afschaffing van voor het milieu schadelijke subsidies, met name voor fossiele brandstoffen, op EU-, nationaal, regionaal en lokaal niveau, en dit zonder uitstel; AE. overwegende dat slechts 24 % van de kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s) in de EU een concreet plan hebben om zijn koolstofvoetafdruk te verkleinen (17) ; AF. overwegende dat onderwijs van essentieel belang is voor het verwezenlijken van de SDG’s en een reddingsboei vormt voor mensen in crisissituaties; overwegende dat honderden miljoenen van de meest kwetsbare kinderen, jongeren en volwassenen heden ten dage nog steeds uitgesloten worden van onderwijs; overwegende dat er vooralsnog weinig is terechtgekomen van de onderwijsgerelateerde doelstellingen en streefcijfers in de Agenda 2030, en dat lerenden en samenlevingen hierdoor slecht dreigen te zijn opgewassen tegen een onzekere toekomst; AG. overwegende dat 760 miljoen mensen wereldwijd nog steeds geen toegang hebben tot elektriciteit, en dat 2,4 miljard mensen nog steeds koken met brandstoffen die schadelijk zijn voor hun gezondheid en het milieu; AH. overwegende dat zeven van de tien gebouwen in de EU energie-inefficiënt zijn en dat 11 % van de EU-bevolking te maken heeft met energiearmoede, hetgeen leidt tot mogelijke achterstand bij de toegang tot de basisvoorzieningen, zorg, onderwijs en gezondheidszorg, met name voor kinderen en jongeren; overwegende dat gebouwen verantwoordelijk zijn voor ongeveer 40 % van het energieverbruik in de EU en voor 36 % van de broeikasgasemissies; AI. overwegende dat 3,6 miljard mensen wereldwijd zonder veilige sanitaire voorzieningen leven en dat 2,3 miljard mensen thuis niet eens hun handen kunnen wassen; overwegende dat 2018-2028 is uitgeroepen tot internationaal decennium voor actie – water voor duurzame ontwikkeling; overwegende dat de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties met name in resolutie 64/292 het mensenrecht op water en sanitaire voorzieningen uitdrukkelijk heeft erkend; overwegende dat in ontwikkelingslanden en opkomende economieën de vraag naar water in alle sectoren toeneemt, in het bijzonder in de energiesector en de landbouw; AJ. overwegende dat de ontwikkelde landen en China grote hoeveelheden virtueel water, dat wil zeggen water dat wordt gebruikt voor de productie van levensmiddelen en goederen, importeert, onder meer uit landen die kampen met een watertekort; AK. overwegende dat “Right2Water” met 1,9 miljoen handtekeningen het eerste geslaagde Europees burgerinitiatief (EBI) is; overwegende dat het Parlement het in zijn resolutie over de follow-up van dit EBI zijn teleurstelling uitsprak over het gebrek aan ambitie in de mededeling van de Commissie in verband met het EBI; AL. overwegende dat volgens de ngo Global Witness meer dan een derde van de land- en milieuactivisten die tussen 2015 en 2019 wereldwijd zijn vermoord, afkomstig waren uit inheemse gemeenschappen, wier vaardigheden op het gebied van land- en waterbeheer van cruciaal belang zijn voor de bestrijding van de klimaatnoodtoestand en het verlies aan biodiversiteit; AM. overwegende dat er, volgens de “één gezondheid”-benadering, aanwijzingen zijn dat de menselijke gezondheid afhankelijk is van de gezondheid van de aarde en dat een gezond leefmilieu een fundamentele pijler is voor duurzame ontwikkeling en menselijk welzijn; Stand van zaken halverwege het traject 1. erkent dat de SDG’s de hele mensheid aangaan; benadrukt zijn vastberadenheid om zich in te zetten voor de Agenda 2030 en de 17 duurzameontwikkelingsdoelstellingen met de bijbehorende 169 subdoelstellingen, met name in het licht van het nieuwe verslechterende geopolitieke landschap, met onder meer de Russische aanvalsoorlog tegen Oekraïne, de aanhoudende klimaat-, biodiversiteits- en gezondheids-, schulden- en voedselzekerheidscrises, de toenemende achteruitgang op het gebied van vrouwenrechten en gendergelijkheid, en de gewelddadige conflicten die vele delen van de wereld en in het bijzonder de ontwikkelingslanden blijven teisteren; wijst erop dat het van het allergrootste belang is dat er rekening wordt gehouden met de sterke onderlinge verwevenheid van die crises; 2. waarschuwt voor de steeds groter wordende kloof wat de verdeling van rijkdom en inkomen betreft, die tot nog meer ongelijkheid en armoede kan leiden en de afgelopen jaren reeds maatschappelijke verdeeldheid heeft veroorzaakt in heel wat ontwikkelde landen en ontwikkelingslanden; waarschuwt ook voor vertragingen bij het aanpakken van de milieu- en klimaatuitdagingen waarmee Europa en de wereldgemeenschap worden geconfronteerd; 3. wijst in dit licht op het belang van een geïntegreerde benadering van de SDG’s, die het enige wetenschappelijk onderbouwde en universele beleidsmatige routekaart vormen voor de bescherming van onze planeet, de afwending van de klimaatcrisis en de verstrekking van instrumenten om welvaart voor iedereen tot stand te brengen; herinnert eraan dat de belofte om geen enkele persoon of plaats aan zijn lot over te laten centraal staat in de Agenda 2030, dat de verwezenlijking van de SDG’s ten goede zou komen aan alle landen, regio’s, mensen en segmenten van de samenleving, door de nadruk te leggen op kwesties omtrent gelijkheid en non-discriminatie en door de onderliggende oorzaken van deze kwesties aan te pakken, met bijzondere aandacht voor de meest gemarginaliseerden en kwetsbaren, en dat de verwezenlijking van de SDG’s de culturele duurzaamheid en de rechten van inheemse volken moet versterken; 4. onderstreept dat de SDG’s moeten worden verwezenlijkt op een wijze die recht doet aan samenleving en klimaat, en tegelijkertijd een eerlijke verdeling van de schaarse hulpbronnen eerbiedigt binnen de mogelijkheden van onze planeet; herhaalt dat vrede, diplomatie en internationale samenwerking onontbeerlijk zijn wil de wereld tegen 2030 en daarna vooruitgang boeken met betrekking tot de SDG’s; 5. benadrukt dat het leiderschap van de EU bij de wereldwijde uitvoering van de SDG’s van cruciaal belang blijft en verder moet worden waargemaakt, nu we halverwege de tijdlijn van de Agenda 2030 zijn, en dat de EU bijvoorbeeld het voortouw moet nemen bij het mobiliseren van toereikende financiële middelen om de transformaties in verband met de SDG’s te ondersteunen; herinnert eraan dat het decennium 2020-2030 door de VN is uitgeroepen tot decennium voor actie met betrekking tot de duurzame ontwikkeling; 6. benadrukt dat de EU-lidstaten en de Europese Commissie beleidscoherentie en inclusiviteit op alle bestuursniveaus moeten bevorderen, en hierbij prioriteit moeten geven aan de SDG’s en de SDG’s in alle effectbeoordelingen moeten opnemen; 7. onderstreept dat 2023 een unieke kans biedt om naar een hogere versnelling te schakelen en de dringende transformatieve maatregelen te nemen die nodig zijn om onze samenlevingen op een vaste koers te brengen ter verwezenlijking van de SDG’s; waarschuwt dat de gevolgen van het uitblijven van maatregelen en het verlies van weer een jaar in de eerste plaats op de schouders van de meest kwetsbare mensen en gemeenschappen zouden terechtkomen; roept alle EU-leiders ertoe op hun uiterste best te doen om de vooruitgang met betrekking tot de toezeggingen, het beleid en de financiering van de EU onverwijld te bevorderen; 8. wijst erop dat de EU de mogelijkheden van onze planeet tegen 2050 ten volle in acht moet nemen; benadrukt dat dit alleen mogelijk is indien zij haar inspanningen op het gebied van milieumaatregelen, zoals met betrekking tot klimaat en biodiversiteit, energie-efficiëntie en de groene transitie, opvoert, en haar hulpbronnenefficiëntie vertienvoudigt en haar niet-hernieuwbare materialen in volledig gesloten lussen en haar hernieuwbare materialen ten minste in tienvoudige lussen gebruikt, mét eerbiediging van het beginsel van onschadelijkheid en het beginsel “geen ernstige afbreuk doen”; benadrukt dat de EU niet alleen moet ophouden met het verwoesten van haar natuurlijke ecosystemen, maar deze tevens in stand moet houden en herstellen om ervoor te zorgen dat de ecosystemen gezond, levensvatbaar en veerkrachtig zijn; 9. merkt op dat het uitvoeringsproces voor bijna alle SDG’s achterloopt op schema en dat voor veel indicatoren twee opeenvolgende jaren van achteruitgang zijn geregistreerd (18) ; benadrukt nogmaals het belang van elke SDG en wijst op de cruciale uitdagingen die blijven bestaan op het gebied van duurzame ontwikkeling, met name met betrekking tot armoede (SDG 1), honger (SDG 2), gezondheid (SDG 3), onderwijs (SDG 4), gendergelijkheid (SDG 5), schoon water en adequate sanitaire voorzieningen voor iedereen (SDG 6), schone en betaalbare energie (SDG 7), klimaatverandering (SDG 13), leven onder water, inclusief oceanen (SDG 14), en biodiversiteit (SDG 15); beklemtoont de strategische rol die SDG 10 inzake het verminderen van ongelijkheid en SDG 17 inzake mondiale partnerschappen kunnen spelen bij de wereldwijde uitvoering van Agenda 2030; 10. wijst op het belang van het politiek forum op hoog niveau inzake duurzame ontwikkeling en van de SDG-top in 2023, die beide in New York zullen plaatsvinden, als een gelegenheid om de vooruitgang van Agenda 2030 voor duurzame ontwikkeling van de VN en de 17 duurzameontwikkelingsdoelstellingen (SDG’s) halverwege het traject te evalueren; is van oordeel dat deze bijeenkomsten voor politieke oriëntatie op hoog niveau en nieuw elan moeten zorgen voor het opvoeren van de inspanningen en het versnellen van de actie om de doelstellingen tegen 2030 te verwezenlijken; neemt in dit verband kennis van de SDG’s die in 2023 centraal staan (SDG’s 6, 7, 9, 11 en 17) (19) ; 11. bekrachtigt dat toegang tot water en sanitaire voorzieningen een grondrecht is en dat het verbeteren van deze toegang cruciaal is in het kader van de inspanningen gericht op bestrijding van armoede, sociale gelijkheid, volksgezondheid, voedselzekerheid, alsmede de duurzameontwikkelingsdoelstellingen; herinnert eraan dat water, zoals in de kaderrichtlijn water van de EU (20) wordt erkend, niet zomaar een handelswaar is, maar een openbaar goed dat van vitaal belang is voor het leven en de waardigheid van de mens; 12. benadrukt dat bij het waterbeleid voorrang moet worden gegeven aan het duurzame beheer van rivieren, meren, wetlands, bronnen en watervoerende lagen, en ondersteuning moet worden geboden aan duurzaam waterbeheer in de landbouwsector, als doorslaggevende instrumenten om de aanhoudende crises van vervuiling, ontbossing, woestijnvorming, biodiversiteitsverlies en klimaatverandering het hoofd te bieden; wijst op de potentiële risico’s van waterroof en waterverontreiniging bij grootschalige landaankopen voor de landbouw en de winningsindustrieën; 13. stelt vast dat de Russische aanvalsoorlog tegen Oekraïne de mondiale energievoorzieningssystemen heeft verstoord en duidelijk heeft gemaakt dat er snel een eind moet komen aan de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen, alle subsidies in dit verband moeten worden afgeschaft en moet worden overgeschakeld op hernieuwbare energiebronnen; 14. benadrukt in dit verband dat de EU en haar lidstaten dringend de handen ineen moeten slaan om vooruitgang te boeken met betrekking tot SDG 7 om de toegang tot betaalbare, betrouwbare en moderne energie voor iedereen te waarborgen; onderstreept dat de zekerheid van de energievoorziening, universele toegang en betaalbaarheid op lange termijn alleen kunnen worden bereikt door in te zetten op hernieuwbare energie; 15. benadrukt dat het verwezenlijken van SDG 7 zal bijdragen tot de verwezenlijking van verscheidene andere SDG’s, onder meer met betrekking tot armoedebestrijding, gendergelijkheid, klimaatverandering, voedselzekerheid, gezondheid, onderwijs, duurzame steden en gemeenschappen, schoon water en sanitaire voorzieningen, waardig werk, innovatie, vervoer, en vluchtelingen; 16. beklemtoont dat de uitvoering van SDG 7 hand in hand moet gaan met een rechtvaardige, inclusieve en eerlijke energietransitie met universele toegang tot energie, groene banen, gediversifieerde economieën, het welzijn van mensen en versterking van de positie van vrouwen, lokale gemeenschappen en kwetsbare groepen waarbij niemand aan zijn lot wordt overgelaten; 17. is ingenomen met de baanbrekende overeenkomst over een Verdrag inzake de volle zee om de oceanen te beschermen, aantasting van het milieu aan te pakken, klimaatverandering tegen te gaan en biodiversiteitsverlies te voorkomen; Governance, multilateralisme en partnerschappen 18. erkent dat de EU in 2015 een cruciale rol heeft gespeeld bij het vormgeven van Agenda 2030 en roept zowel de Unie als haar lidstaten op robuuste maatregelen te nemen en mondiaal leiderschap te tonen door het goede voorbeeld te geven bij de tenuitvoerlegging van de SDG’s, hun inspanningen te verdubbelen om de deadline te halen, en het voortouw te nemen voor een politieke actualisering van de SDG’s tijdens de aanstaande SDG-top, waaronder in de vorm van bindende streefcijfers, een verplichte toetsing, en een meer transformationele benadering van de verwezenlijking van de SDG’s in het algemeen; 19. verzoekt de Voorzitter van het Parlement alsmede de voorzitters van de Commissie en de Raad een gezamenlijke verklaring te presenteren waarin zij eens te meer bevestigen dat de EU zich ertoe verbindt Agenda 2030 uit te voeren; benadrukt dat de EU de samenwerking moet opvoeren en de vooruitgang met betrekking tot SDG 17 (partnerschappen voor de doelstellingen) moet versnellen; stelt vast dat de EU in een unieke positie verkeert om de vooruitgang met betrekking tot de partnerschappen te versnellen, gezien haar bewezen staat van dienst als voorvechter van het multilateralisme; 20. benadrukt de rol en de middelen van plaatselijke en regionale autoriteiten, en met name de cruciale rol van regio’s en steden, aangezien volgens een schatting van de OESO 65 % van de SDG-streefcijfers niet kan worden verwezenlijkt zonder hun coördinatie of betrokkenheid; benadrukt dat bestuur op verschillende niveaus tot de kernwaarden van de SDG’s behoort; roept de EU op nauwer samen te werken met het maatschappelijk middenveld en de particuliere sector; 21. herinnert eraan dat PCD een wezenlijke vereiste is om te voorkomen dat EU-beleid een negatieve uitwerking heeft op de armen en kwetsbaren in de ontwikkelingslanden en om te trachten potentiële synergieën te baat te nemen, in overeenstemming met de beginselen van Agenda 2030, getiteld “Leave no one behind” en “Address the needs of those furthest behind first”, alsook de SDG’s; beklemtoont dat PCD moet worden toegepast op al het beleid en alle gebieden die onder Agenda 2030 en de SDG’s vallen; 22. dringt aan op een koerswijziging bij de uitvoering van PCD om te waarborgen dat de gevolgen voor de ontwikkelingslanden naar behoren worden geïnventariseerd en geanalyseerd, dat negatieve gevolgen worden voorkomen en dat ten volle gebruikgemaakt wordt van mogelijke synergieën, teneinde de ontwikkelingsdoelstellingen en de SDG’s te verwezenlijken; 23. dringt nogmaals aan op een controle door de Europese Commissie om de samenhang tussen haar interne en externe beleidsmaatregelen te waarborgen; 24. benadrukt dat er beter moet worden gecommuniceerd over de SDG’s, omdat niet alle belanghebbenden op de hoogte zijn van het kader en of voorrang geven aan de SDG’s op EU-, nationaal en lokaal niveau, waardoor betere communicatie nodig is om de politieke inzet te versterken en het bewustzijn in het veld ten aanzien van de SDG’s te vergroten; 25. benadrukt het belang van de groeiende groep jongeren op het zuidelijk halfrond voor duurzame ontwikkeling; herhaalt dat toegang tot kwaliteitsonderwijs (SDG 4), waaronder beroepsopleiding, een essentieel instrument vormt om het continent in staat te stellen de positie van de groeiende groep jongeren te versterken; benadrukt met klem dat de banden tussen onderwijs, vaardigheidsontwikkeling en werkgelegenheid moeten worden versterkt, om toegang tot waardig werk mogelijk te maken op de snel veranderende arbeidsmarkt; beklemtoont dat kwaliteitsonderwijs voor iedereen moet worden gewaarborgd, ongeacht gender, sociaaleconomische status, culturele achtergrond en religie; 26. onderkent het belang van onderwijs voor wereldburgerschap en duurzame ontwikkeling als drijvende kracht achter alle doelstellingen, en verzoekt de Commissie dit met voorrang op te nemen in alle relevante verzoeken om financiering; 27. betreurt dat de Commissie nog steeds geen alomvattende strategie voor de verwezenlijking van Agenda 2030 heeft gepresenteerd, de verzoeken van het Europees Parlement, de Raad van de Europese Unie 6 bis , het Europees Economisch en Sociaal Comité 6 ter en het Comité van de Regio’s ten spijt, en hoewel er nog slechts minder dan zeven jaar resten om de SDG s te verwezenlijken en er derhalve haast moet worden gemaakt; hamert erop dat de Commissie zonder verder uitstel een dergelijke strategie moet uitstippelen; is van oordeel dat deze strategie in ieder geval de volgende elementen moet behelzen: 28. wijst erop dat deze strategie geregeld moet worden getoetst en gepaard moet gaan met corrigerende maatregelen als geconstateerd wordt dat op bepaalde gebieden geen of onvoldoende vooruitgang wordt geboekt; dringt erop aan de uitvoering van de SDG’s ten minste eenmaal in de drie maanden op te nemen op de agenda van de wekelijkse bijeenkomst van het college van commissarissen; dringt er bij het aanstaande voorzitterschap van de Raad op aan een debat op hoog niveau te organiseren over de tijdige uitvoering van de SDG’s, bij voorkeur in de Raad Algemene Zaken op ministerieel niveau; 29. benadrukt dat de SDG’s de ruggengraat moeten vormen van het Europese overheidsbeleid en dat alle lidstaten bij hun inspanningen voor de verwezenlijking van de SDG’s meer ambitie aan de dag moeten leggen; 30. vraagt de Commissie de landenspecifieke aanbevelingen te gebruiken om de door de lidstaten behaalde resultaten stelselmatig te beoordelen en concrete voorstellen te presenteren voor noodzakelijke wijzigingen en verbeteringen, waaronder aanbevelingen voor landenspecifieke SDG-streefcijfers; 31. benadrukt de belangrijke rol van het Europees Parlement, de nationale parlementen en de regionale en lokale overheden bij het bevorderen van de uitvoering van de SDG’s door middel van Europees beleid en het vergroten van de zichtbaarheid van de doelstellingen in het publieke debat; beklemtoont zijn controle-, wetgevings- en begrotingsbevoegdheden om de uitvoering van Agenda 2030 te bevorderen; dringt er daarom bij zijn commissies op aan bij hun wetgevende en niet-wetgevende werkzaamheden meer aandacht te besteden aan de SDG’s; 32. dringt er daarnaast bij het Parlement op aan een vaste rapporteur voor de uitvoering van de SDG’s te benoemen, teneinde deze in alle commissies in te passen in EU-wetgeving; is in dit verband genomen met de inspanningen van de SDG Alliance van het Parlement; verzoekt de Voorzitter van het Europees Parlement een ondervoorzitter voor de SDG’s aan te wijzen om de SDG’s binnen het Bureau steviger onder de aandacht te brengen en het Europees Parlement naar buiten toe te vertegenwoordigen wat de SDG’s aangaat; 33. moedigt het secretariaat-generaal van het Parlement aan een SDG-evaluatie uit te voeren om de bijdrage van het Parlement aan de verwezenlijking daarvan te onderzoeken, na vergelijkbare toezeggingen van andere instellingen van de EU; beklemtoont dat coördinatie en een regelmatige gestructureerde dialoog binnen en tussen de EU-instellingen van essentieel belang is om het leiderschap van de EU te waarborgen en haar inspanningen om Agenda 2030 uit te voeren, doeltreffender te maken; dringt derhalve aan op de oprichting van een interinstitutionele werkgroep voor het coördineren van de inspanningen van de EU om de SDG’s intern en op wereldschaal te verwezenlijken; 34. erkent dat de SDG’s moeten worden versterkt door het opzetten van doeltreffende wettelijke en regelgevingskaders, beleidslijnen en praktijken op het niveau van de EU en de lidstaten om de uitvoering ervan te bevorderen; 35. herinnert eraan dat vrijwillige nationale evaluaties de hoeksteen van het follow-up- en evaluatiekader voor Agenda 2030 vormen en een belangrijk verantwoordingsinstrument zijn; is ingenomen met de toezegging van negen lidstaten van de EU om tijdens het politiek forum op hoog niveau van 2023 hun nationale vrijwillige evaluatie te presenteren, en verzoekt alle lidstaten de daaropvolgende jaren deel te nemen aan dit proces; verzoekt de lidstaten daarbij rekening te houden met en uitvoering te geven aan de in dit kader gedane aanbevelingen; beklemtoont dat vrijwillige nationale evaluaties alleen invulling geven aan het concept verantwoordingsplicht indien zij op objectieve wijze worden uitgevoerd, waarbij tekortkomingen en successen evenveel aandacht krijgen; 36. vraagt de Commissie om de lidstaten en derde landen aan te moedigen de sociale economie op horizontale en holistische wijze op te nemen in hun vrijwillige nationale evaluaties, in de onderkenning dat de sociale economie een essentiële rol speelt bij het verwezenlijken van de SDG’s; is van oordeel dat in 2023 het moment gekomen is waarop de wereldgemeenschap van vrijwillige rapportage moet overstappen op verplichte rapportage; roept de EU op te werken aan verdere standaardisering van vrijwillige nationale en regionale evaluaties; 37. is ingenomen met het initiatief van de Commissie om in 2023 het eerste vrijwillige evaluatieverslag van de EU op te stellen en te presenteren; wijst erop dat het belangrijk is dat de vrijwillige EU-evaluatie het volgende omvat: 38. herinnert eraan dat het belangrijk is rekening te houden met regionale en plaatselijke perspectieven, alsmede met de bijdragen die het maatschappelijk middenveld tijdens het proces van raadpleging levert; vraagt de Commissie in haar vrijwillige Europese evaluatie een sociaaleconomisch perspectief op te nemen; 39. benadrukt dat, om de SDG’s te verwezenlijken, Agenda 2030 een sterk maatschappelijk draagvlak nodig heeft; herhaalt zijn verzoek aan de Commissie om een nieuw permanent platform op te richten, voor een samenlevingsbrede aanpak als belangrijke innovatie, voor regelmatige en gestructureerde contacten met maatschappelijke organisaties, in de gemeenschap gewortelde organisaties, de particuliere sector (waaronder kmo’s), vakbonden, coöperaties, universiteiten en onderzoeksinstituten, regionale en plaatselijke overheden en gemarginaliseerde groepen, om hen systematisch en op zinvolle wijze te betrekken bij de uitvoering van de SDG’s; 40. benadrukt, in de context van de uitvoering van de SDG’s, het belang van een interdisciplinaire benadering en openheid voor de veranderingen die de hedendaagse wereld ondergaat, door bewustzijn te creëren door middel van onderwijs van jongs af aan, door opvattingen die rekening houden met milieu- en klimaatuitdagingen te bevorderen, en door deelname aan ontwikkelingsprocessen en actief burgerschap aan te moedigen; 41. beklemtoont het belang van intensievere samenwerking met partners in het zuidelijk halfrond, met name de Afrikaanse Unie en vertegenwoordigers van lokale en regionale overheden en van het maatschappelijk middenveld, om Agenda 2030 wereldwijd uit te voeren; stelt vast dat de uitvoering van Agenda 2030 de partnerlanden in staat zal stellen om hun eigen ontwikkelingsdoelstellingen (bv. de Agenda 2063 van de Afrikaanse Unie) te verwezenlijken en hun zelfredzaamheid op weg naar een rechtvaardige en gelijkwaardige samenleving te vergroten; benadrukt in dit verband dat het universele karakter van de SDG’s als gemeenschappelijke agenda een kans vormt om het vertrouwen in en de positie van de EU als bruggenbouwer tussen het noordelijk halfrond en het zuidelijk halfrond te herstellen; benadrukt in dit verband de noodzaak van voldoende afstemming met de eigen inspanningen en de lokale behoeften van de partnerlanden, waar het gaat om partnerschappen inzake ontwikkelingssamenwerking; 42. benadrukt dat het een “must” is de doeltreffendheid en doelmatigheid van het Europese ontwikkelingsbeleid te verbeteren om de uitvoering van de SDG’s in de ontwikkelingslanden te versnellen; roept de EU op zich meer en met grotere samenhang tussen de verschillende beleidsterreinen en financieringsinstrumenten in te zetten voor duurzame ontwikkeling; pleit voor een regelmatige evaluatie met partnerlanden en relevante belanghebbenden in het zuidelijk halfrond met betrekking tot gezamenlijk overeengekomen ontwikkelingsdoelstellingen om tekortkomingen aan te pakken; 43. benadrukt dat de sociale economie moet worden bevorderd in de betrekkingen van de EU met derde landen, onder meer tijdens handelsbesprekingen; herhaalt dat het handelsbeleid een instrument kan zijn om regionale integratie en stabiliteit, economische ontwikkeling en migratie aan te moedigen, de klimaatverandering tegen te gaan en vrede en veiligheid te bevorderen; 44. erkend dat het ACS-EG-Partnerschap met name een belangrijke rol speelt bij het bevorderen van duurzame ontwikkeling in de ACS-landen en bij het waarborgen van sterkere allianties om wereldwijde uitdagingen het hoofd te bieden; vindt dat de nieuwe overeenkomst (de post-Cotonou-overeenkomst) zo snel mogelijk moet worden ondertekend; 45. benadrukt in dit verband dat de EU en haar lidstaten negatieve overloopeffecten moeten voorkomen die ten koste gaan van het zuidelijk halfrond, die hun pogingen om de SDG’s te bereiken ondermijnen en die het gevolg zijn van het vroegere economische en technologische model van de lidstaten; pleit voor samenwerking met mondiale partners om eventuele negatieve overloopeffecten om te buigen in een opwaartse spiraal; 46. dringt erop aan alle beleidsmaatregelen van de EU aan een verplichte controle te onderwerpen om inzicht te krijgen in alle effecten en uitgaven die invloed hebben op de verwezenlijking van de SDG in het zuidelijk halfrond, en alle negatieve gevolgen te corrigeren, waaronder door mitigatiemaatregelen te treffen en wetgevingshandelingen zo nodig te herzien, en ervoor te zorgen dat veranderingen op dit gebied meetbaar zijn; 47. is ingenomen met de recente overeenkomst tussen de medewetgevers over de ontbossingsverordening (21) ; 48. herhaalt zijn verzoek aan de Commissie en de Raad om de maatregelen te treffen die zijn vermeld in zijn recente resolutie over beleidscoherentie voor ontwikkeling met het oog op de doeltreffende toepassing van dit beginsel en het beginsel “geen afbreuk doen”, en daarbij in het bijzonder aandacht te schenken aan handel, financiën, het milieu en klimaatverandering, voedselzekerheid, migratie en veiligheid; 49. stelt vast dat bij de winning van de kritieke grondstoffen die voor de energietransitie van de EU nodig zijn zware gevolgen voor het milieu vaak een reëel risico zijn, net als conflicten met plaatselijke gemeenschappen en inbreuken op de mensenrechten van de inheemse bevolkingen in het zuidelijk halfrond; 50. maakt zich grote zorgen over de aanzienlijke impact van bepaalde megaprojecten (met name in de energie- en winningsindustrieën) in derde landen op de inheemse bevolking en plaatselijke gemeenschappen, en vraagt de EU en haar lidstaten met klem hoge sociale en milieunormen in acht te nemen in overeenstemming met de Verklaring over de rechten van inheemse volken en in Verdrag nr. 169 van de IAO, en in het bijzonder de beginselen van vrijwillige, voorafgaande en weloverwogen toestemming en van eigendom te eerbiedigen; 51. onderstreept dat een waaier aan oplossingen moet worden ontwikkeld en bevorderd die alle maatschappelijke actoren kunnen implementeren om hun koolstofvoetafdruk te verkleinen, zoals een verantwoord gebruik van hulpbronnen (van water tot voedsel), de overgang naar een circulaire economie, investeringen in groene energie, de ontwikkeling van groene waardeketens in de particuliere sector, verhoging van het percentage groene overheidsopdrachten, prioritering en ondersteuning van investeringen in onderzoek naar met name biogebaseerde oplossingen, verhoging van het percentage “groene credits” ter ondersteuning van de transitie naar koolstofarme bedrijven; 52. verzoekt de EU lering te trekken uit innoverende projecten die door bepaalde niet-EU-landen zijn uitgevoerd, zoals het door Afrikaanse landen geleide Grote Groene Muur-initiatief, dat erop gericht is tegen 2030 in de gehele Sahel 100 miljoen hectare thans aangetast land te herstellen en de ontwikkeling van agro-ecologie- en regeneratieprojecten mogelijk te maken; 53. benadrukt dat het externe en handelsbeleid van de EU dat gevolgen kan hebben voor de ontwikkelingslanden moet stroken met het beginsel van beleidscoherentie voor ontwikkeling en de bijbehorende doelstelling van de ontwikkelingssamenwerking om armoede uit te bannen, en moet bijdragen tot de verwezenlijking van de SDG’s; 54. benadrukt het belang van het streven naar de ontwikkeling van vrede, justitie en sterke publieke diensten (SDG 16), met name gezien de huidige situatie, die wordt gekenmerkt door een toename van conflicten, zoals de oorlog in Oekraïne na de illegale invasie door Rusland; 55. dringt er bij de EU-lidstaten en de mondiale partners van de EU op aan onderzoek en ontwikkeling, innovatieve groene technologieën, capaciteitsopbouw en het delen van kennis voor een duurzaam, veerkrachtig en inclusief herstel te ondersteunen; 56. benadrukt dat genderbudgettering, gendergelijkheid en de actieve deelname van vrouwen bij het bevorderen van de uitvoering van de SDG’s alsook de deelname van de verschillende minderheden en inheemse volken moeten worden gewaarborgd; 57. benadrukt dat de bijdrage van vrouwen aan groene economische activiteiten van vitaal belang is om rechtvaardige duurzame ontwikkeling te verwezenlijken en moet worden gezien en op waarde geschat; is van mening dat ook vrouwen en meisjes kunnen profiteren van de kansen op het gebied van groen ondernemerschap; Gegevens en monitoring 58. spreekt nogmaals zijn steun uit voor de werkzaamheden van Eurostat met betrekking tot de jaarlijkse monitoring van de SDG’s in de EU; wijst erop dat, om de vooruitgang van de lidstaten op het gebied van de SDG’s te kunnen beoordelen, de indicatoren voor duurzame ontwikkeling van Eurostat moeten worden verbeterd door de bestaande lacunes voor sommige SDG’s op te vullen, de zwakke punten van de informatiesystemen aan te pakken door het gebruik van bestaande statistische gegevens uit meerdere bronnen te verbeteren, en de grensoverschrijdende en verdelingseffecten op lange termijn van het EU-beleid op gebieden en specifieke gemarginaliseerde en kwetsbare groepen, in de EU en wereldwijd, beter te meten; is van mening dat het van het allergrootste belang is dat de vooruitgang met betrekking tot alle 169 subdoelstellingen wordt gemonitord; 59. roept de lidstaten op hun systemen voor het verzamelen van gegevens te verbeteren en SDG-indicatoren vast te stellen en hun uitvoering in de nationale plannen voor herstel en veerkracht te monitoren; 60. wijst er op dat de indicatoren inzake duurzame ontwikkeling van Eurostat geen weerspiegeling vormen van de werkelijkheid in het veld, aangezien zij worden gebruikt om de SDG’s op nationaal niveau te beoordelen en in sterke mate afhankelijk zijn van gegevens van nationale instituten; is derhalve van mening dat ook gebruik moet worden gemaakt van plaatselijke en regionale gegevens op NUTS2-niveau, en dat deze moeten stoelen op meetbare, aan termijnen gebonden streefcijfers; 61. benadrukt dat er voor een minimum aan gegevens en uitgesplitste statistieken moet worden gezorgd, alsook voor nauwere afstemming op het mondiale kader voor de monitoring van SDG’s, waarbij in voorkomend geval kenmerken moeten worden bestreken als geografische locatie, demografie, gender, inkomen, onderwijsniveau, leeftijd, ras, etniciteit, verblijfsstatus, en handicap; 62. doet een beroep op de lidstaten grondiger verslag uit te brengen aan de OESO over hun ontwikkelingssamenwerking, teneinde de gegevenslacune met betrekking tot de externe effecten van de EU op de vooruitgang met betrekking tot de SDG’s in derde landen op te vullen, en meer empirisch onderbouwde indicatoren te ontwikkelen, naar het voorbeeld van de indicator voor op consumptie gebaseerde overloopeffecten in het verslag van Eurostat; 63. merkt voorts op dat belangrijke empirisch onderbouwde gegevens over het mondiale, nationale en regionale ontwikkelingsbeleid in het zuidelijk halfrond nog steeds niet beschikbaar zijn, met name met betrekking tot de gevolgen ervan voor de armste en meest kwetsbare en gemarginaliseerde groepen en regio’s; 64. wijst erop dat de productie en de nauwkeurigheid van de gegevens hinder ondervinden van mondiale crises; wijst erop dat nauwkeurige en betrouwbare gegevens van het allerhoogste belang zijn voor het meten van de vorderingen en het opsporen van knelpunten; 65. betreurt het gebrek aan alomvattende ODA-rapportage per SDG door de EU en alle lidstaten; 66. dringt erop aan de opbouw van de menselijke, institutionele en infrastructuurgerelateerde gegevenscapaciteit, met name in de ontwikkelingslanden, en monitoringinstrumenten binnen de EU, zoals de beleidsindicator voor gendergelijkheid of de onlangs in het leven geroepen ongelijkheidsindicator, te versterken en te bespoedigen; 67. dringt er bij de EU op aan om de wereldwijde gegevenslacune, die het gevolg is van onvoldoende monitoringcapaciteiten en inconsistente werkwijzen, aan te pakken door de technische samenwerking met en de technische bijstand aan ontwikkelingslanden flink te verbeteren; 68. wijst erop dat de uitvoering van de SDG’s een gedeelde verantwoordelijkheid is, die maatregelen op nationaal, regionaal en lokaal niveau vergt; benadrukt in dit verband het belang van vrijwillige lokale evaluaties en vrijwillige subnationale evaluaties als een manier om de SDG’s verder te lokaliseren en daarmee de uitvoering ervan te bevorderen; 69. dringt er bij de lidstaten op aan alomvattende instrumenten, zoals inventarisatie, in te voeren met het oog op de doeltreffende uitvoering van de SDG’s; 70. benadrukt dat regelmatige alomvattende beoordelingen van de vooruitgang met betrekking tot de SDG’s op subnationaal en lokaal niveau de verticale en horizontale samenhang kunnen versterken, lokale participatie kunnen stimuleren, kunnen bevorderen dat regio’s en steden op wereldniveau van elkaar leren en optimale praktijken uitwisselen, en een bijdrage kunnen leveren aan de algehele uitvoering van de SDG’s, en beveelt derhalve aan ondersteuning te geven aan de toepassing hiervan op alle territoriale niveaus; 71. verwelkomt in dit verband het werk van UN-HABITAT en spreekt zijn krachtige steun uit voor de werkzaamheden van het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek met betrekking tot het lokaliseren van de SDG’s, onder meer door middel van het project “REGIONS2030: Monitoring the SDGs in the EU regions – Filling the data gaps” en het European Handbook for SDGs Voluntary Local Reviews; 72. pleit voor een Europees platform voor vrijwillige lokale evaluaties ter bevordering van de communicatie en kennisverwerving alsmede samenwerkingsverbanden in heel Europa ten behoeve van een snellere uitvoering van de SDG’s op lokaal niveau; stelt voor deze gegevens op te nemen in het cohesiebeleid van de EU; 73. wijst erop dat duurzaamheidsrapportage en passende zorgvuldigheid in het bedrijfsleven, mits onderworpen aan passende controles, een belangrijk raamwerk kunnen vormen om de verantwoordingsplicht in de particuliere sector te stimuleren met betrekking tot de impact op de samenleving en het milieu van ondernemingen en hun bijdrage bij het bereiken van de SDG’s; 74. spoort alle actoren in alle geledingen van de samenleving, waaronder particuliere entiteiten, aan om regelmatig vrijwillig verslag uit te brengen over de uitvoering van de SDG’s, en geeft aan dat het belangrijk is kmo’s financiering ter beschikking te stellen voor opleiding op het gebied van capaciteitsopbouw, teneinde te leren hoe zijn SDG in hun dagelijkse activiteiten kunnen implementeren; 75. wijst erop dat men zich er steeds meer van bewust is dat economische groei, die hoofdzakelijk wordt gemeten aan de hand van het bbp, weinig te maken heeft met welvaart en welzijn, en dat duurzaamheid de kern van economische systemen moet vormen; 76. dringt er ook op aan de methode voor het meten van economische prestaties grondig te verbeteren, zodat deze daadwerkelijk een maatstaf voor vooruitgang worden, op basis van het welzijn van mensen en de planeet; 77. verzoekt de Commissie het samenvattend dashboard en de reeks indicatoren om vooruitgang niet enkel aan de hand van het bbp te meten onverwijld te presenteren, zoals aangekondigd in het achtste milieuactieprogramma; verzoekt de Commissie met klem indicatoren te ontwikkelen die verder gaan dan het bbp en die maatschappelijke en milieufactoren omvatten, en de samenwerking met de internationale gemeenschap op te voeren; Financieel kader 78. herinnert eraan dat ten tijde van de vaststelling van de SDG’s breed werd erkend dat het noodzakelijk was om “van miljarden naar biljoenen” te gaan wat de financiering van ontwikkeling betreft; stelt echter met bezorgdheid vast dat het financieringstekort voor de SDG’s nog is toegenomen van 2,5 biljoen USD tot 4 biljoen USD per jaar (22) ; 79. benadrukt in dit verband dat er een hervormd mondiaal plan voor de financiering van de SDG’s moet komen; vestigt de aandacht op het feit dat, nu het mondiale bnp meer dan 100 biljoen USD bedraagt en de kapitalisatie van de wereldwijde aandelenmarkten en markten voor vastrentende waarden rond de 250 biljoen USD schommelt, de mondiale financiële middelen toereikend zijn voor een grote injectie om het financieringstekort voor de SDG’s te overbruggen en hiervoor beschikbaar moeten worden gesteld, onder meer door een eerlijke en doeltreffende belastingheffing en doeltreffende internationale maatregelen tegen belastingconcurrentie, belastingontwijking en belastingontduiking; 80. benadrukt de belangrijke rol van officiële ontwikkelingshulp als katalysator voor verandering en als aanjager voor het mobiliseren van andere middelen en herinnert eraan dat dit een belangrijke financieringsbron voor de armste landen blijft en een cruciale rol blijft spelen bij het verwezenlijken van Agenda 2030; stelt met bezorgdheid vast dat de EU en haar lidstaten, hoewel zij wereldwijd de grootste donor van officiële ontwikkelingshulp zijn, hun collectieve toezeggingen om ten minste 0,7 % van het BNI aan officiële ontwikkelingshulp te besteden niet zijn nagekomen en dringt er derhalve bij hen op aan hun belofte na te komen; 81. benadrukt dat donoren voorrang moeten geven aan financiering op basis van subsidies, en dat zij dit met name moeten doen bij de minst ontwikkelde landen omdat die te kampen hebben met een onhoudbare schuldenlast; benadrukt dat officiële ontwikkelingshulp, zoals gedefinieerd door de OESO, altijd de bevordering van de economische ontwikkeling en het welzijn van ontwikkelingslanden als hoofddoel moet hebben en daarom een sleutelrol moet spelen bij de financiering van de SDG’s; 82. benadrukt dat het beginsel van doeltreffendheid van ontwikkeling moet worden nageleefd en dat de mensenrechten volledig moeten worden geëerbiedigd door alle actoren die gebruikmaken van gemengde financiering en garanties; 83. verzoekt de Commissie te zorgen voor volledige transparantie in de samenwerking met de particuliere sector zodat belanghebbenden, parlementen en publiek een doeltreffende controle kunnen uitoefenen; 84. benadrukt dat het ontbreken van een financieringsplan voor de SDG’s de algehele monitoring van de uitgaven voor de uitvoering ervan binnen de EU-begroting belemmert; dringt aan op de goedkeuring van een EU-financieringsplan voor de SDG’s aan de hand van een herzien meerjarig financieel kader; 85. beklemtoont dat de Agenda 2030 als leidraad moet dienen voor alle financieringsinstrumenten van de EU en de programmering ervan, met name het MFK, NDICI – Europa in de wereld, en EFSD+, de belangrijkste instrumenten voor ontwikkelingsfinanciering van de EU, en moet bijdragen tot het verkennen van synergieën met Horizon Europa, LIFE+, InvestEU en het programma Digitaal Europa; 86. beklemtoont dat in het financieringsplan voor de SDG’s een oplossing moet worden gevonden voor de gebrekkige marge onder rubriek 6 van het meerjarig financieel kader, waardoor in het externe optreden van de EU onvoldoende middelen beschikbaar zijn om de partnerlanden te helpen bij het financieren van hun SDG-strategieën; 87. benadrukt dat belangrijke investeringsstrategieën van de EU als Global Gateway duidelijk gericht moeten zijn op en volledig moeten worden afgezet tegen de noodzaak om de Agenda 2030 met zijn beginsel “niemand en geen enkele plek aan zijn lot overlaten” uit te voeren en de hele sociale, economische en milieudimensie moeten omvatten; is bang dat Global Gateway een duidelijk ontwikkelingsmandaat ontbeert en dat de opzet en planning ervan niet transparantie zijn en niet aan publieke controle onderworpen zijn; bekritiseert het feit dat er geen nieuwe middelen zijn en de financiering afhankelijk is van inherent risicomijdende particulieren, en het dus niet mogelijk is degenen die het verst achter zijn gebleven, het eerst te bereiken; 88. wijst erop dat de tussentijdse evaluatie van NDICI – Europa in de wereld gelegenheid biedt om de EU-bijdrage aan het verwezenlijken van de SDG’s wereldwijd te beoordelen en bevestigt nogmaals zijn steun voor de Agenda 2030 door duidelijke en meetbare toezeggingen voor de komende jaren vast te stellen; 89. neemt kennis van het oorspronkelijke in de Taxonomieverordening (23) genoemde voorstel om de Commissie een verslag te doen publiceren met het oog op een uitbreiding van het toepassingsgebied van de verordening tot andere dan ecologisch duurzame economische activiteiten; benadrukt echter dat de regelgevingskosten zijn gestegen en dat het macro-economische klimaat sinds de vaststelling van de Taxonomieverordening aanzienlijk is veranderd; is in deze context ingenomen met de mededeling van de Commissie van 16 maart 2023 getiteld “Concurrentievermogen van de EU op lange termijn: blik op de periode na 2030” (24) , die beoogt de rapportagevereisten te rationaliseren en te vereenvoudigen en die lasten voor elk van de groene, digitale en economische thematische gebieden met 25 % te verminderen; is tevens ingenomen met het voorstel van de Commissie om deze doelstelling uiterlijk in het najaar van 2023 te verwezenlijken; verzoekt de Commissie deze toezegging snel uit te voeren, onder meer door geen nieuwe zware vereisten in te voeren, en zo het concurrentievermogen van alle ondernemingen in de EU, met inbegrip van kmo’s, te versterken en de basisvoorwaarden voor sociale rechtvaardigheid en welvaart te verbeteren; 90. wijst op de centrale rol van de EIB in de Europese Green Deal en de duurzame blauwe economie, en haar substantiële bijdrage aan de economische respons van de EU op de COVID-19-pandemie; dringt er bij de EU op aan het potentieel van de EIB verder te maximaliseren als een instrument om de strategische autonomie van de EU te versterken en de SDG’s te verwezenlijken, en haar belangen en prioriteiten op het gebied van het externe beleid in haar betrekkingen met derde landen te bevorderen; 91. wijst erop dat financiële instellingen dringend strategieën en doelstellingen moeten definiëren en vaststellen om financiële portefeuilles en andere activa af te stemmen op de SDG’s en geregeld verslag moeten uitbrengen over de geboekte vooruitgang, onder meer in de context van hun MSG-rapportage; 92. benadrukt dat het van groot belang is de begroting van de Unie in overeenstemming te brengen met de 17 SDG’s en de bijbehorende subdoelstellingen; verzoekt de Commissie het hoe en wat te onderzoeken van een specifieke methodiek voor het traceren van de SDG-uitgaven in de EU-begroting, in aanvulling op de bestaande methodiek voor klimaat- en biodiversiteitstracering; verzoekt om een uitgebreide inventarisatie van de financiële middelen van de bestaande en toekomstige beleidsmaatregelen, programma’s en fondsen van de EU, met inbegrip van de investeringen en structurele hervormingen die in het kader van de faciliteit voor herstel en veerkracht worden nagestreefd, teneinde de samenhang met de doelstellingen van de Agenda 2030 te waarborgen; 93. benadrukt dat een adequate financiering op lange termijn voor de verwezenlijking van de SDG’s, met name in ontwikkelingslanden, een grondige herziening van de mondiale financiële architectuur vereist om deze op alle punten af te stemmen op de Agenda 2030 voor mondiale ontwikkeling, de Klimaatovereenkomst van Parijs en het mondiaal biodiversiteitskader; 94. dringt aan op de snelle operationalisering van het tijdens COP27 overeengekomen fonds voor verlies en schade en wijst erop dat nieuwe financiële verbintenissen zo snel mogelijk daar moeten worden gebruikt waar zij het meest nodig zijn; 95. dringt er bij de Commissie en de lidstaten op aan hun inspanningen op te voeren en de handen in elkaar te slaan voor de noodzakelijke hervormingen van het Internationaal Monetair Fonds, de Wereldbankgroep en multilaterale ontwikkelingsbanken om de visies en operationele modellen van deze financiële instellingen aan te passen, met de nadruk op het versterken van de strijd tegen armoede en toenemende ongelijkheid en het bevorderen van een rechtvaardige en duurzame transitie; 96. betreurt dat in een aantal gevallen de structurele hervormingen waarvoor het IMF en de Wereldbank zich sterk maken, er mede toe hebben geleid dat de ontwikkelingslanden nu minder goed in staat zijn overheidsbeleid voor armoedebestrijding te bevorderen en onderwijs- en gezondheidssystemen te versterken; 97. dringt er bij de Commissie op aan inconsistenties in verband met de uitgaven op te sporen alle milieuonvriendelijke subsidies in kaart te brengen en af te schaffen, zoals vereist door het algemeen milieuactieprogramma voor de Europese Unie voor de periode tot en met 2030; 98. vestigt de aandacht op de noodzaak om ervoor te zorgen dat de bijzondere trekkingsrechten (SDR’s) van het IMF terechtkomen bij de ontwikkelingslanden en multilaterale ontwikkelingsbanken (MDB’s) teneinde de investeringscapaciteit voor de SDG’s te vergroten zonder dat er extra schulden ontstaan; beklemtoont dat de leningsvoorwaarden voor MDB’s moeten worden verbeterd, onder meer door verlaging van de rentetarieven en verlenging van de leningen; 99. is in dit verband zeer ingenomen met het Bridgetown-initiatief en verzoekt de Commissie en de lidstaten om in 2023 constructief en proactief deel te nemen aan de desbetreffende besprekingen in internationale fora, zodat er snel ambitieuze hervormingen kunnen worden doorgevoerd; 100. is in dit verband verheugd over het feit dat er in juni 2023 in Parijs een topconferentie voor een nieuw mondiaal financieel pact zal worden gehouden, waardoor een inclusieve aanpak kan worden bevorderd door alle relevante belanghebbenden samen te brengen; roept de EU en de internationale partners op concrete verplichtingen aan te gaan en vol in te zetten op actie tijdens deze top om ervoor te zorgen dat kwetsbare landen gemakkelijker toegang hebben tot de financiering die ze nodig hebben om de gevolgen van de actuele en toekomstige crises het hoofd te bieden en de Agenda 2030 uit te voeren, en deze een kans te bieden om een nieuw contract tussen het noorden en het zuiden te sluiten; 101. onderkent het belang en het potentieel van de ontwikkelingsbanken van de lidstaten en andere Europese instellingen voor ontwikkelingsfinanciering; benadrukt dat de particuliere sector in de ontwikkelingslanden, met name in Sub-Saharaans Afrika, dringend moet worden versterkt en dat de moeilijkheden bij de ontwikkelingssamenwerking in dit gebied moeten worden aangepakt; 102. dringt aan op een doeltreffender informatievoorziening door de Europese Investeringsbank over de financieringsmogelijkheden voor het bedrijfsleven ter ondersteuning van de uitvoering van de strategische SDG-plannen op lokaal en regionaal niveau; 103. spoort de particuliere sector en multilaterale financiële instellingen aan de landen waarvan de economieën door de COVID-19-pandemie zijn getroffen te blijven ondersteunen om een duurzaam, veerkrachtig en inclusief herstel tot stand te brengen; 104. is verontrust over het feit dat landen met een lager ontwikkelingsniveau vóór de COVID-19-pandemie en de oorlog in Oekraïne al niet in staat waren om de uitvoering van de SDG’s te financieren en nu nog meer behoefte hebben aan financiële steun; benadrukt dat meer dan de helft van de 69 lage- en middeninkomenslanden in de wereld een schuldencrisis doormaakt of een hoog risico loopt hiermee geconfronteerd te worden; stelt met grote bezorgdheid vast dat in 2022 volgens de Verenigde Naties 25 ontwikkelingslanden meer dan 20 procent van de totale overheidsinkomsten besteedden aan het aflossen van buitenlandse schulden, terwijl 16 van de landen met de grootste schuldenlast thans meer dan 30 procent van hun overheidsschuld plus door de overheid gegarandeerde schuld verschuldigd zijn aan particuliere schuldeisers; beklemtoont dat de hoge financieringskosten voor de ontwikkelingslanden investeringen in de SDG’s belemmeren; 105. benadrukt dat snelle mondiale inspanningen ter verlichting van de schuldenlast ten behoeve van de ontwikkelingslanden geboden zijn om een einde te maken aan het “too little, too late”-syndroom en te voorkomen dat schuldsituaties verder verergeren, naast stelselwijzigingen om een op regels gebaseerde multilaterale orde tot stand te brengen die in staat is nieuwe schuldencrises af te wenden; 106. verzoekt de Commissie nogmaals om, in overleg met alle grote internationale actoren en de betrokken landen, een deugdelijke strategie op te tuigen om de ontwikkelingslanden van een buitensporige schuldenlast te vrijwaren; dringt met name aan op de instelling van een multilateraal schuldherschikkingsmechanisme, onder auspiciën van de VN; 107. stelt dat het gemeenschappelijk kader voor schuldbehandeling nog steeds geen daadwerkelijke schuldverlichting biedt en dringt aan op een verbeterd multilateraal initiatief voor schuldverlichting met een doeltreffend mechanisme om de dialoog aan te gaan met particuliere schuldeisers, schuldverlichting in ruil voor de verwezenlijking van SDG’s en klimaatactie (schuldenruil), maatregelen om de coördinatie van schuldeisers met betrekking tot nieuwe leenovereenkomsten te vereenvoudigen en de invoering van automatische schuldopschorting in geval van vooraf gedefinieerde schokken; 108. verwelkomt het pleidooi van de secretaris-generaal van de VN voor een wereldwijde stimulans voor de verwezenlijking van de SDG’s in het kader van Agenda 2030, waarin hij oproept tot het beschikbaar stellen van extra liquiditeit, effectieve schuldherstructurering en verhoging van de ontwikkelingsfinanciering, met als doel het vrijmaken van aanzienlijke begrotingsruimte in de economieën van ontwikkelingslanden en het hervormen van de mondiale internationale financiële architectuur; dringt erop aan dat de EU en haar lidstaten gezamenlijk reageren op dit initiatief en onverwijld beginnen met de gelijktijdige voorbereiding van voorstellen voor een dergelijk plan; 109. wijst erop dat zijn resolutie van 17 april 2018, getiteld “Het verbeteren van de schuldhoudbaarheid van ontwikkelingslanden” (25) , alleen maar aan relevantie heeft gewonnen aangezien nieuwe druk en het uitblijven van afdoende maatregelen nu leiden tot een nieuwe grote schuldencrisis; herhaalt de in deze resolutie gedane oproep om stelselmatig rekening te houden met de behoeften aan middelen in verband met de mensenrechten, waaronder het recht op ontwikkeling, en voorrang te geven aan deze behoeften, een internationaal mechanisme voor het terugbetalen van schulden in het leven te roepen, de beginselen van de UNCTAD voor het verantwoordelijk verstrekken en opnemen van krediet om te zetten in wettelijk bindende en afdwingbare instrumenten, kredietverstrekkers te straffen die leningen verstrekken aan kennelijk corrupte regeringen of in strijd met de door het nationale parlement van het land dat de lening aangaat vastgestelde wetten; 110. wijst erop dat het belangrijk is dat er in ontwikkelingslanden binnenlandse middelen worden gemobiliseerd en dat er structurele uitdagingen zijn om dit te bewerkstelligen, en vestigt de aandacht op het feit dat hiervoor een gunstig internationaal klimaat nodig is; herinnert eraan dat illegale kapitaaluitstromen en belastingparadijzen ernstige gevolgen hebben voor de begrotingsruimte van de ontwikkelingslanden en de rechtsstaat en de institutionele weerbaarheid in deze landen ernstig aantasten, die een essentiële voorwaarde vormen voor de verwezenlijking van duurzame ontwikkeling; 111. roept de EU op het voortouw te nemen bij het bestrijden van belastingontduiking en -ontwijking, en een lijst op te stellen van landen die niet-coöperatief zijn op belastinggebied, haar samenwerking met ontwikkelingslanden op belastinggebied op te voeren om hen in staat te stellen meer overheidsmiddelen te mobiliseren, en het initiatief te nemen om aan te dringen op de oprichting van een intergouvernementele VN-commissie voor internationale samenwerking op belastinggebied, teneinde illegale geldstromen en grensoverschrijdende belastingontduiking te bestrijden, en belastingparadijzen te sluiten; 112. wijst nogmaals op de cruciale rol van publieke en private investeringen en publiek-private partnerschappen om de ontwikkelingsinvesteringen in ontwikkelingslanden en MOL’s, waar de behoeften het grootst zijn, te verhogen, in het streven naar het dichten van de jaarlijkse financieringskloof van 4 biljoen USD voor de SDG’s; verzoekt de Commissie in dit verband intensief overleg te voeren met de particuliere sector om particuliere financiering aan te moedigen; 113. waarschuwt tegelijkertijd ook voor de risico’s, zoals de uitholling van de universele toegang tot kritieke overheidsdiensten van goede kwaliteit (zoals gezondheidszorg, onderwijs en sociale bescherming, of lokale productie van hernieuwbare energie) of de overcompensatie van particuliere investeerders; merkt in dat verband op dat er over het algemeen weinig bewijs is voor de effectiviteit van het subsidiëren van particuliere investeringen op het gebied van ontwikkeling en dat het momenteel nog niet duidelijk is dat gecombineerde financiering een belangrijke bijdrage kan leveren aan de verwezenlijking van de SDG’s; 114. vraagt de EU dan ook zich sterk te maken voor een nieuwe benadering van gemengde financiering op basis van op de SDG’s gerichte impact, een eerlijke verdeling van de risico’s en voordelen, duidelijke verantwoordingsmechanismen en consistente sociale en milieunormen, overeenkomstig de actieagenda van Addis Abeba, en voorrang te geven aan partnerschappen met binnenlandse ondernemingen die duurzame en inclusieve bedrijfsmodellen nastreven; 115. benadrukt de rol van particuliere liefdadigheid bij het financieren van duurzame ontwikkeling; vraagt de Commissie verbetering van het faciliterend kader voor stichtingen te bevorderen, in zowel haar intern beleid als haar betrekkingen met derde landen; 116. herinnert eraan dat de ontwikkelingslanden van oudsher kwetsbaar zijn voor externe schokken omdat deze landen vaak een smalle uitvoerbasis hebben en een minder gediversifieerde economie; benadrukt dat het een van de grootste uitdagingen voor de ontwikkelingslanden is om via economische diversificatie op te klimmen in de mondiale waardeketen en de overgang te maken van een op de uitvoer gericht productiemodel naar ontwikkeling op basis van binnenlandse en regionale markten; beklemtoont dan ook dat multilaterale fora en instellingen een vitale rol spelen bij het bevorderen van deze doelstellingen, teneinde de veerkracht te benutten en de nationale of regionale autonomie te vergroten bij het produceren van onontbeerlijke goederen en diensten; 117. erkent de rol van plaatselijke micro-, kleine en middelgrote ondernemingen, coöperaties, inclusieve bedrijfsmodellen en onderzoeksinstellingen als katalysatoren voor groei, werkgelegenheid en plaatselijke innovatie, die op hun beurt zullen bijdragen tot het verwezenlijken van de SDG’s; Sectoraal beleid in verband met de SDG’s die worden beoordeeld op het politiek forum op hoog niveau van 2023 118. betreurt dat er nog vaak sprake is van inconsistenties in het beleid met betrekking tot diverse sectoren van de EU, met name wat het beleid inzake voedsel, energie, handel en belasting betreft, met bijzonder verontrustende negatieve gevolgen voor de ontwikkelingslanden; 119. dringt er bij de lidstaten op aan de toegang tot betaalbare en schone verwarming en elektriciteit te waarborgen; wijst erop dat vermindering van de vraag naar energie door verhoging van de efficiëntie van gebouwen, consumentengoederen en vervoer ook kan helpen om de opwarming van de aarde te beperken tot 1,5 graden Celsius als vastgelegd in de Overeenkomst van Parijs, en mondiale doelstellingen op het gebied van gezondheid, onderwijs, armoede, werkgelegenheid en voedselzekerheid ten goede kan komen; 120. wijst erop 70 % van de EU-bevolking tegenwoordig in steden woont en dat dit naar verwachting in 2050 bijna 84 % zal zijn; benadrukt dan ook het belang van duurzame stedelijke ontwikkeling in de EU, onder meer door: een modal shift naar duurzamere vormen van vervoer; een ambitieuze renovatiegolf om het gebouwenbestand in de EU te vernieuwen en op die manier het energieverbruik en de emissies te verminderen, de kosten voor energie te verlagen, lokale banen te scheppen en ervoor te zorgen dat mensen in veiligere, gezondere gebouwen wonen; alsmede de aanleg en uitbreiding van groene en blauwe infrastructuur in steden om lucht- en waterverontreiniging alsook geluidsoverlast te verminderen, bescherming te bieden tegen overstromingen, droogte en hittegolven, en een toevluchtsoord voor de natuur en recreatiemogelijkheden voor de mens te bieden; 121. benadrukt dat universele toegang tot energie moet worden verwezenlijkt voor iedereen op het zuidelijk halfrond; benadrukt dat hernieuwbare gedecentraliseerde oplossingen, zoals kleinschalige en niet aan het net gekoppelde energieoplossingen, moeten worden gesteund om alle delen van de bevolking van ontwikkelingslanden te bereiken, met name arme bevolkingsgroepen en de plattelandsbevolking; roept de EU op haar inspanningen, zowel financieel als technisch, te richten op deze kleinschalige oplossingen voor energiearmoede in afgelegen gebieden; 122. neemt kennis van het voorstel van de Commissie om nieuwe overeenkomsten ter bevordering van duurzame investeringen te sluiten; benadrukt dat de EU door middel van onderhandelingen met zijn partners moet streven naar de ontwikkeling van duurzame handels- en samenwerkingsovereenkomsten, die het recht van de wederpartijen om regulerend op te tredenaarborgen, meerwaarde te scheppen voor beide partijen, en tegelijkertijd een hoge mate van klimaat- en mensenrechtenbescherming te waarborgen; 123. wijst erop dat het verlies aan biodiversiteit en ecosysteemdiensten ten koste zal gaan van de vooruitgang met betrekking tot ongeveer 80 % van de beoordeelde streefdoelen voor de duurzameontwikkelingsdoelstellingen (SDG’s) en roept de EU op de onderliggende oorzaken van biodiversiteitsverlies aan te pakken en verplichtingen op het gebied van behoud, herstel en duurzaam gebruik van natuurlijke hulpbronnen te mainstreamen in een breder ontwikkelingsbeleid; herinnert eraan dat ecologisch herstel van cruciaal belang is voor de uitvoering van de “één gezondheid”-benadering; benadrukt dat instandhoudingsinspanningen niet de mensenrechten, met name die van inheemse volken en lokale gemeenschappen, mogen schenden; roept de EU dan ook op bij het uitwerken van instandhoudingprogramma’s te overleggen met lokale gemeenschappen, vrouwen en inheemse volken, alsook met andere gemarginaliseerde groepen om daadwerkelijk een bijdrage te leveren aan de bestrijding van ontbossing en het verlies aan biodiversiteit; Vooruitzichten 124. herhaalt dat de SDG’s de enige wereldwijd overeengekomen en alomvattende reeks doelstellingen zijn met betrekking tot de grote uitdagingen die zowel de ontwikkelde als de ontwikkelingslanden te wachten staan, en dat de Agenda 2030 daarom als lichtbaken moet dienen om ons door de huidige onzekerheden te loodsen; pleit sterk voor het realiseren van SDG 17 (Partnerschap doelstellingen te bereiken), en daarvoor wereldwijde partnerschappen dringend nieuw leven in te blazen, met name tussen regeringen, de particuliere sector en het maatschappelijk middenveld, met het oog op de uitvoering van Agenda 2030; wijst erop dat de SDG’s een kans bieden om een echte welzijnseconomie tot stand te brengen die gericht is op mensen en de planeet en om te werken aan een duurzame wereld na 2030; 125. stelt voor dat de VN alle lidstaten ertoe aanzet de invoering te ondersteunen van concrete tijdschema’s en uitvoeringsplannen die bindend zijn voor de ondertekenende landen voor de periode tot 2030 en daarna; verzoekt de VN voorts om ruim van tevoren een strategie voor de periode na de Agenda 2030 uit te stippelen; o o o 126. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad en de Commissie alsook aan de secretaris-generaal van de Verenigde Naties en de voorzitter van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties.