Het Europees Parlement, – gezien het voorstel van de Conferentie van voorzitters, – gezien de Partnerschapsovereenkomst tussen de Europese Unie en haar lidstaten, enerzijds, en de leden van de Organisatie van staten in Afrika, het Caribisch gebied en de Stille Oceaan, anderzijds (de Overeenkomst van Samoa), en met name artikel 86, lid 1, en de artikelen 90 en 94 daarvan, – gezien de voorlopige toepassing van de Overeenkomst van Samoa met ingang van 1 januari 2024, – gezien zijn besluit van 17 april 2019 over het aantal interparlementaire delegaties, delegaties in gemengde parlementaire commissies, delegaties in parlementaire samenwerkingscommissies en multilaterale parlementaire vergaderingen (1) , – gezien de verplichting tot coördinatie, in verband met de economische partnerschapsovereenkomst (EPO), van de werkzaamheden met de Paritaire Parlementaire Vergadering ACS-EU, zoals vastgelegd in punt 2 van het besluit van 17 april 2019 over het aantal interparlementaire delegaties, delegaties in gemengde parlementaire commissies en delegaties in parlementaire samenwerkingscommissies en multilaterale parlementaire vergaderingen, – gezien zijn besluit van 15 februari 2022 over het aantal leden van interparlementaire delegaties (2) , – gezien artikel 223 van zijn Reglement, 1. stelt vast dat de Partijen, overeenkomstig artikel 86, lid 1, en de artikelen 90 en 94 van de Overeenkomst van Samoa, binnen het institutionele kader dat is vastgesteld in deel V van de Overeenkomst van Samoa, de Paritaire Parlementaire Vergadering OACPS-EU op het niveau van de OACPS en de EU alsook een regionale parlementaire vergadering voor elk van de drie regionale protocollen hebben opgericht; 2. merkt op dat in artikel 90, leden 2 en 3, en artikel 94, leden 2 en 3, van de Overeenkomst van Samoa de bevoegdheden van de vier vergaderingen zijn vastgelegd; 3. wijst erop dat overeenkomstig artikel 90, lid 1, van de Overeenkomst van Samoa elk lid van de drie regionale parlementaire vergaderingen lid moet zijn van de Paritaire Parlementaire Vergadering OACPS-EU; 4. stelt vast dat artikel 94, lid 1, van de Overeenkomst van Samoa bepaalt dat: 5. merkt op dat zolang de Overeenkomst van Samoa niet van toepassing is op alle OACPS-staten, hetzij voorlopig, hetzij na de inwerkingtreding, het aantal leden van het Europees Parlement in de vergaderingen moet worden afgestemd op het aantal OACPS‑staten die Partij zijn en waarop de overeenkomst van toepassing is, daar de overeenkomst van toepassing zal zijn op andere OACPS-staten; 6. besluit tot instelling van: 7. besluit dat de leden van de delegatie in de Parlementaire Vergadering Afrika-EU, de delegatie in de Parlementaire Vergadering Caribisch gebied-EU en de delegatie in de Parlementaire Vergadering Stille Oceaan-EU de leden zijn van de delegatie in de Paritaire Parlementaire Vergadering OACPS-EU; 8. besluit dat, met het oog op een gelijke vertegenwoordiging van de EU en de OACPS‑staten die Partij zijn in elk van de vier parlementaire vergaderingen, het aantal leden dat het Europees Parlement in de respectieve vergaderingen vertegenwoordigt, overeenstemt met het aantal leden dat de OACPS-staten vertegenwoordigt die de Overeenkomst van Samoa voorlopig of na de inwerkingtreding ervan toepassen; 9. besluit dat alleen de leden die het Europees Parlement vertegenwoordigen in de Parlementaire Vergadering Afrika-EU, de Parlementaire Vergadering Caribisch gebied-EU en de Parlementaire Vergadering Stille Oceaan-EU het Europees Parlement in de Paritaire Parlementaire Vergadering OACPS-EU vertegenwoordigen; 10. besluit dat de delegaties in de Parlementaire Vergadering Afrika-EU, de Parlementaire Vergadering Caribisch gebied-EU en de Parlementaire Vergadering Stille Oceaan-EU omwille van de coherentie hun werkzaamheden actief dienen te coördineren met de delegatie in de Paritaire Parlementaire Vergadering OACPS-EU; 11. besluit dat: 12. besluit dat de delegatie in de Paritaire Parlementaire Vergadering ACS-EU wordt opgeheven; 13. besluit dat dit besluit op 1 januari 2024 in werking zal treden; 14. verzoekt zijn Voorzitter dit besluit te doen toekomen aan de Raad, de Commissie en de Europese Dienst voor extern optreden. (Gewone wetgevingsprocedure: eerste lezing) (Gewone wetgevingsprocedure: eerste lezing) Het Europees Parlement, – gezien het voorstel van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad ( COM(2022)0721 ), – gezien artikel 294, lid 2, artikel 114 en artikel 168, lid 4, punten b) en c), van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, op grond waarvan het voorstel door de Commissie bij het Parlement is ingediend (C9‑0426/2022), – gezien artikel 294, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité van 24 januari 2023 (1) , – na raadpleging van het Comité van de Regio’s, – gezien het overeenkomstig artikel 74, lid 4, van zijn Reglement door de bevoegde commissie goedgekeurde voorlopig akkoord en de door de vertegenwoordiger van de Raad bij brief van 18 oktober 2023 gedane toezegging om het standpunt van het Europees Parlement overeenkomstig artikel 294, lid 4, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie goed te keuren, – gezien artikel 59 van zijn Reglement, – gezien de brief van de Begrotingscommissie, – gezien het verslag van de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en voedselveiligheid ( A9‑0224/2023 ), 1. stelt onderstaand standpunt in eerste lezing vast (2) ; 2. verzoekt de Commissie om hernieuwde voorlegging aan het Parlement indien zij haar voorstel vervangt, ingrijpend wijzigt of voornemens is het ingrijpend te wijzigen; 3. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en aan de Commissie alsmede aan de nationale parlementen. Standpunt van het Europees Parlement in eerste lezing vastgesteld op 12 december 2023 met het oog op de vaststelling van Verordening (EU) 2024/... van het Europees Parlement en de Raad betreffende de aan het Europees Geneesmiddelenbureau te betalen vergoedingen en heffingen, tot wijziging van de Verordeningen (EU) 2017/745 en (EU) 2022/123 van het Europees Parlement en de Raad en tot intrekking van Verordening (EU) nr. 658/2014 van het Europees Parlement en de Raad en Verordening (EG) nr. 297/95 van de Raad (Aangezien het Parlement en de Raad tot overeenstemming zijn geraakt, komt het standpunt van het Parlement overeen met de definitieve rechtshandeling: Verordening (EU) 2024/568.) (Gewone wetgevingsprocedure: eerste lezing) Het Europees Parlement, – gezien het voorstel van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad ( COM(2023)0502 ), – gezien artikel 294, lid 2, artikel 46, artikel 53, lid 1, en artikel 62 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, op grond waarvan het voorstel door de Commissie bij het Parlement is ingediend (C9‑0324/2023), – gezien artikel 294, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité van 25 oktober 2023 (1) , – gezien de door de vertegenwoordiger van de Raad bij brief van 22 november 2023 gedane toezegging om het standpunt van het Europees Parlement overeenkomstig artikel 294, lid 4, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie goed te keuren, – gezien artikel 59 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie interne markt en consumentenbescherming ( A9‑0381/2023 ), 1. stelt onderstaand standpunt in eerste lezing vast; 2. verzoekt de Commissie om hernieuwde voorlegging aan het Parlement indien zij haar voorstel vervangt, ingrijpend wijzigt of voornemens is het ingrijpend te wijzigen; 3. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en aan de Commissie, alsmede aan de nationale parlementen. Standpunt van het Europees Parlement in eerste lezing vastgesteld op 12 december 2023 met het oog op de vaststelling van Richtlijn (EU) 2024/... van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Richtlijn 2005/36/EG wat betreft de erkenning van beroepskwalificaties van verantwoordelijk algemeen ziekenverplegers die in Roemenië zijn opgeleid (Aangezien het Parlement en de Raad tot overeenstemming zijn geraakt, komt het standpunt van het Parlement overeen met de definitieve rechtshandeling: Richtlijn (EU) 2024/505.) (Gewone wetgevingsprocedure: eerste lezing) Het Europees Parlement, – gezien het voorstel van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad ( COM(2023)0065 ), – gezien artikel 294, lid 2, en artikel 81, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, op grond waarvan het voorstel door de Commissie bij het Parlement is ingediend (C9-0019/2023), – gezien artikel 294, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien de door de vertegenwoordiger van de Raad bij brief van 31 oktober 2023 gedane toezegging om het standpunt van het Europees Parlement overeenkomstig artikel 294, lid 4, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie goed te keuren, – gezien artikel 59 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie juridische zaken ( A9-0356/2023 ), 1. stelt onderstaand standpunt in eerste lezing vast; 2. stelt voor om naar de handeling te verwijzen als “het besluit Cicurel betreffende een machtiging aan Frankrijk om met Algerije te onderhandelen over een bilaterale overeenkomst over aangelegenheden die verband houden met justitiële samenwerking in burgerlijke en handelszaken”; 3. verzoekt de Commissie om hernieuwde voorlegging aan het Parlement indien zij haar voorstel vervangt, ingrijpend wijzigt of voornemens is het ingrijpend te wijzigen; 4. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en aan de Commissie alsmede aan de nationale parlementen. Standpunt van het Europees Parlement in eerste lezing vastgesteld op 12 december 2023 met het oog op de vaststelling van Besluit (EU) 2024/... van het Europees Parlement en de Raad waarbij Frankrijk wordt gemachtigd om met Algerije te onderhandelen over een bilaterale overeenkomst betreffende justitiële samenwerking in burgerlijke en handelszaken (Aangezien het Parlement en de Raad tot overeenstemming zijn geraakt, komt het standpunt van het Parlement overeen met de definitieve rechtshandeling: Besluit (EU) 2024/593.) (Bijzondere wetgevingsprocedure – raadpleging) Het Europees Parlement, – gezien het voorstel van de Commissie aan de Raad ( COM(2023)0064 ), – gezien artikel 2, lid 1, en artikel 81, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, op grond waarvan het Parlement door de Raad is geraadpleegd (C9‑0026/2023), – gezien artikel 82 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie juridische zaken ( A9‑0355/2023 ), 1. hecht zijn goedkeuring aan het Commissievoorstel, als geamendeerd door het Parlement; 2. verzoekt de Commissie haar voorstel krachtens artikel 293, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie dienovereenkomstig te wijzigen; 3. verzoekt de Raad, wanneer deze voornemens is af te wijken van de door het Parlement goedgekeurde tekst, het Parlement hiervan op de hoogte te stellen; 4. wenst opnieuw te worden geraadpleegd ingeval de Raad voornemens is ingrijpende wijzigingen aan te brengen in het voorstel van de Commissie; 5. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad, de Commissie en de nationale parlementen. (Raadpleging) Het Europees Parlement, – gezien artikel 286, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, op grond waarvan het Parlement door de Raad is geraadpleegd (C9‑0379/2023), – gezien artikel 129 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie begrotingscontrole ( A9‑0390/2023 ), A. overwegende dat de Raad bij schrijven van 16 oktober 2023 het Europees Parlement heeft geraadpleegd over de benoeming van Hans Lindblad tot lid van de Rekenkamer; B. overwegende dat zijn Commissie begrotingscontrole de kwalificaties van Hans Lindblad heeft onderzocht, met name gelet op de in artikel 286, lid 1, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie vermelde voorwaarden; overwegende dat de commissie in het kader van dit onderzoek een curriculum vitae van Hans Lindblad heeft ontvangen, alsmede de antwoorden van de kandidaat op de hem toegezonden schriftelijke vragenlijst; C. overwegende dat deze commissie Hans Lindblad op 29 november 2023 heeft gehoord, waarbij hij een inleidende verklaring heeft afgelegd en daarna de door de leden van de commissie gestelde vragen heeft beantwoord; 1. brengt positief advies uit over de voordracht van de Raad voor de benoeming van Hans Lindblad tot lid van de Rekenkamer; 2. verzoekt zijn Voorzitter dit besluit te doen toekomen aan de Raad en, ter informatie, aan de Rekenkamer, alsmede aan de overige instellingen van de Europese Unie en de controle-instellingen van de lidstaten. (Raadpleging) Het Europees Parlement, – gezien artikel 286, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, op grond waarvan het Parlement door de Raad is geraadpleegd (C9‑0397/2023), – gezien artikel 129 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie begrotingscontrole ( A9‑0391/2023 ), A. overwegende dat de Raad bij schrijven van 25 oktober 2023 het Europees Parlement heeft geraadpleegd over de benoeming van João Leão tot lid van de Rekenkamer; B. overwegende dat zijn Commissie begrotingscontrole de kwalificaties van João Leão heeft onderzocht, met name gelet op de in artikel 286, lid 1, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie vermelde voorwaarden; overwegende dat de commissie in het kader van dit onderzoek een curriculum vitae van João Leão heeft ontvangen, alsmede de antwoorden van de kandidaat op de hem toegezonden schriftelijke vragenlijst; C. overwegende dat deze commissie João Leão vervolgens op 29 november 2023 heeft gehoord, waarbij hij een inleidende verklaring heeft afgelegd en daarna de door de leden van de commissie gestelde vragen heeft beantwoord; 1. brengt positief advies uit over de voordracht van de Raad voor de benoeming van João Leão tot lid van de Rekenkamer; 2. verzoekt zijn Voorzitter dit besluit te doen toekomen aan de Raad en, ter informatie, aan de Rekenkamer, de overige instellingen van de Europese Unie en de controle-instellingen van de lidstaten. (Goedkeuring) Het Europees Parlement, – gezien het ontwerp van besluit van de Raad (09862/2023), – gezien het ontwerpprotocol tot uitvoering van de Partnerschapsovereenkomst inzake visserij tussen de Europese Gemeenschap, enerzijds, en de Republiek Kiribati, anderzijds (2023‐2028) (09890/2023), – gezien het verzoek om goedkeuring dat de Raad heeft ingediend krachtens artikel 43, lid 2, artikel 218, lid 6, tweede alinea, punt a), v), en artikel 218, lid 7, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (C9-0356/2023), – gezien artikel 105, leden 1 en 4, en artikel 114, lid 7, van zijn Reglement, – gezien de adviezen van de Commissie ontwikkelingssamenwerking en de Begrotingscommissie, – gezien de aanbeveling van de Commissie visserij ( A9-0380/2023 ), 1. hecht zijn goedkeuring aan de sluiting van het protocol; 2. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en de Commissie, alsmede aan de regeringen en parlementen van de lidstaten en de Republiek Kiribati. (Gewone wetgevingsprocedure: eerste lezing) (Gewone wetgevingsprocedure: eerste lezing) Het Europees Parlement, – gezien het voorstel van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad ( COM(2023)0160 ), – gezien artikel 294, lid 2, en artikel 114 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, op grond waarvan het voorstel door de Commissie bij het Parlement is ingediend (C9‑0061/2023), – gezien artikel 294, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité van 12 juli 2023 (1) , – gezien het advies van het Comité van de Regio’s van 5 juli 2023 (2) , – gezien het overeenkomstig artikel 74, lid 4, van zijn Reglement door de bevoegde commissie goedgekeurde voorlopig akkoord en de door de vertegenwoordiger van de Raad bij brief van 29 november 2023 gedane toezegging om het standpunt van het Europees Parlement overeenkomstig artikel 294, lid 4, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie goed te keuren, – gezien artikel 59 van zijn Reglement, – gezien de adviezen van de Commissie internationale handel, de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en voedselveiligheid, de Commissie buitenlandse zaken, de Commissie economische en monetaire zaken en de Commissie regionale ontwikkeling, – gezien het verslag van de Commissie industrie, onderzoek en energie ( A9‑0260/2023 ), 1. stelt onderstaand standpunt in eerste lezing vast (3) ; 2. verzoekt de Commissie om hernieuwde voorlegging aan het Parlement indien zij haar voorstel vervangt, ingrijpend wijzigt of voornemens is het ingrijpend te wijzigen; 3. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en de Commissie, alsmede aan de nationale parlementen. Standpunt van het Europees Parlement in eerste lezing vastgesteld op 12 december 2023 met het oog op de vaststelling van Verordening (EU) 2024/... van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van een kader om een veilige en duurzame voorziening van kritieke grondstoffen te waarborgen, en tot wijziging van de Verordeningen (EU) nr. 168/2013, (EU) 2018/858, (EU) 2018/1724 en (EU) 2019/1020 (Aangezien het Parlement en de Raad tot overeenstemming zijn geraakt, komt het standpunt van het Parlement overeen met de definitieve rechtshandeling: Verordening (EU) 2024/1252.) Het Europees Parlement, – gezien het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU), en met name de artikelen 10 en 14 en artikel 17, lid 7, – gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU), en met name de artikelen 20 en 22, – gezien Richtlijn 93/109/EG van de Raad van 6 december 1993 tot vaststelling van de wijze van uitoefening van het actief en passief kiesrecht bij de verkiezingen voor het Europees Parlement ten behoeve van de burgers van de Unie die verblijven in een lidstaat waarvan zij geen onderdaan zijn (1) , – gezien het verslag van de Commissie constitutionele zaken van 28 april 2011 over een voorstel tot wijziging van de Akte van 20 september 1976 betreffende de verkiezing van de leden van het Europees Parlement door middel van rechtstreekse algemene verkiezingen, – gezien zijn resolutie van 4 juli 2013 over verbetering van de modaliteiten voor de organisatie van de Europese verkiezingen van 2014 (2) , – gezien Verordening (EU, Euratom) 2018/673 van het Europees Parlement en de Raad van 3 mei 2018 tot wijziging van Verordening (EU, Euratom) nr. 1141/2014 betreffende het statuut en de financiering van Europese politieke partijen en Europese politieke stichtingen (3) , – gezien Besluit (EU, Euratom) 2018/994 van de Raad van 13 juli 2018 tot wijziging van de Akte betreffende de verkiezing van de leden van het Europees Parlement door middel van rechtstreekse algemene verkiezingen, gehecht aan Besluit 76/787/EGKS, EEG, Euratom van de Raad van 20 september 1976 (4) , – gezien zijn resolutie van 26 november 2020 over de stand van zaken met betrekking tot het Europees verkiezingsproces (5) , – gezien de mededeling van de Commissie van 3 december 2020 betreffende het actieplan voor Europese democratie ( COM(2020)0790 ), – gezien zijn standpunt van 3 mei 2022 over het voorstel voor een verordening van de Raad betreffende de verkiezing van de leden van het Europees Parlement door middel van rechtstreekse algemene verkiezingen, tot intrekking van Besluit 76/787/EGKS, EEG, Euratom van de Raad en de aan dit besluit gehechte Akte betreffende de verkiezing van de leden van het Europees Parlement door middel van rechtstreekse algemene verkiezingen (6) , – gezien de amendementen van het Europees Parlement aangenomen op 15 september 2022 op het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende het statuut en de financiering van Europese politieke partijen en Europese politieke stichtingen (7) , – gezien de amendementen van het Europees Parlement die zijn aangenomen op 2 februari 2023 op het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende transparantie en gerichte politieke reclame (8) , – gezien zijn resolutie van 14 september 2023 over parlementarisme, Europees burgerschap en democratie (9) , – gezien Besluit (EU) 2023/2061 van de Europese Raad van 22 september 2023 inzake de samenstelling van het Europees Parlement (10) , – gezien artikel 54 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie constitutionele zaken ( A9-0332/2023 ), A. overwegende dat de opkomst bij de verkiezingen voor het Europees Parlement van 2019 de hoogste was van de laatste twintig jaar, te weten 50,66 % van het aantal kiesgerechtigden (een stijging van 8 procentpunten ten opzichte van 2014), en dat dit een positief signaal afgeeft dat de Europese burgers steeds meer belangstelling hebben voor de ontwikkelingen op Europees niveau en dat zij van mening zijn dat de EU‑wetgeving gevolgen voor hun dagelijks leven heeft; overwegende dat 19 lidstaten melding hebben gemaakt van een stijgende nationale opkomst, met aanzienlijke stijgingen ten opzichte van 2014 in Polen, Roemenië, Spanje, Oostenrijk, Hongarije, Duitsland, Slowakije en Tsjechië; B. overwegende dat het besluit van de Raad van 2018 tot wijziging van de Akte betreffende de verkiezing van de leden van het Europees Parlement door middel van rechtstreekse algemene verkiezingen enkele verbeteringen bevatte, zoals de toevoeging van de logo’s van Europese politieke partijen aan het stembiljet voor de verkiezingen van het Europees Parlement; overwegende dat dit besluit nog door alle lidstaten moet worden geratificeerd; overwegende dat de op 3 mei 2022 door het Europees Parlement aangenomen voorgestelde Europese kieswet, die aanzienlijke verbeteringen bevat, de huidige versnippering in 27 verschillende kiesstelsels zou aanpakken en de verkiezingsregels moderner en uniformer binnen de EU zou maken; C. overwegende dat het lijsttrekkerssysteem het Europees publiek debat zou kunnen bevorderen en tot sterkere Europese politieke partijen zou kunnen leiden; D. overwegende dat de Europese verkiezingen van 2019 niet hebben geleid tot de keuze van een voorzitter van de Commissie via het lijsttrekkerssysteem; overwegende dat het uitblijven van een hervorming van de Europese kieswet een extra belemmering vormde voor de succesvolle tenuitvoerlegging van de lijsttrekkersprocedure; overwegende dat het niet toepassen van het lijsttrekkerssysteem heeft geleid tot teleurstelling bij veel kiezers en het vertrouwen in de procedure heeft ondermijnd; overwegende dat een dergelijke teleurstelling bij de Europese verkiezingen van 2024 moet worden voorkomen; overwegende dat de verkiezing van de voorzitter van de Commissie afhangt van de steun van de meerderheid van de leden van het Europees Parlement; E. overwegende dat de doeltreffende tenuitvoerlegging van het lijsttrekkerssysteem vereist dat het Parlement vóór het voorstel van de Europese Raad een gemeenschappelijke kandidaat voor het voorzitterschap van de Commissie kan aanwijzen; F. overwegende dat verschillende lidstaten hardnekkige belemmeringen nog steeds niet adequaat hebben aangepakt en geen passende maatregelen hebben getroffen die stemmen gemakkelijker maken voor burgers met een beperking, waardoor de participatie en vertegenwoordiging van deze burgers in democratische processen wordt belemmerd; G. overwegende dat ongerechtvaardigde belemmeringen van de democratische participatie, zoals een gebrek aan kennis over de toepasselijke voorwaarden en regels, nog altijd een beletsel vormen voor de volledige uitoefening van het kiesrecht dat mobiele burgers uit hoofde van de Verdragen wordt toegekend bij de verkiezingen voor het Europees Parlement; overwegende dat de Commissie een wetgevingsvoorstel heeft ingediend om een aantal van deze punten van zorg aan te pakken; H. overwegende dat de in de lidstaten gevoerde politieke campagnes voor de Europese verkiezingen vaak onvoldoende “Europees” zijn en veelal worden gedomineerd door beleidsdiscussies van zuiver nationale, regionale en lokale aard; overwegende dat politieke partijen en kandidaten er verantwoordelijk voor zijn dat burgers adequaat worden geïnformeerd over politieke uitdagingen op Unieniveau; Het versterken van de Europese democratie bij de verkiezingen van 2024 1. is verheugd over de hogere opkomst bij de Europese verkiezingen van 2019 en streeft naar een nog hogere opkomst bij de Europese verkiezingen van 2024; benadrukt hoe belangrijk het is de deelname aan de verkiezingen te vergroten; merkt op dat verdere inspanningen nodig zijn om de opkomst onder mobiele burgers te verhogen; betreurt dat de Raad amper vooruitgang boekt bij de aanneming van de nieuwe Europese kieswet, zoals aangenomen door het Europees Parlement op 3 mei 2022; dringt er bij de Raad op aan dit ontwerp spoedig aan te nemen; verwacht van de Raad dat hij bij consensus een compromis bereikt over het volledige voorstel van het Parlement; 2. benadrukt de belangrijke rol van Europese politieke partijen en alle relevante maatschappelijke belanghebbenden in het debat over Europese beleidskwesties en in de vorming van een Europees politiek bewustzijn; betreurt evenwel dat restricties in de huidige EU- en nationale regelgevingskaders Europese politieke partijen beletten volwaardig deel te nemen aan Europese verkiezingscampagnes; moedigt Europese politieke partijen aan hun eigen campagnes voor de Europese verkiezingen te voeren; verzoekt nationale en Europese politieke partijen en, in voorkomend geval, de lidstaten: 3. ondersteunt het door de Autoriteit voor politieke partijen en politieke stichtingen (APPF) ontwikkelde actieplan voor Europese campagnes (E-CAP), met name wat betreft de zichtbaarheid van lijsttrekkers en Europese politieke partijen; benadrukt hoe belangrijk de werkzaamheden van de APPF zijn voor het informeren van burgers; 4. betreurt het dat bij de Europese verkiezingen van 2019 het systeem van de Spitzenkandidaten voor de verkiezing van de voorzitter van de Europese Commissie niet is toegepast; betreurt verder dat de Europese Raad en de Commissie, die zich ertoe hebben verbonden de Europese democratie te verbeteren, sinds 2019 geen vooruitgang op dit gebied hebben geboekt; is van mening dat er een duidelijk en geloofwaardig verband moet zijn tussen de verkiezingsuitslag en de verkiezing van de voorzitter van de Commissie; roept de Europese politieke partijen, nationale politieke partijen en nationale regeringen op tot samenwerking om ervoor te zorgen dat er bij de volgende verkiezingen op die manier te werk wordt gegaan; wijst erop dat de verkiezing van de voorzitter van de Commissie afhangt van het verkrijgen van de steun van de meerderheid van de leden van het Europees Parlement, zodat volledig rekening wordt gehouden met de verkiezingsuitslag, wat ook wordt beoogd in het Verdrag van Lissabon; 5. verzoekt de Europese Raad de Europese burgers zekerheid te verschaffen over het systeem van Spitzenkandidaten en een einde te maken aan het sluiten van akkoorden achter gesloten deuren; dringt er bij de Europese Raad op aan in dit verband ruim van tevoren overleg te starten met het oog op de toepassing van het beginsel van lijsttrekkers in het licht van de uitslag van de Europese verkiezingen; 6. verwacht van alle Europese politieke partijen dat zij hun kandidaten voor de functie van voorzitter van de Commissie tijdig (ten minste twaalf weken) voor de verkiezingen voordragen; 7. dringt aan op de sluiting van een interinstitutioneel akkoord tussen het Parlement en de Europese Raad over het stelsel van Spitzenkandidaten in het kader van artikel 17, lid 7, van het VEU; verzoekt de voorzitter van het Europees Parlement onmiddellijk een begin te maken met de voorbereidende werkzaamheden die tot een dergelijke overeenkomst moeten leiden; is van mening dat de lijsttrekkers en de voorzitters van de Europese politieke partijen en hun respectieve parlementaire fracties onmiddellijk na de Europese verkiezingen van 2024 onderhandelingen moeten beginnen om namens het Europees Parlement overeenstemming te bereiken over een gemeenschappelijke kandidaat voor het voorzitterschap van de Commissie, voordat de Europese Raad zijn voorstel doet; 8. is van mening dat de lijsttrekker van de Europese politieke partij die bij de verkiezingen voor het Europees Parlement het grootste deel van de zetels heeft behaald, in eerste instantie de onderhandelingen moet leiden om de gemeenschappelijke kandidaat met de grootste meerderheid te bepalen, zo nodig gevolgd door de andere lijsttrekkers, in verhouding tot het aandeel van de zetels dat hun respectieve Europese politieke partijen hebben verkregen; stelt voor dat de voorzitter van het Europees Parlement, indien nodig, beschikbaar is om dit proces te sturen; 9. onderstreept dat het aan de Voorzitter van het Europees Parlement is om de naam van de gemeenschappelijke kandidaat van het Parlement voor de functie van voorzitter van de Commissie mee te delen aan de Europese Raad; 10. beveelt aan dat de voorzitter van de Europese Raad, bij gebrek aan een gemeenschappelijke kandidaat van het Europees Parlement voor het voorzitterschap van de Commissie, voorafgaand aan het voorstel van de Europese Raad aan het Europees Parlement overleg pleegt met de voorzitter van het Europees Parlement, de lijsttrekkers, de voorzitters van de Europese politieke partijen en van hun respectieve fracties; 11. is in dit verband van mening dat de Europese Raad moet wachten met het voordragen van een kandidaat voor het voorzitterschap van de Commissie tot het Europees Parlement een gemeenschappelijke kandidaat heeft voorgedragen, in overeenstemming met het passende overleg als bedoeld in artikel 17, lid 7, VEU en het beginsel van loyale samenwerking; 12. herinnert eraan dat het Europees Parlement het voorrecht heeft om zijn eigen voorzitter te kiezen; 13. verwacht dat de Europese politieke partijen en hun fracties overeenstemming bereiken over een “wetgevingsakkoord” voor de zittingsperiode 2024-2029, met als doel om vóór de benoeming van de Commissie te zorgen voor een meerderheid in het Parlement waarop het haar werkprogramma kan baseren en die de Europese kiezers een coherent vervolg op de verkiezingen kan garanderen; meent dat elke kandidaat voor de Europese Commissie dit “wetgevingsakkoord” moet onderschrijven om een meerderheidssteun in het Parlement te verkrijgen; merkt op dat brede politieke steun van cruciaal belang is voor de tenuitvoerlegging van een dergelijke overeenkomst; 14. is van mening dat de vaststelling van één enkele gemeenschappelijke Europese verkiezingsdag zou resulteren in meer samenhang van de pan-Europese verkiezingen; 15. herinnert eraan dat het Parlement op grond van de Verdragen verantwoordelijk is voor het politieke toezicht; benadrukt dat de verantwoordingsplicht van de Commissie tegenover het Parlement een belangrijk beginsel van de interne democratische controle vormt; herinnert eraan dat de hoorzittingen met de kandidaat-commissarissen en het college van commissarissen een cruciale stap zijn op weg naar verdere democratisering van het besluitvormingsproces van de EU en steeds belangrijker worden als middel voor het Parlement om een grotere rol te spelen bij het bepalen van de agenda op EU-niveau; Burgerparticipatie en burgerinspraak 16. acht het van essentieel belang te garanderen dat alle burgers van de Unie die actief en passief kiesrecht hebben, met inbegrip van mobiele burgers van de Unie, burgers met een handicap en burgers die dakloos zijn, dat recht kunnen uitoefenen; 17. roept de lidstaten ertoe op om iedereen in staat te stellen te stemmen door maatregelen in te voeren die gericht zijn op het waarborgen van toegang tot informatie en het toegankelijk maken van het stemproces, waaronder het gebruik van ondersteunende technologieën, formaten en technieken zoals braille, QR-codes, grootletterdruk, audiogebaseerde informatie, tactiele stencils, eenvoudig te lezen informatie en gebarentaal; meent dat bewustmakingscampagnes cruciaal zijn voor het vergroten van de opkomst en verzoekt de lidstaten in dit verband zich ten volle in te spannen en daarbij ook maatschappelijke organisaties te betrekken; 18. acht toegang tot informatie over de verkiezingscampagne een noodzakelijke voorwaarde voor het verbeteren van de burgerparticipatie bij de verkiezingen; verzoekt de lidstaten hun nationale media aan te moedigen zodanig verslag te doen van de verkiezingen dat Europese burgers in staat worden gesteld hun stemrecht uit te oefenen en de Europese dimensie van hun keuze te ontdekken, ook in plattelandsgebieden; 19. is van mening dat de institutionele voorlichtingscampagne van het Parlement, in samenwerking met maatschappelijke organisaties, helpt om het debat over Europese beleidskwesties aan te zwengelen, bijdraagt aan de vorming van een Europees politiek bewustzijn inzake parlementaire democratie en een vorm van steun is voor de verkiezingscampagne onder leiding van alle Europese politieke partijen; is ingenomen met de gecoördineerde inspanningen van alle EU-instellingen in dit verband; 20. herhaalt zijn oproep aan de lidstaten om alle burgers van de Unie die in een derde land wonen of werken, het recht te geven hun stem uit te brengen bij de verkiezingen voor het Europees Parlement; verzoekt de lidstaten in derde landen verblijvende Unieburgers in nauwe samenwerking met het Europees Parlement en de Europese Dienst voor extern optreden te informeren over de Europese verkiezingen en ervoor te zorgen dat deze burgers gemakkelijk aan de verkiezingen kunnen deelnemen; verzoekt de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid om de ministers van Buitenlandse Zaken van de lidstaten aan te moedigen goede praktijken in verband met voorlichtingscampagnes uit te wisselen en regelingen om vanuit het buitenland te stemmen, te bevorderen, onder meer door toegankelijke stembureaus buiten de EU op te richten en stemmen per post of andere vormen van stemmen op afstand mogelijk te maken; 21. betreurt dat het gebrek aan voortgang in de Raad van het voorstel van de Commissie voor een richtlijn van de Raad tot vaststelling van de wijze van uitoefening van het actief en passief kiesrecht bij de verkiezingen voor het Europees Parlement ten behoeve van mobiele burgers van de Unie een belemmering vormt voor een tijdige inwerkingtreding – dus vóór de verkiezingen van 2024 – van de door de Commissie en het Parlement voorgestelde vernieuwingen; 22. moedigt de invoering van stemming per brief aan om ervoor te zorgen dat burgers van de Unie die niet in de gelegenheid zijn om op de dag van de verkiezingen naar de stembus te gaan, toch hun stemrecht kunnen uitoefenen; bepleit voorts de invoering van aanvullende manieren ter bevordering van het stemmen, zoals vervroegd fysiek stemmen, stemmen bij volmacht en elektronisch en online stemmen; 23. is van mening dat gendergelijkheid een belangrijk element is voor het verbeteren van de vertegenwoordiging bij verkiezingen; is ingenomen met de vooruitgang die is geboekt op weg naar een genderevenwicht in het Parlement na de Europese verkiezingen van 2019, maar benadrukt dat er nog altijd verschillen tussen de lidstaten bestaan wat betreft hun niveau van vertegenwoordiging van vrouwen; dringt in dit verband aan op de uitvoering van de op 3 mei 2022 door het Parlement aangenomen bepalingen over de nieuwe Europese kieswet; 24. is van mening dat de lidstaten moeten overwegen om de kiesgerechtigde leeftijd en de minimumleeftijd voor kandidaatstelling gelijk te trekken en te verlagen, zoals aangegeven in het voorstel voor een kieswet en de conclusies van de Conferentie over de toekomst van Europa; Institutionele veerkracht 25. is van mening dat desinformatie en buitenlandse inmenging een ernstige aanslag vormen op de integriteit van het verkiezingsproces en de Europese democratie; benadrukt dat digitale platforms een essentiële rol spelen bij de bestrijding van desinformatie; 26. wijst op de inspanningen van de EU-instellingen om desinformatie en buitenlandse inmenging aan te pakken, zoals de gedragscode inzake desinformatie van 2022 en het systeem voor snelle waarschuwing; benadrukt echter dat robuustere waarborgen en maatregelen tegen desinformatie en interne en externe inmenging in het verkiezingsproces onontbeerlijk zijn; zegt toe nog meer inspanningen te zullen leveren ter bestrijding van pogingen tot buitenlandse inmenging binnen het Europees Parlement; 27. wijst op de lopende interinstitutionele onderhandelingen over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende Europese politieke partijen en stichtingen; verzoekt de Commissie en de Raad de interinstitutionele onderhandelingen in een geest van loyale samenwerking te voeren; is ingenomen met de overeenkomst die de medewetgevers hebben bereikt over een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende transparantie en gerichte politieke reclame; is verheugd dat een aantal bepalingen ervan afdwingbaar is, zoals die inzake non-discriminatie, voordat de verkiezingen van 2024 beginnen; verzoekt de lidstaten de overige bepalingen van de verordening volledig uit te voeren zodra deze in werking treden; 28. herinnert eraan dat het Parlement een resolutie heeft aangenomen en momenteel werkt aan voorstellen tot wijziging van de Verdragen, onder meer om de democratische legitimiteit van de EU te vergroten en om de door de Conferentie over de toekomst van Europa vastgestelde voorstellen een passend vervolg te geven; merkt op dat de verkiezingen van 2024 een unieke gelegenheid bieden om op EU-niveau een debat te beginnen over de hervorming van de Unie op basis van de door het Parlement gedane voorstellen tot hervorming van de Verdragen; verzoekt de Europese Raad zo snel mogelijk een standpunt vast te stellen over het houden van een conventie na aanneming van zijn voorstellen door het Parlement; herhaalt zijn steun voor een hervorming van de Verdragen in dit verband; 29. dringt aan op een hervorming van de Verdragen en verzoekt de Raad en uiteindelijk de Europese Raad dringend om vervolg te geven aan zijn voorstel artikel 48 VEU in werking te stellen en een conventie bijeen te roepen; 30. benadrukt dat ervoor moet worden gezorgd dat alle verkiezingen vrij en eerlijk verlopen, zodat het vertrouwen van de kiezer in verkiezingsprocessen wordt vergroot; merkt in dat verband op dat de OVSE van 6 t/m 9 november 2023 in vier lidstaten een inventarisatiemissie heeft uitgevoerd met het oog op de voorbereiding van een waarnemingsmissie voor de Europese verkiezingen; stelt het voorzitterschap van de Raad voor om de lidstaten aan te moedigen de OVSE als waarnemer bij de Europese verkiezingen uit te nodigen en ten volle gebruik te maken van deze mogelijkheid; 31. verzoekt zijn Commissie constitutionele zaken te onderzoeken of sommige bepalingen en aanbevelingen van deze resolutie in het Reglement van het Parlement kunnen worden opgenomen; o o o 32. verzoekt zijn voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad en de Commissie. Het Europees Parlement, – gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 194, – gezien het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie, – gezien de Overeenkomst die is aangenomen op 12 december 2015 tijdens de 21e Conferentie van de Partijen bij het Raamverdrag van de Verenigde Naties inzake klimaatverandering in Parijs (de Overeenkomst van Parijs), – gezien het voorstel van de Commissie van 16 maart 2023 voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van een kader om een veilige en duurzame voorziening van kritieke grondstoffen te waarborgen, en tot wijziging van de Verordeningen (EU) nr. 168/2013, (EU) 2018/858, (EU) 2018/1724 en (EU) 2019/1020 ( COM(2023)0160 ), – gezien het voorstel van de Commissie van 16 maart 2023 voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van een kader van maatregelen ter versterking van het Europese ecosysteem voor de productie van nettonultechnologieproducten (verordening voor een nettonulindustrie) ( COM(2023)0161 ), – gezien Richtlijn (EU) 2019/944 van het Europees Parlement en de Raad van 5 juni 2019 betreffende gemeenschappelijke regels voor de interne markt voor elektriciteit en tot wijziging van Richtlijn 2012/27/EU (1) , die momenteel wordt herzien, – gezien Verordening (EU) 2019/943 van het Europees Parlement en de Raad van 5 juni 2019 betreffende de interne markt voor elektriciteit (2) , die momenteel wordt herzien, – gezien Richtlijn 2000/60/EG van het Europees Parlement en de Raad van 23 oktober 2000 tot vaststelling van een kader voor communautaire maatregelen betreffende het waterbeleid (3) , die momenteel wordt herzien, – gezien Verordening (EU) 2019/941 van het Europees Parlement en de Raad van 5 juni 2019 betreffende risicoparaatheid in de elektriciteitssector en tot intrekking van Richtlijn 2005/89/EG (4) , – gezien Verordening (EU) 2020/852 van het Europees Parlement en de Raad van 18 juni 2020 betreffende de totstandbrenging van een kader ter bevordering van duurzame beleggingen en tot wijziging van Verordening (EU) 2019/2088 (5) (taxonomieverordening), – gezien Gedelegeerde Verordening (EU) 2019/856 van de Commissie van 26 februari 2019 houdende aanvulling van Richtlijn 2003/87/EG van het Europees Parlement en de Raad met betrekking tot de werking van het innovatiefonds (6) , – gezien Gedelegeerde Verordening (EU) 2022/1214 van de Commissie van 9 maart 2022 tot wijziging van Gedelegeerde Verordening (EU) 2021/2139 wat betreft economische activiteiten in bepaalde energiesectoren en Gedelegeerde Verordening (EU) 2021/2178 wat betreft specifieke openbaarmakingen voor die economische activiteiten (7) (aanvullende gedelegeerde handeling klimaat), – gezien Richtlijn 2009/71/Euratom van de Raad van 25 juni 2009 tot vaststelling van een communautair kader voor de nucleaire veiligheid van kerninstallaties (8) , zoals gewijzigd bij Richtlijn 2014/87/Euratom van de Raad van 8 juli 2014 (9) , – gezien Richtlijn 2011/70/Euratom van de Raad van 19 juli 2011 tot vaststelling van een communautair kader voor een verantwoord en veilig beheer van verbruikte splijtstof en radioactief afval (10) , – gezien Richtlijn 2013/59/Euratom van de Raad van 5 december 2013 tot vaststelling van de basisnormen voor de bescherming tegen de gevaren verbonden aan de blootstelling aan ioniserende straling, en houdende intrekking van de Richtlijnen 89/618/Euratom, 90/641/Euratom, 96/29/Euratom, 97/43/Euratom en 2003/122/Euratom (11) , – gezien de mededeling van de Commissie van 1 februari 2023 getiteld “Een industrieel plan voor de Green Deal voor het nettonultijdperk” ( COM(2023)0062 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 18 mei 2022 getiteld “REPowerEU Plan” ( COM(2022)0230 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 10 maart 2020 getiteld “Een nieuwe industriestrategie voor Europa” ( COM(2020)0102 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 12 mei 2017 getiteld “Indicatief programma op het gebied van kernenergie ingediend overeenkomstig artikel 40 van het Euratom-Verdrag – final” ( COM(2017)0237 ), alsmede het begeleidende werkdocument van de diensten van de Commissie, – gezien zijn resolutie van 19 mei 2021 over een Europese strategie inzake geïntegreerde energiesystemen (12) , – gezien zijn resolutie van 10 juli 2020 over een alomvattende Europese benadering van energieopslag (13) , – gezien zijn resolutie van 14 maart 2019 over klimaatverandering – een Europese strategische langetermijnvisie voor een bloeiende, moderne, concurrerende en klimaatneutrale economie in overeenstemming met de Overeenkomst van Parijs (14) , – gezien de mededeling van de Commissie van 11 december 2019 over de Europese Green Deal ( COM(2019)0640 ), – gezien zijn resolutie van 15 januari 2020 over de Europese Green Deal (15) , – gezien zijn resolutie van 15 december 2015 getiteld “Op weg naar een Europese energie-unie” (16) , – gezien de conclusies van het Europees kernenergieforum van 2022, – gezien de gezamenlijke verklaring van de Nucleaire Alliantie van 16 mei 2023, – gezien het voorstel voor een Europees partnerschap voor kleine modulaire reactoren, dat het resultaat was van de eerste EU-workshop over kleine modulaire reactoren, die op 29 juni 2021 door de Commissie werd georganiseerd, – gezien het rondetafelgesprek op hoog niveau inzake nucleaire zaken van de Commissie van 15 maart 2022, – gezien de verklaring van de Commissie van 4 april 2023, getiteld “EU Small Modular Reactors (SMRs) 2030: Research & Innovation, Education & Training”, – gezien het verslag van het directoraat-generaal Energie van de Commissie van 9 oktober 2019 getiteld “Benchmarking of nuclear technical requirements against WENRA safety reference levels, EU regulatory framework and IAEA standards” (17) , – gezien het Euratom-werkprogramma 2023-2025 voor onderzoek en opleiding op het gebied van kernenergie, – gezien artikel 54 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie industrie, onderzoek en energie ( A9-0408/2023 ), A. overwegende dat de EU partij is bij de Overeenkomst van Parijs en zich ertoe verbonden heeft om de netto-uitstoot van broeikasgassen uiterlijk in 2030 met ten minste 55 % te verminderen ten opzichte van het niveau van 1990 en om uiterlijk in 2050 klimaatneutraliteit te bereiken; B. overwegende dat volgens het New Policies Scenario van het Internationaal Energieagentschap de wereldwijde vraag naar energie tegen 2040 naar verwachting met 30 % zal toenemen; overwegende dat de vraag naar elektriciteit volgens de “World Energy Scenarios” van de Wereldenergieraad tegen 2060 zou kunnen verdubbelen; C. overwegende dat de EU te maken zal krijgen met een toenemende vraag naar elektriciteit; D. overwegende dat de EU volgens de Commissie haar elektriciteitsproductie moet verdubbelen teneinde sectoren als verwarming, koeling en vervoer te elektrificeren in het licht van de groene transitie; E. overwegende dat de EU haar eigen risico’s wat betreft externe afhankelijkheid op het gebied van energievoorziening moet beperken, ook wat betreft de toelevering van splijtstoffen voor kerncentrales; F. overwegende dat de EU haar strategische autonomie moet ontwikkelen, de veerkracht van haar toeleveringsketen moet vergroten en een zekere mate van zelfvoorziening moet bereiken, met name omdat de Russische aanvalsoorlog tegen Oekraïne de kwetsbaarheid van Europa op deze gebieden heeft aangetoond; G. overwegende dat de energiemix en de toekomstige elektriciteitsmarkt van de EU een constante, betrouwbare hernieuwbare en koolstofvrije energievoorziening voor de industrie en de burgers van de EU moeten waarborgen; H. overwegende dat kernenergie een emissievrije technologie is die niet leidt tot luchtverontreiniging en dat kleine modulaire reactoren derhalve het potentieel hebben om bij te dragen aan het behalen van de klimaat- en milieudoelstellingen van de EU; I. overwegende dat kernenergie een bijdrage kan leveren aan de verbetering van de energiezekerheid in Europa en met name in de lidstaten die ervoor kiezen kernenergie te gebruiken, gezien de relatief lage brandstof- en exploitatiekosten en het bewezen vermogen om een stabiele en betrouwbare basiselektriciteitsvoorziening te leveren; J. overwegende dat de EU in haar modellering van het energiesysteem en de gevolgen daarvan voor het landgebruik het verband tussen de intensiteit van het landgebruik van elektriciteit en de broeikasgasemissies gedurende de levenscyclus nader moet onderzoeken; K. overwegende dat innovatieve ontwikkelingen op het gebied van kleine modulaire reactoren en geavanceerde modulaire reactoren mogelijkheden kunnen bieden om de energie- en klimaatdoelstellingen van de Unie te verwezenlijken, terwijl de mogelijkheden die kleine modulaire reactoren bieden op het gebied van elektriciteitsproductie en netstabiliteit, warmte voor industriële processen, stadsverwarming en -koeling, waterstofproductie en waterontzilting verder moeten worden onderzocht; L. overwegende dat kleine modulaire reactoren als kernreactoren met een vermogen van 10 tot 300 MW kunnen worden gedefinieerd, die zijn ontworpen om in gestandaardiseerde modulaire vorm in fabrieken te worden vervaardigd; M. overwegende dat veel van de voordelen van kleine modulaire reactoren inherent verbonden zijn met de aard van hun ontwerp (klein en modulair): integrale ontwerpen, inherente veiligheid, lagere kernvoorraden, verbeterde modularisering en fabriceerbaarheid en grotere flexibiliteit; overwegende dat kleine modulaire reactoren besparingen kunnen opleveren qua kosten en bouwtijd, en geleidelijk kunnen worden ingevoerd om te voldoen aan de toenemende vraag naar energie; N. overwegende dat specifieke klimaat- en energiedialogen over kleine modulaire reactoren beste praktijken en oplossingen zouden kunnen bevorderen, nieuwe bedrijfskansen en samenwerkingsmogelijkheden zouden kunnen bieden en de lidstaten zouden kunnen helpen bij het vaststellen van en nadenken over mogelijke hiaten in de beleidsuitvoering; overwegende dat dergelijke dialogen kunnen bijdragen aan de verdere ontwikkeling van het bedrijfsmodel voor kleine modulaire reactoren en oplossingen kunnen aandragen om de industrie koolstofvrij te maken; O. overwegende dat de EU zich verder moet inspannen om de toekomstige bijdrage van kleine modulaire reactoren aan de elektriciteitsvoorzieningszekerheid in de EU te evalueren, gezien hun flexibele basislastcapaciteit; P. overwegende dat kleine modulaire reactoren potentieel een lagere initiële kapitaalinvestering, een grotere schaalbaarheid en locatieflexibiliteit kunnen bieden voor locaties die geen plaats kunnen bieden aan traditionelere grotere reactoren, en thans het potentieel hebben voor verbeterde veiligheids- en beveiligingskenmerken, feedback van bestaande reactoren met een groot vermogen, duurzamer afvalbeheer en de potentiële voordelen van het gebruik van nieuwe koelsystemen en splijtstoffen; Q. overwegende dat de inzet van kleine modulaire reactoren de economische groei kan stimuleren, banen kan creëren en kan bijdragen aan het mondiale concurrentievermogen van de EU op dit zich snel ontwikkelende gebied van de technologie, waardoor Europa een aantrekkelijk continent wordt voor investeringen in deze sector; R. overwegende dat de concurrenten en handelspartners van de EU massaal investeren in binnen- en buitenland om een leidende positie te verwerven op het gebied van kleine modulaire reactoren van de volgende generatie; overwegende dat verdere investeringen in onderzoek naar en ontwikkeling van kleine modulaire reactoren van doorslaggevend belang kunnen zijn voor de Europese nucleaire industrie om weer wereldleider te worden, en dat hiervoor voorafgaande planning nodig is; S. overwegende dat er een groeiende belangstelling is voor de inzet van kleine modulaire reactoren in de EU, en dat de volledige betrokkenheid van de actoren van de splijtstofkringloop derhalve vanaf het beginstadium van potentiële projecten moet worden overwogen; T. overwegende dat de Commissie in haar verklaring van 4 april 2023 over kleine modulaire EU-reactoren 2030 de gezamenlijke inspanningen van de Europese nucleaire industrie en wetenschappelijke gemeenschap om het gemeenschappelijke doel van een moderne, hulpbronnenefficiënte en concurrerende economie te bereiken, heeft verwelkomd en heeft erkend dat kernenergie, en met name kleine modulaire reactoren, een belangrijke rol kunnen spelen, en niet alleen bij de elektriciteitsproductie, vooral als de toegezegde middelen voor onderzoek, ontwikkeling en innovatie op het gebied van kleine modulaire reactoren tot de ontwikkeling van succesvolle ontwerpoplossingen leiden; U. overwegende dat, volgens de gezamenlijke verklaring van de Nucleaire Alliantie van 16 mei 2023, kernenergie tegen 2050 tot 150 GW aan geïnstalleerde capaciteit zou kunnen leveren aan de EU, hetgeen in de komende dertig jaar rechtstreeks en onrechtstreeks zou kunnen bijdragen tot 450 000 banen in de EU, waaronder 200 000 hoogopgeleide werknemers; V. overwegende dat de Commissie heeft benadrukt dat in alle lidstaten deskundigheid op het gebied van nucleaire en stralingsbescherming nodig is om de veiligheid, beveiliging en bescherming van bestaande en toekomstige kerncentrales te waarborgen, met inbegrip van kleine modulaire reactoren, industriële en medische toepassingen en initiatieven voor ruimteverkenning; 1. is ingenomen met de verklaring van de Commissie over kleine modulaire EU-reactoren 2030, waarin de nadruk wordt gelegd op de rol van onderzoek, innovatie, onderwijs en opleiding bij de veiligheid van kleine modulaire reactoren in de EU en de noodzaak dat alle sectoren bijdragen aan de transformatie van de economie van de EU met het oog op klimaatneutraliteit, energiezekerheid en strategische autonomie; 2. erkent dat de klimaatnoodtoestand moet worden opgelost; is van mening dat de EU zich moet richten op het volledige scala aan netto-emissievrije oplossingen teneinde haar kansen te vergroten om in 2050 klimaatneutraliteit te bereiken en haar energieproductiecapaciteit te diversifiëren om de voorzieningszekerheid te verbeteren; 3. benadrukt de noodzaak om het potentieel van kleine modulaire reactoren te onderzoeken om de EU te voorzien van een betrouwbare, betaalbare en on-demand-elektriciteitsvoorziening, met de potentiële capaciteit om een vaste basislast van schone elektriciteit, warmte en stoom te leveren voor de industrie en huishoudens, met inbegrip van de eventuele renovatie van steenkoolcentrales; benadrukt de noodzaak van ononderbroken onderzoek naar en ontwikkeling van kleine modulaire reactoren om de veiligheid, efficiëntie en kosteneffectiviteit van deze technologieën te waarborgen; 4. dringt aan op de ontwikkeling van een alomvattende strategie voor de uitrol van kleine modulaire reactoren in de EU, waarin rekening gehouden wordt met de specifieke behoeften en omstandigheden van de verschillende regio’s, waaronder ook afgelegen en dunbevolkte gebieden, en verschillende economische sectoren; is van mening dat een dergelijke strategie het pad moet effenen voor het vaststellen van duidelijke richtsnoeren voor planning, verlening van vergunningen en vaststelling van tijdschema’s, regelgeving en veiligheid; 5. erkent de sociaal-economische gevolgen van de uitrol van kleine modulaire reactoren in de vorm van hooggekwalificeerde banen en bedrijven met een hoge toegevoegde waarde die in de EU worden gecreëerd; 6. moedigt de Commissie en de lidstaten aan het publiek bewust te maken van en inzicht te verschaffen in de mogelijke voordelen van kleine modulaire reactoren en transparante en inclusieve besluitvormingsprocessen op dit gebied te waarborgen; De EU als een belangrijke potentiële markt voor kleine modulaire reactoren 7. erkent dat de Europese splijtstoftoeleveringsketen van strategisch belang is en een belangrijke rol zal spelen bij de ondersteuning van de ontwikkeling van de volgende generatie reactortechnologie; 8. moedigt het onderzoek naar het potentiële gebruik van kleine modulaire reactoren voor koolstofarme waterstofproductie aan, zowel voor direct gebruik in de industrie als voor de productie van duurzame synthetische brandstoffen; herinnert eraan dat er enorme hoeveelheden nieuwe elektriciteitscapaciteit nodig zijn om de verwachte schaal van waterstofproductie te garanderen die nodig is om de Europese industrie koolstofvrij te maken, gezien de voorspelde mondiale toename van de vraag naar waterstof; 9. erkent de potentiële rol van kleine modulaire reactoren voor de productie van warmte en stoom voor industriële processen, met name in industrieën waar de uitstoot moeilijk te verminderen is; 10. moedigt het onderzoek naar het potentieel van kleine modulaire reactoren voor stadsverwarming en -koeling aan waar andere schone energiebronnen niet beschikbaar zijn; herinnert eraan dat verwarming en koeling ongeveer de helft van het totale energieverbruik in de EU uitmaken, en dat het grootste deel hiervan momenteel wordt gedekt door fossiele brandstoffen; erkent dat kleine modulaire reactoren emissievrije, lage-temperatuurwarmte kunnen leveren aan stadsverwarmingssystemen; merkt op dat kleine modulaire reactoren kunnen worden ontworpen om alleen warmte te produceren en derhalve op lagere temperaturen en lagere druk kunnen werken; 11. erkent het potentiële gebruik van kleine modulaire reactoren voor concurrerende en duurzame waterontzilting; 12. erkent de potentiële waarde van kleine modulaire reactoren voor het verhogen van de elektriciteitsproductie en het verbeteren van de netstabiliteit; Wereldwijde wedloop om leiderschap op de toekomstige markt van kleine modulaire reactoren 13. benadrukt dat er tot dusver alleen in Rusland en China kleine modulaire reactoren operationeel zijn, maar dat meer dan tachtig ontwerpen van kleine modulaire reactoren zich momenteel in verschillende ontwikkelings- en uitvoeringsfasen bevinden in 18 landen; wijst erop dat de EU derhalve haar technologisch leiderschap op de toekomstige markt van kleine modulaire reactoren moet behouden; benadrukt dat de concurrentie op het gebied van kleine modulaire reactoren intens is en dat er al veel initiatieven zijn gelanceerd; 14. benadrukt dat kernenergie, in de landen die er gebruik van maken, een rol moet spelen bij het in evenwicht brengen van het algehele energiesysteem, het beperken van de afhankelijkheid van niet-EU-landen en het bereiken van energiezekerheid en stabiele energieprijzen; 15. erkent dat de EU reeds beschikt over een grote mate van deskundigheid en ervaring op het gebied van nucleaire technologieën die kunnen worden toegepast op de ontwikkeling en invoering van kleine modulaire reactoren; merkt op dat de splijtstofkringloop verder zal moeten worden aangepast, met als uiteindelijk doel de ontwikkeling van een toeleveringsketen voor de productie van kleine modulaire reactoren die het grootste deel van de toegevoegde waarde binnen Europa kan genereren; 16. blijft erbij dat kleine modulaire reactoren aanvullende industriële kansen kunnen creëren buiten de traditionele nucleaire sector en perspectieven kunnen openen voor nieuwe spelers om toe te treden tot de nucleaire toeleveringsketen en zo het concurrentievermogen van de EU in een reeks economische sectoren kunnen versterken; 17. erkent dat de bijdrage van kleine modulaire reactoren aan de Europese energieonafhankelijkheid in grote mate afhangt van de lokalisatie van hun waardeketen op Europees grondgebied; benadrukt dat een in de EU gebaseerde waardeketen ook de vaardigheden en knowhow rond deze technologie zal versterken; dringt derhalve aan op een Europese voorkeur bij toekomstige overheidsopdrachten in verband met kleine modulaire reactoren; Partnerschap inzake kleine modulaire reactoren 18. erkent dat steeds meer lidstaten kernenergie overwegen voor hun energiemix, dat de inspanningen derhalve moeten worden gecoördineerd en merkt op dat deze lidstaten de kans moeten grijpen om gezamenlijk een Europese kleine modulaire reactor te ontwikkelen; 19. is ingenomen met de oprichting van het zogeheten “European SMR partnership” in de vorm van een samenwerkingsverband tussen belanghebbenden uit het bedrijfsleven, organisaties op het gebied van onderzoek en technologie, geïnteresseerde klanten, Europese regelgevende instanties en de Commissie; 20. merkt op dat de Nucleaire Alliantie de Commissie heeft gevraagd het “European SMR pre-Partnership” actief te ondersteunen en het uit te bouwen tot een volwaardig partnerschap; Aangepast beleids- en regelgevingskader: technologieneutraliteit 21. erkent dat een basisvoorwaarde voor de ontwikkeling van kleine modulaire reactoren in de EU is dat er een stimulerend en technologieneutraal beleid komt, evenals een stabiel regelgevingskader voor de lange termijn, dat rekening houdt met verschillende schone energietechnologieën en aandacht besteedt aan nucleaire veiligheidskwesties; benadrukt de noodzaak van een voorspelbaar rechtskader dat investeerders zekerheid biedt gedurende de hele levensduur van kleine modulaire reactoren; 22. merkt op dat er momenteel geen uniforme markt voor kleine modulaire reactoren bestaat, gezien de nationale gevoeligheden rond kernenergietechnologie en de wens van veel landen om voor hun eigen industrieën op te komen; erkent dat er een gestandaardiseerd vergunningskader moet komen om kleine modulaire reactoren te laten profiteren van mogelijke schaalvoordelen; 23. erkent dat de invoering van passende contractuele en financiële mechanismen, zoals bilaterale langetermijnovereenkomsten en contracts for difference, nodig is om voorspelbaarheid op lange termijn op de energiemarkten te waarborgen en toekomstige investeringen in kleine modulaire reactoren te stimuleren; 24. verzoekt de Commissie met een specifieke industriële EU-strategie voor kleine modulaire reactoren te komen die onder meer gericht is op efficiënte vergunningsprocedures en toegang tot financiering en stabiele toeleveringsketens, met als doel de ontwikkeling van interne technologieën voor kleine modulaire reactoren mogelijk te maken en de bewustwording rond kleine modulaire reactoren te vergroten; 25. erkent de noodzaak van bescherming van de kwetsbaarheid van informatietechnologiesystemen die nodig zijn voor het functioneren van kleine modulaire reactoren, gezien het risico van cyberaanvallen; benadrukt dat cyberbeveiliging moet worden beschouwd als een fundamenteel onderdeel van de algehele nucleaire veiligheid; Marktintegratie en uitrol 26. benadrukt het belang van proactieve anticipatie, innovatie en aanpassing om op doeltreffende wijze te voldoen aan de verwachtingen van ontwerpers van kleine modulaire reactoren op het gebied van splijtstofkringloop en afvalbeheer, met inbegrip van voorbereidende werkzaamheden om ervoor te zorgen dat specifieke vereisten voor de front-endsplijtstofkringloop operationeel zijn voordat kleine modulaire reactoren worden ingezet; 27. benadrukt dat beslissingen over zowel front-end- als back-endkwesties vroeg in de ontwikkelingsfase moeten worden genomen, met actieve betrokkenheid van de splijtstofkringloopindustrie teneinde nieuwe concepten te optimaliseren en te valideren, met het oog op de exploitatiekosten over de gehele levenscyclus en de voorzieningszekerheid op lange termijn, alsmede programma’s voor het beheer van verbruikte splijtstof en radioactief afval; merkt op dat deze vroegtijdige betrokkenheid van de spelers in de splijtstofkringloop van essentieel belang is om een eenvoudigere en snellere commerciële uitrol van kleine modulaire reactoren mogelijk te maken; 28. benadrukt dat duidelijke steun van overheidsdiensten om het concurrentievermogen van de toeleveringsketen van kleine modulaire reactoren te waarborgen van essentieel belang zal zijn om dienstverleners in staat te stellen een langetermijnvisie te volgen en hun projecten te versnellen om de kansen op de markt te benutten; benadrukt de noodzaak van snelle vergunningsprocedures wanneer kleine modulaire reactoren marktrijp zijn; moedigt de Commissie aan om na te denken over manieren om de vergunningsprocedures voor de uitrol van kleine modulaire reactoren te versnellen; Harmonisatie van vergunningsregelingen voor kleine modulaire reactoren 29. benadrukt dat seriële productie de belangrijkste succesfactor van kleine modulaire reactoren is, die fabrikanten in staat zou stellen hun processen te verbeteren en de kosten en productietijd te verlagen; 30. dringt erop aan dat de nationale regelgevers op het gebied van nucleaire veiligheid sneller gaan samenwerken met het oog op de harmonisatie van een proces van voorafgaande vergunningverlening en de standaardisatie van ontwerpen van kleine modulaire reactoren op basis van algemeen aanvaarde veiligheidsbeoordelingen; erkent dat standaardontwerpen van modellen van kleine modulaire reactoren een eerste vereiste zijn voor de succesvolle invoering ervan op commerciële schaal en dat deze het bestaan van verschillende regelgevingsbenaderingen in de EU-lidstaten moeten ondervangen; 31. is ingenomen met internationale initiatieven om specifieke ontwerpen van kleine modulaire reactoren te ontwikkelen; stelt dat gezamenlijke ontwerpbeoordelingen van kleine modulaire reactoren het vergunningsproces kunnen versnellen zonder de nucleaire veiligheid en beveiliging in gevaar te brengen; 32. verzoekt de Commissie een proactieve rol te spelen bij de totstandbrenging en ondersteuning van “regelgevingsallianties” tussen de lidstaten, waar nodig in samenwerking met internationale organisaties; is van mening dat een van de doelstellingen zou zijn om te zorgen voor een grotere mate van gelijkwaardigheid in de vergunningsprocedures van kleine modulaire reactoren; 33. moedigt regelgevende instanties en nationale autoriteiten aan om de voorwaarden te blijven scheppen voor het stroomlijnen en harmoniseren van het vergunningsproces voor kleine modulaire reactoren in de hele Unie; is van mening dat het in het strategische belang van de EU is om nationale regelgevende instanties aan te moedigen technologie-inclusieve, op prestatie gebaseerde en risicogeïnformeerde vergunningsprocessen in te voeren die veiligheidsbeoordelingen kunnen stroomlijnen, de regeldruk kunnen verminderen, de veiligheid kunnen verbeteren, de kosten kunnen verlagen en innovatie kunnen vergemakkelijken; Financiële steun voor de binnenlandse productie van kleine modulaire reactoren 34. erkent de noodzaak om alle mogelijke opties voor de financiering van de productie en opschaling van Europese kleine modulaire reactoren en de daarmee verbonden toeleveringsketen te ondersteunen; verzoekt de Commissie en de lidstaten de beschikbare financieringsbronnen voor de inzet van kleine modulaire reactoren te beoordelen en, indien nodig geacht, een plan op te stellen om financieringstekorten aan te pakken; 35. benadrukt dat de binnenlandse productie van kleine modulaire reactoren hoge kapitaalkosten met zich meebrengt die kunnen worden gefaciliteerd door tal van hefbomen, zoals particuliere investeringen, nationale subsidies, Europese fondsen en leningen van de Europese Investeringsbank (EIB); merkt op dat de EIB hiervoor haar beleid inzake kredietverstrekking voor energie zou moeten afstemmen op de taxonomie van de EU teneinde investeringen in de productie van kleine modulaire reactoren volledig te kunnen ondersteunen; 36. verzoekt de Commissie na te gaan of de lidstaten gebruik kunnen maken van een in aanmerking komend fonds of van het Fonds voor een rechtvaardige transitie om het onderzoek naar en de ontwikkeling van kleine modulaire reactoren te financieren; 37. erkent de noodzaak van de opname van technologieën voor kernsplijting en kernfusie-energie, met inbegrip van technologieën voor de splijtstofkringloop, in de lijst van nettonultechnologieën in het kader van de verordening voor een nettonulindustrie, die momenteel in aanmerking komen voor steun in het kader van het platform voor strategische technologieën voor Europa (STEP) en in de toekomst mogelijk in aanmerking komen in het kader van soortgelijke instrumenten; 38. is ingenomen met het feit dat het Euratom-programma voor onderzoek en opleiding reeds onderzoeksprojecten financiert die verband houden met de veiligheid van en de vergunningverlening voor technologieën voor kleine en geavanceerde modulaire reactoren; benadrukt dat er dringend behoefte is aan meer gecoördineerde en gerichte financiering als de EU concurrerend wil blijven bij de ontwikkeling van de industrie van kleine modulaire reactoren, met inbegrip van verbeteringen op het gebied van afvalbeheer en recycling van splijtstofcapaciteiten; 39. beveelt aan om na te denken over inclusieve toegang van kleine modulaire reactoren tot EU-financiering die verder gaat dan de Euratom-financieringsregelingen; 40. dringt aan op de oprichting van een speciale Europese structuur voor kleine modulaire reactoren, zoals een nieuwe gemeenschappelijke onderneming of een industriële alliantie voor kleine modulaire reactoren, of de oprichting van een belangrijk project van gemeenschappelijk Europees belang specifiek voor kleine modulaire reactoren, dat gericht zou kunnen zijn op de ontwikkeling van een demonstratieprogramma inzake geavanceerde reactoren; 41. is van mening dat Europese financiële steun nodig is om haalbaarheidsstudies voor kleine modulaire reactoren te laten uitvoeren; is van mening dat de ontwikkeling van een nieuwe industrie van kleine modulaire reactoren in de EU gunstig kan zijn voor de werkgelegenheidsdoelstellingen van de EU, omdat dit het scheppen van hoogwaardige banen en leerlingplaatsen kan bevorderen en de omscholing of bijscholing van werknemers kan faciliteren; 42. uit zijn bezorgdheid over de totale begroting voor kleine modulaire reactoren in vergelijking met de genereuze subsidies van economische partners en concurrenten, met name China, Rusland en de VS; Aanpassing van de toeleveringsketen en de splijtstofkringloop 43. benadrukt dat een robuuste, capabele en betrouwbare in de EU gevestigde toeleveringsketen van cruciaal belang is voor het welslagen van de productie van kleine modulaire reactoren; herinnert eraan dat de EU afhankelijk blijft van ingevoerd uranium, hetgeen inherente risico’s met zich meebrengt voor haar strategische soevereiniteit en voorzieningszekerheid; 44. verzoekt de Commissie een beoordeling uit te voeren om ervoor te zorgen dat de ontwikkeling van kleine modulaire reactoren niet wordt belemmerd door mogelijke tekortkomingen in de toeleveringsketen en dienovereenkomstig aanpassingen door te voeren; 45. erkent dat het van belang is de voornaamste uitdagingen in kaart te brengen bij de aanpassing van de waardeketen aan de specifieke kenmerken van kleine modulaire reactoren in vergelijking met grote reactoren en dat overleg moet worden gepleegd met alle belangrijke publieke en private actoren op de energiemarkt; 46. erkent zowel de noodzaak van aanpassingen in de splijtstofkringloop om kleine modulaire reactoren te kunnen leveren, als de noodzaak van investeringen in aanvullende faciliteiten; 47. moedigt de inspanningen van de Europese industrie aan om de levering van nieuwe soorten splijtstoffen veilig te stellen die nodig zouden kunnen zijn voor bepaalde kleine modulaire reactoren; 48. benadrukt dat de mogelijkheid om gestandaardiseerde apparatuur en hoogwaardige industriële componenten van handelskwaliteit op te nemen in ontwerpen van kleine modulaire reactoren in grote mate kan bijdragen aan de optimalisatie van de toeleveringsketen, waardoor goedkeuring sneller kan plaatsvinden; Innovatie, onderzoek en ontwikkeling 49. erkent dat er een uitgebreid stappenplan voor onderzoek en ontwikkeling (O&O) moet worden opgesteld dat zowel aan de verwachtingen van de markt als aan de veiligheidseisen voldoet, dat bovendien in kaart moet brengen welke experimentele infrastructuur nodig is om dit stappenplan uit te voeren, naast de nodige opleidings- en onderwijsprogramma’s; 50. is verheugd over het feit dat de Euratom-gemeenschap in samenwerking met het Gemeenschappelijk Centrum voor onderzoek (JRC) de onderzoeksinfrastructuren van de EU openstelt en de toegang tot unieke nucleaire onderzoeksinfrastructuren in Europa ondersteunt; 51. stelt dat het, om de hoogste veiligheids- en stralingsbeschermingsnormen te handhaven, van cruciaal belang is om door te gaan met het experimenteren met en het testen en kwalificeren van nieuwe splijtstoffen, materialen en technologieën voor de gehele levenscyclus van geavanceerde kleine modulaire reactoren, en wijst op de noodzaak van opleiding en menselijke capaciteitsopbouw, het verspreiden van kennis en het overbruggen van de kloof tussen onderzoek en industrie; 52. is verheugd over de initiatieven in het kader van Horizon Europa en het programma Digitaal Europa, die nieuwe voordelen bieden op het gebied van additieve productie, digitale technologieën, robotica en artificiële intelligentie, en benadrukt dat dergelijke synergieën tussen het Euratom-programma en andere EU-programma’s volledig moeten worden ontwikkeld; 53. benadrukt dat O&O niet alleen gericht moet zijn op de behoeften van de eerste generatie lichtwaterreactoren van kleine modulaire reactoren, die naar verwachting begin 2030 op het elektriciteitsnet zullen worden aangesloten, maar ook de reactoren van de vierde generatie, de zogenaamde “geavanceerde modulaire reactoren”, verder moet ondersteunen; 54. wijst erop dat er meer EU-middelen nodig zijn voor O&O op het gebied van kleine modulaire reactoren, hetgeen kan leiden tot positieve sociaal-economische effecten voor de EU; Vaardigheden 55. erkent de noodzaak om de bestaande opleiding in essentiële vaardigheden voor de bouw van kerncentrales in de hele waardeketen te verfijnen en af te stemmen op de specifieke vereisten van kleine modulaire reactoren, en tegelijkertijd te voorkomen dat er in de bredere nucleaire industrie een tekort aan vaardigheden ontstaat, met name in vaardigheden waarnaar veel vraag is; 56. benadrukt het belang van strategische personeelsplanning, die toekomstgericht en aanpasbaar moet zijn, rekening houdend met mogelijke veranderingen in de vaardigheidsvereisten voor de uitrol van kleine modulaire reactoren in de bredere toeleveringsketen; Ontmanteling en afvalbeheer 57. erkent de reeds gevestigde regels met betrekking tot de verantwoordelijkheid van eigenaren van kerncentrales en licentiehouders voor de veilige afhandeling, opslag en verwijdering van radioactief afval en voor het beheer van verbruikte splijtstof; 58. is ingenomen met het potentieel voor afvalvermindering bij nieuwe technologieën voor kleine modulaire reactoren, met name door de vermindering van zowel het volume als de radiotoxiciteit van afval; ondersteunt de nieuwste O&O-inspanningen op het gebied van beheer, recycling en hergebruik van nucleair afval; benadrukt het grote belang van hergebruik voor de stabiliteit van de voorziening; 59. dringt aan op de vaststelling van een specifieke strategie voor het sluiten van de splijtstofkringloop op basis van de ondersteuning van ontwikkelaars van innovatieve technologieën; 60. merkt op dat er volgens het JRC, wat hoogradioactief afval en verbruikte splijtstof betreft, een brede consensus bestaat onder de wetenschappelijke, technologische en regelgevende gemeenschappen dat definitieve berging in diepe geologische opberglocaties de meest doeltreffende en veiligste haalbare oplossing is die ervoor kan zorgen dat er gedurende de vereiste tijd geen significante schade wordt toegebracht aan het menselijk leven en het milieu; erkent dat sommige lidstaten zich in een vergevorderd stadium bevinden van de ingebruikname van hun nationale diepe geologische opberglocaties, die naar verwachting binnen dit decennium operationeel zullen worden; Verantwoordingsplicht en verslaglegging 61. wijst erop dat het noodzakelijk is dat de Commissie jaarlijks een verslag uitbrengt waarin de vooruitgang bij de ontwikkeling van kleine modulaire reactoren wordt beoordeeld; verzoekt dat in dit verslag de geografische uitsplitsing van de financiering, het aantal gecreëerde banen en veranderingen in vraag en aanbod worden geëvalueerd, en de veranderende kosten van de uitrol van kleine modulaire reactoren, de ontwikkeling van speciale infrastructuur voor kleine modulaire reactoren en transnationale samenwerking op dit gebied worden beoordeeld; is van mening dat in het verslag ook de technische haalbaarheid, vergunningen, locatie, financiering, toeleveringsketen, veiligheidsmaatregelen, betrokkenheid en vooruitgang van splijtstoffen van verschillende kleine modulaire reactoren moeten worden geëvalueerd; is van mening dat tot slot in het verslag moet worden ingegaan op regelgevingsobstakels voor de uitrol van technologieën voor kleine modulaire reactoren en dat er maatregelen moeten worden aanbevolen om deze obstakels eventueel weg te nemen; 62. verzoekt de Commissie zich met ijver in te zetten voor de ontwikkeling van projecten van kleine modulaire reactoren en met name een rechtskader voor te bereiden met betrekking tot deze technologische keuze, door de vergunningskaders en andere juridische aspecten te herzien en te harmoniseren; 63. verzoekt de lidstaten met een groot belang in kernenergie en kleine modulaire reactoren blijk te geven van een vastberaden financieel en regelgevingsengagement om bij te dragen aan de geslaagde ontwikkeling van kleine modulaire reactoren in de EU, in nauwe samenwerking met de Commissie, die ernaar moet streven de ontwikkelingen op dit gebied te bevorderen; o o o 64. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad, de Commissie, het Europees Sociaal en Economisch Comité, het Europees Comité van de Regio’s en de lidstaten. Het Europees Parlement, – gezien artikel 168 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU), – gezien de mededeling van de Commissie van 7 juni 2023 betreffende een alomvattende aanpak van geestelijke gezondheid ( COM(2023)0298 ), – gezien Verordening (EU) 2021/522 van het Europees Parlement en de Raad van 24 maart 2021 tot vaststelling van een actieprogramma voor de Unie op het gebied van gezondheid (“EU4Health-programma”) voor de periode 2021-2027, en tot intrekking van Verordening (EU) nr. 282/2014 (1) , – gezien Verordening (EU) 2021/695 van het Europees Parlement en de Raad van 28 april 2021 tot vaststelling van Horizon Europa — het kaderprogramma voor onderzoek en innovatie, tot vaststelling van de regels voor deelname en verspreiding en tot intrekking van Verordeningen (EU) nr. 1290/2013 en (EU) nr. 1291/2013 (2) , – gezien het voorstel van de Commissie van 26 april 2023 ter herziening en vervanging van de bestaande algemene geneesmiddelenwetgeving, – gezien Verordening (EU) 2021/1119 van het Europees Parlement en de Raad van 30 juni 2021 tot vaststelling van een kader voor de verwezenlijking van klimaatneutraliteit, en tot wijziging van Verordening (EG) nr. 401/2009 en Verordening (EU) 2018/1999 (“Europese klimaatwet”) (3) , – gezien zijn resolutie van 28 november 2019 over de noodsituatie op het gebied van klimaat en milieu (4) , – gezien Verordening (EU) 2022/2065 van het Europees Parlement en de Raad van 19 oktober 2022 betreffende een eengemaakte markt voor digitale diensten en tot wijziging van Richtlijn 2000/31/EG (digitaledienstenverordening) (5) , – gezien zijn resolutie van 5 juli 2022 over geestelijke gezondheid in de digitale arbeidswereld (6) , – gezien zijn resolutie van 21 januari 2021 met aanbevelingen aan de Commissie betreffende het recht om offline te zijn (7) , – gezien zijn resolutie van 10 maart 2022 over een nieuw strategisch EU-kader voor gezondheid en veiligheid op het werk voor de periode na 2020 (met inbegrip van een betere bescherming van werknemers tegen de blootstelling aan schadelijke stoffen, stress op het werk en lichamelijke klachten als gevolg van repeterende bewegingen) (8) , – gezien de briefing getiteld “Mental health and the pandemic”, gepubliceerd door zijn directoraat-generaal Parlementaire Onderzoeksdiensten in juli 2021, – gezien zijn resolutie van 12 juli 2023 over de COVID-19-pandemie: geleerde lessen en aanbevelingen voor de toekomst (9) , – gezien zijn resolutie van 10 juli 2020 over de EU-strategie voor volksgezondheid na COVID-19 (10) , – gezien zijn resolutie van 1 maart 2018 over de situatie van de grondrechten in de EU in 2016 (11) , – gezien zijn resolutie van 21 januari 2021 over de EU-strategie inzake gendergelijkheid (12) , – gezien zijn resolutie van 14 februari 2019 over de rechten van interseksuele personen (13) , – gezien zijn resolutie van 16 september 2021 met aanbevelingen aan de Commissie betreffende het aanmerken van gendergerelateerd geweld als een nieuwe vorm van criminaliteit als bedoeld in artikel 83, lid 1, VWEU (14) , – gezien zijn resolutie van 20 april 2023 over universele decriminalisering van homoseksualiteit in het licht van de recente ontwikkelingen in Uganda (15) , – gezien zijn resolutie van 16 februari 2022 over versterking van Europa in de strijd tegen kanker – naar een alomvattende en gecoördineerde strategie (16) , – gezien de mededeling van de Commissie van 3 februari 2021 getiteld “Het Europees kankerbestrijdingsplan” ( COM(2021)0044 ), – gezien het in december 2021 door de Commissie gelanceerde initiatief getiteld “Samen gezonder – het initiatief van de EU voor niet-overdraagbare ziekten”, – gezien zijn resolutie van 5 juli 2022, getiteld “Naar gemeenschappelijke Europese maatregelen op het gebied van zorg” (17) , – gezien de mededeling van de Commissie van 7 september 2022 over de Europese zorgstrategie ( COM(2022)0440 ), – gezien de conclusies van de Raad van 24 oktober 2019 over de economie van het welzijn, waarin wordt gepleit voor een alomvattende EU-strategie inzake geestelijke gezondheid, – gezien het Europees pact voor geestelijke gezondheid en welzijn dat op 13 juni 2008 in Brussel is aangenomen tijdens de EU-conferentie op hoog niveau getiteld “Together for Mental Health and Well-being”, – gezien het groenboek van de Commissie van 14 oktober 2005 getiteld “De geestelijke gezondheid van de bevolking verbeteren. Naar een strategie inzake geestelijke gezondheid voor de Europese Unie” ( COM(2005)0484 ), – gezien het verslag van december 2015 van het gemeenschappelijk optreden inzake geestelijke gezondheid en welzijn getiteld “Mental health in all policies – Situation analysis and recommendations for action” (Geestelijke gezondheid op alle beleidsterreinen – Analyse van de stand van zaken en aanbevelingen voor maatregelen), – gezien de Werelddag van de Geestelijke Gezondheid 2023 van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) met als thema “Mental health is a universal human right” (Geestelijke gezondheid is een universeel mensenrecht), – gezien het Europees kader voor actie inzake geestelijke gezondheid 2021-2025 van de WHO, – gezien het verslag van het Europees Agentschap voor de veiligheid en de gezondheid op het werk (EU-OSHA) van 7 oktober 2011 getiteld “Mental health promotion in the workplace – a good practice report” (Bevordering van geestelijke gezondheid op het werk – overzicht van goede praktijken), – gezien het EU-kader voor actie inzake geestelijke gezondheid en welzijn, door de Commissie gepubliceerd in 2016, – gezien het verslag uit 2022 van de OESO en de Europese Commissie getiteld “Health at a Glance: Europe 2022: State of Health in the EU Cycle” (Gezondheid in een notendop: Europa 2022), – gezien de lijst van beroepsziekten van de Internationale Arbeidsorganisatie (IAO), in de herziene versie van 2010, – gezien de beleidsnota uit 2022 van de WHO en de IAO getiteld “Mental health at work: policy brief” (Geestelijke gezondheid op het werk: beleidsnota), – gezien Aanbeveling (EU) 2022/2337 van de Commissie van 28 november 2022 betreffende de Europese lijst van beroepsziekten (18) , – gezien de mededeling van de Commissie van 30 november 2022, getiteld “Mondiale gezondheidsstrategie van de EU – Betere gezondheid voor iedereen in een veranderende wereld” ( COM(2022)0675 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 24 maart 2021 getiteld “EU-strategie voor de rechten van het kind” ( COM(2021)0142 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 11 mei 2022, getiteld “Een digitaal decennium voor kinderen en jongeren: de nieuwe Europese strategie voor een beter internet voor kinderen (BIK+)” ( COM(2022)0212 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 30 september 2020 over de totstandbrenging van de Europese onderwijsruimte tegen 2025 ( COM(2020)0625 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 3 maart 2021 getiteld “Een Unie van gelijkheid: strategie inzake de rechten van personen met een handicap 2021-2030” ( COM(2021)0101 ), – gezien het VN-Verdrag uit 2006 inzake de rechten van personen met een handicap, – gezien de mededeling van de Commissie van 12 november 2020 “Een Unie van gelijkheid: strategie voor gelijkheid van lhbtiq’ers 2020-2025” ( COM(2020)0698 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 18 september 2020 getiteld “Een Unie van gelijkheid: EU-actieplan tegen racisme 2020-2025” ( COM(2020)0565 ), – gezien artikel 54 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en voedselveiligheid ( A9-0367/2023 ), A. overwegende dat de WHO geestelijke gezondheid definieert als “een staat van geestelijk welzijn die mensen in staat stelt om te gaan met de stressfactoren van het leven, hun potentieel te vervullen, goed te leren en te werken en een bijdrage te leveren aan hun gemeenschap”; overwegende dat geestelijke gezondheidsproblemen zowel psychische problemen en psychosociale aandoeningen als andere geestelijke toestanden omvatten die verband houden met aanzienlijk leed, beperkingen van het functioneren, of het risico op zelfbeschadiging; B. overwegende dat geestelijke gezondheid een universeel mensenrecht is en dat de bevordering van geestelijke gezondheid een cruciale voorwaarde is voor een bloeiende persoonlijke, gemeenschaps- en sociaal-economische ontwikkeling; C. overwegende dat geestelijke gezondheid een integraal onderdeel is van de gezondheid en essentieel is voor het welzijn van personen en samenlevingen, en een eerste vereiste voor een inclusieve en functionele samenleving; overwegende dat geestelijke gezondheid daarom op gelijke voet zou moeten staan met lichamelijke gezondheid; overwegende dat geestelijke en lichamelijke gezondheid onderling verbonden zijn en mensen met geestelijke gezondheidsproblemen hierdoor aanzienlijk meer risico lopen om vroegtijdig te overlijden, onder andere als gevolg van de niet-behandeling van lichamelijke gezondheidsproblemen; D. overwegende dat naar schatting van de WHO meer dan 150 miljoen mensen (19) in Europa geestelijke gezondheidsproblemen hebben, en dat moet worden uitgegaan van een zekere mate van onderdiagnosticering; overwegende dat geestelijke gezondheidsproblemen de belangrijkste causale factor vormen voor het aantal levensjaren dat met een beperking wordt doorgebracht en van alle niet-overdraagbare ziekten in de EU de vijfde belangrijkste causale factor vormen voor het aantal verloren gezonde levensjaren en de tweede plaats innemen in de ranglijst van meest voorkomende niet-overdraagbare ziekten; overwegende dat uit onderzoek blijkt dat geestelijke gezondheidsproblemen over het algemeen aanzienlijk vaker voorkomen bij vrouwen; overwegende dat circa 4 % (20) van alle sterfgevallen in de EU wordt veroorzaakt door geestelijke en gedragsstoornissen; E. overwegende dat de geestelijke gezondheid en het geestelijk welzijn van de bevolking cruciale factoren zijn voor het individu; overwegende dat een slechte geestelijke gezondheid de oorzaak kan zijn van verminderde productiviteit op het niveau van het individu en op zakelijk vlak, en van een verlaging van de arbeidsparticipatie, en financiële lasten kan veroorzaken voor personen, gezinnen en gemeenschappen met mogelijk enorme economische consequenties die neerkomen op jaarlijks meer dan 4 % van het bbp van de EU (600 miljard EUR) (21) ; overwegende dat andere indirecte kosten vaak hoger uitvallen dan directe kosten, zoals uitgaven voor gezondheidszorg, en dat er steeds meer aanwijzingen voor zijn dat de bevordering van een goede geestelijke gezondheid en de preventie van psychische aandoeningen kosteneffectief en kostenefficiënt kunnen zijn; F. overwegende dat volgens de WHO sociaal-economische omstandigheden zoals werk, sociale steun, onderwijsniveau en de fysieke omgeving tot de belangrijkste factoren behoren die van invloed zijn op iemands geestelijke gezondheidstoestand; G. overwegende dat het effect van structurele economische en sociale ongelijkheden verschilt afhankelijk van de bevolkingsgroep; overwegende dat in al het overheidsbeleid inzake geestelijke gezondheid bijzonder goed rekening moet worden gehouden met economisch kwetsbare bevolkingsgroepen, zodat alle burgers gelijkwaardige bescherming genieten; H. overwegende dat armoede, sociale ongelijkheid en discriminatie mensen in een kwetsbare positie plaatsen en ertoe kunnen leiden dat een overtuiging ontstaat dat men niet de middelen heeft om goed voor zichzelf of anderen te zorgen (ook wel een “scarcity mindset” genoemd), hetgeen tot hevige gevoelens van angst leidt, de armoedecyclus verergert en het risico op geestelijke aandoeningen vergroot; I. overwegende dat door de aandacht te verleggen van late en dure interventies naar een grotere nadruk op preventie en het aanpakken van genoemde determinanten van geestelijke gezondheid, een verbetering van de geestelijke gezondheid en het geestelijk welzijn teweeg kan worden gebracht; J. overwegende dat het aanpakken van de geestelijke gezondheidsproblematiek een benadering vereist die alle beleidsterreinen behelst (een “mental health in all policies”-benadering, ofwel MHiAP) waarbij gepoogd wordt vanuit intersectioneel perspectief tot een grondig begrip van de verschillende determinanten van geestelijke gezondheid te komen, teneinde de effecten van die determinanten op personen, gemeenschappen en samenlevingen te voorkomen en beperken; K. overwegende dat epidemiologische controle bestaat uit het systematisch en doorlopend verzamelen, analyseren, interpreteren en verspreiden van gezondheidsgegevens en informatie over de frequentie, de verdeling en de determinanten van ziekten of gezondheidsproblemen binnen een bevolking; overwegende dat deze controle in de eerste plaats tot doel heeft de gezondheidstoestand van een bevolking te monitoren, uitbraken of ongebruikelijke ziektepatronen op te sporen, de doeltreffendheid van volksgezondheidsmaatregelen te beoordelen en als input te dienen voor besluitvorming op het gebied van de volksgezondheid; L. overwegende dat er de afgelopen jaren weliswaar steeds meer erkenning is gekomen voor de dringende behoefte aan betere en bredere bewustwording en kennis van geestelijke gezondheid en aan doeltreffende maatregelen voor de preventie en aanpak van geestelijke gezondheidsproblemen, maar dat in vergelijking tot lichamelijke gezondheid de kennis over geestelijke gezondheid nog steeds ver achterblijft, hetgeen ervoor kan zorgen dat mensen minder geneigd zijn hulp te zoeken; M. overwegende dat in het gemeenschapsmodel (22) (23) de patiënt centraal staat, met als belangrijkste element de rol van patiënten en hun familieleden bij het bespreken en plannen van het netwerk van gezondheidszorg; overwegende dat gemeenschapszorg een paradigma is dat de prioriteit legt bij empowerment van de patiënt die actief deelneemt aan de besluitvorming aangaande zijn of haar eigen geestelijke gezondheid, van preventie tot behandeling; overwegende dat het bij de planning en ontwikkeling van gezondheidszorgdiensten van essentieel belang is voordeel te halen uit de ervaring en kennis van de gebruikers van die diensten, en hun omgeving; N. overwegende dat sociale zorginterventies tot een holistische benadering van gezondheidszorg behoren, waardoor geïntegreerde zorg in de gemeenschap verder wordt gestimuleerd en waardoor wordt bijgedragen aan ontmedicalisering; overwegende dat onder sociale zorginterventies onder andere wordt verstaan het verlenen van geestelijke ondersteuning, advisering over sociale inclusie, financieel en huisvestingsadvies alsook activiteiten die lichaamsbeweging en creatieve zelfexpressie bevorderen; O. overwegende dat er in veel lidstaten barrières zijn die de toegang tot geestelijke gezondheidsdiensten bemoeilijken, en dat de ondersteuning ontoereikend is of slechts beperkt aanwezig, hetgeen leidt tot bijkomende kosten, lange wachttijden, een tekort aan professionals in de geestelijke gezondheidszorg, stigmatisatie en een verdere toename van de sociaal-economische discriminatie en ongelijkheden; P. overwegende dat eigen bijdragen voor gezondheidszorgdiensten een financiële belemmering vormen voor mensen met gezondheidsproblemen en dat belemmeringen van economische aard in de context van preventie, diagnose, ondersteuning en revalidatie beperkter zijn in een stelsel van universele gezondheidszorg; Q. overwegende dat vooral de ultraperifere gebieden kwetsbaar zijn gezien de complexiteit wat betreft toegang tot een divers scala aan gezondheidszorgdiensten, waarbij de situatie de komende jaren zal verslechteren als gevolg van klimaatverandering doordat deze regio’s te maken zullen krijgen met onderbrekingen in de acute hulpverlening en verstoringen van de toelevering (door toedoen van factoren zoals geografische veranderingen van de kust en stijgende zeespiegels, gebrek aan zoet water, extreme weersgebeurtenissen, perioden met hogere temperaturen, droogten, hevige branden en veranderde neerslagpatronen); R. overwegende dat de COVID-19-pandemie geestelijke gezondheidsproblemen zoals angst en depressie heeft veroorzaakt en verergerd; overwegende dat de nasleep van de COVID-19-pandemie verder wordt verergerd door de huidige context van de Russische aanvalsoorlog tegen Oekraïne, de sociaal-economische crisis en de klimaat-, natuur- en verontreinigingscrisis; S. overwegende dat baanonzekerheid, tijdelijke banen en ontoereikende arbeidsomstandigheden gepaard gaan met een slechte geestelijke gezondheid en werkloosheid, evenals ziekteverzuim en presenteïsme (24) , en dat EU-OSHA meldt dat 45 % van de werkenden aangeeft dat stress en andere risicofactoren die het geestelijk welzijn negatief kunnen beïnvloeden, op hun werkplek gebruikelijk zijn; T. overwegende dat EU-OSHA benadrukt dat het voor een goede geestelijke gezondheid belangrijk is hoe het werk wordt georganiseerd en hoe de interpersoonlijke verhoudingen in de werkomgeving zijn, waarbij onder meer werkgerelateerde stress, burn-out, geweld, pesten en seksuele intimidatie op het werk, vermoeidheid en psychologische en emotionele druk worden genoemd als factoren die van negatieve invloed zijn; U. overwegende dat geestelijke aandoeningen verband houden met risicofactoren op de werkplek en zijn opgenomen in de lijst van beroepsziekten van de IAO; V. overwegende dat mensen met geestelijke aandoeningen vaker werkloos zijn en dat jonge kinderen en adolescenten met een geestelijke aandoening een hoger risico lopen slecht te presteren op school en later slechtere carrièremogelijkheden te hebben; W. overwegende dat digitalisering in de moderne samenleving een steeds belangrijkere rol krijgt in zowel het persoonlijke als het professionele leven en weliswaar kan worden benut voor het opschalen van ondersteuning van geestelijke gezondheid en empirisch onderbouwde interventies, maar tevens een negatief effect kan hebben op iemands geestelijke gezondheid; X. overwegende dat digitale technologie aanzienlijke voordelen kan hebben voor de verbinding met afgelegen gebieden en het bieden van toegankelijke en betaalbare psychologische ondersteuning, maar dat tegelijkertijd de alomtegenwoordigheid van smartphones en digitale technologieën zoals mobiele applicaties en socialemedianetwerken een risico vormt voor de geestelijke gezondheid en sociaal isolement; overwegende dat gebruik van die digitale technologie, met name buitensporig gebruik, nadelige gevolgen heeft voor de geestelijke gezondheid van kinderen en adolescenten; overwegende dat het gebruik van sociale media en digitale netwerken en blootstelling aan cyberpesten, pornografie, geseksualiseerde en gewelddadige beelden en games, anonieme trollen, inhoud over het niet-eten van bepaalde voeding en inhoud die een onhaalbaar of ongezond schoonheidsideaal laat zien, negatieve gevolgen kunnen hebben voor de geestelijke gezondheid, met name bij kinderen, adolescenten en jonge mensen (25) (26) ; overwegende dat slachtoffers van cyberpesten meer risico lopen op depressie en zelfdodingsgedachten; Y. overwegende dat negen miljoen adolescenten (10-19 jaar) in Europa een psychische aandoening hebben, waarbij angst en depressie meer dan de helft van de gevallen uitmaken; overwegende dat uit onderzoeken blijkt dat 34,6 % van alle geestelijke gezondheidsproblemen vóór het15e levensjaar begint en 62,5 % vóór het 26e levensjaar; overwegende dat 19 % van de Europese jongens in de leeftijd van 15 tot 19 jaar aan een psychische stoornis lijdt, en meer dan 16 % van de meisjes in diezelfde leeftijdsgroep, maar dat 70 % van de kinderen en adolescenten die een psychische aandoening hebben niet vroeg genoeg passende hulp krijgen (27) ; Z. overwegende dat overlijden door zelfdoding of opzettelijke zelfbeschadiging doodsoorzaak nummer twee is bij adolescenten (15-19 jaar) (28) in West-Europa, met name bij jongens, en dat dit aanzienlijk frequenter is dan bij volwassenen; AA. overwegende dat onderzoeken uitwijzen dat een hoog percentage leerlingen tekenen van geestelijke gezondheidsproblemen vertoont, naast verminderde sociale en emotionele vaardigheden (29) ; AB. overwegende dat kinderen, adolescenten en jongvolwassenen steeds vaker worden blootgesteld aan druk en hoge verwachtingen vanuit de samenleving en te maken krijgen met angst naar aanleiding van mondiale dreigingen zoals de COVID-19-pandemie, de noodsituatie inzake het klimaat, conflicten, onzekerheid en andere factoren; AC. overwegende dat er een duidelijk verband bestaat tussen een zwakke geestelijke gezondheid en pesten, met bijkomende schadelijke gevolgen, hetgeen leidt tot meer stress, angst en andere negatieve psychische symptomen bij kinderen, adolescenten en jongeren, met nadelige gevolgen in hun volwassen leven; AD. overwegende dat wanneer in de kindertijd de sociale interacties en interacties in familieverband beperkt zijn, dit voor jongvolwassenen gepaard gaat met slechtere vooruitzichten op het vlak van de geestelijke gezondheid, die voortduren tijdens hun leven als volwassene; AE. overwegende dat aan het verlies aan geestelijke gezondheid bij kinderen en jongeren in de EU een waarde wordt gehangen van naar schatting 50 miljard EUR (30) ; AF. overwegende dat psychologen een belangrijke rol spelen in het onderwijs door zorg te dragen voor de algemene geestelijke gezondheid op de school of instelling, effectief gezondheidsonderwijs te bevorderen, leerresultaten te verbeteren, in te staan voor de veiligheid van kinderen, schooluitval en slechte discipline te voorkomen, conflicten tussen leerlingen onderling, tussen leerlingen en docenten en tussen andere personeelsleden te beheersen, vaardigheden in verschillende disciplines te bevorderen, de leerresultaten van leerlingen met speciale behoeften en leerlingen die tot etnische minderheden behoren, te bevorderen en te verbeteren, gendergelijkheid te bevorderen, ouders en verzorgers nauwer te betrekken bij de school, de geestelijke gezondheid van docenten te verbeteren en zowel onderwijzend als niet-onderwijzend personeel op te leiden; AG. overwegende dat de loonkloof tussen mannen en vrouwen in de EU gemiddeld 13 % bedraagt (31) , waarbij vrouwen sterker worden benadeeld dan mannen, en met name éénouderhuishoudens; AH. overwegende dat het sterftecijfer naar aanleiding van eetstoornissen hoger ligt dan voor alle andere geestelijke gezondheidsaandoeningen, waarbij vooral meisjes en jongere vrouwen worden getroffen, hetgeen niet alleen hun lichamelijke gezondheid betreft maar ook leidt tot onder meer een lagere eigenwaarde, algemene angststoornissen, sociale angststoornissen, depressie, opzettelijke zelfbeschadiging en zelfdoding; AI. overwegende dat zwangere vrouwen, vrouwen die pas zijn bevallen en vrouwen die slachtoffer zijn geworden van een traumatische gebeurtenis vatbaarder zijn voor de psychische gevolgen van sociale, economische en politieke crises (32) , (33) ; overwegende dat huishoudelijke taken en de zorg voor kinderen een aanzienlijke impact hebben op de geestelijke gezondheid van vrouwen, zoals blijkt uit de publicatie getiteld “Headway 2023 – Mental Health Index”, waarin wordt vermeld dat 44 % van de vrouwen met kinderen jonger dan 12 jaar worstelt met verantwoordelijkheden thuis, tegenover slechts 20 % van de mannen; AJ. overwegende dat geweld tegen vrouwen volgens de WHO een volksgezondheidsprobleem van epidemische omvang is geworden, bijvoorbeeld gezien het feit dat een op de drie vrouwen in de EU te maken heeft gehad met fysiek en/of seksueel geweld, hetgeen leidt tot een zwakkere geestelijke gezondheidstoestand, meer stress en meer geestelijke gezondheidsproblemen; AK. overwegende dat de nationale gezondheidsdiensten van verschillende lidstaten meer kunnen en moeten doen om vrouwen te ondersteunen die het slachtoffer zijn van fysiek geweld of seksueel misbruik; overwegende dat mensenhandel voor seksuele uitbuiting in de EU een genderspecifiek verschijnsel is dat hoofdzakelijk vrouwen treft (34) ; AL. overwegende dat haat, discriminatie en geweld tegen de lhbtqia+-gemeenschap, en met name tegen adolescenten, toenemen en bijgevolg leiden tot ernstige geestelijke gezondheidsproblemen, met name onder adolescenten, alsook tot onomkeerbare gevolgen zoals doodslag, overlijden door opzettelijke zelfbeschadiging of zelfdoding, met collectief minderheidsleed in de gemeenschap tot gevolg; AM. overwegende dat de lhbtqia+-gemeenschap een groter risico loopt om symptomen en gedragingen van eetstoornissen te ontwikkelen (35) ; AN. overwegende dat interventies onder het mom van “conversietherapie” met betrekking tot de seksuele gerichtheid, genderidentiteit of genderexpressie van een persoon pseudowetenschappelijk zijn en bijdragen tot stigmatisering en zwakke geestelijke gezondheid in de lhbtqia+-gemeenschap (36) ; AO. overwegende dat er een verband bestaat tussen eenzaamheid en sociaal isolement bij ouderen enerzijds en dementie en schadelijke gevolgen voor de geestelijke en lichamelijke gezondheid anderzijds, waaronder gebruik van verslavende middelen, zelfdodingsgedachten, een ongezonde levensstijl, ernstige depressie en angsten; AP. overwegende dat migranten, asielzoekers en vluchtelingen worden geconfronteerd met nadelige situaties die bijdragen tot psychologisch trauma en geestelijke gezondheidsproblemen; AQ. overwegende dat zowel legale als illegale middelen zoals cafeïne, cannabis, alcohol, hallucinogenen, inhaleermiddelen, opioïden, kalmeringsmiddelen, slaapmiddelen en anxiolytica, stimulerende middelen, nicotine, tabak (37) en andere stoffen en gedragingen (gokken, te veel eten, compulsief tv-kijken en internetverslaving, onder andere (38) ) kunnen leiden tot gedragsverslavingen of gebruik van verslavende middelen, welke in hoge mate samenhangen met andere geestelijke gezondheidsproblemen; AR. overwegende dat sommige mensen uit kwetsbare groepen waarschijnlijk zorg krijgen in een instelling waar zij van de bredere gemeenschap zijn afgezonderd en/of in groepsverband leven, en dat zij niet altijd voldoende controle hebben over hun leven doordat anderen voor hen beslissingen nemen die hen raken, en dat in dit soort woonvormen de eisen van de organisatie voorrang kunnen krijgen op de individuele behoeften van de bewoners; AS. overwegende dat trans-institutionalisering het verschijnsel is dat patiënten wegens sluiting van een psychiatrische instelling van de ene naar de andere instelling overgaan (39) ; AT. overwegende dat gevangenen en mensen die door de openbare autoriteiten worden aangehouden over het algemeen lijden onder de opsluiting en afzondering en dat meer dan een derde van de mensen in gevangenissen lijdt aan een psychische aandoening; overwegende dat een op de vijf gevangenissen in Europa aangeeft te vol te zijn; AU. overwegende dat zelfmoord onder de algehele bevolking van de EU en het VK de zesde doodsoorzaak is (40) , en de vierde doodsoorzaak onder jongeren; overwegende dat het sterftecijfer door zelfdoding een indicator is in het alomvattend actieplan van de WHO voor 2013-2030 inzake geestelijke gezondheid, en dat doelstelling 3.4 van de duurzameontwikkelingsdoelstellingen erin bestaat de vroegtijdige sterfte als gevolg van niet-overdraagbare ziekten tegen 2030 met een derde te verminderen door middel van preventie en behandeling, en de geestelijke gezondheid en het welzijn te bevorderen; overwegende dat de op leeftijd gestandaardiseerde zelfmoordcijfers in de Europese regio in de loop der jaren weliswaar zijn gedaald, maar dat Europa nog steeds de regio is met het op één na hoogste zelfmoordcijfer ter wereld (41) , met een hogere prevalentie bij mannen; overwegende dat volgens recente studies van de WHO het sociale stigma, het taboe om openlijk te spreken over zelfdoding en de beperkte beschikbaarheid van gegevens ertoe leiden dat de gegevens die er zijn met betrekking tot zowel zelfmoord als zelfmoordpogingen van lage kwaliteit zijn; AV. overwegende dat overdraagbare ziekten zoals hiv, virale hepatitis, seksueel overdraagbare infecties en andere vaak aanleiding geven tot stigmatisering en een verslechtering van de geestelijke gezondheid van de betroffen persoon; AW. overwegende dat niet-overdraagbare ziekten ingrijpende gevolgen kunnen hebben voor de geestelijke gezondheid en het welzijn en dat de uitdagingen van het omgaan met niet-overdraagbare ziekten vaak bijdragen tot stress, depressie, angst en suïcidaal gedrag en dat dit nog het meest speelt bij kinderen en jongeren, met name in geval van chronische pijnklachten (42) ; AX. overwegende dat mensen met een zeldzame ziekte vaker dan de bevolking als geheel last hebben van symptomen van een psychische aandoening, zoals neerslachtigheid, angst of emotionele uitputting, met soms zelfdodingsgedachten of -plannen als gevolg; AY. overwegende dat niet-overdraagbare ziekten gelijktijdig kunnen optreden met chronische lichamelijke aandoeningen en de geestelijke gezondheid van patiënten sterk kunnen beïnvloeden; AZ. overwegende dat mensen met een handicap in hun dagelijks leven worden geconfronteerd met diverse belemmeringen, waaronder stigma, isolement, discriminatie, ziekteverzuim, gebrek aan toegankelijkheid, verwaarlozing en een gebrek aan sociale ondersteuning, welke de geestelijke gezondheid onder zware druk kunnen zetten en angst, depressie en overlijden door opzettelijke zelfbeschadiging of zelfdoding tot gevolg kunnen hebben; BA. overwegende dat geestelijke gezondheidsproblemen een aanzienlijke rol spelen bij het vergroten van de vatbaarheid voor niet-overdraagbare ziekten (43) ; overwegende dat dit verband van cyclische aard is en vervolgens het risico op niet-overdraagbare ziekten kan vergroten; Het aanpakken van de factoren die bepalend zijn voor de geestelijke gezondheid Het voorkomen van geestelijke gezondheidsproblemen en het bevorderen van geestelijke gezondheid voor iedereen, en vooral voor kwetsbare groepen in de samenleving 1. benadrukt dat iedereen in verschillende stadia van het leven te maken kan krijgen met diverse stressfactoren en risicofactoren voor de geestelijke gezondheid, die het risico op ernstige of zelfs chronische geestelijke gezondheidsproblemen kunnen verhogen; benadrukt dat iedereen op elk moment van zijn of haar leven vatbaarder kan worden voor een zwakkere geestelijke gezondheid en daardoor in een kwetsbare situatie terecht kan komen; benadrukt voorts dat personen tot meerdere kwetsbare groepen tegelijkertijd kunnen behoren, hetgeen het belang van een intersectionele benadering onderstreept; 2. benadrukt dat geestelijke gezondheid en geestelijk welzijn worden bepaald door een combinatie van sociaal-economische, omgevings-, biologische en genetische factoren; wijst voorts op de negatieve invloed van schadelijke ervaringen in de kindertijd op het ontstaan van geestelijke gezondheidsproblemen (44) ; 3. benadrukt dat voor de aanpak van geestelijke gezondheidsproblemen een grondig begrip nodig is van de verschillende factoren die bepalend zijn voor de geestelijke gezondheid, en dat een intersectorale aanpak noodzakelijk is voor preventie en om de gevolgen voor personen, gemeenschappen en samenlevingen te beperken door middel van een MHiAP-aanpak (45) van geestelijke gezondheid en innovatieve samenwerking tussen de gezondheidssector en andere relevante sectoren, waaronder de sociale dienst en organisaties op het vlak van huisvesting, werkgelegenheid en onderwijs (46) ; is van mening dat de MHiAP-benadering op alle beleidsniveaus en in alle sectoren moet worden toegepast; 4. erkent dat de COVID-19-pandemie diepgaande en blijvende gevolgen heeft gehad voor de geestelijke gezondheid, doordat bestaande aandoeningen ernstiger werden en de prevalentie ervan is toegenomen, met onevenredig grote gevolgen voor bepaalde groepen in de samenleving zoals vrouwen, mensen met een handicap, kinderen, adolescenten en jonge volwassenen, ouderen, mensen met immunodeficiëntie, hun verzorgers en groepen mensen met beperkte sociale contacten; 5. onderstreept dat de cumulatieve effecten van opeenvolgende economische, sociale, gezondheids- en milieucrises, de verslechtering van de levensomstandigheden, en de economische omstandigheden nog steeds hun weerslag hebben op de samenleving; benadrukt daarom de noodzaak van het aanpakken van sociale ongelijkheden, armoede en discriminatie en het waarborgen van sociale en arbeidsrechten, toegang tot cultuur, en een gezond milieu; onderstreept de impact van milieufactoren op de geestelijke gezondheid en benadrukt dat het bij de ontwikkeling van strategieën inzake geestelijke gezondheid nodig is stressfactoren afkomstig uit het milieu, zoals verontreiniging en klimaatverandering, te adresseren; 6. erkent het belang van beschermende factoren voor de geestelijke gezondheid alsook van het actief stimuleren van weerbaarheid en een goede geestelijke gezondheid, onder meer door het goede functioneren van de samenleving te bevorderen, alsmede gezondheids- en sociale diensten, betaalbare gezonde voeding en huisvesting, voldoende inkomen en toegang tot veilige openbare ruimten (zoals groene ruimten), spel, lichaamsbeweging en culturele activiteiten; 7. benadrukt dat geestelijke gezondheidsproblemen een belangrijke aanjager van zelfmoord zijn en dat de WHO zelfmoord als een prioriteit voor de volksgezondheid erkent; beklemtoont dat zelfdoding kan worden voorkomen en dat daartoe doeltreffende interventies bestaan; 8. erkent de complexe verbanden tussen lichamelijke en geestelijke gezondheid en erkent dat stigmatisering en discriminatie op het gebied van geestelijke gezondheid nog steeds voorkomen in de samenleving, wat ertoe leidt dat geestelijke gezondheid wordt genegeerd ten opzichte van de lichamelijke gezondheid, wat gevolgen heeft voor de kwaliteit en toegankelijkheid van geestelijke gezondheidszorg en voor de toewijzing van middelen aan diensten op het gebied van geestelijke gezondheid; merkt op dat geestelijke gezondheidsproblemen de belangrijkste oorzaak zijn (47) van het verlies van gezonde levensjaren als gevolg van een handicap in de EU en dat mensen bij wie ernstige geestelijke gezondheidsproblemen en verwante chronische problemen zijn vastgesteld, een hoger risico lopen voortijdig te overlijden en vaker een verminderde levenskwaliteit hebben, alsook een lagere mobiliteit en sociale participatie tijdens hun levensloop; benadrukt dat mensen met een ernstige psychische aandoening vaker te maken krijgen met lichamelijke comorbiditeit en multimorbiditeit en er derhalve behoefte is aan een geïntegreerde en holistische zorgverstrekking waarbij rekening wordt gehouden met zowel hun geestelijke als hun lichamelijke gezondheidsbehoeften; 9. pleit voor een levensloopbenadering van geestelijke gezondheid, met meer investeringen in diensten voor alle levensfasen en leeftijdsvriendelijke omgevingen; wijst voorts op het belang van een EU-strategie om de gevolgen van de demografische veranderingen in de bevolking voor de geestelijke gezondheid aan te pakken; is van mening dat het, om de incidentie en ongelijkheden wat betreft het risico op het ontwikkelen van geestelijke gezondheidsproblemen te verminderen, van essentieel belang is dat er maatregelen worden genomen om de omstandigheden van het dagelijks leven te verbeteren, te beginnen vóór de geboorte, in de vroege kinderjaren, jeugd en adolescentie, in de fase van gezinsvorming en in het beroepsleven, en tijdens het ouder worden, waarbij vanuit een levenscyclusperspectief wordt erkend dat de invloeden die in elke levensfase werkzaam zijn, een weerslag kunnen hebben op de geestelijke gezondheid; 10. benadrukt hoe belangrijk een biopsychosociale benadering van geestelijke gezondheid is, naast sociaal beleid gericht op het bestrijden van de risicofactoren voor sociale uitsluiting, met inbegrip van, maar niet beperkt tot armoede, dakloosheid, misbruik van middelen, werkloosheid en economische kwetsbaarheid, discriminatie, onzekere banen en de negatieve consequenties van een gedereguleerde arbeidsmarkt, teneinde geestelijke gezondheidsproblemen te voorkomen en de onderliggende oorzaken ervan te adresseren; 11. benadrukt het feit dat interventies gericht moeten zijn op onmiddellijke en toekomstige behoeften aan huisvesting en werk, en een omgeving moeten creëren die gunstig is voor het algemene welzijn en de mentale veerkracht; 12. verzoekt de lidstaten voorts de toegang tot geestelijke gezondheidszorg voor kwetsbare bevolkingsgroepen en groepen met bepaalde medische aandoeningen te verbeteren, aangezien hier sprake is van een situatie gekenmerkt door wisselvalligheid en onderscheid; onderstreept de toegenomen kwetsbaarheid voor geestelijke gezondheidsproblemen in specifieke groepen als gevolg van de unieke uitdagingen waarmee men wordt geconfronteerd die geestelijke gezondheidsproblemen kunnen verergeren; dringt er bij de lidstaten op aan de behoeften van kwetsbare en hoog-risicogroepen in de bevolking in acht te nemen, en de gezondheidsongelijkheden aan te pakken die hun oorsprong vinden in wettelijke belemmeringen, economische beperkingen, taalkundige en culturele uitdagingen en discriminerende praktijken; 13. verzoekt de EU en de lidstaten derhalve een aanpak op basis van evenredig universalisme toe te passen met gerichte ondersteuning voor degenen die daar op een bepaald moment in hun leven behoefte aan kunnen hebben; 14. dringt bij de Commissie aan op steun voor de ontwikkeling van capaciteitsopbouw en instrumenten voor empowerment, zoals een geestelijke gezondheids- en welzijnstoolkit voor kwetsbare bevolkingsgroepen, zodat het kwetsbare groepen binnen hun gemeenschap goed gaat; Kinderen, adolescenten en jongvolwassenen 15. onderstreept de gunstige rol van lichamelijke activiteit, beweging en spel waar het gaat om het genereren van positieve geestelijke gezondheid en bewustzijn hieromtrent, met name bij kinderen, adolescenten en jongvolwassenen; 16. benadrukt daarom het belang van de bescherming van de geestelijke gezondheid van kinderen, adolescenten en jongvolwassenen en het belang van vroegtijdige opsporing en interventie, alsook de toegankelijkheid en betaalbaarheid van geestelijke gezondheidsdiensten voor kinderen en jongeren, met name in de school- en gezinsomgeving, aangezien dit grotendeels bepalend is voor de persoonlijke ontwikkeling op volwassen leeftijd; 17. stelt met bezorgdheid vast dat kinderen, adolescenten en jongvolwassenen steeds meer problemen en moeilijke omstandigheden ondervinden als gevolg van de COVID-19-pandemie, de energiecrisis, oorlog en conflicten, economische instabiliteit en concurrentie op de arbeidsmarkt, moeite bij het vinden van betaalbare huisvesting en de urgente klimaat-, natuur- en verontreinigingscrisis; is verontrust over het hoge aantal jonge Europeanen tussen 10 en 19 jaar waarbij een psychische stoornis is vastgesteld en over het feit dat het zelfdodingscijfer bij deze groep opvallend hoog ligt, met name onder mannelijke adolescenten (48) ; erkent dat maatschappelijke verschuivingen een blijvend effect kunnen hebben op de geestelijke gezondheid van de jongere generatie en hun maatschappelijke verwachtingen; 18. benadrukt het belang van systemen ter ondersteuning van kinderen in scholen en daarbuiten, onder meer via culturele organisaties, jongerenorganisaties en sportclubs; wijst op de mogelijke negatieve gevolgen van toenemende klimaatangst voor het geestelijk welzijn van kinderen, adolescenten en jongeren en verzoekt de lidstaten daarom dit risico te adresseren en geestelijke gezondheid op te nemen in de gezondheidszorg, met initiatieven zoals de ontwikkeling van programma’s voor het opbouwen van veerkracht ten aanzien van klimaatgerelateerde angst en trauma; 19. benadrukt het feit dat de blootstelling van jongeren aan psychoactieve stoffen, met name stoffen met een krachtige werking, hun risico op het ontwikkelen van psychotische stoornissen (49) (zoals schizofrenie) en depressieve stoornissen verhoogt, met chronische en invaliderende gevolgen voor hun verdere ontwikkeling en volwassen leven, zoals negatieve gevolgen voor hun cognitief en sociaal functioneren en een verhoogd risico op zelfmoord; 20. verzoekt de Commissie en de lidstaten derhalve een prioriteit te maken van de geestelijke gezondheid en het geestelijk welzijn van kinderen en jongeren, door geestelijke gezondheidsproblemen te erkennen als een van de belangrijkste gezondheidskwesties voor deze demografische groep; 21. verzoekt de Commissie voorts om bijkomende regelgeving te onderzoeken en het bestaande rechtskader aan te vullen om op EU-niveau beleid uit te werken voor de bescherming van kinderen, adolescenten en jongvolwassenen, met volledige inachtneming van de bevoegdheden van de lidstaten; 22. moedigt de lidstaten aan beleid te ontwikkelen dat prioriteit geeft aan de geestelijke gezondheid van kinderen, adolescenten en jongvolwassenen door de diensten voor de kinderbescherming te versterken, met als doel geestelijke gezondheidsproblemen en zelfmoord te voorkomen, en door toegang te bieden tot goedkope of gratis geestelijke gezondheidsdiensten met een minimale administratieve complexiteit; benadrukt dat de zorg voor kinderen in overheidsinstellingen een laatste redmiddel moet zijn en dat de focus van de lidstaten moet liggen op preventieve zorg; beveelt aan middelen toe te wijzen voor de opleiding van zorgverleners en personeel in overheidsinstellingen en pleit voor doorlopende beoordelingen van de geestelijke gezondheid en ondersteuning van kinderen gedurende hun verblijf in deze instellingen, met een focus op geïndividualiseerde behandelingsplannen en regelmatige follow-ups; verzoekt de lidstaten ervoor te zorgen dat kinderen in staatszorg toegang hebben tot geestelijke gezondheidsdiensten, samen te werken met alle relevante belanghebbenden (met inbegrip van kinderpsychologen, psychiaters, maatschappelijk werkers en ngo’s), gespecialiseerde protocollen voor de beoordeling van de geestelijke gezondheid op te stellen om reeds bestaande geestelijke gezondheidsproblemen te identificeren en aan te pakken, en deze kinderen door te verwijzen naar de juiste professionals voor geestelijke gezondheid; benadrukt het belang van continuïteit van zorg voor kinderen die een overheidsinstelling verlaten en onderstreept de noodzaak van integratie in de samenleving met het oog op een goede geestelijke gezondheid op lange termijn; Digitalisering 23. erkent zowel de voordelen als de risico’s van digitale technologieën, met aan de ene kant connectiviteit en betere toegang tot informatie en aan de andere kant de mogelijkheid van digitale verslaving en verminderde contacten in de echte wereld; 24. herinnert aan de sleutelrol van het voorkomen van geestelijke gezondheidsproblemen binnen de context van digitale platforms en dringt aan op versterking van platforms met een ondersteunings-, luisterende en waarschuwingsfunctie voor slachtoffers van gendergerelateerd en seksueel geweld; 25. vraagt de lidstaten om de digitaledienstenverordening (50) volledig uit te voeren om online haat en pesterijen te voorkomen, aan te pakken en te vermijden, vooral voor kwetsbare mensen zoals vrouwen en jongeren; 26. benadrukt dat het belangrijk is de digitale kloof te dichten om te voorkomen dat de ongelijkheid onder met name kinderen, adolescenten en jongvolwassenen toeneemt; 27. verzoekt de Commissie, aangezien zij de primaire regelgever is voor zeer grote onlineplatforms en zeer grote onlinezoekmachines in het kader van de wet inzake digitale diensten, de lidstaten bij te staan bij de uitvoering van de strategie voor een beter internet voor kinderen en de bescherming van kinderen in de digitale wereld en te evolueren naar een veiligere en gezondere digitale ruimte voor iedereen door een opwaartse convergentie te waarborgen en de hoogste en veiligste benchmarks vast te stellen; 28. merkt op dat de COVID-19-pandemie de onderwijs- en digitale kloven, die van invloed zijn op de kansen van kinderen in het leven en op hun lichamelijke en geestelijke gezondheid, mogelijk heeft vergroot; verzoekt de Commissie en de lidstaten voorts de nadelige gevolgen van de verdere digitalisering van het onderwijs voor de geestelijke gezondheid van kinderen, adolescenten en jongvolwassenen nauwgezet te bestuderen, aangezien digitalisering van het onderwijs weliswaar voordelen heeft maar in sommige gevallen ook sociale en gedragsproblemen kan veroorzaken, naast andere gezondheidsproblemen zoals minder lichaamsbeweging en onregelmatige slaappatronen; onderstreept voorts de belangrijke rol van onderwijs bij het voorkomen van pesten en cyberpesten op school; benadrukt dat er dringend wetenschappelijk onderzoek nodig is naar het veilige gebruik van digitale technologie door kinderen en adolescenten en naar de middelen die het meest doeltreffend kunnen zijn om de last van geestelijke gezondheidsproblemen in deze groep te verminderen; Gender 29. erkent dat gender een centrale rol speelt bij hoe geestelijke gezondheid wordt ervaren, met tot gevolg dat er verschillen zijn in prevalentie, de soorten stoornissen en de toegang tot geestelijke gezondheidszorg; is van mening dat geweld, stress en schadelijke omgevingen vaak gecorreleerd zijn met geestelijke gezondheidsproblemen, ongeacht gender, en met de aversie om hulp te zoeken voor geestelijke gezondheidsproblemen; benadrukt daarom hoe belangrijk het is genderongelijkheden aan te pakken; 30. is van mening dat de loonkloof tussen mannen en vrouwen nog altijd een belangrijke rol speelt met betrekking tot het vermogen van vrouwen om prioriteit te geven aan hun eigen geestelijke gezondheid en hun welzijn te verbeteren; verzoekt de lidstaten de richtlijn inzake gelijk loon voor gelijk werk (51) snel uit te voeren; 31. onderstreept dat studies aantonen dat de geestelijke gezondheidstoestand van vrouwen en vooral van meisjes met een alarmerende snelheid verslechtert, terwijl het samenlevingen ontbreekt aan de passende capaciteiten, kennis en structuren voor steun, preventie en professionele hulp in een vroeg stadium; erkent dat de geestelijke gezondheid van vrouwen van invloed kan zijn op de geestelijke gezondheid en het welzijn van toekomstige generaties als gevolg van het feit dat vrouwen meer verantwoordelijkheid op zich nemen in de zorg voor kinderen; 32. benadrukt dat vrouwen na de bevalling mogelijk te maken krijgen met postnatale depressie en het bijbehorende stigma, waardoor zij mogelijk te weinig steun krijgen; benadrukt dat het belangrijk is de toegang tot reproductieve en seksuele gezondheidsdiensten te waarborgen en moederschaps- en vaderschapsrechten te waarborgen; 33. benadrukt het belang van de bestrijding van genderongelijkheid en geweld tegen vrouwen; benadrukt dat de geestelijke gezondheid van vrouwen onevenredige te lijden heeft als gevolg van intiem partnergeweld, wat wordt gedefinieerd als fysiek geweld, seksueel geweld, stalking of psychologische agressie (waaronder de toepassing van dwang) door een huidige of voormalige intieme partner (52) ; wijst voorts op het extra psychologische leed dat voortvloeit uit de fysieke en reproductieve gevolgen van de agressie; 34. stelt tot zijn bezorgdheid vast dat zes EU-lidstaten (Bulgarije, Tsjechië, Hongarije, Letland, Litouwen en Slowakije) (53) het Verdrag van de Raad van Europa inzake het voorkomen en bestrijden van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld (Verdrag van Istanbul) nog niet hebben geratificeerd en spoort hen aan dit te doen; verzoekt de lidstaten zich te richten op de bestrijding van gendergerelateerd geweld, met name geweld tegen vrouwen en meisjes, aangezien gendergerelateerd geweld levenslange trauma’s kan veroorzaken; 35. veroordeelt de genitale verminking van vrouwen aangezien dit kan leiden tot psychologisch trauma, angsten, somatisatie, depressie, posttraumatische stress en andere geestelijke gezondheidsaandoeningen; 36. dringt erop aan dat de Commissie de onderliggende oorzaken van seksuele uitbuiting en mensenhandel met seksuele doeleinden aanpakt door de lidstaten te ondersteunen in de strijd tegen armoede, sociale uitsluiting en discriminatie; Lhbtqia+ 37. veroordeelt de criminalisering van homoseksualiteit en de invoering van lhbtqia+-vrije zones, alsook “conversietherapieën”, aangezien deze tot een toename in geestelijke gezondheidsaandoeningen leiden en een schending van de mensenrechten vormen; 38. benadrukt het belang van de lopende uitvoering van de Unie van gelijkheid: strategie voor gelijkheid van lhbtq’ers 2020-2025 en dringt bij de EU en de lidstaten aan op juridische erkenning van gender op een niet-discriminerende en toegankelijke wijze; 39. benadrukt de noodzaak van inclusieve beoordelingen van de lhbtqia+-gemeenschap in de literatuur en onderzoek naar eetstoornissen, gericht op ondervertegenwoordigde groepen met intersectionele identiteiten; 40. verzoekt de EU en de lidstaten haatzaaiende uitlatingen op het internet, in het bijzonder die welke gericht zijn tegen etnische minderheden en mensen die vanwege hun ras worden gediscrimineerd, de lhbtqia+-gemeenschap en andere kwetsbare groepen, aan te pakken; Werk en de werkplek 41. erkent de belangrijke rol die de werkplek kan spelen bij het bevorderen van een goede geestelijke gezondheid en erkent dat gezonde arbeidsomstandigheden een positief effect kunnen hebben op de lichamelijke en geestelijke gezondheid, het welzijn en de productiviteit; 42. dringt er bij de lidstaten op aan de specifieke behoeften aan psychologische zorg van werknemers vast te stellen en te adresseren door middel van specifieke instrumenten die zijn toegesneden op hun specifieke behoeften, onder meer door middel van arbeidsgeneeskunde; 43. is van mening dat werknemers in de essentiële dienstverlening, het onderwijs, de gezondheidszorg, de beveiliging en werknemers in ploegendienst onderhevig zijn aan hogere stressniveaus, hetgeen kan leiden tot burn-out en relatief hogere zelfdodingscijfers; is van mening dat deze kwestie moet worden aangepakt door middel van gerichte beleidsmaatregelen en interventies met het oog op preventie en de bevordering van de geestelijke gezondheid en het welzijn; 44. onderstreept de ernstige gevolgen van blootstelling aan ziekten voor het welzijn van zowel het zorgpersoneel als verzorgenden, die een cruciale rol spelen bij het verlenen van zorg aan hulpbehoevenden; 45. wijst erop dat gezondheidswerkers tijdens de COVID-19-pandemie in de frontlinie werkten en dat hun eigen geestelijke gezondheid daar sterk onder heeft geleden, en benadrukt de noodzaak deze extra kwetsbaarheid in acht te nemen en te adresseren; vraagt om gezondheidswerkers en mensen in essentiële beroepen makkelijker toegang te geven tot diensten ter ondersteuning van de geestelijke gezondheid, aangezien deze mensen een cruciaal deel van het gezondheidszorgsysteem zijn; 46. dringt aan op nader onderzoek naar de gevolgen van telewerken, dat in sommige gevallen heeft geleid tot een groter isolement onder werknemers, buitensporige schermtijd, een verhoogd risico op arbeidstijd, permanente beschikbaarheid en een gebrek aan evenwicht tussen werk en privéleven; 47. is van mening dat werknemers te maken kunnen krijgen met stressvolle situaties, zoals de vereiste om meerdere vaardigheden te verwerven, de toenemende druk om de productie te verhogen, salarisverlagingen en lage lonen, onzekerheid en onzekere banen, lange en onregelmatige werkdagen en -uren en bezorgdheid over mogelijke werkloosheid, geweld en intimidatie op het werk, en daardoor een groter risico lopen op het ontwikkelen van geestelijke gezondheidsproblemen; benadrukt het belang van het waarborgen van arbeidsrechten en het aanpakken van werkloosheid en baanonzekerheid, en pleit daarom voor beleid dat een goede geestelijke gezondheid op het werk ondersteunt en een evenwichtige levensstijl en een cultuur van acceptatie bevordert; 48. verzoekt de Commissie om in overleg met de sociale partners een wetgevingsinitiatief betreffende de beheersing van psychosociale risico’s en welzijn op het werk voor te stellen, ook online, teneinde psychosociale risico’s op de werkplek op doeltreffende wijze te voorkomen, te voorzien in opleiding voor leidinggevenden en werknemers, periodieke evaluaties van de vorderingen te verrichten en de werkomgeving te verbeteren; verzoekt de Commissie voorts een richtlijn voor te stellen tot uitvoering van het werkprogramma 2022-2024 van de Europese bedrijfstakoverkoepelende sociale partners met betrekking tot telewerken en het recht om offline te zijn; 49. onderstreept voorts dat de problemen op het werk waarmee veel mensen met geestelijke gezondheidsproblemen worden geconfronteerd, er vaak toe leiden dat zij te maken krijgen met uitsluiting op het werk; verzoekt de Commissie daarom richtsnoeren vast te stellen ter ondersteuning van de toegang tot en de terugkeer naar het werk van mensen met geestelijke gezondheidsproblemen, met inbegrip van flexibelere arbeidspraktijken, met het oog op een vermindering van schadelijke psychosociale risicofactoren op het werk en waarborging van het recht van werknemers op een gelijk beschermingsniveau, ongeacht hun status en waar zij wonen en werken; verzoekt de lidstaten, tenslotte, om maatregelen te treffen om de geestelijke gezondheid en het welzijn van werkenden te verbeteren door de rechten van werknemers te eerbiedigen en daar prioriteit aan te geven, onder meer via passende vergoedingen en sociale uitkeringen; 50. beveelt aan dat de lidstaten maatregelen invoeren om te voorzien in flexibele arbeidspraktijken ter ondersteuning van werknemers die lijden aan een ziekte, fysieke of emotionele pijn, stress of die een andere gezondheidscrisis doormaken; Chronische ziekten, niet-overdraagbare ziekten en overdraagbare ziekten 51. benadrukt dat sociale omgevingen, geestelijke gezondheidsproblemen en chronische aandoeningen en fysieke comorbiditeiten vaak gecorreleerd zijn; erkent dat mensen met een handicap of mensen met een chronische aandoening vaker geestelijke gezondheidsproblemen hebben en vaker van de arbeidsmarkt worden uitgesloten; onderstreept dat mensen met zowel geestelijke gezondheidsproblemen als verwante chronische aandoeningen vaak een aanzienlijk slechtere lichamelijke gezondheid hebben en een verhoogd risico lopen op niet-overdraagbare ziekten, zoals kanker en hart- en vaatziekten, hetgeen allemaal bijdraagt tot een lagere levensverwachting; 52. benadrukt dat mensen met een chronische niet-overdraagbare ziekte, die vaak gekenmerkt wordt door voortdurende pijn of een handicap, extra vatbaar zijn voor het ontwikkelen van psychische aandoeningen; is ingenomen met de oproep van de VN om doeltreffende programma’s te ontwikkelen ter bevordering van de geestelijke gezondheid en psychosociale steun voor personen met een zeldzame aandoening; verzoekt de Commissie en de lidstaten de gevolgen van niet-overdraagbare ziekten en andere chronische ziekten en beperkingen adequaat aan te pakken in beleidsmaatregelen en programma’s inzake de geestelijke gezondheid en zelfmoordpreventie; 53. is van mening dat de integratie van psychosociale interventies om patiënten die lijden onder de psychosociale gevolgen van hiv te ondersteunen belangrijk is, en dat hiv-diensten moeten worden ondersteund overeenkomstig de aanbevelingen van de WHO (54) ; merkt op dat de criminalisering van hiv in brede zin negatieve gevolgen heeft voor het welzijn van mensen met hiv, en dat die situatie nog wordt verergerd voor mensen die te maken kunnen krijgen met intersectionele vormen van marginalisering; veroordeelt derhalve hiv-discriminatie op elk niveau, ook op juridisch niveau, en spoort de lidstaten ertoe aan onverwijld paal en perk te stellen aan dergelijke praktijken, ook die praktijken die de toegang tot gezondheidsdiensten belemmeren; 54. erkent dat mensen die verslavende legale of illegale middelen gebruiken vaak te lijden hebben onder comorbide psychische aandoeningen die ernstiger van aard zijn; merkt op dat de comorbiditeit van drugsgebruik en geestelijke gezondheidsproblemen niet alleen relevant is gezien de hoge prevalentie ervan, maar ook gezien de moeizame beheersing en het feit dat zij samengaat met slechte uitkomsten voor de betrokkene; verzoekt de lidstaten voorts het gebruik van verslavende legale of illegale middelen en gedragingen op te sporen en te voorkomen; Ouderen 55. stelt tot zijn bezorgdheid vast dat, in de context van een vergrijzende samenleving, de risico’s van psychische aandoeningen bij ouderen toenemen, waaronder isolatie en stigmatisatie, hetgeen kan leiden tot misbruik, verwaarlozing en moeilijkheden wanneer zij te maken krijgen met depressie en andere stoornissen; wijst tevens op de rol van de gestegen kosten van levensonderhoud en de energiecrisis, de verslechterende levensomstandigheden, die nog worden verergerd door lage pensioenen in bepaalde bevolkingsgroepen, het verlies van sociale steun van familie en vrienden en het optreden van fysieke of neuropsychologische ziekten; 56. merkt voorts met bezorgdheid op dat het zelfmoordpercentage onder ouderen hoog is (55) en acht het daarom van essentieel belang om de actieve participatie van ouderen aan het gemeenschapsleven en betaalbare en gelijke toegang tot gezondheidszorg te bevorderen, evenals openbare ondersteuningsstructuren, gemeenschapszorg en infrastructuur die is uitgerust met specialisten op het gebied van geestelijke gezondheid; 57. erkent de toenemende incidentie van dementie en de daarmee samenhangende negatieve gevolgen voor de geestelijke gezondheid (onder meer voor informele zorgverleners), alsook de verscheidenheid aan veranderbare risicofactoren en het preventieve karakter ervan, en verzoekt de Commissie daarom de lidstaten te helpen om, samen met de relevante internationale organisaties, het goedgekeurde wereldwijde actieplan voor dementie op nationaal en regionaal niveau uit te voeren; verzoekt de lidstaten voorts nationale dementieplannen te ontwikkelen om vroegtijdige diagnose, ondersteuning en zorg voor volwassenen met dementie uit te breiden; Overige kwetsbare groepen 58. steunt in het licht van steeds meer internationaal onderzoek hieromtrent en de toenemende erkenning van de uitdagingen voor de psychosociale werkomgeving en geestelijke gezondheid van landbouwers, het voorstel van de Commissie om aandacht te geven aan mensen die in plattelandsgebieden of afgelegen gebieden wonen, zoals landbouwers, met name door financiële middelen te richten en af te stemmen op hun behoeften en vraagt om in dit verband specifieke voorstellen te doen; benadrukt dat ultraperifere gebieden kwetsbaarder zijn voor verstoringen van de gezondheidszorg, hetgeen vraagt om adequaat beleid, en beveelt het gebruik aan van initiatieven voor taakverdeling en taakverschuiving zoals het Mental Health Gap Action Programme (mhGAP) om niet-gespecialiseerde dienstverleners toe te rusten met middelen om mensen met geestelijke gezondheidsproblemen te ondersteunen, teneinde de toegang tot die ondersteuning, met name in ultraperifere, landelijke en moeilijk toegankelijke gebieden, te faciliteren; 59. erkent de noodzaak van steun voor daklozen, met name door woningen aan te passen aan de uiteenlopende behoeften van mensen met een gebrek aan middelen; 60. herinnert eraan dat de gedetineerde bevolking een kwetsbare groep is en onderstreept de problematische omstandigheden van deze groep, die de geestelijke gezondheid van gedetineerden verder kunnen verergeren, en verzoekt de lidstaten de mensenrechten in dit verband te waarborgen; dringt er bij de Commissie op aan de lidstaten te ondersteunen bij het onverwijld nemen van concrete maatregelen om de mensenrechten van de gedetineerde bevolking te beschermen en hun geestelijke gezondheid en welzijn te bevorderen; benadrukt dat het recht op toegang tot gezondheidsdiensten, zoals vaccinatie en de beschikbaarheid van gezondheidsdiensten, niet mag worden geschonden, ongeacht het motief achter hun veroordeling; beveelt de lidstaten aan te investeren in continuïteit van zorg na vrijlating uit de gevangenis, en ervoor te zorgen dat er geestelijke gezondheidszorg in de gemeenschap beschikbaar is voor deze kwetsbare bevolkingsgroep; herinnert eraan dat een veilige en gezonde gevangenisomgeving van fundamenteel belang is om gedetineerden te ondersteunen bij hun re-integratie in de samenleving, waardoor tegenslagen en een daaropvolgende terugkeer naar illegale activiteiten na hun vrijlating uit de gevangenis kunnen worden voorkomen; 61. maakt zich ernstig zorgen over het gebrek aan maatregelen in het beleid van de Europese Unie met betrekking tot de bescherming van migranten, vluchtelingen, asielzoekers en etnische minderheden, hun rechten en de doeltreffende uitvoering daarvan, hetgeen negatieve gevolgen heeft voor de geestelijke gezondheid van deze bevolkingsgroepen; 62. is van mening dat migranten, vluchtelingen, asielzoekers en etnische minderheden worden geconfronteerd met structurele en veelzijdige vormen van discriminatie, segregatie en marginalisering, met inbegrip van structureel, institutioneel en interpersoonlijk racisme en xenofobie, en dat zij moeten worden beschermd om hun lichamelijk welzijn en hun geestelijke gezondheid te vrijwaren; Epidemiologisch toezicht 63. beschouwt informatiesystemen voor geestelijke gezondheid als een belangrijk en doeltreffend instrument om gegevens te verzamelen, de incidentie, prevalentie en klinische ernst van geestelijke gezondheidsproblemen en de kosteneffectiviteit van interventies op het gebied van geestelijke gezondheid te meten en de uitvoering van beleid ter bevordering van een goede geestelijke gezondheid in de samenleving te ondersteunen; benadrukt in dit verband dat gegevensbescherming belangrijk is en dat ervoor moet worden gezorgd dat de verzamelde gegevens worden gebruikt met inachtneming van de beginselen van transparantie, het legitieme doel en evenredigheid; 64. beschouwt de komende Europese ruimte voor gezondheidsgegevens als een instrument dat kan bijdragen tot het versterken van de onderliggende gegevens voor een empirisch onderbouwd volksgezondheidsbeleid en voor billijkheid op het gebied van gezondheid; 65. verzoekt de Commissie en de lidstaten instrumenten te ontwikkelen waarmee inzichtelijke, uitgesplitste en hoogwaardige gegevens kunnen worden verkregen om een beter begrip te krijgen van de doorslaggevende factoren, de aandoeningen, de zorg, de ondersteuning, de interventies en wat er nodig is om te komen tot een doeltreffend overheidsbeleid op het gebied van geestelijke gezondheid; 66. verzoekt de EU het verzamelen, vergelijken en routinematig rapporteren van kerngegevens over geestelijke gezondheid te vergemakkelijken, in een vorm die vergelijkbaar is en uitgesplitst naar geslacht, leeftijd en andere factoren, teneinde intersectionele kwesties in de hele EU naar behoren in kaart te brengen; beveelt aan dat de lidstaten voor het meten van de resultaten gebruikmaken van de gezondheidsgerelateerde levenskwaliteit (Health-Related Quality of Life, HRQoL) (56) en de door patiënten gerapporteerde resultaatmetingen (patient-reported outcome measures, PROM’s) (57) ; 67. beveelt aan dat voor de monitoring van geestelijke gezondheidsgegevens gebruikgemaakt wordt van op feiten gebaseerde instrumenten en gevalideerde indicatoren (58) voor geestelijke gezondheid en algemeen welzijn, met specifieke indicatoren voor verschillende situaties en leeftijdsgroepen; benadrukt dat de indicatoren moeten helpen de diagnostische criteria aan te vullen met de werkelijke ervaringen van mensen, om de sociale factoren die doorslaggevend zijn voor de geestelijke gezondheid en de mensenrechten van mensen met een psychosociale handicap te weerspiegelen, en dat deze indicatoren zo mogelijk moeten worden ontwikkeld in samenwerking met ervaringsdeskundigen; benadrukt dat specifieke indicatoren inzake de bepalende factoren van geestelijke gezondheid ook beschikbaar moeten zijn in gezondheidsinformatiesystemen, overeenkomstig de aanbeveling van de WHO; roept de Commissie en de lidstaten op tot het systematisch ten uitvoer leggen, verbeteren en bijwerken van gemeenschappelijke indicatoren; 68. verzoekt de Commissie en de lidstaten de volledigheid, kwaliteit en tijdige beschikbaarheid van hun gegevens in verband met zelfdoding te verbeteren, met inbegrip van de registratie van zelfdodingen, ziekenhuisregisters van opzettelijke zelfbeschadiging en zelfdodingspogingen en voor het land representatieve enquêtes waarin informatie wordt verzameld over door betrokkenen zelf gerapporteerde zelfdodingspogingen en zelfdodingsgedachten, met inachtneming van de persoonlijke levenssfeer van de patiënt; 69. verzoekt de lidstaten voorts gegevens te verzamelen en toezicht te houden op de toegang tot en de beschikbaarheid van geestelijke gezondheidsdiensten in de hele EU, met inbegrip van geïntegreerde geestelijke gezondheidszorg in alle gezondheidsdiensten; wijst erop dat het in kaart brengen van de geestelijke gezondheidszorg belangrijk is en verzoekt de Commissie de lidstaten te ondersteunen bij de ontwikkeling van een instrument voor het verzamelen van gegevens over geestelijke gezondheid, om lacunes in de beschikbaarheid, toegankelijkheid en kwaliteit van de dienstverlening, alsmede personeelstekorten op te sporen en informatie hierover te delen; stelt daarnaast voor dat de lidstaten gebruikmaken van indicatoren inzake het niveau van de geestelijke gezondheidszorg, om een gedetailleerd overzicht te verkrijgen van de toestand van de geestelijke gezondheidszorg in de EU, als basis voor maatregelen en het stellen van prioriteiten; 70. verzoekt de Commissie de lidstaten te ondersteunen bij het verzamelen en verspreiden, via het EU-portaal voor beste praktijken, van optimale praktijken inzake gerichte campagnes ter ondersteuning van kwetsbare groepen en gemarginaliseerde gemeenschappen; Stigmatisering, bewustzijn en geletterdheid op het gebied van geestelijke gezondheid 71. maakt zich grote zorgen over het feit dat, ondanks de vooruitgang in sommige landen, personen met geestelijke gezondheidsproblemen, waaronder personen met psychosociale handicaps of daarmee samenhangende chronische aandoeningen, en hun gezinnen vaak te maken krijgen met discriminatie, stigmatisering en sociale uitsluiting, die een belemmering kunnen vormen voor erkenning; merkt op dat zij vaak geen toegang hebben tot tijdige, toegankelijke en betaalbare gezondheidszorg en te lijden kunnen hebben onder discriminerende toegang tot de arbeidsmarkt (59) en tot onderwijs, en wijst erop dat het belangrijk is te zorgen voor een betere toegang tot deze gebieden; merkt op dat dit diverse gevolgen kan hebben, zoals onvoldoende bevordering en bescherming van hun rechten, mogelijke schendingen van de mensenrechten, een verhoogd risico op complicaties en slechtere gezondheidsresultaten, een uitgestelde of vermeden behandeling, sociaal isolement, een verminderde levenskwaliteit, discriminatie op de arbeidsmarkt en een verhoogd risico op zelfdoding; 72. onderstreept dat, aangezien geestelijke gezondheid nog steeds een stigma heeft en taboe is, het dringend nodig is om informatiecampagnes te ontwikkelen en ten uitvoer te leggen, het bewustzijn te vergroten en open discussies over geestelijke gezondheidsproblemen te bevorderen die gericht zijn op alle doelgroepen in de EU, met name gezondheidswerkers, zorgverleners, patiënten, kwetsbare groepen, opvoeders, kinderen, adolescenten en jongeren, alsook ouders; wijst in deze context op de rol van gemeenschappen, publieke figuren, politici, overheidsinstellingen, regeringen en individuen om het aan geestelijke gezondheidsproblemen verbonden stigma te bestrijden zonder vooroordeel of vooringenomenheid; 73. verzoekt de Commissie en de lidstaten een culturele verandering te ondersteunen en initiatieven te bevorderen ter bestrijding van stigmatisering, uitsluiting en discriminatie van mensen met geestelijke gezondheidsproblemen, als middel om hen in de gemeenschap te integreren; 74. verzoekt de EU en de lidstaten in samenwerking met het maatschappelijk middenveld en alle belanghebbenden het bewustzijn te vergroten van het feit dat het belangrijk is tijdig en op gecoördineerde wijze op te treden om een goede geestelijke gezondheid te bevorderen, door middel van een aanpak die erop gericht is geestelijke gezondheid ingang te doen vinden in alle beleidsterreinen (Mental Health in All Policies, MHiAP); Geletterdheid op het gebied van geestelijke gezondheid 75. verzoekt de EU en de lidstaten te investeren in de geletterdheid van burgers op het gebied van geestelijke gezondheid om stigmatisering te bestrijden en hen mondiger te maken, en om de veerkracht op het gebied van geestelijke gezondheid te vergroten; 76. verzoekt de lidstaten geestelijke gezondheid op te nemen in het onderwijs op school, en opleidingen aan te bieden aan leerkrachten, alsmede psycho-educatie aan gezinnen en jeugdwerkers, gezien de grote invloed die scholen kunnen uitoefenen op het wegnemen vanaf jonge leeftijd van het stigma waarmee geestelijke gezondheid beladen is; 77. benadrukt dat specifieke steun nodig is op het gebied van onderwijs om stoornissen door druggebruik te voorkomen en stigmatisering te bestrijden; Communicatie 78. wijst erop dat de taal die gehanteerd wordt voor mensen met geestelijke gezondheidsproblemen stigmatiserend kan zijn en dat termen zoals “geestesziekte” dan ook zoveel mogelijk moeten worden vermeden en vervangen door een inclusieve, niet-stigmatiserende taal die de persoon centraal plaatst, die gericht is op diens sterktes en herstel en die de uiteenlopende ervaringen met geestelijke gezondheid weergeeft; verzoekt de Commissie in samenwerking met internationale gezondheidsorganisaties richtsnoeren voor een taxonomie van geestelijke gezondheid te ontwikkelen, teneinde het gebruik van termen met negatieve connotaties in beleidsdocumenten te voorkomen en het taalgebruik voor geestelijke gezondheid in heel Europa te harmoniseren; 79. verzoekt de lidstaten de media aan te moedigen hun praktijken en communicatie aan te passen om zich te houden aan een ethische en verantwoorde berichtgeving over zelfdoding, teneinde voorzichtig om te gaan met het begrip “zelfzorg”, om de verantwoordelijkheid niet bij het individu te leggen; wijst op de gevolgen van het gebruik van legale en illegale drugs voor zelfbeschadiging, zelfdodingsgedachten en zelfdoding; verzoekt de lidstaten daarom strikt toezicht te houden op reclame, om de bevordering van druggebruik te voorkomen; 80. maakt zich grote zorgen over de negatieve gevolgen voor de geestelijke gezondheid van de berichtgeving in de media over lichaamsomvang en voorkomen en de voorstellingen hiervan in de samenleving, waarbij vaak toxische en onrealistische schoonheidsnormen worden gehanteerd; Versterking van stelsels voor geestelijke gezondheidszorg Toegankelijkheid van geestelijke gezondheidszorg 81. onderstreept dat de geestelijke gezondheidszorgstelsels in de hele EU moeten berusten op de beginselen van gelijke, betaalbare en gemakkelijk toegankelijke zorg, empowerment van mensen met geestelijke gezondheidsproblemen, de keuze van de gewenste behandeling en patiëntgerichtheid; benadrukt dat alle EU-burgers toegang moeten hebben tot het noodzakelijke volledige scala van hoogwaardige geestelijke gezondheidsdiensten, wanneer en waar zij deze nodig hebben, zonder hierdoor in financiële moeilijkheden te raken of te maken te krijgen met administratieve belemmeringen; 82. is van mening dat universele gezondheidszorg van essentieel belang is om ervoor te zorgen dat iedereen, met inbegrip van de meest kwetsbare bevolkingsgroepen en gemarginaliseerde gemeenschappen, tijdige, doeltreffende en betaalbare gezondheidszorg ontvangt; is van mening dat toegang tot gezondheidszorg een mensenrecht is en bijgevolg een integraal, essentieel en structureel onderdeel van de nationale gezondheidszorgstelsels van de lidstaten; is ingenomen met het Special Initiative for Mental Health (2019-2023) (60) van de WHO, dat bedoeld is voor het opschalen van de geestelijke gezondheidszorg als onderdeel van universele gezondheidszorg; dringt er bij de lidstaten op aan de toegang tot hoogwaardige en op maat gesneden geestelijke gezondheidsdiensten en -programma’s te waarborgen, en wijst op de voordelen die het heeft als deze diensten gratis zijn; 83. onderstreept dat het belangrijk is dat geestelijke gezondheidszorg werkelijk toegankelijk is voor iedereen, met inachtneming van de specifieke behoeften van bepaalde maatschappelijke groepen, zoals personen met een handicap, kinderen en ouderen; waarschuwt voor de risico’s die voortvloeien uit een slechte toegang tot geestelijke gezondheidszorg, met name voor kinderen en adolescenten, voor wie tijdige hulp van cruciaal belang is voor hun psychosociale ontwikkeling, en onderstreept dat continuïteit van de zorg belangrijk is wanneer patiënten overstappen van geestelijke gezondheidszorg voor kinderen en adolescenten naar diensten voor volwassenen; 84. is ernstig bezorgd over de beperkte beschikbaarheid van diensten voor geestelijke gezondheidszorg in de lidstaten, met momenteel alarmerend lange wachtlijsten voor consulten bij psychiaters en psychologen en een onderbrekingen in de therapeutische behandeling, alsook voor opnames en ambulante behandelingen in een kliniek en over het gebrek aan relevante kostendekking door ziektekostenverzekeraars; 85. is van mening dat het tekort aan personeel in deze specifieke sector, het gebrek aan integratie van geestelijke gezondheidsdiensten in het kader van algemene en gespecialiseerde gezondheidsdiensten en de onderfinanciering het gebrek aan beschikbaarheid van diensten voor geestelijke gezondheidszorg verergeren; onderstreept dat de kostprijs van diensten voor geestelijke gezondheidszorg geen belemmering kan en mag zijn voor de burgers; Organisatie van geestelijke gezondheidszorg 86. erkent dat gratis initiatieven van het maatschappelijk middenveld onder meer advies kunnen verstrekken met betrekking tot bijkomende hulp op het gebied van geestelijke gezondheid, en zo kunnen dienen als toegangspoort tot de juiste geestelijke gezondheidszorg en de participatie van gezinnen kunnen bevorderen, en dat zij kunnen helpen de rechten van mensen met geestelijke gezondheidsproblemen te handhaven en stigmatisering te bestrijden; roept de lidstaten op tot het ontwikkelen en aanmoedigen van ondersteunende maatregelen in het kader van initiatieven van het maatschappelijk middenveld die gericht zijn op de behoeften op het gebied van geestelijke gezondheid, en van samenwerking hiervan met de nationale volksgezondheidsdiensten; 87. acht het essentieel de investeringen in de openbare gezondheidszorg op te voeren, onder meer door te voorzien in de nodige middelen, zowel wat personeel en voorzieningen in ziekenhuizen als wat eerstelijnszorg betreft, in de hele EU; wijst erop dat de dekking op het gebied van geestelijke gezondheidszorg moet worden afgestemd op de werkelijke behoefte aan bestaande diensten, teneinde de ernstige tekortkomingen in de sector te verhelpen; pleit voor een betere samenwerking en informatie-uitwisseling tussen particuliere en openbare diensten voor geestelijke gezondheidszorg in de lidstaten; Multidisciplinaire en geïntegreerde zorg 88. merkt op dat geïntegreerde en multisectorale diensten voor geestelijke gezondheidszorg in samenwerking met onderwijs-, rechts-, gezondheidszorg- en socialezekerheidsstelsels uiterst waardevol zijn voor burgers, overheden en de samenleving in het algemeen; 89. benadrukt dat dubbele aandoeningen een uitdaging vormen voor de behandelende diensten, aangezien patiënten vaak worden doorverwezen van de ene dienst naar de andere, waardoor de toegang tot behandelingen moeilijker wordt; onderstreept dat doeltreffend moet worden gereageerd op het naast elkaar bestaan van geestes- en andere aandoeningen en onderstreept dat bij een patiëntgerichte aanpak rekening moet worden gehouden met geestelijke gezondheid gedurende het hele traject van de patiënt, van diagnose tot nabehandeling, ook voor overlevenden van kanker; beveelt daarom aan om geestelijke gezondheidsdiensten en adequate psychologische ondersteuning op te nemen in de alomvattende zorg die aan patiënten wordt verleend; 90. is ernstig bezorgd over de geringe beschikbaarheid van geïntegreerde centra voor verslavingszorg tegen de achtergrond van het toenemende aantal verslaafden en de gevolgen voor de geestelijke gezondheid; 91. verzoekt de lidstaten daarom hun geestelijke gezondheidsstelsels te versterken door netwerken van onderling verbonden diensten op te zetten die een breed spectrum van zorg- en ondersteuningsbehoeften bestrijken, zowel binnen als buiten de gezondheidssector, d.w.z. samenwerking tussen psychologische, psychiatrische en socialezekerheidsdiensten, en te zorgen voor de beschikbaarheid van interventies met een laagdrempelige toegang (sociale zorg), zorgtrajecten en toegankelijke psychologische eerste hulp van hoge kwaliteit; Professionals op het gebied van geestelijke gezondheidszorg 92. benadrukt dat er meer moet worden geïnvesteerd in openbare gezondheidsdiensten en dat ervoor moet worden gezorgd dat deze diensten over voldoende professionals op het gebied van geestelijke gezondheidszorg beschikken; erkent dat de tekorten aan personeel in de geestelijke gezondheidszorg als gevolg van onvoldoende opleiding, povere prestaties op het gebied van het houden van personeel, arbeidsmigratie, braindrain, burn-out, ontslagen, pensionering en andere gebeurtenissen de toegankelijkheid van geestelijke gezondheidsdiensten ondermijnen; benadrukt bovendien dat het aanpakken van tekorten aan arbeidskrachten in de geestelijke gezondheidszorg van cruciaal belang is om de toegankelijkheid van diensten, de paraatheid voor toekomstige pandemieën en de behandeling van kinderen en jongeren te verbeteren; 93. wijst erop dat het belangrijk is de diensten voor geestelijke gezondheidszorg in kaart te brengen en zulke kartering toe te passen bij de organisatie van de nationale gezondheidszorgstelsels; 94. benadrukt dat er behoefte is aan beter opgeleide professionals in de EU door te zorgen voor regelingen op het gebied van opleiding, omscholing, certificering en capaciteitsopbouw voor personeel, teneinde het aantal gekwalificeerde professionals te vergroten en zo te voldoen aan de normen en verplichtingen van het VN-Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap (CRPD); steunt de aanpassing van de opleidingsprogramma’s op het gebied van culturele gevoeligheid voor professionals die te maken hebben met diverse bevolkingsgroepen, om cultuurgevoelige begeleiding te bieden en rekening te houden met specifieke contexten en behoeften, zoals trauma’s als gevolg van oorlog en conflicten, en natuurrampen; 95. stelt voor dat onderzocht wordt om alle beroepsbeoefenaren een opleiding te geven over alle specialiteiten heen, zodat zij een beter begrip krijgen van de relatie tussen fysieke en geestelijke gezondheid, en ervoor te zorgen dat optimale praktijken worden gedeeld in de hele EU en onder alle lidstaten; 96. dringt er bij de Commissie op aan samen met de lidstaten te werken aan het verbeteren van een gecoördineerde respons op de personeelstekorten in de geestelijke gezondheidszorg, met inbegrip van een pan-Europese inventarisatie en toepassing van beste praktijken; dringt er bij de lidstaten op aan te investeren in de aanwerving en het behoud van geestelijke gezondheidswerkers, om de toenemende personeelstekorten aan te pakken en iets te doen aan de onderinvestering in openbare gezondheidszorgstelsels; Primaire gezondheidszorg 97. beklemtoont dat eerstelijnszorg belangrijk is voor de screening van geestelijke gezondheidsproblemen en het waarborgen van vroegtijdige interventie in geval van psychische aandoeningen, voor doorverwijzingen naar gespecialiseerde en multidisciplinaire zorg en voor de levenslange begeleiding van personen met geestelijke gezondheidsproblemen; is van mening dat eerstelijnsgezondheidszorg een prominentere rol moet spelen bij de behandeling van patiënten met geestelijke gezondheidsproblemen; verzoekt de lidstaten ervoor te zorgen dat eerstelijnsdiensten beschikken over deskundige professionals op het gebied van geestelijke gezondheidszorg, en pleit er in dit verband voor dat eerstelijnszorg zich toespitst op door de gemeenschap geleide reacties; e-Gezondheid 98. erkent dat digitale gezondheidsdiensten en gezondheidsdiensten op afstand kunnen zorgen voor het bedienen van een groter aantal mensen, ook in afgelegen gebieden, en de wachttijden kunnen verkorten, waarbij gemakkelijke toegang en betaalbare hulp wordt geboden; is het ermee eens dat het gebruik van digitale technologieën voor de geestelijke gezondheidszorg aanzienlijk kan bijdragen tot de inspanningen van de lidstaten om te komen tot een dekking op het gebied van geestelijke gezondheidszorg in de hele EU; verzoekt de Commissie en de lidstaten daarom grensoverschrijdende netwerken en digitale instrumenten te ontwikkelen waarmee geestelijke gezondheidswerkers dergelijke diensten kunnen verlenen, ook vrijwillig of tegen lage kosten, met name voor kwetsbare groepen, onder meer gemarginaliseerde minderheden en gemeenschappen en sociaal-economisch achtergestelde groepen of personen in afgelegen gebieden; verzoekt de Commissie en de lidstaten beste praktijken voor digitale geestelijke gezondheid te bevorderen, op basis van ethische beginselen, privacy, veiligheid en verantwoording; verzoekt de lidstaten toegankelijke hulpmiddelen inzake geestelijke gezondheid te verstrekken in verschillende formaten, waaronder audio, video en visueel materiaal, om te voorzien in de verschillende behoeften op het gebied van geletterdheid; 99. erkent de mogelijke effecten van digitale diensten voor geestelijke gezondheid op het verhogen van de toegankelijkheid voor jongeren, met name in afgelegen gebieden of gebieden met weinig diensten; erkent dat digitale verschillen en beperkingen op het gebied van digitale geletterdheid sommige jongeren de toegang kunnen belemmeren tot geestelijke gezondheidsdiensten op het internet; verzoekt de lidstaten te voorzien in opleidingen en middelen op het gebied van digitale geletterdheid om jongeren de nodige vaardigheden te bezorgen om gebruik te maken van en baat te hebben bij onlineplatforms voor hulp op het gebied van geestelijke gezondheid; benadrukt dat het belangrijk is digitale hulpmiddelen en platforms inzake geestelijke gezondheid te ontwikkelen met interfaces die gebruiksvriendelijk zijn voor jongeren en met inhoud in eenvoudige taal om ervoor te zorgen dat zij toegankelijk zijn voor jongeren met uiteenlopende digitale geletterdheid; Vroegtijdige diagnose en interventie 100. is van mening dat psychische aandoeningen in de EU momenteel niet als zodanig, verkeerd of laattijdig worden gediagnosticeerd, met aanzienlijke individuele en maatschappelijke gevolgen, waardoor dit probleem dringend aandacht behoeft; is van mening dat stigmatisering, beperkte toegang tot geestelijke gezondheidszorg, ontoereikende infrastructuur en tekorten aan arbeidskrachten in de gezondheidszorg, alsook factoren zoals verschillen in bewustzijn en deskundigheid onder zorgaanbieders deze problemen verergeren; onderstreept dat elke psychische aandoening elke persoon op een andere manier treft, afhankelijk van iemands ervaring, en dat elke diagnose dus individueel moet zijn en toegesneden op de patiënt; 101. onderstreept het belang van vroegtijdige diagnose en interventie voor geestelijke gezondheidsproblemen, met bijzondere aandacht voor kwetsbare groepen in de samenleving, aangezien vroegtijdige interventie kosteneffectief is en slechte resultaten kan voorkomen; 102. onderstreept dat vroegtijdige identificatie en behandeling van depressie en verslavingsgerelateerde aandoeningen van essentieel belang zijn om het zelfdodingscijfer tegen 2030 met een derde te doen dalen, overeenkomstig de toezegging van de lidstaten in het kader van het actieplan voor geestelijke gezondheid voor 2013–2030 van de WHO en doelstelling 3.4 van de duurzameontwikkelingsdoelstellingen; verzoekt de Commissie en de lidstaten rekening te houden met het feit dat vroegtijdige identificatie, beoordeling, beheer en follow-up van het contact met personen die een poging hebben ondernomen tot zelfdoding, deel uitmaakt van de doorverwijzing en ondersteuning; verzoekt de Commissie en de lidstaten empirisch onderbouwde interventies van de WHO ten uitvoer te leggen in het kader van programma’s ter preventie van zelfdoding, en hulplijnen voor preventie van zelfdoding te ondersteunen door middel van financiering, capaciteitsopbouw en de uitwisseling van beste praktijken; 103. beveelt aan dat op passende wijze gebruikgemaakt wordt van screeninginstrumenten en is van mening dat deze moeten worden gevalideerd (61) en specifiek bestemd moeten zijn voor de doelgroep; merkt op dat het gebruik van screeninginstrumenten niet ten koste mag gaan van concrete ondersteuning en behandeling door professionals in de geestelijke gezondheidszorg, hetgeen met name kan gebeuren in de schoolomgeving (62) ; merkt op dat empirisch onderbouwde digitale instrumenten voor de screening van de geestelijke gezondheid en voor vroegtijdige behandeling nuttig kunnen zijn wanneer de dienstverlening ontoereikend is, maar dat dergelijke instrumenten omzichtig en op basis van passende regelgeving moeten worden ingezet en niet de plaats kunnen innemen van persoonlijke dienstverlening; 104. vraagt de Commissie en de lidstaten de financiering op te trekken voor opleiding, capaciteitsopbouw en de tenuitvoerlegging van programma’s die gericht zijn op de werknemers in de gezondheidszorg, teneinde psychische aandoeningen beter te detecteren en sneller te reageren als er reden voor bezorgdheid is; verzoekt de Commissie de uitwisseling tussen de lidstaten van beste praktijken van onderwijs-, gerechtelijke, gezondheidszorg- en socialezekerheidsstelsels op het gebied van vroegtijdige diagnose en doorverwijzing naar geestelijke gezondheidsdiensten te bevorderen; Eerste hulp bij geestelijke gezondheidsproblemen 105. moedigt de lidstaten ertoe aan grootschalige opleidingsprogramma’s voor eerste hulp bij geestelijke gezondheidsproblemen vast te stellen, ook voor psychologische eerste hulp, om personen toe te rusten met de kennis en vaardigheden die zij nodig hebben om geestelijke gezondheidscrises te herkennen en erop te reageren, met name in cultureel gevoelige contexten voor kinderen, bijvoorbeeld in het geval van migratie; Vroegtijdige interventie op jonge leeftijd 106. herinnert eraan dat het nodig is te voorzien in preventie op jonge leeftijd via het onderwijsstelsel, bijvoorbeeld door te investeren in kunst en spel, adequate toegang tot en middelen op het gebied van in psychologische diensten, opleiding op het gebied van geestelijke gezondheid en richtsnoeren voor leerkrachten om te gaan met geestelijke gezondheidsproblemen, zoals bewustmakings- en sensibiliteitstraining, en individuele begeleiding om studenten veilige ruimten en meer persoonlijke, niet-conflictueuze relaties met hun opvoeders te bieden; 107. verzoekt de Commissie en de lidstaten educatieve programma’s te ontwerpen en te bevorderen om kinderen en jongeren in staat te stellen het volledige scala van hun gevoelens te begrijpen en ermee om te gaan, en instrumenten en strategieën te onderzoeken om hun mentale welzijn te ondersteunen; verzoekt de lidstaten de capaciteit van scholen te versterken en kleuter-, basis- en middelbare scholen voldoende uit te rusten om tegemoet te komen aan de specifieke behoeften van hun gemeenschappen; 108. erkent het potentieel van empirisch onderbouwde ouderschapsprogramma’s die kunnen helpen bij de bevordering van verantwoorde verzorging en ontwikkeling van kinderen, positieve relaties tussen kind en verzorger kunnen bevorderen en de geestelijke gezondheid van ouders en verzorgers kunnen ondersteunen, hetgeen allemaal bepalende factoren zijn voor een levenslange goede geestelijke gezondheid; 109. verzoekt de lidstaten daarom te investeren in vroegtijdige interventie voor kinderen, adolescenten, ouders en gezinnen, met name in het kader van geestelijke gezondheidsdiensten voor moeders, met inbegrip van preventie-, screening- en ondersteuningsprogramma’s; Aanpak waarbij de persoon centraal staat 110. erkent dat mensen met geestelijke gezondheidsproblemen en psychosociale handicaps het recht hebben om een volledig en zinvol leven te leiden en te leven in een staat van welbevinden waarin zij hun eigen mogelijkheden realiseren, de normale spanningen van het leven kunnen opvangen, productief en vruchtbaar kunnen werken en een bijdrage kunnen leveren aan hun gemeenschap; verzoekt de lidstaten de empowerment en sociale integratie van personen met geestelijke gezondheidsproblemen en handicaps te bevorderen; 111. acht het noodzakelijk dat beleidsmaatregelen in verband met geestelijke gezondheid of die gevolgen hebben voor de geestelijke gezondheid multidimensionaal zijn, de persoon centraal stellen en de mensenrechten eerbiedigen, en dat bij deze beleidsmaatregelen rekening wordt gehouden met diversiteit, culturele gevoeligheid en tal van intersectionele behoeften; 112. benadrukt de essentiële rol van multidisciplinaire gezondheidswerkers en de klinische, financiële en organisatorische voordelen van gemeenschapsgebaseerde gezondheidszorg en erkent dat het belangrijk is passende opleidingsnormen en regelgeving voor aanbieders van geestelijke gezondheidszorg te waarborgen; Ervaringsdeskundigen 113. beklemtoont dat personen die zelf met geestelijke gezondheidsproblemen te maken hebben gehad, moeten worden betrokken bij de ontwikkeling van geïntegreerde diensten; verzoekt de EU en de lidstaten meer inspanningen te leveren om te zorgen voor zinvollere samenwerking met het maatschappelijk middenveld en de gemeenschappen waaruit het bestaat, deskundigen en met name ervaringsdeskundigen en hun verzorgers; stelt voor dat ervaringsdeskundigen worden opgenomen en geïntegreerd in alle fasen van de beleidsvorming, waar zij op een niet-symbolische manier naast beleidsmakers en belangrijke belanghebbenden werken; Institutionalisering 114. merkt op dat sommige moderne psychiatrische instellingen in een aantal lidstaten nog steeds een aanpak hanteren die kan leiden tot het ontnemen van de handelingsvaardigheid en een verergering van de stigmatisering, naast andere mensenrechtenkwesties (63) , en die tot slechtere resultaten op het gebied van geestelijke gezondheid kan leiden; verzoekt de lidstaten de evolutie naar de de-institutionalisering van mensen met geestelijke gezondheidsproblemen te omarmen, door ervoor te zorgen dat alternatieven voor traditionele psychiatrische instellingen worden ontwikkeld en dat patiënten geavanceerde, ultramoderne behandelingen krijgen; waarschuwt voor het fenomeen van transinstitutionalisering en is van mening dat doeltreffende strategieën en gemeenschapsgerichte gezondheidszorg nodig zijn om gevallen hiervan te voorkomen; 115. steunt de-institutionalisering en zelfstandig wonen voor personen met een handicap en erkent dat psychologische ondersteuning voor personen met een handicap belangrijk is voor een betere integratie in de samenleving, en dringt er bij de lidstaten op aan de organisatie van de nationale gezondheidsdiensten te herzien en de aanpak van geestelijke gezondheid aan te passen aan de strategie voor de rechten van personen met een handicap; 116. verzoekt de lidstaten te voorzien in revalidatie voor personen met een handicap en personen met geestelijke gezondheidsproblemen, waarbij werk en andere activiteiten worden bevorderd en ervoor wordt gezorgd dat eenieder ondersteuning thuis krijgt volgens zijn behoeften en zijn specifieke mate van zelfredzaamheid; Ondersteuning en behandeling op het gebied van geestelijke gezondheid 117. beklemtoont dat mensen met geestelijke gezondheidsproblemen en psychosociale beperkingen recht hebben op een wetenschappelijk onderbouwde behandeling en ondersteuning die aangepast is aan hun behoeften; 118. erkent dat behandeling en ondersteuning op het gebied van geestelijke gezondheid meer inhoudt dan de verlichting van symptomen en een persoonlijk traject vormt om een zinvol leven tot stand te brengen met waarden, doelen en relaties, ondanks de uitdagingen die een psychische aandoening met zich meebrengt, en niet alleen mag worden beperkt tot curatieve zorg en revalidatie, maar het geestelijk welzijn ook moet verbeteren door middel van voorlichting en preventieve zorg; benadrukt dat prioriteit moet worden gegeven aan doeltreffende, empirisch onderbouwde geestelijke gezondheidszorg en ondersteuning van het algemene welzijn waarbij de persoon centraal wordt geplaatst; benadrukt voorts dat de verspreiding moet worden aangepakt van foutieve en bedrieglijke informatie in het kader van de florerende “welzijnsindustrie”, waardoor de geestelijke gezondheid schade kan worden toegebracht, een behandeling kan worden uitgesteld of niet worden gevolgd, en de verspreiding van foutieve en bedrieglijke informatie kan worden aangemoedigd; 119. beklemtoont dat gender in acht moet genomen bij de behandeling van geestelijke gezondheidsproblemen, aangezien verschillende genders verschillende behoeften hebben op dat gebied; 120. moedigt de integratie aan van diensten ter ondersteuning van gezinnen en verzorgers in de modellen voor de verstrekking van geestelijke gezondheidszorg; verzoekt de lidstaten daarom ondersteuningsprogramma’s vast te stellen voor de geestelijke gezondheid van verzorgers en gezinnen van personen met een psychische aandoening, met inbegrip van counseling, respijtzorg en ondersteuning door lotgenoten, alsmede crisisinterventie; 121. verzoekt de lidstaten de toegang tot zorg, behandeling en ondersteuning voor psychische aandoeningen en daarmee samenhangende chronische aandoeningen te verbeteren door holistische, geïntegreerde en multidisciplinaire zorg in te voeren en te versterken, aangezien het resultaat minder succesvol is wanneer aandoeningen geïsoleerd worden behandeld; moedigt de lidstaten aan om bij behandelingsbeslissingen rekening te houden met sociale, psychologische en biologische factoren, alsook met de patiëntgerichtheid en de keuze van de patiënt; onderstreept dat gecontroleerde toegang tot geneesmiddelen belangrijk is, waarbij misbruik ervan in de vorm van gevaarlijke overmedicatie, zelfmedicatie of aanwending voor niet-medische doeleinden moet worden voorkomen; Zorg voor studenten 122. verzoekt de lidstaten jongeren makkelijker toegang te verlenen tot geestelijke gezondheidszorg, zoals psychosociale begeleiding en therapie, zonder administratieve lasten; beveelt aan dat de lidstaten ervoor zorgen dat studenten directe toegang hebben tot psychologische bijstand wanneer zij daarom vragen; erkent de mogelijke bijkomende uitdagingen op het gebied van geestelijke gezondheid voor studenten die deelnemen aan uitwisselingsprogramma’s en verzoekt de EU en de lidstaten passende steun te verlenen, onder meer in het kader van het Erasmus+-programma; Beheer van chronische ziekten 123. beklemtoont dat geestelijke gezondheidsproblemen en de bijbehorende chronische aandoeningen het best worden geconceptualiseerd als biopsychosociale ervaringen en dat een doeltreffende behandeling bijgevolg holistische, multidisciplinaire en geïntegreerde zorgdiensten vereist in het kader van initiatieven op het gebied van het beheer van chronische ziekten; beklemtoont dat deze ondersteuning van de geestelijke gezondheid, met inbegrip van psychologische counseling en steungroepen, zorgt voor een grotere behandelingstrouw en een groter welzijn van personen die met chronische aandoeningen te maken krijgen en hun gezin; erkent dat een beheer van chronische ziekten door de betrokkene zelf en het onderwijzen van mensen over gezonde stressbeheersing, omgaan met angst en depressiepreventie kunnen bijdragen tot de ontwikkeling van essentiële vaardigheden inzake zorgzaam leven en omgaan met geestelijke gezondheidsproblemen op lange termijn en beperking van schadelijk gedrag; 124. verzoekt de Commissie en de lidstaten maatregelen te ondersteunen ter bevordering van wetenschappelijk onderbouwde praktijken inzake zinvolle samenwerking tussen diensten voor geestelijke gezondheidszorg en diensten uit de sociale sector in de lidstaten, overeenkomstig een op MHiAP en sociale zorginterventies gebaseerde aanpak, rekening houdend met de specifieke context van elke lidstaat; Verstrekking van geestelijke gezondheidszorg in gemeenschapsverband (Community mental healthcare, CMHC) 125. erkent dat CMHC een toegankelijk, empirisch onderbouwd en herstelgericht netwerk van ondersteunende diensten en middelen is met voldoende capaciteit voor een lokale gemeenschap dat op adequate en tijdige wijze de steun, therapeutische ingrepen en noodzakelijke behandelingen biedt die nodig zijn voor de doelgroep (64) ; wijst op de voordelen van CMHC voor de preventie, diagnose en behandeling van psychische aandoeningen, met name wanneer deze verband houden met intramurale, poliklinische en openbare eerstelijnsgezondheidszorg; verzoekt de lidstaten daarom goede praktijken op het gebied van CMHC (65) toe te passen en meer te investeren in bestaande ondersteunende diensten voor CMHC in het kader van de bestaande gezondheidszorginfrastructuur, en de betrokkenheid van alle relevante belanghebbenden (d.w.z. professionals in de geestelijke gezondheidszorg, patiënten, gezinnen, mentoren en beleidsmakers) te bevorderen; verzoekt de Commissie de uitwisseling van beste praktijken met betrekking tot het paradigma van verstrekking van geestelijke gezondheidszorg in gemeenschapsverband te vergemakkelijken; Non-discriminatie en integratie Integratie en acceptatie 126. herinnert eraan dat de meeste mensen met geestelijke gezondheidsproblemen actief deelnemen aan de samenleving en de arbeidsmarkt, ondanks het feit dat deze bevolkingsgroep over het algemeen veel minder inzetbaar is, en dat personen met een handicap of met chronische ziekten vaker psychische gezondheidsproblemen hebben en vaker uitgesloten worden op de werkplek; 127. dringt erop aan dat de lidstaten structurele beleidsmaatregelen toepassen die mensen met geestelijke gezondheidsproblemen, met name werknemers, kinderen, jongeren en jongvolwassenen, ouders en ouderen, ondersteuning geven in hun dagelijks leven; 128. dringt er bij de lidstaten op aan ervoor te zorgen dat mensen die met ziekteverlof zijn wegens geestelijke gezondheidsproblemen in de werkomgeving niet worden gediscrimineerd; dringt er bij de lidstaten op aan om, teneinde ongelijkheden te verminderen en sociale determinanten aan te pakken, nationale plannen uit te voeren op basis van een MHiAP-benadering, onder meer voor mensen met geestelijke gezondheidsproblemen en daarmee samenhangende chronische aandoeningen, om: Onderzoek en innovatie 129. beklemtoont dat de EU een centrale rol kan spelen bij de stimulering van onderzoek op het gebied van geestelijke gezondheid, zowel wat financiering betreft als in haar hoedanigheid van wereldwijde politieke actor; verzoekt de Commissie en de lidstaten daarom te investeren in verder onderzoek naar en de uitvoering van onderzoeksresultaten op het gebied van geestelijke gezondheid, actieve bevordering van de geestelijke gezondheid en preventie van geestelijke gezondheidsproblemen, alsmede de bevordering van gezonde hersenen, met inbegrip van onderonderzochte sectoren, en daarbij relevante belanghebbenden te raadplegen over prioritaire gebieden; 130. herinnert eraan dat overheidsinvesteringen transparant moeten zijn en publiek rendement moeten opleveren op het gebied van betaalbaarheid, beschikbaarheid en toegankelijkheid van de eindproducten; Specifieke onderzoeksgebieden 131. benadrukt dat er dringend behoefte is aan meer onderzoek en wetenschappelijke kennis over de manier waarop het samengaan van psychische en lichamelijke ziekte kan worden voorkomen en dringt aan op onderzoek naar de factoren die leiden tot ernstige geestelijke gezondheidsproblemen en naar de factoren die ervoor zorgen dat iemand bestand is tegen die problemen; verzoekt de Commissie en de lidstaten toereikende financiering toe te wijzen voor onderzoek naar de relatie tussen geestelijke gezondheid en bijbehorende chronische aandoeningen; 132. wijst erop dat er multidisciplinaire studies nodig zijn die de kloof dichten tussen gezondheids-, sociale en economische kennis, waarin het verband wordt onderzocht tussen interventiemaatregelen in alle relevante sectoren en geestelijke gezondheid; 133. is ingenomen met de ondersteuning en stimulering van de tenuitvoerlegging en de toename van het aantal programma’s inzake sociale innovatie en ondernemerschap die gericht zijn op de geestelijke gezondheid van de bredere bevolking; 134. verzoekt de Commissie de ontwikkeling en invoering te stimuleren van technologische, farmaceutische en gedragsinterventies; verzoekt de Commissie en de lidstaten ook te investeren in verder onderzoek naar digitale technologieën en geestelijke gezondheid en de optimale praktijken die bij digitale geestelijke gezondheidszorg worden gebruikt, uit te wisselen; 135. verzoekt de Commissie onderzoek te ondersteunen naar de interactie tussen alcohol, pijnstillers en het gebruik van cannabisvarianten met hoge concentraties tetrahydrocannabinol (THC) en de verschillende consumptievormen daarvan en informatie te verkrijgen over de interactie daartussen; Social prescribing (66) 136. erkent dat sociale zorginterventies een nuttige, praktische, holistische en doeltreffende aanpak vormen die kan worden geïntegreerd in de eerstelijnszorg binnen nationale gezondheidsstelsels, zoals de WHO heeft aangegeven in haar toolkit voor de tenuitvoerlegging van sociale zorginterventies; benadrukt dat sociale zorginterventies die lichamelijke activiteiten, cultuur, kunst en andere maatregelen omvatten, belangrijk zijn en merkt op dat strategieën ter verbetering van de toegang tot empirisch onderbouwde psychologische en farmacologische ingrepen, alsook de identificatie en beoordeling van geestelijke gezondheidsproblemen in overweging moeten worden genomen; 137. verzoekt de lidstaten passende nieuwe sociale zorginterventies te ontwikkelen voor personen met geestelijke gezondheidsproblemen of personen die baat hebben bij dergelijke interventies; verzoekt de Commissie de discussie met de lidstaten over wetenschappelijk onderbouwde praktijken op het gebied van sociale zorginterventies te bevorderen en beste praktijken te delen; Geestelijke gezondheid wereldwijd 138. is ermee ingenomen dat geestelijke gezondheid is opgenomen in de mondiale gezondheidsstrategie van de EU als een steeds grotere uitdaging die prioriteit moet krijgen, waarbij de nadruk ligt op het verbeteren van de beschikbaarheid van geestelijke gezondheidszorg in de eerstelijnsgezondheidszorg; 139. verzoekt de Commissie en de lidstaten de rol van de EU in de mondiale context op het gebied van preventie van geestelijke gezondheid, opbouw van veerkracht en zorg te benutten en transnationale partnerschappen en netwerken van organisaties en individuen te versterken, met het oog op een betere uitwisseling van ervaringen, diensten en praktijken op het gebied van geestelijke gezondheid, en geestelijke gezondheid in aanmerking te nemen bij acties in het kader van het buitenlands beleid; 140. wijst erop dat professionals op het gebied van geestelijke gezondheidszorg even essentieel zijn als alle andere hulp bij natuur-, klimatologische, humanitaire, geopolitieke en conflictgerelateerde rampen; is van mening dat professionals op het gebied van geestelijke gezondheidszorg daarom integraal deel moeten uitmaken van de eerste hulpverleners bij Europese operaties op het gebied van civiele bescherming en humanitaire hulp; beveelt aan een opleiding over psychologische eerste hulp op te nemen in de eerstehulpcursussen voor personeel en vrijwilligers die in deze operaties werkzaam zijn; 141. verzoekt de zorgsectoren van de lidstaten dringend psychosociale ondersteuningsstructuren voor geestelijke gezondheid te ontwikkelen die specifiek gericht zijn op slachtoffers van natuur-, klimatologische, humanitaire, geopolitieke en conflictgerelateerde rampen, asielzoekers en migranten met welke achtergrond ook; verzoekt de EU en de lidstaten dringend klimaatactie te ondernemen om de gevolgen te verminderen die de directe en indirecte kosten van de klimaatverandering hebben voor gezondheid, met name geestelijke gezondheid; verzoekt de Commissie en de lidstaten structuren voor geestelijke gezondheid en psychosociale steun te integreren in alle stadia van noodplanningsprogramma’s (paraatheid, reactie en herstel) en paraatheidsplannen in het kader van gezondheid en veiligheid op het werk, om effectief voorbereid te zijn op toekomstige gezondheidscrises en andere dreigingen binnen de EU en wereldwijd; Geestelijke gezondheid in de EU Blijvend resultaat 142. herinnert eraan dat biologische determinanten belangrijk zijn en dat sociale en milieufactoren een invloed hebben op de geestelijke gezondheid, en moedigt aan om rekening te houden met het biopsychosociale model wanneer naar geestelijke gezondheidszorg wordt verwezen; verzoekt de Commissie bij alle relevante EU-acties en -initiatieven rekening te houden met dit model, teneinde een evenwichtige aanpak te waarborgen; 143. is ingenomen met de alomvattende aanpak van geestelijke gezondheid die de Commissie heeft aangekondigd als een eerste stap om geestelijke gezondheidsproblemen aan te pakken en te voorkomen op Europees niveau; merkt voorts op dat de Commissie in haar mededeling wijst op verschillende vlaggenschipinitiatieven die indirect bijdragen aan de verbetering van de geestelijke gezondheid; benadrukt dat de EU kan en moet streven naar een wereldwijde voortrekkersrol bij de verbetering van de bevordering, de preventie, de zorg en de steun in verband met geestelijke gezondheidsproblemen; is van mening dat de Commissie doeltreffend leiderschap en bestuur moet aanmoedigen, om verder te gaan dan de gebruikelijke benadering van het “delen” van beste praktijken; 144. verzoekt de Commissie voort te bouwen op haar mededeling over een alomvattende aanpak van geestelijke gezondheid en samen met de lidstaten een alomvattende en geïntegreerde Europese strategie voor geestelijke gezondheid voor de lange termijn op te stellen die met name gericht is op de meest kwetsbare groepen in de samenleving; is van mening dat deze strategie diepgaande initiatieven met duidelijke en kwantificeerbare doelstellingen en meetbare indicatoren moet omvatten en haalbare doelstellingen moet vaststellen voor de bevordering van geestelijke gezondheid, preventie en behandeling, in overleg met alle relevante belanghebbenden volgens een bottom-upbenadering; verzoekt de EU en de lidstaten een concrete tijdlijn vast te leggen voor de verwezenlijking van deze doelstellingen, met een regelmatige monitoring en verslaglegging over de voortgang en verzoekt de Commissie hieraan directe financiering en middelen toe te wijzen; 145. verzoekt de Commissie bij het opstellen van de Europese strategie voor geestelijke gezondheid te focussen op de talrijke gebieden waarop de geestelijke gezondheid van jongeren kan worden verbeterd, in coördinatie met de Europese onderwijsruimte; benadrukt dat deze specifieke focus ook pesten en cyberpesten op scholen, initiatieven op het gebied van digitale geletterdheid, zelfdodingspreventiestrategieën en schoolgebaseerde zelfdodingspreventieprogramma’s, alsmede maatregelen ter verbetering van de gegevensverzameling moet omvatten; 146. steunt de uitvoering van deze strategie, die kan helpen als steun voor de lidstaten; verzoekt de lidstaten overeenkomstige nationale strategieën te ontwikkelen met een duidelijk tijdschema, een toereikend budget en concrete streefcijfers, doelstellingen en indicatoren voor het meten van de vooruitgang; Europees Jaar van de geestelijke gezondheid 147. verzoekt de Commissie gevolg te geven aan de aanbevelingen van de Conferentie over de toekomst van Europa en volgend jaar uit te roepen tot Europees Jaar van de geestelijke gezondheid, teneinde burgers en beleidsmakers bewuster te maken, te informeren en voor te lichten over geestelijke gezondheid en bij te dragen aan de bestrijding van stigmatisering en discriminatie, waarbij het Europees Jaar tegelijkertijd als opstap kan dienen naar de EU-strategie voor geestelijke gezondheid; 148. verzoekt de EU en de lidstaten om, in samenwerking met het maatschappelijk middenveld en professionele belanghebbenden, op gecoördineerde en tijdige wijze het bewustzijn te vergroten van het feit dat een goede geestelijke gezondheid belangrijk is, door MHiAP te mainstreamen en ervoor te zorgen dat overwegingen op het gebied van geestelijke gezondheid worden geïntegreerd in het ontwerp, de uitvoering, de monitoring en de evaluatie van het beleid, de wetgeving en de uitgavenprogramma’s op dit gebied; pleit voorts voor de ontwikkeling van beleidsmaatregelen en programma’s die het welzijn van het gezin en de verzorgers van personen met een geestelijk gezondheidsprobleem verbeteren; 149. verzoekt de Commissie subnationale actoren en actoren uit het maatschappelijk middenveld op te nemen in de subgroep geestelijke gezondheid van haar deskundigengroep volksgezondheid; verzoekt de Commissie een effectbeoordeling inzake geestelijke gezondheid in te voeren om de gevolgen van verschillende EU-maatregelen, beleidsmaatregelen en financieringsprogramma’s voor de geestelijke gezondheid te beoordelen; Geestelijke gezondheid in nationale programma’s 150. verzoekt de Commissie de lidstaten bij te staan bij het ontwikkelen, actualiseren, uitvoeren en monitoren van hun respectieve nationale programma’s inzake geestelijke gezondheid, en ervoor te zorgen dat deze worden ontworpen voor de lange termijn, met een duidelijk tijdschema, een toereikend budget en concrete streefcijfers, indicatoren en doelstellingen, en dat zij de mensenrechten eerbiedigen, en wijst erop dat deze programma’s moeten worden beoordeeld en aangepast, indien nodig; verzoekt de Commissie daarom de lidstaten te ondersteunen bij het opnemen van geestelijke gezondheid en geestelijke gezondheidsproblemen in effectbeoordelingen op het gebied van gezondheid en in alle relevante beleidsmaatregelen; beveelt voorts aan dat geestelijke gezondheid wordt opgenomen in andere programma’s die worden aanbevolen door de VN, bijvoorbeeld op het gebied van hiv, niet-overdraagbare ziekten en dementie; De EU aan het werk 151. is tevreden met de door de Commissie voorgestelde Europese zorgstrategie, die onder meer bedoeld is om op alomvattende wijze de gevolgen van de digitalisering voor de arbeidsomstandigheden en de effecten van telewerken en teleforenzen op de geestelijke gezondheid aan te pakken; 152. verzoekt de Commissie de Europese kaderrichtlijn inzake gezondheid en veiligheid op het werk te herzien om de doeltreffendheid van die richtlijn op het gebied van de bevordering van een goede geestelijke gezondheid en mentale weerbaarheid te verbeteren en geestelijke gezondheidsproblemen op de werkplek aan te pakken; 153. merkt met bezorgdheid op dat de aanbeveling van de Commissie van 2022 betreffende de Europese lijst van beroepsziekten geen werkgerelateerde geestelijke gezondheidsproblemen omvat, met name depressie, burn-out, angst en stress; dringt er bij de Commissie op aan om, in overleg met de sociale partners, de aanbeveling verder te herzien om ervoor te zorgen dat geestelijke gezondheidsproblemen naar behoren worden opgenomen; Financiële steun 154. is ingenomen met de 765 miljoen EUR aan financiering die beschikbaar is gesteld via de programma’s Horizon 2020 en Horizon Europa (67) ter ondersteuning van onderzoeks- en innovatieprojecten op het gebied van geestelijke gezondheid; verzoekt de Commissie te volgen hoe de middelen worden besteed en de effecten en resultaten van EU-financiering die direct of indirect bijdraagt aan de geestelijke gezondheid in de EU te evalueren; 155. is van mening dat een hoeveelheid financiering moet worden toegewezen die overeenstemt met de omvang van de uitdaging en dat geestelijke gezondheid verder aan bod moet komen in toekomstige financiële programma’s zoals het EU4Health-programma 2028-2034 en Horizon Europa; 156. stelt vast dat er in de EU geen rechtstreeks fonds voor onderzoek en innovatie op het gebied van geestelijke gezondheid bestaat; verzoekt de Commissie de vlaggenschipinitiatieven, die worden ingevoerd in het kader van de alomvattende aanpak, om te zetten in concrete acties met voldoende financiële steun voor kwetsbare groepen en een missie op het gebied van geestelijke gezondheid te creëren uit het programma Horizon Europa en het toekomstige programma in het meerjarig financieel kader 2028-2035; o o o 157. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad en de Commissie. Het Europees Parlement, – gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU), en met name de artikelen 209 en 212 en artikel 322, lid 1, – gezien Verordening (EU) 2021/947 van het Europees Parlement en de Raad van 9 juni 2021 tot vaststelling van het instrument voor nabuurschapsbeleid, ontwikkeling en internationale samenwerking – Europa in de wereld, tot wijziging en intrekking van Besluit nr. 466/2014/EU van het Europees Parlement en de Raad en tot intrekking van Verordening (EU) 2017/1601 van het Europees Parlement en de Raad en Verordening (EG, Euratom) nr. 480/2009 van de Raad (1) , – gezien het verslag van de Commissie van 8 november 2022, getiteld “Jaarverslag 2022 over de uitvoering van de instrumenten voor extern optreden van de Europese Unie in 2021” ( COM(2022)0578 ), – gezien de verschillende verslagen van de Europese Rekenkamer (ERK) over de externe financiering van de EU, met name Speciaal verslag nr. 14/2023, getiteld “Programmering van het instrument voor nabuurschapsbeleid, ontwikkeling en internationale samenwerking – Europa in de wereld: alomvattende programma’s met tekortkomingen in de methoden voor de toewijzing van middelen en de effectbeoordeling”, en gezien het Speciaal verslag nr. 09/18, getiteld “Publiek-private partnerschappen in de EU: algemeen voorkomende tekortkomingen en beperkte voordelen”, – gezien de gezamenlijke mededeling van de Commissie en de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid van 1 december 2021, getiteld “De Global Gateway” (JOIN(2021)0030), – gezien de conclusies van de Raad van 14 juni 2021 over het verbeteren van de Europese financiële architectuur voor ontwikkeling, – gezien het verslag van de Commissie van 24 maart 2022, getiteld “Routekaart van de Commissie voor een verbeterde Europese financiële architectuur voor ontwikkeling en voortgangsverslag 2021” ( COM(2022)0139 ), – gezien de conclusies van de Raad van 14 juni 2021 over een sterker engagement van Team Europa voor menselijke ontwikkeling, – gezien de conclusies van de Raad van 20 mei 2022 over het hernieuwde partnerschap van de EU met de minst ontwikkelde landen, – gezien zijn resolutie van 18 april 2018 over de tenuitvoerlegging van de externe financieringsinstrumenten van de EU: tussentijdse evaluatie 2017 en toekomstige architectuur na 2020 (2) , – gezien zijn resolutie van 17 april 2018 over de tenuitvoerlegging van het financieringsinstrument voor ontwikkelingssamenwerking, het instrument voor humanitaire hulp en het Europees Ontwikkelingsfonds (3) , – gezien zijn standpunt in eerste lezing van 27 maart 2019 over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van het instrument voor nabuurschapsbeleid, ontwikkeling en internationale samenwerking (4) , – gezien zijn resolutie van 24 november 2022 over de toekomstige Europese financiële architectuur voor ontwikkeling (5) , – gezien zijn resolutie van 23 juni 2022 over de tenuitvoerlegging en verwezenlijking van de duurzameontwikkelingsdoelstellingen (6) , – gezien zijn resolutie van 15 juni 2023 over de tenuitvoerlegging en verwezenlijking van de duurzameontwikkelingsdoelstellingen (7) , – gezien zijn aanbeveling van 15 maart 2023 aan de Raad en de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid met een balans van de werking van de EDEO en een pleidooi voor een sterkere EU in de wereld (8) , – gezien zijn resolutie van 25 november 2020 over de verbetering van de doeltreffendheid van ontwikkelingshulp en de efficiëntie van steun (9) , – gezien artikel 54 van zijn Reglement, alsmede artikel 1, lid 1, punt e), van en bijlage 3 bij het besluit van de Conferentie van voorzitters van 12 december 2002 betreffende de procedure inzake het verlenen van toestemming voor het opstellen van initiatiefverslagen, – gezien de gezamenlijke beraadslagingen van de Commissie buitenlandse zaken en de Commissie ontwikkelingssamenwerking overeenkomstig artikel 58 van het Reglement, – gezien het advies van de Begrotingscommissie, – gezien het verslag van de Commissie buitenlandse zaken en de Commissie ontwikkelingssamenwerking ( A9-0374/2023 ), A. overwegende dat de Europese Unie en haar 27 lidstaten samen nog altijd 's werelds grootste verlener van externe steun zijn en ongeveer 43 % van de totale officiële ontwikkelingshulp (ODA) uitmaken die door alle OESO-leden samen aan ontwikkelingslanden wordt verleend; overwegende dat externe financieringsinstrumenten het belangrijkste mechanisme zijn voor het ondersteunen van het EU-optreden in de wereld en overwegende dat het externe optreden van de EU steeds belangrijker wordt voor de Europese burger; B. overwegende dat het instrument voor nabuurschapsbeleid, ontwikkeling en internationale samenwerking – Europa in de wereld (hierna: “het instrument”) op 14 juni 2021 in werking is getreden en dat eerdere instrumenten daarmee tot één instrument werden samengevoegd; overwegende dat het instrument, met een totale begroting van 79,5 miljard EUR, een historische verandering betekent in het externe en ontwikkelingsbeleid van de EU; C. overwegende dat de Commissie verantwoordelijk is voor het identificeren, formuleren, uitvoeren, monitoren en evalueren van de EU-hulp; overwegende dat de Europese Dienst voor extern optreden (EDEO) de taak heeft de continuïteit en samenhang van het externe beleid van de EU te waarborgen met de geïntegreerde aanpak die dit instrument omvat; overwegende dat het Parlement verantwoordelijk is voor democratische controle en toezicht, en in het kader van medebeslissingsprocedures als een medewetgever optreedt; overwegende dat de invoering van de Team Europa-aanpak moet bijdragen tot de ontwikkeling van één strategisch coördinatiekader voor de externe respons van de EU op grote uitdagingen; overwegende dat deze aanpak verdere samenwerking tussen de EU-instellingen, de lidstaten en de Europese Investeringsbank (EIB) mogelijk maakt en de collectieve doeltreffendheid en zichtbaarheid van de EU voortdurend vergroot; overwegende dat het instrument moet worden toegepast door middel van een combinatie van modaliteiten, waaronder bilaterale samenwerking, subsidies aan een reeks partners en een investeringskader; D. overwegende dat het externe investeringskader van het instrument gemengde financiering en garanties samenbrengt in het kader van de garantie voor extern optreden van het Europees Fonds voor duurzame ontwikkeling+ (EFDO+), die door in aanmerking komende partners moet worden toegepast in een open en op samenwerking gebaseerde aanpak, met een specifieke rol voor de EIB; overwegende dat de financiële middelen van het EFDO+ aanzienlijk zijn uitgebreid ten opzichte van die van zijn voorganger, het EFDO, en dat het fonds verrichtingen tot 53,4 miljard EUR zal kunnen garanderen via de garantie voor extern optreden; overwegende dat het beginsel “beleid eerst” moet leiden tot samenwerking op basis van beleidsdoelstellingen en ervoor moet zorgen dat de Europese financiële architectuur voor ontwikkeling hierop wordt afgestemd; E. overwegende dat de Global Gateway-strategie tot doel heeft het geopolitieke gewicht van de EU op het wereldtoneel te bevorderen door slimme, schone en veilige verbindingen op digitaal, energie- en vervoersgebied te stimuleren en de gezondheids-, onderwijs- en onderzoeksstelsels in de hele wereld te versterken, binnen het kader van de Agenda 2030 voor duurzame ontwikkeling van de VN en de bijbehorende SDG’s; F. overwegende dat ongelijkheden een van de onderliggende oorzaken zijn van instabiliteit, onveiligheid en geweld; G. overwegende dat de bevordering van de mensenrechten een hoeksteen van het externe optreden van de EU vormt; H. overwegende dat menselijke ontwikkeling een belangrijk gebied blijft voor het externe en het ontwikkelingsbeleid van de EU; overwegende dat investeringen in gezondheidszorg, onderwijs, voeding en sociale bescherming van het grootste belang zijn om universele toegang tot deze diensten, die fundamentele mensenrechten vormen, te waarborgen; I. overwegende dat de externe financieringsinstrumenten van de EU als gevolg van de beperkte middelen vaak tot het uiterste zijn benut; overwegende dat sinds de goedkeuring van de verordening tot instelling van het instrument gebeurtenissen zoals de Russische aanvalsoorlog tegen Oekraïne (die de wereldwijde voedselcrisis heeft verergerd, een crisis op het gebied van energie, levensonderhoudkosten en schulden in de hele wereld heeft veroorzaakt, en economische onzekerheid heeft gecreëerd, wat mogelijk de lidstaten en derde landen nog verder destabiliseert) en de gevolgen van de COVID-19-pandemie de situatie zodanig hebben verslechterd dat een vroegtijdige tussentijdse evaluatie van het instrument en een tussentijdse herziening van het meerjarig financieel kader (MFK) noodzakelijk zijn; J. overwegende dat de COVID-19-pandemie het reeds aanzienlijke financieringstekort in het kader van de SDG’s heeft vergroot en heeft geleid tot een algemene daling van de middelen met 700 miljard USD, en dat terwijl tegelijkertijd een aanzienlijke toename nodig is om het tekort van voor de pandemie aan te pakken in ontwikkelingslanden; overwegende dat reeds 80 % van de buffer is gebruikt en een verhoging ervan moet worden overwogen; overwegende dat het huidige politieke en financiële leiderschap van de EU en de inspanningen van de EU niet volstaan om de Europese consensus inzake ontwikkeling, de SDG’s en de doelstellingen van de Overeenkomst van Parijs te verwezenlijken en andere acute mondiale uitdagingen aan te pakken, met name de verergering van de klimaatverandering, de gevolgen van COVID-19 en gewelddadige conflicten, en dat daarom gezamenlijke inspanningen op internationaal niveau nodig zijn om ervoor te zorgen dat het instrument kan worden ingezet om op deze nieuwe uitdagingen te reageren; K. overwegende dat de projectuitvoering in het kader van het instrument nog niet volledig kan worden geëvalueerd, aangezien het zich nog in de beginfase bevindt; overwegende dat in de in 2024 verwachte tussentijdse evaluatie moet worden beoordeeld of het instrument bijdraagt aan de strategische prioriteiten van de EU en haar waarden in partnerlanden doeltreffend begunstigt, de mensenrechten bevordert, de armoede en ongelijkheid helpt terug te dringen en de duurzame ontwikkeling van derde landen bevordert, en of de financiering in het kader van het instrument wordt toegewezen op basis van de behoeften en ontwikkelingsstrategieën van derde landen; L. overwegende dat de Europese Rekenkamer (ERK) in 2023 heeft geconcludeerd dat er sprake was van tekortkomingen in de methoden voor de toewijzing van middelen en de effectbeoordeling, dat het brede toepassingsgebied van het instrument de impact ervan kon beperken en dat er verbeteringen nodig waren met betrekking tot de wijze waarop ontwikkelingshulp werd toegewezen en gemonitord; M. overwegende dat het instrument moet worden ingezet om nauwere en doeltreffendere partnerschappen, die tastbare resultaten opleveren, met derde landen tot stand te brengen, gebaseerd op wederzijdse belangen, strategische prioriteiten, gestructureerde en doeltreffende samenwerking en duidelijke langetermijndoelstellingen; overwegende dat de nabuurschapsbetrekkingen tussen de EU en Afrika van bijzonder strategisch belang zijn; overwegende dat het instrument moet worden ingezet om een eerlijke groene transitie te waarborgen, lokale toegevoegde waarde te bevorderen en het beginsel “geen ernstige afbreuk doen” te eerbiedigen; overwegende dat de efficiëntie, doeltreffendheid en ontwikkelingsimpact van het instrument belangrijke indicatoren zijn om te volgen; N. overwegende dat de geopolitieke concurrentie sinds de goedkeuring van het instrument is geëvolueerd en toegenomen; overwegende dat dit het instrument in een nieuw en urgenter licht stelt; overwegende dat de Global Gateway een antwoord is op deze uitdaging en tot doel heeft partnerlanden een levensvatbaar en aantrekkelijk alternatief te bieden dat blijvende voordelen oplevert voor lokale gemeenschappen; overwegende dat EU-optreden in partnerlanden beter moet worden gecommuniceerd en zichtbaarder moeten worden gemaakt; overwegende dat ondanks het feit dat de Global Gateway gericht is op de geopolitieke doelstellingen van de EU, de in het kader van het instrument verleende officiële ontwikkelingshulp moet dienen voor duurzame ontwikkeling op lange termijn in partnerlanden; Algemene overwegingen 1. is ingenomen met het voorstel van de Commissie voor een herziening van het MFK 2021-2027 met aanvullende financiering voor rubriek 6, aangezien de huidige financiële programmering ontoereikend is voor het instrument, dat ondergefinancierd is, en beter de geopolitieke ambities en mondiale verbintenissen van de EU moet weerspiegelen; neemt kennis van de door de Commissie voorgestelde aanvullende financiering voor rubriek 6, waarvan 9,5 miljard EUR zou worden toegewezen aan de respons op de externe dimensie van migratie, met inbegrip van externe uitdagingen, 3 miljard EUR aan de buffer voor nieuwe uitdagingen en prioriteiten van het instrument en 2,5 miljard EUR aan de reserve voor solidariteit en noodhulp; 2. benadrukt de noodzaak om het externe en ontwikkelingsbeleid van de EU te herzien in het licht van de financieringskloof, de toenemende ongelijkheid tussen en binnen landen, en de wereldwijde voedselonzekerheid; erkent de gevolgen van geopolitieke veranderingen, met name de Russische aanvalsoorlog tegen Oekraïne, de nieuwe prioriteiten van de EU, het toegenomen belang van strategische partnerschappen met partnerlanden, in overeenstemming met het beginsel van beleidscoherentie voor ontwikkeling, en de specifieke rol van EU-investeringen die zowel de waarden en belangen van de EU als de belangen van onze partners moeten weerspiegelen; benadrukt voorts dat bij deze herziening moet worden beoordeeld of de doelstellingen van het instrument (de vermindering van armoede en ongelijkheid, de bevordering van mensenrechten en de duurzame ontwikkeling van partnerlanden op lange termijn) worden verwezenlijkt; 3. bevestigt opnieuw, in het licht van de voortdurende Russische aanvalsoorlog, zijn onwrikbare steun aan Oekraïne in al zijn vormen, met inbegrip van humanitaire bijstand, herstel, wederopbouw en modernisering; benadrukt echter dat deze steun niet ten koste mag gaan van officiële ontwikkelingshulp, andere partners en derde landen die negatieve gevolgen ondervinden door de Russische aanvalsoorlog en waarvan de EU-financiering niet mag worden verminderd; verzoekt daarom om een grondige evaluatie van de middelen van het instrument, waarbij ook moet worden beoordeeld of deze toereikend zijn om de doelstellingen van het instrument te verwezenlijken zoals vastgelegd in de verordening tot vaststelling van het instrument, en om de middelen van het instrument gepast te verhogen en ervoor te zorgen dat deze relevant blijven in de context van de huidige geopolitieke uitdagingen, de EU als een betrouwbare partner weergeven en de invloed van andere wereldmachten tegengaan; 4. is ingenomen met de samenvoeging van het grootste deel van het externe optreden van de EU in één enkel instrument, waardoor de talrijke eerdere instrumenten geleidelijk worden gestroomlijnd en geharmoniseerd; is echter van mening dat deze vereenvoudiging weliswaar heeft geleid tot meer flexibiliteit en efficiëntie, maar niet gepaard is gegaan met voldoende doeltreffende verantwoordingsplicht en transparantie; onderstreept in dit verband dat maatregelen alleen als doeltreffend kunnen worden beschouwd wanneer de doeltreffendheid ervan aan de hand van duidelijke en vergelijkbare monitoring- en evaluatiemechanismen kan worden aangetoond; herinnert aan de bevindingen van het Speciaal verslag nr. 14/2023 van de Europese Rekenkamer, waarin erop werd gewezen dat meer dan 20 % van de indicatoren in de steekproef geen of een onduidelijke uitgangswaarde had en dat 24 % geen of onduidelijke streefdoelen had, terwijl de gegevensbronnen in de meerjarige indicatieve programma’s (MIP’s) onvolledig waren of ontbraken; verzoekt de Commissie het gebruik van indicatoren van het resultatenkader voor Europa in de wereld te verplichten, hetgeen de norm moet zijn voor maatregelen gedurende de hele uitvoeringscyclus van MIP’s, namelijk planning, uitvoering en verslaglegging van resultaten, en om de capaciteit van de EU-delegaties aanzienlijk te vergroten; benadrukt dat het instrument moet zorgen voor efficiënte, doeltreffende, samenhangende en inclusieve uitvoering, die stoelt op het beginsel “beleid eerst” en in overeenstemming is met de strategische belangen en de waarden van de EU en de prioriteiten van partnerlanden; herhaalt zijn verzoek aan de Commissie om ten minste tweemaal per jaar een voortgangsverslag over de doeltreffendheid van de hulp te publiceren dat consequent gestandaardiseerde, begrijpelijke en vergelijkbare indicatoren bevat die betrekking hebben op gezamenlijke planning, gezamenlijke uitvoering en gezamenlijke resultatenkaders; verzoekt de Commissie dit voortgangsverslag voor te leggen aan het Parlement; 5. spreekt zijn diepe bezorgdheid uit over de escalatie van geopolitieke onrust, autoritaire trends en recente aanvallen op de fundamenten van de democratie en de rechtsstaat over de hele wereld; dringt erop aan dat er bij de tussentijdse evaluatie een grondige beoordeling wordt uitgevoerd van het vermogen van het instrument om de algemene doelstellingen van het externe beleid van de EU te verwezenlijken, met name de doelstelling om bij te dragen aan de bevordering van multilateralisme en duurzame ontwikkeling en aan de bescherming, bevordering en verbetering van de democratie, de rechtsstaat, de mensenrechten en de fundamentele vrijheden; benadrukt dat het externe optreden van de EU op het gebied van democratie, dat in het kader van het instrument ten uitvoer wordt gelegd, moet worden aangepast aan een nieuwe geopolitieke realiteit die wordt gekenmerkt door concurrerende governancemodellen, om democratische achteruitgang beter te kunnen voorkomen en om er beter op te kunnen reageren; verzoekt de Commissie kritisch, en met een passende granulariteit van de informatie, de vooruitgang op het gebied van de uitvoering van het instrument voor alle programma’s, uitgavendoelstellingen en benchmarks te beoordelen, en daarbij af te zien van het herhalen van oppervlakkige beleidsstandpunten; bevestigt nogmaals dat het hoofddoel van ontwikkelingssamenwerking er volgens de Verdragen en de nieuwe Europese consensus inzake ontwikkeling in moet bestaan armoede uit te bannen en de duurzame, economische, sociale en ecologische ontwikkeling van ontwikkelingslanden te bevorderen; benadrukt dat de “beleid eerst”-aanpak geleid moet worden door de beginselen en doelstellingen van het strategisch kompas van de EU, de Europese consensus inzake ontwikkeling, de Agenda 2030 voor duurzame ontwikkeling van de VN, de Overeenkomst van Parijs en de actieagenda van Addis Abeba; 6. verzoekt met name om een eerlijke en grondige beoordeling van het gebruik van artikel 42, lid 4, van de verordening tot vaststelling van het instrument, en van overweging 40 van die verordening, waarin staat dat de steun kan worden geschorst indien de democratie, de mensenrechten of de rechtsstaat in derde landen erop achteruitgaan; pleit voor beoordelingen vooraf om de mogelijke gevolgen en risico’s van projecten met betrekking tot de mensenrechten vast te stellen, in overeenstemming met artikel 25, lid 5, van de verordening; verzoekt om toezicht op de mensenrechten gedurende de uitvoering van projecten in derde landen, met name bij projecten met een hoog risico op schendingen; verzoekt om opschorting of modulatie van projecten die bijdragen tot mensenrechtenschendingen in derde landen; verzoekt de Commissie alle beoordelingen die betrekking hebben op de mensenrechten proactief met het Parlement te delen; onderstreept dat de EU een principiëlere benadering moet hanteren ten aanzien van partnerlanden die een koers in tegengestelde richting aan het varen zijn wat kernwaarden en -beginselen betreft; steunt de schorsing van begrotingssteun om in dit verband het goede voorbeeld te geven; 7. is bezorgd dat de financiering van de bijstand aan Oekraïne door middelen uit de buffer van het instrument beschikbaar te stellen, in plaats van het geschikte begrotingsinstrument te gebruiken, de buffer grotendeels heeft opgemaakt, waardoor het instrument maar in beperkte mate op onvoorziene uitdagingen zal kunnen reageren; is ingenomen met het voorstel van de Commissie tot instelling van de faciliteit voor Oekraïne (10) , die moet zorgen voor duurzame langetermijnfinanciering voor Oekraïne zonder dat het instrument daarbij zijn vermogen verliest om aan toekomstige uitdagingen het hoofd te bieden; 8. dringt erop aan dat de tussentijdse evaluatie juridische en politieke duidelijkheid verschaft over de opname van Oekraïne, de Republiek Moldavië en Georgië als begunstigden in het nabuurschapshoofdstuk van het instrument; merkt op dat Oekraïne en de Republiek Moldavië kandidaat zijn geworden voor toetreding tot de EU en dat Georgië wordt beschouwd als potentiële kandidaat voor het EU-lidmaatschap; onderstreept in dit verband dat Oekraïne, de Republiek Moldavië en Georgië daarom als begunstigden moeten worden opgenomen met de adequate overdracht van bilaterale financiële middelen naar de verordening inzake het instrument voor pretoetredingssteun (IPA III) (11) , die een afzonderlijke rechtsgrondslag heeft en een beleidskader dat losstaat van het instrument en het Europees nabuurschapsbeleid, wat de druk op het instrument zou verminderen; is ingenomen met het voorstel van de Commissie voor een nieuwe en specifieke faciliteit voor Oekraïne die de toekomstige steun zou bundelen in één afzonderlijk instrument onder rubriek 6 van het MFK om aan de onmiddellijke behoeften te voldoen, maar benadrukt het belang van het gebruik van een langetermijninstrument; 9. verzoekt om bij de tussentijdse evaluatie met name te beoordelen in hoeverre de financiering tastbare resultaten heeft opgeleverd in Afrika, in overeenstemming met de doelstellingen van het instrument, de strategie EU-Afrika en de resultaten en prioriteiten van de zesde top van de Afrikaanse Unie en de EU in 2022, en om na te gaan of een herziening van de prioriteiten en doelstellingen noodzakelijk is; benadrukt dat een analyse van de tastbare resultaten van de verleende bijstand, op basis van duidelijke indicatoren, van bijzonder belang is voor een adequate beoordeling van de doeltreffendheid van het gebruik van de middelen; verzoekt de Commissie beter gebruik te maken van de optie om geografische middelen ten behoeve van pan-Afrikaanse programma’s te combineren, zoals bepaald in artikel 4, lid 2 van de verordening tot vaststelling van het instrument, om de toezeggingen van de EU en de Afrikaanse Unie te ondersteunen; onderstreept dat de EU de nieuwe Afrikaanse continentale vrijhandelszone actief moet blijven ondersteunen, onder andere via dit instrument, waarbij ze voortbouwt op haar eigen ervaring met de ontwikkeling van de Europese eengemaakte markt, teneinde duurzame economische ontwikkeling te stimuleren, meer banen te scheppen, armoede terug te dringen en gedeelde welvaart in Afrika te doen toenemen; benadrukt dat Afrikaanse partnerlanden moeten worden ondersteund door het continent zijn grote onbenutte potentieel op het gebied van hernieuwbare energie te benutten en dat er in Afrika sneller vooruitgang moet worden geboekt met betrekking tot betaalbare en duurzame energie (SDG 7), hetgeen niet alleen de economische groei, de werkgelegenheid en de sociale ontwikkeling zal stimuleren, maar ook het mondiale aandeel van hernieuwbare energie aanzienlijk zal vergroten; 10. bevestigt opnieuw met klem de in het instrument vastgelegde verbintenis om armoede uit te bannen, klimaatverandering en voedselonzekerheid tegen te gaan, ongelijkheid en discriminatie te bestrijden en duurzame menselijke ontwikkeling te bevorderen; herinnert aan de verbintenis van de EU en de lidstaten om hun ODA tegen 2030 te verhogen tot 0,7 % van het bruto nationaal inkomen, met inbegrip van een bijdrage van ten minste 20 % van de ODA, die uit hoofde van het instrument wordt gefinancierd, aan sociale inclusie en menselijke ontwikkeling, zoals gezondheid, onderwijs, voeding en sociale bescherming, en een verstrekking van 0,2 % van het bruto nationaal inkomen van de EU als ODA aan de minst ontwikkelde landen; onderstreept dat het EFDO+ gericht moet zijn op het ondersteunen van investeringen als middel om bij te dragen tot de verwezenlijking van de SDG’s; benadrukt het belang van een holistische benadering ten aanzien van menselijke veiligheid als nieuw leidend paradigma; dringt er in het kader van het komende programmeringsproces op aan dat het EU-genderactieplan III volledig ten uitvoer wordt gelegd, met een sterke inzet voor genderperspectief en gendermainstreaming, en dringt erop aan dat de mondiale gezondheidsstrategie van de EU en het jongerenactieplan operationeel worden gemaakt in het externe optreden van de EU; onderstreept dat in haar externe optreden de inspanningen van de EU ter bevordering en bescherming van de mensenrechten moeten worden opgevoerd en is in dit verband ingenomen met de tussentijdse evaluatie van de uitvoering van het EU-actieplan inzake mensenrechten en democratie; benadrukt het belang van een krachtige houding tegen corruptie bij alle ontwikkelingsinspanningen van de EU en steunt de conclusies van de Raad van 4 mei 2023 inzake corruptie als hindernis in het kader van ontwikkeling; 11. benadrukt dat investeringen in menselijke ontwikkeling van cruciaal belang zijn voor de strijd tegen ongelijkheid en voor onderwijs, met inbegrip van beroepsopleidingen, en een duidelijke prioriteit moeten blijven in het komende programmeringsproces, aangezien deze de partnerlanden in ontwikkeling in staat stellen het potentieel aan menselijk kapitaal bij hun jonge bevolking te ontsluiten en de menselijke ontwikkeling, economische groei en werkgelegenheid in hun land te stimuleren; verzoekt de Commissie een marker voor kinderbeleid in te voeren die voortbouwt op de bestaande methodologie die is ontwikkeld op het gebied van gender, klimaat, migratie en digitalisering, om de instellingen en partners van de EU in staat te stellen investeringen in kinderen te meten en te controleren; benadrukt dat het volgen en controleren van de EU-investeringen in kinderen van fundamenteel belang is om de toegevoegde waarde en doeltreffendheid van de EU te kunnen aantonen; onderstreept dat COVID-19 een wake-upcall was voor laag- en middeninkomenslanden die duidelijk heeft aangetoond dat het nodig is om sneller vooruitgang te boeken bij de opbouw van universele, door de overheid gefinancierde gezondheidszorgstelsels; vraagt dat bij de programmering van het instrument prioriteit wordt gegeven aan subsidies en aan de bevordering van de publieke sector op het gebied van gezondheid, om ervoor te zorgen dat ontwikkelingshulp eerst de mensen bereikt; beklemtoont dat het belangrijk is voldoende geld te blijven uittrekken om sociale resultaten te verbeteren en systemische kwesties aan te pakken; 12. spreekt zijn bezorgdheid uit over de toestand van de lhbtiq+-rechten wereldwijd, alsook over de algemene weerstand tegen vrouwenrechten, gendergelijkheid, en seksuele en reproductieve gezondheid en rechten in ontwikkelingslanden; verzoekt de Commissie en de EDEO de achteruitgang op het gebied van de erkenning en bescherming van deze rechten aan te pakken; onderstreept in dit verband dat prioriteit moet worden gegeven aan de gerichte ondersteuning voor maatschappelijke organisaties en gemeenschappen die pleiten voor de eerbiediging van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten, vrouwenrechten, gendergelijkheid, de lhbtiq+-gemeenschap en andere gemarginaliseerde bevolkingsgroepen, met inbegrip van versterkte maatregelen om homoseksualiteit te decriminaliseren; herinnert eraan dat ten minste 85 % van de nieuwe acties die in het kader van het instrument worden uitgevoerd gendergelijkheid als hoofd- of belangrijke doelstelling moet hebben, en dat ten minste 5 % van die acties gendergelijkheid en de rechten en empowerment van vrouwen en meisjes als hoofddoelstelling moet hebben; 13. wijst erop hoe belangrijk het is dat alle doelstellingen van het instrument die met de uitgaven en het programma te maken hebben, worden verwezenlijkt en verzoekt om gedetailleerde informatie over de vooruitgang die in dit verband is geboekt; betreurt de aanzienlijke tekorten bij de verwezenlijking van de 30 %-klimaatdoelstelling van het instrument, bij de bijdrage aan de 10 %-biodiversiteitsdoelstelling uit hoofde van het MFK voor 2026 en 2027, en bij het waarborgen van de nakoming van de mondiale financiële verplichtingen van de EU in het kader van de VN, met name wat de bijdrage aan het verlies- en schadefonds betreft; herinnert eraan dat de voedselproductie en de toegang tot voedsel steeds sterker onder druk zullen komen te staan als gevolg van de klimaatverandering, in het bijzonder in kwetsbare regio’s, waardoor de voedselzekerheid en voeding zullen worden ondermijnd; herinnert er voorts aan dat biodiversiteit een cruciale factor is in de strijd tegen klimaatverandering en dat het verlies aan biodiversiteit en ecosysteemdiensten de vooruitgang bij ongeveer 80 % van de vastgestelde streefdoelen voor de SDG’s zal ondermijnen; dringt aan op een gedetailleerd plan waarin wordt uiteengezet hoe de Commissie de uitgaven- en genderdoelstellingen tegen het einde van het MFK beoogt te halen; 14. bevestigt opnieuw de in het instrument vastgelegde verbintenis om de onderliggende oorzaken van irreguliere migratie en gedwongen ontheemding aan te pakken; is van mening dat, onverminderd onvoorziene omstandigheden, de verbintenis in het kader van het instrument om een indicatieve 10 % van de financiële middelen van het instrument te besteden aan acties ter ondersteuning van het beheer en de governance van migratie en gedwongen ontheemding in het kader van de doelstellingen van het instrument, moet worden nagekomen en dat deze clausule niet mag worden gewijzigd; merkt niettemin op dat 14 % van de in 2021 vastgelegde middelen heeft bijgedragen tot de uitgavendoelstelling voor migratie; verwacht regelmatig substantiële updates te ontvangen over de stand van zaken; 15. betreurt het feit dat het huidige gebruik van de pijler voor snelle respons niet op zichtbare en doeltreffende wijze bijdraagt aan het bevorderen van de belangen van de EU in de wereld; verzoekt daarom om bij de tussentijdse evaluatie in 2024 te overwegen opnieuw programmagerelateerde steun voor de doelstellingen van het buitenlands en veiligheidsbeleid van de EU uit te trekken; Veiligstelling van de nodige middelen en mobilisering van investeringen 16. wijst erop dat de tussentijdse evaluatie van het MFK in 2024 er in geen geval toe mag leiden dat de middelen van het instrument worden verminderd of dat ze worden herverdeeld tussen de thematische en geografische langetermijnprogramma’s voor duurzame ontwikkeling; is bezorgd over het feit dat het instrument sinds het begin van het MFK 2021-2027 ondergefinancierd is en dat de geografische focus ervan ten koste is gegaan van belangrijke thematische begrotingslijnen, zoals het prioritaire domein “Mensen” van het begrotingsonderdeel voor mondiale uitdagingen, dat als gevolg van COVID-19 onder nog grotere druk kwam te staan, waardoor er weinig tot geen speelruimte overblijft voor een volledige nakoming van de toezeggingen van de EU om multilaterale gezondheidsinitiatieven in de komende jaren te ondersteunen; onderstreept dat het gebrek aan middelen een gevaarlijke kloof creëert tussen de ambitie van de EU en haar vermogen om haar beloften na te komen; herinnert eraan dat ontoereikende financiering ook zal leiden tot schadelijke concurrentie tussen kortetermijnbehoeften en langetermijninvesteringen, en tussen belangrijke ontwikkelingssectoren, wat uiteindelijk de doeltreffendheid van de EU-steun en de bijdrage ervan aan de verwezenlijking van de Agenda 2030 zal hinderen; benadrukt de sleutelrol van het instrument, het EFDO+ en de garantie voor extern optreden (EAG) bij het bieden van een strategisch kader voor gemengde financiering, voor het minder risicovol maken van investeringen en garanties, alsmede bij het aantrekken van middelen uit de particuliere sector met de steun van de EU-begroting, met name in het licht van de toenemende geopolitieke en economische concurrentie; benadrukt dat projecten met gemengde financiering en doeltreffende partnerschappen met de particuliere sector in ontwikkelingslanden gericht moeten zijn op het maximaliseren van de ontwikkelingsresultaten en in overeenstemming moeten zijn met de SDG’s, de Overeenkomst van Parijs en de nationale ontwikkelingsprioriteiten; herinnert eraan dat steun van de particuliere sector eerder een aanvulling op overheidsinvesteringen is dan een vervanging ervoor, in het bijzonder in kritieke diensten zoals gezondheidszorg, onderwijs en sociale bescherming, die cruciale langetermijnvooruitzichten bieden om uit de armoede te geraken; verzoekt het EFDO+ geen investeringen te financieren die een negatief effect hebben op de verwezenlijking van de SDG’s, in het bijzonder wat de strijd tegen de klimaatverandering betreft; vraagt dat de langetermijnbegroting wordt aangepast om de positieve impact, invloed en geloofwaardigheid van de EU op het wereldtoneel te beschermen; 17. erkent de specifieke rol van EU-investeringen, die de strategische belangen en de ontwikkelingsdoelstellingen van zowel de EU als onze partnerlanden, alsook de waarden van de EU moeten weerspiegelen, en benadrukt de belangrijke rol van de begrotingsgaranties bij de verwezenlijking ervan volgens het beginsel “beleid eerst”; benadrukt hoe belangrijk het is ervoor te zorgen dat de garanties het investeringsrisico in de landen met het hoogste risico compenseren, zodat relevante investeringen ook naar hen toe worden geleid; benadrukt dat de EU in dit opzicht het goede voorbeeld moet geven, gezien het debat dat aan de gang is over de hervorming van multilaterale ontwikkelingsbanken; 18. neemt kennis van de specifieke rol van de EIB in de Europese financiële architectuur voor ontwikkeling, zoals vastgelegd in artikel 209 VWEU en artikel 36 van de verordening tot vaststelling van het instrument, en erkent het potentieel van de EIB om aanvullende financiering te mobiliseren die bijdraagt aan de doelstellingen van het instrument; is ingenomen met de oprichting van EIB Global, die sinds 1 januari 2022 operationeel is en tot doel heeft de aanwezigheid en expertise van de bank in ontwikkelingslanden te vergroten; merkt op dat EIB Global sinds de oprichting van de nieuwe ontwikkelingstak meer dan ooit tevoren gebruik heeft gemaakt van het door het instrument geboden specifieke investeringsvenster, waarbij in 2022 meer dan 10 miljard EUR ter beschikking werd gesteld, met name ter ondersteuning van Oekraïne en de Global Gateway; herinnert aan het belang van de EU-begroting als enige garant voor de activiteit waarbij de EIB leningen buiten de EU verstrekt ter ondersteuning van het EU-beleid; vraagt om een verhoging van de garanties die uit de EU-begroting aan de EIB worden verstrekt om de EIB in staat te stellen essentiële activiteiten in de publieke en private sector in Oekraïne te blijven uitvoeren en haar activiteiten in het Globale Zuiden uit te breiden; verzoekt de EIB van haar positie gebruik te maken om investeringen voor duurzame ontwikkeling te mobiliseren in overeenstemming met het doel en de criteria van het EFDO+; benadrukt de belangrijke rol van de EIB als partner van de Commissie om 100 miljard EUR van de in het kader van de Global Gateway-strategie toegezegde 300 miljard EUR te leveren; verzoekt de EIB prioriteit te geven aan een agenda voor duurzame ontwikkeling; verzoekt de EIB een groter risico te nemen bij de financiering van projecten met een hoog sociaal rendement; verzoekt de EIB haar aanwezigheid ter plaatse te blijven versterken door voort te bouwen op haar huidige aanpak van colocatie binnen EU-delegaties, en tegelijk mogelijke synergieën met de Europese Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling (EBWO) en andere Europese instellingen voor ontwikkelingsfinanciering (DFI’s) verder te benutten; moedigt de EIB aan zich actief te blijven inzetten voor de ontwikkeling van planning, monitoring en evaluatie op nationaal niveau, samen met de EU-delegaties en door middel van medefinanciering met DFI’s; vraagt om een betere coördinatie tussen de Commissie en de EDEO en EU-delegaties om besprekingen en samenwerking met relevante actoren ter plaatse te vergemakkelijken en zo na te gaan welke projecten het beste beantwoorden aan de doelstellingen inzake doeltreffende ontwikkelingshulp; 19. is ingenomen met de “open architectuur” van het EFDO+, dat is opgericht om investeringen van de particuliere sector te ondersteunen, en verzoekt de Commissie, de EIB, de EBWO, de lidstaten en de instellingen voor ontwikkelingsfinanciering ten volle gebruik te maken van de mogelijkheden die de garantie voor extern optreden en de desbetreffende investeringsvensters bieden om duurzame investeringen van de particuliere sector te bevorderen; onderstreept dat financiering uit de particuliere sector moet worden gestimuleerd, met bijzondere aandacht voor kleine en middelgrote ondernemingen, en vraagt om grotere inspanningen om knelpunten en belemmeringen voor investeringen aan te pakken; erkent verder de belangrijke rol van de particuliere sector bij het waar mogelijk genereren van nieuwe investeringen, werkgelegenheid en financiering voor ontwikkeling; herinnert aan de controlebevoegdheid van het Parlement en de noodzaak van transparantie bij de tenuitvoerlegging van het EFDO+; Strategische aanpak 20. is ingenomen met de Team Europa-aanpak en de doelstelling ervan om de samenhang, het effect en de zichtbaarheid van EU-ontwikkelingsprojecten te vergroten, en roept op tot meer gezamenlijke acties met de lidstaten, in het bijzonder Team Europa-initiatieven (TEI’s); herinnert aan de opmerking van de Europese Rekenkamer dat de bijdragen van individuele lidstaten aan TEI’s niet worden vermeld in de MIP’s, waardoor onzekerheid ontstaat over de financiële steun van de lidstaten, waardoor de toekomst van TEI’s als collectief initiatief onduidelijk wordt; verzoekt de Commissie en de lidstaten de doeltreffendheid van de aanpak te evalueren en het Parlement op de hoogte te stellen van hun bevindingen; verzoekt de Commissie de rollen binnen de Team Europa-aanpak te verduidelijken en een mechanisme voor te stellen dat de transparantie en de democratische controle van de initiatieven verbeterd; vraagt verder om een gezamenlijk optreden van de EU en de lidstaten om de doeltreffendheid te vergroten en de middelen te maximaliseren; moedigt de lidstaten, de DFI’s, de EIB en de EBWO aan, om een actievere rol te spelen in Team Europa met financiële toezeggingen en gezamenlijke acties, onder leiding van de Commissie; 21. is ingenomen met de Global Gateway-strategie als een gezamenlijke reactie van de EU op mondiale uitdagingen; is van mening dat in tijden van nieuwe geostrategische uitdagingen de actoren van het buitenlands en veiligheidsbeleid van de EU en die van ontwikkelingssamenwerking beter moeten samenwerken om de aanwezigheid en zichtbaarheid van de EU wereldwijd te vergroten door middel van investeringen in infrastructuur die nationale waarde creëren in partnerlanden, in overeenstemming met de SDG’s; herinnert eraan dat de Global Gateway moet worden beschouwd als een strategisch concept waarin buitenlands, economisch en ontwikkelingsbeleid zijn geïntegreerd; benadrukt dat er enorme investeringen nodig zijn in zowel harde als zachte infrastructuur in ontwikkelingslanden, van digitale, vervoers- en energienetwerken tot gezondheidszorg, onderwijs en voedselsystemen; betreurt echter het gebrek aan transparantie en het ontbreken van een regelgevingskader voor de governance en de uitvoering van de strategie binnen de doelstellingen en prioriteiten van het instrument; benadrukt de noodzaak van adequate parlementaire betrokkenheid en controle, alsook overleg met het bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties door middel van een licht governancekader dat snel zou zorgen voor meer investeringen en meer zichtbaarheid van de EU in partnerlanden in een complexe geopolitieke context; verzoekt de Commissie de gezamenlijke mededeling over de Global Gateway te actualiseren om het governancekader te verduidelijken, met inbegrip van de controlerende rol van het Parlement, en een duidelijke definitie te geven van wat een Global Gateway-project is en wat dergelijke projecten onderscheidt van andere investeringsprojecten; vraagt om duidelijkheid over de wijze waarop het Financieel Reglement van de EU en de regels voor overheidsopdrachten van toepassing zijn; vraagt om een snellere uitvoering van de strategie in het licht van de bestaande en opkomende mondiale uitdagingen; 22. betreurt het gebrek aan duidelijkheid over de financiering voor de Global Gateway-strategie en herinnert eraan dat dergelijke nieuwe initiatieven moeten worden gefinancierd met nieuwe kredieten en de daarmee samenhangende opwaartse herziening van het maximum van rubriek 6; verzoekt de Commissie maatschappelijke organisaties systematischer te betrekken bij Global Gateway-projecten en TEI’s en te overwegen lokale maatschappelijke organisaties actief te betrekken bij de programmering voor elk land; 23. benadrukt dat het belangrijk is efficiënter gebruik te maken van synergieën en de financieringsinitiatieven, die de EIB, de EBWO en andere DFI’s hebben genomen en die gericht zijn op landen van het Europees nabuurschapsgebied, met bijzondere aandacht voor kandidaat-lidstaten van de EU, beter op elkaar af te stemmen; Parlementaire controle 24. herinnert aan de bevoegdheden van het Parlement op het gebied van politieke en begrotingscontrole en raadpleging en beklemtoont de rol van de geopolitieke dialoog op hoog niveau bij het verstrekken van algemene beleidslijnen voor de uitvoering van het instrument; benadrukt het belang van gedetailleerde informatie over de begroting die is of zal worden uitgevoerd; onderstreept dat het Parlement volledige en tijdige toegang tot documenten moet krijgen en het effect en de voortgang van projecten moet kunnen monitoren, om het toepassingsgebied en het effect ervan beter te kunnen beoordelen, en dat het daarom volledige toegang moet krijgen tot gestandaardiseerde uitgangssituatie- en streefdoelindicatoren en gegevensbronnen; verzoekt de Commissie te zorgen voor een consistente interinstitutionele informatiestroom, waarbij het Parlement op de hoogte wordt gehouden van investeringsprojecten, waaronder Global Gateway-projecten, en het kader voor resultaatbeheer volledig beschikbaar te stellen; herhaalt dat de standpunten van het Parlement volledig in aanmerking moeten worden genomen; herhaalt verder dat resoluties van het Parlement deel uitmaken van het algemene beleidskader voor de tenuitvoerlegging van het instrument; dringt er bij de Commissie op aan de tijdige verstrekking van documentatie aan het Parlement voorafgaand aan de geopolitieke dialoog op hoog niveau aanzienlijk te verbeteren, alsook de manier waarop zij rekening houdt met de aanbevelingen van het Parlement, met name door na elke dialoog een schriftelijke procedure in te stellen waarin wordt aangegeven hoe zij elke specifieke aanbeveling van het Parlement zal opvolgen; 25. verzoekt de Commissie de herziening van het MFK aan te grijpen om de nomenclatuur van het instrument te verfijnen door meer begrotingslijnen op te nemen, zodat de begrotingsautoriteit haar controlebevoegdheden kan uitoefenen, in het bijzonder met betrekking tot de begrotingslijnen voor nabuurschap, om de transparantie te vergroten teneinde een datagestuurd beleid tot stand te brengen dat kan worden gecontroleerd met betrekking tot de doelstellingen ervan, en om een strategische benadering beter te weerspiegelen en de programmering op lange termijn te verbeteren; wijst erop dat de overlap tussen financieringsinstrumenten, bijvoorbeeld in het kader van garanties, de controle bemoeilijkt; verzoekt de Commissie om na raadpleging van het Parlement in één document een begrijpelijk, duidelijk en volledig overzicht te geven van de financiële instrumenten, hun onderlinge verhoudingen en de verschillende actoren die erbij betrokken zijn, alsook een volledig en nauwkeurig overzicht van de subsidies en garanties en de wijze waarop deze worden gedekt; roept de Commissie op om de begrotingsautoriteit kwartaalupdates te verstrekken, onder meer over het gebruik en de bedragen van begrotingsgaranties, samen met de geraamde voorzieningen en toekomstige prognoses, alsook met de stand van zaken met betrekking tot de uitgaven en programmagerelateerde doelstellingen; 26. wijst op het belang van het programmeringsproces, en benadrukt de cruciale rol van de EDEO en de EU-delegaties in dit verband, alsook bij het waarborgen van een behoorlijke betrokkenheid van de partnerlanden en andere ontwikkelingsactoren bij het gehele proces, onder meer door nauw en transparant overleg en samenwerking met de regionale en lokale autoriteiten te stimuleren, teneinde gemeenschappelijke prioriteiten vast te stellen en de eigen verantwoordelijkheid van de partnerlanden te versterken; onderstreept het belang van het waarborgen van een doeltreffende, op behoeften gebaseerde en mensgerichte aanpak bij het externe optreden van de EU en benadrukt de essentiële rol die lokale partners en het maatschappelijk middenveld moeten spelen bij het ontwerpen, uitvoeren, monitoren en evalueren van programma’s; beklemtoont het belang van maatschappelijke organisaties en, waar relevant, de particuliere sector bij de uitvoering van het instrument, met name in het programmeringsproces; herhaalt dat de steun aan het maatschappelijk middenveld wereldwijd moet worden opgevoerd; 27. betreurt het gehaaste programmeringsproces dat in de tweede helft van 2021 plaatsvond, waardoor het Parlement geen adequate controle kon uitvoeren; neemt met bezorgdheid kennis van de bevindingen in Speciaal verslag nr. 14/2023 van de ERK, waarin wordt geconcludeerd dat het programmeringsproces nog kan worden verbeterd; verwacht van de Commissie en de EDEO dat zij gevolg geven aan de aanbeveling van de ERK en bij de volgende programmering rekening houden met de opgedane ervaring; verzoekt de Commissie te zorgen voor een voorspelbaardere en transparantere programmering, een gestandaardiseerde, vergelijkbare en transparante methode voor de toewijzing van middelen aan nabuurschapslanden te ontwikkelen, te zorgen voor een strikte toepassing voor niet-nabuurschapslanden en de methode voor de beoordeling van het effect van de EU-steun te verduidelijken en de relevantie ervan in een veranderende geopolitieke context te waarborgen; 28. is ingenomen met de recente instrumenten betreffende macrofinanciële bijstand (MFB) die zijn goedgekeurd om verschillende landen, met name Oekraïne, te helpen de gevolgen van de Russische aanvalsoorlog tegen Oekraïne het hoofd te bieden; betreurt het gebrek aan informatieverstrekking aan de begrotingsautoriteiten over het beheer van de financiering van de rentekosten van de MFB; is bezorgd dat de huidige financiering van de MFB-rentekosten door middelen uit de buffer voor nieuwe uitdagingen en prioriteiten van het instrument, in plaats van door nieuwe kredieten, de buffer voor de resterende periode grotendeels of zelfs volledig dreigt uit te putten, waardoor het instrument niet langer in staat zal zijn om op onvoorziene uitdagingen te reageren; onderstreept daarom dat het noodzakelijk is om duurzame oplossingen voor langetermijnfinanciering te vinden en in staat te blijven om het hoofd te bieden aan toekomstige uitdagingen; 29. betreurt het dat de Commissie het Parlement niet altijd op de hoogte stelt voordat de buffer wordt gemobiliseerd en betreurt de praktijk van het verzenden van brieven die pas na de mobilisatie van de buffer aankomen, waardoor het controlerecht van het Parlement in feite wordt ondermijnd en de Commissie niet volledig rekening kan houden met de opmerkingen van het Parlement over de aard en de doelstellingen van de mobilisatie en de beoogde financiële bedragen; verzoekt de Commissie het Parlement altijd uitvoerig te informeren voordat de bufferfondsen worden gemobiliseerd en rekening te houden met zijn opmerkingen, overeenkomstig overweging 71 van de verordening tot vaststelling van het instrument; 30. betreurt dat het gebruik van de buffer door de Commissie niet strookt met de geest van artikel 17 van de verordening tot vaststelling van het instrument, met name wat de financiering van nieuwe wetgevingsinitiatieven betreft; is bezorgd over het feit dat 80 % van de beschikbare middelen voor de periode 2021-2027 van de buffer van het instrument al is gereserveerd, waardoor er slechts 1,9 miljard EUR (21 %) overblijft voor de periode tot 2027; betreurt dat 60 % van de resterende middelen voor de buffer vooraf zijn toegewezen zonder rekening te houden met verwachte toekomstige behoeften, zoals het steunpakket voor Syrische vluchtelingen; 31. herinnert eraan dat een grotere betrokkenheid van het Parlement bij alle stadia van de governance en uitvoering van het instrument een voorwaarde was om te aanvaarden dat eerdere externe financieringsinstrumenten in het kader van het instrument zouden worden samengevoegd (zoals bepaald in de resolutie van het Parlement van 18 april 2018 over de tenuitvoerlegging van de externe financieringsinstrumenten van de EU: tussentijdse herziening 2017 en toekomstige architectuur na 2020 en in het onderhandelingsmandaat van het Parlement van 2019 voor het instrument); herinnert eraan dat het instrument de mogelijkheid biedt om wetswijzigingen aan te brengen in de verordeningen inzake het instrument en het IPA III en stelt een grondige beoordeling voor van de rol van het Parlement bij het geven van strategische sturing en controle of met betrekking tot de ontoereikende betrokkenheid van het Parlement bij de opschorting van de steun of het gebruik van de buffer, alsook regelmatige vergaderingen van het comité voor het instrument, waarvan het potentieel onbenut blijft; 32. verwacht dat het Parlement volledig wordt betrokken bij de programmering voor de tweede helft van het MFK en voor MIP’s voor 2025-2027; 33. is van mening dat de huidige regelingen voor verslaglegging over wat de EU doet in een bepaald land, een bepaalde regio of een bepaald thematisch gebied ontoereikend en buitensporig legalistisch zijn; vraagt om pragmatische en spoedige verbeteringen met betrekking tot het actualiseren van nuttige gegevens en om het Parlement flexibel en tijdig voorbeelden van beste praktijken bij de uitvoering te verstrekken, zo nodig met toepassing van passende geheimhoudingsregels; is van mening dat de databank van openbare projecten niet gebruiksvriendelijk is en niet bijdraagt aan geactualiseerde informatie; onderstreept dat investeringsprojecten van de EU moeten worden geëvalueerd, gemonitord en gerapporteerd, om hun effectiviteit te bepalen en onbedoelde negatieve effecten te voorkomen; 34. verzoekt de Commissie samen met de EIB, de EBWO en andere Europese DFI’s gestandaardiseerde procedures te ontwikkelen, met evaluaties vooraf en achteraf en de toepassing van het kader voor resultaatbeheer van de Commissie; dringt er bij de Commissie op aan dit kader te publiceren en ervoor te zorgen dat DFI’s die hun eigen indicatoren gebruiken, deze duidelijk definiëren en hun toepassing en vergelijkbaarheid met het kader toelichten; verzoekt de Commissie de milieu-, sociale en governancenormen van alle investeringsprojecten te monitoren; verzoekt de Commissie het kader voor resultaatbeheer van het EFDO+ toegankelijk te maken, om controle te vergemakkelijken met het oog op vooruitgang in de richting van ontwikkelingsfinanciering met meer verantwoordingsplicht; Volgende stappen 35. dringt erop aan dat de tussentijdse evaluatie zo volledig mogelijk wordt benut teneinde het instrument of de gedelegeerde handelingen ervan op prioritaire gebieden te actualiseren en de geldigheid van de geografische en thematische indicatieve meerjarenplannen opnieuw te beoordelen, met inbegrip van prominentere voorwaarden met betrekking tot de naleving van het internationaal recht, de mensenrechten, de rechtsstaat en de democratie, de afstemming op het buitenlands beleid van de EU en, als laatste redmiddel, de toepassing van het bijbehorende opschortingsmechanisme, wanneer het buitenlands beleid van een voor het instrument in aanmerking komend land volledig afwijkt van het buitenlands beleid van de EU; benadrukt dat het belangrijk is de zichtbaarheid van de acties van de EU te vergroten, vooral wat de inspanningen op het gebied van ontwikkelingssamenwerking betreft; dringt er daarom op aan dat de EDEO en de EU-delegaties worden uitgerust met de nodige instrumenten om hun strategische communicatiecapaciteiten te ontwikkelen, zodat zij het EU-optreden beter kunnen uitleggen aan besluitvormers en aan het grote publiek in derde landen en om desinformatie tegen te gaan; roept de EU op om zich te verzetten tegen elke vorm van steun aan agressorlanden en hun beleid, met name aan de Russische Federatie in haar aanvalsoorlog tegen Oekraïne; 36. wijst erop dat de tussentijdse evaluatie vergezeld moet gaan van de noodzakelijke wetswijzigingen met betrekking tot het instrument en IPA III, zodat de relevante verordeningen de nieuwe status van Oekraïne en Moldavië als kandidaat-lidstaten van de EU weerspiegelen, en van een nieuwe gedelegeerde handeling waarin de specifieke doelstellingen en prioritaire samenwerkingsgebieden voor elke regio worden vastgesteld; benadrukt dat het belangrijk is om via DFI’s en de EIB middelen te verstrekken die gericht zijn op de toegang tot essentiële grondstoffen en daarmee verband houdende acties op het gebied van vaardigheden, infrastructuur en het regelgevingskader in overeenstemming met de milieu- en sociale normen van de EIB, als onderdeel van de gezamenlijke planning van de EU en haar partners om hernieuwbare energie te ontwikkelen in het kader van de verwezenlijking van de SDG’s; 37. is van mening dat de geopolitieke uitdagingen die zijn ontstaan door de Russische aanvalsoorlog tegen Oekraïne en de groeiende kwaadwillige invloed en assertiviteit van de Volksrepubliek China een aanzienlijke verhoging van de begroting van het instrument vereisen; benadrukt dat de uitdagingen verspreid zijn over de hele wereld, hetgeen betekent dat de EU haar geopolitieke invloed moet vergroten, waarbij zij moet vasthouden aan haar waarden en principes; wijst erop dat deze uitdagingen alleen op evenwichtige wijze kunnen worden aangegaan als het aandeel van de toewijzingen voor elk gebied van het instrument gelijk blijft; uit zijn bezorgdheid over het feit dat de EU invloed en zichtbaarheid verliest aan een alternatief aanbod van China en Rusland; dringt er bij de EU op aan in te spelen op de verwachtingen van de partnerlanden en de met hen gemaakte politieke afspraken, zoals de Post-Cotonou-overeenkomst, snel na te komen om haar status als betrouwbare bondgenoot op het gebied van ontwikkelingssamenwerking te versterken en te laten zien dat het internationale op regels gebaseerde systeem de hedendaagse uitdagingen het hoofd kan bieden; 38. benadrukt dat het Parlement deel uitmaakt van Team Europa en als zodanig moet worden behandeld, en verwacht derhalve vaker gedetailleerde en zinvolle informatie over de uitvoering van het instrument, inclusief de lijst van de investeringen van de EIB waarbij middelen uit het instrument betrokken zijn; 39. merkt op dat proefprojecten en voorbereidende acties nieuwe initiatieven zijn die tot financieringsprogramma’s van de EU kunnen worden omgevormd indien ze succesvol blijken te zijn; onderstreept dat ze voor het Parlement een gelegenheid zijn om programma’s in te voeren die anders niet zouden zijn gefinancierd; benadrukt dat het instrument, wanneer het ruim wordt geïnterpreteerd, in theorie een rechtsgrondslag vormt voor alle initiatieven, waardoor initiatieven van het Parlement niet in aanmerking komen en dus de facto onmogelijk worden; o o o 40. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Commissie, de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid, de Raad, de Europese Investeringsbank en andere relevante Europese instellingen op het gebied van financiële ontwikkeling. Het Europees Parlement, – gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 169, – gezien de mededeling van de Commissie getiteld “Richtsnoeren voor de interpretatie en toepassing van Richtlijn 2005/29/EG betreffende oneerlijke handelspraktijken van ondernemingen jegens consumenten op de interne markt” (2021/C 526/01), – gezien de mededeling van de Commissie getiteld “Richtsnoeren voor de interpretatie en toepassing van Richtlijn 2011/83/EU betreffende consumentenrechten” (2021/C 525/01), – gezien de mededeling van de Commissie getiteld “Richtsnoeren voor de interpretatie en toepassing van Richtlijn 93/13/EEG van de Raad betreffende oneerlijke bedingen op consumentenovereenkomsten” (2019/C 323/04), – gezien de studie van de Commissie getiteld “Behavioural study on unfair commercial practices in the digital environment: dark patterns and manipulative personalisation: final report”, directoraat-generaal Justitie en Consumentenzaken, 2022, – gezien het rapport van de overkoepelende consumentenorganisatie BEUC van 2022 getiteld “EU Consumer protection 2.0. Protecting fairness and consumer choice in a digital economy”, – gezien de raadpleging van de Commissie getiteld “Digital fairness – fitness check on EU consumer law and its summary report”, – gezien de studie van de Onderzoeksdienst van het Europees Parlement van 2019 getiteld “Harmful Internet use. Part I: Internet addiction and problematic use”, – gezien het rapport van de Verenigde Naties van 2021 getiteld “Our Common Agenda – Report of the Secretary-General”, – gezien zijn resolutie van 12 maart 2009 over de bescherming van de consumenten, met name minderjarigen, met betrekking tot het gebruik van videospellen (1) , – gezien Verordening (EU) 2022/2065 betreffende een eengemaakte markt voor digitale diensten (digitaledienstenverordening) (2) , – gezien het voorstel voor een verordening tot vaststelling van geharmoniseerde regels betreffende artificiële intelligentie (verordening artificiële intelligentie) ( COM(2021)0206 ), – gezien Verordening (EU) 2016/679 betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens en betreffende het vrije verkeer van die gegevens en tot intrekking van Richtlijn 95/46/EG (algemene verordening gegevensbescherming) (3) , – gezien artikel 24 van het EU-Handvest van de grondrechten, – gezien het VN-Verdrag inzake de rechten van het kind en de bijbehorende algemene opmerking nr. 25 (2021) over kinderrechten met betrekking tot de digitale omgeving, – gezien de strategie voor een beter internet voor kinderen van de Commissie, – gezien artikel 54 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie interne markt en consumentenbescherming ( A9-0340/2023 ), A. overwegende dat bepaalde technologiebedrijven in de huidige aandachtseconomie ontwerp- en systeemfunctionaliteiten gebruiken om de zwakke plekken van gebruikers en consumenten uit te buiten met als doel hun aandacht vast te houden en de tijd die ze op digitale platforms doorbrengen, te verlengen; overwegende dat digitale diensten, zoals onlinespelletjes, sociale media, streamingdiensten voor films, series of muziek, onlinemarktplaatsen en webwinkels, vaak zodanig zijn ontworpen dat gebruikers zo lang mogelijk op het platform blijven, zo actief en betrokken mogelijk zijn, zo veel mogelijk inhoud produceren en gegevens delen en een groot netwerk uitbouwen, zodat ze er zo veel mogelijk tijd en geld besteden en er zo veel mogelijk gegevens over hen kunnen worden verzameld; overwegende dat dit met name van toepassing is op diensten die hun winst uit gegevens halen; overwegende dat veel onlinediensten dus meerdere doelstellingen tegelijk moeten dienen, namelijk de gebruikerservaring optimaliseren en de aandacht van gebruikers behouden en bijgevolg zo verslavend mogelijk zijn; overwegende dat niet alle digitale diensten gebaseerd zijn op hetzelfde bedrijfsmodel, aangezien sommige hun winst halen uit de tijd die gebruikers op de applicatie doorbrengen en uit gegevens, die zij vervolgens verzamelen en voor reclamedoeleinden gebruiken, terwijl andere digitale diensten geheel of gedeeltelijk werken met op abonnementen gebaseerde modellen die al dan niet verslavende ontwerpkenmerken bevatten; overwegende dat er ook diensten zijn die succes boeken terwijl zij niet vertrekken vanuit het idee dat zoveel mogelijk tijd op het platform moet worden doorgebracht; overwegende dat commercieel succes en ethische app-ontwikkeling elkaar niet uitsluiten; overwegende dat de termen “manipulatief ontwerp”, “verslavend ontwerp” of “gedragssturend ontwerp” van onlinediensten kenmerken beschrijven die leiden tot risicovol en schadelijk gedrag, zoals vormen van digitale verslaving, zoals “buitensporig of schadelijk internetgebruik”, “smartphoneverslaving”, “technologische of internetverslaving”, “socialemediaverslaving”; overwegende dat er een groeiende consensus bestaat onder academici over het bestaan van verschijnselen als “socialemediaverslaving”; overwegende dat we onderzoek moeten doen naar kenmerken waarmee de aandacht wordt vastgehouden of naar verslavende kenmerken die tot dergelijk gedrag aanzetten, en niet naar de media of toestellen op zich; overwegende dat er meer onderzoek nodig is om de onderliggende problemen en de impact van onlinediensten beter te begrijpen en mogelijke oplossingen te vinden; B. overwegende dat digitale diensten, waaronder sociale media, de maatschappij ingrijpend veranderen en positieve effecten met zich meebrengen, zoals meer efficiëntie, verbondenheid, bereikbaarheid en ontspanning, en dat zij kinderen en jongeren ook toelaten zich met elkaar in verbinding te stellen, over verschillende perspectieven en wereldbeelden te leren en deze te waarderen, alsook kennis op te bouwen en interessegebieden te verkennen; overwegende dat apps ons kunnen helpen om productiever te worden of meer te bewegen of om concrete problemen op te lossen, zoals blijkt uit verkeers-, bank- of vertaalapps; overwegende dat digitalisering en sociale media de maatschappij ook voor nieuwe uitdagingen plaatsen en dat beleidsmatig aandacht nodig is voor zowel fysieke als geestelijke gezondheidsrisico’s die met het gebruik van onlinediensten samenhangen; overwegende dat technologie weliswaar voor flink wat verbeteringen in het dagelijkse leven heeft gezorgd, maar dat een geavanceerd gebruik van verslavende, gedragssturende, bedrieglijke of overredende ontwerpen schadelijke gevolgen kan hebben voor het onlinegedrag van consumenten, en dat regelgevers en onderzoekers daarom de instrumenten moeten krijgen die zij nodig hebben om de effecten van het gebruik van deze platforms te analyseren; C. overwegende dat 16- tot 24-jarigen gemiddeld meer dan zeven uur per dag op internet doorbrengen (4) ; overwegende dat een op de vier kinderen en jongeren “problematisch” of “disfunctioneel” gebruik van smartphones vertoont, wat betekent dat de gedragspatronen lijken te duiden op een verslaving (5) ; overwegende dat uit onderzoek blijkt dat het problematische gebruik van smartphones blijft toenemen en dat veel minderjarigen amper uitloggen en bijna voortdurend op sociale media zitten en zich onzeker voelen zonder hun smartphone; overwegende dat uit onderzoek ook blijkt dat de toename van geestelijke gezondheidsproblemen bij adolescenten in verband kan worden gebracht met buitensporig gebruik van sociale media en dat druk vanuit sociale media een van de top 5-oorzaken van geestelijke gezondheidsproblemen bij kinderen blijkt; overwegende dat jongeren gevoeliger zijn voor de ontwikkeling van psychische stoornissen en dat schadelijk gedrag en de geestelijke gezondheidstoestand op jonge leeftijd bepalend kunnen zijn voor hun latere leven; overwegende dat gameverslaving door de Wereldgezondheidsorganisatie erkend is als psychische aandoening; D. overwegende dat internetgerelateerde verslavingen soortgelijke bijwerkingen kunnen hebben als verslavingen aan verdovende middelen, met inbegrip van tekenen van tolerantie en terugval (6) ; overwegende dat er strikte regelgeving bestaat voor andere verslavende producten en diensten om verslaving te voorkomen en consumenten te beschermen; overwegende dat problematisch smartphone- of internetgebruik onder jongvolwassenen in verband is gebracht met een lagere tevredenheid over het leven en symptomen van geestelijke gezondheid, zoals depressie, een laag zelfbeeld, stoornissen in het lichaamsbeeld, eetstoornissen, angst, hoge stressniveaus, verwaarlozing van familie en vrienden, verlies van zelfcontrole, slaapgebrek en obsessief-compulsieve symptomen, zoals dwangmatig koopgedrag (7) ; overwegende dat intensieve gebruikers van digitale media tweemaal zoveel kans lopen op geestelijke gezondheidsproblemen, met inbegrip van risicofactoren voor zelfmoord en zelfbeschadiging; overwegende dat kinderen en jongeren kwetsbaarder zijn voor deze symptomen; overwegende dat aandoeningen op het gebied van geestelijke gezondheid die zich in de kinderjaren voordoen bepalend kunnen zijn voor het latere leven van een individu; overwegende dat overmatig internetgebruik gepaard gaat met problemen met dagelijkse verplichtingen, dalende cijfers, slechte school- en academische prestaties of slechte arbeidsprestaties; overwegende dat de prevalentie van digitale verslavingen en de samenhang ervan met symptomen van gangbare psychische aandoeningen een groeiend probleem voor de volksgezondheid zijn en dus de aandacht van beleidsmakers verdienen; overwegende dat verder onderzoek nodig is opdat de meest geschikte diagnostische criteria op onderbouwde wijze kunnen worden ontwikkeld en de risicofactoren voor verschillende digitale verslavingen kunnen worden bepaald; overwegende dat bepaalde diensten, producten of kenmerken die normaal geen gevolgen hebben voor volwassenen, zeer risicovol, verslavend of op andere wijze schadelijk kunnen zijn voor minderjarigen, ook vanwege de cumulatieve gevolgen van een combinatie van verschillende kenmerken of langdurige effecten in de loop van de tijd; E. overwegende dat alle onlinediensten en -producten die waarschijnlijk door kinderen zullen worden gebruikt, in de eerste plaats in het belang van het kind moeten worden ontworpen; overwegende dat bepaalde onlinediensten en -producten zeer risicovol, verslavend of op andere wijze schadelijk kunnen zijn voor kinderen, onder meer als gevolg van de gecombineerde effecten van verschillende kenmerken of de cumulatieve gevolgen ervan in de loop van de tijd; F. overwegende dat volgens sommige onderzoeken excessieve schermtijd of problematisch gebruik gevolgen kan hebben voor de hersenontwikkeling; overwegende dat de toename van problemen met het gebruik van sociale media verband houdt met aandachtstekorten, een kortere aandachtsspanne, impulsiviteit en ADHD-symptomen (8) ; overwegende dat intensief gebruik van sociale media gepaard gaat met een lager volume van grijze stof in bepaalde gebieden van de hersenen, net als bij andere verslavende stoffen; overwegende dat aangetoond is dat buitensporige schermtijd gevolgen kan hebben voor de neurologische ontwikkeling, het leervermogen en het geheugen, en dat de sedentaire levensstijl die samenhangt met de tijd die aan elektronische media wordt besteed, een mogelijk verhoogd risico op vroege neurodegeneratie met zich meebrengt (9) ; G. overwegende dat een verslavend ontwerp negatieve gevolgen kan hebben voor iedereen, en niet alleen voor individuen met problematische gebruikspatronen; overwegende dat verslavende vormgeving het moeilijk maakt om zich op een te verrichten taak te concentreren vanwege de voortdurende afleiding, bijvoorbeeld in de vorm van berichten en meldingen, waardoor de concentratie voortdurend wordt verstoord; overwegende dat het verslavende ontwerp van onlinediensten leidt tot grotere druk om te presteren en sociale druk om permanent online en verbonden te zijn, waardoor het risico op stress en burn-out toeneemt; overwegende dat consumenten online steeds vaker te maken krijgen met een overdaad aan informatie en buitensporige sensorische prikkels, waardoor hun cognitieve vermogen kan worden beperkt, en dat gebruikersinterfaces slechts beperkte controle over hun gegevens bieden; overwegende dat zolang mensen naar een scherm staren, ze niet fysiek actief zijn, niet bewegen, niet buiten komen en zich niet ontspannen, hetgeen allemaal van belang is voor het lichamelijk en geestelijk welzijn en cruciaal is voor de ontwikkeling van kinderen; overwegende dat adolescenten die weinig tijd besteden aan elektronische communicatie over het algemeen het gelukkigst zijn; overwegende dat mensen die een week geen gebruik maken van sociale media aanzienlijke verbeteringen op het gebied van welzijn ervaren; H. overwegende dat tienermeisjes gemiddeld meer tijd online doorbrengen op smartphones, sociale media en berichtendiensten dan jongens; overwegende dat jongens meer tijd besteden aan gamen en elektronische apparaten in het algemeen; overwegende dat bij meisjes een sterker verband bestaat tussen schermtijd en slechte geestelijke gezondheid dan bij jongens en dat meisjes meer dan twee keer zo vaak klinisch relevante depressieve symptomen vertonen als jongens; overwegende dat verslavende onlinediensten vaak gericht zijn op minderjarigen of toegankelijk zijn voor kinderen van alle leeftijden; overwegende dat alle diensten en producten die waarschijnlijk door kinderen zullen worden gebruikt, veilig moeten zijn voor hen en ontworpen moeten zijn in het belang van het kind; I. overwegende dat de interfaces van sommige digitale diensten misbruik maken van psychologische kwetsbaarheden die vergelijkbaar zijn met die van gokverslaafden; overwegende dat verslavende ontwerpkenmerken bewust inspelen op de kwetsbaarheden van consumenten, waardoor zij veel meer tijd besteden aan apps en meer kopen dan zij van plan waren; overwegende dat platforms gamificatietechnieken toepassen, dat wil zeggen gedragsontwerp met behulp van spelmechanica om de voltooiing van taken te belonen en gebruikers de illusie van keuze en controle te geven, terwijl zij onderworpen zijn aan een strak geleid tijdpad; J. overwegende dat verslavende ontwerpkenmerken vaak gekoppeld zijn aan psychosociale patronen die inspelen op de psychologische behoeften, kwetsbaarheden en verlangens van consumenten, zoals sociale saamhorigheid, sociale angst, angst om iets te missen (aangemoedigd doordat informatie slechts tijdelijk beschikbaar is, zoals “verhalen”, “is aan het typen …”), netwerkeffecten, de drang om taken in een flow af te maken, zelfs als er onderbrekingen zijn, bijvoorbeeld door alle intuïtieve momenten om een taak te beëindigen of te voltooien, ook gekend als “stopsignalen”, te verwijderen (eindeloos scrollen, kortstondig tonen van bijzonder relevante inhoud die meteen weer verdwijnt wanneer de nieuwsfeed opnieuw wordt geladen, het automatisch afspelen van video’s), door doelen te stellen voor gebruikers, zoals “streaks”, en door in te spelen op het verlies van zelfcontrole; overwegende dat ontwerpkenmerken om verschillende redenen verslavend kunnen zijn, zoals een intermitterende variabele beloning die leidt tot een dopaminestoot, net als de dynamiek van gokautomaten, zoals pushmeldingen, of sociale wederkerigheid die leidt tot chemische reacties in de hersenen, waarbij mensen enerzijds sociale voldoening ontvangen, zoals likes, en anderzijds sociale druk voelen om op anderen te reageren, zoals bij leesbevestigingen; overwegende dat de hierboven beschreven kenmerken gecombineerd worden met hyperpersonalisatie om individuele gebruikers te beïnvloeden, wat de vastgestelde gedragspatronen en risico’s vergroot; overwegende dat kinderen gevoeliger zijn voor dit soort kenmerken, met name in een vroeg stadium van hun ontwikkeling; K. overwegende dat de huidige datagestuurde diensten een machtsonevenwicht en digitale asymmetrie creëren en de consument zo in een zwakkere positie duwen, wat resulteert in een algemene toestand van digitale kwetsbaarheid die het gevolg is van interne en externe factoren waarop de consument geen invloed heeft; overwegende dat consumenten voortdurend te maken krijgen met AI die hun kwetsbaarheden kan opsporen en uitbuiten en met diensten die regelmatig hun keuzearchitectuur wijzigen om hun conversiepercentage en de interactie zo groot mogelijk te maken; overwegende dat kwetsbaarheid dus niet alleen voorkomt bij “traditioneel beschermde” groepen, maar bij alle consumenten; L. overwegende dat verslavende praktijken empirisch zijn bestudeerd en ontwerpkenmerken omvatten zoals “oneindig scrollen”, “pull‑to‑refresh” om pagina’s opnieuw in te laden, “autoplay” tot in het oneindige waardoor steeds een volgende video wordt afgespeeld, gepersonaliseerde aanbevelingen, “recapture notification”, dat wil zeggen kennisgevingen om de aandacht van gebruikers terug te winnen na het verlaten van een dienst of app, “afspelen op afspraak” op bepaalde momenten van de dag, een ontwerp dat leidt tot een verwaterde perceptie van tijd of “nep sociale meldingen” waardoor de illusie wordt gewekt van updates binnen de online sociale kring van de gebruiker; overwegende dat dergelijke functies vaak in combinatie met gepersonaliseerde elementen worden gebruikt; overwegende dat consumenten subtiel worden aangespoord om meer tijd op deze platforms besteden; overwegende dat andere overtuigende ontwerpkenmerken elementen zijn zoals de “vind ik leuk”-knop, “leesbevestiging”, “is aan het typen ...”-mededelingen, maar ook het aantal volgers dat op een platform is verzameld, de kleuren die op platforms worden gebruikt, pushmeldingen en in de tijd beperkte inhoud, zoals tijdelijk beschikbare verhalen; overwegende dat sociale media razendsnel evolueren en dus voortdurend onderzoek vereist is, met name op het gebied van geestelijke gezondheid en de gevolgen voor minderjarigen; M. overwegende dat bepaalde aanbevelingssystemen, die zowel op personalisering als op interactie zoals kliks en likes zijn gebaseerd, een belangrijk overtuigend, verslavend of gedragsvormend kenmerk kunnen vormen; overwegende dat aanbevelingssystemen kunnen bijdragen tot de functionaliteit van platforms om de sociale interactie te verbeteren, maar vaak ook bedoeld zijn om gebruikers op het platform te houden; overwegende dat de digitaledienstenverordening een aantal transparantieverplichtingen met betrekking tot aanbevelingssystemen heeft ingevoerd; N. overwegende dat veel technologiebedrijven experimentele dashboards gebruiken waarop zij hun vormgevingsbesluiten baseren; overwegende dat dergelijke praktijkexperimenten rechtstreeks op consumenten worden uitgevoerd, zonder dat zij daarvan afweten of er toestemming voor hebben gegeven; overwegende dat het, wegens het gebrek aan transparantie bij de uitrol van dergelijke experimenten, onduidelijk is in welke mate deze gepaard gaan met veiligheidsmaatregelen; O. overwegende dat de hierboven geschetste verslavende ontwerpkenmerken niet eenvoudig kunnen worden beëindigd door het opleggen van termijnen aan onlinediensten, aangezien deze benadering de verantwoordelijkheid verschuift naar het individu in plaats van het kernprobleem van het verslavende ontwerp van op winst gerichte onlinediensten aan te pakken; overwegende dat geen van de “oplossingen” die platforms hebben doorgevoerd heeft geleid tot een significante verandering of afname van het gebruik van onlinediensten; overwegende dat tieners de regulering van het gebruik van sociale media door ouders niet gemakkelijk aanvaarden en zij de opgelegde technische beperkingen vaak met gemak omzeilen; overwegende dat maatregelen zoals controle door ouders en digitale geletterdheid een aanvulling vormen op de verantwoordelijkheid van aanbieders om kinderrechten in de digitale omgeving te beschermen en te bevorderen, met name via maatregelen die door ontwerp veilig zijn, om te voorkomen dat de vormgeving van hun producten en diensten kinderen schade berokkent; overwegende dat uit onderzoek is gebleken dat het vastleggen van duidelijke regels en constructieve communicatie met kinderen kunnen helpen om verslaving aan sociale media te voorkomen; overwegende dat digitale diensten een platform moeten aanbieden waar ouders en opvoeders terecht kunnen voor informatie over de gevaren van overmatig internetgebruik en hoe daarover met kinderen en jongeren in gesprek te gaan; overwegende dat er gesprekken plaatsvinden in het kader van lopende niet-wetgevingsinitiatieven zoals de EU-gedragscode over leeftijdsgeschikt ontwerp (onderdeel van de Europese strategie voor een beter internet voor kinderen (BIK+) van 2022), de benadering van geestelijke gezondheid van de Europese Commissie en het actieplan voor digitaal onderwijs 2021-2027; P. overwegende dat de artikelen 25, 27, 28 en 38 van de digitaledienstenverordening voorzien in een verbod op misleidende of manipulatieve kenmerken, transparantie- en keuzeverplichtingen voor aanbevelingssystemen en profilering, alsook in maatregelen ter bescherming van minderjarigen; overwegende dat de digitaledienstenverordening bepalingen bevat tegen het gebruik van “dark patterns”, maar dat deze bepalingen beperkt zijn tot “choice architecture” en het maken van keuzes beïnvloeden en geen betrekking hebben op gedragsontwerp dat op zich verslavend is, en bovendien een beperkt toepassingsgebied hebben, aangezien zij alleen van toepassing zijn op onlineplatforms en niet op alle onlinediensten, zodat cruciale problematische diensten zoals onlinegames worden uitgesloten; overwegende dat algemene wetgeving in het kader van de AI‑verordening (10) , die binnenkort aangenomen zal worden, tot doel heeft AI-systemen te verbieden die subliminale beïnvloeding toepassen, maar beperkt is tot systemen die “doelbewust manipuleren of bedrieglijke technieken toepassen”; Verslavend ontwerp van onlinediensten 1. is ingenomen met de geschiktheidscontrole van de consumentenwetgeving inzake “digitale rechtvaardigheid” door de Commissie en beschouwt deze als een unieke kans om een modernere consumentenwetgeving mogelijk te maken waarmee de negatieve tendensen, die de positie van consumenten en hun rechten hebben verzwakt in een wereld die door digitale technologieën wordt gedomineerd, worden omgekeerd; verzoekt de Commissie daarom tijdens haar geschiktheidscontrole de concepten en definities in de consumentenwetgeving te herzien, zoals de definities van “consument”, “kwetsbare consument” en “handelaar”, met als doel consumenten te beschermen tegen schade en een antwoord te bieden op de uitdagingen die het datatijdperk met zich meebrengt; 2. is van mening dat digitale verslaving en overtuigende technologieën met omvattende EU-regelgeving, met name een reeks ondersteunende beleidsinitiatieven, moeten worden aangepakt om digitale verslaving op zinvolle wijze te bestrijden en burgers in staat te stellen zelf te bepalen hoe ze digitale diensten en producten voor hun eigen doelstellingen gebruiken en beschermd te worden tegen nieuwe vormen van verslaving en problematisch internetgebruik; 3. is verontrust over het feit dat bepaalde platforms en andere technologiebedrijven gebruikmaken van psychologische kwetsbaarheden om digitale interfaces te ontwerpen voor het nastreven van commerciële belangen die de frequentie en de duur van gebruikersbezoeken maximaliseren, teneinde het gebruik van onlinediensten te verlengen en betrokkenheid bij het platform te creëren; benadrukt dat verslavende vormgeving de fysieke en psychologische gezondheid van consumenten kan schaden en hun materiële schade kan berokkenen; verzoekt de Commissie zo snel mogelijk de bestaande lacunes in de regelgeving met betrekking tot kwetsbaarheden van consumenten, donkere patronen en verslavende kenmerken van digitale diensten te identificeren en te dichten; 4. benadrukt dat het wetgevingskader van de EU op digitaal gebied weliswaar snel evolueert, met onder meer de digitaledienstenverordening en de AI-verordening, maar dat de kwestie van verslavend ontwerp onvoldoende aan bod komt in de bestaande EU-wetgeving, en dat als dit niet wordt aangepakt, dit zou kunnen leiden tot een verdere verslechtering van de volksgezondheid, met name voor minderjarigen; is van mening dat het Parlement, indien deze kwestie niet wordt aangepakt, een voortrekkersrol moet spelen en gebruik moet maken van zijn recht van wetgevingsinitiatief; verzoekt de Commissie alle bestaande wetgeving hieromtrent krachtig en zo transparant mogelijk te handhaven; verzoekt de Commissie daartoe de nodige richtsnoeren vast te stellen uit hoofde van de artikelen 25 en 35 van de digitaledienstenverordening; 5. roept de Commissie op te onderzoeken welke beleidsinitiatieven nodig zijn, en wetgeving tegen verslavend ontwerp voor te stellen, waar passend en waar noodzakelijk; is ingenomen met het initiatief van de Commissie om zowel online als offline een gelijkwaardig niveau van billijkheid te waarborgen; dringt er bij de Commissie op aan bij haar herziening van de richtlijn oneerlijke handelspraktijken (11) , de richtlijn consumentenrechten (12) en de richtlijn inzake oneerlijke bedingen in overeenkomsten (13) (de zogeheten “digitale geschiktheidscontrole”) te zorgen voor een hoog niveau van bescherming in de digitale omgeving, met aandacht voor de aanpak van de toenemende problemen rond het verslavende en gedragssturende manipulatieve ontwerp van onlinediensten, en in het kader van deze controle ook de definities van “consument”, “kwetsbare consument” en “handelaar” in het digitale tijdperk te beoordelen; benadrukt het belang van een doeltreffende en coherente handhaving van het consumentenrecht, met bijzondere aandacht voor kwetsbare groepen zoals kinderen; 6. herinnert eraan dat uit de gedragsstudie van de Commissie naar oneerlijke handelspraktijken in de digitale omgeving is gebleken dat transparantiebepalingen tegen “dark patterns” en manipulatieve personalisatiepraktijken voor zowel gemiddelde als kwetsbare consumenten ontoereikend zijn om negatieve gevolgen tegen te gaan; verzoekt de Commissie zo snel mogelijk na te gaan of er behoefte is aan een verbod op de meest schadelijkste praktijken die nog niet op de zwarte lijst staan van misleidende handelspraktijken in bijlage I bij de richtlijn oneerlijke handelspraktijken of andere EU-wetgeving; wijst erop dat verschillende “dark patterns” en manipulatieve praktijken reeds kunnen worden verboden op grond van de lijst van misleidende handelspraktijken in bijlage I bij de richtlijn oneerlijke handelspraktijken; merkt daarnaast op dat de beginselgerichte artikelen 5 tot en met 9 van de richtlijn oneerlijke handelspraktijken inzake professionele toewijding, misleidende omissies en handelingen, en agressieve praktijken een basis vormen om de eerlijkheid van de meeste handelspraktijken te beoordelen; 7. herinnert eraan dat in de beoordeling van de Commissie van taxonomieën van “dark patterns” wordt opgemerkt dat in de huidige wetgeving mogelijk geen rekening wordt gehouden met bepaalde verslavende ontwerpkenmerken, waaronder oneindig scrollen en de standaard automatische afspeelfunctie; benadrukt dat andere verslavende ontwerpkenmerken, zoals voortdurende pushmeldingen of leesbevestigingen, evenmin onder de bestaande wetgeving vallen; herinnert eraan dat er nog steeds rechtsonzekerheid heerst met betrekking tot de regels die van toepassing zijn op verslavende interfaceontwerpen; wijst met nadruk op de richtsnoeren in het kader van de richtlijn oneerlijke handelspraktijken; benadrukt dat het belangrijk is de richtsnoeren up-to-date te houden en rechtszekerheid te bieden in de context van nieuwe technologische ontwikkelingen; verzoekt de Commissie om een beoordeling van en een verbod op schadelijke verslavende technieken die niet onder de bestaande wetgeving vallen; 8. is van mening dat bij een herziening van de richtlijn oneerlijke handelspraktijken rekening moet worden gehouden met de gevoeligheid van consumenten voor de ongelijke machtsposities in de relatie tussen handelaar en consument, die het gevolg zijn van interne en externe factoren waarop de consument geen invloed heeft; benadrukt dat de autonomie van consumenten niet mag worden ondermijnd door handelspraktijken van handelaren, met name met betrekking tot het ontwerp en de werking van de interface; is daarom van mening dat in de richtlijn oneerlijke handelspraktijken het concept van digitale asymmetrie moet worden opgenomen; merkt op dat zowel consumenten als handhavingsinstanties door een gebrek aan kennis en inzicht vaak niet weten wat er achter de interfaces van onlinediensten gebeurt; verzoekt de Commissie te overwegen de bewijslast om te keren voor praktijken waarvan de Commissie of de nationale autoriteiten hebben vastgesteld dat ze verslavend zijn of waarvan zij dat veronderstellen; is van mening dat ondernemingen de verplichting moeten hebben ethische en eerlijke digitale producten en diensten te ontwikkelen die vrij zijn van “dark patterns” en misleidend of verslavend ontwerp; is van mening dat dit redelijke professionele toewijding vormt; merkt op dat het van groot belang is dat de resultaten van de experimentele dashboards van aanbieders van onlinediensten en de gevolgen ervan voor de gebruikers op hun platforms in voorkomend geval worden gedeeld met instanties en consumenten, zodat de effecten van ontwerpkenmerken, onder meer het feit dat het ontwerpkenmerk niet verslavend is, kunnen worden bewezen; verzoekt de Commissie daarom consumentenexperimenten te onderzoeken en te beoordelen; is van mening dat de definitie van “besluit over een transactie” in de richtlijn oneerlijke handelspraktijken het voortzetten van het gebruik van de dienst omvat (bv. scrollen doorheen een feed), het bekijken van reclame-inhoud of het klikken op een link, zoals beschreven in de richtsnoeren van de Commissie over de richtlijn oneerlijke handelspraktijken; herhaalt dat in de algemene consumentenwetgeving rekening moet worden gehouden met het feit dat digitale asymmetrie ook gevolgen heeft voor handhavers en roept de Commissie derhalve op de verordening betreffende samenwerking met betrekking tot consumentenbescherming (14) te herzien en, waar nodig, te versterken; 9. dringt erop aan dat de Commissie een beoordeling verricht van de verslavende effecten en de gevolgen voor de mentale gezondheid van op interactie gebaseerde aanbevelingssystemen, met name hypergepersonaliseerde systemen, die gebruikers zo lang mogelijk op het platform houden in plaats van hen op een neutralere manier informatie aan te bieden, waarbij zij bijzondere aandacht moet besteden aan diensten die niet onder de verplichtingen uit hoofde van de digitaledienstenverordening vallen; verzoekt de Commissie bij de handhaving van artikel 34 en 35 van de digitaledienstenverordening de risicobeoordeling en risicobeperking van zeer grote onlineplatforms verder te verduidelijken in verband met mogelijke gezondheidsschade als gevolg van het verslavende ontwerp van aanbevelingssystemen; dringt voorts aan op een onderzoek naar de vraag of en in hoeverre een verplichting om niet standaard gebruik te maken van op interactie gebaseerde aanbevelingssystemen wenselijk is en of de consumentenwetgeving consumenten het recht op betekenisvolle personalisering moet toekennen, zodat zij effectieve controle kunnen uitoefenen; onderstreept dat uit getuigenissen van klokkenluiders duidelijk blijkt dat veiligere alternatieve aanbevelingssystemen kunnen worden gebruikt, zoals systemen op basis van chronologische volgorde, systemen met meer echte gebruikerscontrole over de inhoud of systemen die gebruikmaken van veiligere instellingen; dringt erop aan consumenten door middel van zulke veiligere alternatieven te beschermen, zelfs als deze alternatieven minder winstgevend zijn voor socialemediaplatforms; verzoekt de Commissie te bekijken of ze de openbaarmaking van de infrastructuur van sociale media kan bevorderen zodat gebruikers toegang kunnen krijgen tot applicaties van derde partijen of externe functionaliteiten kunnen toevoegen aan de oorspronkelijke interface en zo kunnen afwijken van de oorspronkelijke en verslavende aspecten van sociale media; Ethisch ontwerp van onlinediensten 10. verlangt dat de Commissie in haar herziening van de bestaande EU-wetgeving inzake verslavend ontwerp een “digitaal recht om niet gestoord te worden” voorstelt om consumenten in staat te stellen alle aandachttrekkende functies standaard uit te schakelen en het voor gebruikers mogelijk te maken deze functies op eenvoudige en gemakkelijk toegankelijke wijze te activeren, eventueel met een verplichte waarschuwing over de mogelijke gevaren van het activeren van deze optionele functies, waardoor consumenten een echte keuze en autonomie wordt geboden zonder dat zij met een overdaad aan informatie worden belast; 11. dringt er bij de Commissie op aan het standaard ethisch ontwerpen van onlinediensten te bevorderen; is er stellig van overtuigd dat aanbieders moeten afstappen van platformfuncties die ertoe leiden dat de nadruk komt te liggen op het volledig in beslag nemen van de aandacht van gebruikers; roept de Commissie op om een lijst op te stellen van goede praktijken van ontwerpkenmerken die niet verslavend of manipulatief zijn en ervoor zorgen dat gebruikers volledige controle hebben en bewuste en geïnformeerde acties online kunnen verrichten zonder met een overdaad aan informatie te worden geconfronteerd of aan onbewuste beïnvloeding te worden blootgesteld; benadrukt dat beleidsmaatregelen op dit gebied de consument, met name kwetsbare gebruikers of hun voogden, niet mogen belasten, maar de door het verslavende ontwerp veroorzaakte schade moeten aanpakken; wijst op de beste praktijken zoals “denk na voordat je iets deelt”, het standaard uitschakelen van alle meldingen, neutralere onlineaanbevelingen, bijvoorbeeld op basis van chronologische volgorde of meer controle voor de gebruiker, de keuze vooraf tussen apps in kleur of in grijstinten, waarschuwingen wanneer gebruikers meer dan 15 of 30 minuten aan een specifieke dienst hebben besteed, een automatische vergrendeling van bepaalde onlinediensten nadat zij gedurende een op voorhand bepaalde tijd zijn gebruikt, de mogelijkheid voor gebruikers om de toegang tot specifieke apps tussen bepaalde tijdstippen te beperken, met name voor minderjarigen, wekelijkse overzichten van de totale schermtijd, verder uitgesplitst per onlinedienst, of bewustmakingscampagnes in de app zelf over de potentiële risico’s van problematisch onlinegedrag; is voorts van mening dat door middel van breed gebruik van onderwijsrichtsnoeren, preventieplannen en bewustmakingscampagnes strategieën voor zelfbeheersing moeten worden bevorderd om individuen te helpen veiliger onlinegedrag en nieuwe gezonde gewoonten te ontwikkelen; 12. is van mening dat bij elke reactie op EU‑niveau gezorgd moet worden voor een betekenisvolle raadpleging van en samenwerking met en tussen belanghebbenden, waarbij met name de betrokkenheid van wetgevers, volksgezondheidsinstanties, gezondheidswerkers en vertegenwoordigers van de sector, in het bijzonder kmo’s, moet worden gewaarborgd, evenals die van mediaregulatoren, consumentenorganisaties en ngo’s; benadrukt dat de betrokken partijen worden aangemoedigd om regelgevende maatregelen uit te tekenen, te beoordelen en te nemen om de schade als gevolg van problematisch onlinegedrag te voorkomen en tot een minimum terug te brengen; verzoekt de Commissie een betekenisvolle dialoog tussen alle betrokken belanghebbenden te bevorderen; onderstreept dat er in het kader van deze dialoog voor geschikte fora moet worden gezorgd; 13. wijst op de aanzienlijke gevolgen van verslavend ontwerp voor iedereen, en voor kinderen en adolescenten in het bijzonder; onderstreept dat verder onderzoek nodig is naar verslavend ontwerp en de verschillende vormen en gevolgen ervan; verzoekt de Commissie gericht onderzoek te coördineren, faciliteren en financieren, en verzoekt haar ook in dit verband extra internationale inspanningen te leveren om online verslavend ontwerp te reguleren en dringt erop aan dat beleidsinitiatieven en industrienormen moeten worden gestimuleerd en toegepast die betrekking hebben op digitale diensten en producten voor kinderen die door ontwerp veilig zijn en die de naleving van de kinderrechten kunnen bevorderen; o o o 14. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad en de Commissie. Het Europees Parlement, – gezien Richtlijn 2003/49/EG van de Raad van 3 juni 2003 betreffende een gemeenschappelijke belastingregeling inzake uitkeringen van interest en royalty’s tussen verbonden ondernemingen van verschillende lidstaten (de “interest- en royaltyrichtlijn”) (1) , – gezien Richtlijn 2011/96/EU van de Raad van 30 november 2011 betreffende de gemeenschappelijke fiscale regeling voor moedermaatschappijen en dochterondernemingen uit verschillende lidstaten (de “moeder-dochterrichtlijn”) (2) , – gezien Richtlijn (EU) 2016/1164 van de Raad van 12 juli 2016 tot vaststelling van regels ter bestrijding van belastingontwijkingspraktijken welke rechtstreeks van invloed zijn op de werking van de interne markt (de eerste “richtlijn bestrijding belastingontwijking I” of “ATAD I”) (3) en Richtlijn (EU) 2017/952 van de Raad van 29 mei 2017 tot wijziging van Richtlijn (EU) 2016/1164 wat betreft hybridemismatches met derde landen (“ATAD II”) (4) , – gezien Richtlijn 2011/16/EU van de Raad van 15 februari 2011 betreffende de administratieve samenwerking op het gebied van de belastingen en tot intrekking van Richtlijn 77/799/EEG (de richtlijn betreffende de administratieve samenwerking op het gebied van de belastingen of “DAC 1”) (5) , Richtlijn 2014/107/EU van de Raad van 9 december 2014 tot wijziging van Richtlijn 2011/16/EU wat betreft verplichte automatische uitwisseling van inlichtingen op belastinggebied (“DAC 2) (6) , Richtlijn (EU) 2015/2376 van de Raad van 8 december 2015 tot wijziging van Richtlijn 2011/16/EU wat betreft verplichte automatische uitwisseling van inlichtingen op belastinggebied (“DAC 3”) (7) , Richtlijn (EU) 2016/881 van de Raad van 25 mei 2016 tot wijziging van Richtlijn 2011/16/EU wat betreft verplichte automatische uitwisseling van inlichtingen op belastinggebied (“DAC 4”) (8) , Richtlijn (EU) 2016/2258 van de Raad van 6 december 2016 tot wijziging van Richtlijn 2011/16/EU wat betreft toegang tot antiwitwasinlichtingen door belastingautoriteiten (“DAC 5”) (9) , Richtlijn (EU) 2018/822 van de Raad van 25 mei 2018 tot wijziging van Richtlijn 2011/16/EU wat betreft verplichte automatische uitwisseling van inlichtingen op belastinggebied met betrekking tot meldingsplichtige grensoverschrijdende constructies (“DAC 6”) (10) , en Richtlijn (EU) 2021/514 van de Raad van 22 maart 2021 tot wijziging van Richtlijn 2011/16/EU betreffende de administratieve samenwerking op het gebied van de belastingen (“DAC 7”) (11) , – gezien Richtlijn (EU) 2017/1852 van de Raad van 10 oktober 2017 betreffende mechanismen ter beslechting van belastinggeschillen in de Europese Unie (de EU-richtlijn inzake geschillenbeslechting) (12) , – gezien Richtlijn (EU) 2021/2101 van het Europees Parlement en de Raad van 24 november 2021 tot wijziging van Richtlijn 2013/34/EU wat betreft de openbaarmaking van informatie over de winstbelasting door bepaalde ondernemingen en bijkantoren (de richtlijn openbare verslaglegging per land) (13) , – gezien Richtlijn (EU) 2022/2523 van de Raad van 14 december 2022 tot waarborging van een mondiaal minimumniveau van belastingheffing voor groepen van multinationale ondernemingen en omvangrijke binnenlandse groepen in de Unie (de richtlijn inzake de tweede pijler) (14) , – gezien de nog goed te keuren voorstellen van de Commissie, met name over een gemeenschappelijke heffingsgrondslag voor de vennootschapsbelasting ( COM(2016)0685 ), een gemeenschappelijke geconsolideerde heffingsgrondslag voor de vennootschapsbelasting ( COM(2016)0683 ) en het pakket belasting digitale economie ( COM(2018)0147 en COM(2018)0148 ), alsook de standpunten van het Parlement daarover, – gezien de mededeling van de Commissie van 15 januari 2019 getiteld “Naar een meer efficiënte en democratische besluitvorming in het fiscale beleid van de EU” (15) , – gezien de mededeling van de Commissie van 15 juli 2020 getiteld “Actieplan voor billijke en eenvoudige belastingheffing ter ondersteuning van de herstelstrategie” ( COM(2020)0312 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 18 mei 2021 getiteld “Belastingheffing van ondernemingen in de 21e eeuw” ( COM(2021)0251 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 22 december 2021 getiteld “De volgende generatie eigen middelen voor de EU-begroting” (16) , – gezien het voorstel van de Commissie van 22 december 2021 voor een richtlijn van de Raad tot waarborging van een mondiaal minimumniveau van belastingheffing van multinationale groepen in de Unie ( COM(2021)0823 ), alsook het standpunt van het Parlement daarover (17) , – gezien de mededeling van de Commissie van 20 juni 2023 getiteld “Een aangepast pakket voor de volgende generatie eigen middelen” (18) , – gezien de conclusies van de Raad Economische en Financiële Zaken van 6 december 2022, – gezien de studie van de Commissie van januari 2022 getiteld “Tax compliance costs for SMEs — An update and a complement: final report”, – gezien het verslag over het eindresultaat van de Conferentie over de toekomst van Europa, en de resolutie van het Europees Parlement van 4 mei 2022 over de follow-up van de conclusies van de Conferentie over de toekomst van Europa (19) , – gezien het voorstel van de Commissie van 11 mei 2022 voor een richtlijn van de Raad tot vaststelling van regels voor een tegemoetkoming ter vermindering van de ongelijkheid tussen vreemd en eigen vermogen en tot beperking van de aftrekbaarheid van rente voor de vennootschapsbelasting ( COM(2022)0216 ), – gezien Verordening (EU) 2022/1854 van de Raad van 6 oktober 2022 betreffende een noodinterventie in verband met de hoge energieprijzen, – gezien het verzoek om input van de Commissie van 13 oktober 2022 voor een effectbeoordeling voor het voorstel voor een richtlijn van de Raad inzake “Bedrijven in Europa: kader voor de belastingheffing van inkomsten” (Befit), – gezien de toespraak van de voorzitter van de Commissie, Ursula von der Leyen, in de plenaire vergadering van het Europees Parlement van 19 oktober 2022 over de voorbereidingen voor de bijeenkomst van de Europese Raad van 20‑21 oktober 2022, – gezien de toespraak van de voorzitter van de Commissie, Ursula von der Leyen, in de plenaire vergadering van het Europees Parlement van september 2022 over de Staat van de Unie, – gezien de landverslagen 2023 van de Commissie in haar Europees Semester, – gezien de mededeling van de Commissie van 16 maart 2023 getiteld “Concurrentievermogen van de EU op lange termijn: blik op de periode na 2030” ( COM(2023)0168 ), – gezien het jaarverslag inzake belastingen 2023 van de Commissie (20) , – gezien de conclusies van de Europese Raad van 23 maart 2023, – gezien zijn resolutie van 7 oktober 2021 over de hervorming van het EU-beleid inzake schadelijke belastingpraktijken (met inbegrip van de hervorming van de Groep gedragscode) (21) , – gezien zijn resolutie van 15 februari 2022 over de gevolgen van nationale belastinghervormingen voor de economie van de EU (22) , – gezien zijn resolutie van 10 maart 2022 met aanbevelingen aan de Commissie betreffende billijke en eenvoudige belastingheffing ter ondersteuning van de herstelstrategie (follow-up door het EP van het actieplan van de Commissie van juli en de daarin vervatte 25 initiatieven op het gebied van btw, vennootschapsbelasting en personenbelasting) (23) , – gezien zijn resolutie van 10 maart 2022 over een Europees kader voor bronbelasting (24) , – gezien zijn resolutie van 4 oktober 2022 over de gevolgen van nieuwe technologieën voor belastingheffing: crypto en blockchain (25) , – gezien het actieplan van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) inzake grondslaguitholling en winstverschuiving (BEPS-actieplan) van 19 juli 2013, – gezien de studies van de Commissie naar indicatoren voor agressieve belastingplanning (26) , – gezien de BEPS-eindverslagen van de OESO/G20 van oktober 2015, – gezien de verklaring van het inclusief kader inzake BEPS van de OESO/G20 van 8 oktober 2021 getiteld “Two-Pillar Solution to Address the Tax Challenges Arising from the Digitalisation of the Economy”, die op 16 december 2022 door 138 van de 141 leden is onderschreven en goedgekeurd, – gezien de verslagen over de blauwdrukken van pijler één en pijler twee die op 14 oktober 2020 door het inclusief kader van de OESO/G20 zijn aangenomen, en de resultaten van de economische analyse en effectbeoordeling van de OESO van 12 oktober 2020 getiteld “Tax Challenges Arise from Digitalisation — Economic Impact Assessment”, – gezien de modelvoorschriften voor pijler twee van het inclusief kader inzake BEPS van de OESO/G20 van 20 december 2021 voor de binnenlandse invoering van een wereldwijd minimumbelastingtarief van 15 %, – gezien de verklaring van het inclusief kader van de OESO/G20 inzake grondslaguitholling en winstverschuiving (BEPS) getiteld “Verklaring over een tweepijleroplossing om de belastingproblematiek als gevolg van de digitalisering van de economie aan te pakken”, die op 4 november 2021 door 137 van de 141 leden is onderschreven en goedgekeurd, – gezien het voorstel van de Commissie van 16 juni 2023 voor een richtlijn van de Raad betreffende een snellere en veiligere vermindering van te veel ingehouden bronbelasting ( COM(2023)0324 ), – gezien Public Law 117-169 van de Verenigde Staten van 16 augustus 2022, bekend als de “Inflation Reduction Act”, – gezien artikel 54 van zijn Reglement, – gezien de brief van de Begrotingscommissie, – gezien het verslag van de Commissie economische en monetaire zaken ( A9‑0359/2023 ), A. overwegende dat de lidstaten vrij kunnen beslissen over hun eigen economisch beleid en met name hun eigen belastingbeleid, zoals gewaarborgd door de EU-Verdragen en met name de daarin vastgelegde unanimiteitsregel; overwegende dat een goed functionerend belastingstelsel in het belang van de lidstaten is met het oog op een correcte belastinginning; overwegende dat belastingbeleid weliswaar grotendeels een verantwoordelijkheid van de lidstaten blijft, maar dat de interne markt coördinatie en samenwerking tussen de lidstaten en op EU-niveau bij de vaststelling van het belastingbeleid vereist om de integratie van de interne markt te bevorderen, economische verstoringen te voorkomen en schadelijke belastingconcurrentie te vermijden; B. overwegende dat belastingbeleid volgens de Verdragen een nationale bevoegdheid is en dat fiscale soevereiniteit een grondbeginsel van de EU-rechtsorde is; overwegende dat de in de Verdragen genoemde unanimiteit moet worden gecompenseerd door een zeer hoge mate van verantwoordelijkheid van de lidstaten en in overeenstemming moet zijn met het beginsel van loyale samenwerking op grond van artikel 4, lid 3, van het Verdrag van de Europese Unie; overwegende dat met dit kader van primair recht een hoog niveau van wetgevingscoördinatie en administratieve samenwerking tussen de EU-lidstaten mogelijk wordt gemaakt; overwegende dat dergelijke coördinatie en samenwerking vereist is om de integriteit van de interne markt en eerlijke en transparante belastingconcurrentie in stand te houden; C. overwegende dat de idee van een billijk en efficiënt belastingstelsel niet noodzakelijk een hoger algemeen belastingniveau inhoudt; D. overwegende dat de Europese burgers moeite hebben om de eindjes aan elkaar te knopen, dat niet alleen huishoudens met een laag inkomen, maar ook de middenklasse in toenemende mate wordt getroffen, en dat een aantal bedrijven voor diverse uitdagingen staat; overwegende dat andere bedrijven, met name in de energiesector, uitzonderlijke winsten hebben geboekt; E. overwegende dat 137 van de 141 leden van het inclusief kader inzake BEPS van de OESO/G20, waaronder alle EU-lidstaten, op 4 november 2021 overeenstemming hebben bereikt over de hervorming van het internationale belastingstelsel door middel van een tweepijleroplossing om de uitdagingen als gevolg van de digitalisering van de economie aan te pakken, waaronder het opleggen van multilateraal overeengekomen beperkingen op winstverschuiving; F. overwegende dat volgens het verslag van de Commissie getiteld “Tax compliance costs for SMEs: An update and a complement of January 2022” momenteel bijna alle ondernemingen in de niet-financiële sector (99,8 %) in de Europese Unie (EU-27+1) kmo’s zijn en kmo’s goed zijn voor twee derde van de totale werkgelegenheid in de EU‑28 (66,6 %) en iets minder dan drie vijfde (56,8 %) van de toegevoegde waarde die door de niet-financiële bedrijvensector wordt gegenereerd; G. overwegende dat het BEPS-actieplan erin is geslaagd om een consensus tot stand te brengen binnen het inclusief kader inzake BEPS van de OESO/G20, dat meer dan 139 landen en rechtsgebieden samenbrengt rond tal van kwesties met betrekking tot de bestrijding van belastingontwijking en agressieve belastingplanning; H. overwegende dat agressieve fiscale planning gevolgen kan hebben voor de naleving van de belastingregels door belastingplichtigen, het concurrentievermogen van bedrijven en de stabiliteit van de belastinginkomsten; overwegende dat agressieve fiscale planning en schadelijke belastingconcurrentie negatieve gevolgen kunnen hebben voor de werking van de interne markt; I. overwegende dat de EU het goede voorbeeld heeft gegeven door internationale overeenkomsten om te zetten in richtlijnen ter verbetering van de coördinatie en de strijd van de EU tegen belastingfraude, belastingontwijking en agressieve fiscale planning; overwegende dat de lidstaten bij de aanpak van het BEPS-actieplan van de OESO blijk hebben gegeven van enige mate van diversiteit; J. overwegende dat de Groep gedragscode inzake de belastingregeling voor ondernemingen zich verder heeft gewijd aan haar taak om schadelijke belastingmaatregelen van de lidstaten in kaart te brengen en te beteugelen; overwegende dat de ministers van Financiën op 8 november 2022 zijn overeengekomen om de gedragscode aan te scherpen; overwegende dat bepaalde ondernemingen zich aan nieuwe belastingregels lijken aan te passen en mogelijk agressieve belastingplanningsregelingen toepassen; overwegende dat het definitieve BEPS-pakket ter hervorming van het internationale belastingstelsel om belastingontwijking tegen te gaan in 2015 door de deelnemende landen van de OESO/G20 is goedgekeurd; K. overwegende dat het gemiddelde nominale tarief voor de vennootschapsbelasting in de EU-landen is gewijzigd van 35 % in 1995 naar 21,2 % in 2023; L. overwegende dat in juni 2023 143 rechtsgebieden, waaronder alle EU-lidstaten, overeenstemming hebben bereikt over de hervorming van het internationale belastingstelsel door middel van een tweepijleroplossing; M. overwegende dat het juridisch bindende interinstitutioneel akkoord van 16 december 2020 voorziet in de tenuitvoerlegging van een routekaart van nieuwe middelen; overwegende dat de nieuwe eigen middelen die de Commissie in december 2021 heeft voorgesteld, bedoeld zijn om een deel van de terugbetaling van NextGenerationEU te dekken; overwegende dat de Commissie in juni 2023 een aan de bedrijfssector gekoppelde bron van eigen middelen heeft voorgesteld; N. overwegende dat de versnippering, complexiteit en ontoereikende digitalisering van het belastingbeleid bijdraagt aan het creëren van verschillende obstakels voor bedrijven, waaronder kmo’s, werknemers, zelfstandigen en burgers op de interne markt, zoals rechtsonzekerheid, bureaucratie, risico op dubbele belasting en problemen met het aanvragen van belastingteruggave; overwegende dat deze obstakels grensoverschrijdende economische activiteiten op de interne markt ontmoedigen; overwegende dat deze obstakels slechts uit de weg kunnen worden geruimd als de lidstaten multilateraal samenwerken en dringend digitale oplossingen toepassen die de naleving van de belastingwetgeving voor bedrijven eenvoudiger en goedkoper maken; overwegende dat de versnippering van het beleid ook risico’s voor de belastingautoriteiten met zich meebrengt, zoals dubbele niet-heffing en arbitragemogelijkheden (fiscale planning); overwegende dat sommige lidstaten regelingen hebben ontwikkeld die tot een lagere belasting dan het nationale nominale tarief kunnen leiden en kmo’s in een nadelige concurrentiepositie kunnen brengen; O. overwegende dat de lidstaten belastinginkomsten blijven mislopen als gevolg van schadelijke belastingpraktijken en dat de ramingen van de gederfde inkomsten als gevolg van schadelijke belastingpraktijken uiteenlopen van 36 à 37 miljard EUR per jaar tot 160 à 190 miljard EUR per jaar; overwegende dat de versnippering van het beleid de handhavingskosten voor de belastingautoriteiten wellicht doet stijgen; P. overwegende dat de solidariteitsbijdrage van toepassing was op de uitzonderlijke winsten van bepaalde bedrijven in de energiesector; Q. overwegende dat in de sociale markteconomie van de EU adequate belastingniveaus en eenvoudige en duidelijke belastingwetten de besluitvorming van economische actoren niet mogen verstoren; overwegende dat een gezond belastingbeleid banencreatie en economische groei moet ondersteunen en het concurrentievermogen van de EU en haar lidstaten moet verbeteren; R. overwegende dat die versnippering van het belastingbeleid moet worden tegengegaan door meer coördinatie en samenwerking en een duidelijke toezegging van de lidstaten om richtlijnen op het gebied van belastingen snel en vakkundig om te zetten; S. overwegende dat de meeste vennootschapsbelastingstelsels in de EU een genereuze belastingaftrek voor rentebetalingen mogelijk maken (27) ; overwegende dat de kosten van aandelenfinanciering, die dividenduitkeringen omvatten, niet op dezelfde wijze kunnen worden afgetrokken; overwegende dat ondernemingen die afhankelijk zijn van aandelenfinanciering een structureel nadeel ondervinden, met name als het gaat om jonge en kleine ondernemingen die moeilijk toegang krijgen tot krediet; overwegende dat deze ongelijke behandeling problematische stimulansen voor een te hoge schuldenlast creëert; overwegende dat tegemoetkomingen voor eigen vermogen van ondernemingen gevolgen kunnen hebben voor de belastinginkomsten van de lidstaten en zorgvuldig moeten worden ontworpen; T. overwegende dat particuliere ondernemingen, met inbegrip van kmo’s, een fundamentele rol vervullen in de samenleving doordat zij de belangrijkste scheppers van werkgelegenheid zijn; overwegende dat deze organisaties door hun bedrijfsactiviteiten werkgelegenheid creëren voor miljoenen mensen, wat op zijn beurt de economische en sociale ontwikkeling stimuleert van de gemeenschappen waarin ze actief zijn; overwegende dat particuliere ondernemingen door concurrentie en innovatie te stimuleren, de efficiëntie bij de toewijzing van middelen bevorderen, wat resulteert in hogere productiviteit en economische groei; overwegende dat de activiteiten van particuliere ondernemingen ook belastinginkomsten voor de overheid genereren, die kunnen worden gebruikt om essentiële openbare diensten te financieren; overwegende dat particuliere ondernemingen als belangrijkste scheppers van werkgelegenheid een essentiële rol spelen in de economische en sociale ontwikkeling van samenlevingen, vooruitgang bevorderen en de levenskwaliteit van de mensen verbeteren; U. overwegende dat de Commissie een voorstel heeft ingediend voor één reeks belastingregels om zaken te doen in Europa: “Bedrijven in Europa: kader voor de belastingheffing van inkomsten (Befit)”; V. overwegende dat de wetgevingsimpuls van de Commissie op het gebied van belastingen duidelijke prioriteiten moet nastreven in verband met de bestrijding van belastingfraude en belastingontwijking, de bevordering van administratieve vereenvoudiging, minder bureaucratie en lagere nalevingskosten, met name voor kmo’s; 1. herinnert eraan dat het belastingbeleid weliswaar onder de bevoegdheid van de lidstaten blijft vallen, maar dat de interne markt een zekere mate van samenwerking en harmonisatie op het gebied van belastingen vereist om de interne markt aan te vullen, te verbeteren en verder te ontwikkelen; merkt bovendien op dat een gemeenschappelijke aanpak van het belastingbeleid van cruciaal belang is om schadelijke belastingconcurrentie en winstverschuiving tegen te gaan en belastingontwijking en ‑ontduiking te bestrijden; wijst erop dat dergelijke samenwerking wederzijds vertrouwen en goede trouw van alle lidstaten vereist; 2. verzoekt de Commissie en de Raad bedrijven te helpen om het investeringsklimaat te verbeteren en ervoor te zorgen dat de vennootschapsbelasting gemakkelijker na te leven is, duurzamer wordt en op de verbetering van het Europese concurrentievermogen is gericht; 3. onderstreept dat de EU-lidstaten volledig verantwoordelijk zijn voor een correcte belastinginning en dat zij het recht hebben om over hun eigen belastingstelsels te beslissen, met inachtneming van de interne markt en de heffingsbevoegdheid van andere lidstaten; benadrukt dat goed functionerende belastingstelsels en nationale belastingdiensten een sleutelrol spelen bij de belastinginning en dat duurzame belastinginkomsten in de overheidsbegrotingen van de lidstaten belangrijk zijn; 4. neemt nota van het door de Commissie voorgestelde pakket inzake belastingvereenvoudiging voor kmo’s en Befit; neemt nota van de conclusies van de Europese Raad van 23 maart 2023, waarin wordt opgeroepen tot een vereenvoudiging van het algemene regelgevingskader en een vermindering van de administratieve lasten, en van de mededeling van de Commissie van 16 maart 2023, waarin wordt benadrukt dat het fiscale kader van de EU van cruciaal belang is voor het ondersteunen van groei en particuliere investeringen, met name door fiscale belemmeringen voor grensoverschrijdende investeringen weg te nemen, en dat de rol van de EU op het gebied van belastingbeleid erop gericht is verstoringen tegen te gaan, de goede werking van de interne markt te garanderen en versnippering van de interne markt te voorkomen; benadrukt dat er op EU-niveau oplossingen moeten worden gekozen die goed doordacht zijn, rekening houden met de bestaande stelsels in de lidstaten en geen extra, onevenredige en onnodige lasten voor het bedrijfsleven, en met name voor kmo’s, met zich meebrengen; 5. onderstreept dat het van het grootste belang is agressieve belastingplanning (28) en belastingontduiking te bestrijden en tegelijkertijd fiscale billijkheid, transparantie en zekerheid te bevorderen; benadrukt dat het aanpakken van belastingontduiking, belastingontwijking en agressieve belastingplanning extra belastinginkomsten zal opleveren die de nationale overheden zullen helpen om de belastingen op een niveau te houden dat duurzame economische groei en de fiscale aantrekkelijkheid en het concurrentievermogen van de EU ondersteunt; 6. verzoekt de Commissie de lidstaten te herinneren aan de uitvoering van aanbevelingen in de context van het Europees Semester en de beoordeling van de nationale herstel- en veerkrachtplannen met betrekking tot agressieve fiscale planning; 7. erkent dat de EU in het verleden al maatregelen tegen belastingontduiking en agressieve belastingplanning heeft genomen in overeenstemming met de internationale ontwikkelingen op het niveau van de OESO/G20; neemt nota van de talrijke belastingrichtlijnen die sinds 2011 hebben geleid tot een billijkere, eenvoudigere en doeltreffendere vennootschapsbelasting in de EU en tot een groot aantal fiscale nalevingsverplichtingen voor bedrijven in de EU (29) ; merkt op dat de baten van de genoemde richtlijnen moeten opwegen tegen de kosten ervan, en dat de fiscale nalevingsverplichtingen voor bedrijven in de EU, in het bijzonder kmo’s, en de daaraan verbonden kosten niet onevenredig mogen zijn; merkt echter ook op dat er richtlijnen, zoals de belasting op financiële transacties of de voorstellen inzake een CCTB en een CCCTB, in de Raad zijn tegengehouden; wijst er in dit verband op dat het Parlement in 2018 een gemeenschappelijk standpunt over de richtlijn betreffende een gemeenschappelijke geconsolideerde heffingsgrondslag voor de vennootschapsbelasting heeft aangenomen (30) ; 8. betreurt dat de lidstaten de belastingrichtlijnen in bepaalde gevallen op uiteenlopende wijze hebben omgezet en toegepast, wat de goede werking van de interne markt kan ondermijnen en kan leiden tot slecht op elkaar afgestemde belastinggrondslagen, meer administratieve rompslomp en hogere nalevingskosten; verzoekt de lidstaten ervoor te zorgen dat de belastingrichtlijnen volledig worden omgezet en aan de doelstellingen van de richtlijn beantwoorden; betreurt in dit verband dat de nationale belastingstelsels, de belastingdiensten en, in het algemeen, verschillen in de ruimere overheidsadministratie van de landen van invloed zijn op de nalevingslasten, met name voor kmo’s, aangezien die te maken hebben met wel 27 verschillende belastingstelsels, zoals de Commissie in januari 2022 heeft geconstateerd; verzoekt de Commissie consistente, billijke en duidelijke aanbevelingen aan afzonderlijke lidstaten te doen over de omzetting van de richtlijnen en over de effectieve handhaving ervan; verzoekt de lidstaten en de Commissie optimaal gebruik te maken van de bestaande fora van de EU om te zorgen voor een coherente uitvoering van de EU-belastingwetgeving in alle lidstaten; 9. benadrukt dat het belastingklimaat, met name wat de vennootschapsbelasting betreft, van invloed is op investeringsbeslissingen en daarom een van de factoren is die van invloed zijn op banencreatie, duurzame economische groei en concurrentievermogen; De nalevingslasten voor bedrijven, in het bijzonder kmo’s, in de EU verlichten 10. merkt op dat de geraamde fiscale nalevingskosten voor grote multinationals volgens de Commissie ongeveer 2 % van de betaalde belastingen bedragen, terwijl ze voor kmo’s op 30 % van de betaalde belastingen worden geraamd; betreurt dat sommige lidstaten belastingregelingen hebben ontwikkeld die ongelijkheden tussen multinationals en kmo’s mogelijk maken, waardoor kmo’s een concurrentienadeel ondervinden; herinnert eraan dat kmo’s de voornaamste motor achter economische groei en banencreatie zijn; verzoekt de Commissie het belastingbeleid zodanig vorm te geven dat het gemakkelijk uitvoerbaar is voor kleinere ondernemingen en ervoor te zorgen dat de belastingwetgeving minder kosten en administratieve verplichtingen voor hen met zich meebrengt; 11. verzoekt de Commissie een EU-brede studie over het niveau van de fiscale nalevingskosten per land en een algehele evaluatie van het vastgestelde scenario te verrichten; vraagt de Commissie bovendien om die beoordeling follow-up te geven met een initiatief om de hoge nalevingskosten aan te pakken en de samenwerking te verbeteren teneinde de administratieve lasten te verminderen; 12. merkt op dat grensoverschrijdende activiteiten voor werknemers en zelfstandigen in de interne markt administratief gezien nog steeds ingewikkeld zijn wat belastingen en sociale zekerheid betreft; merkt voorts op dat dit probleem is verergerd doordat er meer wordt getelewerkt; 13. verzoekt de Commissie een algemene evaluatie te presenteren van eerdere maatregelen die sinds 2011 op het gebied van vennootschapsbelasting zijn genomen en een grondige effectbeoordeling te publiceren over de beste opties om de administratieve lasten voor bedrijven, en met name kmo’s, te verlichten, alle verschillen in omzetting in de EU in kaart te brengen, na te gaan op welke gebieden vereenvoudiging mogelijk is en ervoor te zorgen dat bedrijven die al onder druk staan, over een redelijke termijn beschikken om het beleid uit te voeren; wijst erop dat de Europese Raad de Commissie op 22 maart 2023 heeft verzocht nieuwe wetgevingsvoorstellen, ook op het gebied van belastingen, aan een concurrentievermogenstoets te onderwerpen, en benadrukt dat de indiening van nieuwe voorstellen – indien nodig – moet bijdragen tot de goede werking en de integriteit van en het gelijke speelveld op de interne markt en geen onevenredige lasten voor bedrijven met zich mee mag brengen; verzoekt de Commissie bij nieuwe wetsvoorstellen inzake belastingen ook rekening te houden met de verenigbaarheid met oplossingen (waaronder digitale oplossingen) die al in afzonderlijke lidstaten zijn ingevoerd en die de lasten voor bedrijven helpen verlichten; 14. neemt nota van de resultaten van de Conferentie over de toekomst van Europa van 9 mei 2022 en van de voorstellen om het concurrentievermogen van de EU te vergroten en de interne markt verder te verdiepen met als doel een zekere mate van harmonisatie en coördinatie van het belastingbeleid in de lidstaten tot stand te brengen om belastingontduiking en -ontwijking te voorkomen en tegelijk het economisch succes van bedrijven te ondersteunen; wacht op het door Commissievoorzitter Ursula von der Leyen op 19 oktober 2022 aangekondigde voorstel om in EU-regelgeving standaard een concurrentievermogenstoets in te voeren; wijst erop dat bij de ontwikkeling van nieuwe belastingwetgeving rekening moet worden gehouden met het behoud van het concurrentievermogen van de EU-economie; verwacht dat het concurrentievermogen volledig in overeenstemming is met de bestaande arbeids- en sociale normen van de EU; 15. is ingenomen met het REPowerEU-plan en de prioriteiten ervan en verzoekt de lidstaten te overwegen om, zoals voorgesteld door de Commissie, fiscale maatregelen in hun aangepaste nationale herstel- en veerkrachtplannen te integreren om de uitvoering van de fondsen te versnellen, een groter concurrentievermogen tot stand te brengen en kmo’s, bedrijven en de industrie te helpen de doelstellingen van dit programma te verwezenlijken; 16. neemt nota van het hernieuwde debat over fiscale stimulansen naar aanleiding van de vaststelling van de modelvoorschriften voor de tweede pijler die een minimumniveau van effectieve vennootschapsbelasting van 15 % garanderen en als reactie op de Amerikaanse Inflation Reduction Act; verzoekt de Commissie experimenten met belastingkredieten te analyseren, met name in het kader van de herziene EU‑staatssteunregels; merkt evenwel op dat alle besluiten op gecoördineerde wijze moeten worden genomen om de werking van de interne markt in stand te houden, conform de mededingingswetgeving en ter voorkoming van internationale subsidieconcurrentie; benadrukt dat fiscale stimulansen gericht moeten zijn op het aantrekken van echte investeringen, rekening houdend met de bezorgdheid over een vergrijzende samenleving, fatsoenlijke arbeids- en sociale normen en de groene en digitale transitie; 17. merkt op dat de lidstaten kunnen overwegen een beleid te voeren waarbij kapitaalinvesteringen volledig worden afgeschreven en voorzieningen voor fiscale afschrijving permanent worden gemaakt om de reële investeringen te verbeteren, met name investeringen in onderzoek en ontwikkeling, om de klimaatdoelstellingen te halen en om het concurrentievermogen van Europa te ondersteunen; is van mening dat een volledige afschrijving van kapitaalinvesteringen een gecoördineerde uitvoering, een zorgvuldige opzet en grote administratieve zorgvuldigheid vereist om te voorkomen dat dit ongerechtvaardigde belastingsubsidies of belastingfraude in de hand werkt; is daarom van mening dat een dergelijk beleid gepaard moet gaan met regelmatige monitoring en analyses van de overloopeffecten; 18. verzoekt de lidstaten in het licht van de hoge inflatiecijfers de lasten voor bedrijven, en met name kmo’s, te verlichten, bijvoorbeeld door middel van tijdelijke belastingmaatregelen om de stijging van de energiekosten te beperken en de extra inkomsten op basis van hogere energieprijzen te gebruiken om rechtstreekse en gerichte steun te bieden om de meest kwetsbare burgers en de middenklasse te helpen en de lasten voor burgers en bedrijven, in het bijzonder kmo’s die zwaar door de crisis zijn getroffen, te verlichten; De overeenkomst inzake de tweede pijler 19. is verheugd dat het inclusief kader van de OESO/G20 een overeenkomst heeft bereikt over een op twee pijlers berustende oplossing voor de verdeling van heffingsbevoegdheden en de toepassing van een effectief minimumbelastingtarief van 15 % op de wereldwijde winsten van multinationals, en is ingenomen met de goedkeuring van de tweedepijlerrichtlijn waarmee de internationale overeenkomst in EU-wetgeving wordt omgezet; verzoekt de Commissie aan het Parlement verslag uit te brengen over het welslagen van de ratificatieprocedure van de overeenkomst inzake de tweede pijler in derde landen; 20. merkt op dat ondernemingen niet alleen te maken hebben met een volatiel ondernemingsklimaat en een toenemend aantal EU-belastingrichtlijnen, maar dat zij ook hun financiële en personele middelen moeten inzetten om de regels inzake de tweede pijler toe te passen en nadere OESO-richtsnoeren en interpretaties van afzonderlijke lidstaten in acht te nemen; neemt nota van het pakket inzake belastingvereenvoudiging voor kmo’s, Befit en verrekenprijzen dat de Commissie op 12 september 2023 heeft voorgesteld; kijkt uit naar de start van onderhandelingen over de verschillende dossiers en naar de beoordeling van de doeltreffendheid en het effect van de regels van de tweede pijler, met name in de context van de verwachte doelstellingen, de kosten-batenanalyse, de bestrijding van belastingontduiking en ‑ontwijking, schadelijke belastingconcurrentie en hogere belastinginkomsten; 21. merkt op dat de regels van de eerste en de tweede pijler alleen van toepassing zijn op multinationals met een omzet van meer dan 20 miljard EUR en een winstgevendheid van meer dan 10 % en 750 miljoen EUR; merkt op dat de meeste bedrijven, en met name kmo’s, dus van deze overeenkomst zijn vrijgesteld; neemt nota van de inspanningen van de Commissie om Befit te baseren op de internationale overeenkomst inzake de tweede pijler en de tweedepijlerrichtlijn van de EU; 22. begrijpt dat de overeenkomst van het inclusief kader van de OESO/G20 bedoeld was als een pakket, met als doel beide pijlers gelijktijdig van kracht te laten worden; neemt nota van de slotverklaring van het inclusief kader van de OESO/G20 van 11 juli 2023 over de tweepijleroplossing om de belastingproblematiek als gevolg van de digitalisering van de economie aan te pakken; betreurt het dat de eerste en de tweede pijler een verschillend tijdschema hebben; neemt terdege nota van het internationale scenario voor de omzetting van de richtlijnen inzake de eerste en de tweede pijler; 23. neemt nota van de recente hervorming van de Groep gedragscode om het toepassingsgebied ervan in 2022 uit te breiden; verzoekt de Commissie, de lidstaten en de Groep gedragscode inzake de belastingregeling voor ondernemingen een beoordeling van de eerdere hervormingen voor te leggen; herinnert aan zijn standpunt van 7 oktober 2021 dat in de beoordeling belastingmaatregelen moeten worden opgenomen die leiden tot lage belastingniveaus in overeenstemming met de tweede pijler; 24. neemt er nota van dat de Commissie de mogelijkheid overweegt om nieuwe eigen middelen in te voeren op basis van het Befit-kader zodra dat is goedgekeurd, in overeenstemming met het Interinstitutioneel Akkoord van 16 december 2020 tussen het Europees Parlement, de Raad van de Europese Unie en de Europese Commissie betreffende begrotingsdiscipline, samenwerking in begrotingszaken en goed financieel beheer, alsmede betreffende nieuwe eigen middelen, met inbegrip van een routekaart voor de invoering van nieuwe eigen middelen (“het interinstitutioneel akkoord”) (31) ; herinnert eraan dat de Commissie heeft toegezegd een digitale heffing te zullen voorstellen indien de uitvoering van de eerste pijler wordt uitgesteld tot na het huidige mandaat; neemt er nota van dat de Commissie nogmaals heeft erkend dat Befit ook relevant is vanuit het oogpunt van de eigen middelen; 25. herinnert eraan dat het Parlement reeds bij verschillende gelegenheden, waaronder in de onlangs aangenomen resolutie over de eigen middelen: een nieuwe start voor de financiën van de EU, een nieuwe start voor Europa (32) , zijn steun heeft uitgesproken voor nieuwe eigen middelen die zijn gekoppeld aan de vennootschapsbelasting, zoals de gemeenschappelijke geconsolideerde heffingsgrondslag voor de vennootschapsbelasting (CCCTB) en de digitaledienstenbelasting en, meest recentelijk, de op de eerste pijler gebaseerde eigen middelen in de context van het inclusief kader van de OESO inzake BEPS; herinnert voorts aan zijn oproep om een Europese belasting op financiële transacties in te voeren en als verdere mogelijkheden een accijns op de terugkoop van aandelen door ondernemingen (zoals voorgesteld in de Amerikaanse Inflation Reduction Act) en een gemeenschappelijk en gestandaardiseerd kader voor bronbelasting te evalueren; 26. benadrukt dat goed doordachte nieuwe eigen middelen op basis van de vennootschapsbelasting volledig verenigbaar moeten zijn met de doelstelling van een vereenvoudigd belastingstelsel en fiscale billijkheid kunnen bevorderen; verzoekt de Commissie na te gaan welke synergieën er mogelijk zijn tussen de modernisering van de belastingregels en mogelijke eigen middelen op basis van belastingen; 27. neemt nota van het voorstel van de Commissie voor een op statistieken gebaseerde overgangsregeling voor aan de bedrijfssector gekoppelde eigen middelen, die zou kunnen worden toegepast totdat eventueel aan Befit gekoppelde eigen middelen kunnen worden ingevoerd; is van mening dat dergelijke weldoordachte eigen middelen de lidstaten moeten stimuleren om de onderhandelingen over Befit te bespoedigen; 28. herhaalt zijn oproep aan de lidstaten om de nieuwe eigen middelen goed te keuren die bedoeld zijn om de terugbetaling van de financieringskosten van NextGenerationEU (NGEU) te dekken en om het beleid en de prioriteiten ervan zo spoedig mogelijk voldoende te financieren; Naar een sterker gecoördineerde en vereenvoudigde vennootschapsbelastingregeling (Befit) 29. neemt er nota van dat Befit en het pakket inzake belastingvereenvoudiging voor kmo’s complementair zijn en beide gericht zijn op meer vereenvoudiging voor bedrijven; verzoekt de Commissie maatregelen voor te stellen om alle lidstaten te helpen naar een vereenvoudigd, doeltreffend en concurrerend belastingstelsel toe te werken om de administratieve lasten voor bedrijven, in het bijzonder kmo’s, te verminderen; wijst erop dat ook het vereenvoudigen van teruggaafprocedures, aftrekposten en geschillen een oplossing is om de administratieve lasten te verminderen, in het bijzonder voor kmo’s; neemt in dit verband nota van het voorstel van de Commissie van juni 2023 snellere en veiligere vermindering van te veel ingehouden bronbelasting (Faster), dat bedoeld is om grensoverschrijdende investeringen te stimuleren en belastingmisbruik te helpen voorkomen door middel van een hervorming van de bronbelastingprocedures, en vraagt dat dit spoedig wordt goedgekeurd en uitgevoerd; 30. merkt op dat de gedragscode inzake de belastingregeling voor ondernemingen sinds 1997 het belangrijkste instrument van de EU is om schadelijke belastingconcurrentie tussen ondernemingen te voorkomen; onderstreept dat de lidstaten in dit kader hun bestaande belastingmaatregelen die tot schadelijke belastingconcurrentie leiden, moeten herbezien, wijzigen of afschaffen, en in de toekomst geen nieuwe dergelijke maatregelen meer mogen invoeren; is in dit verband ingenomen met de conclusies van de Raad van 8 november 2022 over de hervorming van de gedragscode inzake de belastingregeling voor ondernemingen wat betreft de soorten belastingmaatregelen waarnaar wordt gekeken wanneer schadelijke belastingpraktijken in de EU worden onderzocht; verzoekt de Groep gedragscode inzake de belastingregeling voor ondernemingen ten volle gebruik te maken van haar herziene mandaat; 31. verzoekt de Raad de onderhandelingen over het Unshell-voorstel onverwijld voort te zetten; herinnert aan het oorspronkelijke voornemen van de Commissie en het standpunt van het Parlement van 17 januari 2023 (33) ; 32. kijkt uit naar de verwachte effecten van Befit en HOT op het verminderen van de complexiteit van het rechtskader voor vennootschapsbelastingstelsels, wat zal helpen om buitenlandse directe investeringen aan te trekken, het concurrentievermogen van de EU zal verbeteren en daardoor het risico zal verminderen dat bedrijven wegtrekken naar niet-EU-landen; neemt nota van de mededeling van de Commissie over de belastingregeling voor ondernemingen in de 21e eeuw, waarin staat dat “het ontbreken van een gemeenschappelijk vennootschapsbelastingstelsel in de eengemaakte markt een rem [zet] op het concurrentievermogen” en dat “er [zo] een concurrentienadeel ten opzichte van de markten van derde landen [ontstaat]”; herinnert eraan dat een eenvoudiger kader ook de mogelijkheden voor agressieve fiscale planning vermindert; 33. neemt nota van het Befit-voorstel van de Commissie, waarmee wordt beoogd een nieuw, gemeenschappelijk EU-“rulebook” voor de vennootschapsbelasting en een gemeenschappelijke heffingsgrondslag voor de vennootschapsbelasting te ontwikkelen; verzoekt de Commissie er in dit verband voor te zorgen dat het nieuwe voorstel bedrijven duidelijkheid en voorspelbaarheid biedt en grensoverschrijdende economische activiteiten zal vergemakkelijken; benadrukt dat bij een dergelijk voorstel rekening moet worden gehouden met overeenkomsten die op mondiaal niveau zijn bereikt of besprekingen die momenteel op mondiaal niveau plaatsvinden met het oog op de bescherming van de belangen van de EU; herhaalt dat overeenkomsten over kaders voor de vennootschapsbelasting het doeltreffendst zijn als ze op mondiaal niveau worden bereikt; 34. begrijpt dat het Befit-initatief een kans is om de kosten in verband met de naleving van de belastingwetgeving aan te pakken en de administratieve lasten te verminderen, en tegelijk zal helpen om agressieve fiscale planning zoveel mogelijk te beperken en een gelijk speelveld voor kmo’s te bevorderen; is van mening dat het dichten van mazen die belastingontduiking, ‑ontwijking en ‑fraude mogelijk maken, aan bod moet komen in wetgevingsinitiatieven op het gebied van belastingen; merkt op dat er voortdurend moet worden gewerkt aan het kader voor de vennootschapsbelasting om in dit opzicht aanpassingen door te voeren; 35. herinnert eraan dat het van mening is dat het Befit-initiatief door het politieke proces moet worden ondersteund om politieke steun voor verandering op te bouwen; neemt kennis van het herziene effectbeoordelingsverslag, waarin de lessen die uit eerdere vennootschapsbelastinginitiatieven zijn getrokken, worden toegelicht en de verbanden met de tweepijlerbenadering van de OESO worden toegevoegd; 36. is ingenomen met de beoogde doelstellingen van Befit die het verzoek van de Commissie om input voor een effectbeoordeling worden genoemd, namelijk de veerkracht van bedrijven vergroten door de complexiteit als gevolg van verschillende nationale belastingregels en de nalevingskosten voor EU-bedrijven met grensoverschrijdende activiteiten te verminderen, belemmeringen voor grensoverschrijdende investeringen wegnemen en de interne markt aantrekkelijker maken voor internationale investeringen, een klimaat scheppen dat bevorderlijk is voor eerlijke en duurzame groei door de weg te effenen voor administratieve vereenvoudiging, en duurzame belastinginkomsten voor de nationale begrotingen van de lidstaten genereren, wat bijzonder belangrijk is gezien het huidige moeilijke economische klimaat en de maatschappelijke uitdagingen; is van mening dat de invoering van één fiscaal rulebook de ruimte voor schadelijke belastingconcurrentie en belastingontwijking tussen de lidstaten zou kunnen helpen verminderen en tegelijkertijd de vennootschapsbelastingregels in de EU zou kunnen vereenvoudigen; 37. wijst op de prominente rol van de belastingdiensten bij het waarborgen van de uitvoering van een Befit-hervorming; beveelt aan dat er voldoende middelen, ook voor opleiding, worden toegewezen door de lidstaten en via het toekomstige Fiscalis-programma; 38. herinnert eraan dat bij eerdere pogingen van de Unie om een gemeenschappelijk rulebook vast te stellen, drie factoren in aanmerking werden genomen: arbeid, activa en verkoop; neemt kennis van de toezegging van de Commissie om in het kader van de overgangsregeling een mogelijke wijziging te beoordelen om een op formules gebaseerde toewijzing voor de Befit-belastinggrondslag in te voeren; 39. merkt op dat ondernemingen die in de hele EU actief zijn, te maken krijgen met verschillende belastingwetten en belastingautoriteiten; wijst op het idee van één loket dat het mogelijk maakt één geconsolideerde belastingaangifte in te dienen als een mogelijke manier om de administratieve lasten te verminderen en de fiscale belemmeringen voor de interne markt zo klein mogelijk te maken; verzoekt de lidstaten in dit verband meer inspanningen te leveren om een elektronisch indieningssysteem in te voeren dat de belastingbetaler ten goede komt; verzoekt de Commissie na te gaan of de invoering van één loket vereist dat de heffingsgrondslag voor de vennootschapsbelasting verder wordt geharmoniseerd en dat er een formule voor de billijke en doeltreffende verdeling van de heffingsbevoegdheden onder de lidstaten wordt vastgesteld; verzoekt de Commissie na te gaan of het éénloketsysteem zou kunnen worden getest voor concerns die op de interne markt actief zijn en de regels van de tweede pijler toepassen, en of de nieuwe Befit-regels er nadien als follow-up in kunnen worden opgenomen; is in dit verband ingenomen met de mededeling van de Commissie van 16 maart 2023 ( COM(2023)0162 ), waarin wordt benadrukt dat éénloketsystemen nuttig zijn om belemmeringen uit de weg te ruimen; 40. is van mening dat alle zeer grote bedrijven die in de EU actief zijn, binnen het toepassingsgebied van een toekomstig Befit-voorstel moeten vallen; verzoekt de Commissie ervoor te zorgen dat wordt voldaan aan de specifieke behoeften van kmo’s door Befit altijd optioneel te houden voor kmo’s, met name als zij geen zaken doen over de grenzen heen; verwelkomt evenwel elk voorstel dat kleinere bedrijven de mogelijkheid biedt om vrijwillig een vereenvoudigd en geharmoniseerd kader voor de vennootschapsbelasting te gebruiken; 41. benadrukt dat de bevoordeling van schulden in de vennootschapsbelasting, die een genereuze belastingaftrek voor rentebetalingen mogelijk maakt terwijl de kosten van aandelenfinanciering niet op soortgelijke wijze kunnen worden afgetrokken; wijst op het structurele nadeel voor ondernemingen die afhankelijk zijn van aandelenfinanciering, die vaak jongere en kleinere ondernemingen zijn die moeilijker toegang hebben tot krediet; neemt er nota van dat aftrekposten voor eigen vermogen van ondernemingen in het verleden zijn misbruikt voor illegale activiteiten; neemt kennis van het voorstel van de Commissie van 11 mei 2022 om de bevoordeling van schulden aan te pakken als middel om financiering via de kapitaalmarkten te bevorderen in plaats van schuldfinanciering te ontmoedigen, maar erkent dat het de lidstaten zijn die over belastingkwesties beslissen en neemt nota van het besluit van de Raad van 6 december 2022 om de behandeling van het voorstel op te schorten; verzoekt de Raad de onderhandelingen over dit voorstel met de hulp van de Commissie opnieuw te bekijken en eventueel te hervatten; steunt de opneming van strenge bepalingen tegen ontwijking, waaronder die van artikel 5, in het voorstel van de Commissie en verzoekt de lidstaten in dit verband een hoog niveau van bescherming tegen grondslaguitholling te waarborgen; 42. is van mening dat de fiscale zekerheid zou worden versterkt als de lidstaten een gemeenschappelijke opvatting zouden hebben over wat niet-verstorende belastingprikkels zijn; verzoekt de Commissie de doeltreffendheid van octrooiboxen en andere regelingen voor intellectuele eigendom te evalueren in het kader van de nieuwe nexusbenadering die wordt omschreven in actie 5 betreffende schadelijke belastingpraktijken van het BEPS-actieplan; 43. verzoekt de Commissie en de lidstaten de begrotingen voor onderzoek, ontwikkeling en innovatie aanzienlijk te verhogen om de doelstelling van 3 % van het bbp van de EU op gecoördineerde wijze te verwezenlijken; benadrukt dat gerichte fiscale stimulansen voor particuliere activiteiten in verband met onderzoek en ontwikkeling (bv. via belastingkredieten, verhoogde aftrekposten of aangepaste afschrijvingsregelingen), mits ze op budgettair verantwoorde wijze worden toegepast, kunnen helpen om de particuliere uitgaven voor deze doeleinden te verhogen, hetgeen vaak positieve externe effecten heeft; benadrukt dat die positieve externe effecten regelmatig moeten worden geanalyseerd en dat de stimulansen moeten worden aangepast of ingetrokken als ze niet het beoogde resultaat opleveren; neemt nota van de beoordeling dat dergelijke stimulansen doeltreffender zijn voor kmo’s als ze op uitgaven zijn gebaseerd (34) ; onderstreept dat dergelijke fiscale stimulansen strikt in overeenstemming moeten zijn met de bestaande wetgeving en de algemene politieke prioriteiten van de EU; herinnert eraan dat de bedrijfsuitgaven voor onderzoek en ontwikkeling volgens het investeringsverslag 2022/2023 van de Europese Investeringsbank in 2020 slechts 1,5 % van het bbp van de EU bedroegen, terwijl dit in de Verenigde Staten en Japan 2,6 % was; merkt op dat dit tekort het concurrentievermogen van de EU op de lange termijn zou kunnen verzwakken; verwelkomt in dit verband de mededeling van de Commissie van 16 maart 2023, waarin de lidstaten worden aangemoedigd om steun te verlenen aan activiteiten op het gebied van onderzoek en innovatie; verzoekt de Commissie een beoordeling te presenteren van de doeltreffendste en doelmatigste fiscale stimulansen voor particuliere activiteiten in verband met onderzoek en ontwikkeling; 44. verzoekt de Commissie een effectbeoordeling te verrichten van het gebruik van nieuwe technologieën om de snelheid, doeltreffendheid, betrouwbaarheid, transparantie en veerkracht van administratieve procedures in verband met belastingen te verbeteren; begrijpt dat de Commissie die effectbeoordeling kan laten volgen door een voorstel om de samenwerking tussen de belastingautoriteiten te verbeteren, waarbij de vastgestelde goede praktijken worden benut, wat leidt tot een bedrijfsvriendelijk klimaat, met minder bureaucratie, nalevingskosten en administratieve rompslomp; o o o 45. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad en de Commissie. Het Europees Parlement, – gezien de artikelen 2 en 3 van het Verdrag betreffende de Europese Unie, – gezien de artikelen 174 tot en met 178 en artikel 349 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien Verordening (EU) 2021/1060 van het Europees Parlement en de Raad van 24 juni 2021 houdende gemeenschappelijke bepalingen inzake het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds Plus, het Cohesiefonds, het Fonds voor een rechtvaardige transitie en het Europees Fonds voor maritieme zaken, visserij en aquacultuur en de financiële regels voor die fondsen en voor het Fonds voor asiel, migratie en integratie, het Fonds voor interne veiligheid en het Instrument voor financiële steun voor grensbeheer en visumbeleid (1) (verordening gemeenschappelijke bepalingen), – gezien Verordening (EU) 2021/1058 van het Europees Parlement en de Raad van 24 juni 2021 inzake het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling en het Cohesiefonds (2) , – gezien Verordening (EU) 2021/1056 van het Europees Parlement en de Raad van 24 juni 2021 tot oprichting van het Fonds voor een rechtvaardige transitie (3) , – gezien Verordening (EU) 2021/1057 van het Europees Parlement en de Raad van 24 juni 2021 tot oprichting van het Europees Sociaal Fonds Plus (ESF+) en tot intrekking van Verordening (EU) nr. 1296/2013 (4) , – gezien Verordening (EU) 2020/460 van het Europees Parlement en de Raad van 30 maart 2020 tot wijziging van Verordeningen (EU) nr. 1301/2013, (EU) nr. 1303/2013 en (EU) nr. 508/2014 wat betreft specifieke maatregelen om investeringen in de gezondheidszorgstelsels van de lidstaten en in andere sectoren van hun economieën vrij te maken als antwoord op de COVID‑19-uitbraak (Investeringsinitiatief Coronavirusrespons) (5) , – gezien het “Fit for 55”-pakket, dat op 14 juli 2021 door de Commissie werd goedgekeurd, – gezien Verordening (EU) 2021/1119 van het Europees Parlement en de Raad van 30 juni 2021 tot vaststelling van een kader voor de verwezenlijking van klimaatneutraliteit, en tot wijziging van Verordening (EG) nr. 401/2009 en Verordening (EU) 2018/1999 (“Europese klimaatwet”) (6) , – gezien Verordening (EU) 2023/851 van het Europees Parlement en de Raad van 19 april 2023 tot wijziging van Verordening (EU) 2019/631 wat betreft de aanscherping van de CO 2 -emissienormen voor nieuwe personenauto’s en nieuwe lichte bedrijfsvoertuigen in overeenstemming met de verhoogde klimaatambitie van de Unie (7) , – gezien Verordening (EU) 2023/435 van het Europees Parlement en de Raad van 27 februari 2023 tot wijziging van Verordening (EU) 2021/241 wat betreft REPowerEU-hoofdstukken in herstel- en veerkrachtplannen en tot wijziging van Verordeningen (EU) nr. 1303/2013, (EU) 2021/1060 en (EU) 2021/1755 en Richtlijn 2003/87/EG (8) , – gezien het voorstel van de Commissie voor een verordening tot wijziging van Verordening (EU) 2019/1242 wat betreft de aanscherping van de CO 2 -emissienormen voor nieuwe zware bedrijfsvoertuigen en de integratie van rapporteringsverplichtingen, en tot intrekking van Verordening (EU) 2018/956 ( COM(2023)0088 ), – gezien het voorstel van de Commissie voor een verordening betreffende de typegoedkeuring van motorvoertuigen en motoren en van systemen, onderdelen en technische eenheden die voor dergelijke voertuigen zijn bestemd, met betrekking tot hun emissies en de duurzaamheid van batterijen (Euro 7) en tot intrekking van de Verordeningen (EG) nr. 715/2007 en (EG) nr. 595/2009 ( COM(2022)0586 ), – gezien het voorstel van de Commissie voor een verordening tot vaststelling van een kader om een veilige en duurzame voorziening van kritieke grondstoffen te waarborgen, en tot wijziging van de Verordeningen (EU) nr. 168/2013, (EU) 2018/858, (EU) 2018/1724 en (EU) 2019/1020 ( COM(2023)0160 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 1 februari 2023 getiteld “Een industrieel plan voor de Green Deal voor het nettonultijdperk” ( COM(2023)0062 ), – gezien het verslag van de Commissie van 30 januari 2023 getiteld “Europese structuur- en investeringsfondsen – Samenvattend verslag van 2022 over de jaarlijkse uitvoeringsverslagen van de programma’s voor de periode 2014‑2020” ( COM(2023)0039 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 4 februari 2022 over het 8e cohesieverslag: Naar cohesie in Europa in 2050 ( COM(2022)0034 ), – gezien het regionaal jaarboek 2022 van Eurostat, – gezien de mededeling van de Commissie getiteld “Tussentijdse herziening van het meerjarig financieel kader 2021‑2027” ( COM(2023)0336 ), – gezien de index van de digitale economie en samenleving (DESI) van de Commissie van 2022, – gezien het werkdocument van de diensten van de Commissie over de territoriale plannen voor een rechtvaardige transitie (SWD(2021)0275), – gezien het verslag van de OESO van februari 2023 getiteld “Regional Industrial Transitions to Climate Neutrality” (9) , – gezien het advies van het Europees Comité van de Regio’s van 13 juli 2022 getiteld “Naar emissievrij wegvervoer: de uitrol van infrastructuur voor alternatieve brandstoffen en de aanscherping van de CO 2 -emissienormen” (10) , – gezien het advies van het Europees Comité van de Regio’s van 12 oktober 2022 over een rechtvaardige en duurzame transitie in de steenkool- en energie-intensieve regio’s (11) , – gezien het advies van het Europees Comité van de Regio’s van 12 oktober 2022 over digitale cohesie (12) , – gezien het advies van het Europees Comité van de Regio’s van 10 oktober 2023 getiteld “Een rechtvaardige en duurzame transitie in automobielregio’s” (13) , – gezien het jaarlijks verslag over de staat van de regio’s en steden in de EU, dat op 11 oktober 2022 door het Europees Comité van de Regio’s werd gepubliceerd, – gezien zijn resolutie van 15 september 2022 over economische, sociale en territoriale cohesie in de EU: het achtste cohesieverslag (14) , – gezien de studie getiteld “Cohesion Policy and Climate Change”, die op 31 januari 2023 werd gepubliceerd door zijn directoraat-generaal Intern Beleid, – gezien de studie getiteld “The Future of the EU Automotive Sector”, die op 30 september 2021 werd gepubliceerd door zijn directoraat-generaal Intern Beleid, – gezien de studie getiteld “A Just Transition Fund – How the EU budget can best assist in the necessary transition from fossil fuels to sustainable energy”, die op 15 april 2020 werd gepubliceerd door zijn directoraat-generaal Intern Beleid, – gezien artikel 54 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie regionale ontwikkeling ( A9‑0326/2023 ), A. overwegende dat de groene en de digitale transitie, met inbegrip van de diversificatie van de energie- en grondstoffenvoorziening en technologische ontwikkelingen, nieuwe uitdagingen maar ook kansen met zich meebrengen voor de economische, sociale en territoriale cohesie in de Europese Unie; B. overwegende dat beleidsmaatregelen van de EU op het gebied van klimaat kunnen bijdragen tot de economische en sociale ontwikkeling van de Unie en vergezeld moeten gaan van alomvattende effectbeoordelingen, opdat in kaart kan worden gebracht welke gevolgen deze maatregelen kunnen hebben voor regio’s die de transitie ondergaan, teneinde de veerkracht, opwaartse sociale convergentie, sociale rechtvaardigheid, duurzaamheid en cohesie te bevorderen, negatieve verdelingseffecten aan de orde te stellen en ongelijkheden terug te dringen door middel van gerichte steun aan mensen en sectoren en op maat gesneden strategieën; C. overwegende dat het Fonds voor een rechtvaardige transitie speciaal is opgezet om ervoor te zorgen dat niemand aan zijn lot wordt overgelaten in het traject van de EU naar klimaatneutraliteit; overwegende dat dit onder meer inhoudt dat gerichte steun wordt verleend aan de regio’s die het zwaarst door deze transitie worden getroffen, om te voorkomen dat de regionale ongelijkheid in de Unie toeneemt; D. overwegende dat het cohesiebeleid voor de periode 2014‑2020 reeds de weg heeft vrijgemaakt voor de transitie van steenkoolregio’s door een groot aantal specifieke doelstellingen in hun programma’s op te nemen die van belang zijn voor de transitie, en door uiteindelijk ook aanzienlijke middelen in desbetreffende gebieden te investeren; overwegende dat ook andere transitieregio’s dezelfde mate van steun nodig hebben om de negatieve economische gevolgen van het vergaande transitieproces dat zij ondergaan, in te perken; E. overwegende dat de sociaal-economische en bevolkingskenmerken van de verschillende regio’s in de EU aanzienlijk uiteenlopen en dat deze regio’s met verschillende uitdagingen te maken hebben, wat bijgevolg betekent dat er geen pasklare oplossing bestaat voor alle territoriale en sociaal-economische behoeften; overwegende dat de Europese structuur- en investeringsfondsen (ESIF) het potentieel hebben om een beter EU-instrument te worden en eventuele negatieve gevolgen van de groene en de digitale transitie te verlichten, onder meer in regio’s die voor een fundamentele transitie staan in de automobielsector of aanverwante sectoren en diensten; F. overwegende dat het gecombineerde gebruik van begrotingsmiddelen van de EU uit het meerjarig financieel kader (MFK) en uit de herstel- en veerkrachtfaciliteit grote problemen heeft veroorzaakt voor regio’s en lokale overheden in termen van beleidsfragmentatie, administratieve capaciteit en de complexiteit van het plannen en uitvoeren van de voor de periode 2021‑2027 geprogrammeerde middelen, maar evenwel de uitvoering van ambitieuze hervormingen en wezenlijke investeringen mogelijk maakt; overwegende dat het absorptiepercentage van het cohesiebeleid en de uitvoering van de projecten in het veld moeten worden bespoedigd; G. overwegende dat het grootste aandeel van de totale uitstoot van vervoer wordt uitgestoten door wegvervoer; overwegende dat deze sector waarschijnlijk voor uitdagingen zal komen te staan naarmate de groene en de digitale transitie vorderen; overwegende dat, met het oog op de instandhouding van het concurrentievermogen van de economie van de EU en de Europese productie en werkgelegenheid, het effect van EU-beleid op belangrijke sectoren moet worden gemonitord en instrumenten beschikbaar moeten worden gesteld waarmee tijdig kan worden ingespeeld op nieuwe uitdagingen die voortvloeien uit de groene en de digitale transitie; H. overwegende dat de automobielsector momenteel een ingrijpende transformatie ondergaat als gevolg van veranderingen in het vervoerssysteem die worden teweeggebracht door de opkomst van alternatieve, milieuvriendelijke vervoerswijzen en de invoering van emissievrije en emissiearme technologieën, digitalisering en automatisering; I. overwegende dat de automobielsector bijgevolg deel moet gaan uitmaken van een grootschalige “mobiliteitstransformatie”, die de bedrijfsmodellen en waardeketens in de sector opnieuw zal vormgeven en aanzienlijke veranderingen met zich mee zal brengen op sociaal en werkgelegenheidsgebied, waarbij de patronen per lidstaat en regio zullen verschillen; overwegende dat er aanzienlijk moet worden geïnvesteerd in alle schakels van de waardeketen, waaronder in de productie, om de sector aan te passen aan de nieuwe prestatienormen voor de CO 2 -uitstoot en de geleidelijke afschaffing van voertuigen met een CO 2 -uitstoot in de EU; J. overwegende dat de EU een van ’s werelds grootste producenten van motorvoertuigen is en dat de automobielsector een van de belangrijkste Europese industrieën is, aangezien deze een omzet van meer dan 7 % van het bruto binnenlands product (bbp) van de EU genereert, wat in bepaalde regio’s neerkomt op 25 % van het regionale bbp, waarmee de sector de grootste particuliere investeerder is in onderzoek en ontwikkeling in de EU; K. overwegende dat de Europese automobielsector nog altijd zeer veel industriële werkgelegenheid biedt, aangezien de sector goed is voor ruim 6 % van de totale werkgelegenheid in Europa, 13,8 miljoen Europeanen direct of indirect voorziet van een baan en 8,5 % van de banen in de Europese maakindustrie biedt; L. overwegende dat de automobielsector naar schatting bestaat uit 3 000 bedrijven, waarvan 2 500 kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s) zijn die onafhankelijke leveranciers van autofabrikanten zijn en aanvullende belemmeringen ondervinden bij de groene en de digitale transitie; overwegende dat de regio’s en de automobielsector, om deze uitdagingen het hoofd te bieden, flink zullen moeten investeren in technologie, onderzoek en ontwikkeling, alsook in de reorganisatie van toeleveringsketens, de opleiding van werknemers en de aanpassing aan nieuwe bedrijfsmodellen; M. overwegende dat het toekomstige potentieel van de EU om waarde toe te voegen in de automobielsector echter wordt beperkt door haar grote afhankelijkheid van buitenlandse invoer van belangrijke ondersteunende industrieën en grondstoffen voor de auto’s van de toekomst, alsmede door het ontbreken van een sterke ICT-sector en grote Europese digitale spelers die waarde creëren door middel van toegang tot gegevens, digitale ecosystemen en connectiviteitstechnologieën; N. overwegende dat financiering in het kader van het cohesiebeleid mogelijkheden biedt om te investeren in een groener Europa en regio’s en sectoren te steunen die de transitie ondergaan; overwegende dat het huidige regelgevingskader niet voorziet in specifieke steunmaatregelen of financiering voor Europese regio’s waarvan het bbp grotendeels door de automobielsector wordt gegenereerd, als gevolg waarvan de lidstaten verschillende staatssteunstrategieën op deze sector toepassen, wat gevolgen heeft voor de territoriale cohesie in de EU; O. overwegende dat personenauto’s en bestelwagens alleen al 15 % van de totale uitstoot van broeikasgassen in Europa veroorzaken en dat de vervoerssector de enige sector is waar het niveau van broeikasgassen niet is gedaald ten opzichte van 1990; P. overwegende dat de snelle tenuitvoerlegging van de verordening betreffende de uitrol van infrastructuur voor alternatieve brandstoffen de levensvatbaarheid van de transitie naar koolstofvrije vervoerssystemen moet waarborgen; overwegende dat de mate waarin men klaar is om de transitie naar koolstofvrij vervoer te maken aanzienlijk uiteenloopt tussen lidstaten en regio’s; overwegende dat het percentage personenauto’s dat ouder is dan twintig jaar varieert van meer dan 40 % in Polen tot minder dan 5 % in Luxemburg en dat het aantal registraties van nieuwe elektrische voertuigen varieert van 46 % in Zweden tot 1 % in Tsjechië en Slowakije; overwegende dat er vergelijkbare verschillen bestaan met betrekking tot het aantal oplaadpunten voor elektrische voertuigen, waarbij Nederland bijna 1 600 maal zoveel oplaadpunten heeft als Cyprus; Q. overwegende dat het EU-beleid niet voor alle gebieden uniform mag zijn, teneinde een verergering van het verschijnsel “geografie van de ontevredenheid” te vermijden en aanvaarding van de belangrijkste gemeenschappelijke doelstellingen op het gebied van het koolstofvrij maken van de economie te bevorderen in de sector en onder lokale overheden en de getroffen bevolking; overwegende dat het van fundamenteel belang is om het beleid af te stemmen op de individuele situatie van postindustriële regio’s om deze in territoriaal opzicht weer aantrekkelijk te maken, met name omdat zwaar getroffen regio’s vaak te kampen hebben met ontvolking, braindrain en economische stagnatie; overwegende dat doeltreffende strategieën om postindustriële regio’s aantrekkelijker te maken onder meer bestaan uit het verbeteren van de levenskwaliteit, het investeren in onderwijs, gezondheidszorg, infrastructuur en lokaal ondernemerschap, het vergemakkelijken van de toegang tot betaalbare huisvesting en het creëren van stimulansen voor jonge professionals en gezinnen om in deze gebieden te blijven of ernaartoe te verhuizen; R. overwegende dat de automobielsector ondanks de huidige afhankelijkheid van de EU van uit het buitenland ingevoerde grondstoffen het meest geïntegreerde ecosysteem in de waardeketens binnen de EU is; overwegende dat meer dan 45 % van de productie afhankelijk is van grensoverschrijdende waardeketens; overwegende dat deze waardeketens binnen de EU voertuigfabrikanten, leveranciers van de automobielsector, fabrikanten van motoraccu’s, elektrische apparatuur en banden, grondstoffenleveranciers en diensten voor autogebruik samenbrengen; overwegende dat deze waardeketens uiteraard een basis vormen voor afhankelijkheid en samenwerking onder regio’s; S. overwegende dat de EU-doelstelling om 3 % van het bbp van de EU te investeren in onderzoek en ontwikkeling nog niet is gehaald; Een nieuwe opzet van het toekomstige kader voor de structuur- en investeringsfondsen van de EU 1. herhaalt dat cohesiebeleid niet mag worden ingezet ter compensatie van inflexibiliteit met betrekking tot de begroting en evenmin mag worden gesnoeid als gevolg van crises, en dat het, als investeringsstrategie, regio’s voor de lange termijn moet toerusten voor het aanpakken en mede tot stand brengen van industriële, technologische, milieu-, energie-, digitale, sociale en bevolkingstransities; onderstreept dat al deze taken alleen met het cohesiebeleid kunnen worden vervuld als het beleid deel uitmaakt van een robuust financieringsprogramma, en blijft er daarom bij dat in het MFK voor de periode na 2027 moet worden gezorgd voor een sterk cohesiebeleid met meer financiering; 2. herinnert eraan dat de ultraperifere regio’s bij de transitie naar een groenere, meer gedigitaliseerde Unie die minder afhankelijk is van vervoer met een verbrandingsmotor voor specifieke uitdagingen staan vanwege hun afgelegen ligging ten opzichte van het continentale netwerk; 3. ziet in dat de groene en de digitale transitie aanzienlijke uitdagingen met zich meebrengen voor de in de Verdragen verankerde doelstelling van economische, sociale en territoriale cohesie; is zich bewust van het risico van toenemende regionale verschillen, verergering van sociale ongelijkheden en een opkomende “geografie van ontevredenheid”, aangezien de vereiste aanpassingen in het kader van de groene en de digitale transitie en de potentiële voordelen ervan sterk uiteenlopen tussen Europese regio’s en de regionale verschillen in de komende jaren zullen vergroten; meent dat het cohesiebeleid de economische krachten moet overwinnen die een toenemende agglomeratie van hoogwaardige economische activiteiten in stedelijke en industriële centra in de hand werken als de Unie haar in het Verdrag verankerde doelstelling van economische, sociale en territoriale cohesie wil handhaven; 4. onderstreept dat de plannen om de uitstoot van broeikasgassen tegen 2030 met ten minste 55 % te verlagen en in 2050 volledige klimaatneutraliteit te bereiken, aanzienlijke gevolgen zullen hebben voor de economische, sociale en territoriale cohesie in de EU; 5. beklemtoont dat bijzondere aandacht moet worden geschonken aan gebieden met specifieke geografische kenmerken, zoals plattelandsgebieden, eilanden, ultraperifere regio’s, berggebieden en minder dichtbevolkte regio’s, en met name aan geïsoleerde gebieden die sterk afhankelijk zijn van fossiele brandstoffen of specifieke industrieën die geleidelijk worden afgeschaft; 6. beveelt sterk aan specifiek beleid inzake industriële transitie op te nemen in het cohesiebeleid van de EU voor de periode na 2027; benadrukt dat deze doelstelling de Europese strategische autonomie moet bevorderen en de uitdagingen die de groene en de digitale transitie met zich meebrengen, moet aanpakken, en dat dit, in nauwe samenwerking met de lokale en regionale overheden, nog sneller moet worden verwezenlijkt om de werkgelegenheid te bevorderen met hoogwaardige banen, bij- en omscholing van werknemers, met name van sociaal achtergestelde werknemers en langdurig werklozen, te stimuleren en de negatieve gevolgen voor de werkgelegenheid en het sociale welzijn te verzachten door lokale, regionale en nationale economieën te ondersteunen en te diversifiëren; 7. is van oordeel dat bij de vaststelling van het cohesiebeleid van de EU voor de periode na 2027 een gedifferentieerdere en gerichtere aanpak moet worden gehanteerd ter aanvulling van het gebruik van criteria in verband met het inkomen ter bepaling van de mate van steun met andere criteria waarbij tevens rekening wordt gehouden met de kenmerken, de specifieke uitdagingen met betrekking tot het toekomstige groeipotentieel waarmee regio’s te maken hebben, waaronder het werkloosheidspercentage onder jongeren, het percentage langdurige werkloosheid, de armoedegraad, de afhankelijkheid van banen in sectoren die de transitie ondergaan en investeringen in onderzoek en ontwikkeling, alsook ontvolking, vergrijzing, braindrain en de bestaande kloof op het gebied van vaardigheden; 8. pleit voor de verlenging van het Fonds voor een rechtvaardige transitie in de programmeringsperiode na 2027 en meent dat het fonds meer financiële middelen moet krijgen opdat daarmee regio’s kunnen worden ondersteund die sterk afhankelijk zijn van sectoren die een ingrijpende transformatie ondergaan, zoals de automobielsector, met het oog op het geraamde nettoverlies aan werkgelegenheid dat naar verwachting uit de transitie in de automobielsector zal voortvloeien; is van oordeel dat de verlengde versie van het fonds gericht moet zijn op het passende NUTS-niveau (nomenclatuur van territoriale eenheden voor de statistiek), rekening moet houden met regionale kenmerken, een breder toepassingsgebied moet hebben dan het huidige Fonds voor een rechtvaardige transitie, zodanig moet worden vormgegeven dat hiermee snel kan worden ingespeeld op nieuwe uitdagingen in verschillende sectoren en industrieën, en volledig moet worden opgenomen in de verordening gemeenschappelijke bepalingen op basis van de beginselen van partnerschap, bestuur op verschillende niveaus en een plaatsgebonden aanpak; vraagt Eurostat voorts een raming te maken van het nettoverlies aan werkgelegenheid in de automobielsector dat uit de groene en de digitale transitie zal voortvloeien; 9. begrijpt dat de volgende indicatoren in aanmerking moeten worden genomen wanneer bepaald wordt of een regio als sterk afhankelijk van de automobielsector moet worden beschouwd: de bijdrage van de automobielsector aan het regionale bbp; de bijdrage van automobielproducten aan de regionale uitvoer; de bijdrage van de automobielsector aan de werkgelegenheid in de regio; de bijdrage van de automobielsector aan de totale investeringen in onderzoek en ontwikkeling in de regio; 10. verzoekt de Commissie de verslaglegging te vereenvoudigen, bijvoorbeeld door, waar passend, de aanpak van “financiering die niet gekoppeld is aan kosten” te verruimen, en door een evenwicht te vinden tussen de nadruk op resultaten en gevolgen en de nadruk op uitgaven, om een efficiëntere uitvoering en een efficiënter gebruik van de middelen te bewerkstelligen en daarbij de robuuste monitoring van het gebruik van de middelen te handhaven; is van oordeel dat de “vereenvoudigde kostenoptie” een zeer positieve maatregel is gebleken en verzoekt de Commissie en de beheersautoriteiten de toepassing ervan te verruimen tot industriële, groene en digitale projecten; 11. beklemtoont dat de eerlijke behandeling van micro-, kleine en middelgrote ondernemingen en kleine midcap-ondernemingen bij de verdeling van de middelen uit de ESIF moet worden gewaarborgd door de administratieve stappen die nodig zijn om toegang te krijgen tot deze middelen te vereenvoudigen en vooruitgang te boeken met betrekking tot de volledige tenuitvoerlegging van het eenmaligheidsbeginsel, hetgeen inhoudt dat burgers en ondernemingen bepaalde standaardinformatie slechts eenmaal aan de autoriteiten hoeven te verstrekken; erkent bovendien de fundamentele rol die micro-, kleine en middelgrote ondernemingen spelen in de industriële transitie en beklemtoont dat ervoor moet worden gezorgd dat deze ondernemingen actief bij projecten worden betrokken en voldoende financiering krijgen via mechanismen als consortia of alternatieve instrumenten; Veerkrachtige regio’s tot stand brengen: cohesiebeleid voor een groenere toekomst die klaar is voor het digitale tijdperk 12. ziet in dat digitalisering momenteel nog altijd economische voordelen tot stand brengt voor alle regio’s, maar dat de digitale transitie niettemin moeilijkheden met zich meebrengt voor minder ontwikkelde regio’s; beklemtoont dat het belangrijk is om te investeren in digitale infrastructuur en om de digitale vaardigheden van de algemene bevolking en de beroepsbevolking te ontwikkelen, teneinde de overstap te maken van arbeidsintensieve naar kapitaalintensieve technologieën en het verschijnsel “braindrain” te voorkomen; stelt in dit verband vast dat veel expertise verloren gaat als gevolg van ongecoördineerd regionaal beleid en dat voor lokale, regionale en nationale onderwijs- en onderzoeksinstellingen een cruciale rol is weggelegd in het voorgaan van digitale-innovatiehubs; 13. benadrukt dat er aanzienlijke steun nodig is om regio’s te helpen op hun pad naar digitalisering en bij de verwezenlijking van de digitale doelstellingen van het beleidsprogramma voor het digitale decennium tot 2030; is in dit verband van oordeel dat publiek-private partnerschappen een manier zijn om de ontwikkeling van kritieke vaardigheden te ondersteunen en de vooruitzichten op werk en het aanpassingsvermogen van arbeidsmarkten te verbeteren, alsook de prestaties daarvan in termen van productiviteit en efficiëntie, wat inhoudt dat zij sleutelfactoren zijn voor het welslagen van de digitale transitie; is van mening dat niemand, ongeacht de sector waarin hij of zij werkzaam is, het soort contract dat hij of zij heeft, of zijn of haar geslacht, leeftijd of geografische locatie, op het pad naar de groene en de digitale transitie van de EU aan zijn lot mag worden overgelaten; 14. merkt op dat productiesectoren die te maken hebben met mondiale concurrentie en de regio’s die daarin gespecialiseerd zijn tijdens de groene transitie voor uitdagingen kunnen komen te staan, met name als internationale concurrenten profiteren van lagere energieprijzen en minder hernieuwbare energie gebruiken; benadrukt dat de kosten van hernieuwbare energie ook een belangrijke rol zullen spelen in deze dynamiek; 15. wijst erop dat minder ontwikkelde regio’s naar verhouding waarschijnlijk zwaarder zullen worden getroffen tijdens de groene transitie, met name wat betreft de overstap van de vervoerssector naar koolstofvrije oplossingen; is van mening dat er specifieke instrumenten in het leven moeten worden geroepen om de waardeketen te ondersteunen in het kader van de milieutransitie voor voertuigen en, meer in het bijzonder, de sectoren voor halfgeleiders, accu’s en onderdelen die nodig zijn voor elektrische motoren, zelfrijdende voertuigen, digitalisering en connectiviteit; Een rechtvaardige transitie voor automobielregio’s 16. is van mening dat voor het koolstofvrij maken van het wegvervoer, waarvoor de hele waardeketen van de automobielsector een transformatie moet ondergaan, in het kader waarvan de verbrandingsmotor tot 2035 geleidelijk zal worden afgeschaft, een goed geplande “mobiliteitstransitiestrategie” moet worden gevolgd, waarbij de nodige veranderingen in de gehele waardeketen, waaronder in de productieprocessen, moeten worden doorgevoerd om te voorkomen dat de productie naar landen buiten de EU wordt verplaatst; onderstreept voorts dat deze strategie moet zorgen voor een soepele en sociaal aanvaardbare transitie voor de getroffen werknemers en ondernemingen, en met name voor werknemers en ondernemingen in minder ontwikkelde regio’s en regio’s die met territoriale of bevolkingsuitdagingen kampen; is van mening dat koolstofvrij spoor- en busvervoer in de toekomst een rol zal spelen op het gebied van nettonulvervoer en moet worden ondersteund door openbare langetermijnplanning door middel van de uitbreiding van de spoorweginfrastructuur en de infrastructuur voor openbaar vervoer; 17. meent dat deze strategie een gedetailleerd plan voor de bij- en omscholing van werknemers moet omvatten of, waar nodig, moet voorzien in alternatieve arbeidskansen voor mensen die momenteel in de automobielsector werken; is van mening dat dit plan ook maatregelen moet omvatten voor het vergroten van het aantal vrouwen in deze sector, die door mannen wordt gedomineerd, en voor het bevorderen van de integratie van personen met een handicap op de werkplek; is voorts van mening dat in het kader van dit plan stimulansen en steun moeten worden geboden om ervoor te zorgen dat nieuwe industriële installaties die als gevolg van de transitie tot stand komen, in de betrokken regio’s blijven, zodat hun productieve voordelen worden gegarandeerd en de overloopeffecten in die gebieden behouden blijven; beveelt aan duurzame industriële projecten op te zetten die de hele toeleveringsketen in die gebieden bestrijken; 18. verzoekt de Commissie met het nodige voorstel te komen om de continuïteit van het mechanisme voor een rechtvaardige transitie te waarborgen en ervoor te zorgen dat hiervoor voldoende en aanvullende middelen worden uitgetrokken, opdat steun kan worden verleend aan regio’s die direct of indirect afhankelijk zijn van de automobielsector en de levering van onderdelen en diensten, met name uit het desbetreffende Fonds voor een rechtvaardige transitie, dat in het cohesiebeleid is opgenomen, zodat synergieën en overloopeffecten met behulp van verschillende Europese fondsen en programma’s kunnen worden bevorderd en het regionale transformatieproces kan worden aangepakt; 19. wijst erop dat lokale en regionale overheden vaak grotendeels verantwoordelijk zijn voor de uitvoering van beleid inzake opleiding, en dat de territoriale dimensie van dit beleid dus van cruciaal belang is; herinnert in dit verband aan het belang van gelijke bestuurlijke capaciteit en toegang tot financiering en informatie in alle EU-regio’s; 20. is van oordeel dat de plannen voor een rechtvaardige transitie van regio’s die afhankelijk zijn van de automobielsector consequent een plaatsgebonden aanpak moeten volgen en door de bevoegde autoriteiten moeten worden beheerd op basis van het beginsel van partnerschap en het beginsel van bestuur op verschillende niveaus, en stimulansen moeten bieden voor interregionale en grensoverschrijdende samenwerking tussen regio’s die de transitie ondergaan; beklemtoont voorts dat prioriteit moet worden gegeven aan investeringen in de nodige transformatie van de sector, om deze in staat te stellen aan de nieuwe prestatienormen voor CO 2 -emissies te voldoen, en in opleiding, bij- en omscholingsprogramma’s en strategieën voor duurzame economische diversificatie in de hele waardeketen, om een soepele en inclusieve transitie voor werknemers en lokale en regionale economieën te waarborgen; 21. wijst erop dat strategische besluiten van fabrikanten van originele onderdelen om over te stappen op elektrische mobiliteit, en andere technische ontwikkelingen, zoals zelfrijdende voertuigen, digitalisering en aanvullende veiligheidsfuncties in auto’s, onvermijdelijk een doorsijpelingseffect en een impact zal hebben op de lagere niveaus van de lokale en de regionale waardeketen; 22. stelt voor te overwegen bij de uitvoering van de transitieplannen een resultaatgerichte aanpak te hanteren, die bestaat uit een reeks projecten die door een begunstigde moeten worden uitgevoerd om bij te dragen aan de doelstellingen van de plannen; is van oordeel dat het beheer uitsluitend gebaseerd zou kunnen worden op mijlpalen, outputs en resultaten waarover de Commissie en de beheersautoriteiten vooraf overeenstemming hebben bereikt, om de resultaatgerichte aanpak te vereenvoudigen en te versterken; is van mening dat ook de controle en audit van transitieplannen beperkt moeten blijven tot de vraag of de mijlpalen en streefdoelen ervan worden gehaald; 23. beaamt dat het belangrijk is steun te verlenen aan alle ondernemingen in de sectoren die de transitie ondergaan, en met name aan micro-, kleine en middelgrote ondernemingen en kleine midcap-ondernemingen, die wellicht over beperkte middelen beschikken om de noodzakelijke transformatie te bewerkstelligen; benadrukt dat gerichte bijstand moet worden verleend om micro-, kleine en middelgrote ondernemingen en kleine midcap-ondernemingen te helpen materiële activa en infrastructuur te verwerven, te moderniseren en in stand te houden, en om te investeren in onderzoek en ontwikkeling; beklemtoont dat speciale financieringsprogramma’s, initiatieven voor capaciteitsopbouw, uitwisseling van kennis en beste praktijken, en technische bijstand nodig zijn die specifiek zijn afgestemd op de behoeften van micro-, kleine en middelgrote ondernemingen en kleine midcap-ondernemingen, om het welslagen van de integratie van deze ondernemingen in het veranderende landschap van de sector en hun deelname daaraan te garanderen; 24. beklemtoont dat de investeringskloof in de EU op het gebied van onderzoek en ontwikkeling moet worden gedicht en dat de doelstelling om 3 % van het bbp van de EU in onderzoek en ontwikkeling te investeren, moet worden verwezenlijkt; 25. verzoekt de lidstaten een adequaat en billijk ecosysteem tot stand te brengen voor de uitrol van elektrische mobiliteit overeenkomstig de verordening betreffende de uitrol van infrastructuur voor alternatieve brandstoffen; wijst erop dat bepaalde concepten die werken voor stedelijke gebieden minder haalbaar of ontoereikend zijn voor plattelandsgebieden, en benadrukt dat het belangrijk is te voorzien in openbare infrastructuur voor alternatieve brandstoffen in plattelandsgebieden, eilanden, afgelegen gebieden en regio’s met een lage bevolkingsdichtheid waar de door particuliere aanbieders aangeboden dekking ontoereikend is, om tegemoet te komen aan de behoeften van inwoners en bezoekers; is in dit verband van mening dat de prijs van deze openbare dienst concurrerend moet zijn ten opzichte van de gemiddelde prijs van de dienst die door particuliere aanbieders wordt aangeboden; is van oordeel dat daartoe een beleids- en regelgevingskader voor elektrische mobiliteit moet worden ontwikkeld op basis van een grondige analyse van de situatie die bedoeld is om de voornaamste uitdagingen voor dit beleid in kaart te brengen, evenals de kansen om het tot een succes te maken; 26. verzoekt de Commissie de programma’s exchangeEU en TARGET (technische bijstand voor een groene energietransitie) uit te breiden tot automobielregio’s die de transitie ondergaan, om de uitwisseling van ervaringen en resultaten tussen regio’s met krimpende economische sectoren, zoals steenkool of turf, en regio’s met transformerende sectoren, zoals de automobielproductie en leveranciers van de automobielsector, te bevorderen; is ervan overtuigd dat de uitwisseling van ervaringen en de uitvoering van de transitieplannen, ondersteund door financiering uit de ESIF, automobielregio’s en regio’s met leveranciers kan helpen een soepele transitie naar klimaatneutrale activiteiten te bewerkstelligen; o o o 27. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad en de Commissie, alsmede aan de nationale en regionale parlementen van de lidstaten.