(Gewone wetgevingsprocedure: eerste lezing) Het Europees Parlement, – gezien het voorstel van de Commissie aan het Parlement en de Raad ( COM(2020)0491 ), – gezien artikel 294, lid 2, en artikel 114 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, op grond waarvan het voorstel door de Commissie bij het Parlement is ingediend (C9‑0285/2020), – gezien artikel 294, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – na raadpleging van het Europees Economisch en Sociaal Comité, – gezien de schriftelijke toezegging van de vertegenwoordiger van de Raad van 14 oktober 2020 om het standpunt van het Parlement goed te keuren, overeenkomstig artikel 294, lid 4, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien artikel 59 en artikel 52, lid 1, van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie interne markt en consumentenbescherming ( A9‑0190/2020 ), 1. stelt onderhavig standpunt in eerste lezing vast; 2. verzoekt de Commissie om hernieuwde voorlegging aan het Parlement indien zij haar voorstel vervangt, ingrijpend wijzigt of voornemens is het ingrijpend te wijzigen; 3. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en aan de Commissie, alsmede aan de nationale parlementen. Standpunt van het Europees Parlement in eerste lezing vastgesteld op 20 oktober 2020 met het oog op de vaststelling van Verordening (EU) 2020/... van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) nr. 168/2013 wat betreft specifieke maatregelen voor voertuigen van categorie L uit restantvoorraden naar aanleiding van de COVID‑19-pandemie (Aangezien het Parlement en de Raad tot overeenstemming zijn geraakt, komt het standpunt van het Parlement overeen met de definitieve rechtshandeling: Verordening (EU) 2020/1694.) Het Europees Parlement, – gezien het voorstel van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad ( COM(2020)0485 – C9-0294/2020), – gezien Verordening (EU) nr. 1309/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 17 december 2013 betreffende het Europees Fonds voor aanpassing aan de globalisering (2014-2020) en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 1927/2006 (1) (de “EFG-verordening”), – gezien Verordening (EU, Euratom) nr. 1311/2013 van de Raad van 2 december 2013 tot bepaling van het meerjarig financieel kader voor de jaren 2014-2020 (2) , en met name artikel 12, – gezien het Interinstitutioneel Akkoord van 2 december 2013 tussen het Europees Parlement, de Raad en de Commissie betreffende de begrotingsdiscipline, de samenwerking in begrotingszaken en een goed financieel beheer (3) (IIA van 2 december 2013), en met name punt 13, – gezien de trialoogprocedure als bedoeld in punt 13 van het IIA van 2 december 2013, – gezien de brieven van de Commissie werkgelegenheid en sociale zaken en van de Commissie regionale ontwikkeling, – gezien het verslag van de Begrotingscommissie ( A9-0192/2020 ), A. overwegende dat de Unie wetgevings- en begrotingsinstrumenten in het leven heeft geroepen om extra steun te verlenen aan werknemers die de gevolgen van grote structurele veranderingen in de wereldhandelspatronen of de wereldwijde financiële en economische crisis ondervinden, en hen te helpen om op de arbeidsmarkt terug te keren; overwegende dat deze bijstand wordt verleend in de vorm van financiële steun aan de werknemers en aan de ondernemingen waarvoor zij hebben gewerkt; B. overwegende dat Spanje aanvraag EGF/2020/001 ES/Galicia aanverwante sectoren van de scheepsbouw heeft ingediend voor een financiële bijdrage uit het EFG naar aanleiding van 960 ontslagen (4) in de economische sectoren die zijn ingedeeld in de NACE Rev. 2-afdelingen 24 (Vervaardiging van metalen in primaire vorm), 25 (Vervaardiging van producten van metaal, exclusief machines en apparaten), 30 (Vervaardiging van andere transportmiddelen), 32 (Overige industrie), 33 (Reparatie en installatie van machines en apparaten) en 43 (Gespecialiseerde bouwwerkzaamheden) in de regio van NUTS-niveau 2 Galicië (ES11) in Spanje; C. overwegende dat de aanvraag stoelt op het subsidiabiliteitscriterium van artikel 4, lid 2, onder a), van de EFG-verordening, dat bepaalt dat een collectieve aanvraag door in één regio gelegen kmo’s betrekking kan hebben op kmo’s die actief zijn in verschillende NACE Rev. 2-afdelingen, op voorwaarde dat de kmo’s de belangrijkste of de enige soort bedrijven in die regio zijn; D. overwegende dat kmo’s de ruggengraat van de economie van de regio vormen (meer dan 95 % van de ondernemingen in de regio in kwestie hebben minder dan 250 werknemers), en verder overwegende dat de 38 ondernemingen waar deze aanvraag betrekking op heeft kmo’s zijn; overwegende dat Galicië onderdeel uitmaakt van de Atlantic Axis-groep en dat de economie van deze regio in sterke mate afhankelijk is van over de grens heen opererende bedrijven en grensarbeiders; E. overwegende dat de scheepsbouwsector in Galicië qua onderaanneming hetzelfde beeld laat zien als de scheepsbouwsector in Europa in het algemeen, dat wil zeggen dat hij voornamelijk bestaat uit kleine en middelgrote scheepswerven met een zeer hoog percentage onderaanneming (zowel in waarde, als in werkgelegenheid); F. overwegende dat Spanje stelt dat Europa sinds 2004 zijn scheepsbouwactiviteiten in de koopvaardijsector (5) aan Oost-Azië heeft verloren en dat de economische en financiële crisis die in 2008 is begonnen, heeft geleid tot een aanzienlijke daling van de orders, de expansie van de scheepsbouw in Azië en een harde wereldwijde concurrentie (6) ; G. overwegende dat subsidiemaatregelen en preferentiële belastingbehandelingen, zoals staatssteun en lagere loonkosten, in Zuid-Oost-Aziatische landen geresulteerd hebben in een verlies van marktaandeel voor de scheepsbouwers van de Unie; H. overwegende dat op de scheepswerven in Galicië technologisch geavanceerde militaire schepen, olie-/chemicaliëntankers, offshorevaartuigen, vaartuigen voor oceanografisch en seismisch onderzoek, sleepboten, passagiersschepen en vissersvaartuigen worden gebouwd; I. overwegende dat de sluiting van de scheepswerf Factorías Vulcano in juli 2019 en de aanvraag om surseance van betaling door de scheepswerf HJ Barreras in oktober 2019 tot de ontslagen hebben geleid, aangezien de helft van de ontslagen waarop deze aanvraag betrekking heeft, gebeurde in ondernemingen die schuldeiser zijn van HJ Barreras; J. overwegende dat de onderaannemers van Factorías Vulcano door een hoog niveau van specialisatie gekenmerkt worden en derhalve een hoge mate van afhankelijkheid hebben van de voornaamste scheepswerf, met vertakkingen met en gevolgen voor de werkgelegenheid in de aanverwante sectoren van de scheepsbouw die identiek zijn aan de vertakkingen en gevolgen in het geval de ondernemingen in één enkele economische NACE-sector ingedeeld zouden zijn; 1. is het met de Commissie eens dat is voldaan aan de voorwaarden die zijn vastgelegd in artikel 4, lid 2, van de EFG-verordening en dat Spanje recht heeft op een financiële bijdrage van 2 054 400 EUR uit hoofde van die verordening, wat overeenkomt met 60 % van de totale kosten van 3 424 000 EUR, waarvan 3 274 047 EUR voor individuele diensten en 150 000 EUR voor voorbereiding, beheer, voorlichting en publiciteit, en controle en rapportage; 2. neemt ter kennis dat de Spaanse autoriteiten de aanvraag op 13 mei 2020 hebben ingediend en dat de Commissie, nadat Spanje aanvullende gegevens had verstrekt, haar beoordeling op 11 september 2020 heeft afgerond en het Parlement hiervan diezelfde dag nog in kennis heeft gesteld; 3. neemt er nota van dat Spanje op 13 augustus 2020 is begonnen met het verlenen van individuele diensten aan de beoogde begunstigden, wat betekent dat de periode om hiervoor in aanmerking te komen voor een financiële bijdrage uit het EFG zal lopen van 13 augustus 2020 tot en met 13 augustus 2022; 4. neemt er nota van dat Spanje op 8 juni 2020 is begonnen met administratieve uitgaven voor de uitvoering van het EFG, en dat de periode om voor uitgaven voor voorbereiding, beheer, voorlichting en publiciteit, controle en rapportage in aanmerking te komen voor een financiële bijdrage uit het EFG zal lopen van 8 juni 2020 tot en met 13 februari 2023; 5. juicht het toe dat het gecoördineerde pakket individuele diensten door Spanje is uitgewerkt in samenspraak met de sociale partners en dat de sociale partners middels een samenwerkingsovereenkomst ook betrokken zullen worden bij de tenuitvoerlegging van de diensten in kwestie; 6. is verheugd dat ASIME en de vakbonden CCOO (7) en UGT (8) , de sociale partners die deelnemen aan de sociale dialoog in Galicië, betrokken waren bij de opstelling van het gecoördineerde pakket van individuele dienstverlening en bij de uitvoering van de dienstverlening; benadrukt dat de sociale partners ook bij de monitoring van de maatregelen betrokken moeten worden; 7. houdt rekening met het feit dat de sector scheepswerven en aanverwante industrieën in Galicië in 2018 een jaarlijkse omzet van ongeveer 2 000 miljoen EUR had, dat 10 000 banen rechtstreeks en 25 000 banen onrechtstreeks afhankelijk waren van de scheepsbouw, en dat de omzet van de sector vorig jaar met 11 % is gedaald en het aantal banen met 20,8 % (ongeveer 2 000 werknemers); 8. onderstreept dat de bedoelde ontslagen plaats hebben gevonden binnen het kader van een reeds hoog niveau van werkloosheid in Galicië (11,7 % in 2019); verwelkomt derhalve de om- en bijscholingsmaatregelen in het kader van deze EFG-ondersteuning, die erop gericht zijn de regionale scheepsbouwsector, de grensoverschrijdende economie en de arbeidsmarkt in het algemeen veerkrachtiger en concurrerender te maken; 9. onderstreept dat doeltreffend onderzoek, specialisatie en technologische innovatie essentieel zijn voor het versterken van de Europese scheepsbouwindustrie en om deze sector in staat te stellen wereldwijd te concurreren met landen met lage loonkosten, subsidies en preferentiële fiscale behandeling; 10. beklemtoont dat de gepersonaliseerde diensten voor ontslagen werknemers op de specifieke situatie van de persoon toegesneden moeten zijn; 11. neemt er nota van dat 94 % van de beoogde begunstigden mannen zijn en dat 78,2 % van hen tussen 30 en 54 jaar oud is; neemt er nota van dat de individuele dienstverlening die aan de ontslagen werknemers zal worden verstrekt, het volgende omvat: informatiebijeenkomsten en voorbereidende workshops, loopbaanbegeleiding met het oog op werk in loondienst of als zelfstandige, opleiding (voor degenen die als zelfstandige willen werken, zal ook worden voorzien in opleiding in ondernemerschap), begeleiding door een mentor na herintreding, intensieve hulp bij het zoeken naar werk, en een waaier aan stimuleringsmaatregelen; 12. is verheugd dat er ook stimulansen voor deelname (maximaal 400 EUR), een bijdrage in de reiskosten (0,19 EUR/km plus extra kosten zoals tolheffingen en parkeerkosten), een bijdrage in de uitgaven voor verzorgers van afhankelijke personen (tot 20 EUR per dag dat zij deelnemen), en stimulerende maatregelen ten behoeve van outplacement zijn: personen die als werknemers in loondienst of als zelfstandige terugkeren naar de arbeidsmarkt, zullen voor een periode van maximaal zes maanden 200 EUR per maand ontvangen, om de beoogde begunstigden te steunen bij het zoeken van een baan of bij opleidingsactiviteiten, op voorwaarde dat ze actief deelnemen; 13. herinnert eraan dat de voorgestelde acties actieve arbeidsmarktmaatregelen betreffen die behoren tot de in artikel 7 van de EFG-verordening vastgestelde subsidiabele acties, en niet in de plaats komen van passieve socialebeschermingsmaatregelen; 14. merkt op dat de financiële bijdrage beheerd en gecontroleerd zal worden door dezelfde organen die het Europees Sociaal Fonds beheren en controleren, en dat de Xunta de Galicia (9) als intermediaire instantie voor de beheersautoriteit zal fungeren; 15. benadrukt dat de Spaanse autoriteiten hebben bevestigd dat voor de subsidiabele acties geen steun uit andere fondsen of financieringsinstrumenten van de Unie wordt ontvangen; 16. herhaalt dat de steun van het EFG geen vervanging mag zijn voor de maatregelen die bedrijven op grond van de nationale wetgeving of collectieve arbeidsovereenkomsten moeten nemen; 17. wijst erop dat op basis van de bestaande regels EFG-ondersteuning kan worden toegekend voor werknemers die definitief ontslagen zijn en voor uitoefenaars van een zelfstandig beroep in de context van de wereldwijde crisis als gevolg van COVID-19, en dat de tekst van de verordening derhalve niet hoeft te worden gewijzigd, aangezien Spanje één van de lidstaten is die het zwaarst door de pandemie getroffen zijn; 18. hecht zijn goedkeuring aan het bij deze resolutie gevoegde besluit; 19. verzoekt zijn Voorzitter dit besluit samen met de voorzitter van de Raad te ondertekenen en zorg te dragen voor publicatie ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie ; 20. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie, met inbegrip van de bijlage, te doen toekomen aan de Raad en de Commissie. BIJLAGE BESLUIT VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD betreffende de beschikbaarstelling van middelen uit het Europees Fonds voor aanpassing aan de globalisering ingevolge een aanvraag van Spanje – EGF/2020/001 ES/Galicia aanverwante sectoren van de scheepsbouw (De tekst van de bijlage wordt hier niet weergegeven, aangezien deze overeenkomt met de definitieve handeling: Besluit (EU) 2020/1598.) Het Europees Parlement, – gezien de algemene begroting van de Europese Unie voor het begrotingsjaar 2018 (1) , – gezien de geconsolideerde jaarrekening van de Europese Unie voor het begrotingsjaar 2018 ( COM(2019)0316 – C9-0055/2019) (2) , – gezien het jaarverslag van het Europees Economisch en Sociaal Comité aan de kwijtingsautoriteit over de in 2018 uitgevoerde interne controles, – gezien het jaarverslag van de Rekenkamer over de uitvoering van de begroting voor het begrotingsjaar 2018, vergezeld van de antwoorden van de instellingen (3) , – gezien de verklaring van de Rekenkamer (4) voor het begrotingsjaar 2018 waarin de betrouwbaarheid van de rekeningen en de wettigheid en regelmatigheid van de onderliggende verrichtingen worden bevestigd, als bedoeld in artikel 287 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien zijn besluit van 13 mei 2020 (5) tot uitstel van het kwijtingsbesluit voor het begrotingsjaar 2018, alsmede de bijbehorende resolutie, – gezien artikel 314, lid 10, en de artikelen 317, 318 en 319 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien Verordening (EU, Euratom) nr. 966/2012 van het Europees Parlement en de Raad van 25 oktober 2012 tot vaststelling van de financiële regels van toepassing op de algemene begroting van de Unie en tot intrekking van Verordening (EG, Euratom) nr. 1605/2002 (6) , en met name de artikelen 55, 99, 164, 165 en 166, – gezien Verordening (EU, Euratom) 2018/1046 van het Europees Parlement en de Raad van 18 juli 2018 tot vaststelling van de financiële regels van toepassing op de algemene begroting van de Unie, tot wijziging van Verordeningen (EU) nr. 1296/2013, (EU) nr. 1301/2013, (EU) nr. 1303/2013, (EU) nr. 1304/2013, (EU) nr. 1309/2013, (EU) nr. 1316/2013, (EU) nr. 223/2014, (EU) nr. 283/2014 en Besluit nr. 541/2014/EU en tot intrekking van Verordening (EU, Euratom) nr. 966/2012 (7) , en met name de artikelen 59, 118, 260, 261 en 262, – gezien artikel 100 en bijlage V van zijn Reglement, – gezien het tweede verslag van de Commissie begrotingscontrole ( A9-0188/2020 ), 1. verleent de secretaris-generaal van het Europees Economisch en Sociaal Comité geen kwijting voor de uitvoering van de begroting van het Europees Economisch en Sociaal Comité voor het begrotingsjaar 2018; 2. formuleert zijn opmerkingen in bijgaande resolutie; 3. verzoekt zijn Voorzitter dit besluit en de resolutie die daarvan een integrerend deel uitmaakt, te doen toekomen aan het Europees Economisch en Sociaal Comité, de Europese Raad, de Raad, de Commissie en de Rekenkamer, en te zorgen voor publicatie ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie (L-serie). 2. Resolutie van het Europees Parlement van 20 oktober 2020 met de opmerkingen die een integrerend deel uitmaken van het besluit over het verlenen van kwijting voor de uitvoering van de algemene begroting van de Europese Unie voor het begrotingsjaar 2018, afdeling VI – Europees Economisch en Sociaal Comité ( 2019/2060(DEC) ) Het Europees Parlement, – gezien zijn besluit over het verlenen van kwijting voor de uitvoering van de algemene begroting van de Europese Unie voor het begrotingsjaar 2018, afdeling VI – Europees Economisch en Sociaal Comité, – gezien artikel 100 en bijlage V van zijn Reglement, – gezien het tweede verslag van de Commissie begrotingscontrole ( A9-0188/2020 ), A. overwegende dat de kwijtingsautoriteit in het kader van de kwijtingsprocedure de nadruk legt op het bijzonder belang van het verder versterken van de democratische legitimiteit van de organen van de Unie door de transparantie en de verantwoordingsplicht te vergroten, en het uitvoeren van het concept van resultaatgericht begroten en een goed personeelsbeheer; B. overwegende dat de Commissie begrotingscontrole van het Parlement op basis van de resultaten en aanbevelingen van het onderzoek van het Europees Bureau voor fraudebestrijding (OLAF) verwacht dat zij door het Europees Economisch en Sociaal Comité (“het Comité”) wordt ingelicht over de maatregelen die zijn genomen om de wanpraktijken te corrigeren; 1. is ingenomen met de verbeteringen die zijn aangebracht in de situatie van overdrachten met betrekking tot het begrotingsonderdeel “Leden van de instelling en afgevaardigden” door een termijn van zes weken vast te stellen voor het indienen van de vergoedingsaanvragen; waardeert het dat het aantal overdrachten sinds 1 januari 2019 is verminderd; 2. merkt op dat het aantal uitgebrachte adviezen en verslagen is toegenomen, wat inhoudt dat meer leden bij de voorbereiding waren betrokken en de kosten voor reis- en andere vergoedingen bijgevolg zijn gestegen; 3. waardeert het dat het Comité van plan is zijn budget voor IT aanzienlijk te verhogen om de achterstand in te halen en de kloof met de andere organen van de Unie te dichten, en de in juni 2019 voor het Comité vastgestelde digitale strategie verder uit te voeren; neemt kennis van de inspanningen die nodig zijn om de netwerkcapaciteiten en de apparatuur voor de eindgebruiker te versterken, en er zo voor te zorgen dat 100 % van het personeel kan telewerken; 4. merkt op dat de juridische dienst in de nieuwe structuur van het Comité, die op 1 januari 2020 is ingevoerd, rechtstreeks aan de secretaris-generaal is toegevoegd om de zichtbaarheid en impact van de juridische dienst te vergroten en de juridische dienst in staat te stellen om op horizontale basis juridische ondersteuning te bieden; neemt kennis van de door het Comité verstrekte motivering, maar vreest dat de autonomie en onafhankelijkheid van de juridische dienst hierdoor kunnen worden aangetast; dringt er bij het Comité op aan te waarborgen dat de juridische dienst formeel en systematisch betrokken wordt bij de belangrijkste onderwerpen waar het Comité zich mee bezighoudt, en dat het niet aan de verschillende diensten wordt overgelaten om te bepalen of zij de juridische dienst al dan niet raadplegen; is ingenomen met het feit dat de juridische capaciteit in de afdeling arbeidsomstandigheden van de leden is versterkt om de behandeling van specifieke kwesties in verband met het statuut van de leden mogelijk te maken; neemt kennis van de overweging om gespecialiseerd personeel, met inbegrip van personeel van de juridische dienst, vrij te stellen van het mobiliteitsbeleid van het Comité en verzoekt het Comité om de conclusies hiervan aan de kwijtingsautoriteit te doen toekomen; 5. bevestigt dat het Comité een asbestveilig certificaat heeft ontvangen voor het VMA-gebouw, wat betekent dat normaal gebruik van het gebouw geen risico’s inhoudt; merkt evenwel op dat er een beperkte hoeveelheid asbest aanwezig was, wat door een verdere analyse werd bevestigd; erkent dat er zich een gering aantal materialen die asbestvezels bevatten buiten de kantoorzone van het VMA-gebouw bevindt, en dat het de bedoeling is al deze materialen tijdens de renovatiewerkzaamheden te verwijderen; 6. steunt het verzoek van het Comité om meer inspanningen te leveren om de inhoud van de samenwerkingsovereenkomst tussen het Parlement en het Comité te eerbiedigen; herinnert er echter aan dat uit hoofde van de overeenkomst van 2014 in totaal 36 vertalers van het Comité zijn overgeplaatst naar het Parlement en dat het Comité in ruil daarvoor slechts toegang heeft gekregen tot de Onderzoeksdienst van het Europees Parlement (EPRS); stelt met bezorgdheid vast dat het Comité als gevolg hiervan arbeidscontractanten moest inhuren en de vertaalwerkzaamheden moest uitbesteden; stelt met bezorgdheid vast dat het Parlement, ter compensatie van de vermindering van het aantal vertalers, aan het Comité extra middelen beschikbaar heeft gesteld om de kosten in verband met het uitbesteden van vertaalwerkzaamheden te dekken en dat het Comité die middelen, als ze niet volledig worden gebruikt voor het uitbesteden van vertalingen, ook kan toewijzen aan andere beleidsgebieden, en dat het Comité de afgelopen jaren van deze mogelijkheid gebruik heeft gemaakt; is van oordeel dat deze mogelijkheid niet strookt met de beginselen van verstandig en goed financieel beheer en dus in de toekomst heroverwogen moet worden; Stand van zaken 7. herinnert eraan dat OLAF in zijn verslag van januari 2020 concludeert dat de toenmalige voorzitter van groep I van het Comité verantwoordelijk was voor gevallen van intimidatie jegens twee personeelsleden, ongepast gedrag (ernstig wangedrag) jegens een lid van het Comité en een personeelslid, en wangedrag jegens andere personeelsleden die bij het secretariaat van groep I werken; 8. herinnert eraan dat OLAF concludeert dat de toenmalige voorzitter van groep I zich schuldig heeft gemaakt aan schending van de verplichtingen die voortvloeien uit het reglement en de gedragscode van het Comité; herinnert eraan dat OLAF het Comité aanbeveelt de passende procedures met betrekking tot het betrokken lid in te leiden, zoals bepaald in artikel 8, lid 4, van het reglement van het Comité, en alle nodige maatregelen te nemen om verdere gevallen van intimidatie op de werkplek door het betrokken lid te voorkomen; 9. betreurt dat diverse personeelsleden gedurende een aanzienlijke periode te maken hebben gehad met psychisch geweld door de toenmalige voorzitter van groep I; betreurt dat de maatregelen tegen intimidatie die door het Comité zijn vastgesteld er niet toe hebben geleid dat er eerder stappen werden gezet en dat deze kwestie sneller werd aangepakt, omdat het ging om een persoon die een hoge functie bekleedde; betreurt dat de maatregelen die genomen werden om de slachtoffers te beschermen tot het onderzoek door OLAF afgerond was, een geïmproviseerd karakter hadden en ontoereikend waren, met name gezien de uitspraak in Zaak F-50/15 (8) , FS/Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) , waaruit het Comité lering had moeten trekken; stelt met bezorgdheid vast dat tekortkomingen in de interne procedures hebben geleid tot inactiviteit bij de administratie van het Comité, waarmee het Comité zijn zorgplicht en de verplichting om deze kwestie aan OLAF te melden heeft geschonden; dringt er bij het Comité op aan om hier in het kader van de herziening van de betreffende besluiten rekening mee te houden; 10. merkt op dat de voorzitter van het Comité het verslag en de aanbevelingen van OLAF op 17 januari 2020 heeft ontvangen; merkt op dat de zaak op 23 januari 2020 is verwezen naar het raadgevend comité voor het gedrag van de leden van het Comité; merkt verder op dat het raadgevend comité op 28 april 2020 zijn conclusies heeft gepresenteerd, dat het betrokken lid werd verzocht zijn opmerkingen te formuleren en dat de voorzitter van het Comité het presidium in uitgebreide samenstelling van het Comité heeft verzocht hierop te reageren; 11. merkt op dat het bureau van het Comité bij meerderheid van stemmen heeft besloten het betrokken lid te verzoeken zijn functie als voorzitter van groep I neer te leggen en zijn kandidatuur voor de functie van voorzitter van het Comité in te trekken; merkt op dat het bureau het betrokken lid heeft ontslaan van alle activiteiten die betrekking hebben op het beheer of de administratie van personeel; merkt op dat het bureau de secretaris-generaal heeft opgedragen de nodige stappen te ondernemen om ervoor te zorgen dat, indien het openbaar ministerie een procedure tegen het betrokken lid inleidt, het Comité zich burgerlijke partij stelt bij deze procedure; merkt op dat het bureau de secretaris-generaal heeft opgedragen dit besluit mee te delen aan OLAF en het Parlement; merkt op dat dit besluit in voorkomend geval ook kan worden meegedeeld aan andere instellingen of organen van de lidstaten; 12. stelt met bezorgdheid vast dat het besluit van het bureau van het Comité over de toenmalige voorzitter van groep I niet ten volle via de interne procedure van het Comité kon worden gehandhaafd; merkt op dat het betrokken lid zijn kandidatuur voor de functie van voorzitter van het Comité bijna vier maanden na het besluit van het bureau heeft ingetrokken, en dat uitsluitend op eigen initiatief; stelt met bezorgdheid vast dat het betrokken lid, ondanks de bevindingen van OLAF en het besluit van het bureau, zijn wil kan doordrukken en tot het einde van zijn ambtstermijn de functie van voorzitter van groep I kan blijven bekleden; dringt er bij het Comité op aan de herziening van het reglement en de gedragscode van het Comité voort te zetten, om een dergelijke situatie in de toekomst te voorkomen; 13. merkt op dat OLAF de zaak bij de Belgische instanties aanhangig heeft gemaakt en dat de Belgische aanklager een gerechtelijke procedure tegen het betrokken lid heeft ingeleid, aangezien psychisch geweld volgens het Belgisch recht kan worden vervolgd; merkt op dat het Comité tijdens zijn plenaire vergadering van juli 2020 heeft besloten de immuniteit van het betrokken lid op te heffen, om de Belgische aanklager in staat te stellen de gerechtelijke procedure doorgang te doen vinden; 14. wijst erop dat de misstanden binnen het Comité in verband met deze kwestie hebben geleid tot een materieel verlies aan publieke middelen in verband met juridische diensten, ziekteverlof, slachtofferbescherming, verminderde productiviteit, vergaderingen van het bureau en andere organen, enzovoort; is van oordeel dat dit aanleiding geeft tot zorg over de verantwoordingsplicht en begrotingscontrole en het goede beheer van personele middelen binnen de instellingen, organen en instanties van de Unie; herinnert er in dit verband aan dat de Rekenkamer in Speciaal verslag 13/2019, getiteld “De ethische kaders van de gecontroleerde Unie-instellingen: ruimte voor verbetering”, stelt dat ethisch gedrag in openbare aangelegenheden bijdraagt tot een beter financieel beheer en een sterker vertrouwen van het publiek, en dat onethisch gedrag van personeel en leden van de instellingen en organen van de Unie veel publieke aandacht krijgt en het vertrouwen in de Unie vermindert; 15. is verbaasd dat er op de website van het Comité een verklaring is geplaatst van het betrokken lid in zijn hoedanigheid van voorzitter van groep I, waarin deze een poging doet om zichzelf vrij te pleiten, terwijl er - wat het nog erger maakt - bij de bevoegde autoriteiten van de Unie en de Belgische autoriteiten reeds zaken aanhangig zijn gemaakt of binnenkort aanhangig zullen worden gemaakt; betreurt ten zeerste dat de onenigheid tussen het voorzitterschap van het Comité en het voorzitterschap van groep I op deze manier aan de grote klok wordt gehangen, wat de reputatie en geloofwaardigheid van de instellingen, organen en instanties van de Unie op ernstige wijze aantast; 16. is ingenomen met het feit dat het Comité is begonnen met een grondige beoordeling en reflectie over het globale bestaande kader ter ondersteuning van zijn nultolerantiebeleid ten aanzien van enig gedrag dat de menselijke waardigheid kan aantasten; merkt op dat dit proces tot doel heeft mogelijke lacunes in kaart te brengen en te zoeken naar verdere verbeteringen in het belang van zijn personeel en leden; 17. verzoekt het Comité om de kwijtingsautoriteit op de hoogte te houden van alle lopende OLAF-onderzoeken, en de kwijtingsautoriteit in kennis te stellen van nieuwe onderzoeken die door OLAF worden gestart met betrekking tot gevallen van intimidatie of andere kwesties in verband met leden of personeelsleden van het Comité; 18. merkt op dat de bepalingen van het personeelsstatuut niet van toepassing zijn op de leden van het Comité, aangezien zij geen werknemers zijn, maar worden benoemd tot lid van het Comité; merkt op dat andere instellingen, organen en instanties van de Unie wél specifieke, passende en nuttige regels voor hun leden hebben ingevoerd; herinnert in dit verband bijvoorbeeld aan artikel 8, lid 4, van de Gedragscode voor de Leden van het Comité van de Regio’s, op grond waarvan leden die de gedragscode hebben overtreden niet verkozen kunnen worden in een functie binnen het Comité en op grond waarvan leden die een functie bekleden uit die functie worden ontslagen; is ingenomen met het feit dat het Comité, na een reflectieperiode van meer dan twee jaar, bereid is zich te beraden over verdere verbeteringen van zijn systeem; beschouwt twee jaar als een onredelijk lange periode; betreurt dat het Comité na genoemde periode alleen maar bewustmakings- en scholingsmaatregelen voor leden kan voorstellen, terwijl er een duidelijke behoefte is aan omvattender maatregelen, zoals de Europese Ombudsman in haar verslag over waardigheid op het werk binnen de EU-instellingen en -agentschappen (SI/2/2018/AMF) heeft aangegeven en zoals neergelegd in aanbevelingen van het Parlement; 19. verzoekt het Comité om de kwijtingsautoriteit te informeren over procedures en processen die het Comité geïnitieerd heeft of voornemens is te initiëren om intimidatie of gelijksoortige problemen in verband met personeelsleden in de toekomst te voorkomen, om ervoor te zorgen dat vergelijkbare betreurenswaardige ontwikkelingen met negatieve publiciteit over en aantasting van de reputatie van het Comité tot gevolg, zich niet nogmaals zullen voordoen; 20. is ingenomen met het toegenomen aantal vertrouwenspersonen om de informele procedure te verbeteren en het personeel de mogelijkheid te bieden hun zorgen over vermeende gevallen van intimidatie te delen; 21. is ten zeerste ingenomen met de overwegingen van het Comité, die zullen uitmonden in een gedetailleerd actieplan om het nultolerantiebeleid ten aanzien van intimidatie in het Comité te versterken, om te waarborgen dat dergelijke gedragingen in geen enkel geval worden getolereerd; is ingenomen met en steunt het huidige herzieningspakket inzake intimidatie, klokkenluiden en tuchtprocedures, dat zal zorgen voor een verdere verbetering van de mechanismen waarmee het personeel formele klachten over intimidatie kan indienen, alsook van de robuustheid van de relevante juridische structuren; herinnert er evenwel aan dat het Comité het Parlement al jarenlang heeft toegezegd dergelijke stappen te zullen nemen en dat er nu pas concrete maatregelen lijken te worden getroffen; is ingenomen met de oprichting van een werkgroep die bestaat uit vertegenwoordigers van de administratie en het personeelscomité en tot doel heeft een zo breed mogelijke input voor verbeteringen te verzamelen; is teleurgesteld over het feit dat het Comité de afgelopen jaren zeer weinig vooruitgang heeft geboekt, ondanks de gedetailleerde aanbevelingen van het Parlement, waarin er bij het Comité op wordt aangedrongen regels en procedures in te voeren voor leden die betrokken zijn bij gevallen van intimidatie; 22. is ingenomen met de voortzetting van diverse bewustmakingsinitiatieven om het personeel passend te informeren over de follow-up van de “Respect@work”-campagne; is ingenomen met de organisatie van trainingsactiviteiten om ervoor te zorgen dat het personeel zich bewust is van de relevante ethische en organisatorische waarden en de bijbehorende regels en procedures. Het Europees Parlement, – gezien de algemene begroting van de Europese Unie voor het begrotingsjaar 2018 (1) , – gezien de geconsolideerde jaarrekening van de Europese Unie voor het begrotingsjaar 2018 ( COM(2019)0316 – C9-0052/2019) (2) , – gezien het jaarverslag van de Raad aan de kwijtingsautoriteit over de in 2018 uitgevoerde interne controles, – gezien het jaarverslag van de Rekenkamer over de uitvoering van de begroting voor het begrotingsjaar 2018, tezamen met de antwoorden van de instellingen (3) , – gezien de verklaring (4) van de Rekenkamer voor het begrotingsjaar 2018 waarin de betrouwbaarheid van de rekeningen en de wettigheid en regelmatigheid van de onderliggende verrichtingen worden bevestigd, overeenkomstig artikel 287 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien zijn besluit van 13 mei 2020 (5) tot uitstel van het kwijtingsbesluit voor het begrotingsjaar 2018, alsmede de bijbehorende resolutie, – gezien artikel 314, lid 10, en de artikelen 317, 318 en 319 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien Verordening (EU, Euratom) nr. 966/2012 van het Europees Parlement en de Raad van 25 oktober 2012 tot vaststelling van de financiële regels van toepassing op de algemene begroting van de Unie en tot intrekking van Verordening (EG, Euratom) nr. 1605/2002 (6) , en met name de artikelen 55, 99, 164, 165 en 166, – gezien Verordening (EU, Euratom) 2018/1046 van het Europees Parlement en de Raad van 18 juli 2018 tot vaststelling van de financiële regels van toepassing op de algemene begroting van de Unie, tot wijziging van Verordeningen (EU) nr. 1296/2013, (EU) nr. 1301/2013, (EU) nr. 1303/2013, (EU) nr. 1304/2013, (EU) nr. 1309/2013, (EU) nr. 1316/2013, (EU) nr. 223/2014, (EU) nr. 283/2014 en Besluit nr. 541/2014/EU en tot intrekking van Verordening (EU, Euratom) nr. 966/2012 (7) , en met name de artikelen 59, 118, 260, 261 en 262, – gezien artikel 100 van en bijlage V bij zijn Reglement, – gezien het tweede verslag van de Commissie begrotingscontrole ( A9-0189/2020 ), 1. verleent de secretaris-generaal van de Raad geen kwijting voor de uitvoering van de begroting van de Europese Raad en de Raad voor het begrotingsjaar 2018; 2. formuleert zijn opmerkingen in onderstaande resolutie; 3. verzoekt zijn Voorzitter dit besluit en de resolutie die daarvan een integrerend deel uitmaakt, te doen toekomen aan de Europese Raad, de Raad, de Commissie en de Rekenkamer, en te zorgen voor publicatie ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie (L-serie). 2. Resolutie van het Europees Parlement van 20 oktober 2020 met de opmerkingen die een integrerend deel uitmaken van het besluit over het verlenen van kwijting voor de uitvoering van de algemene begroting van de Europese Unie voor het begrotingsjaar 2018, afdeling II – Europese Raad en Raad ( 2019/2057(DEC) ) Het Europees Parlement, – gezien zijn besluit over het verlenen van kwijting voor de uitvoering van de algemene begroting van de Europese Unie voor het begrotingsjaar 2018, afdeling II – Europese Raad en Raad, – gezien artikel 100 van en bijlage V bij zijn Reglement, – gezien het tweede verslag van de Commissie begrotingscontrole ( A9-0189/2020 ), A. overwegende dat de Europese Raad en de Raad, als instellingen van de Unie, een democratische verantwoordingsplicht hebben tegenover alle burgers van de Unie voor de middelen die hun voor de uitoefening van hun functie zijn toevertrouwd; B. overwegende dat het Parlement van alle EU-instellingen het enige rechtstreeks verkozen orgaan is, met de verantwoordelijkheid kwijting te verlenen voor de uitvoering van de algemene begroting van de Europese Unie; C. overwegende dat een open en transparante kwijtingsprocedure nodig is om de financiële belangen van de Unie te beschermen, de noodzakelijke strijd tegen fraude te voeren, en transparantie en democratische verantwoordingsplicht te garanderen tegenover de burgers van de Unie, waarbij elke instelling van de Unie verantwoordelijk is voor de begroting die zij uitvoert; 1. beklemtoont dat de Raad al tien opeenvolgende jaren weigert aan de kwijtingsprocedure deel te nemen en daarmee het Parlement heeft gedwongen geen kwijting te verlenen; stelt vast dat het kwijtingsbesluit voor 2018 in mei 2020 is uitgesteld, precies zoals in de voorgaande jaren; 2. beklemtoont dat deze gang van zaken voor geen van beide instellingen houdbaar is: voor de Raad niet omdat er sinds 2009 geen positief besluit over de uitvoering van zijn begroting is genomen, en voor het Parlement niet omdat dit getuigt van een gebrek aan eerbied voor de rol van het Parlement als kwijtingsautoriteit en als instelling die de transparantie van en democratische verantwoordingsplicht met betrekking tot de begroting van de Unie moet waarborgen; 3. stelt dat deze situatie schadelijk is voor het publieke vertrouwen in het financieel beheer van de instellingen van de Unie; beschouwt voortzetting van de huidige situatie als schadelijk voor de verantwoordingsplicht van de Unie en haar instellingen; 4. wijst erop dat, overeenkomstig het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU) en het Financieel reglement, het Parlement de enige kwijtingsautoriteit van de Unie is, zij het met volledige onderkenning van de rol van de Raad als een instelling die aanbevelingen over de kwijtingsprocedure formuleert; verzoekt de Raad in dit kader kwijtingsaanbevelingen te doen met betrekking tot de andere instellingen van de Unie. 5. herinnert eraan dat, overeenkomstig het VWEU, de instellingen over administratieve autonomie beschikken, hun uitgaven in afzonderlijke onderdelen van de begroting opgenomen zijn, en individueel verantwoordelijk zijn voor de uitvoering van hun respectieve begrotingen; 6. herinnert eraan dat het Parlement kwijting verleent aan alle instellingen en organen van de Unie, op basis van de voorlegging van technische documenten en antwoorden op parlementaire vragen en hoorzittingen; betreurt het dat het Parlement herhaaldelijk problemen ondervindt bij het krijgen van antwoorden van de Raad vanwege een gebrek aan medewerking, hetgeen erin heeft geresulteerd dat al meer dan tien jaar geen kwijting is verleend; 7. herinnert eraan dat goede controle van de uitvoering van de begroting van de Unie alleen mogelijk is met loyale samenwerking tussen de instellingen; herinnert aan de wens van het Parlement onderhandelingen te starten met de Raad, teneinde een voor beide partijen bevredigend akkoord te bereiken en de huidige impasse eindelijk te doorbreken; 8. wijst met klem op de brief van de Commissie begrotingscontrole van het Parlement d.d. 25 mei 2020 aan de secretaris-generaal van de Raad, waarin erop wordt gewezen dat de Commissie begrotingscontrole van het Parlement van de Conferentie van voorzitters van het Parlement het mandaat heeft gekregen om onderhandelingen te heropenen met de Raad over de kwijtingsprocedure; 9. deelt mee dat het onderhandelingsteam van het Parlement bestaat uit de voorzitter van de Commissie begrotingscontrole van het Parlement, mevrouw Monika Hohlmeier, de rapporteur voor de kwijting voor de uitvoering van de begroting van de Raad 2018, de heer Tomas Zdechovsky, en de eerste ondervoorzitter van de Commissie begrotingscontrole van het Parlement, mevrouw Isabel García Muñoz; 10. deelt mee dat een door het onderhandelingsteam van het Parlement op 20 februari 2020 voorgestelde geactualiseerde versie van het “non-paper” over de samenwerking tussen het Parlement en de Raad gedurende de jaarlijkse kwijtingsprocedure als bijlage bij de in punt 8 genoemde brief gevoegd is; merkt op dat het Parlement het “non-paper” als uitgangspunt voor de onderhandelingen beschouwt; 11. deelt mee dat het “non-paper” de respectieve, maar verschillende rollen van beide instellingen in de kwijtingsprocedure erkent, door te concluderen dat het Parlement en de Raad een vergelijkbare feitelijke basis nodig hebben voor het formuleren van een aanbeveling (Raad) of het nemen van een besluit (Parlement); 12. licht toe dat de Raad in de in punt 8 genoemde letter gevraagd wordt een geschikte datum voor te stellen voor het starten van onderhandelingen; deelt mee dat de positieve trend van dit proces onderbroken is door de COVID-19-pandemie; 13. wijst erop dat het Parlement aan zijn standpunten blijft vasthouden zolang partijen niet onderhandelen en dat onderhandelingen tussen de partijen een voorwaarde zijn om tot een oplossing van deze kwestie te komen; 14. is van oordeel dat de Europese Raad en de Raad gescheiden begrotingen moeten hebben, teneinde bij te dragen tot meer transparantie, controleerbaarheid en doelmatigheid met betrekking tot de uitgaven van beide instellingen, zoals het Parlement de voorbije jaren in veel van zijn kwijtingsresoluties heeft aanbevolen; 15. is van oordeel dat de gecombineerde inspanningen voor het bereiken van een interinstitutioneel akkoord over een verplicht transparantieregister voor lobbyisten in machineleesbaar formaat noodzakelijk zijn voor het vergroten van de openheid van het besluitvormingsproces van de Unie en van de verantwoordingsplicht van de instellingen van de Unie; spreekt eens te meer zijn grote teleurstelling uit over het feit dat de Raad zich niet bij het transparantieregister heeft aangesloten; roept de Raad op de gesprekken met het Parlement, dat besloot de onderhandelingen in maart 2020 te hervatten, en de Commissie over de oprichting van een gezamenlijk register voort te zetten, teneinde het voor lobbyisten de facto verplicht te maken zich te registreren indien zij ontmoetingen wensen met besluitvormers van de Unie; verzoekt alle voorzitterschapsteams nogmaals om het goede voorbeeld te geven door ontmoetingen met niet-geregistreerde lobbyisten te weigeren; 16. is ingenomen met de positieve reactie van de Raad op de aanbeveling van de Europese Ombudsman in zaak 1069/2019/MIG betreffende sponsoring van het voorzitterschap van de Raad van de Europese Unie; neemt kennis van het feit dat het secretariaat-generaal van de Raad op 29 juni 2020 ontwerprichtsnoeren aan de delegaties van de lidstaten heeft verzonden; wijst er nogmaals op dat daadwerkelijke of als zodanig beschouwde belangenconflicten de reputatie van de Raad en de Unie in haar geheel kunnen schaden; verzoekt de Raad na te denken over het niet-bindende karakter van de richtsnoeren; dringt er bij de Raad op aan om onverwijld een follow-up aan deze kwestie te geven; 17. beklemtoont dat het belangrijk is de burgers in staat te stellen het wetgevingsproces van de Unie gemakkelijk te volgen; roept de Raad er eens te meer toe op zijn werkmethoden op één lijn te brengen met de normen van een parlementaire democratie, zoals vereist krachtens de Verdragen; roept de Raad ertoe op invulling te geven aan alle aanbevelingen in het besluit van de Europese Ombudsman naar aanleiding van strategisch onderzoek OI/2/2017/TE inzake de transparantie van het wetgevingsproces in de Raad; herinnert eraan dat het Parlement de Europese Ombudsman met klem heeft verzocht voor follow-up van haar onderzoek te zorgen; 18. dringt er bij de Raad op aan om meer inspanningen te verrichten om de transparantie te verbeteren, onder meer door wetgevingsdocumenten van de Raad, met inbegrip van notulen van vergaderingen van werkgroepen en trialogen, en andere belangrijke werkdocumenten, in overeenstemming met de aanbevelingen van de Europese Ombudsman openbaar te maken; verwelkomt de verbeteringen aan de website van de Raad, in het bijzonder in verband met transparantie en de toegang tot documenten; verwelkomt de duidelijke hoofdstukken over wetgevingstransparantie, de agenda’s en het vergaderrooster en notulen en stemlijsten van de Raad; onderkent dat de Raad werkt aan het bevorderen van een cultuur van transparantie. 19. wijst nogmaals op zijn diepe bezorgdheid over het feit dat lidstaten die het voorzitterschap van de Unie bekleden worden gesponsord door ondernemingen en deelt de bezorgdheid hierover die leeft onder de burgers van de Unie en leden van het Parlement; maakt zich grote zorgen over de reputatieschade die door deze praktijk zou kunnen ontstaan, alsmede over het mogelijke verlies van vertrouwen van de burgers in de Unie en haar instellingen, met name de Raad; beveelt de Raad verder met klem aan te overwegen om de voorzitterschappen in de begroting op te nemen, verzoekt de Raad de hier uitgesproken bezorgdheid over te brengen aan de lidstaten, met name aan het huidige voorzitterschapstrio, en verzoekt het huidige voorzitterschapstrio deze aanbevelingen serieus in overweging te nemen en hierover verslag uit te brengen aan het Parlement; 20. geeft nogmaals uiting aan zijn diepe bezorgdheid over vermeende belangenconflicten bij een aantal vertegenwoordigers van lidstaten die betrokken zijn bij de beleidsvorming en besluitvorming met betrekking tot de begroting; verzoekt de Raad ervoor te zorgen dat vertegenwoordigers van de lidstaten die persoonlijk profiteren van subsidies van de Unie, niet deelnemen aan de onderhandelingen en stemmingen over het beleid en de begroting ter zake. Het Europees Parlement, – gezien artikel 225 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien Richtlijn 2000/31/EG van het Europees Parlement en de Raad van 8 juni 2000 betreffende bepaalde juridische aspecten van de diensten van de informatiemaatschappij, met name de elektronische handel, in de interne markt (richtlijn inzake elektronische handel) (1) , – gezien Verordening (EU) 2019/1150 van het Europees Parlement en de Raad van 20 juni 2019 ter bevordering van billijkheid en transparantie voor zakelijke gebruikers van onlinetussenhandelsdiensten (2) , – gezien Richtlijn (EU) 2019/770 van het Europees Parlement en de Raad van 20 mei 2019 betreffende bepaalde aspecten van overeenkomsten voor de levering van digitale inhoud en digitale diensten (3) , – gezien Richtlijn (EU) 2019/771 van het Europees Parlement en de Raad van 20 mei 2019 betreffende bepaalde aspecten van overeenkomsten voor de verkoop van goederen, tot wijziging van Verordening (EU) 2017/2394 en Richtlijn 2009/22/EG, en tot intrekking van Richtlijn 1999/44/EG (4) , – gezien Richtlijn 2005/29/EG van het Europees Parlement en de Raad van 11 mei 2005 betreffende oneerlijke handelspraktijken van ondernemingen jegens consumenten op de interne markt en tot wijziging van Richtlijn 84/450/EEG van de Raad, Richtlijnen 97/7/EG, 98/27/EG en 2002/65/EG van het Europees Parlement en de Raad en van Verordening (EG) nr. 2006/2004 van het Europees Parlement en de Raad (richtlijn oneerlijke handelspraktijken) (5) , – gezien Verordening (EU) 2019/1020 van het Europees Parlement en de Raad van 20 juni 2019 betreffende markttoezicht en conformiteit van producten en tot wijziging van Richtlijn 2004/42/EG en de Verordeningen (EG) nr. 765/2008 en (EU) nr. 305/2011 (6) , – gezien Richtlijn 2006/123/EG van het Europees Parlement en de Raad van 12 december 2006 betreffende diensten op de interne markt (7) , – gezien zijn resolutie van 21 september 2010 over de voltooiing van de interne markt voor e-handel (8) , – gezien zijn resolutie van 15 juni 2017 over onlineplatforms en de digitale eengemaakte markt (9) , – gezien de mededeling van de Commissie van 11 januari 2012 getiteld “Een coherent kader voor een groter vertrouwen in de digitale eengemaakte markt voor elektronische handel en onlinediensten” ( COM(2011)0942 ), – gezien Aanbeveling (EU) 2018/334 van de Commissie van 1 maart 2018 over maatregelen om illegale online-inhoud effectief te bestrijden (10) en de mededeling van de Commissie van 28 september 2017 getiteld “De bestrijding van illegale online-inhoud: Naar een grotere verantwoordelijkheid voor onlineplatforms” ( COM(2017)0555 ), – gezien de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s van 26 april 2018 getiteld “Bestrijding van online-desinformatie: een Europese benadering” ( COM(2018)0236 ), waarin wordt ingegaan op foute of misleidende informatie die wordt gecreëerd, gepresenteerd en verspreid voor economisch gewin of om het publiek opzettelijk te bedriegen, en die schade in het publieke domein kan veroorzaken, – gezien het memorandum van overeenstemming over de verkoop van namaakgoederen via het internet van 21 juni 2016 en de evaluatie ervan in de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad en het Europees Economisch en Sociaal Comité van 29 november 2017 getiteld “Een evenwichtig stelsel voor de handhaving van intellectuele-eigendomsrechten, in antwoord op de huidige maatschappelijke uitdagingen” ( COM(2017)0707 ), – gezien het advies van het Comité van de Regio’s (ECON-VI/048) van 5 december 2019 over een “Europees kader dat regelgevende oplossingen biedt voor de deeleconomie”, – gezien Verordening (EU) 2016/679 van het Europees Parlement en de Raad van 27 april 2016 betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens en betreffende het vrije verkeer van die gegevens, en tot intrekking van Richtlijn 95/46/EG (algemene verordening gegevensbescherming) (11) , – gezien Richtlijn (EU) 2019/790 van het Europees Parlement en de Raad van 17 april 2019 inzake auteursrechten en naburige rechten in de digitale eengemaakte markt en tot wijziging van Richtlijnen 96/9/EG en 2001/29/EG (12) , – gezien Richtlijn 2002/58/EG van het Europees Parlement en de Raad van 12 juli 2002 betreffende de verwerking van persoonsgegevens en de bescherming van de persoonlijke levenssfeer in de sector elektronische communicatie (richtlijn betreffende privacy en elektronische communicatie) (13) , – gezien Richtlijn 96/9/EG van het Europees Parlement en de Raad van 11 maart 1996 betreffende de rechtsbescherming van databanken (14) , Richtlĳn 2001/29/EG van het Europees Parlement en de Raad van 22 mei 2001 betreffende de harmonisatie van bepaalde aspecten van het auteursrecht en de naburige rechten in de informatiemaatschappĳ (15) en Richtlijn 2010/13/EU van het Europees Parlement en de Raad van 10 maart 2010 betreffende de coördinatie van bepaalde wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen in de lidstaten inzake het aanbieden van audiovisuele mediadiensten (richtlijn audiovisuele mediadiensten) (16) , – gezien de mededeling van de Commissie van 10 maart 2020 getiteld “Een kmo-strategie voor een duurzaam en digitaal Europa” ( COM(2020)0103 ), – gezien het Witboek van de Europese Commissie van 19 februari 2020 over kunstmatige intelligentie – een Europese benadering op basis van excellentie en vertrouwen ( COM(2020)0065 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 19 februari 2020 getiteld “De digitale toekomst van Europa vormgeven” ( COM(2020)0067 ), – gezien de toezeggingen die de Commissie heeft gedaan in haar “Politieke richtsnoeren voor de volgende Europese Commissie 2019-2024”, – gezien de studie van de Onderzoeksdienst van het Europees Parlement getiteld “Mapping the cost of Non-Europe 2019-2024” (De kosten van een niet-verenigd Europa in kaart gebracht, 2019-2024), waaruit blijkt dat de potentiële winst van een voltooiing van de digitale eengemaakte markt voor diensten maar liefst 100 miljard EUR kan bedragen, – gezien de studie van de beleidsondersteunende afdeling Economische Zaken, Wetenschapsbeleid en Levenskwaliteit van het Europees Parlement, getiteld “The e-commerce Directive as the cornerstone of the Internal Market” (De richtlijn inzake elektronische handel als hoeksteen van de interne markt), waarin vier prioriteiten worden aangewezen ter verbetering van de richtlijn inzake elektronische handel, – gezien de studies die door de beleidsondersteunende afdeling Economische Zaken, Wetenschapsbeleid en Levenskwaliteit zijn opgesteld naar aanleiding van de workshop “E-commerce rules, fit for the digital age” (Regels voor de e-handel die geschikt zijn voor het digitale tijdperk) die werd georganiseerd door de Commissie interne markt en consumentenbescherming (IMCO), – gezien de beoordeling van de Europese meerwaarde door de Onderzoeksdienst van het Europees Parlement die is opgenomen in de studie getiteld “Digital Services Act: European Added Value Assessment” (Wetgevingspakket inzake digitale diensten: beoordeling van de Europese meerwaarde) (17) , – gezien het vademecum in verband met Richtlijn 98/48/EG tot instelling van een mechanisme voor transparantie in de regelgeving voor de diensten van de informatiemaatschappij, – gezien de artikelen 47 en 54 van zijn Reglement, – gezien de adviezen van de Commissie vervoer en toerisme, de Commissie cultuur en onderwijs, de Commissie juridische zaken en de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken, – gezien het verslag van de Commissie interne markt en consumentenbescherming ( A9‑0181/2020 ), A. overwegende dat elektronische handel een invloed heeft op het dagelijks leven van mensen, bedrijven en consumenten in de Unie en, indien er sprake is van een eerlijk en gereguleerd speelveld, een positieve bijdrage kan leveren om het potentieel van de digitale eengemaakte markt aan te boren, het consumentenvertrouwen te vergroten en nieuwkomers, waaronder micro-, kleine en middelgrote ondernemingen, nieuwe marktkansen te bieden met het oog op duurzame groei en banen; B. overwegende dat Richtlijn 2000/31/EG (“de richtlijn inzake elektronische handel”) tot de meest succesvolle voorbeelden van Uniewetgeving behoort en vorm heeft gegeven aan de digitale eengemaakte markt zoals we die vandaag kennen; overwegende dat de richtlijn inzake elektronische handel twintig jaar geleden werd vastgesteld en dat in het wetgevingspakket inzake digitale diensten rekening moet worden gehouden met de snelle transformatie en uitbreiding van elektronische handel in al zijn vormen, met zijn grote verscheidenheid aan diverse opkomende diensten, producten, aanbieders en uitdagingen en talrijke sectorspecifieke wetgeving; overwegende dat het Hof van Justitie van de Europese Unie (“het Hof”) zich sinds de vaststelling van de richtlijn inzake elektronische handel hierover heeft uitgesproken in een aantal arresten; C. overwegende dat er in de lidstaten sprake is van versnippering wat de aanpak voor de bestrijding van illegale online-inhoud betreft; overwegende dat er voor de betrokken dienstverleners bijgevolg verschillende wettelijke voorschriften kunnen gelden, die uiteenlopen wat inhoud en toepassingsgebied betreft; overwegende dat er sprake lijkt te zijn van een gebrek aan handhaving en samenwerking tussen de lidstaten, alsook van uitdagingen wat het bestaande rechtskader betreft; D. overwegende dat digitale diensten volledig in overeenstemming moeten zijn met de grondrechten, met name het recht op bescherming van de persoonlijke levenssfeer, bescherming van persoonsgegevens, non-discriminatie en vrijheid van meningsuiting en informatie, alsook met de beginselen van mediapluriformiteit en culturele verscheidenheid en met de rechten van het kind, zoals verankerd in de Verdragen en in het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (“het Handvest”); E. overwegende dat de Commissie in haar mededeling getiteld “De digitale toekomst van Europa vormgeven” verklaart zich ertoe te verbinden om als onderdeel van het wetgevingspakket inzake digitale diensten nieuwe en herziene regels vast te stellen voor onlineplatforms en aanbieders van informatiediensten, het toezicht op het inhoudsbeleid van platforms in de Unie te versterken en de ex-anteregels verder te onderzoeken; F. overwegende dat de COVID-19-pandemie nieuwe sociale en economische uitdagingen met zich heeft meegebracht die grote gevolgen hebben voor de burgers en de economie; overwegende dat de COVID-19-pandemie tegelijkertijd de veerkracht van de sector elektronische handel aantoont, evenals het potentieel van de sector als motor om de Europese economie weer op gang te brengen; overwegende dat de pandemie ook ernstige tekortkomingen in het huidige regelgevingskader aan het licht heeft gebracht, met name wat het acquis inzake consumentenbescherming betreft; overwegende dat dit erop wijst dat er actie vereist is op het niveau van de Unie om de vastgestelde problemen op een meer coherente en gecoördineerde wijze aan te pakken en te voorkomen dat ze zich in de toekomst opnieuw voordoen; G. overwegende dat de COVID-19-pandemie tevens heeft laten zien hoe kwetsbaar EU-consumenten zijn voor misleidende handelspraktijken van malafide handelaren die online illegale producten verkopen die niet voldoen aan de veiligheidsregels van de Unie, alsook voor andere oneerlijke consumentenvoorwaarden; overwegende dat de COVID-19-pandemie met name heeft aangetoond dat platforms en onlinetussenhandelsdiensten hun inspanningen moeten opvoeren om valse beweringen te detecteren en te verwijderen en de misleidende praktijken van malafide handelaren op consequente en gecoördineerde wijze aan te pakken, met name wat de onlineverkoop van vervalste medische apparatuur of gevaarlijke producten betreft; overwegende dat de Commissie ingenomen is met de aanpak van de platforms sinds de Commissie hen op 23 maart 2020 heeft aangeschreven; overwegende dat er actie nodig is op het niveau van de Unie om deze misleidende praktijken op een meer coherente en gecoördineerde wijze aan te pakken en de consumenten te beschermen; H. overwegende dat het wetgevingspakket inzake digitale diensten uitgebreide bescherming van de rechten van consumenten en gebruikers in de Unie moet waarborgen en dat het territoriale toepassingsgebied van het pakket bijgevolg moet worden uitgebreid tot de activiteiten van aanbieders van diensten van de informatiemaatschappij die in derde landen gevestigd zijn, indien zij diensten aanbieden die onder het toepassingsgebied van het wetgevingspakket inzake digitale diensten vallen die op consumenten of gebruikers in de Unie gericht zijn; I. overwegende dat het wetgevingspakket inzake digitale diensten duidelijkheid moet scheppen over de aard van de digitale diensten die onder het toepassingsgebied van het pakket vallen, waarbij de horizontale aard van de richtlijn inzake elektronische handel moet worden behouden, en dat het pakket niet alleen op onlineplatforms van toepassing moet zijn, maar op alle aanbieders van diensten van de informatiemaatschappij als omschreven in het recht van de Unie; J. overwegende dat het wetgevingspakket inzake digitale diensten geen afbreuk mag doen aan Verordening (EU) 2016/679 (algemene verordening gegevensbescherming, “AVG”) waarbij een rechtskader voor de bescherming van persoonsgegevens is vastgesteld, Richtlijn (EU) 2019/790 inzake auteursrechten en naburige rechten in de digitale eengemaakte markt, Richtlijn 2010/13/EU betreffende de coördinatie van bepaalde wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen in de lidstaten inzake het aanbieden van audiovisuele mediadiensten, en Richtlĳn 2002/58/EG betreffende de verwerking van persoonsgegevens en de bescherming van de persoonlĳke levenssfeer in de sector elektronische communicatie; K. overwegende dat het wetgevingspakket inzake digitale diensten geen gevolgen mag hebben voor Richtlijn 2005/29/EG als gewijzigd bij Richtlijn (EU) 2019/2161, en evenmin voor Richtlijn (EU) 2019/770 en Richtlijn (EU) 2019/771 betreffende bepaalde aspecten van overeenkomsten voor de levering van digitale inhoud en digitale diensten en overeenkomsten voor de verkoop van goederen, en Verordening (EU) 2019/1150 ter bevordering van billijkheid en transparantie voor zakelijke gebruikers van onlinetussenhandelsdiensten; L. overwegende dat het wetgevingspakket inzake digitale diensten geen afbreuk mag doen aan het kader dat is vastgesteld bij Richtlijn 2006/123/EG betreffende diensten op de interne markt; M. overwegende dat bepaalde soorten illegale inhoud die aanleiding geven tot grote bezorgdheid reeds zijn gedefinieerd in het nationale en het Unierecht, zoals illegale haatzaaiende uitlatingen, en dat deze niet opnieuw moeten worden gedefinieerd in het wetgevingspakket inzake digitale diensten; N. overwegende dat grotere transparantie en het helpen van burgers bij het verwerven van vaardigheden inzake media- en digitale geletterdheid met betrekking tot de verspreiding van schadelijke inhoud, haatzaaiende uitlatingen en desinformatie, alsook bij het ontwikkelen van een kritische blik, in combinatie met een versterking van onafhankelijke beroepsjournalistiek en kwaliteitsvolle media, zullen bijdragen tot de bevordering van gevarieerde en kwaliteitsvolle inhoud; O. overwegende dat de WHOIS-databank een openbaar toegankelijke databank is die nuttig is gebleken voor het opzoeken van de eigenaar van een bepaalde domeinnaam op het internet en voor het terugvinden van de gegevens en de contactpersoon van elke domeinnaam; P. overwegende dat het wetgevingspakket inzake digitale diensten tot doel moet hebben rechtszekerheid en duidelijkheid te waarborgen, onder meer op de markt voor kortetermijnverhuur en in verband met mobiliteitsdiensten, door middel van de bevordering van transparantie en duidelijkere informatieverplichtingen; Q. overwegende dat de overeenkomst die de Commissie in maart 2020 heeft gesloten met bepaalde platforms uit de sector kortetermijnverhuur over het delen van gegevens ervoor zal zorgen dat lokale overheden in staat zullen zijn een beter inzicht te krijgen in de ontwikkeling van de deeleconomie, en dat deze een betrouwbare en voortdurende uitwisseling van data en beleidsvorming op basis van feiten mogelijk zal maken; overwegende dat er verdere stappen nodig zijn om voor onlineplatforms op het gebied van kortetermijnverhuur een uitgebreider kader voor het delen van data op te zetten; R. benadrukt dat de COVID-19-pandemie ernstige gevolgen heeft gehad voor de toeristische sector van de Unie en heeft aangetoond dat het noodzakelijk is steun te blijven bieden voor samenwerking op het gebied van groene corridors om een goede werking van de toeleveringsketens van de Unie en het goederenverkeer via het vervoersnetwerk van de Unie te waarborgen; S. overwegende dat de evoluerende ontwikkeling en het evoluerende gebruik van internetplatforms voor een brede waaier aan activiteiten, met inbegrip van commerciële activiteiten, vervoer en toerisme en het delen van goederen en diensten, de manieren hebben veranderd waarop gebruikers en bedrijven in wisselwerking treden met aanbieders van inhoud, handelaren en andere personen die goederen en diensten aanbieden; overwegende dat de digitale eengemaakte markt niet kan slagen zonder het vertrouwen van gebruikers in onlineplatforms die alle toepasselijke wetgeving en de legitieme belangen van gebruikers eerbiedigen; overwegende dat in een toekomstig regelgevingskader ook aandacht moet worden besteed aan intrusieve bedrijfsmodellen, waaronder gedragsmanipulatie en discriminerende praktijken, die grote nadelige gevolgen hebben voor de werking van de eengemaakte markt en voor de grondrechten van gebruikers; T. overwegende dat de lidstaten zich moeten inzetten voor een betere toegang tot en grotere doeltreffendheid van hun rechterlijke instanties en rechtshandhavingssystemen in verband met het vaststellen van de onwettigheid van online-inhoud en in verband met de beslechting van geschillen betreffende het verwijderen of ontoegankelijk maken van inhoud; U. overwegende dat de voorschriften van het wetgevingspakket inzake digitale diensten in de praktijk gemakkelijk toepasbaar moeten zijn voor aanbieders van diensten van de informatiemaatschappij; overwegende dat onlinetussenpersonen via versleuteling of op andere wijze kunnen verhinderen dat derde partijen toegang krijgen tot inhoud, met inbegrip van de tussenpersonen die hostingdiensten aanbieden die de inhoud zelf opslaan; V. overwegende dat illegale activiteiten op een doeltreffende manier kunnen worden teruggedrongen door nieuwe innovatieve bedrijfsmodellen in staat te stellen te floreren en de digitale eengemaakte markt te versterken door het wegnemen van ongerechtvaardigde belemmeringen voor het vrij verkeer van digitale inhoud; overwegende dat belemmeringen, die voor versnipperde nationale markten zorgen, een rol spelen bij het ontstaan van de vraag naar illegale inhoud; W. overwegende dat digitale diensten de consument directe en efficiënte middelen moeten aanreiken om op gebruiksvriendelijke, gemakkelijk identificeerbare en toegankelijke manier te communiceren, zoals e-mailadressen, elektronische contactformulieren, chatbots, instant messaging of een telefonisch terugbelsysteem, en moeten waarborgen dat de informatie met betrekking tot die communicatiemiddelen op duidelijke, begrijpelijke en, indien mogelijk, uniforme wijze toegankelijk is voor de consumenten en dat verzoeken van consumenten worden doorgestuurd tussen de verschillende onderliggende digitale diensten van de aanbieder van digitale diensten; X. overwegende dat het wetgevingspakket inzake digitale diensten moet waarborgen dat consumenten het recht hebben te worden geïnformeerd wanneer een dienst op artificiële intelligentie (“AI”) is gebaseerd of indien voor een dienst gebruik wordt gemaakt van geautomatiseerde besluitvormingsinstrumenten of instrumenten voor machinaal leren of voor geautomatiseerde inhoudsherkenning; overwegende dat het wetgevingspakket inzake digitale diensten de mogelijkheid moet bieden het gebruik van geautomatiseerde personalisatie te weigeren, te beperken of aan de eigen behoeften aan te passen, met name als het gaat om rangschikkingen, en dat het wetgevingspakket meer bepaald de mogelijkheid moet bieden inhoud te zien in een volgorde waarop geen contentcuratie is toegepast en gebruikers meer controle te geven over de manier waarop inhoud wordt gerangschikt; Y. overwegende dat de bescherming van persoonsgegevens waarop geautomatiseerde besluitvormingsprocessen worden toegepast reeds aan bod komt in onder meer de AVG, en dat het niet de bedoeling is dergelijke maatregelen te herhalen of te wijzigen in het wetgevingspakket inzake digitale diensten; Z. overwegende dat de Commissie moet waarborgen dat in het wetgevingspakket inzake digitale diensten de mensgerichte benadering van AI wordt behouden, in overeenstemming met de bestaande regels inzake het vrij verkeer van diensten op basis van AI, met inachtneming van de fundamentele waarden en grondrechten als verankerd in de Verdragen; AA. overwegende dat de nationale toezichthoudende autoriteiten, indien dit op grond van het Unierecht is toegestaan, toegang moeten hebben tot de softwaredocumentatie en datasets van te beoordelen algoritmen; AB. overwegende dat de concepten van transparantie en verklaarbaarheid van algoritmen inhouden dat de informatie die aan de gebruiker wordt verstrekt, wordt gepresenteerd in een beknopte, transparante, begrijpelijke en gemakkelijk toegankelijke vorm, in duidelijke en eenvoudige taal; AC. overwegende dat het belangrijk is maatregelen vast te stellen om doeltreffende handhaving en doeltreffend toezicht te waarborgen; overwegende dat de naleving van die bepalingen moet worden versterkt door middel van doeltreffende, evenredige en afschrikkende sancties, met inbegrip van het opleggen van evenredige boetes; AD. overwegende dat het wetgevingspakket inzake digitale diensten de rechten van alle gebruikers in evenwicht moet brengen en maatregelen moet omvatten die niet zodanig zijn geformuleerd dat zij het ene legitieme belang boven het andere plaatsen en moet verhinderen dat maatregelen worden gebruikt als offensief instrument in conflicten tussen bedrijven of sectoren; AE. overwegende dat het ex-antemechanisme voor de interne markt moet worden toegepast wanneer het mededingingsrecht alleen ontoereikend is om vastgestelde gevallen van marktfalen adequaat aan te pakken; AF. overwegende dat de in het kader van het wetgevingspakket inzake digitale diensten voorgestelde wetgevingsmaatregelen empirisch onderbouwd moeten zijn; overwegende dat de Commissie een grondige effectbeoordeling moet uitvoeren op basis van relevante gegevens, statistieken, analyses en studies in verband met de verschillende beschikbare opties; overwegende dat die effectbeoordeling ook een beoordeling en analyse moet omvatten van onveilige en gevaarlijke producten die via onlinemarktplaatsen worden verkocht; overwegende dat in de effectbeoordeling ook rekening moet worden gehouden met de lessen die zijn getrokken uit de COVID-19-pandemie en met de resoluties van het Europees Parlement; overwegende dat het wetgevingspakket inzake digitale diensten vergezeld moet gaan van uitvoeringsrichtsnoeren; Algemene beginselen 1. is verheugd over de verbintenis van de Commissie om een voorstel voor een wetgevingspakket inzake digitale diensten in te dienen, bestaande uit een voorstel tot wijziging van de richtlijn inzake elektronische handel en een voorstel voor ex-anteregels met betrekking tot systeemrelevante marktdeelnemers die als poortwachter fungeren, op grond van artikel 225 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU); verzoekt de Commissie dit pakket in te dienen op basis van artikel 53, lid 1, en de artikelen 62 en 114 VWEU volgens de aanbevelingen die in de bijlage bij deze resolutie zijn geformuleerd, en hierbij uit te gaan van een grondige effectbeoordeling die informatie over de financiële gevolgen van de voorstellen moet omvatten en die gebaseerd is op relevante gegevens, statistieken en analyses; 2. erkent het belang van het bij de richtlijn inzake elektronische handel vastgestelde rechtskader voor de ontwikkeling van onlinediensten in de Unie, en is van mening dat de beginselen die de wetgevers aan het einde van de jaren 1990 hebben gehanteerd bij het reguleren van aanbieders van diensten van de informatiemaatschappij nog steeds geldig zijn en moeten worden gebruikt bij het opstellen van toekomstige voorstellen; beklemtoont dat de door de richtlijn inzake elektronische handel geboden rechtszekerheid kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s) de kans heeft gegeven hun activiteiten uit te breiden en gemakkelijker over grenzen heen actief te zijn; 3. is van mening dat alle buiten de Unie gevestigde aanbieders van digitale diensten zich moeten houden aan de regels van het wetgevingspakket inzake digitale diensten wanneer hun diensten gericht zijn op de Unie, om te zorgen voor een gelijk speelveld voor aanbieders van digitale diensten uit Europa en uit derde landen; verzoekt de Commissie bovendien te beoordelen of er een risico bestaat op vergeldingsmaatregelen door derde landen, en tegelijkertijd de aandacht te vestigen op de wijze waarop het Unierecht van toepassing is op dienstverleners uit derde landen die zich richten op de markt van de Unie; 4. onderstreept dat de internemarktclausule, door middel waarvan toezicht door de lidstaat van herkomst en de verplichting voor de lidstaten om het vrije verkeer van diensten van de informatiemaatschappij te waarborgen tot stand zijn gebracht, een centrale rol heeft gespeeld bij de ontwikkeling van de digitale eengemaakte markt; benadrukt dat de resterende ongerechtvaardigde en onevenredige belemmeringen voor het aanbieden van digitale diensten moeten worden aangepakt, zoals complexe administratieve procedures, dure beslechting van grensoverschrijdende geschillen en toegang tot informatie over de relevante regelgevingsvoorschriften, onder meer in verband met belastingen, en dat er tevens voor moet worden gezorgd dat er geen nieuwe ongerechtvaardigde en onevenredige belemmeringen worden opgeworpen; 5. merkt op dat de lidstaten op grond van de regels van de Unie inzake het vrije verkeer van diensten maatregelen kunnen nemen ter bescherming van legitieme doelstellingen van algemeen belang, zoals de bescherming van de openbare orde, de volksgezondheid, de openbare veiligheid, consumentenbescherming, de bestrijding van het tekort aan huurwoningen en het voorkomen van belastingontduiking en -ontwijking, op voorwaarde dat die maatregelen in overeenstemming zijn met de beginselen van non-discriminatie en evenredigheid; 6. is van mening dat de belangrijkste beginselen van de richtlijn inzake elektronische handel, zoals de internemarktclausule, de vrijheid van vestiging, vrije dienstverrichting en het verbod om een algemene toezichtverplichting op te leggen, moeten worden behouden; onderstreept dat het beginsel “wat offline illegaal is, is dat ook online”, evenals de beginselen van consumentenbescherming en veiligheid van de gebruiker, ook in het toekomstige regelgevingskader leidende beginselen moeten vormen; 7. wijst op het belang van deeleconomieplatforms, onder meer in de sectoren vervoer en toerisme, waarop diensten worden aangeboden door zowel particulieren als beroepsbeoefenaars; verzoekt de Commissie om na raadpleging van alle betrokken partijen stappen te ondernemen voor de ontwikkeling van een uitgebreider kader voor het delen van niet-persoonsgebonden gegevens en voor coördinatie tussen platforms en nationale, regionale en lokale autoriteiten, met als voornaamste doel beste praktijken te delen en een reeks informatieverplichtingen vast te stellen, in overeenstemming met de EU-datastrategie; 8. merkt op dat de gegevensbeschermingsregeling sinds de vaststelling van de richtlijn inzake elektronische handel aanzienlijk is geactualiseerd, en benadrukt dat de snelle ontwikkeling van digitale diensten een sterk toekomstbestendig wetgevingskader vereist om persoonsgegevens en de persoonlijke levenssfeer te beschermen; benadrukt in dit verband dat aanbieders van digitale diensten moeten voldoen aan de voorschriften van het Unierecht inzake gegevensbescherming, namelijk de AVG en Richtlijn 2002/58/EG (“de e-privacyrichtlijn”), die momenteel wordt herzien, alsook aan het brede kader van de grondrechten, waaronder de vrijheid van meningsuiting, waardigheid en non-discriminatie, en het recht op een doeltreffende voorziening in rechte, en dat zij de beveiliging en veiligheid van hun systemen en diensten moeten waarborgen; 9. is van mening dat het wetgevingspakket inzake digitale diensten het vertrouwen van de consument moet waarborgen en duidelijk moet vaststellen dat het consumentenrecht en voorschriften inzake productveiligheid moeten worden nageleefd, teneinde rechtszekerheid te waarborgen; wijst erop dat in het wetgevingspakket inzake digitale diensten bijzondere aandacht moet worden besteed aan gebruikers met een handicap en dat de toegankelijkheid van diensten van de informatiemaatschappij moet worden gegarandeerd; verzoekt de Commissie dienstverleners te stimuleren om technische hulpmiddelen te ontwikkelen die ervoor zorgen dat diensten van de informatiemaatschappij daadwerkelijk toegankelijk zijn voor personen met een handicap, zodat zij deze diensten kunnen gebruiken en er de voordelen van kunnen benutten; 10. benadrukt dat de horizontale benadering van de richtlijn inzake elektronische handel moet worden gehandhaafd; benadrukt dat een uniforme aanpak niet geschikt is om alle nieuwe uitdagingen in het huidige digitale landschap aan te pakken en dat de diversiteit van actoren en online aangeboden diensten een op maat gesneden regelgevingsaanpak vereist; beveelt aan een onderscheid te maken tussen economische en niet-economische activiteiten en tussen verschillende soorten door platforms gehoste digitale diensten, in plaats van de nadruk te leggen op het soort platform; is in dit verband van mening dat er in toekomstige wetgevingsvoorstellen naar moet worden gestreefd te waarborgen dat nieuwe Unieverplichtingen voor aanbieders van diensten van de informatiemaatschappij evenredig en duidelijk van aard zijn; 11. herinnert eraan dat in een groot aantal wetgevings- en bestuurlijke besluiten alsook bij een groot aantal contractuele betrekkingen gebruik wordt gemaakt van de definities en regels van de richtlijn inzake elektronische handel en dat wijzigingen hiervan dan ook grote gevolgen zullen hebben; 12. benadrukt dat een voorspelbaar, toekomstbestendig, duidelijk en alomvattend kader op Unieniveau en eerlijke concurrentie van cruciaal belang zijn om de groei van alle Europese ondernemingen, met inbegrip van kleinschalige platforms, kmo’s (waaronder micro-ondernemingen), ondernemers en start-ups te bevorderen, om het grensoverschrijdend aanbieden van diensten van de informatiemaatschappij te stimuleren, om fragmentatie van de markt weg te werken en om Europese ondernemingen een gelijk speelveld te bieden dat hen in staat stelt de voordelen van de markt voor digitale diensten ten volle te benutten en concurrerend te zijn op mondiaal niveau; 13. onderstreept dat het toekomstige internemarktinstrument inzake ex-anteregels voor systeemrelevante platforms en het aangekondigde nieuwe mededingingsinstrument dat bedoeld is om lacunes in het mededingingsrecht aan te pakken, moeten worden behouden als afzonderlijke rechtsinstrumenten; 14. herinnert eraan dat de richtlijn inzake elektronische handel op technologisch neutrale wijze is opgesteld om ervoor te zorgen dat de tekst niet achterhaald wordt door technologische ontwikkelingen die het gevolg zijn van het snelle tempo van innovatie in de IT-sector, en benadrukt dat het wetgevingspakket inzake digitale diensten toekomstbestendig moet blijven en toepasbaar moet blijven op de opkomst van nieuwe technologieën die van invloed zijn op de digitale eengemaakte markt; verzoekt de Commissie ervoor te zorgen dat eventuele herzieningen technologieneutraal blijven, teneinde duurzame voordelen voor bedrijven en consumenten te waarborgen; 15. is van mening dat er behoefte is aan een gelijk speelveld op de interne markt tussen de platformeconomie en de offline-economie, op grond van gelijke rechten en plichten voor alle belanghebbende partijen, zowel consumenten als ondernemingen; meent dat de kwestie van platformwerkers niet via het wetgevingspakket inzake digitale diensten mag worden aangepakt; is bijgevolg van mening dat sociale bescherming en de sociale rechten van werknemers, met inbegrip van platformwerkers of werknemers in de deeleconomie, naar behoren moeten worden aangepakt in een afzonderlijk instrument, teneinde een adequaat en alomvattend antwoord te bieden op de uitdagingen van de digitale economie van vandaag; 16. meent dat het wetgevingspakket inzake digitale diensten moet berusten op de gemeenschappelijke waarden van de Unie die de rechten van burgers beschermen, en gericht moet zijn op het stimuleren van de totstandbrenging van een rijk en divers online-ecosysteem met een uitgebreid gamma van onlinediensten, een gunstig digitaal klimaat, transparantie en rechtszekerheid, teneinde het volledige potentieel van de digitale eengemaakte markt te kunnen aanboren; 17. is van mening dat het wetgevingspakket inzake digitale diensten een kans biedt voor de Unie om de digitale economie niet alleen vorm te geven op Unieniveau, maar ook een normstellende rol te spelen voor de rest van de wereld; Grondrechten en fundamentele vrijheden 18. merkt op dat aanbieders van diensten van de informatiemaatschappij, en met name onlineplatforms en socialenetwerksites, beschikken over een verreikend vermogen om een breder publiek, gedrag, meningen en praktijken te bereiken en te beïnvloeden, met inbegrip van kwetsbare groepen als minderjarigen, en dat zij het Unierecht inzake de bescherming van gebruikers, hun gegevens en de samenleving in het algemeen moeten naleven; 19. wijst erop dat recente schandalen in verband met het verzamelen en verkopen van data, zoals Cambridge Analytica, nepnieuws, desinformatie, manipulatie van kiezers en een hele reeks andere schadelijke onlinepraktijken (van haatzaaiende uitlatingen tot het uitzenden van terroristische daden) hebben aangetoond dat het noodzakelijk is te werken aan een betere handhaving en nauwere samenwerking tussen de lidstaten om inzicht te krijgen in de voordelen en tekortkomingen van de bestaande regels en om de bescherming van de grondrechten online te versterken; 20. herinnert er in dit verband aan dat sommige bestaande regelingen voor zelfregulering en coregulering, zoals de praktijkcode van de Unie betreffende desinformatie, hebben bijgedragen tot het structureren van een dialoog met platforms en regelgevingsautoriteiten; stelt voor dat onlineplatforms doeltreffende en passende waarborgen moeten bieden, met name om ervoor te zorgen dat zij zorgvuldig, evenredig en niet-discriminerend te werk gaan en om te voorkomen dat onopzettelijk inhoud wordt verwijderd die niet illegaal is; merkt op dat dergelijke maatregelen niet mogen leiden tot verplichte filtering van de inhoud bij het uploaden, hetgeen niet strookt met het verbod om algemene toezichtverplichtingen op te leggen; stelt voor om maatregelen ter bestrijding van schadelijke inhoud, haatzaaiende uitlatingen en desinformatie regelmatig te evalueren en verder te ontwikkelen; 21. wijst er nogmaals op hoe belangrijk het is de vrijheid van meningsuiting, informatie en mening te waarborgen en ervoor te zorgen dat we beschikken over een vrij en divers pers- en medialandschap, mede met het oog op de bescherming van onafhankelijke journalistiek; wijst nadrukkelijk op de bescherming en bevordering van de vrijheid van meningsuiting en op het belang van te beschikken over een verscheidenheid aan meningen, informatie, pers en vormen van artistieke en culturele expressie; 22. benadrukt dat het wetgevingspakket inzake digitale diensten de vrijheden van de interne markt moet versterken en de grondrechten en beginselen die zijn vastgelegd in het Handvest moet waarborgen; benadrukt dat de grondrechten van consumenten en gebruikers, met inbegrip van de rechten van minderjarigen, moeten worden beschermd tegen schadelijke onlinebedrijfsmodellen, waaronder digitale reclamepraktijken, alsook tegen gedragsmanipulatie en discriminerende praktijken; 23. benadrukt hoe belangrijk het is gebruikers beter in staat te stellen hun eigen grondrechten online af te dwingen; herhaalt dat aanbieders van digitale diensten het recht van hun gebruikers op overdraagbaarheid van gegevens moeten eerbiedigen en mogelijk maken zoals vastgesteld in het Unierecht; 24. wijst erop dat biometrische gegevens worden beschouwd als een bijzondere categorie van persoonsgegevens met specifieke verwerkingsvoorschriften; merkt op dat biometrische gegevens kunnen en in toenemende mate worden gebruikt voor de identificatie en authenticatie van personen, hetgeen ongeacht de potentiële voordelen daarvan aanzienlijke risico’s en sterke inmenging inhoudt ten aanzien van het recht op bescherming van de persoonlijke levenssfeer en het recht op gegevensbescherming, met name wanneer dit gebeurt zonder de toestemming van de betrokkene, en ook identiteitsfraude mogelijk maakt; doet een oproep om via het wetgevingspakket inzake digitale diensten te waarborgen dat aanbieders van digitale diensten biometrische gegevens uitsluitend op het apparaat zelf opslaan, tenzij centrale opslag door de wet is toegestaan, gebruikers van digitale diensten altijd een standaard ingesteld alternatief te bieden voor het gebruik van biometrische gegevens voor de werking van een dienst, en de verplichting in te voeren om de klanten duidelijk te informeren over de risico’s van het gebruik van biometrische gegevens; 25. beklemtoont dat overheidsinstanties in de geest van de rechtspraak over communicatiemetadata uitsluitend toegang mogen krijgen tot de abonneegegevens en metadata van een gebruiker om met voorafgaande rechterlijke toestemming een onderzoek in te stellen naar verdachten van ernstige strafbare feiten; is er echter van overtuigd dat aanbieders van digitale diensten geen gegevens mogen bijhouden met het oog op rechtshandhaving, tenzij een onafhankelijke bevoegde overheidsinstantie in overeenstemming met het Unierecht rechtstreeks opdracht heeft gegeven tot het doelgericht bijhouden van de gebruikersgegevens van een persoon; 26. beklemtoont dat het noodzakelijk is doeltreffende end-to-endencryptie toe te passen op gegevens, omdat dit van essentieel belang is voor het vertrouwen in en de veiligheid op het internet en onbevoegde toegang van derden doeltreffend voorkomt; Transparantie en consumentenbescherming 27. merkt op dat de COVID-19-pandemie het belang en de veerkracht van de sector elektronische handel heeft aangetoond, evenals het potentieel van de sector als motor om de Europese economie weer op gang te brengen, maar tegelijkertijd ook heeft laten zien hoe kwetsbaar EU-consumenten zijn voor misleidende handelspraktijken van malafide handelaren die online namaak-, illegale of onveilige producten verkopen en diensten aanbieden die niet voldoen aan de veiligheidsregels van de Unie of ongerechtvaardigde en oneerlijke prijsverhogingen of andere oneerlijke voorwaarden opleggen aan consumenten; benadrukt dat de handhaving van de regels van de Unie dringend moet worden opgevoerd en dat de consumentenbescherming moet worden verbeterd; 28. benadrukt dat dit probleem nog wordt verergerd door moeilijkheden bij het vaststellen van de identiteit van frauduleuze zakelijke gebruikers, waardoor het voor consumenten moeilijk wordt om aanspraak te maken op een vergoeding voor de geleden schade en verliezen; 29. is van mening dat de huidige uit hoofde van de richtlijn inzake elektronische handel aan aanbieders van diensten van de informatiemaatschappij en hun zakelijke klanten opgelegde transparantie- en informatievoorschriften, alsook de minimumvoorschriften op het gebied van informatie over commerciële communicatie, moeten worden versterkt, in combinatie met maatregelen om de naleving van de bestaande regels te verbeteren zonder het concurrentievermogen van kmo’s aan te tasten; 30. verzoekt de Commissie de informatievoorschriften van artikel 5 van de richtlijn inzake elektronische handel te versterken en aanbieders van hostingdiensten te verplichten de informatie en identiteit van de zakelijke gebruikers met wie zij rechtstreekse commerciële betrekkingen hebben te vergelijken met de identificatiegegevens via de desbetreffende bestaande en beschikbare databanken van de Unie, in overeenstemming met de wetgeving inzake dataprotocol; aanbieders van hostingdiensten moeten hun zakelijke gebruikers vragen ervoor te zorgen dat de informatie die zij verstrekken juist, volledig en actueel is, en moeten het recht en de plicht hebben om hun diensten aan deze gebruikers te weigeren of stop te zetten wanneer de informatie over de identiteit van hun zakelijke gebruikers onjuist of misleidend is; is van mening dat het aan de zakelijke gebruikers is om aanbieders van diensten in kennis te stellen van eventuele veranderingen in hun zakelijke activiteiten (bijvoorbeeld beëindiging van de bedrijfsactiviteit); 31. verzoekt de Commissie afdwingbare verplichtingen voor aanbieders van diensten van de informatiemaatschappij in te voeren, gericht op het bevorderen van transparantie, informatie en verantwoordingsplicht; verzoekt de Commissie ervoor te zorgen dat handhavingsmaatregelen zo worden opgezet dat rekening wordt gehouden met de verschillende diensten en het gevolg niet onvermijdelijk een schending van de privacy en rechtsvervolging betekent; is van mening dat die verplichtingen evenredig moeten zijn en moeten worden afgedwongen met behulp van passende, doeltreffende, evenredige en afschrikkende sancties; 32. benadrukt dat de bestaande verplichtingen van de richtlijn inzake elektronische handel en de richtlijn oneerlijke handelspraktijken inzake transparantie van commerciële communicatie en digitale reclame moeten worden versterkt; wijst erop dat dringende zorgwekkende problemen op het gebied van consumentenbescherming die verband houden met profilering, targeting en gepersonaliseerde prijsstelling moeten worden aangepakt, onder meer met duidelijke transparantieverplichtingen en informatievoorschriften; 33. benadrukt dat onlineconsumenten zich in een onevenwichtige relatie bevinden ten aanzien van aanbieders van diensten en handelaren die diensten aanbieden die worden ondersteund door reclame-inkomsten en advertenties die rechtstreeks gericht zijn op individuele consumenten op basis van informatie die via big data en AI-mechanismen wordt verzameld; wijst op de mogelijke negatieve gevolgen van gepersonaliseerde reclame, met name microgerichte en gedragsgerichte reclame; verzoekt de Commissie daarom aanvullende regels in te voeren voor gerichte reclame en microtargeting op basis van het verzamelen van persoonsgegevens, en te overwegen om micro- en gedragsgerichte reclame strenger te reguleren ten gunste van minder indringende vormen van reclame waarvoor geen uitgebreide tracering van de interactie van de gebruiker met inhoud nodig is; dringt er bij de Commissie op aan om daarnaast de invoering van wetgevende maatregelen te overwegen om de transparantie van onlinereclame te vergroten; 34. onderstreept het belang, met het oog op de ontwikkeling van digitale diensten, van de verplichting voor de lidstaten om ervoor te zorgen dat hun rechtsstelsel het elektronisch sluiten van contracten mogelijk maakt, met inachtneming van een hoog niveau van consumentenbescherming; verzoekt de Commissie om de bestaande voorschriften voor het elektronisch sluiten van contracten te evalueren, onder meer met betrekking tot kennisgevingen door de lidstaten, en om deze voorschriften zo nodig bij te werken; wijst in dat verband op de opkomst van “slimme contracten”, zoals contracten op basis van “distributed ledger”-technologie, en verzoekt de Commissie om een beoordeling te verrichten van de ontwikkeling en het gebruik van “distributed ledger”-technologie, met inbegrip van “slimme contracten”, onder meer wat de geldigheid en handhaving van slimme contracten in grensoverschrijdende situaties betreft, alsook om hierover richtsnoeren te verstrekken om rechtszekerheid voor bedrijven en consumenten te waarborgen, en om alleen wetgevingsinitiatieven te nemen indien op basis van die beoordeling concrete lacunes worden vastgesteld; 35. verzoekt de Commissie minimumnormen voor contractvoorwaarden en algemene voorwaarden in te voeren, met name met betrekking tot transparantie, toegankelijkheid, billijkheid en niet-discriminerende maatregelen, en de praktijk van vooraf geformuleerde standaardclausules in contractvoorwaarden waarover niet vooraf afzonderlijk is onderhandeld, met inbegrip van eindgebruikersovereenkomsten, verder te evalueren om manieren te zoeken om deze billijker te maken en de naleving van het recht van de Unie te waarborgen, teneinde een actievere rol voor de consument te bevorderen, onder meer wat de keuze van clausules betreft, om betere geïnformeerde toestemming mogelijk te maken; 36. benadrukt dat de efficiëntie van elektronische interacties tussen bedrijven en consumenten moet worden verbeterd in het licht van de ontwikkeling van virtuele-identificatietechnologieën; is van mening dat de Commissie, om de doeltreffendheid van het wetgevingspakket inzake digitale diensten te waarborgen, ook het regelgevingskader inzake digitale identificatie, namelijk Verordening (EU) nr. 910/2014 (18) (“de eIDAS-verordening”), moet actualiseren; is van mening dat de invoering van een universeel aanvaarde, betrouwbare digitale identiteit en van betrouwbare authenticatiesystemen een nuttig instrument zou zijn voor het veilig vaststellen van de individuele identiteit van natuurlijke personen, rechtspersonen en machines om bescherming te bieden tegen het gebruik van valse profielen; wijst er in dit verband op hoe belangrijk het voor consumenten is om in alle veiligheid online producten en diensten te kunnen gebruiken of kopen zonder een beroep te moeten doen op platforms van derden en onnodig gegevens te moeten delen, waaronder persoonsgegevens, die door die platforms worden verzameld; verzoekt de Commissie een grondige effectbeoordeling uit te voeren met betrekking tot de totstandbrenging van een universeel aanvaarde openbare elektronische identiteit als alternatief voor particuliere systemen waarbij eenmalig wordt ingelogd (single sign-on) en onderstreept dat deze dienst zo moet worden ontworpen dat de verzamelde gegevens tot een absoluut minimum worden beperkt; is van mening dat de Commissie moet nagaan of het mogelijk is een leeftijdsverificatiesysteem op te zetten voor gebruikers van digitale diensten, met name ter bescherming van minderjarigen; 37. benadrukt dat het wetgevingspakket inzake digitale diensten geen afbreuk mag doen aan het in de AVG vastgestelde beginsel van minimale gegevensverwerking en dat tussenpersonen die digitale diensten aanbieden, tenzij anders bepaald in specifieke wetgeving, het anonieme gebruik van hun diensten zoveel mogelijk moeten toestaan en alleen gegevens mogen verwerken die nodig zijn voor de identificatie van de gebruiker; benadrukt dat dergelijke verzamelde gegevens niet mogen worden gebruikt voor andere digitale diensten dan die waarvoor persoonlijke identificatie, authenticatie of leeftijdsverificatie vereist is, en dat zij alleen mogen worden gebruikt voor legitieme doeleinden en op geen enkele wijze de algemene toegang tot het internet mogen beperken; AI en machinaal leren 38. benadrukt dat door AI aangestuurde diensten of diensten die gebruikmaken van functies voor geautomatiseerde besluitvorming of machinaal leren, die momenteel onder de richtlijn inzake elektronische handel vallen, weliswaar enorme voordelen kunnen opleveren voor consumenten en dienstverleners, maar dat het wetgevingspakket inzake digitale diensten moet inspelen op de concrete uitdagingen die dit met zich meebrengt wat betreft het waarborgen van non-discriminatie, transparantie in verband met onder meer de gebruikte datasets en de beoogde output, een begrijpelijke uitleg van algoritmen, en aansprakelijkheid – zaken die niet in de bestaande wetgeving aan bod komen; 39. benadrukt bovendien dat onderliggende algoritmen volledig moeten voldoen aan de verplichtingen op het gebied van de grondrechten, met name de bescherming van de persoonlijke levenssfeer, de bescherming van persoonsgegevens, de vrijheid van meningsuiting en informatie, het recht op een doeltreffende voorziening in rechte en de rechten van het kind, zoals verankerd in de Verdragen en het Handvest; 40. meent dat het van essentieel belang is het gebruik van hoogwaardige, niet-discriminerende en objectieve onderliggende datasets te waarborgen en personen te helpen toegang te krijgen tot diverse inhouden, meningen, hoogwaardige producten en diensten; 41. verzoekt de Commissie transparantie- en verantwoordingsvoorschriften in te voeren met betrekking tot geautomatiseerde besluitvormingsprocessen, waarbij de naleving van voorschriften inzake de bescherming van de persoonlijke levenssfeer van de gebruiker en handelsgeheimen wordt gewaarborgd; wijst op de noodzaak om externe regelgevingscontroles, toezicht per geval en terugkerende risicobeoordelingen door bevoegde autoriteiten mogelijk te maken en de daaraan verbonden risico’s te beoordelen, met name de risico’s voor consumenten of derden, en is van mening dat maatregelen ter voorkoming van deze risico’s gerechtvaardigd en evenredig moeten zijn en niet in de weg mogen staan van innovatie; is van mening dat het “human in command”-beginsel moet worden geëerbiedigd, onder meer om de toename van gezondheids- en veiligheidsrisico’s, discriminatie, onnodige bewaking of misbruik te voorkomen of potentiële bedreigingen voor de grondrechten en fundamentele vrijheden te voorkomen; 42. is van mening dat consumenten en gebruikers het recht moeten hebben naar behoren te worden geïnformeerd op een tijdige, beknopte, gemakkelijk te begrijpen en toegankelijke manier, en dat hun rechten daadwerkelijk moeten worden gegarandeerd wanneer ze interageren met geautomatiseerde besluitvormingssystemen en andere innoverende digitale diensten of applicaties; uit zijn bezorgdheid over het bestaande gebrek aan transparantie met betrekking tot het gebruik van virtuele assistenten of chatbots, hetgeen bijzonder schadelijk kan zijn voor kwetsbare consumenten, en onderstreept dat aanbieders van digitale diensten niet uitsluitend geautomatiseerde besluitvormingssystemen mogen gebruiken voor consumentenondersteuning; 43. meent in dit verband dat consumenten de mogelijkheid moeten krijgen duidelijk te worden geïnformeerd wanneer ze interageren met geautomatiseerde besluitvormingssystemen, met informatie over hoe zij contact kunnen opnemen met een mens met beslissingsbevoegdheid en hoe ze kunnen verzoeken om controles en correcties van eventuele fouten die voortvloeien uit geautomatiseerde besluiten, en dat zij tevens moeten beschikken over verhaalmogelijkheden voor eventuele schade in verband met het gebruik van geautomatiseerde besluitvormingssystemen; 44. onderstreept hoe belangrijk het is de keuzevrijheid van de consument, de controle van de consument en het vertrouwen van de consument te versterken met betrekking tot AI-diensten en -toepassingen; is bijgevolg van mening dat de reeks rechten van consumenten moet worden uitgebreid om hen beter te beschermen in de digitale wereld, en verzoekt de Commissie om met name na te denken over criteria en controles inzake verantwoordingsplicht en billijkheid en het recht op non-discriminatie en objectieve AI-datasets; is van mening dat consumenten en gebruikers meer controle moeten krijgen over het gebruik van AI en de mogelijkheid moeten krijgen om het gebruik van op AI gebaseerde personalisatie te weigeren, te beperken of aan de eigen behoeften aan te passen; 45. merkt op dat instrumenten voor geautomatiseerde contentmoderatie niet in staat zijn de subtiliteit van context en betekenis in menselijke communicatie doeltreffend te begrijpen, terwijl dit noodzakelijk is om te bepalen of beoordeelde inhoud kan worden beschouwd als een schending van de wet of van gebruiksvoorwaarden; benadrukt daarom dat het gebruik van dergelijke instrumenten niet mag worden opgelegd in het kader van het wetgevingspakket inzake digitale diensten; Bestrijding van illegale inhoud en activiteiten online 46. benadrukt dat de aanwezigheid en verspreiding van illegale inhoud en activiteiten online een ernstige bedreiging vormt die het vertrouwen van de burger in de digitale omgeving ondermijnt, schade toebrengt aan de ontwikkeling van gezonde digitale ecosystemen en ook ernstige en langdurige gevolgen kan hebben voor de veiligheid en de grondrechten van personen; merkt tegelijkertijd op dat illegale inhoud en activiteiten online zich gemakkelijk kunnen vermenigvuldigen en dat de negatieve effecten ervan op zeer korte termijn sterk kunnen toenemen; 47. merkt op dat er niet één enkele pasklare oplossing bestaat voor alle soorten illegale inhoud en activiteiten online; benadrukt dat inhoud die in sommige lidstaten mogelijk illegaal is, in andere lidstaten misschien niet “illegaal” is, aangezien slechts bepaalde soorten illegale inhoud geharmoniseerd zijn in de Unie; dringt aan op een strikt onderscheid tussen illegale inhoud, strafbare feiten en illegaal gedeelde inhoud enerzijds, en schadelijke inhoud, haatzaaiende uitlatingen en desinformatie anderzijds, die niet altijd illegaal zijn en betrekking hebben op vele verschillende aspecten, benaderingen en regels die per geval van toepassing zijn; is van mening dat de aansprakelijkheidsregeling alleen betrekking mag hebben op illegale inhoud zoals gedefinieerd in het Unierecht of het nationale recht; 48. is echter van mening dat, onverminderd het brede kader van de grondrechten en de bestaande sectorspecifieke wetgeving, een meer op elkaar afgestemde en gecoördineerde aanpak op het niveau van de Unie, rekening houdend met de verschillende soorten illegale inhoud en activiteiten en gebaseerd op samenwerking en uitwisseling van beste praktijken tussen de lidstaten, zal helpen om illegale inhoud doeltreffender aan te pakken; onderstreept tevens dat de strengheid van de maatregelen die door dienstverleners moeten worden genomen, moet worden aangepast aan de ernst van de inbreuk en dringt aan op betere samenwerking en uitwisseling van informatie tussen bevoegde autoriteiten en aanbieders van hostingdiensten; 49. meent dat vrijwillige acties en zelfregulering door onlineplatforms in heel Europa weliswaar een aantal voordelen hebben opgeleverd, maar dat er een duidelijk rechtskader voor het verwijderen van illegale inhoud en activiteiten nodig is om ervoor te zorgen dat dit soort online-inhoud snel wordt gemeld en verwijderd; onderstreept dat moet worden voorkomen dat aanbieders van digitale diensten een algemene toezichtverplichting wordt opgelegd om toezicht te houden op de informatie die zij doorgeven of opslaan en dat moet wordt voorkomen dat zij alle inhoud en activiteiten actief moeten opsporen, modereren of filteren, noch de jure, noch de facto; onderstreept dat illegale inhoud moet worden verwijderd op de plaats waar deze wordt gehost, en dat aanbieders van internettoegang niet worden verplicht de toegang tot inhoud te blokkeren; 50. verzoekt de Commissie ervoor te zorgen dat onlinetussenpersonen die op eigen initiatief vermeende illegale inhoud offline halen, dit op een zorgvuldige, evenredige en niet-discriminerende wijze doen en met inachtneming, in alle omstandigheden, van de grondrechten en fundamentele vrijheden van de gebruikers; onderstreept dat dergelijke maatregelen gepaard moeten gaan met robuuste procedurele waarborgen en zinvolle voorschriften inzake transparantie en verantwoordingsplicht; vraagt om wanneer er twijfel bestaat over het “illegale” karakter van bepaalde inhoud, deze inhoud aan een menselijke evaluatie te onderwerpen en niet zonder verder onderzoek te verwijderen; 51. verzoekt de Commissie een studie te publiceren over de verwijdering van inhoud en data op basis van automatische besluitvormingsprocessen voor en tijdens de COVID-19-pandemie, alsook over het percentage verwijderde inhoud dat onterecht werd verwijderd (“foutpositieven”); 52. verzoekt de Commissie om aandacht te besteden aan de toenemende verschillen en versnippering op het gebied van nationale regels in de lidstaten en om duidelijke en voorspelbare geharmoniseerde regels en een transparant, doeltreffend en evenredig mechanisme voor melding en actie vast te stellen; meent dat dit mechanisme moet voorzien in voldoende waarborgen, gebruikers in staat moet stellen om het bestaan van mogelijk illegale inhoud of activiteiten online te melden bij onlinetussenpersonen, en onlinetussenpersonen moet helpen snel te reageren en transparanter te zijn over de maatregelen die ze nemen met betrekking tot mogelijk illegale inhoud; is van mening dat deze maatregelen technologieneutraal en gemakkelijk toegankelijk voor alle actoren moeten zijn, teneinde een hoog niveau van bescherming voor gebruikers en consumenten te waarborgen; 53. benadrukt dat een dergelijk mechanisme voor melding en actie mensgericht moet zijn; onderstreept dat er waarborgen tegen misbruik van het systeem moeten worden ingevoerd, onder meer tegen herhaaldelijke onterechte meldingen, oneerlijke handelspraktijken en andere doelbewuste strategieën; dringt er bij de Commissie op aan te zorgen voor toegang tot transparante, doeltreffende, eerlijke en snelle tegenmeldings- en klachtenmechanismen en mechanismen voor buitengerechtelijke geschillenbeslechting, en de mogelijkheid te waarborgen om gerechtelijke stappen te nemen tegen de verwijdering van inhoud, teneinde te voldoen aan het recht op een doeltreffende voorziening in rechte; 54. is ingenomen met inspanningen om te zorgen voor transparantie wat verwijdering van inhoud betreft; verzoekt de Commissie te zorgen voor de bekendmaking van verslagen met informatie over de mechanismen voor melding en actie, zoals het aantal meldingen, de soorten entiteiten die inhoud hebben gemeld, de aard van de inhoud waarop klachten betrekking hebben, de responstijd van de tussenpersoon, het aantal beroepsprocedures en het aantal gevallen waarin inhoud ten onrechte als illegaal of illegaal gedeeld is aangemerkt; 55. wijst op de uitdagingen met betrekking tot de handhaving van gerechtelijke bevelen die zijn uitgevaardigd in andere lidstaten dan het land van herkomst van een dienstverlener, en benadrukt dat deze kwestie nader moet worden onderzocht; is er voorstander van dat aanbieders van hostingdiensten niet verplicht worden om informatie die legaal is in hun land van herkomst te verwijderen of ontoegankelijk te maken; 56. benadrukt dat de verantwoordelijkheid voor het handhaven van de wet, het nemen van een besluit over de wettigheid van onlineactiviteiten en -inhoud, het gelasten van aanbieders van hostingdiensten om illegale inhoud te verwijderen of ontoegankelijk te maken, alsook de verantwoordelijkheid om erop toe te zien dat die bevelen nauwkeurig, gegrond en in overeenstemming met de grondrechten zijn, bij onafhankelijke, bevoegde openbare autoriteiten moet liggen; 57. benadrukt dat het behoud van waarborgen uit de aansprakelijkheidsregeling voor onlinetussenpersonen als vastgelegd in de artikelen 12, 13 en 14 van de richtlijn inzake elektronische handel en het verbod om algemene toezichtverplichtingen op te leggen als vastgelegd in artikel 15 van de richtlijn inzake elektronische handel, van cruciaal belang zijn voor de bevordering van het vrije verkeer van digitale diensten, voor het waarborgen van de beschikbaarheid van online-inhoud en voor de bescherming van de grondrechten van gebruikers, en derhalve moeten worden behouden; onderstreept in dit verband dat de aansprakelijkheidsregeling en het verbod op een algemene toezichtverplichting niet mogen worden verzwakt via eventuele nieuwe wetgeving of door een wijziging van andere delen van de richtlijn inzake elektronische handel; 58. erkent het beginsel dat digitale diensten die een neutrale en passieve rol spelen, zoals backend- en infrastructuurdiensten, niet verantwoordelijk zijn voor de inhoud die via hun diensten wordt doorgegeven, omdat zij geen controle hebben over die inhoud, er geen actieve interactie mee hebben en deze inhoud evenmin optimaliseren; benadrukt echter dat de actieve en passieve rol verder moet worden verduidelijkt door de jurisprudentie van het Hof op dit gebied in aanmerking te nemen; 59. verzoekt de Commissie te overwegen aanbieders van hostingdiensten ertoe te verplichten illegale inhoud die een ernstig strafbaar feit kan vormen te melden aan de bevoegde rechtshandhavingsinstanties zodra zij daarvan op de hoogte zijn; Onlinemarktplaatsen 60. merkt op dat de opkomst van aanbieders van onlinediensten, zoals onlinemarktplaatsen, weliswaar voordelen hebben opgeleverd voor zowel consumenten als handelaren, met name door het aanbod te vergroten en de prijzen te verlagen, maar dat de consument hierdoor tegelijkertijd kwetsbaarder is geworden voor misleidende handelspraktijken door een toenemend aantal verkopers, onder meer uit derde landen, die online producten en diensten kunnen aanbieden die illegaal, onveilig of namaak zijn, die vaak niet voldoen aan de regels en normen van de Unie inzake productveiligheid en die de consumentenrechten niet voldoende garanderen; 61. benadrukt dat consumenten als ze online winkelen dezelfde bescherming moeten genieten als in fysieke winkels; benadrukt dat het onaanvaardbaar is dat consumenten in de Unie worden blootgesteld aan illegale, onveilige en namaakproducten die gevaarlijke chemische stoffen bevatten en andere veiligheidsrisico’s inhouden die een gevaar vormen voor de menselijke gezondheid; stelt met klem dat het noodzakelijk is om passende waarborgen en maatregelen in te voeren voor productveiligheid en consumentenbescherming, teneinde de verkoop van niet-conforme producten of diensten op onlinemarktplaatsen te voorkomen, en verzoekt de Commissie de aansprakelijkheidsregeling voor onlinemarktplaatsen te versterken; 62. beklemtoont het belang van de regels van Verordening (EU) 2019/1020 betreffende markttoezicht en conformiteit van producten, met betrekking tot de conformiteit van producten die in de Unie op de markt komen vanuit een derde land; verzoekt de Commissie maatregelen te nemen om de naleving van de wetgeving door verkopers die buiten de Unie gevestigd zijn te verbeteren in het geval er geen fabrikant, importeur of distributeur met vestiging in de Unie is, en een oplossing te zoeken voor de huidige juridische lacune waardoor leveranciers die hun vestiging buiten de Unie hebben online producten aan Europese consumenten kunnen verkopen die niet voldoen aan de regels van de Unie inzake veiligheid en consumentenbescherming zonder dat ze hiervoor een sanctie krijgen of aansprakelijk worden gesteld voor hun acties, waarbij consumenten geen rechtsmiddelen ter beschikking hebben om hun rechten af te dwingen of te worden vergoed voor eventuele schade; benadrukt in dit verband dat het altijd mogelijk moet zijn de identiteit vast te stellen van fabrikanten en verkopers van producten uit derde landen; 63. benadrukt dat onlinemarktplaatsen consumenten onmiddellijk moeten informeren zodra een door hen gekocht product van de marktplaats is verwijderd na een melding in verband met niet-naleving van de voorschriften van de Unie inzake productveiligheid of consumentenbescherming; 64. benadrukt dat moet worden gewaarborgd dat aanbieders van onlinemarktplaatsen Rapex raadplegen en de bevoegde autoriteiten onmiddellijk in kennis stellen zodra zij op de hoogte zijn van illegale, onveilige en namaakproducten op hun platform; 65. is van mening dat de aanbieders van onlinemarktplaatsen intensiever moeten samenwerken met markttoezichtautoriteiten en douaneautoriteiten, onder meer door informatie uit te wisselen over de verkoper van illegale, onveilige en namaakproducten; 66. verzoekt de Commissie de lidstaten ertoe aan te sporen meer gezamenlijke acties op het gebied van markttoezicht uit te voeren en intensiever samen te werken met douaneautoriteiten om de veiligheid te controleren van producten die online worden verkocht voordat deze de klant bereiken; verzoekt de Commissie na te gaan of het mogelijk is een internationaal netwerk van consumentencentra op te zetten om EU-consumenten te helpen bij het behandelen van geschillen met handelaren die buiten de EU zijn gevestigd; 67. verzoekt de Commissie ervoor te zorgen dat wanneer onlinemarktplaatsen professionele diensten aanbieden, een toereikend niveau van consumentenbescherming wordt bereikt door middel van adequate waarborgen en informatievoorschriften; 68. is van mening dat wat de markt voor toerisme en vervoer betreft, het wetgevingspakket inzake digitale diensten erop gericht moet zijn te zorgen voor rechtszekerheid en duidelijkheid door een governancekader tot stand te brengen waarmee de samenwerking tussen platforms en nationale, regionale en lokale autoriteiten wordt geformaliseerd, met name met het oog op het delen van beste praktijken en de vaststelling van een reeks informatieverplichtingen voor platforms voor kortetermijnverhuur en mobiliteit ten aanzien van hun dienstverleners in verband met de toepasselijke nationale, regionale en lokale wetgeving; verzoekt de Commissie ongerechtvaardigde belemmeringen verder weg te werken door een sectorspecifieke, door de EU gecoördineerde inspanning op touw te zetten om samen met alle belanghebbenden afspraken te maken, in overeenstemming met de regels van de eengemaakte markt, over verschillende reeksen criteria – zoals vergunningen, licenties of in voorkomend geval een lokaal of nationaal registratienummer van een dienstverlener – die vereist zijn om een dienst aan te bieden op een platform voor kortetermijnverhuur of mobiliteit; benadrukt dat het met betrekking tot alle dienstverleners belangrijk is om geen onevenredige informatieverplichtingen en onnodige administratieve lasten op te leggen, met bijzondere nadruk op aanbieders van peer-to-peerdiensten en kmo’s; 69. roept ertoe op om via het wetgevingspakket inzake digitale diensten duurzame groei en duurzaamheid van de elektronische handel te bevorderen, in overeenstemming met de Europese Green Deal; wijst op de belangrijke rol die onlinemarktplaatsen spelen bij het bevorderen van duurzame producten en diensten en het aanmoedigen van duurzame consumptie; dringt aan op maatregelen om misleidende praktijken en desinformatie met betrekking tot online aangeboden producten en diensten aan te pakken, met inbegrip van valse “milieuclaims”, en roept de aanbieders van onlinemarktplaatsen op de duurzaamheid van elektronische handel te bevorderen door consumenten duidelijke en gemakkelijk te begrijpen informatie te verstrekken over de milieueffecten van de producten of diensten die zij online kopen; 70. verzoekt de Commissie een grondige analyse te verrichten van de duidelijkheid en samenhang van het bestaande rechtskader dat van toepassing is op de onlineverkoop van producten en diensten, teneinde in kaart te brengen waar er mogelijke lacunes en tegenstrijdigheden zijn en waar sprake is van een gebrek aan doeltreffende handhaving; verzoekt de Commissie een grondige analyse te verrichten van de wisselwerking tussen het wetgevingspakket inzake digitale diensten en de wetgeving van de Unie inzake productveiligheid en chemische stoffen; verzoekt de Commissie samenhang te waarborgen tussen de nieuwe regels voor onlinemarktplaatsen en de herziening van Richtlĳn 2001/95/EG (19) (“de richtlijn inzake algemene productveiligheid”) en Richtlijn 85/374/EEG (20) (“de richtlijn productaansprakelijkheid”); 71. wijst erop dat selectieve distributieovereenkomsten nog steeds worden misbruikt of onjuist worden toegepast om de beschikbaarheid van producten en diensten in de verschillende landen van de eengemaakte markt en op verschillende platforms te beperken; verzoekt de Commissie dit probleem aan te pakken in het kader van een bredere evaluatie van verticale groepsvrijstellingen en ander beleid op grond van artikel 101 VWEU, en dit onderwerp niet op te nemen in het wetgevingspakket inzake digitale diensten; Ex-anteregulering van systeemrelevante marktdeelnemers 72. merkt op dat sommige markten worden gekenmerkt door grote marktdeelnemers met aanzienlijke netwerkeffecten die het vermogen hebben de facto als “online poortwachters” van de digitale economie te fungeren (“systeemrelevante marktdeelnemers”); benadrukt het belang van eerlijke en effectieve concurrentie tussen onlinemarktdeelnemers met een aanzienlijke digitale aanwezigheid en andere aanbieders om het welzijn van de consument te bevorderen; verzoekt de Commissie een grondige analyse te verrichten van de verschillende problemen die tot dusver op de markt zijn waargenomen en de gevolgen daarvan, onder meer voor consumenten, kmo’s en de interne markt; 73. is van mening dat een internemarktinstrument waarmee ex-antereguleringsmaatregelen worden opgelegd aan systeemrelevante marktdeelnemers met aanmerkelijke marktmacht het potentieel heeft – door belemmeringen voor markttoegang weg te nemen en die systeemrelevante marktdeelnemers te reguleren – om de markten open te stellen voor nieuwkomers zoals kmo’s, ondernemers en start-ups, waardoor de keuze van de consument wordt bevorderd en innovatie beter wordt gestimuleerd dan mogelijk zou zijn met alleen maar handhaving van het mededingingsrecht; 74. is ingenomen met de openbare raadpleging van de Commissie over de mogelijkheid om in het kader van het toekomstige wetgevingspakket inzake digitale diensten een gerichte ex-anteregulering in te voeren om systemische kwesties die specifiek zijn voor digitale markten aan te pakken; benadrukt de intrinsieke complementariteit tussen internemarktregulering en mededingingsbeleid, die wordt benadrukt in het verslag van de bijzonder adviseurs van de Commissie getiteld “Competition Policy for the Digital Era” (Het mededingingsbeleid in het digitale tijdperk); 75. verzoekt de Commissie een definitie van “systeemrelevante marktdeelnemers” vast te stellen op basis van duidelijke indicatoren; 76. is van mening dat de ex-anteregulering moet voortbouwen op Verordening (EU) 2019/1150 (“de platform-to-businessverordening”) en dat de maatregelen ervan in overeenstemming moeten zijn met de antitrustregels van de Unie en moeten passen in het mededingingsbeleid van de Unie, dat momenteel wordt herzien om de uitdagingen in het digitale tijdperk beter te kunnen aanpakken; is van mening dat de ex-anteregulering moet zorgen voor eerlijke handelsvoorwaarden die van toepassing zijn op alle marktdeelnemers, met inbegrip van eventuele aanvullende voorschriften en een uitputtende opsomming van de positieve en negatieve maatregelen die deze marktdeelnemers moeten naleven en/of niet mogen instellen; 77. verzoekt de Commissie met name het gebrek aan transparantie van de aanbevelingssystemen van systeemrelevante marktdeelnemers te onderzoeken, met inbegrip van de regels en criteria voor de werking van dergelijke systemen, en te onderzoeken of aanvullende transparantieverplichtingen en informatievoorschriften moeten worden opgelegd; 78. beklemtoont dat in andere sectoren meer mededinging is ontstaan doordat voorafgaande regelgevende maatregelen in die sectoren zijn opgelegd; merkt op dat een soortgelijk kader kan worden ontwikkeld om systeemrelevante marktdeelnemers vast te stellen die als “poortwachter” fungeren, rekening houdend met de specifieke kenmerken van de digitale sector; 79. vestigt er de aandacht op dat de omvang van zakelijke gebruikers van systeemrelevante marktdeelnemers varieert van multinationals tot micro-ondernemingen; onderstreept dat ex-anteregulering van systeemrelevante marktdeelnemers niet mag leiden tot “doorsijpeling” van aanvullende voorschriften voor de bedrijven die van hun diensten gebruikmaken; 80. onderstreept dat wanneer systeemrelevante marktdeelnemers grote hoeveelheden gegevens verzamelen en dergelijke gegevens gebruiken om vanuit de ene markt uit te breiden naar een andere, en wanneer zij gebruikers ertoe aanzetten om van hun e-identificatie voor één enkele marktdeelnemer gebruik te maken op meerdere platforms, dit tot onevenwichtige onderhandelingsposities kan leiden en de mededinging op de eengemaakte markt dus verstoort; is van mening dat verhoogde transparantie en gegevensuitwisseling tussen systeemrelevante marktdeelnemers en bevoegde autoriteiten van cruciaal belang zijn om de werking van voorafgaande regelgeving te garanderen; 81. onderstreept dat interoperabiliteit van essentieel belang is met het oog op een concurrerende markt, keuzemogelijkheden voor de gebruikers en innovatieve diensten, en om het risico van een lock-ineffect voor de gebruikers en consumenten te vermijden; verzoekt de Commissie te zorgen voor passende niveaus van interoperabiliteit voor systeemrelevante marktdeelnemers en verschillende technologieën evenals open normen en protocollen te onderzoeken, met inbegrip van de mogelijkheid om gebruik te maken van een technische interface (applicatieprogramma-interface); Toezicht, samenwerking en handhaving 82. is van mening dat doeltreffend toezicht en samenwerking tussen de lidstaten, onder meer in de vorm van uitwisseling van informatie en optimale werkwijzen, gezien de grensoverschrijdende aard van digitale diensten van cruciaal belang zijn om behoorlijke handhaving van het wetgevingspakket inzake digitale diensten te waarborgen; benadrukt dat door ontoereikende omzetting, uitvoering en handhaving van de wetgeving van de Unie door lidstaten ongerechtvaardigde belemmeringen op de digitale eengemaakte markt ontstaan; roept de Commissie op deze in nauwe samenwerking met de lidstaten aan te pakken; 83. verzoekt de Commissie ervoor te zorgen dat de lidstaten de nationale toezichthoudende autoriteiten voldoende financiële en personele middelen verlenen, evenals handhavingsbevoegdheden om hun taken doeltreffend uit te voeren, evenals bij te dragen tot de uitvoering van hun respectieve werkzaamheden; 84. benadrukt dat samenwerking tussen de nationale en andere autoriteiten van de lidstaten, het maatschappelijk middenveld en de consumentenorganisaties van groot belang is om een effectieve handhaving van het wetgevingspakket inzake digitale diensten te bewerkstelligen; stelt voor het beginsel van het land van oorsprong te versterken door de samenwerking tussen de lidstaten op te voeren om het regelgevingstoezicht op digitale diensten te verbeteren en in grensoverschrijdende gevallen een effectieve rechtshandhaving te bewerkstelligen; spoort de lidstaten aan optimale werkwijzen en gegevens te bundelen en uit te wisselen tussen nationale regelgevingsautoriteiten, en ervoor te zorgen dat de regelgevingsautoriteiten en rechterlijke autoriteiten op veilige en interoperabele wijze met elkaar kunnen communiceren; 85. roept de Commissie op te beoordelen wat het meest geschikte model voor toezicht en handhaving is voor de toepassing van de bepalingen van het wetgevingspakket inzake digitale diensten en met het oog op doeltreffende handhaving, toezicht en de uitvoering van het wetgevingspakket inzake digitale diensten een gemengd stelsel te overwegen dat gebaseerd is op coördinatie en samenwerking tussen de nationale autoriteiten en autoriteiten van de Unie; is van mening dat dit toezichtsstelsel betrekking moet hebben op het toezicht op en de naleving, monitoring en toepassing van het wetgevingspakket inzake digitale diensten, moet beschikken over aanvullende bevoegdheden om grensoverschrijdende initiatieven en onderzoeken te kunnen uitvoeren, en handhavings- en controlebevoegdheden moet krijgen; 86. is van mening dat een EU-coördinatiemechanisme in samenwerking met het netwerk van nationale autoriteiten prioriteit moet geven aan de aanpak van complexe grensoverschrijdende kwesties; 87. herinnert eraan dat het belangrijk is de uitwisseling van niet-persoonsgebonden gegevens en de dialoog met belanghebbenden te bevorderen; pleit voor het opzetten en bijhouden van een Europees onderzoeksregister om de uitwisseling van dergelijke gegevens met overheidsinstellingen, onderzoekers, ngo’s en universiteiten voor onderzoeksdoeleinden te vergemakkelijken; verzoekt de Commissie dat instrument te baseren op bestaande optimale werkwijzen en initiatieven, zoals het Waarnemingscentrum voor de onlineplatformeconomie of het EU-blockchainwaarnemingscentrum; 88. is van mening dat de Commissie de bevoegdheid moet krijgen om de lidstaten, wanneer deze daarom verzoeken, via het Gemeenschappelijk Centrum voor onderzoek deskundig bij te staan bij de analyse van technologische, administratieve en andere aangelegenheden betreffende de handhaving van de wetgeving inzake de digitale eengemaakte markt; verzoekt nationale regelgevingsautoriteiten en de Commissie kmo’s in de Unie verder advies en bijstand te verlenen met betrekking tot hun rechten; 89. verzoekt de Commissie het bestaande Uniekader voor rechtsgedingen en voor buitengerechtelijke geschillenbeslechting uit hoofde van de richtlijn inzake elektronische handel met inachtneming van de ontwikkelingen in het kader van Richtlijn 2013/11/EU (21) te versterken en te moderniseren, teneinde te zorgen voor effectieve handhaving en verhaalsmogelijkheden voor consumenten; onderstreept dat consumenten moeten worden ondersteund om gebruik te maken van de rechtspleging; is van mening dat een herziening de wettelijke bescherming van kleine bedrijven en handelaren die de nationale rechtsstelsels bieden, niet mag verzwakken; Overige aspecten 90. is van oordeel dat alle financiële gevolgen van het verlangde voorstel gedekt moeten worden door passende begrotingstoewijzingen; o o o 91. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie en bijgaande gedetailleerde aanbevelingen te doen toekomen aan de Commissie en de Raad, alsmede aan de parlementen en de regeringen van de lidstaten. BIJLAGE BIJ DE RESOLUTIE: AANBEVELINGEN BETREFFENDE DE INHOUD VAN HET VERLANGDE VOORSTEL I. ALGEMENE BEGINSELEN Het wetgevingspakket inzake digitale diensten moet bijdragen aan de versterking van de interne markt door het vrije verkeer van digitale diensten en de vrijheid van ondernemerschap te waarborgen en tegelijkertijd een hoog niveau van consumentenbescherming en de verbetering van de rechten, het vertrouwen en de onlineveiligheid van gebruikers te garanderen. Het wetgevingspakket inzake digitale diensten moet gelijke behandeling van en een gelijk speelveld voor online en offline economische activiteiten waarborgen, waarbij ten volle rekening wordt gehouden met het beginsel “wat offline illegaal is, is dat ook online”, met inachtneming van de specifieke aard van de onlineomgeving. Het wetgevingspakket inzake digitale diensten moet consumenten en marktdeelnemers, met name micro-, kleine en middelgrote ondernemingen, rechtszekerheid en transparantie bieden. Het wetgevingspakket inzake digitale diensten moet bijdragen tot de ondersteuning van innovatie en tot de verwijdering van ongerechtvaardigde en onevenredige belemmeringen en beperkingen voor de verlening van digitale diensten. In het wetgevingspakket inzake digitale diensten moet het brede kader van fundamentele rechten en vrijheden van gebruikers en consumenten worden geëerbiedigd, zoals de bescherming van de persoonlijke levenssfeer en de bescherming van persoonsgegevens, non-discriminatie, waardigheid, de vrijheid van meningsuiting en het recht op een doeltreffende voorziening in rechte. Het wetgevingspakket inzake digitale diensten moet voortbouwen op de regels die momenteel van toepassing zijn op onlineplatforms, namelijk de richtlijn inzake elektronische handel en de platform-to-businessverordening. Het wetgevingspakket inzake digitale diensten moet het volgende omvatten: — een uitgebreide herziening van de richtlijn inzake elektronische handel, op grond van artikel 53, lid 1, en de artikelen 62 en 114 VWEU, bestaande uit: — een herzien kader met duidelijke verplichtingen met betrekking tot transparantie en informatie; — duidelijke en gedetailleerde procedures en maatregelen in verband met doeltreffende bestrijding en verwijdering van illegale online-inhoud, met inbegrip van een geharmoniseerd wettelijk bindend Europees mechanisme voor melding en actie; — doeltreffend toezicht, samenwerking en evenredige, doeltreffende en afschrikkende sancties; — een op artikel 114 VWEU gebaseerd rechtsinstrument voor de interne markt waarmee voorafgaande verplichtingen worden opgelegd aan grote platforms die als poortwachter fungeren in het digitale ecosysteem (“systeemrelevante marktdeelnemers”), aangevuld met een doeltreffend institutioneel handhavingsmechanisme. II. TOEPASSINGSGEBIED In het belang van rechtszekerheid moet in het wetgevingspakket inzake digitale diensten worden verduidelijkt welke digitale diensten onder het toepassingsgebied van het pakket vallen. Het wetgevingspakket inzake digitale diensten moet de horizontale aard van de richtlijn inzake elektronische handel volgen en niet alleen op onlineplatforms van toepassing zijn, maar op alle aanbieders van diensten van de informatiemaatschappij, als omschreven in het recht van de Unie. Een uniforme aanpak moet worden vermeden. Er kunnen verschillende maatregelen nodig zijn voor digitale diensten die louter aan bedrijven worden aangeboden, diensten waartoe derden of het grote publiek slechts beperkte of geen toegang hebben, en diensten die rechtstreeks gericht zijn op de consumenten en het grote publiek. Het territoriale toepassingsgebied van het wetgevingspakket inzake digitale diensten moet worden uitgebreid tot de activiteiten van ondernemingen, dienstverleners en aanbieders van diensten van de informatiemaatschappij die in derde landen gevestigd zijn, indien hun activiteiten verband houden met het aanbieden van diensten of goederen aan consumenten of gebruikers in de Unie en hun activiteiten op hen gericht zijn. Indien de Commissie na haar herziening van mening is dat het wetgevingspakket inzake digitale diensten een wijziging moet inhouden van de bijlage bij de richtlijn inzake elektronische handel met betrekking tot de daarin opgenomen afwijkingen, mag zij met name de afwijking inzake contractuele verplichtingen uit door consumenten gesloten contracten niet wijzigen. Het wetgevingspakket inzake digitale diensten moet waarborgen dat de Unie en de lidstaten een hoog niveau van consumentenbescherming handhaven en dat de lidstaten legitieme doelstellingen van algemeen belang kunnen nastreven indien dit noodzakelijk en evenredig is en in overeenstemming is met het recht van de Unie. In het wetgevingspakket inzake digitale diensten moet op samenhangende wijze worden vastgesteld hoe de bepalingen ervan zich verhouden tot andere rechtsinstrumenten, met het oog op de bevordering van het vrije verkeer van diensten, teneinde te verduidelijken welke rechtsregelingen van toepassing zijn op professionele en niet-professionele dienstverlening in alle sectoren, met inbegrip van activiteiten in verband met vervoerdiensten en kortetermijnverhuur, ingeval verduidelijking nodig is. Het wetgevingspakket inzake digitale diensten moet ook op samenhangende wijze duidelijkheid scheppen over de manier waarop de bepalingen ervan zich verhouden tot andere recent vastgestelde regels, onder meer op het gebied van geoblocking, productveiligheid, markttoezicht, de betrekkingen tussen platforms en bedrijven, consumentenbescherming, de verkoop van goederen en de levering van digitale inhoud en digitale diensten (22) , en andere aangekondigde initiatieven, zoals het regelgevingskader voor artificiële intelligentie. Het wetgevingspakket inzake digitale diensten moet van toepassing zijn zonder afbreuk te doen aan de regels die in het kader van andere instrumenten zijn vastgesteld, zoals de AVG, Richtlijn (EU) 2019/790 (“auteursrechtrichtlijn”) en Richtlijn 2010/13/EU (“richtlijn audiovisuele mediadiensten”). III. DEFINITIES In de definities die moeten worden opgenomen in het wetgevingspakket inzake digitale diensten, moet: — worden verduidelijkt in welke mate nieuwe digitale diensten, zoals socialemedianetwerken, diensten van de deeleconomie, zoekmachines, wifihotspots, onlinereclame, clouddiensten, webhosting, berichtendiensten, appstores, vergelijkingsinstrumenten, door AI aangestuurde diensten, netwerken voor de distributie van inhoud en domeinnaamdiensten, onder het toepassingsgebied van het wetgevingspakket vallen; — de aard worden verduidelijkt van tussenpersonen die hostingdiensten aanbieden voor inhoud (tekst, afbeeldingen, video of audio) enerzijds, en commerciële onlinemarktplaatsen (die goederen, met inbegrip van goederen met digitale elementen, of diensten verkopen) anderzijds; — het verschil worden verduidelijkt tussen economische activiteiten en inhoud of transacties die tegen vergoeding worden verricht, als omschreven door het Hof, met inbegrip van reclame- en marketingpraktijken, enerzijds en niet-economische activiteiten en inhoud anderzijds; — worden verduidelijkt wat precies onder “illegale inhoud” valt, door duidelijk te vermelden dat een schending van de regels van de Unie inzake consumentenbescherming, productveiligheid of het aanbieden of verkopen van levensmiddelen of tabaksproducten, cosmetica en nagemaakte geneesmiddelen of producten op basis van wilde dieren en planten ook onder “illegale inhoud” valt; — de term “systeemrelevante marktdeelnemer” worden gedefinieerd door middel van een reeks duidelijke indicatoren aan de hand waarvan regelgevingsautoriteiten kunnen vaststellen welke platforms met een aanzienlijke marktpositie als “poortwachter” fungeren en zo een systeemrelevante rol in de online-economie vervullen (deze indicatoren kunnen onder meer bestaan uit overwegingen als de vraag of de onderneming in aanzienlijke mate actief is op veelzijdige markten of in staat is de gebruikers en consumenten afhankelijk te maken, de omvang van haar netwerk (aantal gebruikers) en of er sprake is van netwerkeffecten; belemmeringen voor toegang, haar financiële soliditeit, het vermogen om toegang te krijgen tot gegevens, de verzameling en de combinatie van gegevens uit verschillende bronnen; verticale integratie en haar rol als onvermijdelijke partner en het belang van de activiteiten van de onderneming voor de toegang van derde partijen tot aanbod en markten enz.); — worden getracht de beslissingen van het Hof waar nodig te codificeren, met inachtneming van de talrijke, uiteenlopende wetgevingshandelingen waarin die definities worden gebruikt. IV. TRANSPARANTIE- EN INFORMATIEVERPLICHTINGEN Door middel van het wetgevingspakket inzake digitale diensten moeten duidelijke en evenredige transparantie- en informatieverplichtingen worden ingevoerd. Die verplichtingen mogen geen ruimte laten voor afwijkingen of nieuwe vrijstellingen van de bestaande aansprakelijkheidsregeling als vastgesteld in de artikelen 12, 13 en 14 van de richtlijn inzake elektronische handel, en moeten onderstaande aspecten omvatten: 1. Algemene informatievoorschriften De herziene bepalingen van de richtlijn inzake elektronische handel moeten een versterking inhouden van de algemene informatievoorschriften en de volgende verplichtingen omvatten: — de informatievoorschriften van artikel 5 en de artikelen 6 en 10 van de richtlijn inzake elektronische handel moeten worden versterkt; — het beginsel “ken uw zakelijke klanten” (“Know Your Business Customer”), dat beperkt is tot de rechtstreekse commerciële betrekkingen van de aanbieder van hostingdiensten, moet voor zakelijke gebruikers worden ingevoerd; aanbieders van hostingdiensten moeten de door hun zakelijke gebruikers verstrekte identificatiegegevens vergelijken met de databanken van EU-btw-nummers en van registratie- en identificatienummers van marktdeelnemers (“Economic Operator Identification and Registration number” of “EORI-nummer”), indien er een btw- of EORI-nummer bestaat; wanneer een bedrijf van btw- of EORI-registratie is vrijgesteld, moet een bewijs van identificatie worden overgelegd; wanneer een zakelijke gebruiker optreedt als agent voor andere bedrijven, moet hij zich als zodanig kenbaar maken; aanbieders van hostingdiensten moeten hun zakelijke gebruikers vragen ervoor te zorgen dat alle verstrekte informatie juist en actueel is, onder voorbehoud van wijzigingen, en aanbieders van hostingdiensten mogen geen toestemming krijgen om hun diensten aan zakelijke gebruikers aan te bieden wanneer die informatie onvolledig is of wanneer de aanbieder van hostingdiensten er door de bevoegde autoriteiten van in kennis is gesteld dat de identiteit van hun zakelijke gebruiker onjuist, misleidend of anderszins ongeldig is; — bovengenoemde maatregel van uitsluiting van diensten mag alleen van toepassing zijn op contractuele betrekkingen tussen bedrijven en mag geen afbreuk doen aan de rechten van betrokkenen uit hoofde van de AVG. Die maatregel mag geen afbreuk doen aan de bescherming van de anonimiteit online voor andere dan zakelijke gebruikers. De nieuwe algemene informatievoorschriften moeten een aanscherping inhouden van de artikelen 5, 6 en 10 van de richtlijn inzake elektronische handel, teneinde die maatregelen af te stemmen op de informatievoorschriften van recent vastgestelde wetgeving, met name Richtlijn 93/13/EEG (23) (“richtlijn oneerlijke bedingen in overeenkomsten”), Richtlijn 2011/83/EU (24) (“richtlijn consumentenrechten”) en de platform-to-businessverordening; — Artikel 5 van de richtlijn inzake elektronische handel moet verder worden gemoderniseerd in de zin dat aanbieders van digitale diensten moeten worden verplicht consumenten te voorzien van directe en efficiënte communicatiemiddelen zoals elektronische contactformulieren, chatbots, instant messaging of een telefonisch terugbelsysteem, waarbij tevens geldt dat de informatie met betrekking tot die communicatiemiddelen op duidelijke en begrijpelijke wijze toegankelijk moet zijn voor de consumenten. 2. Billijke contractvoorwaarden en algemene voorwaarden In het wetgevingspakket inzake digitale diensten moeten minimumnormen worden vastgelegd die aanbieders van diensten verplichten billijke, toegankelijke, niet-discriminerende en transparante contractvoorwaarden en algemene voorwaarden vast te stellen, waarin ten minste de volgende voorschriften zijn vervat: — duidelijke en ondubbelzinnige contractvoorwaarden en algemene voorwaarden vast te stellen in heldere en begrijpelijke taal; — in de contractvoorwaarden en algemene voorwaarden uitdrukkelijk te vermelden wat volgens het recht van de Unie of het nationale recht onder illegale inhoud of illegaal gedrag valt, en toe te lichten wat de rechtsgevolgen voor gebruikers zijn wanneer zij willens en wetens illegale inhoud opslaan of uploaden; — de gebruikers in kennis te stellen van elke ingrijpende wijziging van de contractvoorwaarden of algemene voorwaarden die afbreuk zou kunnen doen aan de rechten van gebruikers en er een uitleg van te verstrekken; — ervoor te zorgen dat vooraf geformuleerde standaardclausules in de contractvoorwaarden en algemene voorwaarden, waarover voorafgaand niet afzonderlijk onderhandeld is, onder meer in eindgebruikersovereenkomsten, aanvangen met een beknopt overzicht op basis van een geharmoniseerd model, dat door de Commissie moet worden opgesteld; — te waarborgen dat de annuleringsprocedure even eenvoudig is als de aanmeldingsprocedure (zonder “misleidende praktijken” of andere factoren die de besluitvorming van de consument beïnvloeden); — wanneer geautomatiseerde systemen worden gebruikt, in de desbetreffende contractvoorwaarden en algemene voorwaarden duidelijk en ondubbelzinnig de invoergegevens en beoogde resultaten van de geautomatiseerde systemen te specificeren, evenals de belangrijkste criteria die worden gebruikt om de rangschikking te bepalen en de redenen waarom het relatieve belang van die criteria groter is dan dat van andere criteria, waarbij moet worden gezorgd voor samenhang met de platform-to-businessverordening; — te waarborgen dat de voorschriften inzake contractvoorwaarden en algemene voorwaarden in overeenstemming zijn met en een aanvulling vormen op de informatievoorschriften van het recht van de Unie, met inbegrip van de richtlijn oneerlijke bedingen in overeenkomsten, de richtlijn oneerlijke handelspraktijken, de richtlijn consumentenrechten, als gewijzigd bij Richtlijn (EU) 2019/2161, en de AVG. 3. Transparantievoorschriften met betrekking tot commerciële communicatie — De herziene bepalingen van de richtlijn inzake elektronische handel moeten een versterking inhouden van de huidige transparantievoorschriften met betrekking tot commerciële communicatie door middel van de vaststelling van de beginselen van transparantie door de opmaak (“transparency-by-design”) en transparantie door standaardinstellingen (“transparency-by-default”). — Voortbouwend op de artikelen 6 en 7 van de richtlijn inzake elektronische handel moeten de voor te stellen maatregelen een nieuw kader voor de betrekkingen tussen platforms en consumenten tot stand brengen inzake transparantie in verband met onlinereclame, digitale nudging, microtargeting, aanbevelingssystemen voor reclame en voorkeursbehandeling. Die maatregelen moeten: — de verplichting omvatten om duidelijk omschreven soorten informatie over onlinereclame openbaar te maken om doeltreffende audits en controles mogelijk te maken, zoals informatie over de identiteit van de adverteerder en de directe en indirecte betalingen en eventuele andere vergoedingen die aanbieders van diensten ontvangen. Bovendien moeten consumenten en openbare autoriteiten hiermee de identiteit kunnen vaststellen van wie aansprakelijk is in het geval van bijvoorbeeld onjuiste of misleidende reclame. Voorts moeten de maatregelen er ook toe bijdragen dat illegale activiteiten niet via reclamediensten kunnen worden gefinancierd; — een duidelijk onderscheid waarborgen tussen commerciële en politieke onlinereclame en zorgen voor transparantie van de criteria voor profilering van specifieke groepen en de optimalisering van reclamecampagnes; ervoor zorgen dat consumenten standaard de keuzemogelijkheid krijgen om niet door middel van microtargeting of anderszins te worden gevolgd, en waarborgen dat toestemming wordt gevraagd voor het gebruik van gedragsgegevens voor reclamedoeleinden, evenals voor politieke reclame en advertenties; — consumenten toegang bieden tot hun profielen voor dynamische marketing, zodat zij worden geïnformeerd over de vraag of zij worden gevolgd en zo ja, voor welke doeleinden, en over de vraag of de informatie die zij ontvangen, voor reclamedoeleinden bedoeld is, evenals hun recht waarborgen om besluiten aan te vechten die hun rechten ondermijnen; — waarborgen dat advertenties tegen betaling of een tegen betaling verkregen plaats in een rangschikking van zoekresultaten op duidelijke, beknopte en begrijpelijke wijze herkenbaar zijn, in overeenstemming met Richtlijn 2005/29/EG, als gewijzigd bij Richtlijn (EU) 2019/2161; — waarborgen dat het beginsel van non-discriminatie en de minimumvoorschriften inzake diversificatie in acht worden genomen en zorgen voor de vaststelling van agressieve reclamepraktijken, en tegelijkertijd consumentvriendelijke technologieën op het gebied van artificiële intelligentie stimuleren; — de invoering behelzen van criteria inzake verantwoordingsplicht en billijkheid voor algoritmen die worden gebruikt voor gerichte reclame en de optimalisering van advertenties, externe regelgevingscontroles door bevoegde autoriteiten mogelijk maken en de verificatie mogelijk maken van keuzen ten aanzien van het ontwerp van algoritmen die informatie over personen betreffen, zonder dat het risico bestaat dat de persoonlijke levenssfeer van gebruikers of bedrijfsgeheimen worden geschonden; — toegang bieden tot gegevens over de levering van reclame en informatie over de aandacht die de adverteerders krijgen, met betrekking tot de vraag waar en wanneer advertenties worden geplaatst en de levering van betaalde versus onbetaalde reclame. 4. Artificiële intelligentie en machinaal leren In de herziene bepalingen moeten onderstaande beginselen in acht worden genomen met betrekking tot de verlening van diensten van de informatiemaatschappij die op AI zijn gebaseerd of waarvoor gebruik wordt gemaakt van geautomatiseerde besluitvormingsinstrumenten of instrumenten voor machinaal leren, door: — ervoor te zorgen dat consumenten het recht hebben te worden geïnformeerd wanneer een dienst op AI is gebaseerd of indien voor een dienst gebruik wordt gemaakt van geautomatiseerde besluitvormingsinstrumenten of instrumenten voor machinaal leren of voor geautomatiseerde inhoudsherkenning, evenals het recht om niet te worden onderworpen aan een uitsluitend op geautomatiseerde verwerking gebaseerd besluit en de mogelijkheid om het gebruik van op AI gebaseerde personalisatie te weigeren, te beperken of aan de eigen behoeften aan te passen, met name als het gaat om de rangschikking van diensten; — alomvattende regels tot stand te brengen inzake non-discriminatie en transparantie met betrekking tot algoritmen en datasets; — ervoor te zorgen dat algoritmen verklaarbaar zijn voor de bevoegde autoriteiten die tot controle kunnen overgaan wanneer zij redenen hebben om aan te nemen dat er sprake is van algoritmische vertekening; — te voorzien in toezicht per geval en periodieke risicobeoordeling met betrekking tot algoritmen door de bevoegde autoriteiten, alsook in menselijke controle op de besluitvorming, teneinde een hoger niveau van consumentenbescherming te waarborgen; de desbetreffende voorschriften moeten in overeenstemming zijn met de mechanismen voor menselijke controle en verplichtingen inzake risicobeoordeling voor de automatisering van diensten die zijn vastgelegd in de bestaande regels, zoals Richtlijn (EU) 2018/958 (25) (“richtlijn evenredigheidsbeoordeling”), en mogen geen ongerechtvaardigde of onevenredige beperking van het vrije verkeer van diensten vormen; — duidelijke regelingen tot stand te brengen inzake verantwoordingsplicht, aansprakelijkheid en rechtsmiddelen voor de behandeling van potentiële schade als gevolg van het gebruik van AI-toepassingen, geautomatiseerde besluitvorming en instrumenten voor machinaal leren; — het beginsel van veiligheid, beveiliging door ontwerp en door standaardinstellingen vast te stellen, evenals effectieve en efficiënte rechten en procedures voor AI-ontwikkelaars in gevallen waarin gevoelige besluiten over personen worden genomen op basis van algoritmen en door de gevolgen van de technologische ontwikkelingen die zich aandienen naar behoren aan te pakken en te benutten; — te waarborgen dat de vertrouwelijkheid, de persoonlijke levenssfeer van gebruikers en bedrijfsgeheimen worden gerespecteerd; — ervoor te zorgen dat er alomvattende informatie beschikbaar moet zijn voor werknemers wanneer op de werkplek ingevoerde AI-technologieën rechtstreekse gevolgen hebben voor de arbeidsvoorwaarden van werknemers die van digitale diensten gebruikmaken. 5. Sancties De naleving van die bepalingen moet worden versterkt door middel van doeltreffende, evenredige en afschrikkende sancties, met inbegrip van het opleggen van evenredige boeten. V. MAATREGELEN IN VERBAND MET DE BESTRIJDING VAN ILLEGALE ONLINE-INHOUD Het wetgevingspakket inzake digitale diensten moet duidelijkheid en richtsnoeren verstrekken over de manier waarop onlinetussenpersonen illegale online-inhoud moeten bestrijden. Met de herziene regels van de richtlijn inzake elektronische handel moet: — worden verduidelijkt dat een verwijdering van of blokkering van de toegang tot illegale inhoud de grondrechten en de rechtmatige belangen van de gebruikers en consumenten niet mag aantasten en dat legale inhoud online moet blijven; — het rechtskader worden verbeterd, rekening houdend met de centrale rol die onlinetussenpersonen en het internet spelen bij het bevorderen van het publieke debat en de vrije verspreiding van feiten, meningen en ideeën; — het onderliggende rechtsbeginsel in stand worden gehouden dat onlinetussenpersonen niet rechtstreeks aansprakelijk zijn voor de daden van hun gebruikers en dat onlinetussenpersonen onder billijke, toegankelijke, niet-discriminerende en transparante voorwaarden inhoud kunnen blijven modereren; — worden verduidelijkt dat een besluit van onlinetussenpersonen over de vraag of door gebruikers geüploade inhoud legaal is, voorlopig is en dat onlinetussenpersonen daarvoor niet aansprakelijk worden gesteld, aangezien alleen de rechter in laatste instantie een besluit mag nemen over wat illegale inhoud is; — ervoor worden gezorgd dat geen afbreuk wordt gedaan aan het vermogen van de lidstaten om te besluiten welke inhoud volgens het nationale recht illegaal is; — ervoor worden gezorgd dat de maatregelen die onlinetussenpersonen moeten nemen evenredig, doeltreffend en adequaat zijn om illegale online-inhoud doeltreffend te bestrijden; — de strekking van de maatregelen die aanbieders van diensten moeten nemen, worden afgestemd op de ernst van de inbreuk; — ervoor worden gezorgd dat de blokkering van de toegang tot en de verwijdering van illegale inhoud geen blokkering vergt van de toegang tot een volledig platform en diensten die anderszins legaal zijn; — onafhankelijk toezicht worden ingevoerd evenals nieuwe transparantieregels in verband met de procedures voor het modereren van inhoud en instrumenten met betrekking tot het verwijderen van illegale online-inhoud. Dergelijke systemen en procedures moeten vergezeld gaan van solide waarborgen voor transparantie en verantwoordingsplicht en beschikbaar zijn voor audits en tests door de bevoegde autoriteiten. 1. Een mechanisme voor melding en actie Met het wetgevingspakket inzake digitale diensten moet een geharmoniseerd en wettelijk afdwingbaar mechanisme voor melding en actie tot stand worden gebracht op basis van een reeks duidelijke processen en precieze tijdschema’s voor elke stap van de procedure voor melding en actie. Dit mechanisme voor melding en actie moet: — van toepassing zijn op illegale online-inhoud of illegaal onlinegedrag; — een onderscheid waarborgen tussen verschillende soorten aanbieders, sectoren en/of illegale inhoud en de ernst van de inbreuk; — voorzien in eenvoudig toegankelijke, betrouwbare en gebruiksvriendelijke procedures, die op het soort inhoud zijn afgestemd; — gebruikers in staat stellen potentieel illegale online-inhoud of illegaal onlinegedrag gemakkelijk te melden bij onlinetussenpersonen langs elektronische weg; — op begrijpelijke wijze bestaande concepten en processen verduidelijken, zoals “prompt handelen”, “feitelijke kennis en feitelijk bewustzijn”, “gerichte acties”, “formaat van meldingen” en “geldigheid van meldingen”; — garanderen dat door een melding de wettelijke aansprakelijkheid niet automatisch in werking wordt gesteld, noch enige verplichting tot verwijdering wordt opgelegd voor specifieke onderdelen van de inhoud of voor de beoordeling van de wettigheid; — vereisen dat meldingen voldoende precies en naar behoren onderbouwd zijn, zodat de aanbieder van diensten die de melding ontvangt een weloverwogen en zorgvuldig besluit kan nemen ten aanzien van het aan de melding te geven gevolg, en de precieze voorschriften omvatten die noodzakelijk zijn om ervoor te zorgen dat meldingen alle informatie bevatten die nodig is voor een snelle verwijdering van illegale inhoud; — de meldingen moeten de locatie (URL en tijdstempel, in voorkomend geval) van de vermeende illegale inhoud in kwestie bevatten, een indicatie van de tijd en datum waarop de vermeende inbreuk heeft plaatsgevonden, de opgegeven reden voor de melding, met inbegrip van een uitleg waarom de melder de inhoud als illegaal beschouwt, en indien nodig, afhankelijk van het soort inhoud, aanvullend bewijs voor de melding en een verklaring op erewoord dat de verstrekte informatie correct is; — melders moeten de mogelijkheid hebben, maar niet de plicht, om hun contactgegevens in de melding op te nemen. Besluiten zij hun contactgegevens te vermelden, dan moet hun anonimiteit ten aanzien van de aanbieder van inhoud worden gegarandeerd. Indien geen contactgegevens worden verstrekt, kan het IP-adres of een ander gelijkwaardig gegeven worden gebruikt. Anonieme meldingen mogen niet worden toegestaan wanneer zij betrekking hebben op de schending van persoonlijkheidsrechten of intellectuele-eigendomsrechten; — zorgen voor waarborgen om wangedrag door gebruikers die systematisch, herhaaldelijk en te kwader trouw onterechte of verkeerde meldingen indienen, te voorkomen; — voorzien in een verplichting voor de onlinetussenpersonen om de gemelde inhoud te verifiëren en de melder en de persoon die de inhoud heeft geüpload tijdig een met redenen omkleed besluit toe te zenden. Het voorschrift inzake toezending van dat besluit moet ook een motivering van het besluit omvatten, evenals hoe het besluit tot stand is gekomen, of het besluit is genomen door een persoon of een instrument voor geautomatiseerde besluitvorming, en informatie over de mogelijkheid voor elk van de partijen om bij de tussenpersoon, de rechter of een andere instantie bezwaar te maken tegen het besluit; — informatie bieden en voorzien in rechtsmiddelen om het besluit aan te vechten via een tegenmelding, onder meer indien de inhoud is verwijderd door middel van geautomatiseerde oplossingen, tenzij deze tegenmelding in strijd zou zijn met een lopend onderzoek door rechtshandhavingsinstanties; — waarborgen dat rechterlijke bevelen die in een andere lidstaat dan de lidstaat van de onlinetussenpersoon worden uitgevaardigd, niet via het mechanisme voor melding en actie worden afgehandeld. Het mechanisme voor melding en actie van het wetgevingspakket inzake digitale diensten moet alleen bindend zijn als er sprake is van illegale inhoud. Dat mag onlinetussenpersonen er evenwel niet van weerhouden een soortgelijk mechanisme in te voeren voor melding van en actie tegen overige inhoud. 2. Buitengerechtelijke geschillenbeslechting met betrekking tot het mechanisme voor melding en actie — Het besluit dat door de onlinetussenpersoon wordt genomen om al dan niet op te treden in verband met inhoud die als illegaal is aangemerkt, moet een duidelijke motivering omvatten van de acties die met betrekking tot die specifieke inhoud zijn genomen. De melder moet een ontvangstbevestiging krijgen, evenals een mededeling waarin staat aangegeven welk gevolg aan de melding zal worden gegeven. — De aanbieders van de inhoud die als illegaal wordt aangemerkt, moeten onmiddellijk in kennis worden gesteld van de melding en, in voorkomend geval, van de redenen en besluiten in verband met de verwijdering van of de opschorting of blokkering van de toegang tot de inhoud. Alle partijen moeten naar behoren worden ingelicht over alle bestaande beschikbare juridische opties en mechanismen om dit besluit aan te vechten. — Alle belanghebbende partijen moeten over het recht beschikken het besluit aan te vechten door middel van een tegenmelding die aan duidelijke voorschriften moet voldoen en vergezeld moet gaan van een uitleg. De belanghebbende partijen moeten ook een beroep kunnen doen op mechanismen voor buitengerechtelijke geschillenbeslechting. — Beperking of afstand van het recht om in kennis te worden gesteld en van het recht om als gebruiker een tegenmelding te doen voordat een besluit tot verwijdering van inhoud wordt genomen, is slechts mogelijk indien: a) onlinetussenpersonen onderworpen zijn aan een nationaal wettelijk voorschrift dat hun oplegt om de verlening van alle onlinetussenhandelsdiensten aan een bepaalde gebruiker te beëindigen op zulke wijze dat zij het mechanisme voor melding en actie niet kunnen eerbiedigen, of b) de melding of tegenmelding een lopend strafrechtelijk onderzoek zou belemmeren dat vereist dat het besluit om de toegang tot inhoud op te schorten of te verwijderen, geheim wordt gehouden. — De regels van artikel 17 van de richtlijn inzake elektronische handel moeten worden herzien om ervoor te zorgen dat onafhankelijke mechanismen voor buitengerechtelijke geschillenbeslechting worden ingesteld en beschikbaar zijn voor gebruikers in geval van geschillen over blokkering van de toegang tot, of verwijdering van door hen geüploade werken of ander materiaal. — Het mechanisme voor buitengerechtelijke geschillenbeslechting moet aan bepaalde normen voldoen, met name wat procedurele billijkheid, onafhankelijkheid, onpartijdigheid, transparantie en doeltreffendheid betreft. Een dergelijk mechanisme maakt het mogelijk dat geschillen onpartijdig worden beslecht en ontneemt de gebruiker niet de door het nationale recht geboden rechtsbescherming, onverminderd de rechten van gebruikers om een beroep te doen op efficiënte rechtsmiddelen. — Indien uit het beroep en de tegenmelding blijkt dat de gemelde activiteit of informatie niet illegaal is, moet de onlinetussenpersoon de inhoud die was verwijderd of waartoe de toegang was opgeschort, onverwijld herstellen of de gebruiker de inhoud opnieuw laten uploaden. — Wanneer een melding wordt gedaan, betwist of ontvangen, moeten alle belanghebbende partijen in kennis worden gesteld van zowel de mogelijkheid om gebruik te maken van een mechanisme voor alternatieve geschillenbeslechting als het recht zich tot de bevoegde nationale rechter te wenden. — De mechanismen voor buitengerechtelijke geschillenbeslechting mogen op geen enkele wijze afbreuk doen aan de rechten van de betrokken partijen om gerechtelijke stappen te ondernemen. 3. Transparantie van het mechanisme voor melding en actie Het mechanisme voor melding en actie moet transparant zijn en voor het publiek toegankelijk zijn. Met het oog daarop moeten de onlinetussenpersonen worden verplicht jaarverslagen te publiceren, die gestandaardiseerd moeten zijn en informatie moeten bevatten over: — het totale aantal meldingen dat is ontvangen in het kader van het mechanisme voor melding en actie en de soorten inhoud waarop deze betrekking hebben; — de gemiddelde reactietijd voor elke soort inhoud; — het aantal abusievelijke verwijderingen; — de soorten entiteiten die de meldingen hebben ingediend (particulieren, organisaties, ondernemingen, betrouwbare flaggers enz.) en het totale aantal meldingen dat zij hebben ingediend; — informatie over de illegale aard van de inhoud of het type inbreuk als gevolg waarvan de inhoud is verwijderd; — het aantal aangevochten besluiten dat door onlinetussenpersonen is ontvangen en informatie over de behandeling ervan; — een beschrijving van het model voor inhoudsmoderatie dat wordt gehanteerd door de tussenpersoon die hostingdiensten aanbiedt, alsook van eventuele geautomatiseerde instrumenten, met inbegrip van nuttige informatie over de onderliggende logica; — de maatregelen die zij treffen met betrekking tot wie herhaaldelijk inbreuken pleegt, om ervoor te zorgen dat die maatregelen doeltreffend zijn voor de aanpak van dergelijk systematisch wangedrag. Wat de verplichting om dat verslag te publiceren en de vereiste mate van detail betreft, moet rekening worden gehouden met de omvang of de schaal waarop onlinetussenpersonen opereren en of zij slechts over beperkte middelen en deskundigheid beschikken. Micro-ondernemingen en startende ondernemingen moeten alleen worden verplicht dit verslag bij te werken indien er sprake is van een aanzienlijke wijziging tussen het ene en het daaropvolgende jaar. Onlinetussenpersonen moeten ook informatie publiceren over hun procedures en tijdschema’s voor tussenkomst door belanghebbende partijen, zoals de termijn waarover de persoon die de inhoud heeft geüpload, beschikt om een tegenmelding te doen, de termijn waarover de tussenpersoon beschikt om beide partijen in kennis te stellen van het resultaat van de procedure, en de termijn voor de verschillende vormen van beroep tegen een besluit. 4. Veiligehavenbepalingen van de artikelen 12, 13 en 14 van de richtlijn inzake elektronische handel In het wetgevingspakket inzake digitale diensten moeten de huidige beperkte vrijstellingen van aansprakelijkheid voor aanbieders van diensten van de informatiemaatschappij (onlinetussenpersonen) waarin is voorzien in de artikelen 12, 13 en 14 van de richtlijn inzake elektronische handel worden beschermd en gehandhaafd. 5. Actieve en passieve hosts In het wetgevingspakket inzake digitale diensten moeten de afwijkingen in de richtlijn inzake elektronische handel voor tussenpersonen die een neutrale en passieve rol spelen, worden gehandhaafd en moet het gebrek aan rechtszekerheid betreffende het begrip “actieve rol” worden aangepakt door de rechtspraak van het Hof ter zake te codificeren. Ook moet worden verduidelijkt dat de aanbieders van hostingdiensten een actieve rol spelen wanneer zij inhoud creëren of in zekere mate bijdragen aan de illegaliteit van inhoud, of als zij (volgens het oordeel van de gemiddelde gebruiker of consument) inhoud van derde partijen als eigen inhoud overnemen. Het wetgevingspakket moet ervoor zorgen dat onlinetussenpersonen niet louter op grond van door hen genomen vrijwillige maatregelen ter bestrijding van illegale inhoud worden geacht een actieve rol te spelen. De invoering van dergelijke maatregelen moet echter gepaard gaan met passende waarborgen, en contentmoderatiepraktijken moeten billijk, toegankelijk, niet-discriminerend en transparant zijn. In het wetgevingspakket inzake digitale diensten moeten de vrijstellingen van aansprakelijkheid worden gehandhaafd voor backend- en infrastructuurdiensten die geen partij zijn in de contractuele betrekkingen tussen onlinetussenpersonen en hun klanten en die slechts uitvoering geven aan door onlinetussenpersonen of hun klanten genomen besluiten. 6. Verbod op toezicht van algemene aard – artikel 15 van de richtlijn inzake elektronische handel In het wetgevingspakket inzake digitale diensten moet het verbod op een algemene toezichtverplichting als bedoeld in artikel 15 van de richtlijn inzake elektronische handel worden behouden. Onlinetussenpersonen mogen niet aan algemene toezichtverplichtingen worden onderworpen. VI. ONLINEMARKTPLAATSEN In het wetgevingspakket inzake digitale diensten moeten specifieke nieuwe regels worden voorgesteld voor onlinemarktplaatsen, voor onlineverkoop, promotie of levering van producten en voor dienstverlening aan consumenten. Die nieuwe regels moeten: — in overeenstemming zijn met en een aanvulling vormen op een hervorming van de richtlijn inzake algemene productveiligheid; — betrekking hebben op alle entiteiten die diensten en/of producten aanbieden aan consumenten in de Unie, ook als zij buiten de Unie gevestigd zijn; — een onderscheid waarborgen tussen onlinemarktplaatsen en andere soorten aanbieders van diensten, met inbegrip van andere aanvullende tussenhandelsdiensten binnen dezelfde bedrijfsactiviteit. Indien een van de diensten die door een onderneming worden aangeboden, voldoet aan de criteria die noodzakelijk zijn om als een marktplaats te worden beschouwd, moeten de regels ten volle van toepassing zijn op dat deel van de bedrijfsactiviteiten, ongeacht de interne organisatie van de onderneming; — ervoor zorgen dat onlinemarktplaatsen duidelijk maken vanuit welk land de producten worden verkocht of de diensten worden verleend, ongeacht of ze door die marktplaats, een derde partij of een verkoper met vestiging binnen of buiten de Unie worden verkocht of verleend; — ervoor zorgen dat onlinemarktplaatsen snel alle bekende misleidende informatie die door de leverancier wordt verstrekt, verwijderen, met inbegrip van misleidende impliciete garanties en verklaringen van de leverancier; — ervoor zorgen dat onlinemarktplaatsen die professionele diensten aanbieden, aangeven wanneer sprake is van een gereglementeerd beroep in de zin van Richtlijn 2005/36/EG, opdat consumenten een geïnformeerde keuze kunnen maken en zij bovendien, in voorkomend geval, bij de ter zake bevoegde autoriteit kunnen nagaan of een beroepsbeoefenaar voldoet aan de vereisten voor een specifieke beroepskwalificatie; — ervoor zorgen dat onlinemarktplaatsen transparant en verantwoordingsplichtig zijn en dat zij samenwerken met de bevoegde autoriteiten van de lidstaten om vast te stellen waar er sprake is van ernstige risico’s van gevaarlijke producten en die autoriteiten te waarschuwen zodra zij weten dat dergelijke producten op hun platform te vinden zijn; — ervoor zorgen dat onlinemarktplaatsen het systeem van de Unie voor snelle uitwisseling van gegevens over gevaren bij het gebruik van verbruiks- en gebruiksartikelen (Rapex) raadplegen en steekproefsgewijze controles uitvoeren op teruggeroepen en gevaarlijke producten en, in voorkomend geval, de betrokken producten aan passende maatregelen te onderwerpen; — ervoor zorgen dat het, zodra producten door de systemen van de Unie voor snelle waarschuwing, door de nationale markttoezichtautoriteiten, door de douaneautoriteiten of door de consumentenbeschermingsautoriteiten zijn aangemerkt als onveilige of nagemaakte producten, verplicht is deze producten snel en maximaal binnen twee werkdagen na ontvangst van de melding te verwijderen van de marktplaats; — ervoor zorgen dat onlinemarktplaatsen consumenten informeren zodra een door hen gekocht product van het platform in kwestie is verwijderd na een melding in verband met niet-naleving van de regels van de Unie inzake productveiligheid en consumentenbescherming; zij moeten er ook voor zorgen dat onlinemarktplaatsen consumenten eveneens inlichten over eventuele veiligheidsproblemen en eventuele noodzakelijke acties om te waarborgen dat terugroepacties daadwerkelijk worden uitgevoerd; — ervoor zorgen dat onlinemarktplaatsen maatregelen invoeren om op te treden tegen wie herhaaldelijk inbreuken pleegt door gevaarlijke producten aan te bieden, in samenwerking met de autoriteiten overeenkomstig de platform-to-businessverordening, en dat zij maatregelen nemen om te voorkomen dat reeds verwijderde gevaarlijke producten opnieuw zouden verschijnen; — de mogelijkheid in overweging geven om van in een derde land gevestigde leveranciers te verlangen dat zij een filiaal in de Unie opzetten of een in de Unie gevestigde wettelijke vertegenwoordiger aanwijzen, die ter verantwoording kan worden geroepen voor de verkoop van producten of diensten die niet voldoen aan de regels van de Unie inzake de veiligheid van Europese consumenten; — de aandacht vestigen op de aansprakelijkheid van onlinemarktplaatsen indien zij schade veroorzaken ten aanzien van consumenten of geen adequate maatregelen nemen om illegale producten te verwijderen zodra zij van die illegale producten op de hoogte zijn; — de aandacht vestigen op de aansprakelijkheid van onlinemarktplaatsen indien die platforms een overheersende invloed hebben op leveranciers en essentiële onderdelen van economische transacties, zoals betaalmiddelen, prijzen, standaardvoorwaarden of gedrag dat gericht is op het vergemakkelijken van de verkoop van goederen aan een consument op de markt van de Unie, en er geen fabrikant, importeur of distributeur met vestiging in de Unie is die aansprakelijk kan worden gesteld; — de aandacht vestigen op de aansprakelijkheid van onlinemarktplaatsen indien de onlinemarktplaats de consument er niet over heeft ingelicht dat een derde partij de feitelijke leverancier van de goederen of diensten is, en de marktplaats bijgevolg contractueel aansprakelijk maken ten aanzien van de consument. De aansprakelijkheid moet ook in aanmerking worden genomen wanneer de marktplaats willens en wetens misleidende informatie verstrekt; — waarborgen dat onlinemarktplaatsen recht hebben op verhaal ten aanzien van een in gebreke zijnde leverancier of producent; — ervoor zorgen dat wordt onderzocht of er een uitbreiding mogelijk is van de toezegging van bepaalde kleinhandelaars in de elektronische handel en de Commissie om respectievelijk gevaarlijke of nagemaakte producten sneller uit de handel te nemen op grond van de vrijwillige afspraken in het kader van de “Product Safety Pledge” en het “memorandum van overeenstemming over de verkoop van namaakgoederen via het internet” en aan te geven welke van die afspraken verplicht zouden kunnen worden. VII. EX-ANTEREGULERING VAN SYSTEEMRELEVANTE MARKTDEELNEMERS In het wetgevingspakket inzake digitale diensten moet een voorstel naar voren worden geschoven voor een nieuw afzonderlijk instrument dat ervoor moet zorgen dat de systeemrelevante rol van specifieke onlineplatforms geen gevaar vormt voor de interne markt vanwege oneerlijke uitsluiting van innoverende nieuwe marktdeelnemers, waaronder kmo’s, ondernemers en startende ondernemingen, die de keuze van de consument zou beperken; Hiertoe moet het wetgevingspakket inzake digitale diensten met name de volgende aspecten inhouden: — een ex-antemechanisme opzetten om tekortkomingen van de markt te voorkomen (in plaats van deze alleen maar te verhelpen) die worden veroorzaakt door “systeemrelevante marktdeelnemers” in de digitale wereld, voortbouwend op de platform-to-businessverordening. Dit mechanisme moet ervoor zorgen dat regelgevingsautoriteiten maatregelen kunnen nemen ten aanzien van systeemrelevante marktdeelnemers om tekortkomingen van de markt aan te pakken, zonder dat er een inbreuk op de mededingingsregels wordt vastgesteld; — de regelgevingsautoriteiten de bevoegdheid verlenen om evenredige en welomschreven maatregelen te nemen ten aanzien van ondernemingen die zijn aangemerkt als “systeemrelevante marktdeelnemers”, op basis van in het wetgevingspakket inzake digitale diensten vastgestelde criteria en een uitputtende opsomming van de positieve en negatieve maatregelen die deze ondernemingen moeten respecteren en/of niet mogen instellen. In haar effectbeoordeling moet de Commissie een grondige analyse maken van de verschillende tot dusver op de markt geconstateerde problemen, zoals: — het gebrek aan interoperabiliteit en aan passende instrumenten, gegevens, deskundigheid en middelen die systeemrelevante marktdeelnemers gebruiken om consumenten in staat te stellen van digitaal platform of online-ecosysteem te veranderen of digitale platformen of online-ecosystemen onderling geconnecteerd en interoperabel te gebruiken; — de systematische preferentiële weergave, die systeemrelevante marktdeelnemers in staat stelt hun eigen downstreamdiensten beter zichtbaar te maken; — “data envelopment” die wordt gebruikt om marktmacht vanuit de ene markt uit te breiden naar aangrenzende markten, waarbij voorrang wordt gegeven aan de eigen producten en diensten en praktijken worden gehanteerd om consumenten afhankelijk te maken; — de wijdverbreide praktijk om door contractuele clausules op te leggen externe zakelijke gebruikers te verbieden consumenten naar hun eigen website te leiden; — het gebrek aan transparantie van de aanbevelingssystemen van systeemrelevante marktdeelnemers, met inbegrip van de regels en criteria voor de werking van dergelijke systemen; — ervoor zorgen dat systeemrelevante marktdeelnemers de mogelijkheid krijgen aan te tonen dat het gedrag in kwestie gerechtvaardigd is; — verduidelijken dat sommige reguleringsmaatregelen ten aanzien van alle “systeemrelevante marktdeelnemers” moeten worden opgelegd, zoals transparantie inzake de manier waarop zij activiteiten verrichten, met name hoe zij gegevens verzamelen en gebruiken, evenals een verbod voor “systeemrelevante marktdeelnemers” op praktijken die erop gericht zijn het voor consumenten moeilijker te maken om van leverancier te veranderen of diensten van verschillende leveranciers te gebruiken, en op andere vormen van ongerechtvaardigde discriminatie die andere bedrijven uitsluiten of benadelen; — regelgevingsautoriteiten de bevoegdheid toekennen om voorlopige maatregelen vast te stellen en sancties op te leggen ten aanzien van “systeemrelevante marktdeelnemers” die de verschillende regelgevingsverplichtingen waaraan zij moeten voldoen, niet naleven; — aan de Commissie de bevoegdheid voorbehouden om uiteindelijk een besluit te nemen over de vraag of een aanbieder van diensten van de informatiemaatschappij een “systeemrelevante marktdeelnemer” is, op basis van de in het ex-antemechanisme vervatte voorwaarden; — gebruikers van “systeemrelevante marktdeelnemers” in staat stellen te worden geïnformeerd, te deactiveren en feitelijke zeggenschap te hebben en besluiten te kunnen nemen over welk soort inhoud zij willen zien. Gebruikers moeten ook naar behoren worden geïnformeerd over alle redenen waarom specifieke inhoud wordt aangeboden aan hen; — ervoor zorgen dat de rechten, verplichtingen en beginselen van de AVG worden nageleefd, met inbegrip van gegevensminimalisatie, doelbinding, gegevensbescherming door ontwerp en door standaardinstellingen, en rechtsgronden voor de verwerking; — zorgen voor passende niveaus van interoperabiliteit waarbij “systeemrelevante marktdeelnemers” de gebruikte passende instrumenten, gegevens, deskundigheid en middelen moeten delen, teneinde het risico op lock-in van gebruikers en consumenten te beperken, evenals het kunstmatig binden van gebruikers aan één systeemrelevante marktdeelnemer zonder realistische mogelijkheid of stimulansen om van digitaal platform of online-ecosysteem te veranderen. In het kader van die maatregelen moet de Commissie verschillende technologieën evenals open normen en protocollen onderzoeken, met inbegrip van de mogelijkheid om gebruik te maken van een technische interface (applicatieprogramma-interface) waarmee gebruikers van concurrerende platforms een koppeling kunnen maken met platforms van systeemrelevante marktdeelnemers en zij er informatie mee kunnen uitwisselen; systeemrelevante marktdeelnemers mogen de gegevens die zij bij interoperabiliteitsactiviteiten van derden ontvangen, niet commercieel gebruiken voor andere doeleinden dan het faciliteren van die activiteiten; interoperabiliteitsverplichtingen mogen het vermogen van tussenpersonen om kwetsbaarheden te ondervangen niet beperken, belemmeren of vertragen; — ervoor zorgen dat het nieuwe ex-antemechanisme de toepassing van de mededingingsregels onverlet laat, ook wat een voorrangsbehandeling ten aanzien van zichzelf en algehele verticale integratie betreft, en ervoor zorgen dat beide beleidsinstrumenten volledig onafhankelijk zijn. VIII. TOEZICHT, SAMENWERKING EN HANDHAVING Het wetgevingspakket inzake digitale diensten moet het toezicht en de handhaving van de bestaande regels verbeteren en de internemarktclausule als de hoeksteen van de digitale eengemaakte markt versterken door de clausule aan te vullen met een nieuw samenwerkingsmechanisme dat gericht is op de verbetering van de informatie-uitwisseling, de samenwerking en het wederzijds vertrouwen, en, op verzoek, de wederzijdse bijstand tussen de lidstaten, met name tussen de autoriteiten in het land van herkomst waar de aanbieder van diensten gevestigd is en de autoriteiten in het gastland waar deze zijn diensten aanbiedt. De Commissie moet een grondige effectbeoordeling uitvoeren om te beoordelen wat het meest geschikte model voor toezicht en handhaving is voor de toepassing van de bepalingen van het wetgevingspakket inzake digitale diensten, met inachtneming van de beginselen van subsidiariteit en evenredigheid. In haar effectbeoordeling moet de Commissie bestaande modellen onderzoeken, zoals het netwerk voor samenwerking met betrekking tot consumentenbescherming (CPC), de Europese groep van regelgevende instanties voor audiovisuele mediadiensten (ERGA), het Europees Comité voor gegevensbescherming (EDBP) en het Europees Mededingingsnetwerk (ECN), en de invoering van een gemengd stelsel voor toezicht overwegen. Dat gemengd stelsel voor toezicht, dat gebaseerd is op EU-coördinatie in samenwerking met een netwerk van nationale autoriteiten, moet het toezicht op en de toepassing van het wetgevingspakket inzake digitale diensten verbeteren, de naleving afdwingen, onder meer met betrekking tot in de regelgeving voorgeschreven boeten en andere sancties of maatregelen, en moet in staat zijn audits van tussenpersonen en platformen te verrichten. Het stelsel moet zorgen voor de beslechting, in voorkomend geval, van grensoverschrijdende geschillen tussen de nationale autoriteiten, de aanpak van complexe grensoverschrijdende kwesties, de verstrekking van advies en richtsnoeren, en de vaststelling van codes en besluiten voor de gehele Unie, en het moet samen met de nationale autoriteiten initiatieven kunnen nemen en onderzoeken kunnen voeren in verband met grensoverschrijdende kwesties. Het uiteindelijke toezicht op de verplichtingen van de lidstaten moet bij de Commissie blijven berusten. De Commissie moet verslag uitbrengen aan het Europees Parlement en de Raad en samen met de nationale autoriteiten een openbaar “platformscorebord” bijhouden met relevante informatie over de naleving van het wetgevingspakket inzake digitale diensten. De Commissie moet het opzetten en bijhouden van een Europees onderzoeksregister bevorderen en ondersteunen om de uitwisseling van gegevens met overheidsinstellingen, onderzoekers, ngo’s en universiteiten voor onderzoeksdoeleinden te vergemakkelijken. In het wetgevingspakket inzake digitale diensten moeten ook nieuwe handhavingselementen worden toegevoegd aan artikel 16 van de richtlijn inzake elektronische handel met betrekking tot zelfregulering. Het Europees Parlement, – gezien artikel 225 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien artikel 11 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie en artikel 10 van het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens, – gezien Verordening (EU) 2019/1150 van het Europees Parlement en de Raad van 20 juni 2019 ter bevordering van billijkheid en transparantie voor zakelijke gebruikers van onlinetussenhandelsdiensten (1) , – gezien Richtlijn (EU) 2019/790 van het Europees Parlement en de Raad van 17 april 2019 inzake auteursrechten en naburige rechten in de digitale eengemaakte markt en tot wijziging van Richtlijnen 96/9/EG en 2001/29/EG (2) , – gezien Verordening (EU) 2016/679 van het Europees Parlement en de Raad van 27 april 2016 betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens en betreffende het vrije verkeer van die gegevens en tot intrekking van Richtlijn 95/46/EG (algemene verordening gegevensbescherming) (3) , – gezien Richtlijn 2010/13/EU van het Europees Parlement en de Raad van 10 maart 2010 betreffende de coördinatie van bepaalde wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen in de lidstaten inzake het aanbieden van audiovisuele mediadiensten (richtlijn audiovisuele mediadiensten) (4) , – gezien Richtlijn 2008/52/EG van het Europees Parlement en de Raad van 21 mei 2008 betreffende bepaalde aspecten van bemiddeling/mediation in burgerlijke en handelszaken (5) , – gezien het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad van 6 juni 2018 tot vaststelling van het programma Digitaal Europa voor de periode 2021-2027 ( COM(2018)0434 ), – gezien Aanbeveling (EU) 2018/334 van de Commissie van 1 maart 2018 over maatregelen om illegale online-inhoud effectief te bestrijden (6) , – gezien het Verdrag betreffende de rechterlijke bevoegdheid, de erkenning en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken (7) en het Verdrag over de erkenning en tenuitvoerlegging van buitenlandse scheidsrechterlijke uitspraken, dat ondertekend is op 10 juni 1958 te New York, – gezien zijn resolutie van 3 oktober 2018 over “distributed ledger”-technologieën en blockchains: vertrouwen opbouwen via desintermediatie (8) , – gezien de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s van 19 februari 2020 getiteld “Een Europese datastrategie” ( COM(2020)0066 ), – gezien de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s van 19 februari 2020 getiteld “De digitale toekomst van Europa vormgeven” ( COM(2020)0067 ), – gezien de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s van 25 mei 2016 getiteld “Onlineplatforms en de digitale eengemaakte markt – Kansen en uitdagingen voor Europa” ( COM(2016)0288 ), – gezien de beoordeling van de Europese meerwaarde door de Onderzoeksdienst van het Europees Parlement, die is opgenomen in de studie getiteld “Digital Services Act: European Added Value Assessment” (9) (Wet inzake digitale diensten: beoordeling van de Europese meerwaarde), – gezien de artikelen 47 en 54 van zijn Reglement, – gezien de adviezen van de Commissie interne markt en consumentenbescherming en de Commissie cultuur en onderwijs, – gezien het verslag van de Commissie juridische zaken ( A9-0177/2020 ), A. overwegende dat bij de regulering van digitale diensten, die een hoeksteen vormen van de economie van de Unie en een bron van inkomsten zijn voor een groot aantal van haar burgers, eerbiediging van de grondrechten en andere rechten van de burgers moet worden gewaarborgd, terwijl ontwikkeling en economische vooruitgang, alsmede de digitale omgeving worden ondersteund en het onlinevertrouwen wordt bevorderd, rekening houdend met de belangen van gebruikers en alle marktdeelnemers, inclusief kmo’s en start-ups; B. overwegende dat bepaalde regels betreffende aanbieders van onlinediensten voor het delen van content en audiovisuele mediadiensten weliswaar onlangs zijn geactualiseerd, met name bij Richtlijn (EU) 2018/1808 en Richtlijn (EU) 2019/790, maar dat diverse essentiële aspecten van het burgerlijk en het handelsrecht niet op bevredigende wijze in het Unierecht of het nationale recht aan bod komen, en dat deze kwestie nog belangrijker is geworden door de snelle en steeds versnellende ontwikkeling van de afgelopen decennia op het gebied van digitale diensten, met name de opkomst van nieuwe bedrijfsmodellen, technologieën en sociale realiteiten; overwegende dat in deze context een algemene actualisering van de essentiële bepalingen van het burgerlijk en het handelsrecht die van toepassing zijn op online commerciële entiteiten, vereist is; C. overwegende dat enkele bedrijven die digitale diensten aanbieden, dankzij krachtige datagestuurde netwerkeffecten aanmerkelijke marktmacht hebben, die hen in staat stelt hun bedrijfspraktijken op te leggen aan gebruikers en die het steeds moeilijker maakt voor andere spelers, met name start-ups en kmo’s, om te concurreren en voor nieuwe ondernemingen om zelfs maar de markt te betreden; D. overwegende dat de handhaving achteraf van het mededingingsrecht niet volstaat om de effecten van de marktmacht van bepaalde onlineplatforms, onder meer op de eerlijke concurrentie in de digitale eengemaakte markt, doeltreffend aan te pakken; E. overwegende dat contenthostingplatforms zich hebben ontwikkeld van platforms die louter content toonden tot gesofisticeerde organismen en marktspelers, met name sociale netwerken die gebruiksgegevens verzamelen en exploiteren; overwegende dat gebruikers legitieme redenen hebben om billijke voorwaarden te verwachten inzake toegang, transparantie, prijsstelling en geschillenbeslechting met betrekking tot het gebruik van deze platforms en het gebruik dat platforms maken van de gegevens van gebruikers; overwegende dat transparantie kan bijdragen tot een aanzienlijk groter vertrouwen in digitale diensten; F. overwegende dat contenthostingplatforms kunnen bepalen welke content wordt getoond aan hun gebruikers en zo een verregaande invloed uitoefenen op de wijze waarop we informatie verkrijgen en doorgeven, in die mate dat contenthostingplatforms de facto digitale publieke ruimten zijn geworden; overwegende dat bij het beheer van publieke ruimten het algemeen belang moet worden beschermd en de grondrechten en burgerrechtelijke rechten van gebruikers moeten worden geëerbiedigd, met name het recht op vrijheid van meningsuiting en van informatie; G. overwegende dat de handhaving van de wet in de digitale wereld niet alleen een doeltreffende handhaving van de grondrechten inhoudt, met name de vrijheid van meningsuiting en van informatie, privacy, veiligheid en beveiliging, non-discriminatie en eerbiediging van het eigendomsrecht en intellectuele-eigendomsrechten, maar ook toegang tot de rechter en een eerlijke rechtsbedeling; overwegende dat de delegatie van beslissingen over de rechtmatigheid van content of van rechtshandhavingsbevoegdheden aan private ondernemingen de transparantie en eerlijke rechtsbedeling ondermijnt en leidt tot een gefragmenteerde aanpak; overwegende dat daarom een versnelde juridische procedure met voldoende waarborgen nodig is om te garanderen dat er doeltreffende rechtsmiddelen bestaan; H. overwegende dat geautomatiseerde instrumenten momenteel niet in staat zijn om illegale inhoud op betrouwbare wijze te onderscheiden van inhoud die in een bepaalde context legaal is en dat mechanismen voor de geautomatiseerde opsporing en verwijdering van content daarom legitieme juridische bezwaren kunnen doen rijzen, met name wat mogelijke beperkingen betreft van de vrijheid van meningsuiting en van informatie, die beschermd zijn op grond van artikel 11 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie; overwegende dat het gebruik van geautomatiseerde mechanismen daarom evenredig moet zijn en alleen betrekking mag hebben op gerechtvaardigde gevallen, met inachtneming van transparante procedures; I. overwegende dat artikel 11 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie ook voorziet in de bescherming van de vrijheid en de pluriformiteit van de media, die in toenemende mate afhankelijk zijn van onlineplatforms om hun publiek te bereiken; J. overwegende dat digitale diensten door de meeste Europeanen dagelijks worden gebruikt, maar dat deze diensten in de hele Unie worden onderworpen aan steeds meer regels, wat leidt tot een aanzienlijke versnippering van de markt en bijgevolg tot rechtsonzekerheid voor Europese gebruikers en diensten die grensoverschrijdend actief zijn; overwegende dat de burgerrechtelijke stelsels die van toepassing zijn op de contentmoderatiepraktijken van contenthostingplatforms, gebaseerd zijn op bepaalde sectorspecifieke bepalingen op Unieniveau en op nationaal niveau, met aanzienlijke verschillen in de plichten die de diverse burgerrechtelijke stelsels opleggen en de handhavingsmechanismen die zij hanteren; overwegende dat deze situatie heeft geleid tot een versnipperd geheel van regels voor de digitale eengemaakte markt, zodat een reactie op het niveau van de Unie vereist is; K. overwegende dat het huidige bedrijfsmodel van bepaalde contenthostingplatforms erin bestaat content te promoten die waarschijnlijk de aandacht van de gebruikers zal trekken en zodoende meer profileringsgegevens zal opleveren, om effectievere doelgerichte advertenties te tonen en zo de winst te vergroten; overwegende dat deze profilering in combinatie met gerichte advertenties kan leiden tot het afgeven van een sterker signaal door de content die gericht is op het inspelen op emoties, waarbij vaak sensatiebelustheid in nieuwsoverzichten en aanbevelingssystemen wordt gefaciliteerd en aangemoedigd, met als resultaat dat gebruikers gemanipuleerd kunnen worden; L. overwegende dat het aanbieden van contextuele advertenties aan gebruikers minder gebruikersgegevens vereist dan gerichte advertenties op basis van gedrag en dus minder indringend is; M. overwegende dat de keuze van de algoritmische logica achter aanbevelingssystemen, vergelijkingsdiensten, de curatie van content en de plaatsing van advertenties vrij bepaald wordt door de contenthostingplatforms, met weinig mogelijkheden voor publiek toezicht, wat reden geeft tot bezorgdheid met betrekking tot transparantie en de aflegging van verantwoording; N. overwegende dat contenthostingplatforms met aanmerkelijke marktmacht het voor hun gebruikers mogelijk maken om met hun profielen in te loggen op websites van derden, zodat die platforms de activiteiten van hun gebruikers ook buiten het eigen platform kunnen volgen, hetgeen hun een concurrentievoordeel oplevert wat betreft de toegang tot gegevens voor algoritmen om content samen te stellen; O. overwegende dat zogeheten slimme contracten, die gebaseerd zijn op “distributed ledger”-technologieën, onder andere blockchains, die een gedecentraliseerde en volledig traceerbare gegevensadministratie en zelfuitvoering mogelijk maken, op een aantal terreinen worden gebruikt zonder passend rechtskader; overwegende dat er onzekerheid bestaat over de rechtmatigheid van deze contracten en de afdwingbaarheid ervan in grensoverschrijdende situaties; P. overwegende dat in de voorwaarden van platforms, waarover niet kan worden onderhandeld, vaak zowel wordt verwezen naar een toepasselijk recht als naar bevoegde rechtbanken die zich bevinden buiten de Unie, hetgeen de toegang tot de rechter kan belemmeren; overwegende dat in Verordening (EU) nr. 1215/2012 van het Europees Parlement en de Raad van 12 december 2012 betreffende de rechterlijke bevoegdheid, de erkenning en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken (10) regels worden vastgesteld betreffende de rechtsbevoegdheid; overwegende dat in de algemene verordening gegevensbescherming duidelijk wordt gesteld dat een betrokkene recht heeft op privaatrechtelijke handhavingsmaatregelen die rechtstreeks gericht zijn tegen de verwerkingsverantwoordelijke of de verwerker, ongeacht of de verwerking plaatsvindt in de Unie en ongeacht of de verwerkingsverantwoordelijke is gevestigd in de Unie; overwegende dat in artikel 79 van de algemene verordening gegevensbescherming wordt bepaald dat procedures aanhangig worden gemaakt bij de rechterlijke instanties van de lidstaat waar de verwerkingsverantwoordelijke of de verwerker een vestiging heeft, of waar de betrokkene gewoonlijk verblijft; Q. overwegende dat de toegang tot en datamining van niet-persoonsgebonden gegevens een belangrijke factor is in de groei van de digitale economie; overwegende dat passende wettelijke normen en waarborgen op het gebied van gegevensbescherming met betrekking tot de interoperabiliteit van gegevens, door de lock-in-effecten weg te nemen, een belangrijke bijdrage kunnen leveren aan het garanderen van eerlijke marktomstandigheden; R. overwegende dat het belangrijk is de mogelijkheid te onderzoeken dat een Europees orgaan wordt belast met de taak om te zorgen voor een geharmoniseerde aanpak van de tenuitvoerlegging van de wet inzake digitale diensten in de Unie, ter facilitering van de coördinatie op nationaal niveau en om in te spelen op de nieuwe kansen en uitdagingen die voortvloeien uit de constante technologische ontwikkelingen, met name degene die een grensoverschrijdend karakter hebben; Wet inzake digitale diensten 1. verzoekt de Commissie om onverwijld een reeks wetgevingsvoorstellen in te dienen met het oog op een wet inzake digitale diensten, met een adequaat toepassingsgebied in materieel, persoonlijk en territoriaal opzicht, waarin essentiële concepten worden gedefinieerd en waarin rekening worden gehouden met de aanbevelingen in de bijlage bij deze resolutie; is van mening dat, onverminderd de specifieke aspecten van toekomstige wetgevingsvoorstellen, dat artikel 114 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie de rechtsgrond moet zijn; 2. stelt voor dat de wet inzake digitale diensten een verordening omvat die voorziet in contractuele rechten met betrekking tot contentbeheer en in transparante, billijke, bindende en uniforme normen en procedures inzake contentmoderatie en die garandeert dat op toegankelijke en onafhankelijke wijze beroep kan worden aangetekend bij een gerechtelijke instantie; beklemtoont dat de wetgevingsvoorstellen gebaseerd moeten zijn op feiten en erop gericht moeten zijn bestaande onterechte belemmeringen voor de levering van digitale diensten door onlineplatforms te verwijderen en eventuele nieuwe belemmeringen hiervoor te voorkomen; is van oordeel dat de wetgevingsvoorstellen gericht moeten zijn op het tot stand brengen van duurzame en slimme groei, moeten inspelen op technologische uitdagingen en ervoor moeten zorgen dat de digitale eengemaakte markt billijk en veilig is voor iedereen; 3. stelt voorts voor dat de voorgestelde maatregelen voor contentmoderatie alleen van toepassing zijn op illegale inhoud en niet op inhoud die louter schadelijk is; stelt daarom voor om in de verordening universele criteria op te nemen ter bepaling van de marktmacht van platforms, teneinde te beschikken over een duidelijke definitie van een platform met aanmerkelijke marktmacht en aldus te bepalen of bepaalde contenthostingplatforms die geen aanmerkelijke marktmacht bezitten, kunnen worden vrijgesteld van een aantal verplichtingen; onderstreept dat het kader dat met de wet inzake digitale diensten wordt ingesteld, haalbaar moet zijn voor kleine ondernemingen, kmo’s en start-ups en daarom evenredige verplichtingen moet omvatten voor alle sectoren; 4. stelt voor dat de wet inzake digitale diensten aanbieders van digitale diensten die buiten de Unie zijn gevestigd, de verplichting oplegt om een wettelijke vertegenwoordiger aan te wijzen voor het belang van de gebruikers in de Unie, aan wie verzoeken kunnen worden gericht, bijvoorbeeld om consumenten in staat te stellen beroep aan te tekenen in geval van valse of misleidende reclame, en om de contactgegevens van deze vertegenwoordiger zichtbaar en toegankelijk te maken op de website van de digitaledienstverlener; Rechten met betrekking tot contentmoderatie 5. benadrukt dat de verantwoordelijkheid voor de handhaving van de wet moet liggen bij de overheid; is van mening dat de uiteindelijke beslissing over de rechtmatigheid van door gebruikers gegenereerde content moet worden genomen door een onafhankelijke rechter en niet door een particuliere commerciële instantie; 6. benadrukt het feit dat de verordening een verbod moet omvatten op contentmoderatiepraktijken die discriminerend zijn of waarbij sprake is van uitbuiting of uitsluiting, met name ten aanzien van de meest kwetsbaren, alsmede de verplichting om altijd de grondrechten en fundamentele vrijheden van de burgers te eerbiedigen, in het bijzonder hun vrijheid van meningsuiting; 7. beklemtoont dat consumenten beter moeten worden beschermd door het verstrekken van betrouwbare en transparante informatie over situaties waar wanpraktijken zijn vastgesteld, zoals misleidende claims en oplichting; 8. beveelt aan dat op de toepassing van de verordening nauwlettend wordt toegezien door een Europese entiteit die als taak heeft ervoor te zorgen dat contenthostingplatforms de bepalingen van de verordening naleven, met name door monitoring van de naleving van de normen voor contentbeheer op basis van transparantieverslagen en monitoring van de algoritmen die contenthostingplatforms gebruiken voor contentbeheer; verzoekt de Commissie de mogelijkheden te onderzoeken om een bestaand of nieuw Europees agentschap of Europees orgaan aan te wijzen of zelf een netwerk van nationale autoriteiten te coördineren om deze taken uit te voeren (hierna “de Europese entiteit”); 9. stelt voor dat contenthostingplatforms bij de Europese entiteit regelmatig uitgebreide transparantieverslagen indienen, op basis van een consistente methodologie, met een beoordeling aan de hand van relevante prestatie-indicatoren, inclusief over hun contentbeleid en over de conformiteit van hun voorwaarden met de bepalingen van de wet inzake digitale diensten; stelt daarnaast voor dat de contenthostingplatforms deze verslagen en hun beleid inzake contentbeheer op een gemakkelijke en toegankelijke manier publiceren en beschikbaar stellen in een openbaar toegankelijke databank; 10. dringt erop aan dat contenthostingplatforms met aanmerkelijke marktmacht het risico beoordelen dat het beleid inzake contentbeheer dat zij voeren voor legale content, inhoudt voor de samenleving, met name wat de gevolgen ervan betreft voor de grondrechten, en dat zij een halfjaarlijkse dialoog aangaan met de Europese entiteit en de relevante nationale autoriteiten op basis van een presentatie van transparantieverslagen; 11. beveelt aan dat de lidstaten onafhankelijke geschillenbeslechtingsorganen oprichten aan om geschillen met betrekking tot contentmoderatie te beslechten; is van mening dat, met het oog op de bescherming van anonieme publicaties en van het algemeen belang, beslissingen over contentmoderatie niet alleen moeten kunnen worden aangevochten door de gebruiker die de content heeft geüpload waarop het geschil betrekking heeft, maar ook een derde partij, bijvoorbeeld een ombudspersoon, die er legitiem belang bij heeft om op te treden; bevestigt het recht van gebruikers om zich verder tot de rechter te wenden; 12. stelt zich op het krachtige standpunt dat de wet inzake digitale diensten contenthostingplatforms niet mag verplichten tot het uitvoeren van een volledig geautomatiseerde controle vooraf, in welke vorm ook, tenzij anders is gespecificeerd in bestaande wetgeving van de Unie, en is van mening dat mechanismen die platforms vrijwillig gebruiken, niet mogen leiden tot maatregelen inzake controle vooraf door middel van geautomatiseerde toepassingen en tot het filteren van content bij het uploaden en dat deze mechanismen onderworpen moeten worden aan controles door de Europese entiteit om ervoor te zorgen dat zij voldoen aan de wet inzake digitale diensten; 13. benadrukt dat contenthostingplatforms transparant moeten zijn bij de verwerking van algoritmen en van de gegevens die worden gebruikt om deze te trainen; Rechten met betrekking tot contentcuratie, gegevens en onlineadvertenties 14. overwegende dat de op de gebruiker gerichte signaalversterking van de content op basis van de in de content vervatte meningen of standpunten een van de meest schadelijke praktijken in de digitale samenleving is, vooral wanneer die content zichtbaarder wordt gemaakt op basis van eerdere gebruikersinteracties met andere content met een versterkt signaal, met als doel gebruikersprofielen te optimaliseren voor gerichte advertenties; maakt zich zorgen over het feit dat deze praktijken berusten op het verregaand volgen van gebruikers en datamining; verzoekt de Commissie het effect van deze praktijken te analyseren en passende wetgevingsmaatregelen te nemen; 15. is van mening dat het gebruik van gerichte advertenties moet worden onderworpen aan strengere regels, ten gunste van minder indringende vormen van reclame, waarbij de interactie van de gebruikers met de content niet hoeft te worden gevolgd, en dat advertenties op basis van gedrag alleen aan gebruikers mogen worden getoond, als deze hiervoor met kennis van zaken en op ongedwongen, ondubbelzinnige wijze specifieke toestemming hebben verleend; 16. merkt op dat er bepalingen betreffende gerichte reclame zijn opgenomen in de algemene verordening gegevensbescherming en in Richtlijn 2002/58/EG van het Europees Parlement en de Raad van 12 juli 2002 betreffende de verwerking van persoonsgegevens en de bescherming van de persoonlijke levenssfeer in de sector elektronische communicatie (richtlijn betreffende privacy en elektronische communicatie) (11) ; 17. beveelt daarom aan om met de wet inzake digitale diensten duidelijke grenzen te stellen en transparantieregels in te voeren met betrekking tot de voorwaarden voor de accumulatie van gegevens ten behoeve van het tonen van gerichte advertenties en met betrekking tot de werking van deze gerichte advertenties en de aflegging van verantwoording ervoor, met name wanneer de gegevens worden gevolgd op websites van derden; onderstreept dat er nieuwe maatregelen nodig zijn voor de vaststelling van een kader voor de betrekkingen tussen platforms en consumenten op het gebied van transparantievoorschriften voor reclame, digitale nudging en preferentiële behandeling; verzoekt de Commissie na te gaan welke mogelijkheden er zijn om gerichte reclame te reguleren, met inbegrip van een geleidelijke afschaffing die leidt tot een verbod; 18. benadrukt dat in overeenstemming met het beginsel van minimale gegevensverwerking en ter voorkoming van ongeoorloofde openbaarmaking, identiteitsdiefstal en andere vormen van misbruik van persoonsgegevens, de wet inzake digitale diensten moet voorzien in het recht om digitale diensten indien technisch mogelijk anoniem te gebruiken; verzoekt de Commissie om van contenthostingplatforms te eisen dat zij de identiteit controleren van de adverteerders waarmee zij een commerciële relatie hebben, om ervoor te zorgen dat adverteerders verantwoording afleggen wanneer de getoonde inhoud illegaal blijkt te zijn; beveelt daarom aan dat de wet inzake digitale diensten wettelijke bepalingen omvat die platforms beletten om gegevens van derden commercieel te exploiteren in mededingingssituaties met deze derden; 19. betreurt de ongelijke informatievoorziening tussen contenthostingplatforms en overheden en roept op tot een gestroomlijnde uitwisseling van de nodige informatie; beklemtoont dat overeenkomstig de rechtspraak inzake communicatiemetadata aan overheden uitsluitend toegang mag worden verleend tot de metadata van een gebruiker om een onderzoek in te stellen naar verdachten van ernstige strafbare feiten en met voorafgaande rechterlijke toestemming; 20. beveelt aan dat aanbieders met aanmerkelijke marktmacht die een dienst voor eenmalige aanmelding ondersteunen, verplicht worden ook ten minste één open en gedecentraliseerd identiteitssysteem te ondersteunen dat is gebaseerd op een niet-gepatenteerd kader; verzoekt de Commissie gemeenschappelijke Unienormen voor te stellen voor nationale systemen die door de lidstaten ter beschikking worden gesteld, met name wat normen voor gegevensbescherming en grensoverschrijdende interoperabiliteit betreft; 21. verzoekt de Commissie te onderzoeken of het mogelijk is billijke contractuele voorwaarden op te stellen om het delen van gegevens te vergemakkelijken en de transparantie te vergroten teneinde de onevenwichtige machtsverhoudingen op de markt aan te pakken; stelt in dit verband voor om mogelijkheden te onderzoeken om de interoperabiliteit, interconnectiviteit en overdraagbaarheid van gegevens te bevorderen; wijst erop dat het delen van gegevens gepaard moet gaan met adequate en passende waarborgen, waaronder een effectieve anonimisering van persoonsgegevens; 22. beveelt aan dat de wet inzake digitale diensten platforms met aanmerkelijke marktmacht verplicht om een applicatieprogramma-interface aan te bieden, die voor platforms van derden en hun gebruikers interoperabel is met betrekking tot de belangrijkste functies en de gebruikers van het platform dat de applicatieprogramma-interface aanbiedt, met inbegrip van de diensten van derden om de gebruikerservaring te verbeteren en aan te passen, met name door middel van diensten die het mogelijk maken de privacyinstellingen en voorkeuren met betrekking tot contentcuratie zelf aan te passen; stelt voor dat platforms met aanmerkelijke marktmacht alle applicatieprogramma-interfaces die zij ter beschikking stellen publiekelijk documenteren om de interoperabiliteit en interconnectiviteit van diensten mogelijk te maken; 23. is daarentegen stellig van mening dat platforms met aanmerkelijke marktmacht die een applicatieprogramma-interface aanbieden, gegevens die zij in het kader van diensten van derden ontvangen, niet mogen delen, niet mogen bewaren, niet te gelde mogen maken en niet mogen gebruiken; 24. benadrukt dat de interoperabiliteits- en interconnectiviteitsverplichtingen het vermogen van contenthostingplatforms om beveiligingsproblemen op te lossen niet mogen beperken, belemmeren of vertragen, en dat de noodzaak om beveiligingsproblemen op te lossen niet mag leiden tot een nodeloze opschorting van de applicatieprogramma-interface die voor interoperabiliteit en interconnectiviteit zorgt; 25. herinnert eraan dat de interoperabiliteits- en interconnectiviteitsbepalingen alle toepasselijke gegevensbeschermingswetten in acht moeten nemen; beveelt in dit verband aan dat platforms door de wet inzake digitale diensten verplicht worden gesteld om te waarborgen dat het technisch mogelijk is de bepalingen inzake gegevensoverdraagbaarheid van artikel 20, lid 2, van de algemene verordening gegevensbescherming na te leven; 26. vraagt dat contenthostingplatforms gebruikers een reële keuze bieden om al dan niet voorafgaande instemming te verlenen voor het tonen van gerichte reclame op basis van hun eerdere interactie met content op het contenthostingplatform in kwestie of op websites van derden; onderstreept dat deze keuze moet worden gepresenteerd op duidelijke en begrijpelijke wijze en dat een weigering er niet toe mag leiden dat functies van het platform ontoegankelijk worden gemaakt; benadrukt dat toestemming voor gerichte reclame niet als vrij en geldig mag worden beschouwd indien de toegang tot de dienst afhankelijk wordt gesteld van gegevensverwerking; bevestigt opnieuw dat Richtlijn 2002/58/EG gerichte reclame afhankelijk maakt van een uitdrukkelijke akkoordverklaring en voor het overige verbiedt; merkt op dat, aangezien de onlineactiviteiten van een persoon diepe inzichten kunnen verschaffen in diens gedrag en het mogelijk maken hem of haar te manipuleren, de algemene en niet-selectieve verzameling van persoonsgegevens betreffende elk gebruik van een digitale dienst onevenredig inbreuk maakt op het recht op privacy; bevestigt dat gebruikers het recht hebben niet verregaand te worden gevolgd wanneer zij digitale diensten gebruiken; 27. verzoekt de Commissie te garanderen dat consumenten op dezelfde manier een verbonden toestel nog steeds kunnen gebruiken voor alle functies ervan, al trekken zij hun toestemming in of verlenen zij geen toestemming om niet-operationele gegevens te delen met de fabrikant van het toestel of met derde partijen; wijst er nogmaals op dat de voorwaarden in contracten transparant moeten zijn met betrekking tot de mogelijkheid en de omvang van het delen van gegevens met derde partijen; 28. roept er verder toe op gebruikers een passende mate van transparantie en invloed te garanderen met betrekking tot de criteria op basis waarvan content wordt samengesteld en voor hen zichtbaar wordt gemaakt; is van mening dat dit ook de mogelijkheid moet omvatten om af te zien van alle contentcuratie, afgezien van chronologische rangschikking; wijst erop dat door platforms aangeboden applicatieprogramma-interfaces gebruikers de mogelijkheid moeten bieden om de contentcuratie te laten uitvoeren door software of diensten van hun keuze; 29. onderstreept dat het belangrijk is dat de wet inzake digitale diensten op juridisch deugdelijke en effectieve wijze bescherming biedt aan kinderen in de onlineomgeving, zonder algemene monitoring- of filterverplichtingen op te leggen, en dat hij tegelijkertijd volledig in overeenstemming is met de algemene verordening gegevensbescherming en de richtlijn audiovisuele mediadiensten en hiermee geen overlappingen vertoont; 30. herinnert eraan dat betaalde advertenties en betaalde plaatsing van gesponsorde content op duidelijke, beknopte en slimme wijze moeten worden geïdentificeerd; stelt voor dat platforms de herkomst van betaalde advertenties en gesponsorde content moeten bekendmaken; stelt daarom voor dat contenthostingplatforms alle gesponsorde content en advertenties bekendmaken en deze duidelijk zichtbaar maken voor hun gebruikers in een publiek toegankelijk reclamearchief, waarin wordt aangegeven wie ervoor betaald heeft en, indien van toepassing, namens wie; benadrukt dat dit zowel directe als indirecte betalingen omvat, alsmede alle andere door dienstverleners ontvangen vergoedingen; 31. acht het redelijk, indien uit relevante data zou blijken dat er met betrekking tot misleidende reclameboodschappen significante verschillen in praktijken en handhaving zijn tussen platforms in de Unie en platforms in derde landen, om na te denken over andere manieren om te garanderen dat de in de Unie geldende wetgeving wordt nageleefd; beklemtoont dat er een gelijk speelveld moet zijn voor adverteerders uit de Unie en adverteerders uit derde landen; Bepalingen inzake voorwaarden, slimme contracten en blockchains, alsmede internationaal privaatrecht 32. wijst op de toename van zogeheten slimme contracten, bijvoorbeeld op basis van “distributed ledger”-technologieën, zonder duidelijk rechtskader; 33. verzoekt de Commissie de ontwikkeling en het gebruik te beoordelen van “distributed ledger”-technologieën, waaronder blockchain, en met name van slimme contracten, richtsnoeren te verstrekken om rechtszekerheid te bieden aan bedrijven en consumenten, met name wat de kwesties betreft van rechtmatigheid, handhaving van slimme contracten in grensoverschrijdende situaties en vereisten inzake notariële bekrachtiging, indien nodig, en voorstellen te doen voor een passend rechtskader; 34. onderstreept dat de billijkheid en grondrechtelijkheid van de voorwaarden die door tussenpersonen aan de gebruikers van hun diensten worden opgelegd, onderworpen moeten zijn aan rechterlijke toetsing; benadrukt dat voorwaarden die een onnodig beperking inhouden van de grondrechten van gebruikers, zoals het recht op privacy en de vrijheid van meningsuiting, niet bindend mogen zijn; 35. verzoekt de Commissie manieren te onderzoeken om te zorgen voor een passend evenwicht en gelijkheid tussen de partijen bij slimme contracten door rekening te houden met de particuliere zorgen van de zwakkere partij of bezorgdheid onder de bevolking, bijvoorbeeld in verband met kartelovereenkomsten; benadrukt dat ervoor moet worden gezorgd dat de rechten van schuldeisers in insolventie- en herstructureringsprocedures worden geëerbiedigd; beveelt ten zeerste aan dat slimme contracten mechanismen omvatten die de uitvoering ervan en de daarmee samenhangende betalingen kunnen stopzetten en ongedaan kunnen maken; 36. verzoekt de Commissie in het bijzonder haar bestaande richtsnoeren voor Richtlijn 2011/83/EU van het Europees Parlement en de Raad van 25 oktober 2011 betreffende consumentenrechten (12) te actualiseren, om te verduidelijken of slimme contracten in haar optiek vallen onder de uitzondering van artikel 3, lid 3, punt 1, en zo ja, onder welke omstandigheden, en om de kwestie van het recht op intrekking te verduidelijken; 37. benadrukt dat blockchain-technologieën, en met name slimme contracten, moeten worden gebruikt conform de antitrustvoorschriften en -vereisten, inclusief degene die een verbod inhouden op kartelovereenkomsten en onderling afgestemde feitelijke gedragingen; 38. is van mening dat standaardvoorwaarden effectieve toegang tot de rechterlijke instanties van de Unie niet mogen belemmeren en burgers of bedrijven in de Unie niet hun rechten mogen ontnemen; verzoekt de Commissie na te gaan of de bescherming van toegangsrechten tot gegevens uit hoofde van het internationaal privaatrecht onzeker is en nadelig uitpakt voor burgers en bedrijven in de Unie; 39. benadrukt dat het belangrijk is ervoor te zorgen dat het gebruik van digitale diensten in de Unie volledig valt onder het Unierecht en onder de jurisdictie van de rechterlijke instanties van de Unie; 40. concludeert voorts dat wetgevingsoplossingen voor deze kwesties moeten worden gevonden op het niveau van de Unie indien actie op internationaal niveau niet haalbaar lijkt of het risico bestaat dat het te lang duurt voor deze actie vruchten afwerpt; 41. benadrukt dat dienstverleners die gevestigd zijn in de Unie, niet verplicht mogen worden om informatie te verwijderen of ontoegankelijk te maken die legaal is in hun land van herkomst; o o o 42. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie en bijgaande gedetailleerde aanbevelingen te doen toekomen aan de Commissie en de Raad. BIJLAGE BIJ DE RESOLUTIE: GEDETAILLEERDE AANBEVELINGEN BETREFFENDE DE INHOUD VAN HET VERLANGDE VOORSTEL A. BEGINSELEN EN DOELSTELLINGEN VAN HET VERLANGDE VOORSTEL KERNBEGINSELEN EN DOELSTELLINGEN VAN HET VOORSTEL: — Dit voorstel omvat zowel handelingen die moeten worden opgenomen in de wet inzake digitale diensten als handelingen die daar een aanvulling op vormen. — Het voorstel strekt ertoe de bepalingen van het burgerlijk en handelsrecht die op online opererende commerciële entiteiten van toepassing zijn, te versterken wat betreft digitale diensten. — Het voorstel heeft tot doel duidelijkheid te scheppen over de contractuele rechten van gebruikers met betrekking tot contentmoderatie en -curatie en deze rechten te versterken. — Het voorstel strekt ertoe de ontoelaatbare en oneerlijke voorwaarden in het kader van digitale diensten verder aan te pakken. — In het voorstel wordt ingegaan op de kwestie van aspecten van gegevensverzameling die in strijd zijn met de billijke contractuele rechten van gebruikers en met de regels inzake gegevensbescherming en onlineprivacy. — In het voorstel wordt ingegaan op het feit dat het belangrijk is de gebruikersrechten met betrekking tot interoperabiliteit en overdraagbaarheid op billijke wijze uit te voeren. — In het voorstel wordt erop gewezen dat het belangrijk is dat de bepalingen van het internationaal privaatrecht juridische duidelijkheid bieden over de niet-onderhandelbare voorwaarden van onlineplatforms en dat het belangrijk is het recht op toegang tot gegevens en van de toegang tot de rechter te garanderen. — Het voorstel heeft geen betrekking op aspecten in verband met de regulering van onlinemarktplaatsen, die niettemin in aanmerking moeten worden genomen in het pakket betreffende de wet inzake digitale diensten dat de Commissie zal voorstellen. — In het voorstel wordt erop gewezen dat moet worden beoordeeld of er behoefte is aan een degelijke regulering van civiel- en handelsrechtelijke aspecten op het gebied van “distributed ledger”-technologieën, met inbegrip van blockchains, en wordt met name ingegaan op de noodzaak van een degelijke regulering van civiel- en handelsrechtelijke aspecten van slimme contracten. I. VOORSTELLEN DIE IN DE WET INZAKE DIGITALE DIENSTEN MOETEN WORDEN OPGENOMEN De hoofdelementen van de voorstellen die in de wet inzake digitale diensten moeten worden opgenomen, zijn: Een verordening inzake contractuele rechten met betrekking tot contentbeheer, met de volgende elementen: — De verordening moet van toepassing zijn op contentbeheer, met inbegrip van contentmoderatie en -curatie, met betrekking tot in de Unie toegankelijke content. — De verordening moet voorzien in proportionele beginselen voor contentmoderatie. — De verordening moet voorzien in formele en procedurele normen voor een mechanisme voor melding en actie die in verhouding staan tot het platform en de aard en het effect van de schade, en die doeltreffend en toekomstbestendig zijn. — De verordening moet voorzien in een onafhankelijk geschillenbeslechtingsmechanisme in de lidstaten, zonder beperking van de toegang tot rechtsmiddelen. — De verordening moet een reeks duidelijke indicatoren omvatten om de marktmacht van contenthostingplatforms te definiëren, teneinde te bepalen of bepaalde contenthostingplatforms die geen aanmerkelijke marktmacht bezitten, van bepaalde verplichtingen kunnen worden vrijgesteld. Deze indicatoren kunnen verband houden met de omvang van het netwerk van het contenthostingplatform (aantal gebruikers), zijn financiële soliditeit, toegang tot gegevens, actieve rol bij de conservering van inhoud, mate van verticale integratie en de aanwezigheid van het lock-in-effect. — De verordening moet regels bevatten met betrekking tot de verantwoordelijkheid van contenthostingplatforms voor goederen die op de platforms worden verkocht of aangeprezen, rekening houdend met ondersteunende activiteiten voor kmo’s, teneinde de last voor kmo’s tot een minimum te beperken wanneer zij zich aan deze verantwoordelijkheid aanpassen. — Er moet een duidelijk onderscheid in worden gemaakt tussen illegale en schadelijke inhoud voor de toepassing van de juiste beleidsopties. In dit verband mag elke maatregel in de wet inzake digitale diensten alleen betrekking hebben op illegale inhoud als gedefinieerd in het Unierecht en het nationale recht. — De verordening moet gebaseerd zijn op gevestigde beginselen voor het bepalen van het recht dat van toepassing is op de naleving van het bestuursrecht, en moet, in het licht van de toenemende convergentie van de gebruikersrechten, duidelijk aangeven dat alle aspecten die binnen zijn toepassingsgebied vallen, onder deze beginselen vallen. — De verordening moet het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie volledig in acht nemen, evenals de regels van de Unie ter bescherming van de gebruikers en hun veiligheid, privacy en persoonsgegevens, en andere grondrechten. — De verordening moet voorzien in een dialoog tussen contenthostingplatforms met aanmerkelijke marktmacht en de Europese entiteit over het risicobeheer met betrekking tot het contentbeheer van legale content. De Commissie moet de mogelijkheden onderzoeken om een Europese entiteit te creëren die belast wordt met het waarborgen van de naleving van de bepalingen in het voorstel door middel van de volgende maatregelen: — regelmatige monitoring van de algoritmen die contenthostingplatforms gebruiken voor contentcuratie; — regelmatige controle van de naleving door de contenthostingplatforms van de bepalingen van de verordening, op basis van de door de contenthostingplatforms aangeleverde transparantieverslagen en de publieke databank van beslissingen over de verwijdering van content die bij de wet inzake digitale diensten moet worden ingesteld; — samenwerking met de contenthostingplatforms voor het bepalen van beste praktijken inzake het voldoen van de vereisten inzake transparantie en aflegging van verantwoording met betrekking tot de voorwaarden, alsmede beste praktijken op het gebied van contentmoderatie en de uitvoering van meldings- en actieprocedures; — samenwerking en coördinatie met de nationale autoriteiten van de lidstaten bij de tenuitvoerlegging van de wet inzake digitale diensten; — beheer van een specifiek fonds om de lidstaten bij te staan bij de financiering van de operationele kosten van de in de verordening beschreven onafhankelijke geschillenbeslechtingsorganen, dat gefinancierd wordt uit boetes die worden opgelegd aan contenthostingplatforms wegens niet-naleving van de bepalingen van de wet inzake digitale diensten, alsmede een bijdrage van contenthostingplatforms met aanmerkelijke marktmacht; — oplegging van boetes wegens niet-naleving van de wet inzake digitale diensten. De boetes moeten ten goede komen aan het speciaal fonds dat bedoeld is om de lidstaten bij te staan bij de financiering van de operationele kosten van de in de verordening beschreven geschillenbeslechtingsorganen. Niet-naleving omvat: – niet-uitvoering van de bepalingen van de verordening; – verzuim om te voorzien in transparante, toegankelijke, billijke en niet-discriminerende voorwaarden; – verzuim om de Europese entiteit toegang te verlenen tot de algoritmen voor contentbeheer met het oog op de controle hiervan; – verzuim om bij de Europese entiteit transparantieverslagen in te dienen; — publiceren van tweejaarlijkse verslagen over alle activiteiten en rapporteren aan de instellingen van de Unie. De transparantieverslagen met betrekking tot contentbeheer moeten als volgt worden opgesteld: De wet inzake digitale diensten moet bepalingen omvatten die contenthostingplatforms verplichten om regelmatig transparantieverslagen te publiceren en in te dienen bij de Europese entiteit. Deze verslagen moeten alomvattend zijn en worden opgesteld volgens een consistente methodologie en met name het volgende moet erin zijn opgenomen: — informatie over de door het contenthostingplatform verwerkte meldingen, met inbegrip van: – het totale aantal meldingen dat ontvangen is, voor welke soorten content, en de actie die naar aanleiding daarvan is ondernomen; – het aantal ontvangen meldingen per categorie indieners, zoals particulieren, overheden en private ondernemingen; – het totale aantal ingewilligde verzoeken om verwijdering en het totale aantal meldingen van inhoud aan de bevoegde autoriteiten; – het totale aantal ontvangen tegenberichten of bezwaarschriften en informatie over hoe die zijn afgehandeld; – de gemiddelde tijdspanne tussen publicatie, melding, tegenbericht en actie; — informatie over het aantal medewerkers dat wordt ingezet voor contentmoderatie, hun locatie, opleiding en taalvaardigheden, alsook over eventuele algoritmen die worden gebruikt om beslissingen te nemen; — informatie over informatieverzoeken van overheidsinstanties, zoals rechtshandhavingsinstanties, met inbegrip van de aantallen verzoeken die volledig, gedeeltelijk of niet zijn ingewilligd; — informatie over de handhaving van de voorwaarden en informatie over de rechterlijke beslissingen waarbij de nietigverklaring en/of wijziging van door een lidstaat onrechtmatig geachte voorwaarden wordt gelast. Daarnaast moeten contenthostingplatforms hun beslissingen over de verwijdering van inhoud bekendmaken in een openbaar toegankelijke databank om de transparantie voor de gebruikers te vergroten. De bij de verordening op te richten onafhankelijke geschillenbeslechtingsorganen moeten verslag uitbrengen over het aantal naar hen verwezen gevallen, met inbegrip van het aantal verwijzingen waar gehoor aan is gegeven. II. AANVULLENDE VOORSTELLEN BIJ DE WET INZAKE DIGITALE DIENSTEN De maatregelen met betrekking tot contentcuratie, gegevens en onlineadvertenties die strijdig zijn met billijke contractuele rechten van gebruikers, moeten het volgende omvatten: — Maatregelen om de gegevens die contenthostingplatforms op basis van de interactie van gebruikers met de content op dergelijke platforms verzamelen om profielen voor gerichte reclame op te stellen, tot een minimum te beperken, met name door strikte voorwaarden te stellen aan het gebruik van gerichte persoonlijke reclame en door vrije, specifieke, geïnformeerde en ondubbelzinnige voorafgaande toestemming van de gebruiker te verlangen. Toestemming voor gerichte reclame wordt niet als vrij en geldig beschouwd indien de toegang tot de dienst afhankelijk wordt gesteld van gegevensverwerking. — Gebruikers van contenthostingplatforms moeten worden geïnformeerd indien reclame specifiek op hen wordt gericht, moeten toegang krijgen tot hun door contenthostingplatforms opgesteld profiel en moeten de mogelijkheid hebben om dit profiel te wijzigen, en zij moeten de keuze krijgen om al dan niet gerichte reclame te ontvangen en hun toestemming daarvoor in te trekken. — De contenthostingplatforms moeten een archief beschikbaar stellen van gesponsorde content en advertenties die aan hun gebruikers zijn getoond, met inbegrip van: – de vermelding of de gesponsorde content of sponsoring momenteel wel of niet is geactiveerd; – de tijdsduur waarin de advertentie met gesponsorde content geactiveerd was; – de naam en contactgegevens van de sponsor of adverteerder en, indien verschillend, namens wie de gesponsorde content of reclame geplaatst was; – het totale aantal bereikte gebruikers; – informatie over de beoogde groep gebruikers. De routekaart naar een billijke toepassing van de gebruikersrechten met betrekking tot interoperabiliteit, interconnectiviteit en overdraagbaarheid moet het volgende omvatten: — een onderzoek naar de mogelijkheid om billijke contractuele voorwaarden op te stellen om het delen van gegevens te bevorderen teneinde de onevenwichtige machtsverhoudingen op de markt aan te pakken, met name door middel van de interoperabiliteit, interconnectiviteit en overdraagbaarheid van gegevens. — het vereiste voor platforms met aanmerkelijke marktmacht om een applicatieprogramma-interface aan te bieden, die voor platforms van derden en hun gebruikers interoperabel is met betrekking tot de belangrijkste functies en de gebruikers van het platform dat de applicatieprogramma-interface aanbiedt, met inbegrip van de diensten van derden om de gebruikerservaring te verbeteren en aan te passen, met name door middel van diensten die het mogelijk maken de privacyinstellingen en voorkeuren met betrekking tot contentcuratie zelf aan te passen; — bepalingen die ervoor zorgen dat platforms met aanmerkelijke marktmacht die een applicatieprogramma-interface aanbieden, gegevens die zij in het kader van diensten van derden ontvangen niet mogen delen, niet mogen bewaren, niet te gelde mogen maken noch mogen gebruiken; — bepalingen die ervoor zorgen dat de interoperabiliteits- en interconnectiviteitsverplichtingen het vermogen van contenthostingplatforms om beveiligingsproblemen op te lossen niet mogen beperken, belemmeren of vertragen, en dat de noodzaak om beveiligingsproblemen op te lossen niet mag leiden tot een nodeloze opschorting van de applicatieprogramma-interface die voor interoperabiliteit en interconnectiviteit zorgt; — bepalingen die ervoor zorgen dat platforms door de wet inzake digitale diensten verplicht worden gesteld om te waarborgen dat het technisch mogelijk is de bepalingen inzake gegevensoverdraagbaarheid van artikel 20, lid 2, van de algemene verordening gegevensbescherming na te leven; — bepalingen die ervoor zorgen dat contenthostingplatforms met aanmerkelijke marktmacht alle applicatieprogramma-interfaces die zij ter beschikking stellen publiekelijk documenteren om de interoperabiliteit en interconnectiviteit van diensten mogelijk te maken. De route naar een goede regelgeving voor de civiel- en handelsrechtelijke aspecten van “distributed ledger”-technologieën, met inbegrip van blockchains en met name slimme contracten, moet het volgende omvatten: — maatregelen om een behoorlijk rechtskader tot stand te brengen voor de ontwikkeling en de uitrol van digitale diensten met inbegrip van “distributed ledger”-technologieën, zoals blockchains en slimme contracten; — maatregelen om slimme contracten uit te rusten met mechanismen die de uitvoering ervan kunnen stopzetten en ongedaan kunnen maken, met name om rekening te houden met de particuliere zorgen van de zwakkere partij of met publieke zorgen, zoals die met betrekking tot kartelafspraken, en om de rechten van crediteuren bij insolventie- en herstructureringsprocedures te eerbiedigen; — maatregelen om te zorgen voor een passend evenwicht en gelijkheid tussen de partijen bij slimme contracten, waarbij met name rekening wordt gehouden met de belangen van kleine ondernemingen en kmo’s, waarvoor de Commissie moet onderzoeken hoe dit kan worden verwezenlijkt; — een actualisering van de bestaande richtsnoeren met betrekking tot Richtlijn 2011/83/EU om te verduidelijken of slimme contracten onder de vrijstelling van artikel 3, lid 3, onder i), van die richtlijn vallen, alsook kwesties in verband met grensoverschrijdende transacties, voorschriften voor notariële bekrachtiging en het herroepingsrecht. De route naar billijke bepalingen van het internationale privaatrecht waarbij gebruikers niet de toegang tot de rechter wordt ontzegd, moet: — ervoor zorgen dat de standaardvoorwaarden geen bepalingen omvatten waardoor aangelegenheden van het internationale privaatrecht aldus worden gereguleerd dat de toegang tot de rechter wordt bemoeilijkt, met name door de bestaande maatregelen in dit verband daadwerkelijk te handhaven; — maatregelen omvatten om de bepalingen van het internationale privaatrecht betreffende de activiteiten van platforms met betrekking tot gegevens te verduidelijken, zodat deze niet nadelig uitpakken voor personen in de Unie; — een multilaterale aanpak hebben en zo mogelijk worden vastgesteld in de juiste internationale fora. Alleen wanneer het onmogelijk blijkt om binnen een redelijke termijn tot een multilaterale oplossing te komen, moeten maatregelen op Unieniveau worden voorgesteld om ervoor te zorgen dat het gebruik van digitale diensten in de Unie volledig wordt beheerst door het Unierecht, onder de jurisdictie van de rechterlijke instanties van de Unie. B. TEKST VAN HET VERLANGDE WETGEVINGSVOORSTEL Voorstel voor een VERORDENING VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD inzake contractuele rechten met betrekking tot contentbeheer HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE, Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 114 daarvan, Gezien het voorstel van de Europese Commissie, Na toezending van het ontwerp van wetgevingshandeling aan de nationale parlementen, Gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité, Handelend volgens de gewone wetgevingsprocedure, Overwegende hetgeen volgt: (1) De gebruikersvoorwaarden die aanbieders van digitale diensten toepassen, zijn vaak niet-onderhandelbaar en kunnen eenzijdig worden gewijzigd door de aanbieders. Er zijn wetgevende maatregelen nodig om minimumnormen voor zulke voorwaarden vast te stellen, met name wat betreft de procedurele normen voor contentbeheer. (2) De burgerrechtelijke stelsels met betrekking tot de contentmoderatiepraktijken van contenthostingplatforms zijn gebaseerd op sectorspecifieke bepalingen op Unieniveau en op nationale wetten van de lidstaten, en er bestaan aanzienlijke verschillen in de plichten die deze stelsels met zich meebrengen voor contenthostingplatforms en in de handhavingsmechanismen van die stelsels. (3) De hieruit voortvloeiende versnippering van de burgerrechtelijke bepalingen inzake contentmoderatie door contenthostingplatforms creëert niet alleen rechtsonzekerheid, die deze platforms ertoe kan aanzetten om strengere praktijken toe te passen dan nodig is om de risico’s van het gebruik van hun dienst te minimaliseren, maar leidt ook tot een versnippering van de digitale eengemaakte markt, waardoor groei en innovatie en de ontwikkeling van Europese bedrijven in de digitale eengemaakte markt worden belemmerd. (4) Gezien de nadelige gevolgen van de versnipperde digitale eengemaakte markt, de daaruit voortvloeiende rechtsonzekerheid voor bedrijven en consumenten, het internationale karakter van contenthosting, de enorme hoeveelheid content die gemodereerd moet worden, en de aanmerkelijke marktmacht van enkele buiten de Unie gevestigde contenthostingplatforms, moet de problematiek inzake contenthosting worden gereguleerd op een volledig geharmoniseerde manier, en bijgevolg door middel van een verordening. (5) In deze verordening moeten, wat de betrekkingen met de gebruikers betreft, minimumnormen inzake billijkheid, transparantie en verantwoordingsplicht worden vastgelegd voor de voorwaarden van contenthostingplatforms. De voorwaarden moeten duidelijk, toegankelijk, begrijpelijk en ondubbelzinnig zijn en billijke, transparante, bindende en uniforme normen en procedures voor contentmoderatie omvatten, die garanderen dat op onafhankelijke wijze verhaal kan worden gehaald bij een gerechtelijke instantie, en die in overeenstemming zijn met de grondrechten. (6) De sterkere focus die in gebruikersgerichte content wordt gelegd op de daarin vervatte meningen of standpunten is een van de meest schadelijke praktijken in de digitale samenleving, vooral wanneer die content zichtbaarder wordt gemaakt op basis van eerdere gebruikersinteracties met andere versterkte content en het doel heeft om gebruikersprofielen te optimaliseren voor gerichte advertenties. (7) Algoritmen op basis waarvan beslissingen worden genomen over de rangschikking van zoekresultaten, hebben invloed op individuele en sociale communicatie en interactie en op de opinievorming, vooral in het geval van media-inhoud. (8) Om er onder meer voor te zorgen dat gebruikers hun rechten kunnen doen gelden, moeten zij een passende mate van transparantie en invloed krijgen inzake de curatie van content die voor hen zichtbaar wordt gemaakt, met inbegrip van de mogelijkheid om geheel af te zien van de curatie van content in enige andere volgorde dan chronologisch. Met name mag contentcuratie niet ten aanzien van gebruikers worden toegepast zonder hun vrije, specifieke, geïnformeerde en ondubbelzinnige voorafgaande toestemming. Toestemming in gerichte reclame mag niet als vrij en geldig worden beschouwd indien de toegang tot de dienst afhankelijk wordt gesteld van gegevensverwerking. (9) De algemene instemming van gebruikers met de voorwaarden van contenthostingplatforms of met een andere algemene beschrijving van de regels inzake het contentbeheer door contenthostingplatforms is onvoldoende om automatisch samengestelde content te mogen tonen aan de gebruiker. (10) Deze verordening verplicht contenthostingplatforms niet enige vorm van geautomatiseerde controle vooraf van de content toe te passen, tenzij anders bepaald in het bestaande Unierecht, en voorziet erin dat door platforms vrijwillig gebruikte procedures voor contentmoderatie niet mogen leiden tot controlemaatregelen vooraf op basis van geautomatiseerde instrumenten of het filteren van content bij het uploaden. (11) Deze verordening moet ook bepalingen omvatten tegen discriminerende contentmoderatiepraktijken, uitbuiting of uitsluiting in het kader van contentmoderatie, met name de verwijdering van door gebruikers gegenereerde content op grond van uiterlijk, etnische afkomst, geslacht, seksuele geaardheid, godsdienst of overtuiging, handicap, leeftijd, zwangerschap of opvoeding van kinderen, taal of sociale klasse. (12) Alle natuurlijke en rechtspersonen, met inbegrip van overheidsinstanties, waaraan content wordt geleverd via een website of applicatie hebben het recht om melding te doen krachtens deze verordening. (13) Nadat er een melding is ingediend, moet de uploader daarvan door het contenthostingplatform op de hoogte worden gesteld, met name over de reden van de melding en van de te ondernemen actie, en informatie ontvangen over de procedure, met inbegrip van bezwaar en aanhangigmaking bij onafhankelijke geschillenbeslechtingsorganen, en over de beschikbare rechtsmiddelen in het geval van valse meldingen. Die informatie mag evenwel niet worden verstrekt wanneer het contenthostingplatform door een overheidsinstantie op de hoogte is gesteld van een lopend gerechtelijk onderzoek. In dat geval is het aan de bevoegde autoriteiten om de uploader op de hoogte te stellen van de melding, in overeenstemming met de toepasselijke regels. (14) Alle betrokken partijen moeten op de hoogte worden gesteld van beslissingen met betrekking tot een melding. De aan de betrokken partijen verstrekte informatie moet, naast de uitkomst, ook ten minste de reden voor de beslissing omvatten en de vermelding of de beslissing alleen door een mens is genomen, alsmede relevante informatie met betrekking tot herziening of hoger beroep. (15) Content moet als duidelijk illegaal worden beschouwd indien deze onmiskenbaar en zonder diepgaand onderzoek in strijd blijkt met wettelijke bepalingen betreffende de wettigheid van inhoud op het internet. (16) Gelet op het directe karakter van contenthosting en het vaak kortstondige doel van het uploaden van content, moeten er onafhankelijke geschillenbeslechtingsorganen worden ingesteld om snelle en efficiënte buitengerechtelijke verhaalmogelijkheden te bieden. Die organen moeten de bevoegdheid krijgen om geschillen over de rechtmatigheid van door gebruikers geüploade content en over de correcte toepassing van de voorwaarden te beslechten. Dit proces mag de gebruiker echter niet beletten het recht op toegang tot de rechter en verdere gerechtelijke verhaalmogelijkheden uit te oefenen. (17) De oprichting van onafhankelijke geschillenbeslechtingsorganen zou de druk op de rechtbanken kunnen verlichten door te voorzien in een snelle beslechting van geschillen over besluiten inzake contentbeheer, zonder afbreuk te doen aan het recht op beroep bij een rechtbank. Aangezien contenthostingplatforms met aanmerkelijke marktmacht veel baat kunnen hebben bij de oprichting van onafhankelijke geschillenbeslechtingsorganen, is het gepast dat zij die organen mee financieren. Dit fonds moet onafhankelijk worden beheerd door de Europese entiteit om de lidstaten bij te staan bij de financiering van de lopende kosten van de onafhankelijke geschillenbeslechtingsorganen. De lidstaten moeten ervoor zorgen dat deze organen over voldoende middelen beschikken om hun bekwaamheid en onafhankelijkheid te waarborgen. (18) Gebruikers moeten het recht hebben om zich te wenden tot een eerlijk en onafhankelijk geschillenbeslechtingsorgaan, als alternatief mechanisme voor geschillenbeslechting, om bezwaar aan te tekenen tegen een beslissing die een contenthostingplatform heeft genomen naar aanleiding van een melding over door hen geüploade content. Aan melders moet dit recht worden verleend indien zij het recht hebben om in beroep te gaan in een civiele procedure met betrekking tot de content in kwestie. (19) Het rechtsbevoegde onafhankelijke geschillenbeslechtingsorgaan moet het orgaan zijn dat is gevestigd in de lidstaat waar de in het geschil aan de orde gestelde content is geüpload. Voor natuurlijke personen moet het altijd mogelijk zijn klachten in te dienen bij het onafhankelijke geschillenbeslechtingsorgaan van hun lidstaat van verblijf. (20) Klokkenluiden helpt om inbreuken op de wet te voorkomen en zaken te detecteren die het algemeen belang bedreigen of schaden en die anders niet aan het licht zouden komen. Het beschermen van klokkenluiders is een belangrijk aspect van de bescherming van de vrijheid van meningsuiting, vrije media en het recht van het publiek op toegang tot informatie. Bijgevolg moet Richtlijn (EU) 2019/1937 van het Europees Parlement en de Raad (13) van toepassing zijn op de desbetreffende inbreuken op deze verordening. Die richtlijn moet dienovereenkomstig worden gewijzigd. (21) Deze verordening moet de plicht omvatten om verslag uit te brengen over de uitvoering en om de verordening binnen een redelijke termijn te herzien. Met het oog hierop moeten de krachtens deze verordening door de lidstaten ingestelde onafhankelijke geschillenbeslechtingsorganen verslagen indienen over het aantal aan hen voorgelegde gevallen, de genomen beslissingen – in voorkomend geval met anonimisering van persoonsgegevens – met inbegrip van het aantal behandelde aanhangigmakingen, gegevens over systemische problemen, trends en de identificatiegegevens van platforms die zich niet aan de beslissingen van onafhankelijke geschillenbeslechtingsorganen houden. (22) Daar de doelstelling van deze verordening, namelijk het vaststellen van een regelgevingskader voor contractuele rechten met betrekking tot contentbeheer in de Unie, niet voldoende door de lidstaten kan worden verwezenlijkt, maar vanwege de omvang en de gevolgen beter door de Unie kan worden verwezenlijkt, kan de Unie, overeenkomstig het in artikel 5 van het Verdrag betreffende de Europese Unie neergelegde subsidiariteitsbeginsel, maatregelen nemen. Overeenkomstig het in hetzelfde artikel neergelegde evenredigheidsbeginsel gaat deze verordening niet verder dan nodig is om die doelstelling te verwezenlijken. (23) De in deze verordening uiteengezette actie op Unieniveau kan aanzienlijk worden versterkt door een Europese entiteit die ermee belast is erop toe te zien en te waarborgen dat contenthostingplatforms de bepalingen van deze verordening naleven. Daartoe moet de Commissie de mogelijkheden overwegen om een bestaand of nieuw Europees agentschap of Europees orgaan aan te wijzen of een netwerk van nationale autoriteiten te coördineren om na te gaan of de normen voor contentbeheer worden nageleefd op basis van transparantieverslagen en de monitoring van algoritmen die door contenthostingplatforms worden gebruikt met het oog op contentbeheer (hierna “de Europese entiteit” genoemd). (24) Om ervoor te zorgen dat de risico’s van het versterken van content worden beoordeeld, moet er een halfjaarlijkse dialoog over het effect van het beleid inzake het beheer van legale content op de grondrechten worden opgezet tussen contenthostingplatforms met aanmerkelijke marktmacht en de Europese entiteit, samen met de relevante nationale autoriteiten. (25) In deze verordening worden alle grondrechten geëerbiedigd en worden de in het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie erkende vrijheden en beginselen in acht genomen zoals zij in de Verdragen zijn neergelegd, met name de vrijheid van meningsuiting en informatie, alsmede het recht op een doeltreffende voorziening in rechte en op een onpartijdig gerecht, HEBBEN DE VOLGENDE VERORDENING VASTGESTELD: Artikel 1 Doel Deze verordening heeft tot doel bij te dragen tot de goede werking van de eengemaakte markt door regels vast te stellen om te zorgen voor billijke contractuele rechten met betrekking tot contentbeheer en om te voorzien in onafhankelijke mechanismen voor het beslechten van geschillen met betrekking tot contentbeheer. Artikel 2 Toepassingsgebied 1. Deze verordening is van toepassing op contenthostingplatforms die content hosten en beheren die op websites of via applicaties in de Unie voor het publiek toegankelijk is, ongeacht de plaats van vestiging of registratie of de hoofdzetel van het contenthostingplatform. 2. Deze verordening is niet van toepassing op contenthostingplatforms die: a) van niet-commerciële aard zijn; of b) minder dan [100 000] (14) gebruikers hebben. Artikel 3 Definities Voor de toepassing van deze verordening wordt verstaan onder: (1) “contenthostingplatform”: een dienst van de informatiemaatschappij in de zin van artikel 1, lid 1, onder b), van Richtlijn (EU) 2015/1535 van het Europees Parlement en de Raad (15) waarvan het voornaamste doel of een van de voornaamste doelen is om geregistreerde of niet-geregistreerde gebruikers in staat te stellen content te uploaden om die te tonen op een voor het publiek toegankelijke website of applicatie; (2) “contenthostingplatform met aanmerkelijke marktmacht”: een contenthostingplatform met ten minste twee van de volgende kenmerken: a) het is in staat de eigen gebruikersbasis te ontwikkelen of te behouden doordat netwerkeffecten een aanzienlijk deel van de eigen gebruikers blokkeren of doordat de eigen positionering op de downstreammarkt het mogelijk maakt economische afhankelijkheid te creëren; b) het heeft een aanzienlijk marktaandeel, gemeten aan de hand van het aantal actieve gebruikers of de wereldwijde jaaromzet van het platform; c) het is geïntegreerd in een bedrijfs- of netwerkomgeving die door de eigen groep of moederonderneming wordt gecontroleerd, waardoor marktmacht van de ene markt naar een verwante markt kan worden overgeheveld; d) het vervult een rol als poortwachter voor een hele categorie van content of informatie; e) het heeft toegang tot grote hoeveelheden kwaliteitsvolle persoonsgegevens, die door de gebruikers worden verstrekt of over de gebruikers worden afgeleid door hun onlinegedrag te volgen, en deze gegevens zijn onontbeerlijk voor het aanbieden en verbeteren van een soortgelijke dienst, maar zij zijn ook moeilijk toegankelijk voor potentiële concurrenten of kunnen door hen moeilijk gereproduceerd worden; (3) “content”: een concept, idee, uitdrukkingsvorm of informatie in welk formaat dan ook, zoals tekst, afbeeldingen, audio en video; (4) “illegale content”: content die niet in overeenstemming is met het recht van de Unie of het recht van een lidstaat waar deze gehost wordt; (5) “contentbeheer”: het modereren en cureren van content op contenthostingplatforms; (6) “contentmoderatie”: de praktijk waarbij door gebruikers gegenereerde, gepubliceerde of gedeelde content wordt gemonitord en wordt getoetst aan vooraf vastgestelde regels en richtsnoeren, om ervoor te zorgen dat de content voldoet aan de wet- en regelgeving, de communautaire richtsnoeren en de voorwaarden alsook aan alle daaruit voortvloeiende maatregelen die het platform neemt, zoals de verwijdering van content of de verwijdering of opschorting van het account van de gebruiker, hetzij met automatische middelen, hetzij door menselijk handelen; (7) “contentcuratie”: de praktijk waarbij content wordt geselecteerd, geoptimaliseerd, geprioriteerd en aanbevolen op basis van individuele gebruikersprofielen teneinde die content te tonen op een website of applicatie; (8) “voorwaarden”: alle voorwaarden of specificaties, onder welke noemer en in welke vorm dan ook, die de contractuele betrekkingen tussen het contenthostingplatform en zijn gebruikers regelen en die eenzijdig worden bepaald door het contenthostingplatform; (9) “gebruiker”: een natuurlijke of rechtspersoon die gebruikmaakt van de diensten van een contenthostingplatform of de interactie aangaat met de op dat platform gehoste content; (10) “uploader”: een natuurlijke of rechtspersoon die content toevoegt aan een contenthostingplatform, ongeacht of die zichtbaar is voor andere gebruikers; (11) “melding” een formele melding waarin wordt betwist dat content in overeenstemming is met de wet- en regelgeving, de communautaire richtsnoeren en de voorwaarden. Artikel 4 Beginselen van contentbeheer 1. Het contentbeheer wordt op een billijke, rechtmatige en transparante manier uitgevoerd. De praktijken in het kader van contentbeheer zijn passend, staan in verhouding tot de soort en de omvang van de content, zijn relevant en blijven beperkt tot wat nodig is voor het doel van het contentbeheer. Contenthostingplatforms zijn verantwoordelijk voor het waarborgen dat hun praktijken in het kader van contentbeheer eerlijk, transparant en evenredig zijn. 2. Gebruikers mogen niet worden onderworpen aan discriminerende praktijken, uitbuiting of uitsluiting in het kader van contentmoderatie door de contenthostingplatforms, zoals het verwijderen van door gebruikers gegenereerde content op grond van uiterlijk, etnische afkomst, geslacht, seksuele geaardheid, godsdienst of overtuiging, handicap, leeftijd, zwangerschap of opvoeding van kinderen, taal of sociale klasse. 3. Contenthostingplatforms verstrekken de gebruikers voldoende informatie over hun profielen voor de curatie van content en over de afzonderlijke criteria op basis waarvan deze platforms content voor de gebruikers cureren, met inbegrip van informatie over de vraag of er algoritmen worden gebruikt en waarvoor die dienen. 4. Contenthostingplatforms geven gebruikers een passende mate van invloed op de curatie van content die voor hen zichtbaar wordt gemaakt, met inbegrip van de keuze om geheel af te zien van contentcuratie. Met name wordt contentcuratie niet ten aanzien van gebruikers toegepast zonder hun vrije, specifieke, geïnformeerde en ondubbelzinnige voorafgaande toestemming. Artikel 5 Gestructureerde dialoog over risico’s betreffende contentbeheer In het kader van een gestructureerde dialoog over risico’s met de Europese entiteit, samen met de relevante nationale autoriteiten, dienen de contenthostingplatforms met aanmerkelijke marktmacht bij de Europese entiteit een halfjaarlijks verslag in over het effect op de grondrechten, over hun risicobeheer met betrekking tot hun beleid inzake contentbeheer en over hoe zij deze risico’s beperken. Artikel 6 Transparantieverplichting 1. Aanbieders van digitale diensten nemen de nodige maatregelen om de financiering van belangengroepen waarmee de gebruikers van de digitale diensten van de aanbieders geassocieerd zijn, en bijzonderheden over de aard van de relatie tussen die belangengroepen en gebruikers openbaar te kunnen maken. Deze openbaarmaking maakt het mogelijk de wettelijk verantwoordelijke persoon te identificeren. 2. Commerciële aanbieders van digitale diensten die buiten de Unie gevestigd zijn, wijzen een wettelijke vertegenwoordiger aan voor de belangen van de gebruikers in de Unie en maken de contactgegevens van die vertegenwoordiger zichtbaar en toegankelijk op hun onlineplatforms. Artikel 7 Recht om melding te doen 1. Iedere natuurlijke of rechtspersoon of overheidsinstantie waaraan content wordt geleverd via een website, applicatie of andere vorm van software heeft het recht om een melding te doen uit hoofde van deze verordening. 2. De lidstaten stellen sancties vast voor het geval dat een persoon die handelt voor doeleinden die verband houden met zijn handels-, bedrijfs-, ambachts- of beroepsactiviteit, systematisch en herhaaldelijk onjuiste meldingen indient. Deze sancties zijn doeltreffend, evenredig en afschrikkend. Artikel 8 Meldingsprocedures Contenthostingplatforms nemen in hun voorwaarden duidelijke, toegankelijke, begrijpelijke en ondubbelzinnige informatie op over meldingsprocedures, met name: a) de maximale termijn waarbinnen de uploader van de betreffende content op de hoogte moet worden gesteld van een meldingsprocedure; b) de termijn waarbinnen de uploader bezwaar kan aantekenen; c) de termijn waarbinnen het contenthostingplatform door middel van een snelle behandeling een beslissing over een melding moet nemen; d) de termijn waarbinnen het contenthostingplatform beide partijen op de hoogte moet stellen van de beslissing, met inbegrip van een motivering van de ondernomen actie. Artikel 9 Inhoud van meldingen 1. Een melding met betrekking tot content bevat ten minste de volgende informatie: a) een koppeling naar de betreffende content en, in voorkomend geval, bijvoorbeeld bij video-content, een tijdstempel; b) de reden van de melding; c) bewijs ter ondersteuning van hetgeen in de melding wordt beweerd; d) een verklaring waarin de melder aangeeft te goeder trouw te handelen; en e) de identiteit van de melder, in geval van een inbreuk op persoonlijkheidsrechten of intellectuele-eigendomsrechten. 2. In geval van de inbreuken als bedoeld in lid 1, onder e), is de melder de persoon op wiens persoonlijkheidsrechten inbreuk is gepleegd, de houder van de intellectuele-eigendomsrechten waarop inbreuk is gepleegd, of iemand die namens die persoon optreedt. Artikel 10 Informatieverstrekking aan de uploader 1. Nadat een melding is gedaan en voordat er een beslissing wordt genomen over de content, ontvangt de uploader van die content de volgende informatie: a) de reden van de melding en van de actie die het contenthostingplatform kan ondernemen; b) toereikende informatie over de te volgen procedure; c) informatie over het recht op weerwoord als bedoeld in lid 3; en d) informatie over de beschikbare rechtsmiddelen met betrekking tot valse meldingen. 2. De uit hoofde van lid 1 vereiste informatie mag niet worden verstrekt wanneer het contenthostingplatform door een overheidsinstantie op de hoogte is gesteld van een lopend gerechtelijk onderzoek. 3. De uploader heeft ten aanzien van het contenthostingplatform recht op weerwoord in de vorm van een tegenmelding. Het contenthostingplatform houdt bij het nemen van een besluit over de te treffen maatregelen rekening met het weerwoord van de uploader. Artikel 11 Beslissingen over meldingen 1. Contenthostingplatforms zorgen ervoor dat door gekwalificeerd personeel onverwijld een beslissing wordt genomen over een melding nadat het nodige onderzoek is verricht. 2. Naar aanleiding van een melding beslissen de contenthostingplatforms onverwijld of zij de in de melding aan de orde gestelde content verwijderen of de toegang daartoe onmogelijk maken indien de content niet aan de wet- en regelgeving voldoet. Onverminderd artikel 14, lid 2, leidt het feit dat een contenthostingplatform een bepaalde content als niet-conform heeft aangemerkt, er in geen geval toe dat content van een andere gebruiker automatisch verwijderd of ontoegankelijk gemaakt wordt. Artikel 12 Informatie over beslissingen Zodra een contenthostingplatform een beslissing genomen heeft, stelt het alle bij de meldingsprocedure betrokken partijen op de hoogte van de uitkomst door op een duidelijke en eenvoudige manier de volgende informatie te verstrekken: a) de redenen die aan de beslissing ten grondslag liggen; b) de vermelding of de beslissing alleen door een mens of met behulp van een algoritme is genomen; c) informatie over de mogelijkheid voor elk van de partijen tot herziening als bedoeld in artikel 13 en tot verhaal bij een gerechtelijke instantie. Artikel 13 Herziening van beslissingen 1. Contenthostingplatforms kunnen voorzien in een mechanisme waarmee gebruikers om herziening van door hen genomen beslissingen kunnen verzoeken. 2. Contenthostingplatforms met aanmerkelijke marktmacht voorzien in het in lid 1 bedoelde herzieningsmechanisme. 3. In alle gevallen wordt de uiteindelijke herzieningsbeslissing door een mens genomen. Artikel 14 Verwijdering van content 1. Onverminderd gerechtelijke of administratieve bevelen met betrekking tot onlinecontent moet content die in een melding aan de orde is gesteld, zichtbaar blijven zolang de beoordeling van de rechtmatigheid ervan nog in behandeling is. 2. Contenthostingplatforms handelen snel om content die duidelijk illegaal is, onbeschikbaar te maken of te verwijderen. Artikel 15 Onafhankelijke geschillenbeslechting 1. De lidstaten stellen onafhankelijke geschillenbeslechtingsorganen in om snelle en efficiënte buitengerechtelijke verhaalmogelijkheden te bieden wanneer bezwaar wordt aangetekend tegen beslissingen over contentmoderatie. 2. De onafhankelijke geschillenbeslechtingsorganen bestaan uit onafhankelijke juridisch deskundigen met het mandaat om geschillen tussen contenthostingplatforms en gebruikers te beslechten met betrekking tot de vraag of de betreffende content voldoet aan de wet- en regelgeving, de communautaire richtsnoeren en de voorwaarden. 3. De voorlegging van een geschil met betrekking tot contentmoderatie aan een onafhankelijk geschillenbeslechtingsorgaan belet een gebruiker niet om verdere gerechtelijke stappen te zetten, tenzij het geschil in onderlinge overeenstemming is opgelost. 4. Contenthostingplatforms met aanmerkelijke marktmacht dragen financieel bij aan de operationele kosten van de onafhankelijke geschillenbeslechtingsorganen via een speciaal fonds dat door de Europese entiteit wordt beheerd, om de lidstaten bij te staan bij de financiering van die organen. De lidstaten zorgen ervoor dat de onafhankelijke geschillenbeslechtingsorganen over voldoende middelen beschikken om hun bekwaamheid en onafhankelijkheid te waarborgen. Artikel 16 Procedureregels voor onafhankelijke geschillenbeslechting 1. Zowel de uploader als een derde partij, zoals een ombudspersoon die een rechtmatig belang heeft bij een optreden in rechte, hebben het recht een geval van contentmoderatie voor te leggen aan het bevoegde onafhankelijke geschillenbeslechtingsorgaan indien een contenthostingplatform heeft besloten om content te verwijderen, de toegang daartoe onmogelijk te maken of anderszins op te treden op een wijze die afwijkt van het door de uploader aangegeven gewenste optreden of die een schending van de grondrechten vormt. 2. Wanneer het contenthostingplatform heeft besloten om de in een melding aan de orde gestelde content niet te verwijderen, heeft de melder het recht om de kwestie voor te leggen aan het bevoegde onafhankelijke geschillenbeslechtingsorgaan, mits de melder het recht heeft om in beroep te gaan in een civiele procedure met betrekking tot de content in kwestie. 3. Het rechtsbevoegde onafhankelijke geschillenbeslechtingsorgaan is het orgaan dat is gevestigd in de lidstaat waar de in het geschil aan de orde gestelde content is geüpload. Natuurlijke personen kunnen in alle gevallen klachten indienen bij het onafhankelijke geschillenbeslechtingsorgaan van hun lidstaat van verblijf. 4. Wanneer de melder gerechtigd is om een geval van contentmoderatie voor te leggen aan een onafhankelijk geschillenbeslechtingsorgaan overeenkomstig lid 2, kan de melder het geval voorleggen aan het onafhankelijke geschillenbeslechtingsorgaan dat is gevestigd in de lidstaat waar hij zijn gewone verblijfplaats heeft of, indien de uploader de dienst voor niet-commerciële doeleinden gebruikt, in de lidstaat waar de uploader zijn gewone verblijfplaats heeft. 5. Wanneer een geval van contentmoderatie met betrekking tot dezelfde kwestie wordt voorgelegd aan een ander onafhankelijk geschillenbeslechtingsorgaan, kan het onafhankelijke geschillenbeslechtingsorgaan de procedure met betrekking tot een aanhangigmaking opschorten. Wanneer een onafhankelijk geschillenbeslechtingsorgaan aanbevelingen heeft gedaan over een kwestie van contentmoderatie, kan het onafhankelijke geschillenbeslechtingsorgaan weigeren een aanhangigmaking te behandelen. 6. De lidstaten stellen alle overige nodige regels en procedures vast voor de onafhankelijke geschillenbeslechtingsorganen binnen hun jurisdictie. Artikel 17 Persoonsgegevens Elke verwerking van persoonsgegevens uit hoofde van deze verordening geschiedt overeenkomstig Verordening (EU) 2016/679 van het Europees Parlement en de Raad (16) en Richtlijn 2002/58/EG van het Europees Parlement en de Raad (17) . Artikel 18 Melding van inbreuken en bescherming van personen die melding doen Richtlijn (EU) 2019/1937 is van toepassing op de melding van inbreuken op deze verordening en op personen die dergelijke inbreuken melden. Artikel 19 Wijziging van Richtlijn (EU) 2019/1937 Richtlijn (EU) 2019/1937 wordt als volgt gewijzigd: 1) aan artikel 2, lid 1, onder a), wordt het volgende punt toegevoegd: “xi) onlinecontentbeheer;”; 2) in deel I van de bijlage wordt het volgende punt toegevoegd: “K. Artikel 2, lid 1, punt a), xi) – onlinecontentbeheer: Verordening [XXX] van het Europees Parlement en de Raad inzake contractuele rechten met betrekking tot contentbeheer.”. Artikel 20 Verslaglegging, evaluatie en herziening 1. De lidstaten verstrekken de Commissie alle relevante informatie betreffende de uitvoering en toepassing van deze verordening. Uiterlijk op ... [drie jaar na de inwerkingtreding van deze verordening] dient de Commissie op basis van de verstrekte informatie en de openbare raadpleging een verslag in bij het Europees Parlement en de Raad over de uitvoering en toepassing van deze verordening en gaat zij na of er aanvullende maatregelen nodig zijn, waaronder in voorkomend geval wijzigingen van deze verordening. 2. Onverminderd verslagleggingsverplichtingen krachtens andere rechtshandelingen van de Unie zenden de lidstaten de Commissie jaarlijks de volgende statistieken toe: a) het aantal geschillen dat is voorgelegd aan de onafhankelijke geschillenbeslechtingsorganen en de soorten content waarover geschillen gingen; b) het aantal geschillen dat is afgehandeld door de onafhankelijke geschillenbeslechtingsorganen, uitgesplitst naar de uitkomst van de geschillen. Artikel 21 Inwerkingtreding Deze verordening treedt in werking op de twintigste dag na die van de bekendmaking ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie . Zij is van toepassing met ingang van [XX]. Deze verordening is verbindend in al haar onderdelen en is rechtstreeks toepasselijk in elke lidstaat. Gedaan te ..., Voor het Europees Parlement Voor de Raad De voorzitter De voorzitter Het Europees Parlement, – gezien het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU), en met name artikel 2 daarvan, – gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU), en met name de artikelen 16 en 114 daarvan, – gezien het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, en met name de artikelen 6, 7, 8, 11, 13, 21, 22, 23, 24, 26, 38 en 47 daarvan, – gezien Richtlijn 2000/31/EG van het Europees Parlement en de Raad van 8 juni 2000 betreffende bepaalde juridische aspecten van de diensten van de informatiemaatschappij, met name de elektronische handel, in de interne markt (“richtlijn elektronische handel”) (1) , – gezien Verordening (EU) 2016/679 van het Europees Parlement en de Raad van 27 april 2016 betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens en betreffende het vrije verkeer van die gegevens, en tot intrekking van Richtlijn 95/46/EG (“algemene verordening gegevensbescherming”) (2) , – gezien Richtlĳn 2002/58/EG van het Europees Parlement en de Raad van 12 juli 2002 betreffende de verwerking van persoonsgegevens en de bescherming van de persoonlĳke levenssfeer in de sector elektronische communicatie (“richtlĳn privacy en elektronische communicatie”) (3) , – gezien Richtlijn (EU) 2018/1808 van het Europees Parlement en de Raad van 14 november 2018 tot wijziging van Richtlijn 2010/13/EU betreffende de coördinatie van bepaalde wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen in de lidstaten inzake het aanbieden van audiovisuele mediadiensten (“richtlijn audiovisuele mediadiensten”) in het licht van een veranderende marktsituatie (4) , – gezien Richtlijn (EU) 2019/790 van het Europees Parlement en de Raad van 17 april 2019 inzake auteursrechten en naburige rechten in de digitale eengemaakte markt en tot wijziging van Richtlijnen 96/9/EG en 2001/29/EG (“richtlijn inzake auteursrechten”) (5) , – gezien de aanbeveling van de Commissie (EU) 2018/334 van 1 maart 2018 over maatregelen om illegale online-inhoud effectief te bestrijden (6) , – gezien de dreigingsevaluatie van Europol van 18 september 2018 inzake door internet gefaciliteerde georganiseerde criminaliteit (Internet Organised Crime Threat Assessment, iOCTA), – gezien de relevante jurisprudentie van het Hof van Justitie van de Europese Unie, – gezien artikel 54 van zijn Reglement, – gezien de adviezen van de Commissie interne markt en consumentenbescherming en de Commissie cultuur en onderwijs, – gezien het verslag van de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken ( A9-0172/2020 ), A. overwegende dat grondrechten, zoals de bescherming van de persoonlijke levenssfeer en van persoonsgegevens, het beginsel van non-discriminatie evenals de vrijheid van meningsuiting en informatie, de kern moeten vormen van een succesvol en duurzaam EU-beleid inzake digitale diensten; overwegende dat deze rechten zowel naar de letter van de wet als in de geest van hun toepassing moeten worden beschouwd; B. overwegende dat digitale diensten en de rol van aanbieders van digitale diensten sinds de vaststelling van de richtlijn elektronische handel - 20 jaar geleden - enorm zijn veranderd; C. overwegende dat het vertrouwen van gebruikers alleen kan worden gewonnen met digitale diensten die hun grondrechten eerbiedigen, waarmee zowel de acceptatie van diensten als een concurrentievoordeel en stabiele zakelijke modellen voor bedrijven kunnen worden gegarandeerd; D. overwegende dat de op alle aanbieders van digitale diensten op het grondgebied van de EU toepasselijke regels inzake gegevensbescherming onlangs voor de hele EU geactualiseerd en geharmoniseerd zijn middels de algemene verordening gegevensbescherming; overwegende dat privacyregels voor elektronische communicaties, die een subset van digitale diensten vormen, onderdeel uitmaken van de richtlijn betreffende privacy en elektronische communicatie, en op dit moment worden herzien; E. overwegende dat de hoeveelheid van allerlei soorten door gebruikers gegenereerde inhoud die via onlineplatforms wordt gedeeld, en van de diensten die deze platforms aanbieden, exponentieel en ongekend snel is toegenomen, en dat dit mogelijk is gemaakt door geavanceerde technologieën; overwegende dat dit ook geldt voor illegale inhoud, zoals beelden van seksueel misbruik van kinderen online en inhoud weliswaar die legaal is maar toch schadelijk kan zijn voor de samenleving en de democratie, zoals desinformatie over COVID-19-remedies; F. overwegende dat haatzaaiende uitlatingen en desinformatie online de afgelopen jaren steeds meer wijdverbreid zijn geworden gezien het feit dat personen en disruptieve actoren onlineplatforms gebruiken om polarisatie aan te wakkeren, die vervolgens voor politieke doeleinden wordt gebruikt; overwegende dat vrouwen, mensen van kleur, mensen die tot een etnische of taalkundige minderheid behoren (of waarvan gedacht wordt dat ze tot een dergelijke minderheid behoren), en LGBTIQ-personen vaak het slachtoffer worden van discriminerende haatzaaiende uitlatingen, pesterijen en bedreigingen online, en online tot zondebok worden gemaakt; G. overwegende dat deze ontwikkeling geholpen is door onlineplatforms waarvan het bedrijfsmodel stoelt op het verzamelen en analyseren van gebruikersgegevens met het oog op het genereren van meer bewegingen en “clicks”, en, dus, meer profileringdata en meer winst; overwegende dat dit resulteert in een enorme toename van sensatie-inhoud; overwegende dat haatzaaiende uitlatingen en desinformatie schadelijk zijn voor het algemeen belang, aangezien ze een respectvol en eerlijk publiek debat verhinderen en een bedreiging vormen voor de openbare veiligheid, omdat ze kunnen aanzetten tot geweld in de fysieke wereld; overwegende dat het bestrijden van dergelijke inhoud essentieel is met het oog op het waarborgen van de eerbiediging van de grondrechten en het verdedigen van de rechtsstaat en de democratie in de EU; H. overwegende dat sociale media en andere platforms voor de distributie van inhoud gebruikmaken van profileringstechnieken om hun inhoud en advertenties te richten en te verspreiden; overwegende dat de aan de digitale activiteiten van individuen gekoppelde gegevens zó kunnen worden verzameld dat met een hoge mate van nauwkeurigheid toegang wordt verkregen tot zeer intieme persoonlijke informatie, met name wanneer die gegevens met andere datasets worden samengevoegd; overwegende dat de schandalen rondom Cambridge Analytica en Facebook de risico’s van schimmige dataverwerkingsprocessen van onlineplatforms hebben blootgelegd door te laten zien dat bepaalde kiezers heel specifiek met politieke reclameboodschappen - en soms zelfs met gerichte desinformatie - zijn bestookt; I. overwegende dat de geautomatiseerde algoritmen die bepalen hoe inhoud van derde partijen, waaronder tijdens politieke en verkiezingscampagnes, op onlineplatforms moet worden behandeld, geprioriteerd, gedistribueerd en verwijderd vaak discriminerende praktijken in de samenleving reproduceren en daarmee leiden tot een groot risico op discriminatie van personen die hier reeds mee te maken hebben; overwegende dat het wijdverbreide gebruik van algoritmen voor het verwijderen en filteren van inhoud ook aanleiding geeft tot bezorgdheid over de rechtsstaat en vragen doet rijzen met betrekking tot legaliteit, legitimiteit en evenredigheid; J. overwegende dat een klein aantal, in meerderheid niet-Europese, aanbieders van diensten een aanzienlijke marktpositie heeft en invloed uitoefent op de rechten en vrijheden van individuen, alsook op onze samenlevingen en democratieën, en daarmee grote invloed heeft op de wijze waarop informatie, diensten en goederen worden gepresenteerd, hetgeen significante gevolgen heeft voor de werking van de lidstaten en voor hun burgers; overwegende dat de beslissingen van deze platforms verreikende gevolgen kunnen hebben voor de vrijheid van meningsuiting en informatie, en voor de mediavrijheid en -pluraliteit; K. overwegende dat het beleid voor het aanpakken van illegale inhoud online in de EU tot nu toe voornamelijk gericht was op vrijwillige samenwerking en door rechtbanken bevolen verwijderingen, maar dat steeds meer lidstaten hiervoor inmiddels niet onderling afgestemde aanvullende nationale wetgeving vaststellen; overwegende dat bepalingen inzake het aanpakken van bepaalde vormen van illegale inhoud in recente sectorale wetgeving op het niveau van de EU zijn opgenomen; L. overwegende dat een uitsluitend op zelfregulering stoelende benadering van platforms voor onvoldoende transparantie, verantwoordingsplicht en toezicht zorgt; overwegende dat een dergelijke benadering noch goede informatie oplevert voor overheden, het maatschappelijk middenveld en gebruikers over hoe platforms illegale inhoud en activiteiten, en inhoud die niet strookt met hun voorwaarden, aanpakken, noch duidelijk maakt hoe zij inhoud in het algemeen beheren; M. overwegende dat een dergelijke benadering mogelijkerwijs niet zorgt voor eerbiediging van de grondrechten en tot een situatie leidt waarin justitiële bevoegdheden gedeeltelijk naar particuliere partijen worden overgeheveld, hetgeen het risico inhoudt van aantasting van het recht van vrije meningsuiting; N. overwegende dat het gereglementeerde toezicht in de EU sectorspecifiek is; overwegende dat verdere en uitgebreidere coördinatie tussen de verschillende toezichthoudende autoriteiten in de EU gunstig zou zijn; O. overwegende dat het ontbreken van robuuste, vergelijkbare publieke gegevens over de prevalentie van illegale en schadelijke inhoud online, alsook over waarschuwingen en door rechtbanken bevolen en in het kader van zelfregulering doorgevoerde verwijderingen daarvan, en over de follow-up door de bevoegde autoriteiten, zowel in de particuliere als de publieke sector tot een tekort aan transparantie en verantwoordingsplicht leidt; overwegende dat er onvoldoende informatie is over de door platforms en websites gebruikte algoritmen, alsook over de manier waarop platforms omgaan met de abusievelijke verwijdering van inhoud; P. overwegende dat seksueel misbruik van kinderen online één van de vormen van illegale inhoud is die mogelijk worden gemaakt door technologische ontwikkelingen; overwegende dat de enorme hoeveelheid materiaal met seksueel misbruik van kinderen op het internet een grote uitdaging vormt voor het opsporen, onderzoeken en - vooral - het identificeren van de slachtoffers; overwegende dat volgens Europol het aantal meldingen van seksueel misbruik van kinderen online aan NCMEC (in de VS) het afgelopen jaar met 106 % is gestegen; Q. overwegende dat in de jurisprudentie van het Hof van Justitie van de Europese Unie staat dat inhoud moet worden verwijderd op basis van een uitspraak van een rechtbank in een lidstaat; overwegende dat hostdienstaanbieders geautomatiseerde zoekinstrumenten en -technologieën mogen gebruiken voor het opsporen en verwijderen van inhoud die gelijkwaardig is aan inhoud die in een eerder stadium illegaal is verklaard, maar niet moeten worden verplicht in het algemeen toezicht uit te oefenen op de informatie die zij opslaan, of actief te zoeken naar feiten of omstandigheden die op onwettige activiteiten duiden, als bepaald in artikel 15, lid 1, van Richtlijn 2000/31/EG; R. overwegende dat een betrouwbare elektronische identificatie elementair is om veilige toegang tot digitale diensten te waarborgen en elektronische transacties veiliger uit te voeren; overwegende dat op dit moment slechts 15 lidstaten de Commissie in kennis hebben gesteld van hun regeling voor elektronische identificatie voor grensoverschrijdende herkenning in het kader van Verordening (EU) nr. 910/2014 (7) ("eIDAS-verordening"); S. overwegende dat het internet en internetplatforms nog steeds een belangrijke locatie zijn voor activiteiten van terroristische groeperingen en worden gebruikt als instrument voor het verspreiden van propaganda, aanwerving en de bevordering van hun activiteiten; 1. gelooft dat een goed functionerende digitale interne markt grote maatschappelijke en economische voordelen heeft voor de EU en haar lidstaten; is ingenomen met deze voordelen, in het bijzonder met de betere toegang tot informatie en de versterking van de vrijheid van meningsuiting; benadrukt de belangrijke plicht van het zorgen voor een billijk digitaal ecosysteem waarin de grondrechten als bedoeld in de Verdragen en het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, in het bijzonder de vrijheid van meningsuiting en informatie, non-discriminatie, mediavrijheid en -pluralisme, privacy en gegevensbescherming, worden gerespecteerd en de veiligheid van de gebruiker van het internet wordt gewaarborgd; benadrukt dat de wet- en regelgeving voor de digitale interne markt die gericht is op het garanderen van de inachtneming van deze plicht uitsluitend beperkt moet zijn tot hetgeen noodzakelijk is; herinnert eraan dat mechanismen voor inhoudsverwijdering die niet ingebed zijn in de waarborgen van een eerlijk proces in strijd zijn met artikel 10 van het Europees Verdrag voor de rechten van de mens; 2. verzoekt de Commissie met klem een op maat gesneden regelgevingsbenadering te ontwikkelen voor het aanpakken van de verschillen die nog bestaan tussen de online- en de offlinewereld, en van de uitdagingen die te maken hebben met de enorme verscheidenheid aan actoren en diensten online; acht het in dit verband essentieel dat illegale inhoud in de regelgeving anders wordt aangepakt dan legale inhoud. benadrukt dat illegale inhoud online en strafbare feiten in de cyberomgeving net zo krachtdadig, en op basis van dezelfde juridische beginselen, moeten worden aangepakt als illegale inhoud en crimineel gedrag offline, en met dezelfde garanties voor burgers; herinnert eraan dat de richtlijn inzake elektronische handel het juridische kader is voor online diensten in de interne markt, waarin het beheer van inhoud wordt gereguleerd; 3. geeft aan dat illegale inhoud snel en stelselmatig moet worden verwijderd, teneinde misdaad en schendingen van grondrechten aan te pakken; is van oordeel dat vrijwillige gedragscodes het probleem slechts ten dele oplossen; 4. verzoekt digitaledienstverleners online-inhoud op een zorgvuldige, evenredige en niet-discriminerende manier, en te allen tijde met inachtneming van de grondrechten van de gebruikers, te verwijderen, en rekening te houden met het fundamentele belang van de vrijheid van meningsuiting en informatie in een open en democratische samenleving, teneinde de verwijdering van niet-illegale inhoud te voorkomen; vraagt de aanbieders van digitale diensten die op eigen initiatief bepaalde legale inhoud van hun gebruikers willen beperken, de mogelijkheid te onderzoeken om die inhoud een bepaald label te geven in plaats van te verwijderen, en de gebruikers op die manier de kans te geven om zich op eigen verantwoordelijkheid al dan niet toegang tot die inhoud te verschaffen; 5. is van oordeel dat alle maatregelen voor het op basis van een gerechtelijke uitspraak verwijderen van inhoud in de wet inzake digitale diensten uitsluitend betrekking moeten hebben op illegale inhoud, zoals gedefinieerd in het recht van de EU en de lidstaten, en dat de wetgeving geen ongedefinieerde concepten en termen moet bevatten aangezien dit tot rechtsonzekerheid voor onlineplatforms zou leiden en een gevaar zou inhouden voor de grondrechten en de vrijheid van meningsuiting; 6. erkent overigens dat het huidige digitale ecosysteem ook aanzet tot problematisch gedrag, zoals micro-targeting op basis van kenmerken die lichamelijke of geestelijke kwetsbaarheden blootleggen, het verspreiden van haatzaaiende uitlatingen, racistische inhoud en desinformatie, nieuwe verschijnselen zoals het georganiseerde misbruik van meerdere platforms, en het aanmaken van accounts of de manipulatie van online-inhoud door algoritmen; merkt bezorgd op dat sommige bedrijfsmodellen stoelen op het tonen van sensationele of polariserende inhoud aan gebruikers om hun schermtijd, en - daarmee - de winst van de onlineplatforms, te vergroten; onderstreept de negatieve effecten van dergelijke bedrijfsmodellen voor de grondrechten van individuen en de samenleving als zodanig; dringt aan op duidelijkheid over de monetisatiestrategieën van onlineplatforms; 7. benadrukt dan ook dat de verspreiding van dergelijke schadelijke inhoud een halt moet worden toegeroepen; is de vaste overtuiging toegedaan dat vaardigheden op het gebied van mediageletterdheid, controle door de gebruiker over de inhoud die hem wordt aangeboden en publieke toegang tot kwalitatief hoogwaardige inhoud en onderwijs in dit verband van essentieel belang zijn; is derhalve ingenomen met het initiatief van de Commissie om een waarnemingscentrum voor de Europese digitale markt op te richten om onafhankelijke “factchecking”-diensten te ondersteunen, de kennis onder het algemene publiek over desinformatie online te vergroten, en de overheidsinstanties te ondersteunen die toezicht houden op digitale media; 8. verzoekt de Commissie en de lidstaten ondersteuning te geven aan onafhankelijke en publieke media, alsook aan onderwijsinitiatieven inzake mediageletterdheid en gerichte bewustmakingscampagnes in het maatschappelijk middenveld; wijst erop dat bijzondere aandacht moet worden besteed aan schadelijke inhoud in het kader van het gebruik van het internet door minderjarigen, met name met betrekking tot hun blootstelling aan cyberpesten, seksuele intimidatie, pornografie, geweld en zelfbeschadiging; 9. merkt op dat, aangezien de onlineactiviteiten van een persoon diepe inzichten kunnen verschaffen in diens persoonlijkheid en het mogelijk maken hem of haar te manipuleren, de algemene en niet-selectieve verzameling van persoonsgegevens betreffende elk gebruik van een digitale dienst onevenredig inbreuk maakt op het recht op privacy en de bescherming van persoonsgegevens; wijst in het bijzonder op de potentiële negatieve gevolgen van micro-targeting van reclameboodschappen, van op het gedrag gerichte reclame en van het beoordelen van individuen, met name minderjarigen en kwetsbare groepen, door zich te mengen in het privéleven van individuen, hetgeen vragen doet rijzen over het verzamelen en het gebruik van de gegevens die gebruikt worden voor het personaliseren van reclame, het aanbieden van producten of diensten, of het vaststellen van prijzen; bevestigt dat het recht van gebruikers om bij het gebruik van digitale diensten niet aan pervasieve tracking te worden blootgesteld in de algemene verordening gegevensbescherming opgenomen is en in de hele EU naar behoren moet worden gehandhaafd; merkt op dat de Commissie in haar voorstel voor een nieuwe verordening betreffende de eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer en de bescherming van de persoonsgegevens in elektronische communicatie ( 2017/0003 (COD) ) voorgesteld heeft om gericht beheer van inhoud te koppelen aan een opt-in; 10. is van mening dat misleidende of obscure politieke reclameboodschappen een bijzondere categorie van onlinegevaar vormen omdat ze van invloed zijn op de kernmechanismen die de werking van onze democratische samenleving mogelijk maken, met name wanneer dergelijke inhoud wordt gesponsord door derde partijen, met inbegrip van buitenlandse actoren; onderstreept dat wanneer profilering op grote schaal wordt toegepast voor politieke micro-targeting om het stemgedrag te manipuleren, dit de fundamenten van de democratie ernstig kan ondermijnen; verzoekt de aanbieders van digitale diensten dan ook de noodzakelijke maatregelen te nemen om door sociale bots geüploade inhoud te identificeren en te labellen, en verwacht van de Commissie dat zij richtsnoeren formuleert voor het gebruik van dergelijke persuasieve digitale technologieën in verkiezingscampagnes en politieke reclameboodschappen; roept in dit opzicht op tot de vaststelling van strikte transparantievereisten voor de vertoning van betaalde politieke reclameboodschappen; 11. geeft aan dat illegale inhoud snel en stelselmatig moet worden verwijderd om iets te doen aan inbreuken, in het bijzonder inbreuken in verband met kinderen en met terroristische inhoud, en aan schendingen van de grondrechten, mét de nodige waarborgen, onder meer met betrekking tot de transparantie van het proces, het recht op beroep, en de toegang tot doeltreffende rechtsmiddelen; is van oordeel dat vrijwillige gedragscodes en standaard contractvoorwaarden niet voldoende worden gehandhaafd, en dat aangetoond is dat ze slechts ten dele iets aan het probleem doen; benadrukt dat de verantwoordelijkheid voor het handhaven van de wet, het beslissen over de wettigheid van onlineactiviteiten, en het aan de aanbieders van hostingdiensten opleggen van de verplichting om illegale inhoud zo snel mogelijk te verwijderen of ontoegankelijk te maken, uiteindelijk bij onafhankelijke bevoegde autoriteiten ligt; 12. onderkent dat het illegale karakter van bepaalde soorten inhoud soms eenvoudig vast te stellen is, maar dat dit voor andere soorten inhoud niet altijd zo zwart-wit is, aangezien hiervoor contextualisering nodig is; waarschuwt dat de huidige geautomatiseerde instrumenten niet in staat zijn tot kritische analyses en tot het adequaat doorgronden van het belang van context voor specifieke inhoudselementen, hetgeen tot onnodige verwijderingen zou kunnen leiden en de vrijheid van meningsuiting en de toegang tot pluriforme informatie, waaronder over politieke opvattingen, zou kunnen aantasten, resulterend in censuur; benadrukt dat menselijke toetsing van geautomatiseerde meldingen door de aanbieders van diensten of hun aannemers dit probleem niet helemaal oplost, met name niet in het geval van outsourcing naar particulier personeel dat onvoldoende onafhankelijk en gekwalificeerd is, en waarop onvoldoende controle wordt uitgeoefend; 13. vindt het zorgwekkend dat illegale online-inhoud op zeer korte termijn gemakkelijk kan worden verveelvoudigd en dat de negatieve effecten ervan zich vervolgens als een lopend vuurtje kunnen verspreiden; is desalniettemin van mening dat de wet inzake digitale diensten de aanbieders van hostingdiensten of andere technische tussenpersonen niet moet verplichten geautomatiseerde instrumenten voor de moderatie van inhoud te gebruiken; 14. geeft aan dat illegale inhoud online niet alleen (door onlineplatforms) moet worden verwijderd, maar ook door politie en justitie moet worden vervolgd als er sprake is van strafbare feiten; verzoekt de Commissie te overwegen onlineplatforms ertoe te verplichten ernstige strafbare feiten te melden aan de bevoegde autoriteiten zodra zij daarvan op de hoogte raken; is in dit verband van mening dat een groot probleem in een aantal lidstaten niet het feit is dat er alleen onopgeloste zaken zijn, maar dat er ook zaken helemaal niet op de radar verschijnen; dringt erop aan de belemmeringen voor het bij de bevoegde autoriteiten indienen van klachten te elimineren; vindt, gezien de internationale aard van het internet en de snelle verspreiding van illegale inhoud online, dat de samenwerking tussen de aanbieders van diensten en de nationale bevoegde autoriteiten, alsook de grensoverschrijdende samenwerking tussen nationale bevoegde autoriteiten, moeten worden verbeterd en moet stoelen op de beginselen van noodzakelijkheid en proportionaliteit; benadrukt in dit opzicht dat de rechtsorde van de EU en de vastgestelde beginselen van grensoverschrijdende samenwerking en wederzijds vertrouwen moeten worden geëerbiedigd; verzoekt de lidstaten hun wetshandhavings- en gerechtelijke autoriteiten van de noodzakelijke expertise, middelen en instrumenten te voorzien om hen in staat te stellen daadwerkelijk en doeltreffend iets te doen aan het toenemende aantal gevallen van illegale inhoud online en van geschilbeslechting in verband met het van het net verwijderen van inhoud, en voor betere toegang tot rechtbanken te zorgen in verband met digitale diensten; 15. onderstreept dat het voorkomt dat een specifiek inhoudselement in de ene lidstaat illegaal wordt beschouwd, maar in een andere lidstaat onder het recht van vrije meningsuiting valt; wijst erop dat, teneinde de vrijheid van meningsuiting te beschermen, tegenstrijdige wetgeving te voorkomen, ongerechtvaardigde en ondoeltreffende geoblocking te verhinderen, en tot een geharmoniseerde digitale eengemaakte markt te komen, de aanbieders van hostingdiensten er niet toe moeten worden verplicht om de toegang tot informatie die in de lidstaat waar zij gevestigd zijn, of waar hun wettelijke vertegenwoordiger woont of gevestigd is, legaal is, te verwijderen of ontoegankelijk te maken; wijst erop dat de nationale autoriteiten alleen handhavend kunnen optreden in het geval van opdrachten tot het verwijderen van inhoud door onafhankelijke bevoegde autoriteiten aan het adres van de aanbieders van diensten die op hun grondgebied gevestigd zijn; is van oordeel dat de mechanismen voor samenwerking tussen de lidstaten, met ondersteuning van de Commissie en de relevante agentschappen van de Unie, moeten worden verbeterd; roept op tot een gestructureerde dialoog tussen de lidstaten om het risico van specifieke soorten inhoud te beoordelen en de potentiële verschillen bij de beoordeling van die risico’s tussen lidstaten in kaart te brengen; 16. onderstreept dat illegale inhoud moet worden verwijderd waar het wordt gehost en dat van tussenpersonen die uitsluitend als doorgeefluik fungeren, niet mag worden geëist dat zij de toegang tot de inhoud blokkeren; 17. vindt het de hoogste tijd dat het bestaande wettelijk kader van de EU betreffende digitale diensten wordt opgewaardeerd, teneinde tegemoet te komen aan de uitdagingen van de fragmentatie tussen de lidstaten en van nieuwe technologieën, zoals de prevalentie van profiling en besluitvorming met gebruikmaking van algoritmen op alle gebieden van het leven, en om, gezien de snelle technologische ontwikkelingen, op een toekomstbestendige manier voor rechtszekerheid en eerbiediging van de grondrechten, met name de vrijheid van meningsuiting en het recht op privacy, te zorgen; 18. is ingenomen met de toezegging van de Commissie om een geharmoniseerde aanpak in te voeren voor de verplichtingen voor de aanbieders van digitale diensten, inclusief onlinetussenpersonen, teneinde versnippering van de interne markt en een incoherente toepassing van de regelgeving te voorkomen; verzoekt de Commissie de efficiëntste oplossingen voor te stellen voor de interne markt als geheel, en tegelijkertijd te proberen nieuwe, onnodige administratieve lasten te vermijden en ervoor te zorgen dat de digitale eengemaakte markt open, eerlijk, veilig en concurrerend blijft voor alle deelnemers; beklemtoont dat de aansprakelijkheidsregeling voor de aanbieders van digitale diensten evenredig moet zijn, kleine en middelgrote ondernemingen niet mag benadelen, en de innovatie en de toegang tot informatie niet onredelijk mag beperken; 19. vindt dat de herziening moet stoelen op het stevige fundament van en gepaard moet gaan met volledige eerbiediging van de bestaande EU-wetgeving, in het bijzonder de algemene verordening gegevensbescherming en de richtlijn privacy en elektronische communicatie, die momenteel wordt herzien, en dat hierbij voorrang moet worden gegeven aan andere sectorspecifieke instrumenten zoals de richtlijn audiovisuele mediadiensten; onderstreept dat de modernisering van de regels voor elektronische handel van invloed kan zijn op de grondrechten; dringt er derhalve bij de Commissie op aan buitengewoon voorzichtig te werk te gaan en ook internationale mensenrechtennormen in haar herziening op te nemen; 20. benadrukt dat het praktisch vermogen van afzonderlijke gebruikers om de complexiteit te begrijpen van de gegevensecosystemen en om deze te gebruiken, buitengewoon beperkt is, en dat hetzelfde geldt voor hun vermogen om te bepalen of zij op dezelfde voorwaarden als andere gebruikers toegang krijgen tot de informatie die zij ontvangen en de diensten die zij gebruiken; verzoekt de Commissie derhalve transparantie en non-discriminatie centraal te stellen in de wet inzake digitale diensten; 21. dringt erop aan dat met de wet inzake digitale diensten een hoog niveau van transparantie moet worden gegarandeerd met betrekking tot de werking van onlinediensten en een digitale omgeving zonder discriminatie; benadrukt dat, naast het bestaande robuuste regelgevingskader ter bescherming van privacy en persoonsgegevens, voor onlineplatforms de verplichting moet gelden om algoritmen op legitieme wijze te gebruiken; verzoekt de Commissie dan ook een regime te ontwikkelen op basis van de richtlijn elektronische handel dat een duidelijk kader behelst voor de verantwoordelijkheid van dienstenaanbieders om iets te doen aan de risico’s waar hun gebruikers mee worden geconfronteerd en om hun rechten te beschermen, en te voorzien in verplichtingen inzake transparantie en uitlegbaarheid van algoritmen, in sancties om de bedoelde verplichtingen af te dwingen, alsook in de mogelijkheid van menselijk ingrijpen en andere maatregelen, zoals jaarlijkse onafhankelijke controles en specifieke stresstests voor het ondersteunen en afdwingen van naleving; 22. beklemtoont dat sommige aanbieders van digitale diensten gebruikers ondubbelzinnig moeten kunnen identificeren, op equivalente wijze met offline-aanbieders van diensten; stelt vast dat onlineplatforms op het moment van aanmelding voor een dienst onnodige persoonsgegevens verzamelen, zoals gsm-nummers, en dat dit vaak toe te schrijven is aan het gebruik van zogenaamde eenmalige aanmeldingsmogelijkheden; onderstreept dat de algemene verordening gegevensbescherming het beginsel van gegevensminimalisering duidelijk beschrijft en de verzamelde gegevens beperkt tot de gegevens die strikt noodzakelijk zijn voor het beoogde doel; beveelt aan van de onlineplatforms die een dienst voor eenmalige aanmelding ondersteunen en een dominant marktaandeel hebben, te eisen dat zij ook ten minste één open identiteitssysteem ondersteunen dat stoelt op een niet-gepatenteerd, gedecentraliseerd en interoperabel kader; 23. onderstreept dat wanneer een bepaald soort officiële identificatie offline nodig is, een gelijkwaardig beveiligd elektronisch onlinesysteem voor elektronische identificatie moet worden opgezet; is van oordeel dat de vaststelling van iemands identiteit online kan worden verbeterd door handhaving, overal in de Europese Unie, van de grensoverschrijdende interoperabiliteit van elektronische identificaties uit hoofde van de eIDAS-verordening; verzoekt de Commissie na te denken over het ontwikkelen van één enkel Europees aanmeldingssysteem bij wijze van alternatief voor particuliere aanmeldingssystemen, en de aanbieders van digitale diensten te verplichten altijd ook, als standaardinstelling, de mogelijkheid van handmatige aanmelding te bieden; onderstreept dat deze dienst moet worden ontwikkeld om ervoor te zorgen dat het verzamelen van identificeerbare login-gegevens door de aanbieder van de aanmeldingsdienst technisch onmogelijk is en dat de verzamelde gegevens tot een absoluut minimum worden beperkt; beveelt de Commissie derhalve aan ook na te denken over het opzetten van een controlesysteem voor gebruikers van digitale diensten om de bescherming van persoonsgegevens en de leeftijdscontrole, met name voor minderjarigen, te waarborgen, en te bepalen dat dit niet mag worden gebruikt voor commerciële doeleinden en/of om gebruikers door websites heen te volgen; beklemtoont dat deze aanmeldings- en controlesystemen alleen moeten worden gebruikt ten aanzien van digitale diensten die persoonlijke identificatie, authenticatie en leeftijdsverificatie behoeven; herinnert eraan dat de lidstaten en de instellingen van de Unie moeten waarborgen dat elektronische communicaties veilig en transparant zijn, dat alleen die gegevens worden verwerkt die nodig zijn voor het identificeren van de gebruiker, dat die gegevens alleen voor legitieme doeleinden worden gebruikt en niet met een commercieel oogmerk, en dat ze niet worden gebruikt om de algemene toegang tot het internet te beperken of gebruikers door websites heen te volgen; 24. beschouwt een volledige harmonisatie en verduidelijking van de regels inzake aansprakelijkheid op EU-niveau een “must” voor het waarborgen van de eerbiediging van de grondrechten en de vrijheden van gebruikers in de hele EU; is van mening dat in dergelijke regels de uitzonderingen op de aansprakelijkheid moeten worden gehandhaafd voor tussenpersonen die niet op de hoogte zijn van de illegale activiteit of informatie op hun platforms; vindt het zorgwekkend dat de recente nationale wetten voor het aanpakken van haatzaaiende uitlatingen en desinformatie in een grotere versnippering van de regels en een verlaging van het beschermingsniveau van de grondrechten in de EU hebben geresulteerd; 25. dringt in dit verband aan op wetgevingsvoorstellen die de digitale interne markt open en concurrerend houden, in concreto door voor de aanbieders van digitale diensten geharmoniseerde vereisten vast te stellen die verlangen dat zij doeltreffende, samenhangende, transparante en billijke procedures hanteren en procedurele waarborgen inbouwen voor het aanpakken van illegale inhoud, overeenkomstig de Europese wetgeving en de nationale wetgevingen, waaronder via een geharmoniseerde procedure voor “melding en actie”; 26. acht het in dit verband cruciaal dat de onlineplatforms zekerheid wordt geboden in de vorm van duidelijke regels, vereisten en waarborgen wat de aansprakelijkheid voor de inhoud van derden betreft; stelt voor een gemeenschappelijk regelgevingskader te ontwikkelen om illegale inhoud doeltreffend op te sporen en te verwijderen; 27. geeft aan dat de regels inzake mechanismen voor “melding en actie” aangevuld moeten worden met vereisten voor platforms om specifieke maatregelen te treffen die evenredig zijn met hun reikwijdte, alsook met hun technische en operationele capaciteiten, teneinde daadwerkelijk iets te doen aan illegale inhoud in de diensten die zij aanbieden; erkent daarom dat digitaledienstverleners, voor zover technologisch haalbaar, op basis van voldoende gemotiveerde bevelen van onafhankelijke bevoegde overheidsinstanties en met volledige inachtneming van de specifieke context van de inhoud, verplicht zouden kunnen worden periodiek onderzoek te verrichten naar bepaalde inhoud die een rechter reeds onrechtmatig heeft verklaard, op voorwaarde dat het toezicht op en het onderzoek van de informatie waarop een dergelijk bevel betrekking heeft, beperkt is tot informatie waarmee een boodschap wordt overgebracht waarvan de inhoud in wezen ongewijzigd blijft ten opzichte van de onwettig verklaarde inhoud, en die de specifiek in dat bevel genoemde gegevens bevat, die, in overeenstemming met het arrest van het Hof van Justitie van 3 oktober 2019 in zaak C-18/18 (8) , identiek zijn of niet van dien aard dat de betrokken hostingprovider verplicht is die inhoud autonoom te beoordelen; 28. is van oordeel dat de keuze van de concreet te nemen maatregelen aan de platforms moet worden overgelaten; steunt een evenwichtige benadering op basis van een dialoog met de betrokken partijen en een beoordeling van de risico’s waar de platforms tegenaan lopen, alsook een duidelijke verantwoordelijkheidsketen, teneinde onnodige regelgevingsdruk voor de platforms en onnodige en disproportionele inperkingen van grondrechten, in het bijzonder van de vrijheid van meningsuiting, het recht op toegang tot informatie (waaronder politieke ideeën), en het recht op privacy, te voorkomen; benadrukt dat bepaalde verplichtingen nader kunnen worden gespecificeerd in sectorale wetgeving; beklemtoont dat de maatregelen die met het oog hierop zullen worden ingevoerd noch de jure, noch de facto een algemene vereiste inzake monitoring mogen inhouden; 29. beklemtoont het belang van passende waarborgen en verplichtingen inzake een eerlijke procesgang, met inbegrip van een vereiste met betrekking tot menselijk toezicht en verificatie, bovenop procedures die in een kennisgeving van verweer voorzien om eigenaars van inhoud en personen die inhoud uploaden in staat te stellen hun rechten adequaat en ten gepaste tijde te verdedigen, en te garanderen dat verwijderings- en/of blokkeringsbesluiten wettig, accuraat en gegrond zijn, gebruikers beschermen en de grondrechten niet schenden; benadrukt dat sancties moeten worden opgelegd aan personen die stelselmatig en herhaaldelijk onterechte of oneigenlijke meldingen indienen; merkt op dat, naast procedures die in een kennisgeving van verweer voorzien en regelingen voor buitengerechtelijke geschilbeslechting door platforms in overeenstemming met het interne klachtenmechanisme, ook de mogelijkheid van toegang tot de rechtbank moet blijven bestaan als invulling van het recht op verhaal; 30. steunt de instandhouding van het huidige kader inzake het regime van beperkte aansprakelijkheid voor inhoud en het oorsprongslandbeginsel, maar beschouwt betere coördinatie tussen de nationale bevoegde autoriteiten bij verwijderingsverzoeken een conditio sine qua non; benadrukt dat illegale inhoud moet worden verwijderd waar deze wordt gehost; beklemtoont dat de desbetreffende verzoeken gekoppeld moeten zijn aan juridische waarborgen, teneinde misbruik te vermijden en volledige eerbiediging van de grondrechten te garanderen; benadrukt dat verwijderingsverzoeken van bevoegde autoriteiten specifiek moeten zijn en dat de rechtsgrond voor verwijdering er duidelijk in moet worden vermeld; beklemtoont dat doeltreffende toezichts- en handhavingsmechanismen, inclusief evenredige sancties, waarbij rekening wordt gehouden met hun technische en operationele vermogens, van toepassing moeten zijn op die dienstverleners die bevelen van rechtbanken naast zich neerleggen; 31. wijst erop dat aan de aanbieders van digitale diensten niet de wettelijke verplichting moet worden opgelegd om persoonsgegevens van hun gebruikers of abonnees te bewaren voor wetshandhavingsdoeleinden, tenzij een onafhankelijke bevoegde autoriteit hier specifiek opdracht voor heeft gegeven, met inachtneming van de wetgeving van de Unie en de jurisprudentie van het HvJ-EU; geeft verder aan dat het bewaren van gegevens beperkt moet zijn tot hetgeen strikt noodzakelijk is met betrekking tot de categorieën te bewaren gegevens in kwestie, de betroffen communicatiemiddelen, de personen die het aangaat, en de vastgestelde bewaarperiode; 32. is van mening dat om de grondrechten te beschermen in de wet inzake digitale diensten regels moeten worden ingevoerd om te garanderen dat de voorwaarden van de aanbieders van digitale diensten helder, transparant en billijk zijn, en op een voor gebruikers eenvoudige en toegankelijke manier worden aangeboden; betreurt het dat de voorwaarden van sommige inhoudplatforms wetshandhavers dwingen persoonlijke accounts te gebruiken om bepaalde klachten te onderzoeken, hetgeen een bedreiging vormt voor zowel de onderzoeken in kwestie als voor hun persoonlijke veiligheid, en dringt aan op doeltreffender coördinatie tussen de lidstaten wat betreft de follow-up van wetshandhaving ten aanzien van meldingen van illegale inhoud; herinnert eraan dat verwijderingsbevelen van onafhankelijke bevoegde autoriteiten altijd gebaseerd moeten zijn op wetgeving en niet op de voorwaarden van de aanbieders van diensten; 33. verzoekt de Commissie ervoor te zorgen dat gebruikers toegang hebben tot gevarieerde en kwalitatief hoogwaardige inhoud online, als middel om te garanderen dat burgers adequaat worden geïnformeerd; is van oordeel dat de wet inzake digitale diensten ervoor moet zorgen dat kwalitatief hoogwaardige media-inhoud gemakkelijk toegankelijk is en gemakkelijk kan worden gevonden op platforms van derde partijen, en ook dat inhoud wordt verwijderd in overeenstemming met de mensenrechtennormen en dat deze verwijderingen worden beperkt tot inhoud waarbij geen twijfel bestaat over het illegale karakter ervan of die door een onafhankelijke bevoegde autoriteit als illegaal is aangemerkt; beklemtoont dat legale inhoud nooit moet worden verwijderd of aan blockingverplichtingen moet worden onderworpen; 34. is voorstander van meer dialoog tussen de lidstaten, de bevoegde autoriteiten en de relevante belanghebbenden om zachtewetgevingsbenaderingen te ontwikkelen, te beoordelen en te verbeteren, zoals de EU-praktijkcode betreffende desinformatie, met als doel illegale inhoud, inclusief desinformatie, aan te pakken; verwacht van de Commissie dat zij, in een apart instrument bij de wet inzake digitale diensten, richtsnoeren formuleert met betrekking tot regels inzake grotere transparantie omtrent inhoudmoderatie en reclamebeleid, teneinde te bewerkstelligen dat het verwijderen en blokkeren van legale inhoud op basis van de voorwaarden tot het absolute minimum wordt beperkt; verzoekt de Commissie verder een kader vast te stellen dat de platforms verbiedt een tweede laag van controle uit te oefenen over inhoud die wordt verstrekt onder verantwoordelijkheid van een aanbieder van mediadiensten en waarvoor specifieke normen en toezicht gelden; 35. benadrukt verder dat de gebruikers grotere keuze en controle moet worden geboden wat betreft de inhoud die zij te zien krijgen, waaronder meer opties aangaande de hun aangeboden ranking van inhoud en de mogelijkheid van een “opt-out” van inhoudsmoderatie; is de vaste mening toegedaan dat het ontwerp en de prestaties van aanbevelingssystemen klantvriendelijk en volledig transparant moeten zijn; 36. is van mening dat verantwoordingsplicht, zowel in de particuliere als de publieke sector, en op bewijzen stoelende beleidsvorming robuuste gegevens over de hoeveelheid illegale activiteiten en de aanpak ervan, alsook over de verwijdering van illegale inhoud online, behoeven, evenals robuuste gegevens over de algoritmen die onlineplatforms gebruiken voor contentcuratie; 37. vindt in dit verband dat voor de platforms een verplichting zou moeten gelden om jaarlijks alomvattend en consistent openbaar verslag uit te brengen, proportioneel met hun reikwijdte en operationele capaciteiten, meer in het bijzonder over hun procedures voor inhoudsmoderatie, met inbegrip van informatie over de genomen maatregelen tegen illegale activiteiten online en gestandaardiseerde gegevens over de hoeveelheid verwijderde inhoud en de onderliggende juridische redenen en grondslagen, het soort ontvangen verwijderingsverzoeken en de onderbouwing ervan, het aantal geweigerde verzoeken en de redenen voor die weigeringen; benadrukt dat dergelijke verslagen, die maatregelen beslaan die in een specifiek jaar genomen zijn, vóór het einde van het eerste kwartaal van het volgende jaar moeten worden ingediend; 38. vindt daarnaast dat een verplichting om jaarlijks openbaar verslag uit te brengen ook voor de nationale autoriteiten zou moeten gelden, en dat in deze verslagen gestandaardiseerde gegevens moeten worden opgenomen over het aantal verwijderingsverzoeken en hun rechtsgrond, het aantal verwijderingsverzoeken naar aanleiding waarvan beroep is gedaan op administratieve of rechtsmiddelen, de uitkomsten van deze procedures (met vermelding van de uitkomsten die inhoud of activiteiten specificeren die ten onrechte als illegaal waren aangemerkt), en over het totale aantal besluiten op grond waarvan sancties zijn opgelegd, met inbegrip van een beschrijving van het soort sanctie dat werd opgelegd; 39. maakt zich zorgen over de versnippering van en het bewezen gebrek aan financiële en personele middelen bij de toezichthoudende instanties; dringt aan op meer samenwerking tussen de lidstaten op het vlak van gereglementeerd toezicht op digitale diensten; 40. is van oordeel dat, om voor een passende handhaving van de wet inzake digitale diensten te zorgen, het toezicht op de naleving van procedures, procedurele waarborgen en de transparantieverplichtingen als bedoeld in de voornoemde wet, binnen de digitale eengemaakte markt geharmoniseerd moeten worden; steunt in dit verband robuuste en stelselmatige handhaving door een onafhankelijke EU-structuur voor toezicht die bevoegd is om boetes op te leggen op basis van een beoordeling van een duidelijk afgebakende set factoren, zoals proportionaliteit, technische en organisatorische maatregelen, en nalatigheid; is van oordeel dat dit de mogelijkheid moet omvatten om boetes te baseren op een percentage van de jaarlijkse wereldwijde omzet van het bedrijf; 41. beklemtoont dat het interne beleid en de algoritmen van de aanbieders van digitale diensten getoetst moeten worden aan de wetgeving van de Unie, en in het bijzonder aan de inachtneming van de grondrechten van de gebruikers van de diensten, rekening houdend met het belang van non-discriminatie en de vrijheid van meningsuiting en van informatie in een open en democratische samenleving, waarbij geen commercieel gevoelige informatie openbaar mag worden gemaakt; acht het van groot belang dat, in het geval van klachten of op initiatief van de toezichthoudende instanties, beoordeeld wordt of en op welke wijze de aanbieders van digitale diensten bijdragen aan de verspreiding van inhoud, bijvoorbeeld via aanbevelingsmachines en optimaliseringsfuncties zoals automatische aanvulling en trends; 42. vindt dat de door de platforms en de nationale bevoegde autoriteiten opgestelde transparantieverslagen openbaar moeten worden gemaakt en geanalyseerd moeten worden op structurele trends op de gebieden verwijdering, detectie en blocking op het niveau van de EU; 43. onderstreept dat het belangrijk is de gebruikers in staat te stellen hun grondrechten online af te dwingen, waaronder middels laagdrempelige, onpartijdige, transparante, efficiënte en kosteloze klachtenprocedures, mechanismen voor het melden van illegale inhoud en crimineel gedrag van individuen en bedrijven, rechtsmiddelen, voorlichting over en bewustmaking van gegevensbeschermingskwesties en de veiligheid van kinderen in de online-omgeving; 44. is van mening dat het in het verleden aantoonbaar heeft gewerkt om innovatieve bedrijfsmodellen een kans op succes te bieden en de digitale eengemaakte markt te versterken door de belemmeringen voor het vrije verkeer van digitale diensten uit de weg te nemen en door de invoering van nieuwe, ongerechtvaardigde nationale belemmeringen te verhinderen, en meent dat een voortzetting van deze aanpak de versnippering van de interne markt zal verminderen; is verder van mening dat de wet inzake digitale diensten mogelijkheden kan bieden om de kennis en vaardigheden van de burgers op het gebied van digitalisering te vergroten en tegelijkertijd een hoog niveau van consumentenbescherming te waarborgen, onder meer door de onlineveiligheid te garanderen; 45. benadrukt dat overeengekomen normen inzake essentiële veiligheid in de cyberspace onontbeerlijk zijn als we willen dat digitale diensten optimaal door burgers kunnen worden benut; merkt daarom op dat de lidstaten per ommegaande onderling afgestemde actie moeten ondernemen om elementaire cyberhygiëne te garanderen en vermijdbare gevaren in cyberspace te voorkomen, onder meer door middel van wetgevingsmaatregelen; 46. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad en de Commissie. Het Europees Parlement, – gezien artikel 225 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien artikel 114 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, – gezien Verordening (EU) 2018/1488 van de Raad van 28 september 2018 tot oprichting van de Gemeenschappelijke Onderneming Europese high-performance computing (1) , – gezien Richtlijn 2000/43/EG van de Raad van 29 juni 2000 houdende toepassing van het beginsel van gelijke behandeling van personen ongeacht ras of etnische afstamming (2) (richtlijn inzake rassengelijkheid), – gezien Richtlijn 2000/78/EG van de Raad van 27 november 2000 tot instelling van een algemeen kader voor gelijke behandeling in arbeid en beroep (3) (richtlijn inzake gelijke behandeling in arbeid), – gezien Verordening (EU) 2016/679 van het Europees Parlement en de Raad van 27 april 2016 betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens en betreffende het vrije verkeer van die gegevens en tot intrekking van Richtlijn 95/46/EG (algemene verordening gegevensbescherming) (4) (AVG), en Richtlijn (EU) 2016/680 van het Europees Parlement en de Raad van 27 april 2016 betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens door bevoegde autoriteiten met het oog op de voorkoming, het onderzoek, de opsporing en de vervolging van strafbare feiten of de tenuitvoerlegging van straffen, en betreffende het vrije verkeer van die gegevens en tot intrekking van Kaderbesluit 2008/977/JBZ van de Raad (5) , – gezien het Interinstitutioneel Akkoord van 13 april 2016 over beter wetgeven (6) , – gezien het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad van 6 juni 2018 tot vaststelling van het programma Digitaal Europa voor de periode 2021-2027 ( COM(2018)0434 ), – gezien de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Europese Raad, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s van 11 december 2019 over de Europese Green Deal ( COM(2019)0640 ), – gezien het Witboek van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s van 19 februari 2020 over artificiële intelligentie – een Europese benadering op basis van excellentie en vertrouwen ( COM(2020)0065 ), – gezien de mededeling van 19 februari 2020 van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s, getiteld “Een Europese datastrategie” ( COM(2020)0066 ), – gezien de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s van 19 februari 2020, getiteld “De digitale toekomst van Europa vormgeven” ( COM(2020)0067 ), – Gezien de “Conclusies van de Raad van de Europese Unie – De digitale toekomst van Europa vormgeven” van juni 2020, – gezien zijn resolutie van 16 februari 2017 met aanbevelingen aan de Commissie over civielrechtelijke regels inzake robotica (7) , – gezien zijn resolutie van 1 juni 2017 over de digitalisering van de Europese industrie (8) , – gezien zijn resolutie van 12 september 2018 over autonome wapensystemen (9) , – gezien zijn resolutie van 11 september 2018 over taalgelijkheid in het digitale tijdperk (10) , – gezien zijn resolutie van 12 februari 2019 inzake een alomvattend Europees industriebeleid inzake artificiële intelligentie en robotica (11) , – gezien het verslag van 8 april 2019 van de door de Commissie opgerichte deskundigengroep op hoog niveau inzake artificiële intelligentie getiteld “Ethische richtsnoeren voor betrouwbare artificiële intelligentie”, – gezien het onderzoek naar de beoordeling van de Europese meerwaarde, uitgevoerd door de onderzoeksdienst van het Europees Parlement (EPRS), getiteld "Europees kader voor ethische aspecten van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën: beoordeling van de Europese meerwaarde" (12) – gezien de briefings en studies die zijn opgesteld op verzoek van het panel voor de toekomst van wetenschap en technologie (STOA), dat wordt beheerd door de afdeling Wetenschappelijke Toekomstverkenningen van de onderzoeksdienst van het Europees Parlement, getiteld “What if algorithms could abide by ethical principles?”, “Artificial Intelligence ante portas : Legal & ethical reflections”, “A governance framework for algorithmic accountability and transparency”, “Should we fear artificial intelligence?” en “The ethics of artificial intelligence: Issues and initiatives”, – gezien het Kaderverdrag inzake de bescherming van nationale minderheden van de Raad van Europa, Protocol nr. 12 bij het Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden, en het Europees Handvest voor regionale talen of talen van minderheden, – gezien de aanbeveling van de OESO-Raad betreffende artificiële intelligentie, die op 22 mei 2019 werd aangenomen, – gezien de artikelen 47 en 54 van zijn Reglement, – gezien de adviezen van de Commissie buitenlandse zaken, de Commissie interne markt en consumentenbescherming, de Commissie vervoer en toerisme, de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken, de Commissie werkgelegenheid en sociale zaken, de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en voedselveiligheid, de Commissie cultuur en onderwijs, – gezien het verslag van de Commissie juridische zaken ( A9-0186/2020 ), Inleiding A. overwegende dat het mensen zijn die artificiële intelligentie (ook wel AI genoemd), robotica en aanverwante technologieën ontwikkelen, uitrollen en gebruiken en dat hun keuzes bepalen of de mogelijkheden van dergelijke technologieën ten goede komen aan de samenleving; B. overwegende dat artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën, die kansen voor bedrijven en voordelen voor burgers kunnen creëren en die rechtstreeks van invloed kunnen zijn op alle aspecten van onze samenleving, met inbegrip van grondrechten en sociale en economische beginselen en waarden, en die een blijvende invloed hebben op alle activiteitengebieden, worden bevorderd en snel worden ontwikkeld; C. overwegende dat artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën wezenlijke veranderingen teweeg zullen brengen op de arbeidsmarkt en op de werkplek; overwegende dat zij in de plaats kunnen komen van werknemers die repetitieve activiteiten verrichten, de samenwerking tussen mens en machine kunnen vergemakkelijken, het concurrentievermogen en de welvaart kunnen vergroten en nieuwe arbeidsmogelijkheden voor gekwalificeerde werknemers kunnen creëren en tegelijkertijd een serieuze uitdaging kunnen vormen wat betreft de reorganisatie van het personeel; D. overwegende dat de ontwikkeling van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën ook kan bijdragen tot het verwezenlijken van de duurzaamheidsdoelstellingen van de Europese Green Deal in tal van sectoren; overwegende dat digitale technologieën het effect van beleid op het gebied van milieubescherming kunnen versterken; overwegende dat zij tevens kunnen bijdragen tot het verminderen van verkeersopstoppingen en de uitstoot van broeikasgassen en luchtvervuilende stoffen; E. overwegende dat in sectoren als het openbaar vervoer door AI ondersteunde toepassingen voor intelligente vervoerssystemen kunnen worden gebruikt om files zo beperkt mogelijk te houden, routes te optimaliseren, personen met een beperking zelfredzamer te maken en de energie-efficiëntie te vergroten, en dus kunnen bijdragen tot de vermindering van koolstofemissies en het verkleinen van de ecologische voetafdruk; F. overwegende dat deze technologieën kunnen resulteren in nieuwe kansen voor het bedrijfsleven die kunnen bijdragen tot het herstel van de industrie van de Unie na de huidige gezondheids- en economische crisis, indien er meer gebruik van wordt gebruikt, bijvoorbeeld in de vervoerssector; overwegende dat dergelijke kansen voor nieuwe werkgelegenheid kunnen zorgen, aangezien de toepassing van deze technologieën de mogelijkheid biedt om de productiviteit van bedrijven te verhogen en bij te dragen tot een hogere mate van efficiëntie; overwegende dat innovatieprogramma’s op dit gebied regionale clusters de mogelijkheid bieden om hun positie te versterken; G. overwegende dat de Unie en haar lidstaten een bijzondere verantwoordelijkheid hebben om de meerwaarde van artificiële intelligentie aan te wenden, te bevorderen en te vergroten en ervoor te zorgen dat AI-technologieën veilig zijn en bijdragen tot het welzijn en het algemeen belang van hun burgers, aangezien zij een enorme bijdrage kunnen leveren aan de verwezenlijking van de gemeenschappelijke doelstelling om het leven van de burgers te verbeteren en de welvaart binnen de Unie te bevorderen door hun bijdrage aan de ontwikkeling van betere strategieën en innovatie op een aantal gebieden en in bepaalde sectoren; overwegende dat, teneinde het volledig potentieel van artificiële intelligentie te benutten en gebruikers bewust te maken van de voordelen en uitdagingen van AI-technologieën, AI en digitale geletterdheid aan bod moeten komen in het onderwijs en in opleidingen, onder meer met het oog op de bevordering van digitale inclusie, en dat er op het niveau van de Unie informatiecampagnes moeten worden gevoerd die een nauwkeurig beeld geven van alle aspecten van de ontwikkeling van AI; H. overwegende dat een gemeenschappelijk regelgevingskader van de Unie voor de ontwikkeling, de uitrol en het gebruik van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën (“regelgevingskader voor AI”) de burgers in staat moet stellen de potentiële voordelen ervan te benutten, maar de burgers ook tegen mogelijke risico’s moet beschermen en de betrouwbaarheid van dergelijke technologieën in de Unie en elders moet bevorderen; overwegende dat dit kader gebaseerd moet zijn op het recht en de waarden van de Unie en uit moet gaan van de beginselen van transparantie, verklaarbaarheid, billijkheid, verantwoordingsplicht en verantwoordelijkheid; I. overwegende dat een dergelijk regelgevingskader van cruciaal belang is om versnippering van de interne markt, die het gevolg is van uiteenlopende nationale wetgeving, te voorkomen en zal bijdragen tot de bevordering van broodnodige investeringen, de ontwikkeling van data-infrastructuur en de ondersteuning van onderzoek; overwegende dat het moet bestaan uit gemeenschappelijke wettelijke verplichtingen en ethische beginselen, zoals vastgelegd in het voorstel voor een verordening waarom in de bijlage bij deze resolutie wordt gevraagd; overwegende dat het overeenkomstig de richtsnoeren voor betere regelgeving moet worden opgezet; J. overwegende dat de Unie beschikt over een strikt juridisch kader om onder meer de bescherming van persoonsgegevens, privacy en non-discriminatie te waarborgen, en om gendergelijkheid, milieubescherming en de rechten van consumenten te bevorderen; overwegende dat een dergelijk kader met een omvangrijk pakket horizontale en sectorale wetgeving, waaronder de bestaande regels inzake productveiligheid en aansprakelijkheid, ook zal gelden voor artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën, hoewel zekere aanpassingen van specifieke rechtsinstrumenten noodzakelijk kunnen blijken om rekening te houden met de digitale transformatie en om het hoofd te bieden aan nieuwe uitdagingen als gevolg van het gebruik van artificiële intelligentie; K. overwegende dat er ernstig aan wordt getwijfeld of het huidige wettelijk kader van de Unie, met inbegrip van het acquis op het gebied van het consumentenrecht en werkgelegenheid en het sociale acquis, de wetgeving inzake gegevensbescherming, inzake productveiligheid en markttoezicht alsmede de antidiscriminatiewetgeving, toereikend is om de risico’s die door artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën ontstaan, effectief aan te pakken; L. overwegende dat, behalve door aanpassingen van bestaande wetgeving, juridische en ethische vraagstukken over deze technologieën moeten worden behandeld door middel van een doeltreffend, alomvattend en toekomstbestendig regelgevingskader van Unierecht dat een afspiegeling vormt van de beginselen en waarden van de Unie die zijn verankerd in de Verdragen en het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie ("Handvest") en waarin geen sprake is van overregulering, doordat alleen bestaande mazen in de wetgeving worden gedicht en doordat de rechtszekerheid voor zowel bedrijven als burgers wordt vergroot, namelijk door het opnemen van verplichte maatregelen ter voorkoming van praktijken die de grondrechten zonder twijfel zouden ondermijnen; M. overwegende dat in elk nieuw regelgevingskader rekening dient te worden gehouden met alle belangen die op het spel staan; overwegende dat zorgvuldig onderzoek naar de gevolgen van een nieuw regelgevingskader voor alle actoren door middel van een effectbeoordeling een eerste voorwaarde dient te zijn voor verdere wetgevingsmaatregelen; overwegende dat de essentiële rol die kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s) en start-ups met name in de economie van de Unie spelen een strikt evenredige benadering rechtvaardigt om hen in staat te stellen zich te ontwikkelen en te innoveren; N. overwegende dat artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën ernstige implicaties kunnen hebben voor de materiële en immateriële integriteit van personen, groepen en de samenleving als geheel, en dat potentiële individuele en collectieve schadelijke gevolgen door middel van wetgeving moeten worden aangepakt; O. overwegende dat er wellicht specifieke regels voor de vervoerssector van de Unie moeten worden vastgesteld om een regelgevingskader van de Unie voor AI te eerbiedigen; P. overwegende dat AI-technologieën van strategisch belang zijn voor de vervoerssector, onder meer omdat zij de veiligheid en toegankelijkheid van alle vervoerswijzen vergroten en nieuwe werkgelegenheid en duurzamere bedrijfsmodellen creëren; overwegende dat een dergelijke benadering op Unieniveau van de ontwikkeling van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën in de vervoerssector het potentieel heeft om het mondiale concurrentievermogen en de strategische autonomie van de economie van de Unie te vergroten; Q. overwegende dat menselijke fouten nog steeds een rol spelen bij circa 95 % van alle verkeersongevallen in de Unie; overwegende dat de Unie ernaar streefde het aantal verkeersdoden in de Unie uiterlijk in 2020 met 50 % te verminderen ten opzichte van 2010, maar dat zij, gezien de stagnerende vooruitgang op dit terrein, haar inspanningen in het kader van haar EU-beleidskader voor verkeersveiligheid 2021-2030 – Volgende stappen voor “Vision Zero” heeft hernieuwd; overwegende dat AI, automatisering en andere nieuwe technologieën in dit verband een groot potentieel hebben en van vitaal belang zijn om het verkeer veiliger te maken doordat zij de kans op menselijke fouten beperken; R. overwegende dat het regelgevingskader van de Unie voor AI ook de noodzaak moet weerspiegelen om de rechten van werknemers te eerbiedigen; overwegende dat rekening moet worden gehouden met de kaderovereenkomst van de Europese sociale partners inzake digitalisering van juni 2020; S. overwegende dat het toepassingsgebied van het regelgevingskader van de Unie voor AI toereikend en evenredig moet zijn en aan een grondige beoordeling moet worden onderworpen; overwegende dat dit kader een breed scala van technologieën en hun componenten moet bestrijken, met inbegrip van de algoritmen, software en de gegevens die erdoor worden gebruikt of geproduceerd, maar dat een gerichte, op risico’s gebaseerde benadering noodzakelijk is om te voorkomen dat toekomstige innovaties worden belemmerd en dat er onnodige lasten ontstaan, met name voor kmo’s; overwegende dat het door de grote verscheidenheid aan toepassingen op basis van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën ingewikkeld is om één oplossing te vinden voor het hele gamma aan risico’s; T. overwegende dat gegevensanalyse en AI een steeds grotere invloed hebben op de informatie die aan burgers ter beschikking wordt gesteld; overwegende dat deze technologieën, wanneer er misbruik van wordt gemaakt, het fundamentele recht op de vrijheid van meningsuiting en op informatie, evenals persvrijheid en pluralisme in gevaar kunnen brengen; U. overwegende dat het geografische toepassingsgebied van het regelgevingskader van de Unie voor AI alle componenten van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën moet bestrijken die worden ontwikkeld, uitgerold of gebruikt in de Unie, ook in gevallen waarin een deel van deze technologieën zich mogelijk buiten de Unie bevindt of geen specifieke locatie heeft; V. overwegende dat het regelgevingskader van de Unie voor AI alle relevante stadia moet bestrijken, namelijk de ontwikkeling, de uitrol en het gebruik van de relevante technologieën en hun componenten, waarbij terdege rekening moet worden gehouden met de relevante wettelijke verplichtingen en ethische beginselen, en de voorwaarden moeten worden vastgesteld om ervoor te zorgen dat ontwikkelaars, exploitanten en gebruikers dergelijke verplichtingen en beginselen volledig in acht nemen; W. overwegende dat een geharmoniseerde benadering van de ethische beginselen met betrekking tot artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën een gemeenschappelijke Unie-interpretatie vereist van de begrippen die aan de technologieën ten grondslag liggen, zoals algoritmen, software, gegevens en biometrische herkenning; X. overwegende dat actie op Unieniveau wordt gerechtvaardigd door de noodzaak om versnipperde regelgeving of een reeks nationale bepalingen zonder gemeenschappelijke deler te voorkomen, en ervoor te zorgen dat gemeenschappelijke, in het recht verankerde ethische beginselen homogeen worden toegepast wanneer artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën met een hoog risico worden ontwikkeld, uitgerold en gebruikt; overwegende dat er duidelijke regels nodig zijn wanneer er sprake is van aanzienlijke risico’s; Y. overwegende dat gemeenschappelijke ethische beginselen alleen doelmatig zijn wanneer zij tevens zijn verankerd in het recht en wanneer is bepaald wie er verantwoordelijk zijn voor het waarborgen, beoordelen en monitoren van de conformiteit; Z. overwegende dat ethische richtsnoeren, zoals de beginselen die zijn goedgekeurd door de deskundigengroep op hoog niveau inzake artificiële intelligentie, een goed uitgangspunt vormen, maar niet kunnen waarborgen dat ontwikkelaars, exploitanten en gebruikers eerlijk handelen en doeltreffende consumentenbescherming garanderen; overwegende dat dergelijke richtsnoeren des te relevanter zijn met betrekking tot artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën met een hoog risico; AA. overwegende dat elke lidstaat een nationale toezichthoudende autoriteit moet aanwijzen die verantwoordelijk is voor het waarborgen, beoordelen en monitoren van de conformiteit van de ontwikkeling, de uitrol en het gebruik van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën met een hoog risico met het regelgevingskader van de Unie voor AI, en voor het bevorderen van discussies en de uitwisseling van standpunten, in nauwe samenwerking met de belanghebbenden en het maatschappelijk middenveld; overwegende dat de nationale toezichthoudende autoriteiten onderling moeten samenwerken; AB. overwegende dat met het oog op een geharmoniseerde aanpak in de hele Unie en de optimale werking van de digitale eengemaakte markt, de coördinatie op Unieniveau door de Commissie en/of relevante instellingen, organen en instanties van de Unie die in dit verband kunnen worden aangewezen, moet worden beoordeeld met betrekking tot de nieuwe kansen en uitdagingen, met name die van grensoverschrijdende aard, die voortvloeien uit doorlopende technologische ontwikkelingen; overwegende dat de Commissie met het oog hierop de opdracht moet krijgen een passende oplossing te vinden om deze coördinatie op het niveau van de Unie te structureren; Mensgerichte en door de mens gemaakte artificiële intelligentie 1. is van mening dat, onverminderd sectorspecifieke wetgeving, een doeltreffend en geharmoniseerd regelgevingskader dat gebaseerd is op het recht van de Unie, het Handvest en het internationaal recht inzake de mensenrechten, en dat met name van toepassing is op technologieën met een hoog risico, noodzakelijk is teneinde in de hele Unie gelijke normen vast te stellen en de waarden van de Unie doeltreffend te beschermen; 2. is van mening dat elk nieuw regelgevingskader voor AI bestaande uit wettelijke verplichtingen en ethische beginselen voor de ontwikkeling, de uitrol en het gebruik van AI, robotica en aanverwante technologieën volledig in overeenstemming moet zijn met het Handvest en dus de menselijke waardigheid, autonomie en zelfbeschikking van het individu moet eerbiedigen, schade moet voorkomen, eerlijkheid, inclusie en transparantie moet bevorderen, vooringenomenheid en discriminatie, ook ten opzichte van minderheidsgroepen, moet uitbannen en moet voldoen aan de beginselen van beperking van de negatieve externe effecten van de gebruikte technologie, van waarborging van de verklaarbaarheid van technologieën en van de garantie dat de technologieën er zijn om mensen te dienen en niet om hen te vervangen of voor hen te beslissen, en deze beginselen moet eerbiedigen, met als uiteindelijke doel het welzijn van ieder mens te vergroten; 3. wijst op de asymmetrie tussen degenen die AI-technologieën gebruiken en degenen die ermee in contact staan en er afhankelijk van zijn; benadrukt in dit verband dat het vertrouwen van de burgers in AI alleen kan worden opgebouwd op basis van een regelgevingskader waarin ethische beginselen standaard worden toegepast en in het ontwerp zijn ingebed (“ethics-by-default and ethics-by-design”) en dat garandeert dat alle AI die in werking wordt gesteld volledig voldoet aan en in overeenstemming is met de Verdragen, het Handvest en het afgeleide recht van de Unie; is van mening dat het hanteren van een dergelijke aanpak als basis in overeenstemming moet zijn met het voorzorgsbeginsel dat ten grondslag ligt aan de wetgeving van de Unie en de kern moet vormen van elk regelgevingskader voor AI; vraagt in dit verband om een duidelijk en samenhangend governancemodel aan de hand waarvan bedrijven en innovatoren artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën verder kunnen ontwikkelen; 4. is van mening dat wetgevende maatregelen met betrekking tot artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën, overeen dienen te stemmen met de beginselen van noodzakelijkheid en evenredigheid; 5. is van oordeel dat een dergelijke benadering bedrijven in staat zal stellen om innovatieve producten op de markt te brengen en nieuwe kansen te scheppen, en tegelijkertijd de waarden van de Unie beschermt doordat zij leidt tot de ontwikkeling van AI-systemen waarin de ethische beginselen van de Unie in het ontwerp zijn ingebed; meent dat een dergelijk op waarden gebaseerd regelgevingskader een meerwaarde zou vormen doordat het de Unie een uniek concurrentievoordeel verschaft en een significante bijdrage levert aan het welzijn en de welvaart van de burgers en bedrijven in de Unie doordat het de interne markt versterkt; benadrukt dat een dergelijk regelgevingskader voor AI ook meerwaarde heeft wat betreft het bevorderen van innovatie op de interne markt; is van mening dat deze benadering bijvoorbeeld in de vervoerssector ondernemingen in de Unie de kans biedt om op dit gebied wereldleider te worden; 6. merkt op dat het rechtskader van de Unie van toepassing moet zijn op artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën, waaronder software, algoritmen en gegevens die door dergelijke technologieën worden gebruikt of geproduceerd; 7. merkt op dat de mogelijkheden die artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën bieden, afhankelijk zijn van big data en dat een kritieke massa aan gegevens vereist is om algoritmen te trainen en de resultaten te verfijnen; is in dit opzicht ingenomen met het voorstel van de Commissie voor de totstandbrenging van een gemeenschappelijke gegevensruimte in de Unie om de gegevensuitwisseling te verbeteren en onderzoek te ondersteunen, met volledige inachtneming van de Europese regelgeving inzake gegevensbescherming; 8. is van mening dat het huidige rechtskader van de Unie, met name op het gebied van bescherming, privacy en persoonsgegevens, volledig van toepassing zal moeten zijn op AI, robotica en aanverwante technologieën en regelmatig zal moeten worden geëvalueerd en gecontroleerd en, waar nodig, zal moeten worden bijgewerkt om de risico’s van deze technologieën doeltreffend aan te pakken, en meent dat het in dit verband gebaat zou kunnen zijn bij een aanvulling met krachtige ethische grondbeginselen; wijst erop dat er, waar het voorbarig zou zijn rechtshandelingen vast te stellen, gebruik moet worden gemaakt van een kader van niet-bindende voorschriften; 9. verwacht dat de Commissie in het wetgevingsvoorstel waar in de bijlage bij deze resolutie om wordt gevraagd als follow-up van het Witboek over artificiële intelligentie, een sterke ethische benadering integreert die ook veiligheid, aansprakelijkheid en grondrechten omvat en die de kansen van AI-technologieën zoveel mogelijk benut en de risico’s ervan zoveel mogelijk beperkt; verwacht dat het gevraagde wetgevingsvoorstel beleidsoplossingen zal omvatten voor de belangrijkste erkende risico’s van artificiële intelligentie, onder meer de ethische vergaring en het ethische gebruik van big data, de kwestie van algoritmische transparantie, en algoritmische vooringenomenheid; verzoekt de Commissie criteria en indicatoren te ontwikkelen met het oog op een keurmerk voor AI-technologie, teneinde de transparantie, verklaarbaarheid en verantwoordingsplicht te stimuleren en ontwikkelaars aan te zetten tot het nemen van aanvullende voorzorgsmaatregelen; beklemtoont dat er moet worden geïnvesteerd in de integratie van niet-technische disciplines in AI-studies en in onderzoek waarin de maatschappelijke context wordt meegenomen; 10. is van mening dat artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën moeten worden afgestemd op de menselijke behoeften, in overeenstemming met het beginsel dat de ontwikkeling, de uitrol en het gebruik ervan altijd ten dienste moeten staan van de mens en nooit andersom, en gericht moeten zijn op het verbeteren van het welzijn en de individuele vrijheid, het handhaven van vrede, het voorkomen van conflicten en het versterken van de internationale veiligheid, waarbij tegelijkertijd de geboden voordelen moeten worden gemaximaliseerd en de risico’s ervan moeten worden voorkomen en verminderd; 11. verklaart dat de ontwikkeling, de uitrol en het gebruik van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën met een hoog risico, onder meer maar niet uitsluitend door mensen, altijd gebaseerd moeten zijn op ethische beginselen en zodanig ontworpen moeten zijn dat menselijk ingrijpen en democratisch toezicht mogelijk zijn en dat mensen zo nodig de controle weer kunnen overnemen door de uitvoering van passende controlemaatregelen; Risicobeoordeling 12. dringt erop aan dat bij een toekomstige verordening een gedifferentieerde en toekomstgerichte aanpak van de regulering van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën moet worden gehanteerd, met inbegrip van technologieneutrale normen voor alle sectoren met waar nodig sectorspecifieke normen; merkt op dat er een uitputtende en cumulatieve lijst van risicosectoren en toepassingen of doeleinden met een hoog risico nodig is om te zorgen voor een uniforme invoering van het risicobeoordelingssysteem en voor conformiteit met de desbetreffende wettelijke verplichtingen teneinde een gelijk speelveld tussen de lidstaten te waarborgen en versnippering van de interne markt te voorkomen; benadrukt dat een dergelijke lijst regelmatig opnieuw moet worden geëvalueerd en merkt op dat, gezien de evoluerende aard van deze technologieën, de manier waarop de risicobeoordeling ervan wordt uitgevoerd in de toekomst wellicht opnieuw moet worden beoordeeld; 13. is van mening dat de vaststelling of artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën als risicovol moeten worden beschouwd en dus onderworpen moeten zijn aan de verplichte naleving van wettelijke voorschriften en ethische beginselen zoals vastgelegd in het regelgevingskader voor AI, altijd moet voortvloeien uit een onpartijdige, gereguleerde en externe ex-antebeoordeling op basis van concrete en welomschreven criteria; 14. is in dit verband van mening dat artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën als risicovol moeten worden beschouwd wanneer de ontwikkeling, de uitrol en het gebruik ervan een aanzienlijk risico inhouden op het veroorzaken van letsel of schade voor personen of de samenleving, in strijd met de grondrechten en veiligheidsvoorschriften zoals vastgelegd in het recht van de Unie; is van mening dat bij de beoordeling of AI-technologieën een dergelijk risico inhouden, rekening moet worden gehouden met de sector waarin zij worden ontwikkeld, uitgerold of gebruikt, het specifieke gebruik of het specifieke doel ervan en de ernst van het letsel of de schade die naar verwachting optreedt; het eerste en het twee criterium, namelijk de sector en het specifieke gebruik of doel, moeten cumulatief worden overwogen; 15. onderstreept dat de risicobeoordeling van deze technologieën moet plaatsvinden op basis van een volledige en cumulatieve lijst van sectoren met een hoog risico en toepassingen en doeleinden met een hoog risico; is er sterk van overtuigd dat er binnen de Unie samenhang moet zijn wat betreft de risicobeoordeling van deze technologieën, met name wanneer zij worden beoordeeld in het licht van hun conformiteit met het regelgevingskader voor AI en in overeenstemming met andere toepasselijke sectorspecifieke wetgeving; 16. is van oordeel dat deze risicogebaseerde aanpak zo dient te worden ontwikkeld dat de administratieve last voor bedrijven, en met name kmo’s, zo veel mogelijk beperkt blijft door gebruikmaking van bestaande instrumenten; dergelijke instrumenten omvatten onder meer, maar niet uitsluitend de lijst in het kader van de gegevensbeschermingseffectbeoordeling overeenkomstig Verordening (EU) 2016/679; Veiligheidskenmerken, transparantie en verantwoordingsplicht 17. wijst erop dat het recht op voorlichting van consumenten als basisbeginsel in het recht van de Unie is verankerd en benadrukt dat dit recht om die reden volledig moet worden toegepast met betrekking tot artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën; is van mening dat het met name moet ingaan op transparantie met betrekking tot de interactie met AI-systemen, met inbegrip van automatiseringsprocessen, en op de werking en capaciteit ervan, bijvoorbeeld de vraag hoe informatie wordt gefilterd en gepresenteerd, de nauwkeurigheid en beperkingen ervan; is van mening dat dergelijke informatie moet worden verstrekt aan de nationale toezichthoudende autoriteiten en de nationale consumentenbeschermingsautoriteiten; 18. benadrukt dat consumentenvertrouwen van essentieel belang is voor de ontwikkeling en invoering van deze technologieën, die inherente risico’s kunnen inhouden wanneer zij op ondoorzichtige algoritmen en vooringenomen gegevensreeksen zijn gebaseerd; is van mening dat consumenten het recht moeten hebben om op adequate, begrijpelijke, tijdige, gestandaardiseerde, nauwkeurige en toegankelijke wijze te worden geïnformeerd over het bestaan, de manier van redeneren, de mogelijke resultaten en de gevolgen voor consumenten van algoritmische systemen, over de manier waarop een mens met beslissingsbevoegdheid kan worden bereikt, en over de wijze waarop de beslissingen van het systeem kunnen worden gecontroleerd, op betekenisvolle wijze betwist en gecorrigeerd; benadrukt in dit verband dat de beginselen van informatie en openbaarmaking, waarop het acquis op het gebied van het consumentenrecht is gebaseerd, in overweging en in acht genomen moeten worden; acht het noodzakelijk eindgebruikers gedetailleerde informatie te verstrekken over de werking van vervoerssystemen en door AI ondersteunde voertuigen; 19. merkt op dat het van essentieel belang is dat de algoritmen en gegevensreeksen die worden gebruikt of geproduceerd door artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën verklaarbaar zijn en, waar strikt noodzakelijk en met volledige inachtneming van de wetgeving van de Unie inzake gegevensbescherming, privacy en intellectuele-eigendomsrechten en bedrijfsgeheimen, toegankelijk zijn voor overheidsinstanties zoals nationale toezichthoudende autoriteiten en markttoezichtautoriteiten; merkt verder op dat, in overeenstemming met de hoogst mogelijke toepasselijke industrienormen, documentatie moet worden bewaard door degenen die betrokken zijn bij de verschillende stadia van de ontwikkeling van technologieën met een hoog risico; merkt op dat markttoezichtautoriteiten mogelijk beschikken over aanvullende prerogatieven in verband hiermee; beklemtoont in dit verband de rol van wettige reverse engineering; meent dat een onderzoek van de huidige wetgeving inzake markttoezicht nodig kan zijn om te waarborgen dat zij op ethische wijze inspeelt op de opkomst van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën; 20. dringt aan op de verplichting voor ontwikkelaars en exploitanten van technologieën met een hoog risico om, indien uit een risicobeoordeling blijkt dat hiervan sprake is, overheidsinstanties de relevante documentatie te verstrekken over het gebruik, het ontwerp en de veiligheidsinstructies, met inbegrip van, indien strikt noodzakelijk en met volledige inachtneming van de wetgeving van de Unie inzake gegevensbescherming, privacy, intellectuele-eigendomsrechten en bedrijfsgeheimen, broncode, ontwikkelingsinstrumenten en door het systeem gebruikte gegevens; merkt op dat een dergelijke verplichting het mogelijk zou maken te beoordelen of deze technologieën in overeenstemming zijn met het recht van de Unie en ethische beginselen, en wijst in dit verband op het voorbeeld van de wettelijke deponering van publicaties van een nationale bibliotheek; merkt op dat er sprake is van een belangrijk onderscheid tussen transparantie van algoritmen en transparantie in het gebruik van algoritmen; 21. merkt voorts op dat, om de menselijke waardigheid, autonomie en veiligheid te eerbiedigen, voldoende aandacht moet worden besteed aan essentiële en geavanceerde medische apparatuur en aan de noodzaak dat onafhankelijke betrouwbare autoriteiten de middelen behouden die nodig zijn om diensten te verlenen aan personen die deze apparaten dragen, wanneer de oorspronkelijke ontwikkelaar of exploitant deze niet meer levert; deze diensten zouden bijvoorbeeld onderhoud, reparaties en verbeteringen omvatten, met inbegrip van software-updates waarmee storingen en kwetsbaarheden worden verholpen; 22. is van mening dat artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën, met inbegrip van de software, algoritmen en gegevens die door dergelijke technologieën worden gebruikt of geproduceerd, ongeacht op welk gebied ze worden ontwikkeld, uitgerold en gebruikt, op een inherent veilige, traceerbare, technisch solide, betrouwbare, ethische en wettelijk bindende manier moeten worden ontwikkeld en worden onderworpen aan onafhankelijke controle en onafhankelijk toezicht; is met name van oordeel dat alle actoren die bij de ontwikkeling en de toeleveringsketens van AI-producten en -diensten betrokken zijn, wettelijk aansprakelijk moeten zijn en wijst op de noodzaak van mechanismen om de aansprakelijkheid en verantwoordingsplicht te waarborgen; 23. onderstreept dat regelgeving en richtsnoeren inzake verklaarbaarheid, controleerbaarheid, traceerbaarheid en transparantie, evenals, indien een risicobeoordeling dit vereist en dit strikt noodzakelijk is en met volledige inachtneming van het recht van de Unie zoals op het gebied van gegevensbescherming, privacy, intellectuele-eigendomsrechten en bedrijfsgeheimen, toegang van overheidsinstanties tot technologie, gegevens en computersystemen die aan dergelijke technologieën ten grondslag liggen, essentieel zijn om het vertrouwen van de burgers in deze technologieën te waarborgen, ook al houdt de mate van verklaarbaarheid verband met de complexiteit van de technologieën; wijst erop dat het niet altijd mogelijk is om uit te leggen waarom een model tot een bepaald resultaat of besluit heeft geleid, met “zwarte doos”-algoritmen als voorbeeld; is daarom van oordeel dat eerbiediging van deze beginselen een eerste voorwaarde is om de verantwoordingsplicht te waarborgen; 24. is van oordeel dat burgers, met inbegrip van consumenten, wanneer zij te maken hebben met een systeem waarin artificiële intelligentie wordt gebruikt, met name om een product of dienst aan hun persoonlijke voorkeuren aan te passen, erop gewezen dienen te worden of en hoe zij deze personalisering kunnen uitschakelen of beperken; 25. wijst er in dit verband op dat, om betrouwbaar te zijn, artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën technisch robuust en nauwkeurig moeten zijn; 26. benadrukt dat de bescherming van netwerken van onderling verbonden AI en robotica belangrijk is en dat sterke maatregelen moeten worden genomen om inbreuken op de beveiliging, gegevenslekken, datavergiftiging, cyberaanvallen en misbruik van persoonsgegevens te verhinderen en dat dit vereist dat de relevante agentschappen, organen en instellingen op zowel Unie- als nationaal niveau samenwerken en ook samenwerken met de eindgebruikers van deze technologieën; roept de Commissie en de lidstaten op ervoor te zorgen dat de waarden van de Unie en de eerbiediging van de grondrechten te allen tijde in acht worden genomen bij de ontwikkeling en uitrol van AI-technologie, teneinde de veiligheid en veerkracht van de digitale infrastructuur van de Unie te waarborgen; Geen vooringenomenheid en discriminatie 27. herinnert eraan dat AI, afhankelijk van de wijze waarop deze wordt ontwikkeld en gebruikt, vooringenomenheid kan creëren en versterken, onder meer door inherente vooringenomenheid in de onderliggende gegevensreeksen, en dus verschillende vormen van geautomatiseerde discriminatie, waaronder indirecte discriminatie, kan creëren ten aanzien van met name groepen mensen met vergelijkbare kenmerken; verzoekt de Commissie en de lidstaten alle mogelijke maatregelen te nemen om dergelijke vooringenomenheid te voorkomen en de volledige bescherming van de grondrechten te waarborgen; 28. is verontrust over de risico’s van vooringenomenheid en discriminatie bij de ontwikkeling, de uitrol en het gebruik van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën met een hoog risico, met inbegrip van de software, algoritmen en gegevens die door dergelijke technologieën worden gebruikt of geproduceerd; herinnert eraan dat zij in alle omstandigheden de Uniewetgeving, de mensenrechten en de menselijke waardigheid, autonomie en zelfbeschikking van personen moeten eerbiedigen en gelijke behandeling en non-discriminatie voor iedereen moeten waarborgen; 29. benadrukt dat AI-technologieën zodanig ontworpen moeten worden dat ze de ethische waarden van de Unie en de fysieke en mentale integriteit respecteren, dienen en beschermen, de culturele en taalkundige verscheidenheid van de Unie hooghouden en in essentiële behoeften helpen voorzien; onderstreept de noodzaak om gebruik te vermijden dat kan leiden tot onaanvaardbare directe of indirecte dwang, de psychologische zelfstandigheid en geestelijke gezondheid dreigt te ondermijnen of ongerechtvaardigde controle, misleiding of ontoelaatbare manipulatie kan veroorzaken; 30. is er stellig van overtuigd dat de in het Handvest verankerde grondbeginselen inzake de rechten van de mens strikt in acht moeten worden genomen, zodat deze opkomende technologieën geen lacunes op het gebied van bescherming veroorzaken; 31. bevestigt dat de mogelijke vooringenomenheid van en discriminatie door software, algoritmen en gegevens personen en de samenleving wel degelijk schade kunnen berokkenen en dat deze daarom moeten worden aangepakt door aan te moedigen dat er strategieën worden ontwikkeld en gedeeld om deze tegen te gaan, zoals het corrigeren van subjectieve gegevensreeksen bij onderzoek en ontwikkeling, en het ontwikkelen van regels voor gegevensverwerking; is van oordeel dat software, algoritmen en gegevens door een dergelijke aanpak in bepaalde situaties kunnen worden ingezet als troef in de strijd tegen vooringenomenheid en discriminatie en kunnen fungeren als een aandrijver voor gelijke rechten en positieve maatschappelijke verandering; 32. is van oordeel dat de ethische waarden van billijkheid, juistheid, vertrouwelijkheid en transparantie de grondslag moeten vormen voor deze technologieën, wat in deze context inhoudt dat hun activiteiten zodanig moeten zijn dat ze geen vertekende outputs genereren; 33. onderstreept het belang van de kwaliteit van gegevensreeksen die worden gebruikt voor artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën, afhankelijk van hun context, met name wat betreft de representativiteit van de trainingsgegevens, het corrigeren van subjectieve gegevensreeksen, de gebruikte algoritmen en de normen voor gegevens en aggregatie; benadrukt dat de nationale toezichthoudende autoriteiten die gegevensreeksen moeten kunnen controleren indien hun gevraagd wordt ervoor te zorgen dat ze in overeenstemming zijn met de eerder uiteengezette beginselen; 34. beklemtoont dat, in de context van de wijdverspreide desinformatieoorlog, die voornamelijk door niet-Europese actoren wordt gevoerd, AI-technologieën ethisch gezien schadelijke effecten kunnen hebben door in gegevens en algoritmen vervatte vooringenomenheid te exploiteren of doordat een derde land trainingsgegevens opzettelijk wijzigt, en dat ze ook op onvoorspelbare wijze en niet te becijferen gevolgen vatbaar kunnen zijn voor andere vormen van gevaarlijke, kwaadaardige manipulatie; wijst er daarom op dat de Unie nog meer moet blijven investeren in onderzoek, analyse, innovatie en grens- en sectoroverschrijdende kennisoverdracht om AI-technologieën te ontwikkelen die absoluut niet gebaseerd mogen zijn op enige vorm van profilering, vooringenomenheid en discriminatie, die doeltreffend kunnen bijdragen aan de bestrijding van nepnieuws en desinformatie en die tegelijkertijd de gegevensbescherming en het rechtskader van de Unie eerbiedigen; 35. herinnert eraan dat het belangrijk is te voorzien in doeltreffende rechtsmiddelen voor personen, en verzoekt de lidstaten te zorgen voor toegankelijke, betaalbare, onafhankelijke en doeltreffende procedures en evaluatiemechanismen om een onpartijdige menselijke beoordeling te garanderen van alle claims wegens schending van burgerrechten, zoals consumenten- of civiele rechten, door het gebruik van algoritmische systemen, zowel in de overheids- als in de particuliere sector; onderstreept het belang van de ontwerprichtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende representatieve vorderingen ter bescherming van de collectieve belangen van consumenten en tot intrekking van Richtlijn 2009/22/EG, waarover op 22 juni 2020 een politiek akkoord werd bereikt met betrekking tot toekomstige gevallen waarin de invoering of het verdere gebruik wordt betwist van een AI-systeem dat consumentenrechten riskeert te schenden, of waarin rechtsmiddelen worden ingesteld in verband met schending van rechten; verzoekt de Commissie en de lidstaten ervoor te zorgen dat nationale consumentenorganisaties en consumentenorganisaties van de Unie over voldoende financiële middelen beschikken om consumenten te helpen bij de uitoefening van hun recht op een voorziening in rechte in gevallen waarin hun rechten geschonden zijn; 36. is daarom van oordeel dat natuurlijke of rechtspersonen beroep moeten kunnen aantekenen tegen een beslissing die door artificiële intelligentie, robotica of aanverwante technologieën in hun nadeel en in strijd met nationaal of Unierecht is genomen; 37. is van mening dat de nationale toezichthoudende autoriteiten, als eerste aanspreekpunt in gevallen van vermoedelijke inbreuken op het regelgevingskader van de Unie in dit verband, ook door consumenten kunnen worden benaderd met verzoeken om verhaal om de effectieve handhaving van bovengenoemd kader te waarborgen; Maatschappelijke verantwoordelijkheid en genderevenwicht 38. benadrukt dat maatschappelijk verantwoorde artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën een rol moeten spelen bij het vinden van oplossingen die de grondrechten en waarden van onze maatschappij beschermen en bevorderen, zoals democratie, de rechtsstaat, gevarieerde en onafhankelijke media en objectieve en vrij beschikbare informatie, gezondheid en economische welvaart, gelijke kansen, arbeids- en sociale rechten, hoogwaardig onderwijs, bescherming van kinderen, culturele en taalkundige verscheidenheid, gendergelijkheid, digitale geletterdheid, innovatie en creativiteit; wijst nogmaals op de noodzaak om voldoende rekening te houden met de belangen van alle burgers, met inbegrip van degenen die zich in de marge van de samenleving of een kwetsbare situatie bevinden, zoals personen met een handicap, en dat deze belangen naar behoren worden behartigd; 39. benadrukt dat het belangrijk is een hoog niveau van algemene digitale geletterdheid te bereiken en hooggekwalificeerde vakmensen op dit gebied op te leiden, alsook de wederzijdse erkenning van deze kwalificaties in de hele Unie te waarborgen; beklemtoont dat verschillende teams van ontwikkelaars en ingenieurs moeten samenwerken met de belangrijkste actoren in de samenleving om te voorkomen dat gender- en culturele vooroordelen onbedoeld doordringen tot AI-algoritmen, -systemen en -toepassingen; pleit voor het opzetten van onderwijsprogramma’s en activiteiten op het gebied van publieksvoorlichting betreffende de maatschappelijke, juridische en ethische gevolgen van artificiële intelligentie; 40. benadrukt dat het van essentieel belang is de vrijheid van denken en meningsuiting te waarborgen en er aldus voor te zorgen dat deze technologieën geen haatzaaiende uitlatingen of geweld bevorderen, en is van oordeel dat het belemmeren of beperken van de vrijheid van meningsuiting die digitaal wordt uitgeoefend, volgens de grondbeginselen van de Unie onwettig is, tenzij de uitoefening van dit grondrecht onwettige handelingen met zich meebrengt; 41. benadrukt dat artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën kunnen bijdragen tot het verminderen van sociale ongelijkheden en stelt dat het Europese model voor de ontwikkeling ervan gebaseerd moet zijn op het vertrouwen van de burgers en een grotere sociale cohesie; 42. beklemtoont dat de uitrol van een systeem voor artificiële intelligentie de toegang van gebruikers tot openbare diensten, zoals sociale zekerheid, niet onnodig mag beperken; verzoekt de Commissie daarom na te gaan hoe deze doelstelling kan worden bereikt; 43. benadrukt het belang van verantwoordelijk onderzoek en verantwoordelijke ontwikkeling om het volledige potentieel van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën voor de burgers en het openbaar belang te verwezenlijken; pleit ervoor dat de Unie en haar lidstaten middelen beschikbaar stellen om verantwoordelijke innovatie te ontwikkelen en te ondersteunen; 44. benadrukt dat technologische vaardigheden steeds belangrijker zullen worden en dat het daarom noodzakelijk zal zijn om het opleidingsaanbod voortdurend te moderniseren, met name voor toekomstige generaties, en om omscholing van degenen die al op de arbeidsmarkt actief zijn te bevorderen; is in dit verband van oordeel dat innovatie en opleiding niet alleen in de particuliere sector, maar ook in de overheidssector moeten worden gestimuleerd; 45. stelt met klem dat de ontwikkeling, de uitrol en het gebruik van deze technologieën geen letsel of schade van welke aard ook mogen toebrengen aan personen, de samenleving of het milieu, en dat de ontwikkelaars, exploitanten en gebruikers van deze technologieën dus verantwoordelijk moeten worden gesteld voor dergelijk letsel of dergelijke schade overeenkomstig de desbetreffende aansprakelijkheidsregels van de Unie en de lidstaten; 46. verzoekt de lidstaten na te gaan of het banenverlies als gevolg van de toepassing van deze technologieën moet leiden tot passend overheidsbeleid, zoals arbeidstijdverkorting; 47. blijft van oordeel dat een ontwerpbenadering op basis van de waarden en ethische beginselen van de Unie dringend noodzakelijk is om de voorwaarden te scheppen voor een brede maatschappelijke acceptatie van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën; is van mening dat deze benadering, die gericht is op de ontwikkeling van betrouwbare, ethisch verantwoorde en technisch robuuste artificiële intelligentie, een belangrijke factor is voor duurzame en slimme mobiliteit die veilig en toegankelijk is; 48. wijst op de grote meerwaarde van autonome voertuigen voor personen met beperkte mobiliteit, aangezien deze personen met dergelijke voertuigen effectiever kunnen deelnemen aan het individuele wegverkeer, waardoor hun dagelijks leven eenvoudiger wordt; benadrukt het belang van toegankelijkheid, met name bij het ontwerpen van MaaS-systemen (mobiliteit als een dienst); 49. verzoekt de Commissie de ontwikkeling van betrouwbare AI-systemen verder te ondersteunen om het vervoer veiliger, efficiënter, toegankelijker, betaalbaarder en inclusiever te maken, ook voor personen met beperkte mobiliteit, in het bijzonder personen met een handicap, daarbij rekening houdend met Richtlijn (EU) 2019/882 van het Europees Parlement en de Raad (13) en de Europese wetgeving inzake passagiersrechten; 50. is van mening dat AI kan bijdragen tot een beter gebruik van de vaardigheden en competenties van mensen met een handicap en dat de toepassing van AI op de werkplek kan bijdragen tot een inclusieve arbeidsmarkt en een hogere arbeidsparticipatie van mensen met een handicap; Milieu en duurzaamheid 51. stelt dat regeringen en bedrijven artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën zodanig moeten gebruiken dat zij mensen en de planeet ten goede komen, bijdragen tot de verwezenlijking van duurzame ontwikkeling, het behoud van het milieu, klimaatneutraliteit en de doelstellingen van de circulaire economie; en dat de ontwikkeling, de uitrol en het gebruik van deze technologieën moeten bijdragen tot de groene transitie, het milieu ontzien en eventuele milieuschade zoveel mogelijk beperken en herstellen, zowel tijdens de levenscyclus als in de hele toeleveringsketen, overeenkomstig het recht van de Unie; 52. gezien de aanzienlijke milieueffecten van de ontwikkeling, uitrol en gebruik van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën in het licht van de vorige alinea, kunnen deze effecten, waar relevant en passend, gedurende de gehele levensduur door sectorspecifieke autoriteiten worden geëvalueerd; een dergelijke evaluatie zou een raming kunnen omvatten van het effect van de winning van de benodigde materialen, het energieverbruik en de broeikasgasemissies als gevolg van de ontwikkeling, de uitrol en het gebruik ervan; 53. stelt voor, met het oog op de ontwikkeling van verantwoorde geavanceerde AI-oplossingen, het potentieel van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën te analyseren, te stimuleren en te maximaliseren door middel van verantwoorde activiteiten op het gebied van onderzoek en ontwikkeling, waarvoor de Unie en haar lidstaten middelen beschikbaar moeten stellen; 54. benadrukt het feit dat de ontwikkeling, de uitrol en het gebruik van deze technologieën kansen bieden voor de bevordering van de duurzameontwikkelingsdoelstellingen van de Verenigde Naties, de wereldwijde energietransitie en decarbonisatie; 55. is van oordeel dat de doelstellingen inzake maatschappelijk verantwoord ondernemen, gendergelijkheid, milieubescherming en duurzaamheid niet mogen afdoen aan bestaande algemene en sectorale verplichtingen op deze gebieden; is van mening dat niet-bindende uitvoeringsrichtsnoeren moeten worden vastgesteld voor ontwikkelaars, exploitanten en gebruikers, met name van technologieën met een hoog risico, inzake de methodologie voor de beoordeling van de naleving van deze verordening en de verwezenlijking van die doelstellingen; 56. verzoekt de Unie de ontwikkeling te bevorderen en te financieren van mensgerichte artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën waarmee milieu- en klimaatuitdagingen worden aangepakt en die de eerbiediging van de grondrechten waarborgen, door het gebruik van belastingen, overheidsopdrachten of andere stimulansen; 57. benadrukt dat, ondanks de huidige grote koolstofvoetafdruk van de ontwikkeling, de uitrol en het gebruik van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën, met inbegrip van geautomatiseerde besluitvorming en machinaal leren, deze technologieën kunnen bijdragen tot het verkleinen van de huidige ecologische voetafdruk van de ICT-sector; benadrukt dat deze en andere goed gereguleerde aanverwante technologieën doorslaggevend zouden moeten zijn voor de verwezenlijking in veel verschillende sectoren van de doelstellingen van de Green Deal, de duurzameontwikkelingsdoelstellingen van de VN en de Overeenkomst van Parijs, en het effect van beleid ter bescherming van het milieu, bijvoorbeeld het beleid inzake afvalvermindering en de aantasting van het milieu, zouden moeten vergroten; 58. verzoekt de Commissie een studie uit te voeren naar de koolstofvoetafdruk van AI-technologie en naar de positieve en negatieve effecten van de overgang naar gebruik van AI-technologie door consumenten; 59. merkt op dat, gezien de toenemende ontwikkeling van AI-toepassingen, die rekenkracht, opslagruimte en energie vergen, de milieueffecten van AI-systemen gedurende de hele levenscyclus moeten worden beoordeeld; 60. is van mening dat op gebieden als gezondheid de aansprakelijkheid in laatste instantie bij een natuurlijke of rechtspersoon moet blijven liggen; benadrukt de noodzaak van traceerbaarheid en publiekelijk beschikbare trainingsgegevens voor algoritmen; 61. is groot voorstander van de totstandbrenging van een Europese ruimte voor gezondheidsgegevens, zoals voorgesteld door de Commissie in haar mededeling inzake een Europese datastrategie, ter bevordering van de uitwisseling van gezondheidsgegevens en ter ondersteuning van onderzoek, met volledige eerbiediging van gegevensbescherming en met inbegrip van gegevensverwerking met behulp van AI-technologie, waardoor het gebruik en hergebruik van gezondheidsgegevens kan worden versterkt en uitgebreid; spoort aan tot opschaling van de grensoverschrijdende uitwisseling van gezondheidsgegevens, de koppeling en het gebruik van dergelijke gegevens via beveiligde gefedereerde databanken en specifieke gezondheidsinformatie, zoals Europese elektronische medische dossiers (EMD’s), genoominformatie en digitale medische beelden om de opzet van Uniebrede interoperabele registers of databanken op gebieden als onderzoek, wetenschap en gezondheidszorg te vergemakkelijken; 62. benadrukt de voordelen van AI voor de preventie, behandeling en bestrijding van ziekten, zoals is gebleken uit het feit dat AI de COVID-19-epidemie eerder heeft voorspeld dan de Wereldgezondheidsorganisatie; dringt er bij de Commissie op aan voor het ECDC te voorzien in het adequate regelgevingskader en passende middelen voor het onafhankelijk verzamelen van de noodzakelijke geanonimiseerde realtime wereldwijde gezondheidsgegevens, in samenwerking met de lidstaten, om onder meer problemen aan te pakken die door de COVID-19-pandemie aan het licht zijn gekomen; Privacy en biometrische herkenning 63. merkt op dat door de ontwikkeling, de uitrol en het gebruik van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën steeds meer gegevens, waaronder persoonsgegevens zoals biometrische gegevens, worden gegenereerd en gebruikt en dat het daarom noodzakelijk is de rechten van burgers op privacy en de bescherming van persoonsgegevens overeenkomstig de Uniewetgeving te eerbiedigen en te handhaven; 64. wijst erop dat de mogelijkheden die deze technologieën bieden om persoonsgegevens en niet-persoonsgegevens te gebruiken om mensen in categorieën in te delen en op microniveau te benaderen, de kwetsbaarheden van personen vast te stellen of nauwkeurige voorspellende kennis te benutten, moeten worden gecompenseerd door de daadwerkelijke handhaving van gegevensbeschermings- en privacybeginselen, zoals gegevensminimalisatie, het recht om bezwaar te maken tegen profilering en het recht op zeggenschap over het gebruik van de eigen gegevens, het recht om uitleg te krijgen over een beslissing die is gebaseerd op geautomatiseerde besluitvorming en privacy door ontwerp, en van de beginselen van evenredigheid, noodzaak en strikte doelbinding in overeenstemming met de AVG; 65. benadrukt dat wanneer overheidsinstanties voor belangrijke doeleinden van algemeen belang gebruikmaken van technologieën voor herkenning op afstand, zoals de herkenning van biometrische kenmerken, met name gezichtsherkenning, dit gebruik altijd openbaar, evenredig, gericht, beperkt tot specifieke doelstellingen en van beperkte duur moet zijn in overeenstemming met de Uniewetgeving en met inachtneming van de menselijke waardigheid en autonomie evenals de grondrechten zoals vastgesteld in het Handvest; benadrukt ook dat de criteria en limieten van dergelijke systemen onderworpen moeten worden aan een toetsing door de rechter en democratisch toezicht en rekening moeten houden met het psychologische en sociaal-culturele effect ervan op het maatschappelijk middenveld; 66. wijst erop dat de uitrol van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën in het kader van overheidsbeslissingen voordelen biedt, maar ook kan leiden tot ernstig misbruik, zoals grootschalig toezicht, voorspellend politiewerk en schendingen van het recht op een eerlijke procesgang; 67. is van oordeel dat technologieën die geautomatiseerde beslissingen kunnen genereren en zo besluiten van overheidsinstanties kunnen vervangen, met uiterste omzichtigheid tegemoet dienen te worden getreden, met name op het gebied van justitie en rechtshandhaving; 68. is van mening dat de lidstaten alleen een beroep op deze technologieën mogen doen indien hun betrouwbaarheid terdege is bewezen en indien een betekenisvolle menselijke interventie en beoordeling mogelijk is of stelselmatig wordt uitgevoerd in gevallen waarin de fundamentele vrijheden op het spel staan; onderstreept dat het van groot belang is dat de nationale autoriteiten een grondige effectbeoordeling inzake de grondrechten uitvoeren voor AI-systemen die in deze gevallen worden gebruikt, met name wanneer die technologieën als risicovol zijn beoordeeld; 69. is van mening dat alle besluiten die in het kader van publiekrechtelijke prerogatieven door artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën worden genomen onderworpen moeten worden aan betekenisvolle menselijke interventie en een behoorlijke rechtsgang, met name wanneer die technologieën als risicovol zijn beoordeeld; 70. is van mening dat de technologische vooruitgang niet mag leiden tot het gebruik van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën om autonoom overheidsbesluiten te nemen die een rechtstreekse en aanzienlijke impact hebben op de rechten en plichten van de burgers; 71. merkt op dat AI, robotica en aanverwante technologieën op het gebied van rechtshandhaving en grenscontrole de openbare orde en veiligheid kunnen verbeteren, maar ook uitgebreide en strenge overheidstoetsing vereisen evenals een zo groot mogelijke transparantie, zowel wat betreft de risicobeoordeling van individuele toepassingen als een algemeen overzicht van het gebruik van AI, robotica en aanverwante technologieën op het gebied van wetshandhaving en grenscontrole; is van mening dat dergelijke technologieën aanzienlijke ethische risico’s met zich meebrengen die adequaat moeten worden aangepakt, gelet op de mogelijke negatieve gevolgen voor personen, met name voor hun recht op privacy, gegevensbescherming en non-discriminatie; benadrukt dat het misbruik van deze technologieën een directe bedreiging voor de democratie kan worden en dat bij de uitrol en het gebruik ervan de beginselen van evenredigheid en noodzakelijkheid moeten worden nageleefd, evenals het Handvest van de grondrechten en het relevante afgeleide Unierecht zoals de voorschriften inzake gegevensbescherming; benadrukt dat AI nooit in de plaats mag komen van de mens bij het uitvaardigen van vonnissen; is van oordeel dat voor beslissingen die gehoord worden door de rechter, zoals vrijlating op borgtocht of met een proeftijd, of voor uitsluitend op geautomatiseerde verwerking gebaseerde beslissingen die rechtsgevolgen hebben voor personen of die hen in aanzienlijke mate treffen, altijd een betekenisvolle toetsing en menselijke beoordeling vereist is; Goede governance 72. benadrukt dat het in goede banen leiden van de ontwikkeling, de uitrol en het gebruik van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën, met name technologieën met een hoog risico, met behulp van maatregelen die zijn gericht op verantwoordingsplicht en het beheersen van potentiële risico’s met betrekking tot vooringenomenheid en discriminatie, de veiligheid van burgers en hun vertrouwen in deze technologieën ten goede kan komen; 73. is van oordeel dat een gemeenschappelijk kader voor de governance van deze technologieën dat wordt gecoördineerd door de Commissie en/of relevante instellingen, organen en instanties van de Unie waaraan deze taak in dit verband kan worden toegewezen en dat door nationale toezichthoudende autoriteiten in elke lidstaat moet worden ingevoerd, een samenhangende Unie-aanpak zou waarborgen en versnippering van de eengemaakte markt zou voorkomen; 74. merkt op dat grote hoeveelheden gegevens worden gebruikt voor de ontwikkeling van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën, en dat het verwerken, delen en gebruiken van en de toegang tot dergelijke gegevens moeten worden beheerd overeenkomstig het recht en op basis van de hierin vervatte vereisten van kwaliteit, integriteit, transparantie, veiligheid, privacy en controle; 75. herinnert eraan dat de toegang tot gegevens van essentieel belang is voor de groei van de digitale economie; wijst er in dit verband op dat de interoperabiliteit van gegevens, door beperking van “lock-in-effecten”, een essentiële rol speelt bij de verwezenlijking van eerlijke marktvoorwaarden en de bevordering van een gelijk speelveld in de digitale eengemaakte markt; 76. onderstreept dat moet worden gegarandeerd dat persoonsgegevens, in het bijzonder gegevens over of afkomstig van kwetsbare groepen, zoals personen met een handicap, patiënten, kinderen, ouderen, minderheden, migranten en andere groepen die risico lopen om buitengesloten te worden, afdoende worden beschermd; 77. merkt op dat de ontwikkeling, de uitrol en het gebruik van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën door overheidsinstanties vaak worden uitbesteed aan particuliere bedrijven; is van oordeel dat dit op geen enkele wijze ten koste mag gaan van de bescherming van collectieve waarden en grondrechten; is van oordeel dat in de algemene voorwaarden voor overheidsopdrachten, indien van toepassing, de ethische normen waaraan overheidsinstanties moeten voldoen tot uiting moeten komen; Consumenten en de interne markt 78. benadrukt het belang van een regelgevingskader voor AI dat van toepassing is wanneer consumenten in de Unie gebruiker zijn van, onderworpen zijn aan, beoogd worden door of geleid worden naar een algoritmisch systeem, ongeacht de plaats van vestiging van de entiteiten die het systeem ontwikkelen, verkopen of gebruiken; is verder van mening dat de in een dergelijk kader vastgestelde regels met het oog op de rechtszekerheid van toepassing moeten zijn op alle ontwikkelaars en op de gehele waardeketen, namelijk de ontwikkeling, de uitrol en het gebruik van de desbetreffende technologieën en hun componenten, en dat zij een hoog niveau van consumentenbescherming moeten garanderen; 79. merkt het inherente verband op tussen artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën, met inbegrip van software, algoritmen en gegevens die door dergelijke technologieën worden gebruikt of geproduceerd enerzijds, en gebieden als het internet der dingen, machinaal leren, regelgebaseerde systemen en geautomatiseerde en ondersteunde besluitvormingsprocessen anderzijds; merkt verder op dat gestandaardiseerde verwijzingssystemen kunnen worden ontwikkeld om deze systemen te helpen uitleggen aan consumenten wanneer deze complex zijn of besluiten kunnen nemen die van grote invloed zijn op het leven van consumenten; 80. herinnert eraan dat de Commissie het bestaande rechtskader en de toepassing ervan moet onderzoeken, met inbegrip van het acquis inzake consumentenwetgeving en de wetgeving inzake productaansprakelijkheid, productveiligheid en markttoezicht, om wettelijke lacunes en bestaande regelgevingsverplichtingen vast te stellen; acht dit noodzakelijk om te bepalen of het kader de nieuwe uitdagingen kan aangaan die zijn ontstaan door de opkomst van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën, en of het een hoog niveau van consumentenbescherming kan waarborgen; 81. wijst op de noodzaak de door artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën gecreëerde uitdagingen doeltreffend aan te pakken en ervoor te zorgen dat consumenten over rechten beschikken en naar behoren worden beschermd; onderstreept dat er verder moet worden gekeken dan de traditionele beginselen van informatie en openbaarmaking op grond waarvan het acquis op het gebied van het consumentenrecht tot stand is gekomen, aangezien sterkere consumentenrechten en duidelijke beperkingen ten aanzien van de ontwikkeling, de uitrol en het gebruik van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën nodig zullen zijn om ervoor te zorgen dat dit soort technologieën bijdragen tot het verbeteren van het leven van de consument en zich ontwikkelen met eerbiediging van de grond- en consumentenrechten en waarden van de Unie; 82. wijst erop dat het bij Besluit nr. 768/2008/EG (14) ingevoerde wetgevingskader een geharmoniseerde lijst van verplichtingen voor producenten, invoerders en distributeurs bevat, het gebruik van normen aanmoedigt en in verschillende controleniveaus naargelang van de gevaarlijkheid van het product voorziet; is van mening dat dit kader ook van toepassing moet zijn op met AI uitgeruste producten; 83. merkt op dat, met het oog op de analyse van de gevolgen van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën voor consumenten, de toegang tot gegevens kan worden uitgebreid tot de nationale bevoegde autoriteiten, mits het Unierecht, zoals het recht inzake gegevensbescherming, privacy en bedrijfsgeheimen, volledig wordt nageleefd; herinnert aan het belang van voorlichting van consumenten zodat zij beter geïnformeerd en vaardiger zijn bij de omgang met artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën, om hen zo te beschermen tegen potentiële risico’s en hun rechten te verdedigen; 84. verzoekt de Commissie maatregelen voor de traceerbaarheid van gegevens voor te stellen, rekening houdend met zowel de wettigheid van gegevensvergaring als de bescherming van consumenten- en grondrechten, met volledige inachtneming van het recht van de Unie, zoals dat betreffende gegevensbescherming, privacy, intellectuele-eigendomsrechten en bedrijfsgeheimen; 85. merkt op dat deze technologieën op de gebruiker gericht moeten zijn en zodanig moeten zijn ontworpen dat iedereen gebruik kan maken van AI-producten of -diensten, ongeacht leeftijd, geslacht, vaardigheden of eigenschappen; merkt op dat de toegang ertoe voor personen met een handicap van bijzonder belang is; wijst erop dat er geen standaardbenadering mag worden gevolgd en dat moet worden overwogen om beginselen inzake universeel ontwerp toe te passen waarmee een zo groot mogelijke groep gebruikers wordt bereikt op basis van relevante toegankelijkheidsnormen; benadrukt dat dit mensen in staat zal stellen om op billijke wijze toegang te krijgen tot en actief deel te nemen aan bestaande en opkomende computerondersteunde menselijke activiteiten en hulptechnologieën. 86. benadrukt dat wanneer overheidsgeld in ruime mate wordt gebruikt voor de ontwikkeling, de uitrol of het gebruik van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën, naast open aanbestedingsnormen moet worden nagedacht over de mogelijkheid om de code, de gegenereerde gegevens – voor zover deze geen persoonsgegevens zijn – en het getrainde model met de goedkeuring van de ontwikkelaar standaard openbaar te maken om de transparantie te waarborgen, de cyberbeveiliging te verbeteren en hergebruik mogelijk te maken om innovatie te bevorderen; benadrukt dat op deze manier het volledige potentieel van de interne markt kan worden benut terwijl versnippering van de markt wordt voorkomen; 87. is van mening dat AI, robotica en aanverwante technologieën een enorm potentieel hebben om te voorzien in mogelijkheden voor consumenten om toegang te hebben tot diverse voorzieningen in tal van aspecten van hun leven naast betere producten en diensten, alsook te profiteren van beter markttoezicht, zolang alle toepasselijke beginselen, voorwaarden, waaronder transparantie en controleerbaarheid, en regelgeving van toepassing blijven; Veiligheid en defensie 88. benadrukt dat het veiligheids- en defensiebeleid van de Europese Unie en haar lidstaten gebaseerd is op de beginselen die zijn verankerd in het Handvest en in de beginselen van het Handvest van de Verenigde Naties, en op een gemeenschappelijk begrip van de universele waarden van eerbiediging van de onschendbare en onvervreemdbare rechten van de mens, menselijke waardigheid, vrijheid, democratie, gelijkheid en de rechtsstaat; benadrukt dat alle defensiegerelateerde inspanningen binnen het kader van de Unie deze universele waarden in acht moeten nemen en tegelijkertijd vrede, veiligheid en vooruitgang in Europa en in de wereld moeten bevorderen; 89. is ingenomen met de bekrachtiging van elf leidende beginselen voor de ontwikkeling en het gebruik van autonome wapensystemen door de Hoge Verdragsluitende Partijen bij het Verdrag van de Verenigde Naties inzake het verbod of de beperking van het gebruik van bepaalde conventionele wapens (Conventionelewapensverdrag, CWV) tijdens hun vergadering in 2019; betreurt evenwel dat ze geen overeenstemming konden bereiken over een juridisch bindend instrument voor de regulering van dodelijke autonome wapensystemen (LAWS), met een doeltreffend handhavingsmechanisme; is ingenomen met de het verslag getiteld “Ethische richtsnoeren voor betrouwbare artificiële intelligentie” van de deskundigengroep op hoog niveau inzake artificiële intelligentie van de Commissie, die op 9 april 2019 werden gepubliceerd, en met het standpunt van deze deskundigengroep inzake dodelijke autonome wapensystemen, en verleent er zijn steun aan; dringt er bij de lidstaten op aan nationale strategieën te ontwikkelen voor de definitie en de status van dodelijke autonome wapens met het oog op een omvattende strategie op Unieniveau, en samen met de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid (VV/HV) en de Raad het voortouw te nemen bij de bespreking van LAWS in het kader van het CWV van de VN en andere relevante fora en bij de vaststelling van internationale normen betreffende de ethische en wettelijke parameters voor de ontwikkeling en het gebruik van volledig autonome, semiautonome en op afstand bestuurde dodelijke wapensystemen; herinnert in dit verband aan zijn resolutie van 12 september 2018 over autonome wapensystemen, en vraagt nogmaals dringend een gemeenschappelijk standpunt over dodelijke autonome wapensystemen op te stellen en goed te keuren; pleit eens te meer voor een internationaal verbod op de ontwikkeling, de productie en het gebruik van dodelijke autonome wapensystemen waarmee aanvallen kunnen worden uitgevoerd zonder betekenisvolle menselijke controle en zonder eerbiediging van het “human-in-the-loop”-beginsel, in overeenstemming met de verklaring van ’s werelds prominentste AI-onderzoekers in hun open brief van 2015; is ingenomen met de overeenkomst van de Raad en het Parlement om dodelijke automatische wapens waarmee aanvallen kunnen worden uitgevoerd zonder betekenisvolle menselijke controle op het kiezen van doelwitten en het inzetten van een aanval, uit te sluiten van maatregelen die uit het Europees Defensiefonds worden gefinancierd; is van mening dat de ethische aspecten van andere AI-toepassingen in de defensiesector, zoals inlichtingendiensten, surveillance en verkennings- of cyberoperaties niet over het hoofd mogen worden gezien en dat bijzondere aandacht moet worden besteed aan de ontwikkeling en inzet van drones tijdens militaire operaties; 90. benadrukt dat opkomende technologieën in de defensie- en veiligheidssector die niet binnen het internationale recht gereguleerd zijn, getoetst moeten worden, rekening houdend met het beginsel van eerbiediging van de menselijkheid en algemeen geldende ethische normen; 91. wijst erop dat een Europees kader voor het gebruik van systemen op basis van AI in de defensiesector, zowel in gevechtssituaties als daarbuiten, alle toepasselijke wettelijke regelingen in acht moet nemen, met name het internationale humanitaire recht en het internationale recht inzake de mensenrechten, en in overeenstemming moet zijn met het recht, de beginselen en de waarden van de Unie, waarbij rekening wordt gehouden met de verschillen in technische en veiligheidsinfrastructuur in de hele Unie; 92. erkent dat cruciale AI-innovaties, in tegenstelling tot de industriële en technologische defensiebasis, afkomstig zouden kunnen zijn uit kleine lidstaten, en dat een door het GVDB gestandaardiseerde aanpak ervoor moet zorgen dat kleinere lidstaten en kmo’s niet worden verdrongen; beklemtoont dat een reeks gemeenschappelijke AI-capaciteiten van de EU die zijn afgestemd op de operationele concepten van de lidstaten, de technische kloven kunnen overbruggen die anders zouden kunnen leiden tot de uitsluiting van lidstaten die niet beschikken over de desbetreffende technologie, industriële deskundigheid of het vermogen om AI-systemen toe te passen in hun Ministerie van Defensie; 93. is van mening dat de huidige en toekomstige veiligheids- en defensiegerelateerde activiteiten binnen het kader van de Unie gebruik zullen maken van AI, robotica, autonomie en aanverwante technologieën, en dat betrouwbare, robuuste en beproefde AI kan bijdragen tot moderne en doeltreffende strijdkrachten; vindt dan ook dat de Unie het voortouw moet nemen bij het onderzoek naar en de ontwikkeling van AI-systemen op het gebied van veiligheid en defensie; is van mening dat het gebruik van op AI gebaseerde veiligheids- en defensietoepassingen een aantal directe voordelen voor de bevelhebber van de operatie kan bieden, zoals gegevens van hogere kwaliteit, een groter situationeel bewustzijn, een snellere besluitvorming, een lager risico op nevenschade dankzij betere bekabeling, bescherming van de troepen op het terrein, en een grotere betrouwbaarheid van militaire uitrusting, en bijgevolg minder risico’s voor de mens en minder menselijke slachtoffers; benadrukt dat de ontwikkeling van betrouwbare AI op het gebied van defensie een onontbeerlijke technologie is om de Europese strategische autonomie te garanderen op capaciteits- en operationeel gebied; herinnert eraan dat AI-systemen ook cruciale elementen worden in de bestrijding van nieuwe bedreigingen voor de veiligheid, zoals cyber- en hybride oorlogsvoering, zowel on- als offline; wijst tegelijkertijd op alle risico’s en uitdagingen die het niet-gereguleerde gebruik van AI met zich meebrengt; merkt op dat AI vatbaar kan zijn voor manipulatie, fouten en onnauwkeurigheden; 94. beklemtoont dat AI-technologieën strikt genomen dienen voor dubbel gebruik en dat de ontwikkeling van AI in defensiegerelateerde activiteiten haar voordeel doet met uitwisselingen tussen militaire en civiele technologieën; benadrukt dat AI in defensiegerelateerde activiteiten een transversale disruptieve technologie is waarvan de ontwikkeling kansen kan bieden voor het concurrentievermogen en de strategische autonomie van de Unie; 95. onderkent dat in de hybride en geavanceerde oorlogsvoering van vandaag het volume aan informatie en de snelheid ervan tijdens de vroege fasen van een crisis overdonderend kunnen zijn voor menselijke analisten en dat een AI-systeem die informatie kan verwerken zodat de menselijke besluitvormers het volledige spectrum van informatie binnen een passend tijdsbestek kunnen doorlopen en snel kunnen reageren; 96. benadrukt dat het belangrijk is te investeren in de ontwikkeling van menselijk kapitaal voor artificiële intelligentie en daarbij de vaardigheden en de opleidingen te bevorderen die nodig zijn op het gebied van AI-technologieën voor veiligheid en defensie, met bijzondere aandacht voor de ethische toelaatbaarheid van semiautonome en autonome operationele systemen op basis van menselijke verantwoordingsplicht in een op AI gebaseerde wereld; beklemtoont met name dat het belangrijk is op dit gebied ethici te hebben die over passende vaardigheden beschikken en hiertoe een degelijke opleiding krijgen; verzoekt de Commissie zo spoedig mogelijk haar “versterking van de vaardighedenagenda” voor te stellen, zoals aangekondigd in haar witboek over artificiële intelligentie van 19 februari 2020; 97. beklemtoont dat het gebruik van kwantumcomputers wel eens de revolutionairste ommekeer in het beslechten van conflicten met zich mee zou kunnen brengen sinds de introductie van kernwapens, en dringt er daarom op aan om van de verdere ontwikkeling van kwantumcomputertechnologie een prioriteit te maken voor de Unie en de lidstaten; onderkent dat gewapende aanvallen, onder meer op kritieke infrastructuur, met behulp van kwantumcomputers een conflictomgeving zullen scheppen waarin de beschikbare tijd voor besluitvorming ingrijpend wordt ingekort – van dagen en uren tot minuten en seconden – zodat de lidstaten ertoe gedwongen worden capaciteiten te ontwikkelen die hen binnen dat korte tijdsbestek beschermen, en zowel hun besluitvormers als militair personeel op te leiden om binnen dat korte tijdsbestek doeltreffend te reageren; 98. dringt aan op meer investeringen in Europese AI voor defensie en in de kritieke infrastructuur die daarvoor nodig is; 99. herinnert eraan dat de meeste huidige militaire mogendheden ter wereld reeds aanzienlijke O&O-inspanningen hebben geleverd in verband met de militaire dimensie van artificiële intelligentie; is van mening dat de Unie ervoor moet zorgen dat zij op dit gebied geen achterstand oploopt; 100. verzoekt de Commissie de capaciteitsopbouw voor cyberbeveiliging in te bedden in haar industriebeleid om de ontwikkeling en uitrol te garanderen van veilige, veerkrachtige en robuuste op AI gebaseerde systemen en robotica; verzoekt de Commissie onderzoek te doen naar het gebruik van op blockchain gebaseerde cyberbeveiligingsprotocollen en -toepassingen ter verbetering van de weerbaarheid, betrouwbaarheid en robuustheid van AI-infrastructuur aan de hand van modellen van gegevensversleuteling zonder tussenkomst; spoort de Europese belanghebbenden aan geavanceerde kenmerken te onderzoeken en te construeren die de opsporing vergemakkelijken van corrupte en kwaadaardige op AI gebaseerde systemen en robotica die de veiligheid van de Unie en de burgers zouden kunnen ondermijnen; 101. benadrukt dat alle AI-systemen op het gebied van defensie een concreet en duidelijk afgebakend missiekader moeten hebben, waarbij mensen over de mogelijkheid moeten beschikken om ingezette systemen op te sporen en te ontkoppelen of te deactiveren indien zij hun door een menselijke bevelvoerder vastgelegde en toegewezen missiekader verlaten, of mogelijk een escalerende of onbedoelde handeling uitvoeren; is van mening dat op AI gebaseerde systemen, producten en technologie voor militair gebruik uitgerust moeten zijn met een “zwarte doos” die alle gegevenstransacties van de machine registreert; 102. benadrukt dat de volledige aansprakelijkheid en verantwoordingsplicht voor het besluit om AI-systemen te ontwerpen, te ontwikkelen, uit te rollen en te gebruiken moeten berusten op menselijke actoren, aangezien alle wapensystemen moeten worden onderworpen aan zinvolle menselijke monitoring en controle, en het besluit om geweld te gebruiken bij de uitvoering van elke beslissing van een op AI gebaseerd wapensysteem dat dodelijke gevolgen kan hebben, moet afhangen van menselijke intenties; benadrukt dat er menselijke controle moet blijven bestaan voor de bevelvoering en controle van op AI gebaseerde systemen, in overeenstemming met de beginselen “human-in-the-loop”, “human-on-the loop” en “human-in-command” op het niveau van de militaire leiding; benadrukt dat op AI gebaseerde systemen de militaire leiding in staat moeten stellen de volledige verantwoordelijkheid op zich te nemen, het gebruik van dodelijk geweld te verantwoorden en het noodzakelijke beoordelingsniveau uit te oefenen om dodelijke of grootschalige destructieve actie via dergelijke systemen te kunnen ondernemen, en dat machines daartoe niet in staat zijn omdat er sprake moet zijn van onderscheidingsvermogen, evenredigheid en voorzorg; beklemtoont dat er een kader moet worden gecreëerd voor duidelijke en traceerbare toelating en verantwoordingsplicht in verband met het inzetten van slimme wapens en andere op AI gebaseerde systemen, waarbij unieke gebruikerskenmerken zoals biometrische kenmerken worden gebruikt zodat dergelijke wapens en systemen uitsluitend door bevoegd personeel kunnen worden ingezet; Vervoer 103. benadrukt het potentieel van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën voor alle vormen van autonoom vervoer over het spoor, over water en door de lucht, en ook voor het stimuleren van de modal shift en intermodaal vervoer, aangezien dergelijke technologieën kunnen helpen om de optimale combinatie van vervoerswijzen te vinden voor het vervoer van goederen en personen; benadrukt verder dat deze technologieën het potentieel hebben om het vervoer, logistieke processen en verkeersstromen efficiënter te maken en alle vormen van vervoer veiliger, slimmer en milieuvriendelijker te maken; wijst erop dat een ethische benadering van AI ook kan fungeren als systeem voor vroegtijdige waarschuwing, in het bijzonder met betrekking tot de veiligheid en efficiëntie van het vervoer; 104. benadrukt dat de wereldwijde concurrentie tussen bedrijven en economische regio’s betekent dat de Unie investeringen moet bevorderen en het internationale concurrentievermogen van bedrijven in de vervoerssector moet versterken door een gunstig klimaat te scheppen voor de ontwikkeling en toepassing van AI-oplossingen en verdere innovaties, waarbij in de Unie gevestigde bedrijven wereldleider kunnen worden op het gebied van de ontwikkeling van AI-technologieën; 105. benadrukt dat de vervoerssector in de Unie behoefte heeft aan een actualisering van het regelgevingskader met betrekking tot dergelijke opkomende technologieën en het gebruik ervan in de vervoerssector en aan een duidelijk ethisch kader voor het verwezenlijken van betrouwbare AI, onder meer met betrekking tot veiligheid, beveiliging, eerbiediging van de menselijke autonomie, toezicht en aansprakelijkheid, hetgeen zal leiden tot meer voordelen die door iedereen worden gedeeld en essentieel zullen zijn voor het stimuleren van investeringen in onderzoek en innovatie, de ontwikkeling van vaardigheden en de invoering van AI door overheidsdiensten, kmo’s, start-ups en bedrijven, en tegelijkertijd de bescherming van gegevens en de interoperabiliteit zal waarborgen, zonder dat dit een onnodige administratieve last voor bedrijven en consumenten met zich meebrengt; 106. merkt op dat de ontwikkeling en integratie van AI in de vervoerssector niet mogelijk zal zijn zonder moderne infrastructuur, die een essentieel deel uitmaakt van slimme vervoerssystemen; benadrukt dat aanhoudende verschillen in het ontwikkelingsniveau tussen de lidstaten het risico met zich meebrengen dat de minst ontwikkelde regio’s en hun inwoners van de voordelen van de ontwikkeling van autonome mobiliteit verstoken blijven; dringt erop aan dat de modernisering van vervoersinfrastructuur in de Unie, waaronder de integratie ervan in het 5G-netwerk, voldoende wordt gefinancierd; 107. pleit voor de ontwikkeling van voor de hele Unie geldende betrouwbare AI-normen voor alle vervoerswijzen, waaronder de autosector, en voor het testen van op AI gebaseerde voertuigen en aanverwante producten en diensten; 108. merkt op dat AI-systemen kunnen helpen om het aantal dodelijke verkeersslachtoffers aanzienlijk te verlagen, bijvoorbeeld door snellere reactietijden en een betere naleving van de regels; is echter van mening dat het gebruik van autonome voertuigen onmogelijk alle ongevallen kan uitbannen, en onderstreept dat dit de verklaarbaarheid van AI-beslissingen steeds belangrijker maakt om tekortkomingen en onbedoelde gevolgen van AI-beslissingen te rechtvaardigen; Werkgelegenheid, rechten van werknemers, digitale vaardigheden en de werkplek 109. merkt op dat de toepassing van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën op de werkplek kan bijdragen tot een inclusieve arbeidsmarkt en gevolgen kan hebben voor de gezondheid en veiligheid op het werk, en ook kan worden gebruikt voor het monitoren, evalueren, voorspellen en sturen van werknemersprestaties, wat zowel directe als indirecte gevolgen heeft voor hun loopbaanperspectieven; overwegende dat AI een positief effect moet hebben op de arbeidsomstandigheden en moet worden geleid door eerbiediging van de mensenrechten en de grondrechten en fundamentele waarden van de Unie; overwegende dat AI mensgericht moet zijn, het welzijn van mensen en de samenleving moet verbeteren en moet bijdragen tot een eerlijke en rechtvaardige transitie; overwegende dat dergelijke technologieën dan ook een positief effect moeten hebben op de arbeidsomstandigheden en moeten uitgaan van de eerbiediging van de mensenrechten, de grondrechten en fundamentele waarden van de Unie; 110. benadrukt de noodzaak van competentieontwikkeling via opleiding en training voor werknemers en hun vertegenwoordigers met betrekking tot AI op de werkplek om de implicaties van AI-oplossingen beter te begrijpen; benadrukt dat sollicitanten en werknemers naar behoren schriftelijk in kennis moeten worden gesteld indien AI wordt gebruikt in het kader van aanwervingsprocedures en andere beslissingen met betrekking tot het personeelsbeleid, en dat, wanneer dit het geval is, een menselijke beoordeling kan worden aangevraagd met het oog op het terugdraaien van een geautomatiseerde beslissing; 111. benadrukt dat erop toe moet worden gezien dat productiviteitswinsten als gevolg van de ontwikkeling en het gebruik van AI en robotica niet alleen ten goede komen aan de eigenaren en aandeelhouders van bedrijven, maar ook aan de bedrijven zelf en aan de werknemers via betere arbeidsvoorwaarden en -omstandigheden, onder meer lonen, economische groei en ontwikkeling, alsook aan de samenleving in het algemeen, met name wanneer dergelijke winsten ten koste gaan van de werkgelegenheid; verzoekt de lidstaten de mogelijke gevolgen van AI voor de arbeidsmarkt en de socialezekerheidsstelsels grondig te onderzoeken en strategieën te ontwikkelen om stabiliteit op de lange termijn te waarborgen door belastingen en bijdragen te hervormen, alsook door te voorzien in andere maatregelen in het geval van lagere overheidsinkomsten; 112. benadrukt het belang van bedrijfsinvesteringen in formele en informele opleidingen en een leven lang leren om de rechtvaardige transitie naar de digitale economie te ondersteunen; benadrukt in dit verband dat bedrijven die AI inzetten de verantwoordelijkheid hebben om alle betrokken werknemers passende om- en bijscholing te bieden, zodat zij kunnen leren hoe zij digitale instrumenten moeten gebruiken en met co-bots en andere nieuwe technologieën moeten werken, waardoor zij zich kunnen aanpassen aan de veranderende behoeften op de arbeidsmarkt en hun baan kunnen behouden; 113. is van mening dat bijzondere aandacht moet worden besteed aan nieuwe vormen van werk, zoals eenmalige klussen en platformwerk, die het gevolg zijn van de toepassing van nieuwe technologieën op dit gebied; benadrukt dat bij het reguleren van de voorwaarden voor telewerk in de hele Unie en het garanderen van fatsoenlijke arbeidsvoorwaarden en -omstandigheden in de digitale economie eveneens rekening moet worden gehouden met de gevolgen van AI; verzoekt de Commissie in dit verband overleg te plegen met de sociale partners, AI-ontwikkelaars, onderzoekers en andere belanghebbenden; 114. benadrukt dat artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën op geen enkele wijze afbreuk mogen doen aan de uitoefening van de grondrechten zoals die in de lidstaten en op het niveau van de Unie zijn erkend, met inbegrip van het stakingsrecht of de stakingsvrijheid dan wel het recht of de vrijheid om in het kader van de in de lidstaten bestaande bijzondere stelsels van arbeidsverhoudingen andere acties te voeren overeenkomstig het nationaal recht en/of de nationale praktijk, noch aan het recht om over collectieve overeenkomsten te onderhandelen, deze te sluiten en naleving ervan af te dwingen, of om collectieve actie te voeren overeenkomstig het nationaal recht en/of de nationale praktijk; 115. herhaalt het belang van onderwijs en permanente educatie om de kwalificaties te ontwikkelen die nodig zijn in het digitale tijdperk en om digitale uitsluiting aan te pakken; verzoekt de lidstaten te investeren in hoogwaardige, responsieve en inclusieve stelsels voor onderwijs, beroepsopleiding en een leven lang leren, alsook in om- en bijscholingsbeleid voor werknemers in sectoren die mogelijk zwaar worden getroffen door AI; benadrukt dat het noodzakelijk is de huidige en toekomstige beroepsbevolking te voorzien van de nodige lees- en schrijf-, reken- en digitale vaardigheden, alsook van competenties op het gebied van wetenschap, technologie, engineering en wiskunde (STEM) en horizontaal inzetbare zachte vaardigheden, zoals kritisch denken, creativiteit en ondernemerschap; benadrukt dat er in dit verband bijzondere aandacht moet worden besteed aan de inclusie van kansarme groepen; 116. wijst erop dat artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën die gebruikt worden op de werkplek voor iedereen toegankelijk moeten zijn volgens het beginsel van universeel ontwerp; Onderwijs en cultuur 117. benadrukt de noodzaak om criteria te ontwikkelen voor de ontwikkeling, de uitrol en het gebruik van AI, waarbij rekening wordt gehouden met hun impact op het gebied van onderwijs, media, jeugd, onderzoek en sport en in de culturele en creatieve sectoren, door het ontwikkelen van benchmarks en het definiëren van beginselen voor ethisch verantwoord en geaccepteerd gebruik van AI-technologieën die op de juiste wijze kunnen worden toegepast op deze gebieden, met inbegrip van een duidelijke aansprakelijkheidsregeling voor producten die voortkomen uit het gebruik van AI; 118. is van mening dat elk kind recht heeft op openbaar kwaliteitsonderwijs op alle niveaus; dringt daarom aan op de ontwikkeling, de uitrol en het gebruik van hoogstaande AI-systemen die kwalitatief hoogwaardige pedagogische instrumenten mogelijk maken en verschaffen voor alle niveaus, en benadrukt dat de uitrol van nieuwe AI-systemen op scholen niet mag leiden tot een grotere digitale kloof in de maatschappij; is zich bewust van het enorme potentieel dat AI en robotica hebben in het onderwijs; merkt op dat de gepersonaliseerde leersystemen van AI niet in de plaats mogen komen van het pedagogische contact met leerkrachten en dat de traditionele onderwijsvormen niet mogen worden losgelaten, maar wijst er tegelijkertijd op dat financiële, technologische en educatieve ondersteuning, met inbegrip van gespecialiseerde opleidingen in informatie- en communicatietechnologie, moet worden geboden aan leerkrachten die passende vaardigheden willen verwerven om zich aan te passen aan de technologische veranderingen en niet alleen om het potentieel van AI te benutten, maar ook de beperkingen ervan te begrijpen; dringt aan op de ontwikkeling van een strategie op Unieniveau om onze onderwijsstelsels te helpen transformeren en actualiseren, onderwijsinstanties op alle niveaus voor te bereiden en ervoor te zorgen dat leraren en leerlingen de nodige vaardigheden en capaciteiten verwerven; 119. benadrukt dat onderwijsinstellingen ernaar moeten streven AI-systemen te gebruiken voor onderwijsdoeleinden waarvoor een Europees certificaat van ethische conformiteit is afgegeven; 120. benadrukt dat de mogelijkheden die de digitalisering en de nieuwe technologieën bieden, niet mogen resulteren in een algeheel verlies van banen in de culturele en creatieve sectoren, verwaarlozing van het bewaren van originelen of de afzwakking van de traditionele toegang tot het cultureel erfgoed, die juist moet worden aangemoedigd; merkt op dat AI-systemen die in de Unie worden ontwikkeld, uitgerold en gebruikt, een afspiegeling moeten vormen van haar culturele diversiteit en meertaligheid; 121. onderkent het steeds grotere potentieel van AI op het gebied van informatie, media en online-platforms, onder meer als een instrument om desinformatie tegen te gaan, in overeenstemming met het Unierecht; benadrukt dat niet-gereguleerde AI ook ethisch gezien schadelijke effecten kan hebben door het exploiteren van in gegevens en algoritmen vervatte vooringenomenheid, met de verspreiding van desinformatie en het creëren van informatiebubbels als mogelijk gevolg; benadrukt het belang van de transparantie van en de verantwoordingsplicht voor de algoritmen die door videodelingsplatforms (VSP’s) en streamingplatforms worden gebruikt, om de toegang tot cultureel en taalkundig gevarieerde inhoud te waarborgen; Nationale toezichthoudende autoriteiten 122. wijst op de toegevoegde waarde van een aangewezen nationale toezichthoudende autoriteit in elke lidstaat die verantwoordelijk is voor het waarborgen, beoordelen en monitoren van conformiteit met wettelijke verplichtingen en ethische beginselen bij de ontwikkeling, de uitrol en het gebruik van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën met een hoog risico, waarmee wordt bijgedragen aan de naleving van de wettelijke en ethische voorschriften van deze technologieën; 123. is van mening dat van deze autoriteiten vereist wordt dat ze, zonder dubbel werk te leveren, samenwerken met de autoriteiten die verantwoordelijk zijn voor de uitvoering van sectorale wetgeving om in kaart te brengen welke technologieën uit ethisch oogpunt een hoog risico met zich meebrengen en om toezicht uit te oefenen op de uitvoering van de vereiste passende maatregelen indien er sprake is van dergelijke technologieën; 124. wijst erop dat dergelijke autoriteiten niet alleen onderling moeten samenwerken, maar ook met de Europese Commissie en andere relevante instellingen, organen en instanties van de Unie teneinde een samenhangend grensoverschrijdend optreden te garanderen; 125. stelt voor dat er in het kader van een dergelijke samenwerking gemeenschappelijke criteria en een aanvraagprocedure worden ontwikkeld voor de toekenning van een Europees certificaat van ethische conformiteit, waaronder naar aanleiding van een aanvraag van een ontwikkelaar, exploitant of gebruiker van niet als risicovol beschouwde technologieën, die zijn conformiteit na een positieve beoordeling door de respectieve nationale toezichthoudende autoriteit wenst te certificeren; 126. dringt erop aan deze autoriteiten te belasten met de taak om regelmatige uitwisselingen met het maatschappelijk middenveld en innovatie in de Unie te bevorderen door onderzoekers, ontwikkelaars en andere belanghebbenden, evenals bedrijven met een lager niveau van digitale rijpheid, in het bijzonder kleine en middelgrote ondernemingen of start-ups, bijstand te verlenen, in het bijzonder op het vlak van bewustmaking ten aanzien van en steun voor ontwikkeling, uitrol, opleiding en het aantrekken van talent om een doeltreffende technologieoverdracht en toegang tot technologieën, projecten, resultaten en netwerken te waarborgen; 127. dringt aan op voldoende financiering door alle lidstaten van hun aangewezen nationale toezichthoudende autoriteit en benadrukt dat de nationale markttoezichtautoriteiten moeten worden versterkt wat betreft capaciteit, vaardigheden en competenties, alsook kennis over de specifieke risico’s van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën; Coördinatie op Unieniveau 128. onderstreept het belang van coördinatie op het niveau van de Unie, zoals uitgevoerd door de Commissie en/of relevante instellingen, organen en instanties van de Unie die in dit verband kunnen worden aangewezen, teneinde versnippering te voorkomen en te zorgen voor een geharmoniseerde aanpak in de hele Unie; is van mening dat de coördinatie gericht moet zijn op de mandaten en acties van de nationale toezichthoudende autoriteiten in elke lidstaat als bedoeld in het vorige onderdeel, alsook op het delen van beste praktijken tussen die autoriteiten en het bijdragen aan de samenwerking op het gebied van onderzoek en ontwikkeling in de hele Unie; verzoekt de Commissie de meest geschikte oplossing voor het structureren van deze coördinatie te beoordelen en te hanteren; geeft aan dat voorbeelden van bestaande instellingen, organen en instanties van de Unie Enisa, de EDPS en de Europese Ombudsman zijn; 129. is ervan overtuigd dat een dergelijke coördinatie en een Europees certificaat van ethische conformiteit in dat kader niet alleen gunstig zouden zijn voor de ontwikkeling van het bedrijfsleven en van innovatie in de Unie, maar burgers ook bewuster zou maken van de kansen en risico’s die met deze technologieën gemoeid zijn; 130. stelt voor om een kenniscentrum op te richten, waarin de academische wereld, onderzoeksinstellingen, het bedrijfsleven en individuele deskundigen op Unieniveau bijeen worden gebracht, om de uitwisseling van kennis en technische expertise te bevorderen en samenwerking binnen en buiten de Unie te faciliteren; dringt er verder op aan dat bij dit kenniscentrum organisaties van belanghebbenden worden betrokken, zoals organisaties voor consumentenbescherming, om brede consumentenvertegenwoordiging te waarborgen; is van mening dat vanwege de mogelijk onevenredige impact van algoritmische systemen op vrouwen en minderheden, de besluitvormingsniveaus van een dergelijke structuur divers moeten zijn en gendergelijkheid moeten waarborgen; benadrukt dat de lidstaten in het kader van hun nationale strategieën voor markttoezicht risicobeheerstrategieën voor AI moeten ontwikkelen; 131. stelt voor dat de Commissie en/of relevante instellingen, organen en instanties van de Unie die in dit verband kunnen worden aangewezen, de nationale toezichthoudende autoriteiten alle nodige bijstand verlenen met betrekking tot hun rol als eerste aanspreekpunt in geval van vermoede schendingen van de wettelijke verplichtingen en ethische beginselen die zijn vastgelegd in het regelgevingskader van de Unie voor AI, met inbegrip van het non-discriminatiebeginsel; is van mening dat zij ook de nodige bijstand moet verlenen aan nationale toezichthoudende autoriteiten in gevallen waarin deze conformiteitsbeoordelingen uitvoeren ter ondersteuning van het recht van burgers om bezwaar aan te tekenen en verhaal te halen, en wel door zich, indien van toepassing, te scharen achter de raadpleging van andere bevoegde autoriteiten in de Unie, met name het netwerk voor samenwerking op het gebied van consumentenbescherming en nationale instanties voor consumentenbescherming, maatschappelijke organisaties en sociale partners in andere lidstaten; 132. onderkent de waardevolle resultaten van de deskundigengroep op hoog niveau inzake artificiële intelligentie, bestaande uit vertegenwoordigers van de academische wereld, het maatschappelijk middenveld en de industrie, alsook van de Europese AI-alliantie, met name de “Ethische richtsnoeren voor betrouwbare artificiële intelligentie”, en stelt voor dat deze groep expertise kan verstrekken aan de Commissie en/of relevante instellingen, organen en instanties van de Unie die in dit verband kunnen worden aangewezen; 133. neemt kennis van de opname van aan AI gerelateerde projecten in het industrieel ontwikkelingsprogramma voor de Europese defensie (EDIDP); is van mening dat het toekomstige Europees Defensiefonds (EDF) en de permanente gestructureerde samenwerking (PESCO) ook kaders voor toekomstige aan AI gerelateerde projecten kunnen bieden die niet alleen kunnen bijdragen aan een betere stroomlijning van de inspanningen van de Unie op dit gebied, maar ook aan de doelstelling van de Unie om de mensenrechten, het internationaal recht en multilaterale oplossingen te versterken; beklemtoont dat aan AI gerelateerde projecten moeten worden gesynchroniseerd met de bredere civiele programma’s van de Unie die aan AI gewijd zijn; merkt op dat er, overeenkomstig het witboek van de Europese Commissie over artificiële intelligentie van 19 februari 2020, excellentie- en testcentra moeten worden opgericht die zich bezighouden met onderzoek naar en ontwikkeling van AI op het gebied van veiligheid en defensie, en dat voor die oprichting gedetailleerde specificaties moeten gelden die de deelname van en investeringen door particuliere belanghebbenden ondersteunen; 134. neemt kennis van het witboek van de Commissie over artificiële intelligentie van 19 februari 2020 en betreurt het dat militaire aspecten daarin niet aan de orde zijn gekomen; dringt er bij de Commissie en de VV/HV op aan om, ook als onderdeel van een algemene aanpak, een sectorale AI-strategie voor defensiegerelateerde activiteiten binnen het kader van de Unie voor te stellen, waarin zowel rekening wordt gehouden met de rechten van de burgers als met de strategische belangen van de Unie en die gebaseerd is op een consistente aanpak, gaande van de ontwikkeling van op AI gebaseerde systemen tot het militair gebruik ervan; dringt er tevens bij de Commissie op aan binnen de deskundigengroep op hoog niveau inzake artificiële intelligentie een werkgroep inzake veiligheid en defensie op te richten die zich specifiek moet bezighouden met beleids- en investeringsvraagstukken, alsook met ethische aspecten van AI op het gebied van veiligheid en defensie; verzoekt de Raad, de Commissie en de VV/HV om daartoe een gestructureerde dialoog met het Parlement aan te gaan; Europees certificaat van ethische conformiteit 135. stelt voor dat er in het kader van coördinatie op het niveau van de Unie gemeenschappelijke criteria en een aanvraagprocedure voor de toekenning van een Europees certificaat van ethische conformiteit worden ontwikkeld, waaronder naar aanleiding van een aanvraag van een ontwikkelaar, exploitant of gebruiker van niet als risicovol beschouwde technologieën, die zijn conformiteit na een positieve beoordeling door de respectieve nationale toezichthoudende autoriteit wenst te certificeren; 136. is van mening dat een dergelijk Europees certificaat van ethische conformiteit bevorderlijk zou zijn voor ethisch ontwerp in de hele toeleveringsketen van AI-ecosystemen; stelt daarom voor dat deze certificering, in het geval van technologieën met een hoog risico, een verplichte voorwaarde kan zijn om in aanmerking te komen voor openbare aanbestedingsprocedures voor artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën; Internationale samenwerking 137. is van mening dat doeltreffende samenwerking en ethische normen over de grenzen heen alleen kunnen worden bereikt als alle belanghebbenden zich ertoe verbinden te zorgen voor menselijke controle en menselijk toezicht, technische robuustheid en veiligheid, transparantie en verantwoordingsplicht, diversiteit, non-discriminatie en billijkheid, maatschappelijk en ecologisch welzijn en eerbiediging van de gevestigde beginselen van privacy, gegevensbeheer en gegevensbescherming – met name de beginselen die zijn vastgelegd in Verordening (EU) 2016/679; 138. benadrukt dat de wettelijke verplichtingen en ethische beginselen van de Unie voor de ontwikkeling, de uitrol en het gebruik van deze technologieën van Europa een wereldleider kunnen maken in de sector artificiële intelligentie en dat deze verplichtingen en beginselen dan ook wereldwijd moeten worden bevorderd door middel van samenwerking met internationale partners, terwijl de kritische en op ethiek gebaseerde dialoog wordt voortgezet met derde landen die beschikken over alternatieve modellen voor de regulering, de ontwikkeling en de uitrol van artificiële intelligentie; 139. herinnert eraan dat de kansen en risico’s die inherent zijn aan deze technologieën een mondiale dimensie hebben, aangezien de software en de gegevens die voor deze systemen worden gebruikt vaak worden geïmporteerd in en geëxporteerd uit de Unie, en dat er daarom behoefte is aan een consistente benadering van de samenwerking op internationaal niveau; verzoekt de Commissie het initiatief te nemen om te beoordelen welke bilaterale en multilaterale verdragen en overeenkomsten moeten worden aangepast om een consequente aanpak te waarborgen en het Europese model van ethische conformiteit wereldwijd te bevorderen; 140. wijst op de toegevoegde waarde van coördinatie op Unieniveau, waarnaar hierboven al werd verwezen; 141. dringt erop aan synergieën en netwerken tot stand te brengen tussen de verschillende Europese onderzoekscentra die zich bezighouden met AI en tussen andere multilaterale fora zoals de Raad van Europa, de Organisatie van de Verenigde Naties voor Onderwijs, Wetenschap en Cultuur (Unesco), de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO), de Wereldhandelsorganisatie en de Internationale Telecommunicatie-unie (ITU), om hun inspanningen op elkaar af te stemmen en de ontwikkeling van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën beter te coördineren; 142. benadrukt dat de Unie het voortouw moet nemen bij de ondersteuning van multilaterale inspanningen, in het kader van de Groep van regeringsdeskundigen inzake het CWV van de VN en andere relevante fora, om een doeltreffend internationaal regelgevingskader te bespreken dat zinvolle menselijke controle over autonome wapensystemen waarborgt teneinde deze technologieën te beheersen door goed gedefinieerde, op benchmarks gebaseerde processen en regelgeving voor het ethisch gebruik ervan vast te stellen, in overleg met belanghebbenden uit de strijdkrachten, de industrie, de wetshandhaving, de academische wereld en het maatschappelijk middenveld, om inzicht te verwerven in de desbetreffende ethische aspecten, om de inherente risico’s van deze technologieën te beheersen en om het gebruik ervan voor kwaadaardige doeleinden te voorkomen; 143. erkent de rol van de NAVO bij de bevordering van de Euro-Atlantische veiligheid en dringt aan op samenwerking binnen de NAVO voor het vaststellen van gemeenschappelijke normen en interoperabiliteit van defensiegerelateerde AI-systemen; beklemtoont dat de trans-Atlantische relatie van belang is voor het behoud van gedeelde waarden en het afwenden van toekomstige en nieuwe bedreigingen; 144. beklemtoont dat er een ethische gedragscode moet worden opgesteld voor de uitrol van op AI gebaseerde systemen als wapen in militaire operaties, te vergelijken met het bestaande regelgevingskader dat het gebruik van chemische en biologische wapens verbiedt; is van mening dat de Commissie het initiatief moet nemen voor de opstelling van normen voor het gebruik van op AI gebaseerde wapensystemen bij oorlogsvoering in overeenstemming met het internationaal humanitair recht, en dat de Unie moet ijveren voor de internationale goedkeuring van deze normen; is van mening dat de Unie op internationale fora aan AI-diplomatie moet doen met gelijkgezinde partners zoals de G7, de G20 en de OESO; Overige aspecten 145. concludeert naar aanleiding van bovenstaande beschouwingen over aspecten met betrekking tot de ethische dimensie van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën, dat de juridische en ethische dimensie moet worden opgenomen in een doeltreffend, toekomstgericht en alomvattend regelgevingskader op Unieniveau, dat de steun geniet van nationale bevoegde autoriteiten, dat wordt gecoördineerd en versterkt door de Commissie en/of relevante instellingen, organen en instanties van de Unie die in dit verband kunnen worden aangewezen, dat regelmatig wordt ondersteund door het eerder genoemde expertisecentrum en dat binnen de interne markt naar behoren wordt geëerbiedigd en gecertificeerd; 146. verzoekt de Commissie overeenkomstig de procedure van artikel 225 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie een voorstel in te dienen voor een verordening betreffende ethische beginselen voor de ontwikkeling, de uitrol en het gebruik van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën op basis van artikel 114 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie en op basis van de gedetailleerde aanbevelingen die zijn opgenomen in de bijlage; wijst erop dat het voorstel geen afbreuk mag doen aan sectorspecifieke wetgeving, maar alleen betrekking mag hebben op vastgestelde lacunes; 147. beveelt de Europese Commissie aan, na raadpleging van alle betrokken belanghebbenden en in overeenstemming met de aanbevelingen die zijn opgenomen in de bijlage bij dit verslag de bestaande Uniewetgeving die van toepassing is op artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën indien noodzakelijk te herzien om ervoor te zorgen dat naar behoren rekening wordt gehouden met de snelheid waarmee deze technologieën worden ontwikkeld, maar daarbij overregulering te voorkomen, waaronder voor kmo’s; 148. is van mening dat een periodieke beoordeling en, indien nodig, herziening van het regelgevingskader van de Unie in verband met artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën van het allergrootste belang zijn om ervoor te zorgen dat de toepasselijke wetgeving gelijke tred houdt met de snelle vooruitgang van de technologie; 149. is van mening dat het verlangde wetgevingsvoorstel financiële gevolgen zal hebben als een Europees orgaan zou belast worden met de hierboven genoemde coördinatietaken en de technische en personele middelen die het nodig heeft om de nieuwe toegewezen taken te vervullen; o o o 150. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie en bijgaande gedetailleerde aanbevelingen te doen toekomen aan de Commissie en de Raad. BIJLAGE GEDETAILLEERDE AANBEVELINGEN BETREFFENDE DE INHOUD VAN HET VERLANGDE VOORSTEL A. BEGINSELEN EN DOELSTELLINGEN VAN HET VERLANGDE VOORSTEL I. De belangrijkste beginselen en doelstellingen van het voorstel zijn: ˗ het opbouwen van vertrouwen op alle niveaus van belanghebbenden en in de samenleving op het vlak van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën, met name wanneer zij als risicovol worden beschouwd; ˗ het ondersteunen van de ontwikkeling van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën in de Unie, onder meer door bedrijven, start-ups en kleine en middelgrote ondernemingen te helpen de huidige en toekomstige regelgevingsvereisten en risico’s tijdens het proces van innovatie en bedrijfsontwikkeling en de daaropvolgende gebruiksfase door professionals en particulieren met zekerheid te beoordelen en aan te pakken, door de lasten en administratieve rompslomp tot een minimum te beperken; ˗ het ondersteunen van de uitrol van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën in de Unie door het juiste en evenredige regelgevingskader te verschaffen dat van toepassing moet zijn zonder afbreuk te doen aan bestaande of toekomstige sectorale wetgeving, met als doel regelgevingszekerheid en innovatie te bevorderen, en tegelijkertijd de grondrechten en de bescherming van de consument te waarborgen; ˗ het ondersteunen van het gebruik van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën in de Unie door te garanderen dat ze worden ontwikkeld, uitgerold en gebruikt op een wijze die in overeenstemming is met de ethische beginselen; ˗ het eisen van transparantie en betere informatiestromen onder burgers en binnen organisaties die artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën ontwikkelen, uitrollen en gebruiken, teneinde te garanderen dat deze technologieën conform de Uniewetgeving, grondrechten en fundamentele waarden, en de ethische beginselen van het verlangde voorstel voor een verordening zijn. II. Het voorstel bestaat uit de volgende elementen: ˗ een "verordening betreffende ethische beginselen voor de ontwikkeling, de uitrol en het gebruik van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën"; ˗ de coördinerende rol op het niveau van de Unie door de Commissie en/of relevante instellingen, organen en instanties van de Unie die in dit verband kunnen worden aangewezen en een Europees certificaat van ethische conformiteit; ˗ de ondersteunende rol van de Europese Commissie; ˗ de rol van de "toezichthoudende autoriteit" in elke lidstaat om erop toe te zien dat ethische beginselen worden toegepast op artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën; ˗ de betrokkenheid en raadpleging van, evenals het bieden van ondersteuning aan onderzoeks- en ontwikkelingsprojecten en belanghebbenden op dit gebied, met inbegrip van start-ups, kleine en middelgrote ondernemingen, bedrijven, sociale partners en andere vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld; ˗ een bijlage met een volledige en cumulatieve lijst van sectoren, toepassingen en doeleinden met een hoog risico; III. De verordening betreffende ethische beginselen voor de ontwikkeling, de uitrol en het gebruik van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën is gebaseerd op de volgende beginselen: ˗ mensgerichte, door de mens vervaardigde en gecontroleerde artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën; ˗ verplichte beoordeling van de conformiteit van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën met een hoog risico; ˗ veiligheid, transparantie en verantwoordingsplicht; ˗ waarborgen en rechtsmiddelen om vooringenomenheid en discriminatie tegen te gaan; ˗ recht op verhaal; ˗ maatschappelijke verantwoordelijkheid en gendergelijkheid in artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën; ˗ ecologisch duurzame artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën; ˗ eerbiediging van privacy en beperkingen voor het gebruik van biometrische herkenning; ˗ goede governance met betrekking tot artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën, met inbegrip van de gegevens die door dergelijke technologieën worden gebruikt of geproduceerd. IV. Met het oog op de coördinatie op het niveau van de Unie moet(en) de Commissie en/of relevante instellingen, organen en instanties van de Unie die in dit verband kunnen worden aangewezen de volgende hoofdtaken uitvoeren: ˗ samenwerken bij de monitoring van de uitvoering van het voorstel voor een verordening waarom is verzocht en de desbetreffende sectorale wetgeving van de Unie; ˗ samenwerken bij de opstelling van richtsnoeren voor de consistente toepassing van het voorstel voor een verordening waarom is verzocht, d.w.z. de toepassing van de criteria voor artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën om als risicovol te worden beschouwd en de lijst van sectoren, toepassingen en doeleinden met een hoog risico die in de bijlage bij de verordening staan genoemd; ˗ samenwerken met de "toezichthoudende autoriteit" in elke lidstaat bij de ontwikkeling van een Europees certificaat van conformiteit met ethische beginselen en wettelijke verplichtingen zoals vastgelegd in het voorstel voor een verordening waarom is verzocht en het toepasselijke Unierecht, alsmede de ontwikkeling van een aanvraagprocedure voor ontwikkelaars, exploitanten of gebruikers van technologieën die niet als risicovol worden beschouwd en die proberen te certificeren dat zij voldoen aan het voorstel voor een verordening waarom is verzocht; ˗ samenwerken bij de ondersteuning van sector- en grensoverschrijdende samenwerking via regelmatige uitwisselingen met belanghebbenden en het maatschappelijk middenveld, in en buiten de Unie, met name met bedrijven, sociale partners, onderzoekers en bevoegde autoriteiten, waaronder met betrekking tot de ontwikkeling van technische normen op internationaal niveau; ˗ samenwerken met de "toezichthoudende autoriteit" in elke lidstaat met het oog op de vaststelling van bindende richtsnoeren voor de methodologie die moet worden gevolgd voor de conformiteitsbeoordeling die elke "toezichthoudende autoriteit" moet uitvoeren; ˗ samenwerken bij het onderhouden van contact met de "toezichthoudende autoriteit" in elke lidstaat en het coördineren van hun mandaat en taken; ˗ samenwerken voor het kweken van bewustzijn, het verstrekken van informatie en het deelnemen aan uitwisselingen met ontwikkelaars, exploitanten en gebruikers in de hele Unie; ˗ samenwerken voor het kweken van bewustzijn, het verstrekken van informatie, het bevorderen van digitale geletterdheid, scholing en vaardigheden en het deelnemen aan uitwisselingen met ontwerpers, ontwikkelaars, exploitanten, gebruikers en institutionele organen in de hele Unie en internationaal; ˗ samenwerken bij de coördinatie van een gemeenschappelijk kader voor de governance van de ontwikkeling, de uitrol en het gebruik van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën dat door de "toezichthoudende autoriteit" in elke lidstaat moet worden toegepast; ˗ samenwerken met betrekking tot het fungeren als expertisecentrum door de uitwisseling van informatie te bevorderen en de ontwikkeling van een gemeenschappelijke visie op de interne markt te ondersteunen; ˗ samenwerken bij het voorzitten van een werkgroep inzake veiligheid en defensie. V. Daarnaast moet de Commissie de volgende taken uitvoeren: ˗ het opstellen en vervolgens door middel van gedelegeerde handelingen bijwerken van een gemeenschappelijke lijst van technologieën met een hoog risico die binnen de Unie, in samenwerking met de "toezichthoudende autoriteit" in elke lidstaat, in kaart zijn gebracht; ˗ het door middel van gedelegeerde handelingen bijwerken van de lijst in de bijlage bij de verordening. VI. De "toezichthoudende autoriteit" in elke lidstaat moet de volgende hoofdtaken uitvoeren: ˗ bijdragen tot de consistente toepassing van het regelgevingskader dat is vastgesteld in het voorstel voor een verordening waarom is verzocht, in samenwerking met de "toezichthoudende autoriteit" in de andere lidstaten alsook met andere autoriteiten die verantwoordelijk zijn voor de uitvoering van sectorale wetgeving, de Commissie en/of relevante instellingen, organen en instanties van de Unie die in dit verband kunnen worden aangewezen, d.w.z. wat betreft de toepassing van de risicobeoordelingscriteria waarin het verlangde voorstel voor een verordening voorziet, en van de lijst van sectoren, toepassingen of doeleinden met een hoog risico in de bijlage, en het daarop volgende toezicht op de uitvoering van de vereiste en juiste maatregelen indien er sprake is van technologieën met een hoog risico als resultaat van een dergelijke toepassing; ˗ beoordelen of in de Unie ontwikkelde, uitgerolde of gebruikte artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën, met inbegrip van de software, algoritmen en gegevens die door dergelijke technologieën worden gebruikt of geproduceerd, moeten worden beschouwd als technologieën met een hoog risico in overeenstemming met de criteria voor risicobeoordeling die worden genoemd in het verlangde voorstel voor een verordening en op de lijst in de bijlage bij de verordening; ˗ afgifte van een Europees certificaat van conformiteit met ethische beginselen en wettelijke verplichtingen zoals vastgelegd in het verlangde voorstel voor een verordening en het toepasselijke Unierecht, ook wanneer dit voortvloeit uit een aanvraagprocedure voor ontwikkelaars, exploitanten of gebruikers van technologieën die niet als risicovol worden beschouwd, en die wensen te certificeren dat zij voldoen aan het verlangde voorstel voor een verordening, zoals ontwikkeld door de Commissie en/of relevante instellingen, organen en instanties van de Unie die in dit verband kunnen worden aangewezen; ˗ het beoordelen en monitoren van hun naleving van ethische beginselen en wettelijke verplichtingen zoals vastgelegd in het verlangde voorstel voor een verordening en het toepasselijke recht van de Unie; ˗ verantwoordelijkheid voor het vaststellen en ten uitvoer leggen van de normen voor de governance van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën, onder meer door contact te leggen en op regelmatige basis een dialoog te onderhouden met alle belanghebbenden en vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld; het daartoe samenwerken met de Commissie en/of relevante instellingen, organen en instanties van de Unie die in dit verband kunnen worden aangewezen voor de coördinatie van een gemeenschappelijk kader op het niveau van de Unie; ˗ het kweken van bewustzijn, het verstrekken van informatie over artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën aan het publiek, en het ondersteunen van opleidingen in relevante beroepen, onder meer in de rechterlijke macht, om burgers en werknemers in staat te stellen de digitale geletterdheid, vaardigheden en instrumenten te verwerven die nodig zijn voor een eerlijke transitie; ˗ fungeren als eerste aanspreekpunt in geval van vermoede schending van de wettelijke verplichtingen en ethische beginselen die zijn vastgelegd in het verlangde voorstel voor een verordening, en in dergelijke gevallen een conformiteitsbeoordeling uitvoeren; in het kader van deze conformiteitsbeoordeling kan zij andere bevoegde autoriteiten in de Unie raadplegen en/of informeren, met name het netwerk voor samenwerking op het gebied van consumentenbescherming, nationale instanties voor consumentenbescherming, maatschappelijke organisaties en sociale partners. VII. De voornaamste rol van de belanghebbenden moet zijn om in contact te treden met de Commissie en/of relevante instellingen, organen en instanties van de Unie die in dit verband kunnen worden aangewezen en de "toezichthoudende autoriteit" in elke lidstaat. B. TEKST VAN HET VERLANGDE WETGEVINGSVOORSTEL Voorstel voor een VERORDENING VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD betreffende ethische beginselen voor de ontwikkeling, de uitrol en het gebruik van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE, Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 114, Gezien het voorstel van de Europese Commissie, Na toezending van het ontwerp van wetgevingshandeling aan de nationale parlementen, Gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité, Handelend volgens de gewone wetgevingsprocedure, Overwegende hetgeen volgt: (1) De ontwikkeling, de uitrol en het gebruik van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën, met inbegrip van de software, algoritmen en gegevens die door dergelijke technologieën worden gebruikt of geproduceerd, dienen gebaseerd te zijn op een streven om de maatschappij te dienen. Er kunnen kansen en risico’s met deze technologieën gemoeid zijn waaraan aandacht moet worden besteed en die moeten worden gereguleerd aan de hand van een alomvattend regelgevingskader op het niveau van de Unie dat een afspiegeling vormt van de ethische beginselen waaraan moet worden voldaan vanaf het moment dat dergelijke technologieën worden ontwikkeld en uitgerold tot aan hun gebruik. (2) Conformiteit met een dergelijk regelgevingskader bij de ontwikkeling, de uitrol en het gebruik van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën, met inbegrip van de software, algoritmen en gegevens die door dergelijke technologieën, in de Unie worden gebruikt of geproduceerd, moet in alle lidstaten van een gelijkwaardig niveau zijn teneinde de kansen doeltreffend te benutten en de risico’s van dergelijke technologieën consequent aan te pakken, alsmede versnippering van de regelgeving te voorkomen. Er moet een homogene toepassing in de hele Unie worden gegarandeerd van de voorschriften uit deze verordening. (3) In dit kader vormt de huidige waaier aan regels en werkwijzen die in de Unie moeten worden gevolgd een aanzienlijk risico op versnippering van de interne markt en voor de bescherming van het welzijn en de welvaart van zowel personen als de maatschappij en voor een samenhangende analyse van het volledige potentieel dat artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën hebben met betrekking tot de bevordering van innovatie en de instandhouding van dat welzijn en die welvaart. Verschillen in de mate waarin ontwikkelaars, exploitanten en gebruikers rekening houden met de ethische dimensie die inherent is aan deze technologieën kunnen beletten dat ze vrij in de Unie worden ontwikkeld, uitgerold of gebruikt, en dergelijke verschillen kunnen een obstakel vormen voor een gelijk speelveld, het streven naar technologische vooruitgang en de uitoefening van economische activiteiten op Unieniveau, de mededinging verstoren en het voor autoriteiten moeilijk maken hun verplichtingen op grond van de Uniewetgeving na te komen. Daarnaast resulteert de afwezigheid van een gemeenschappelijk regelgevingskader, waarin ook ethische beginselen worden weerspiegeld, voor de ontwikkeling, de uitrol en het gebruik van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën in rechtsonzekerheid voor alle betrokkenen, met name ontwikkelaars, exploitanten en gebruikers. (4) Deze verordening draagt weliswaar bij aan een coherente aanpak op Unieniveau binnen de daar geldende limieten, maar desalniettemin moet in die verordening een zekere uitvoeringsvrijheid worden geboden aan de lidstaten, onder meer met betrekking tot de manier waarop het mandaat van de respectieve nationale toezichthoudende autoriteit moet worden uitgevoerd met het oog op de in de verordening vastgelegde doelstelling die deze moet nastreven. (5) Deze verordening laat bestaande of toekomstige sectorale wetgeving onverlet. De verordening moet in verhouding staan tot de doelstelling ervan om innovatie in de Unie niet onnodig te belemmeren en moet in overeenstemming zijn met een op risico’s gebaseerde aanpak. (6) Het geografische toepassingsgebied van een dergelijk kader moet alle componenten van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën bestrijken tijdens de ontwikkeling, de uitrol en het gebruik daarvan in de Unie, ook in gevallen waarin een deel van deze technologieën zich mogelijk buiten de Unie bevindt of niet één specifieke locatie heeft, zoals bij cloudcomputingdiensten. (7) Een gemeenschappelijke interpretatie in de Unie van begrippen als “artificiële intelligentie”, “robotica”, “aanverwante technologieën” en “biometrische herkenning” is vereist teneinde een geharmoniseerde regelgevingsbenadering mogelijk te maken en daarmee rechtszekerheid te verschaffen voor burgers en bedrijven. Ze moeten technologisch neutraal zijn en zo nodig opnieuw worden bezien. (8) Daarnaast moet er aandacht worden besteed aan het feit dat er technologieën bestaan in verband met artificiële intelligentie en robotica die het mogelijk maken met behulp van software fysieke of virtuele processen te besturen, waarbij de mate van autonomie verschilt (15) . Voor geautomatiseerde voertuigen zijn er bijvoorbeeld zes niveaus van geautomatiseerd rijden voorgesteld in de internationale SAE-norm J3016. (9) De ontwikkeling, de uitrol en het gebruik van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën, met inbegrip van de software, algoritmen en gegevens die door dergelijke technologieën worden gebruikt of geproduceerd, moeten menselijke capaciteiten aanvullen in plaats van vervangen en moeten op dusdanige wijze worden uitgevoerd dat het algemeen belang van de burgers niet wordt geschaad en dat er wordt voldaan aan de Uniewetgeving, de grondrechten die zijn opgenomen in het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (het “Handvest”), de vaste rechtspraak van het Hof van Justitie van de Europese Unie en andere Europese en internationale instrumenten die in de Unie gelden. (10) Beslissingen die worden genomen met behulp van of door artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën dienen nog steeds te worden onderworpen aan zinvolle evaluaties, beoordelingen, interventies en controles door mensen. De technische en operationele complexiteit van dergelijke technologieën mag nooit tot gevolg hebben dat de exploitant of gebruiker niet op zijn minst in staat is de technologieën op een faalveilige manier af te sluiten, de werking ervan te wijzigen of stop te zetten, of terug te keren naar een vorige toestand waarbij de veilige functies worden hersteld in gevallen waarin de conformiteit met het Unierecht en met de ethische beginselen en wettelijke verplichtingen die worden beschreven in deze verordening in het gedrang komt. (11) Artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën waarvan de ontwikkeling, de uitrol en het gebruik een aanzienlijk risico inhouden op het veroorzaken van letsel of schade voor personen of de samenleving, wat in strijd is met de grondrechten en veiligheidsvoorschriften zoals vastgelegd in het recht van de Unie, moeten als technologieën met een hoog risico worden beschouwd. Met het oog op de beoordeling van deze technologieën als risicovol, moet rekening worden gehouden met de sector waarin zij worden ontwikkeld, uitgerold of gebruikt, het specifieke gebruik of het specifieke doel ervan en de ernst van het letsel of de schade die naar verwachting optreedt. De ernst van de schade moet worden bepaald op basis van de omvang van het potentiële letsel of de potentiële schade, het aantal betrokken personen, de totale waarde van de veroorzaakte schade en de schade voor de samenleving als geheel. Ernstige soorten letsel en schade zijn bijvoorbeeld schendingen van de rechten van kinderen, consumenten of werknemers die, vanwege de omvang ervan, het aantal getroffen kinderen, consumenten of werknemers of de gevolgen ervan voor de samenleving als geheel, een aanzienlijk risico inhouden op schending van de grondrechten en veiligheidsvoorschriften zoals vastgelegd in het recht van de Unie. Deze verordening moet voorzien in een volledige en cumulatieve lijst van sectoren, toepassingen en doeleinden met een hoog risico. (12) De verplichtingen die zijn vastgelegd in deze verordening, vooral met betrekking tot technologieën met een hoog risico, mogen alleen van toepassing zijn op in de Unie ontwikkelde, uitgerolde of gebruikte artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën, met inbegrip van de software, algoritmen en gegevens die door dergelijke technologieën worden gebruikt of geproduceerd en die, na de in deze verordening bedoelde risicobeoordeling, als risicovol worden beschouwd. Deze verplichtingen moeten worden nagekomen onverminderd de algemene verplichting dat alle artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën, met inbegrip van software, algoritmen en gegevens die door dergelijke technologieën worden gebruikt of geproduceerd, in de Unie op mensgerichte wijze moeten worden ontwikkeld, uitgerold en gebruikt op basis van de beginselen van menselijke autonomie en menselijke veiligheid en in overeenstemming van het recht van de Unie en met volledige eerbiediging van de grondrechten zoals de menselijke waardigheid, het recht op vrijheid en veiligheid en het recht op persoonlijke integriteit. (13) Technologieën met een hoog risico moeten voldoen aan de beginselen van veiligheid, transparantie, verantwoordingsplicht, geen vooringenomenheid of discriminatie, sociale verantwoordelijkheid en gendergelijkheid, recht op verhaal, milieuduurzaamheid, privacy en goed bestuur, na een onpartijdige, objectieve en externe risicobeoordeling door de nationale toezichthoudende autoriteit in overeenstemming met de criteria van deze verordening en de lijst in de bijlage daarbij. Bij deze beoordeling moet rekening worden gehouden met de standpunten en eventuele zelfbeoordelingen van de ontwikkelaar of exploitant. (14) De Commissie en/of relevante instellingen, organen en instanties van de Unie die voor dit doel zijn aangewezen, moeten niet-bindende uitvoeringsrichtsnoeren opstellen voor ontwikkelaars, exploitanten en gebruikers over de methodologie die moet worden gehanteerd om te voldoen aan deze verordening. Daarbij dienen zij de betrokken belanghebbenden te raadplegen. (15) Er moet binnen de Unie samenhang zijn wat betreft de risicobeoordeling van deze technologieën, met name indien zij worden beoordeeld in het licht van deze verordening en in overeenstemming met eventuele toepasselijke sectorspecifieke wetgeving. Dienovereenkomstig moeten de nationale toezichthoudende autoriteiten andere autoriteiten die risicobeoordelingen uitvoeren in overeenstemming met sectorspecifieke wetgeving informeren wanneer deze technologieën op grond van de risicobeoordeling waarin deze verordening voorziet, als risicovol worden beoordeeld. (16) Met het oog op de betrouwbaarheid moeten artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën met een hoog risico, met inbegrip van de software, algoritmen en gegevens die door dergelijke technologieën worden gebruikt of geproduceerd, op een veilige, transparante en verantwoorde manier worden ontwikkeld, uitgerold en gebruikt in overeenstemming met de veiligheidskenmerken van robuustheid, veerkracht, veiligheid, nauwkeurigheid en foutidentificatie, verklaarbaarheid, interpreteerbaarheid, controleerbaarheid, transparantie en identificeerbaarheid, en op een manier die het mogelijk maakt de functies in kwestie tijdelijk uit te zetten of terug te keren naar een vorige toestand waarbij de veilige functies worden hersteld in gevallen waarin niet wordt voldaan aan die kenmerken. Transparantie moet worden gewaarborgd, en wel door overheidsinstanties, indien dit strikt noodzakelijk is, toegang te verlenen tot technologie, gegevens en computersystemen die aan dergelijke technologieën ten grondslag liggen. (17) Ontwikkelaars, exploitanten en gebruikers van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën, vooral technologieën met een hoog risico zijn in uiteenlopende mate verantwoordelijk voor de naleving van de beginselen van veiligheid, transparantie en verantwoordingsplicht in de mate dat zij betrokken zijn bij de technologieën in kwestie, met inbegrip van de software, algoritmen en gegevens die door dergelijke technologieën worden gebruikt of geproduceerd. Ontwikkelaars moeten garanderen dat de technologieën in kwestie worden ontworpen en vervaardigd in overeenstemming met de in deze verordening beschreven veiligheidskenmerken, en exploitanten en gebruikers moeten de technologieën in kwestie uitrollen en gebruiken met volledige inachtneming van die kenmerken. Hiertoe dienen de ontwikkelaars van technologieën met een hoog risico de risico’s op misbruik die redelijkerwijs te verwachten zijn bij de technologieën die zij ontwikkelen, te evalueren en daarop in te spelen. Zij moeten er ook voor zorgen dat de systemen die zij ontwikkelen, voor zover mogelijk en met passende middelen, zoals disclaimerberichten, de kans op fouten of onnauwkeurigheden aangeven. (18) Ontwikkelaars en exploitanten moeten daaropvolgende updates van de technologieën in kwestie beschikbaar stellen aan de gebruikers, met name op softwaregebied, in overeenstemming met de verplichtingen die zijn vastgesteld in de overeenkomst of in de Unie- of nationale wetgeving. Indien uit de risicobeoordeling blijkt dat dit gunstig is, moeten ontwikkelaars en exploitanten overheidsinstanties de relevante documentatie over het gebruik van de betrokken technologieën en veiligheidsinstructies op dit gebied verschaffen, met inbegrip van – indien echt nodig en met volledige inachtneming van de EU-wetgeving inzake gegevensbescherming, privacy, intellectuele-eigendomsrechten en bedrijfsgeheimen – de broncode, ontwikkelingsinstrumenten en de door het systeem gebruikte gegevens. (19) Personen moeten er met recht van kunnen uitgaan dat de technologie die zij gebruiken naar behoren werkt en hun vertrouwen niet beschaamt. Het vertrouwen van burgers in artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën, met inbegrip van de software, algoritmen en gegevens die door dergelijke technologieën worden gebruikt of geproduceerd, is afhankelijk van de mate waarin zij de technische processen begrijpen. De mate waarin dergelijke processen verklaarbaar zijn, moet in lijn zijn met de context van deze technische processen en de ernst van de consequenties van een foute of niet-nauwkeurige output, en moet voldoende zijn om bezwaar te maken en beroep aan te tekenen. Met controleerbaarheid, traceerbaarheid en transparantie moet worden voorkomen dat dergelijke technologieën mogelijk onbegrijpelijk zijn. (20) Het vertrouwen van de samenleving in artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën, met inbegrip van de software, algoritmen en gegevens die door dergelijke technologieën worden gebruikt of geproduceerd, is afhankelijk van de mate waarin deze technologieën kunnen worden beoordeeld, gecontroleerd en getraceerd. Indien hun mate van betrokkenheid dit vereist, moeten ontwikkelaars garanderen dat dergelijke technologieën zo zijn ontworpen en gebouwd dat ze kunnen worden beoordeeld, gecontroleerd en getraceerd. Binnen de grenzen van wat technisch mogelijk is, moeten ontwikkelaars, exploitanten en gebruikers garanderen dat bij de uitrol en het gebruik van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën de transparantievereisten volledig worden geëerbiedigd en dat deze technologieën kunnen worden gecontroleerd en getraceerd. (21) Om transparantie en verantwoordingsplicht te waarborgen dienen burgers erop te worden gewezen wanneer in een systeem artificiële intelligentie wordt gebruikt, wanneer artificiële-intelligentiesystemen een product of dienst aan de persoonlijke voorkeuren van gebruikers aanpassen, of zij deze personalisering kunnen uitschakelen of beperken en wanneer zij te maken hebben met geautomatiseerde besluitvormingstechnologie. Voorts moeten transparantiemaatregelen voor zover dit technisch mogelijk is samengaan met duidelijke en begrijpelijke uitleg over de gebruikte gegevens, het algoritme, het doel, de uitkomsten en de potentiële gevaren. (22) Vooringenomenheid in en discriminatie door software, algoritmen en gegevens zijn onwettig en moeten worden aangepakt door het proces aan de hand waarvan ze worden ontworpen en uitgerold te reguleren. Vooringenomenheid kan voortvloeien uit zowel beslissingen die worden genomen met behulp van of door een geautomatiseerd systeem als de datasets op basis waarvan deze besluitvorming geschiedt of het systeem wordt getraind. (23) De software, algoritmen en gegevens die door artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën worden gebruikt of geproduceerd, moeten bijvoorbeeld worden beschouwd als vooringenomen als ze suboptimale resultaten opleveren voor een bepaalde persoon of groep personen op basis van een bevooroordeelde persoonlijke, sociale perceptie en de daaropvolgende verwerking van gegevens met betrekking tot hun eigenschappen. (24) In overeenstemming met de Uniewetgeving moeten de software, algoritmen en gegevens die door artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën worden gebruikt of geproduceerd, worden beschouwd als discriminerend wanneer zij uitkomsten opleveren die buitensporige negatieve gevolgen hebben en ertoe leiden dat een persoon of groep personen anders wordt behandeld, bijvoorbeeld door hen te benadelen ten opzichte van anderen, op grond van bijvoorbeeld hun persoonlijke eigenschappen, zonder objectieve of redelijke rechtvaardiging, en ongeacht beweringen dat de technologieën neutraal zouden zijn. (25) In overeenstemming met de Uniewetgeving zijn legitieme doelen die uit hoofde van deze verordening een afwijkende behandeling van groepen of personen objectief kunnen rechtvaardigen, de bescherming van de openbare orde, veiligheid en volksgezondheid, het voorkomen van strafbare feiten, de bescherming van fundamentele rechten en vrijheden, eerlijke vertegenwoordiging en objectieve vereisten om een beroep te mogen uitoefenen. (26) Artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën, met inbegrip van de software, algoritmen en gegevens die door dergelijke technologieën worden gebruikt of geproduceerd, moeten bijdragen aan duurzame vooruitgang. Dergelijke technologieën mogen niet ten koste gaan van de bescherming van het milieu of de groene transitie. Ze kunnen een belangrijke rol vervullen bij het verwezenlijken van de duurzameontwikkelingsdoelstellingen van de Verenigde Naties teneinde toekomstige generaties in staat te stellen te floreren. Dergelijke technologieën kunnen bijdragen aan de bewaking van toereikende vorderingen op basis van indicatoren van duurzaamheid en sociale cohesie en door gebruik te maken van verantwoorde instrumenten van onderzoek en innovatie waarvoor de Unie en haar lidstaten middelen beschikbaar moeten stellen teneinde projecten te ondersteunen die aan deze doelstellingen bijdragen en hierin te investeren. (27) De ontwikkeling, de uitrol en het gebruik van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën, met inbegrip van de software, algoritmen en gegevens die door dergelijke technologieën worden gebruikt of geproduceerd, mogen op geen enkele manier doelbewust schade of letsel berokkenen aan personen of de maatschappij of in het ontwerp bewust aanvaarden dat dit het geval kan zijn. Derhalve moeten met name technologieën met een hoog risico op een maatschappelijk verantwoorde manier worden ontwikkeld, uitgerold en gebruikt. (28) Daarom moeten ontwikkelaars, exploitanten en gebruikers in de mate van hun betrokkenheid bij de artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën in kwestie en in overeenstemming met de aansprakelijkheidsregels van de Unie en de lidstaten, verantwoordelijk worden gehouden voor aan personen of de maatschappij berokkend(e) schade of letsel. (29) Met name de ontwikkelaars die beslissingen nemen die de koers of de wijze van ontwikkeling van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën bepalen en beheersen en exploitanten die betrokken zijn bij hun uitrol door beslissingen te nemen over die uitrol en door controle uit te oefenen op de daarmee verband houdende risico’s, of die baat hebben bij die uitrol en een controle- of beheerfunctie vervullen, moeten over het algemeen verantwoordelijk worden gesteld voor het voorkomen van dergelijke schade of dergelijk letsel en zij moeten tijdens het ontwikkelingsproces adequate maatregelen vaststellen en dergelijke maatregelen tijdens de fase van uitrol volledig eerbiedigen. (30) Maatschappelijk verantwoorde artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën, met inbegrip van de software, algoritmen en gegevens die door dergelijke technologieën worden gebruikt of geproduceerd, kunnen worden gedefinieerd als technologieën die bijdragen tot het vinden van oplossingen die verschillende maatschappelijke aspecten beschermen en bevorderen, in het bijzonder democratie, gezondheid en economische welvaart, gelijke kansen, arbeids- en sociale rechten, diverse en onafhankelijke media en objectieve en vrij beschikbare informatie, zodat een publiek debat mogelijk wordt, kwalitatief hoogwaardig onderwijs, culturele en linguïstische diversiteit, genderevenwicht, digitale geletterdheid, innovatie en creativiteit. Het zijn ook technologieën die zijn ontwikkeld, uitgerold en gebruikt met gedegen inachtneming van hun uiteindelijke effecten op het fysieke en mentale welzijn van burgers en die haatzaaiende taal of geweld niet promoten. Dergelijke doelstellingen moeten met name door technologieën met een hoog risico worden verwezenlijkt. (31) Artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën moeten ook worden ontwikkeld, uitgerold en gebruikt met het oog op de bevordering van sociale inclusie, democratie, pluraliteit, solidariteit, eerlijkheid, gelijkheid en samenwerking, en hun potentieel in dat kader moet worden gemaximaliseerd en geanalyseerd door middel van onderzoeks- en innovatieprojecten. De Unie en haar lidstaten moeten derhalve communicatie-, administratieve en financiële middelen beschikbaar stellen om dergelijke projecten te ondersteunen en erin te investeren. (32) Projecten die verband houden met het potentieel dat artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën hebben om bij te dragen aan het maatschappelijk welzijn moeten worden uitgevoerd aan de hand van verantwoorde instrumenten van onderzoek en innovatie teneinde te garanderen dat deze projecten vanaf het prille begin in overeenstemming zijn met ethische beginselen. (33) Bij de ontwikkeling, de uitrol en het gebruik van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën, met inbegrip van de software, algoritmen en gegevens die door dergelijke technologieën worden gebruikt of geproduceerd, moet rekening worden gehouden met hun ecologische voetafdruk. Overeenkomstig de verplichtingen uit hoofde van de Uniewetgeving mogen dergelijke technologieën tijdens hun levenscyclus en in hun hele toeleveringsketen geen schade aan het milieu veroorzaken en moeten ze op een manier worden ontwikkeld, uitgerold en gebruikt die het milieu in stand houdt, hun ecologische voetafdruk minimaliseert en corrigeert, bijdraagt aan de groene transitie en aan de verwezenlijking van de doelstellingen op het gebied van klimaatneutraliteit en de circulaire economie. (34) Voor de toepassing van deze verordening moeten ontwikkelaars, exploitanten en gebruikers in de mate van hun respectieve betrokkenheid bij de ontwikkeling, de uitrol of het gebruik van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën met een hoog risico verantwoordelijk worden gehouden voor alle schade die wordt berokkend aan het milieu, overeenkomstig de toepasselijke voorschriften voor milieuaansprakelijkheid. (35) Deze technologieën moeten ook zo worden ontwikkeld, uitgerold en gebruikt dat ze een bijdrage kunnen leveren aan de verwezenlijking van milieudoelstellingen in overeenstemming met de in de toepasselijke Uniewetgeving vastgestelde verplichtingen, zoals het verminderen van de afvalproductie, het verkleinen van de koolstofvoetafdruk, het bestrijden van de klimaatverandering en het beschermen van het milieu, en hun potentieel in dat kader moet worden gemaximaliseerd en geanalyseerd door middel van onderzoeks- en innovatieprojecten. De Unie en de lidstaten moeten derhalve communicatie-, administratieve en financiële middelen beschikbaar stellen om dergelijke projecten te ondersteunen en erin te investeren. (36) Projecten die verband houden met het potentieel dat artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën hebben om iets te doen aan punten van zorg op milieugebied, moeten worden uitgevoerd aan de hand van verantwoorde instrumenten van onderzoek en innovatie teneinde te garanderen dat deze projecten vanaf het prille begin in overeenstemming zijn met ethische beginselen. (37) Alle in de Unie ontwikkelde, uitgerolde of gebruikte artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën, met inbegrip van de software, algoritmen en gegevens die door dergelijke technologieën worden gebruikt of geproduceerd, moeten het recht van de burgers van de Unie op privacy en op de bescherming van hun persoonsgegevens volledig eerbiedigen. Hun ontwikkeling, uitrol en gebruik moeten in het bijzonder in overeenstemming zijn met Verordening (EU) 2016/679 van het Europees Parlement en de Raad (16) en Richtlijn 2002/58/EG van het Europees Parlement en de Raad (17) . (38) In het bijzonder moet naar behoren rekening worden gehouden met de ethische grenzen van het gebruik van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën, met inbegrip van de software, algoritmen en gegevens die door dergelijke technologieën worden gebruikt of geproduceerd, wanneer gebruikt wordt gemaakt van technologieën voor herkenning op afstand, zoals herkenning van biometrische kenmerken, met name gezichtsherkenning, om de identiteit van personen automatisch vast te stellen. Wanneer deze technologieën worden gebruikt door overheidsinstanties om redenen van zwaarwegend algemeen belang, namelijk om de veiligheid van personen te waarborgen en om nationale noodsituaties aan te pakken, en niet om de veiligheid van eigendommen te waarborgen, moet het gebruik altijd openbaar worden gemaakt, evenredig zijn, gericht zijn op en beperkt blijven tot specifieke doelstellingen, in de tijd worden beperkt overeenkomstig de EU-wetgeving en met inachtneming van de menselijke waardigheid en autonomie en de in het Handvest opgenomen grondrechten plaatsvinden. De criteria en limieten van dergelijke systemen moeten worden onderworpen aan een toetsing door de rechter, democratisch toezicht en debat met het maatschappelijk middenveld. (39) Governance die is gebaseerd op relevante normen draagt positief bij aan de veiligheid en bevordert het vertrouwen van burgers in de ontwikkeling, de uitrol en het gebruik van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën, met inbegrip van de software, algoritmen en gegevens die door dergelijke technologieën worden gebruikt of geproduceerd. (40) De overheid dient een effectbeoordeling met betrekking tot de grondrechten uit te voeren alvorens technologieën met een hoog risico in te zetten die overheidsbesluiten kunnen ondersteunen en die een rechtstreeks en significant effect hebben op de rechten en plichten van de burgers. (41) Voorbeelden van bestaande relevante governancenormen zijn bijvoorbeeld de “Ethische richtsnoeren voor betrouwbare KI”, opgesteld door de deskundigengroep op hoog niveau inzake artificiële intelligentie die is opgericht door de Europese Commissie, en andere technische normen zoals die zijn vastgesteld door het Europees Comité voor Normalisatie (CEN), het Europees Comité voor elektrotechnische normalisatie (CENELEC) en het Europees Instituut voor telecommunicatienormen (ETSI) op Europees niveau en de Internationale Organisatie voor normalisatie (ISO) en het Institute of Electrical and Electronics Engineers (IEEE) op internationaal niveau. (42) Het delen en gebruiken van gegevens door meerdere deelnemers is gevoelig en derhalve moet de ontwikkeling, de uitrol en het gebruik van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën worden geregeld door relevante regels, normen en protocollen die een afspiegeling vormen van de vereisten van kwaliteit, integriteit, veiligheid, betrouwbaarheid, privacy en controle. De strategie voor gegevensbeheer moet zijn gericht op het verwerken en delen van en de toegang tot dergelijke gegevens, met inbegrip van gedegen beheer, controleerbaarheid en traceerbaarheid, en een adequate bescherming garanderen van gegevens die toebehoren aan kwetsbare groepen, waaronder mensen met een handicap, patiënten, kinderen, minderheden en migranten of andere groepen die het risico op uitsluiting lopen. Daarnaast moeten ontwikkelaars, exploitanten en gebruikers in voorkomend geval gebruik kunnen maken van kernprestatie-indicatoren bij de beoordeling van de datasets die zij gebruiken om de betrouwbaarheid te vergroten van de technologieën die zij ontwikkelen, uitrollen en gebruiken. (43) De lidstaten moeten een onafhankelijke administratieve instantie aanwijzen die als toezichthoudende autoriteit zal fungeren. Elke nationale toezichthoudende autoriteit moet met name verantwoordelijk zijn voor het identificeren van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën die als risicovol worden aangemerkt in het licht van de in deze verordening vastgestelde risicobeoordelingscriteria, en voor het beoordelen en bewaken van de conformiteit van deze technologieën met de in deze verordening vastgestelde verplichtingen. (44) Elke nationale toezichthoudende autoriteit draagt ook de verantwoordelijkheid voor de goede governance van deze technologieën onder coördinatie van de Commissie en/of relevante instellingen, organen en instanties van de Unie die voor dit doel zijn aangewezen. Zij hebben daarom een belangrijke rol te spelen in de bevordering van het vertrouwen en de veiligheid van de burgers in de Unie en de totstandbrenging van een democratische, pluralistische en rechtvaardige maatschappij. (45) Om technologieën met een hoog risico overeenkomstig deze verordening te beoordelen en toezicht te houden op de naleving van deze verordening, moeten de nationale toezichthoudende autoriteiten, indien van toepassing, samenwerken met de autoriteiten die verantwoordelijk zijn voor de beoordeling van en het toezicht op deze technologieën en de handhaving van de naleving van de sectorale wetgeving. (46) Nationale toezichthoudende autoriteiten moeten ook regelmatig nauw samenwerken met elkaar en met de Europese Commissie en andere relevante instellingen, organen en instanties van de Unie teneinde een samenhangend grensoverschrijdend optreden te waarborgen, en zij moeten ervoor zorgen dat deze technologieën in de Unie op consequente wijze kunnen worden ontwikkeld, uitgerold en gebruikt, met inachtneming van de ethische beginselen en wettelijke verplichtingen die in deze verordening zijn opgenomen. (47) In de context van een dergelijke samenwerking en met het oog op volledige harmonisatie op EU-niveau, moeten de nationale toezichthoudende autoriteiten de Commissie bijstaan bij het opstellen van een gemeenschappelijke en uitputtende lijst van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën met een hoog risico in overeenstemming met de criteria die in deze verordening en de bijlage daarbij zijn vastgesteld. Bovendien moet een procedure worden ontwikkeld voor de toekenning van een Europees certificaat van ethische conformiteit, met inbegrip van een vrijwillige aanvraagprocedure voor ontwikkelaars, exploitanten of gebruikers van niet als risicovol beschouwde technologieën, die hun conformiteit met deze verordening wensen te certificeren. (48) Nationale toezichthoudende autoriteiten moeten garanderen dat er zo veel mogelijk belanghebbenden, zoals industriële partners, ondernemingen, sociale partners, onderzoekers, consumenten en organisaties van het maatschappelijk middenveld, worden samengebracht en een pluralistisch forum bieden voor reflectie en het uitwisselen van standpunten om begrijpelijke en nauwkeurige conclusies te trekken die de reglementering van de governance kunnen sturen. (49) Nationale toezichthoudende autoriteiten moeten garanderen dat er zo veel mogelijk belanghebbenden, zoals industriële partners, ondernemingen, sociale partners, onderzoekers, consumenten en organisaties van het maatschappelijk middenveld, worden samengebracht en een pluralistisch forum bieden voor reflectie en het uitwisselen van standpunten om samenwerking te vergemakkelijken tussen belanghebbenden, met name uit de academische wereld, de onderzoeks- en industriesector, het maatschappelijk middenveld en individuele deskundigen, om begrijpelijke en nauwkeurige conclusies te trekken die de reglementering van de governance kunnen sturen. (50) Daarnaast moeten deze nationale toezichthoudende autoriteiten professionele administratieve richtsnoeren bieden en ontwikkelaars, exploitanten en gebruikers, met name kleine en middelgrote bedrijven of start-ups, helpen uitdagingen die verband houden met de eerbiediging van de in deze verordening opgenomen ethische beginselen en wettelijke verplichtingen het hoofd te bieden. (51) De Commissie en/of relevante instellingen, organen en instanties van de Unie die voor dit doel zijn aangewezen moeten bindende richtsnoeren opstellen over de methodologie die de nationale toezichthoudende autoriteiten moeten gebruiken wanneer ze hun conformiteitsbeoordelingen uitvoeren. (52) Klokkenluiders brengen potentiële en daadwerkelijke schendingen van de Uniewetgeving onder de aandacht van onze autoriteiten zodat letsel of schade kan worden voorkomen. Daarnaast verbeteren meldingsprocedures de informatiestroom binnen bedrijven en organisaties, zodat het risico dat er gebrekkige of foutieve producten of diensten worden ontwikkeld kan worden beheerst. Bedrijven en organisaties die artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën, met inbegrip van de gegevens die door deze technologieën worden gebruikt of geproduceerd, ontwikkelen, uitrollen of gebruiken, moeten meldingskanalen opzetten en personen die inbreuken melden moeten tegen vergelding worden beschermd. (53) De snelle ontwikkeling van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën, met inbegrip van de software, algoritmen en gegevens die door dergelijke technologieën worden gebruikt of geproduceerd, en van technische machine learning, redeneringsprocessen en andere technologieën die aan deze ontwikkeling ten grondslag liggen, is onvoorspelbaar van aard. Als zodanig is het zowel gepast als noodzakelijk om een evaluatiemechanisme op te zetten op basis waarvan de Commissie regelmatig een verslag moet indienen met betrekking tot een mogelijke wijziging van het toepassingsgebied van deze verordening, in aanvulling op de rapporten die zij opstelt over de toepassing ervan. (54) Aangezien de doelstelling van deze verordening, namelijk het vaststellen van een gemeenschappelijk regelgevingskader van ethische beginselen en wettelijke verplichtingen voor de ontwikkeling, de uitrol en het gebruik van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën, niet voldoende door de lidstaten kan worden verwezenlijkt en derhalve, vanwege de omvang en de gevolgen ervan, beter op het niveau van de Unie kan worden verwezenlijkt, kan de Unie maatregelen vaststellen, overeenkomstig het subsidiariteitsbeginsel als bedoeld in artikel 5 van het Verdrag betreffende de Europese Unie. Overeenkomstig het in datzelfde artikel neergelegde evenredigheidsbeginsel gaat deze verordening niet verder dan nodig is om deze doelstellingen te verwezenlijken. (55) Coördinatie op het niveau van de Unie, zoals uiteengezet in deze verordening, wordt het best uitgevoerd door de Commissie en/of relevante instellingen, organen en instanties van de Unie die in dit verband kunnen worden aangewezen, teneinde versnippering te voorkomen en te zorgen voor de consistente tenuitvoerlegging van deze verordening. Daarom moet de Commissie de bevoegdheid krijgen om een passende oplossing te vinden om deze coördinatie op Unieniveau te structureren, teneinde de mandaten en activiteiten van de nationale toezichthoudende autoriteiten in alle lidstaten te coördineren, in het bijzonder met betrekking tot de risicobeoordeling van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën, een gemeenschappelijk kader vast te stellen voor de governance van de ontwikkeling, de uitrol en het gebruik van deze technologieën, een certificaat van conformiteit met de in deze verordening opgenomen ethische beginselen en wettelijke verplichtingen te ontwikkelen en uit te geven, regelmatige uitwisselingen met betrokken belanghebbenden en het maatschappelijk middenveld te stimuleren, op Europees niveau een expertisecentrum op te zetten, waarin de academische wereld, de onderzoeks- en industriesector, en individuele deskundigen samenkomen om kennis en technische expertise uit te wisselen, en de Uniebenadering door internationale samenwerking te bevorderen en een consistente wereldwijde reactie te waarborgen op de kansen en risico’s die inherent zijn aan deze technologieën. HEBBEN DE VOLGENDE VERORDENING VASTGESTELD: Hoofdstuk I Algemene bepalingen Artikel 1 Doel Met deze verordening wordt beoogd een alomvattend en toekomstbestendig juridisch EU-kader vast te stellen van ethische beginselen en wettelijke verplichtingen voor de ontwikkeling, de uitrol en het gebruik van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën in de Unie. Artikel 2 Toepassingsgebied Deze verordening is van toepassing op in de Unie ontwikkelde, uitgerolde of gebruikte artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën, met inbegrip van de software, algoritmen en gegevens die door dergelijke technologieën worden gebruikt of geproduceerd. Artikel 3 Geografisch toepassingsgebied Deze verordening is van toepassing op artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën indien ten minste een deel daarvan wordt ontwikkeld, uitgerold of gebruikt in de Unie, ook indien de software, algoritmen of gegevens die door dergelijke technologieën worden gebruikt of geproduceerd zich buiten de Unie bevinden of geen specifieke geografische locatie hebben. Artikel 4 Definities Voor de toepassing van deze verordening wordt verstaan onder: a) “artificiële intelligentie”: een door software gestuurd of een in hardware geïntegreerd systeem dat intelligent gedrag vertoont, onder meer door het verzamelen en verwerken van gegevens, het analyseren en interpreteren van zijn omgeving, en het – met een zekere mate van autonomie – ondernemen van actie om specifieke doelstellingen te verwezenlijken (18) ; b) “autonomie”: een AI-systeem dat werkt door bepaalde input te interpreteren en door een reeks vooraf vastgestelde instructies te gebruiken, zonder tot deze instructies beperkt te zijn, hoewel het gedrag van het systeem wordt beperkt door en gericht is op het verwezenlijken van de opgedragen doelstelling en andere relevante door zijn ontwikkelaar gemaakte ontwerpkeuzen; c) “robotica”: technologieën die automatisch geregelde, herprogrammeerbare multifunctionele machines (19) in staat stellen in de fysieke wereld handelingen uit te voeren die traditioneel werden uitgevoerd of geïnitieerd door mensen, onder meer aan de hand van artificiële intelligentie of aanverwante technologieën; d) “aanverwante technologieën”: technologieën die software in staat stellen met gedeeltelijke of volledige autonomie een fysiek of virtueel proces te beheersen, technologieën die in staat zijn biometrische, genetische of andere gegevens te detecteren, en technologieën die menselijke eigenschappen kopiëren of er anderszins gebruik van maken; e) “hoog risico”: een aanzienlijk risico dat verbonden is aan de ontwikkeling, de uitrol en het gebruik van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën dat schade of letsel wordt berokkend aan personen of de maatschappij, in strijd met de grondrechten en veiligheidsvoorschriften zoals vastgelegd in het recht van de Unie, rekening houdend met het specifieke gebruik of het specifieke doel ervan, de sector waarin zij worden ontwikkeld, uitgerold of gebruikt en de ernst van het letsel of de schade die naar verwachting optreedt; f) “ontwikkeling”: het bouwen en ontwerpen van algoritmen, het schrijven en ontwikkelen van software of het verzamelen, opslaan en beheren van gegevens om artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën tot stand te brengen of te trainen of om een nieuwe toepassing van bestaande artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën mogelijk te maken; g) “ontwikkelaar”: een natuurlijke of rechtspersoon die beslissingen neemt die de koers of de wijze van ontwikkeling van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën bepalen en beheersen; h) “uitrol”: de exploitatie en het beheer van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën, evenals het op de markt brengen ervan of andere manieren om ze aan gebruikers beschikbaar te stellen; i) “exploitant”: een natuurlijke of rechtspersoon die betrokken is bij de concrete uitrol van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën, die een controle- of beheerfunctie uitoefent door beslissingen te nemen, de controle over het risico uitoefent en die baat heeft bij de uitrol; j) “gebruik”: elke actie die verband houdt met artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën en geen ontwikkeling of uitrol betreft; k) “gebruiker”: een natuurlijke of rechtspersoon die gebruikmaakt van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën voor een ander doeleinde dan ontwikkeling of uitrol; l) “vooringenomenheid”: een bevooroordeelde persoonlijke of sociale perceptie van een persoon of groep personen op basis van hun persoonlijke eigenschappen; m) “discriminatie”: een afwijkende behandeling van een persoon of groep personen op een grond die niet objectief of redelijkerwijs te rechtvaardigen is en daarom door de Uniewetgeving wordt verboden; n) “letsel of schade”: onder meer door haatzaaiende uitlatingen, vooringenomenheid, discriminatie of stigmatisering veroorzaakt fysiek of mentaal letsel, materiële of immateriële schade zoals financieel of economisch verlies, mislopen van een kans op werk- of onderwijsgebied, onrechtmatige beperking van de keuzevrijheid of de vrije meningsuiting, verlies van privacy en schending van de Uniewetgeving die/dat nadelig is voor een persoon; o) “goede governance”: de manier waarop wordt gegarandeerd dat de passende en redelijke normen en protocollen van gedrag worden vastgesteld en in acht worden genomen door ontwikkelaars, exploitanten en gebruikers, op basis van een formele reeks regels, procedures en waarden, zodat zij naar behoren kunnen omgaan met ethische vraagstukken wanneer of voordat deze zich voordoen. Artikel 5 Ethische aspecten van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën 1. Alle artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën, met inbegrip van de software, algoritmen en gegevens die door dergelijke technologieën worden gebruikt of geproduceerd, worden in de Unie ontwikkeld, uitgerold en gebruikt in overeenstemming met het recht van de Unie en met volledige inachtneming van de menselijke waardigheid, autonomie en veiligheid en andere in het Handvest verankerde grondrechten. 2. De verwerking van persoonsgegevens, met inbegrip van persoonsgegevens die zijn afgeleid van niet-persoonsgegevens en biometrische gegevens, in het kader van ontwikkeling, de uitrol en het gebruik van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën wordt uitgevoerd in overeenstemming met Verordening (EU) 2016/679 en Richtlijn 2002/58/EG. 3. De Unie en haar lidstaten moedigen onderzoeksprojecten aan waarmee wordt beoogd oplossingen op basis van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën te verschaffen om sociale inclusie, democratie, pluraliteit, solidariteit, eerlijkheid, gelijkheid en samenwerking te bevorderen. HOOFDSTUK II Verplichtingen voor technologieën met een hoog risico Artikel 6 Verplichtingen voor technologieën met een hoog risico 1. De bepalingen in dit hoofdstuk zijn alleen van toepassing op in de Unie ontwikkelde, uitgerolde of gebruikte artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën, met inbegrip van de software, algoritmen en gegevens die door dergelijke technologieën worden gebruikt of geproduceerd, die als risicovol worden aangemerkt. 2. Alle in de Unie ontwikkelde, uitgerolde of gebruikte artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën met een hoog risico, met inbegrip van de software, algoritmen en gegevens die door dergelijke technologieën worden gebruikt of geproduceerd, worden ontwikkeld, uitgerold en gebruikt op een manier die waarborgt dat ze geen van de ethische beginselen uit deze verordening schenden. Artikel 7 Door de mens gemaakte artificiële intelligentie waarbij de mens centraal staat 1. Alle artificiële technologieën met een hoog risico, met inbegrip van de software, algoritmen en gegevens die door dergelijke technologieën worden gebruikt of geproduceerd, worden ontwikkeld, uitgerold en gebruikt op een manier die te allen tijde volledig menselijk toezicht garandeert. 2. De technologieën die worden vermeld in lid 1 worden ontwikkeld, uitgerold en gebruikt op een manier die het mogelijk maakt om indien nodig de volledige menselijke controle te herwinnen, onder meer door deze technologieën aan te passen of stop te zetten. Artikel 8 Veiligheid, transparantie en verantwoordingsplicht 1. Alle in de Unie ontwikkelde, uitgerolde of gebruikte artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën met een hoog risico, met inbegrip van de software, algoritmen en gegevens die door dergelijke technologieën worden gebruikt of geproduceerd, zullen: a) op een veerkrachtige manier worden ontwikkeld, uitgerold en gebruikt zodat een adequaat niveau van veiligheid kan worden gegarandeerd door aan minimale waarden op het gebied van cyberveiligheid te voldoen die in verhouding staan tot het vastgestelde risico, en wordt voorkomen dat technische kwetsbaarheden worden benut voor oneerlijke of onrechtmatige doeleinden; b) op een veilige manier worden ontwikkeld, uitgerold en gebruikt zodat er gegarandeerde waarborgen zijn, waaronder een uitwijkplan en maatregelen die worden genomen in het geval van een veiligheids- of beveiligingsrisico; c) zo worden ontwikkeld, uitgerold en gebruikt dat er betrouwbare prestaties worden geleverd zoals redelijkerwijs verwacht door de gebruiker met betrekking tot de verwezenlijking van de doelstellingen en het uitvoeren van de activiteiten waarvoor ze in het leven zijn geroepen, onder meer door te garanderen dat alle verrichtingen kunnen worden gereproduceerd; d) zo worden ontwikkeld, uitgerold en gebruikt dat de doelstellingen en activiteiten van de specifieke technologieën nauwkeurig worden gerealiseerd en uitgevoerd; indien incidentele onnauwkeurigheden niet kunnen worden voorkomen, brengt het systeem exploitanten en gebruikers op een passende manier, voor zover mogelijk, op de hoogte van de kans dat er zich fouten en onnauwkeurigheden voordoen; e) op een gemakkelijk verklaarbare manier worden ontwikkeld, uitgerold en gebruikt om te garanderen dat de technische processen van de technologieën kunnen worden gecontroleerd; f) zo worden ontwikkeld, uitgerold en gebruikt dat ze gebruikers informeren dat ze interactie hebben met systemen van artificiële intelligentie en hierbij hun capaciteiten, nauwkeurigheid en beperkingen gedegen en alomvattend kenbaar maken aan ontwikkelaars, exploitanten en gebruikers van artificiële intelligentie; g) overeenkomstig artikel 6 zo worden ontwikkeld, uitgerold en gebruikt dat indien niet wordt voldaan aan de veiligheidsvereisten onder a) tot en met g), de functies in kwestie tijdelijk kunnen worden uitgeschakeld en weer kunnen worden teruggezet naar hun vorige toestand waarbij de veilige functies worden hersteld. 2. In overeenstemming met artikel 6, lid 1, worden de in lid 1 van dit artikel genoemde technologieën, met inbegrip van de software, algoritmen en gegevens die door dergelijke technologieën worden gebruikt of geproduceerd, op een transparante en traceerbare manier ontwikkeld, uitgerold en gebruikt zodat hun elementen, processen en stadia op grond van de hoogst mogelijke toepasselijke normen worden gedocumenteerd en het voor de in artikel 18 bedoelde nationale toezichthoudende autoriteiten mogelijk is te beoordelen of dergelijke technologieën voldoen aan de verplichtingen op grond van deze verordening. De ontwikkelaar, exploitant of gebruiker van deze technologieën is met name verantwoordelijk voor naleving van de in lid 1 beschreven veiligheidsvereisten en kan aantonen dat deze in acht worden genomen. 3. De ontwikkelaar, exploitant of gebruiker van de in lid 1 genoemde technologieën garandeert dat de maatregelen die worden getroffen om te garanderen dat wordt voldaan aan de veiligheidsvereisten uit lid 1, kunnen worden gecontroleerd door de nationale toezichthoudende autoriteiten waarnaar wordt verwezen in artikel 18, of, indien van toepassing, andere nationale en Europese sectorale toezichthoudende organen. Artikel 9 Geen vooringenomenheid en discriminatie 1. Alle software, algoritmen of gegevens die worden gebruikt of geproduceerd door in de Unie ontwikkelde, uitgerolde of gebruikte artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën met een hoog risico, zijn niet vooringenomen en discrimineren, zonder afbreuk te doen aan lid 2, niet op gronden als ras, geslacht, seksuele geaardheid, zwangerschap, handicap, fysieke of genetische kenmerken, leeftijd, nationale minderheid, etnische of sociale afkomst, taal, religie of overtuiging, politieke standpunten of burgerparticipatie, staatsburgerschap, burgerlijke staat of economische status, onderwijs of strafblad. 2. In afwijking van lid 1, en zonder afbreuk te doen aan de Uniewetgeving inzake onwettige discriminatie, kan een afwijkende behandeling van personen of groepen personen alleen worden gerechtvaardigd wanneer er sprake is van een objectief, redelijk en legitiem doel dat zowel evenredig is als noodzakelijk in de zin dat er geen alternatief is dat het beginsel van gelijke behandeling in minder mate zou schenden. Artikel 10 Maatschappelijke verantwoordelijkheid en gendergelijkheid Alle artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën met een hoog risico die in de Unie worden ontwikkeld, uitgerold en gebruikt, met inbegrip van de software, algoritmen en gegevens die door dergelijke technologieën worden gebruikt of geproduceerd, worden in overeenstemming met de relevante Uniewetgeving, -beginselen en -waarden ontwikkeld, uitgerold en gebruikt, op een manier die verkiezingen niet hindert of die niet bijdraagt aan de verspreiding van desinformatie, die de rechten van werknemers eerbiedigt, kwalitatief onderwijs en digitale geletterdheid bevordert, de genderkloof niet vergroot door gelijke kansen voor iedereen te voorkomen en die intellectuele-eigendomsrechten en eventuele beperkingen daarvan of uitzonderingen daarop niet schendt. Artikel 11 Milieuduurzaamheid Alle artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën met een hoog risico, met inbegrip van de software, algoritmen en gegevens die door dergelijke technologieën worden gebruikt of geproduceerd, worden beoordeeld op hun milieuduurzaamheid door de in artikel 18 bedoelde nationale toezichthoudende autoriteiten, of, indien van toepassing, door andere nationale of Europese sectorale toezichthoudende organen, waarbij wordt gegarandeerd dat er maatregelen worden getroffen om hun algemene impact op natuurlijke hulpbronnen, energieverbruik, afvalproductie, de koolstofvoetafdruk, de noodtoestand op het gebied van de klimaatverandering en milieuvervuiling te beperken, om ervoor te zorgen dat het toepasselijke Unie- en nationale recht nageleefd wordt, evenals andere internationale milieuverbintenissen van de Unie. Artikel 12 Eerbiediging van de privacy en bescherming van persoonsgegevens Het gebruik en de verzameling van biometrische gegevens voor identificatie op afstand in openbare ruimten, zoals biometrische of gezichtsherkenning, houdt specifieke risico’s in voor de grondrechten en wordt alleen uitgerold of gebruikt door de openbare autoriteiten van de lidstaten voor doeleinden van aanzienlijk openbaar belang. Die autoriteiten waarborgen dat een dergelijke uitrol of een dergelijk gebruik openbaar wordt gemaakt, evenredig is, gericht is op en beperkt blijft tot specifieke doelstellingen en in de tijd wordt beperkt, in overeenstemming met de Unie- en nationale wetgeving, met name Verordening (EU) 2016/679 en Richtlijn 2002/58/EG, en met inachtneming van de menselijke waardigheid en autonomie en de in het Handvest opgenomen grondrechten, namelijk het recht op privacy en de bescherming van persoonsgegevens. Artikel 13 Recht op verhaal Elke natuurlijke of rechtspersoon heeft het recht om verhaal te halen voor letsel of schade dat/die is berokkend door de ontwikkeling, de uitrol of het gebruik van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën met een hoog risico, met inbegrip van de software, algoritmen en gegevens die door dergelijke technologieën worden gebruikt of geproduceerd, waarbij de Uniewetgeving en de in deze verordening vastgestelde verplichtingen worden geschonden. Artikel 14 Risicobeoordeling 1. Voor de toepassing van deze verordening worden artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën, met inbegrip van de software, algoritmen en gegevens die door dergelijke technologieën worden gebruikt of geproduceerd, beschouwd als technologieën met een hoog risico wanneer na een risicobeoordeling op basis van objectieve criteria zoals hun specifieke gebruik of doel, de sector waarin zij worden ontwikkeld, uitgerold of gebruikt en de ernst van de eventuele letsels of schade, blijkt dat de ontwikkeling, de uitrol en het gebruik ervan een aanzienlijk risico inhoudt op schade of letsel aan personen of de maatschappij, in strijd met de grondrechten en de veiligheidsvoorschriften zoals vastgesteld in de Uniewetgeving. 2. Onverminderd de toepasselijke sectorale wetgeving wordt de risicobeoordeling van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën, met inbegrip van de software, algoritmen en gegevens die door dergelijke technologieën worden gebruikt of geproduceerd, door de in artikel 18 bedoelde nationale toezichthoudende autoriteiten uitgevoerd in overeenstemming met de objectieve criteria waarin is voorzien in lid 1 van dit artikel en in de uitputtende en cumulatieve lijst in de bijlage bij deze verordening en onder coördinatie van de Commissie en/of andere relevante instellingen, organen en instanties van de Unie die in de context van samenwerking voor dit doel zijn aangewezen. 3. In samenwerking met de in lid 2 bedoelde nationale toezichthoudende autoriteiten stelt de Commissie door middel van gedelegeerde handelingen overeenkomstig artikel 20 een gemeenschappelijke lijst op van in de Unie in kaart gebrachte technologieën met een hoog risico en actualiseert zij deze lijst. 4. Ook actualiseert de Commissie door middel van gedelegeerde handelingen overeenkomstig artikel 20 de in de bijlage bij deze verordening opgenomen lijst regelmatig. Artikel 15 Conformiteitsbeoordeling 1. Artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën met een hoog risico worden onderworpen aan een beoordeling van de conformiteit met de in de artikelen 6 tot en met 12 van deze verordening vastgestelde verplichtingen, evenals aan daaropvolgende monitoring, beide door de nationale toezichthoudende autoriteiten zoals bedoeld in artikel 18, onder de coördinatie van de Commissie en/of andere relevante instellingen, organen en instanties van de Unie die voor dit doel zijn aangewezen. 2. De software, algoritmen en gegevens die worden gebruikt of geproduceerd door technologieën met een hoog risico die overeenkomstig lid 1 zijn beoordeeld als conform met de in deze verordening vastgestelde verplichtingen, worden geacht conform met deze verplichtingen te zijn, tenzij de relevante nationale toezichthoudende autoriteit besluit op eigen initiatief of op verzoek van de ontwikkelaar, de exploitant of de gebruiker, een beoordeling uit te voeren. 3. Onverminderd de sectorale wetgeving en uiterlijk op de datum dat deze verordening in werking treedt, stellen de Commissie en/of relevante instellingen, organen en instanties van de Unie die specifiek voor dit doel zijn aangewezen bindende richtsnoeren op over de methodologie die de nationale toezichthoudende autoriteiten moeten gebruiken wanneer ze hun in lid 1 bedoelde conformiteitsbeoordelingen uitvoeren. Artikel 16 Europees certificaat van ethische conformiteit 1. Wanneer artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën met een hoog risico, met inbegrip van de software, algoritmen en gegevens die door dergelijke technologieën worden gebruikt of geproduceerd, een positieve beoordeling hebben gekregen die is uitgevoerd overeenkomstig artikel 15, geeft de respectieve nationale toezichthoudende autoriteit een Europees certificaat van ethische conformiteit af. 2. Ontwikkelaars, exploitanten of gebruikers van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën, met inbegrip van de software, algoritmen en gegevens die door dergelijke technologieën worden gebruikt of geproduceerd, die niet als risicovol worden beschouwd en die bijgevolg niet zijn onderworpen aan de in de artikelen 6 tot en met 12 vastgestelde verplichtingen, noch aan de in de artikelen 14 en 15 bedoelde risico- en conformiteitsbeoordeling, kunnen ook verzoeken om de conformiteit met de in deze verordening vastgestelde verplichtingen te certificeren, of met een deel van de verplichtingen wanneer dat gerechtvaardigd is door de aard van de technologie in kwestie zoals besloten door de nationale toezichthoudende autoriteiten. Een certificaat wordt alleen afgegeven als de relevante nationale toezichthoudende autoriteit een conformiteitsbeoordeling heeft uitgevoerd en die beoordeling positief was. 3. Voor de afgifte van het in lid 2 bedoelde certificaat ontwikkelen de Commissie en/of andere relevante instellingen, organen en instanties van de Unie die voor dit doel zijn aangewezen een aanvraagprocedure. Hoofdstuk III Institutioneel toezicht Artikel 17 Governancenormen en uitvoeringsrichtsnoeren 1. In de Unie ontwikkelde, uitgerolde of gebruikte artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën voldoen aan relevante governancenormen die door de in artikel 18 bedoelde nationale toezichthoudende autoriteiten zijn vastgesteld in overeenstemming met de Uniewetgeving, -beginselen en -waarden, onder de coördinatie van de Commissie en/of relevante instellingen, organen en instanties van de Unie die voor dit doel zijn aangewezen en in overleg met de relevante belanghebbenden. 2. De in lid 1 bedoelde normen omvatten niet-bindende uitvoeringsrichtsnoeren over de methodologie die door ontwikkelaars, exploitanten en gebruikers moet worden gehanteerd om te voldoen aan deze verordening en worden uiterlijk op de datum van inwerkingtreding van deze verordening gepubliceerd. 3. Gegevens die worden gebruikt of geproduceerd door in de Unie ontwikkelde, uitgerolde of gebruikte artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën worden door ontwikkelaars, exploitanten en gebruikers beheerd in overeenstemming met de relevante regels en normen van de lidstaten, de Unie en andere Europese en internationale organisaties, evenals met relevante branche- en zakelijke protocollen. Met name ontwikkelaars en exploitanten voeren, indien dit haalbaar is, kwaliteitscontroles uit op de externe bronnen van de gegevens die worden gebruikt door artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën, en zetten mechanismen op om toezicht te houden op hun verzameling, opslag, verwerking en gebruik. 4. Zonder afbreuk te doen aan de rechten van overdraagbaarheid en de rechten van personen van wie het gebruik van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën gegevens heeft opgeleverd, voldoen de verzameling, de opslag, de verwerking en het delen van en de toegang tot gegevens die worden gebruikt of geproduceerd door in de Unie ontwikkelde, uitgerolde of gebruikte artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën aan de relevante regels en normen van de lidstaten, de Unie en andere Europese en internationale organisaties, evenals aan relevante branche- en zakelijke protocollen. Met name ontwikkelaars en exploitanten garanderen dat die protocollen worden toegepast tijdens de ontwikkeling en uitrol van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën, door de vereisten voor het verwerken van en het bieden van toegang tot gegevens die worden gebruikt of geproduceerd door deze technologieën, evenals het doeleinde, de reikwijdte en de geadresseerden van de verwerking en van de verstrekking van toegang tot dergelijke gegevens – informatie die op elk moment controleerbaar en traceerbaar is – duidelijk te definiëren. Artikel 18 Toezichthoudende autoriteiten 1. Elke lidstaat wijst een onafhankelijke overheidsinstantie aan die verantwoordelijk is voor het toezicht op de toepassing van deze verordening (de “toezichthoudende autoriteit”) en voor het uitvoeren van de risico- en conformiteitsbeoordeling en de certificering als bedoeld in de artikelen 14, 15 en 16, onverminderd de sectorale wetgeving. 2. Elke nationale toezichthoudende autoriteit draagt bij tot de consequente toepassing van deze verordening in de hele Unie. Daartoe werken de toezichthoudende autoriteiten in alle lidstaten samen met elkaar, de Commissie en/of andere relevante instellingen, organen en instanties van de Unie, die voor dit doel zijn aangewezen. 3. Elke nationale toezichthoudende autoriteit fungeert als eerste contactpunt in gevallen van vermoedelijke schending van de in deze verordening vastgestelde ethische beginselen en wettelijke verplichtingen, met inbegrip van discriminerende behandeling of schending van andere rechten, als gevolg van de ontwikkeling, de uitrol of het gebruik van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën. In dergelijke gevallen voert de nationale toezichthoudende autoriteit een conformiteitsbeoordeling uit met het oog op de ondersteuning van het recht van burgers op bezwaar en verhaal. 4. Elke nationale toezichthoudende autoriteit is verantwoordelijk voor het toezicht op de toepassing van de in artikel 17 bedoelde relevante nationale, Europese en internationale governanceregels en -normen op artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën, onder meer door contact te onderhouden met zo veel mogelijk relevante belanghebbenden. Hiertoe verschaffen de toezichthoudende autoriteiten in elke lidstaat een forum voor regelmatige uitwisselingen met en tussen belanghebbenden uit de academische wereld, de onderzoeks- en industriesector en het maatschappelijk middenveld. 5. Elke nationale toezichthoudende autoriteit biedt professionele en administratieve richtsnoeren en ondersteuning inzake de algemene toepassing van de Uniewetgeving die van toepassing is op artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën, en de ethische beginselen uit deze verordening, met name aan relevante onderzoeks- en ontwikkelingsorganisaties en kleine en middelgrote ondernemingen en start-ups. 6. Elke lidstaat stelt de Europese Commissie uiterlijk ... [PB: Gelieve de datum één jaar na inwerkingtreding in te voegen] in kennis van de wettelijke bepalingen die het op grond van dit artikel vaststelt en, onverwijld, van enige daaropvolgende wijzigingen die gevolgen hebben voor deze bepalingen. 7. De lidstaten treffen alle maatregelen die noodzakelijk zijn om de toepassing van de in deze verordening vastgestelde ethische beginselen en wettelijke verplichtingen te waarborgen. De lidstaten ondersteunen relevante belanghebbenden en het maatschappelijk middenveld, zowel op Unie- als op nationaal niveau, bij hun inspanningen om een tijdige, ethische en goed geïnformeerde reactie te garanderen op de nieuwe kansen en uitdagingen – met name die die grensoverschrijdend van aard zijn – die voortvloeien uit technologische ontwikkelingen met betrekking tot artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën. Artikel 19 Melding van inbreuken en bescherming van personen die melding doen Richtlijn (EU) 2019/1937 van het Europees Parlement en de Raad (20) is van toepassing op de melding van inbreuken op deze verordening en de bescherming van personen die dergelijke inbreuken melden. Artikel 20 Coördinatie op Unieniveau 1. De Commissie en/of relevante instellingen, organen en instanties van de Unie die in dit verband kunnen worden aangewezen voeren de volgende taken uit: — waarborgen van een consistente risicobeoordeling van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën zoals bedoeld in artikel 14, die wordt uitgevoerd door de nationale toezichthoudende autoriteiten zoals bedoeld in artikel 18, op basis van de gemeenschappelijke objectieve criteria die zijn vastgesteld in artikel 8, lid 1, en in de lijst van sectoren met een hoog risico en toepassingen of doeleinden met een hoog risico, zoals vastgesteld in de bijlage bij deze verordening; — kennisnemen van de conformiteitsbeoordeling en daaropvolgende monitoring van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën met een hoog risico zoals bedoeld in artikel 15 die moet worden uitgevoerd door de nationale toezichthoudende autoriteiten zoals bedoeld in artikel 18; — ontwikkelen van de aanvraagprocedure voor het certificaat zoals bedoeld in artikel 16, dat wordt afgegeven door de nationale toezichthoudende autoriteiten zoals bedoeld in artikel 18; — voorbereiden van de bindende richtsnoeren zoals bedoeld in artikel 17, lid 4, over de methodologie die nationale toezichthoudende autoriteiten zoals bedoeld in artikel 18 moeten gebruiken; — coördineren van de vaststelling van de relevante governancenormen zoals bedoeld in artikel 17 door de nationale toezichthoudende autoriteiten zoals bedoeld in artikel 18, met inbegrip van niet-bindende uitvoeringsrichtsnoeren voor ontwikkelaars, exploitanten en gebruikers over de methodologie die moet worden gehanteerd om te voldoen aan deze verordening; — samenwerken met de nationale toezichthoudende autoriteiten zoals bedoeld in artikel 18 met betrekking tot hun bijdrage aan de consistente toepassing van deze verordening in de hele Unie, overeenkomstig artikel 18, lid 2; — fungeren als expertisecentrum door de uitwisseling van informatie met betrekking tot artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën te bevorderen, de ontwikkeling van een gemeenschappelijk begrip van de eengemaakte markt te ondersteunen, extra richtsnoeren, adviezen en deskundigheid te verstrekken aan de nationale toezichthoudende autoriteiten zoals bedoeld in artikel 18, de tenuitvoerlegging van de relevante Uniewetgeving te monitoren, normen voor beste praktijken vast te stellen en indien van toepassing aanbevelingen te doen voor regelgevingsmaatregelen; daarbij moeten zij met zo veel mogelijk relevante belanghebbenden contact onderhouden en ervoor zorgen dat de samenstelling van hun besluitvormingsniveaus divers is en gendergelijkheid waarborgt; — organiseren van een werkgroep inzake veiligheid en defensie, die gericht is op het onderzoeken van beleids- en investeringskwesties die specifiek verband houden met het ethisch gebruik van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën op het gebied van veiligheid en defensie. Artikel 21 Uitoefening van de bevoegdheidsdelegatie 1. De bevoegdheid om gedelegeerde handelingen vast te stellen, wordt aan de Commissie toegekend onder de in dit artikel neergelegde voorwaarden. 2. De in artikel 14, leden 3 en 4, bedoelde bevoegdheid om gedelegeerde handelingen vast te stellen, wordt aan de Commissie toegekend voor een termijn van vijf jaar met ingang van [datum van inwerkingtreding van deze verordening]. 3. De in artikel 14, leden 3 en 4, bedoelde bevoegdheidsdelegatie kan te allen tijde door het Europees Parlement of de Raad worden ingetrokken. Het besluit tot intrekking beëindigt de delegatie van de in dat besluit genoemde bevoegdheid. Deze treedt in werking op de dag na de bekendmaking van het besluit in het Publicatieblad van de Europese Unie of een latere datum die daarin nader wordt bepaald. Het laat de geldigheid van de reeds van kracht zijnde gedelegeerde handelingen onverlet. 4. Vóór de vaststelling van een gedelegeerde handeling raadpleegt de Commissie de door elke lidstaat aangewezen deskundigen overeenkomstig de beginselen die zijn neergelegd in het Interinstitutioneel Akkoord over beter wetgeven van 13 april 2016. 5. Zodra de Commissie een gedelegeerde handeling heeft vastgesteld, doet zij daarvan gelijktijdig kennisgeving aan het Europees Parlement en de Raad. 6. Een overeenkomstig artikel 14, leden 3 en 4, vastgestelde gedelegeerde handeling treedt alleen in werking indien het Europees Parlement noch de Raad binnen een termijn van drie maanden na de kennisgeving van de handeling aan het Europees Parlement en de Raad daartegen bezwaar heeft gemaakt, of indien zowel het Europees Parlement als de Raad voor het verstrijken van die termijn de Commissie hebben medegedeeld dat zij daartegen geen bezwaar zullen maken. Die termijn wordt op initiatief van het Europees Parlement of de Raad met drie maanden verlengd. Artikel 22 Wijziging van Richtlijn (EU) 2019/1937 Richtlijn (EU) 2019/1937 wordt als volgt gewijzigd: (1) In artikel 2, lid 1, wordt het volgende punt toegevoegd: “xi) ontwikkeling, uitrol en gebruik van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën.” (2) In deel I van de bijlage wordt het volgende punt toegevoegd: “K. Artikel 2, lid 1, punt a), xi) – ontwikkeling, uitrol en gebruik van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën. “xxi) Verordening [XXX] van het Europees Parlement en de Raad inzake ethische beginselen voor de ontwikkeling, de uitrol en het gebruik van artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën”.” Artikel 23 Evaluatie De Commissie evalueert regelmatig de ontwikkelingen met betrekking tot artificiële intelligentie, robotica en aanverwante technologieën, met inbegrip van de software, algoritmen en gegevens die door dergelijke technologieën worden gebruikt of geproduceerd, en dient uiterlijk op ... [PB: Gelieve de datum drie jaar na inwerkingtreding in te voegen], en elke drie jaar daarna, een verslag in bij het Europees Parlement, de Raad en het Europees Economisch en Sociaal Comité over de toepassing van deze verordening, met onder meer een beoordeling van de eventuele wijziging van het toepassingsgebied van de verordening. Artikel 24 Inwerkingtreding Deze verordening treedt in werking op de twintigste dag na die van de bekendmaking ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie . Zij is van toepassing met ingang van XX. Deze verordening is verbindend in al haar onderdelen en is rechtstreeks toepasselijk in elke lidstaat. Gedaan te ..., Voor het Europees Parlement Voor de Raad De Voorzitter De Voorzitter BIJLAGE Uitputtende en cumulatieve lijst van sectoren met een hoog risico en toepassingen of doeleinden met een hoog risico die een risico op schending van grondrechten en veiligheidsvoorschriften inhouden. Sectoren met een hoog risico — Werkgelegenheid — Onderwijs — Gezondheidszorg — Vervoer — Energie — Publieke sector (asiel, migratie, grenscontroles, justitie en socialezekerheidsdiensten) — Defensie en veiligheid — Financiën, bankwezen, verzekeringen Toepassingen of doeleinden met een hoog risico — Aanwerving — (Cijfermatige) beoordeling van studenten — Toewijzing van overheidsmiddelen — Verstrekking van leningen — Handel, tussenhandel, fiscaliteit enz. — Medische behandelingen en procedures — Verkiezingsprocessen en politieke campagnes — Besluiten van de publieke sector die een aanzienlijke en rechtstreekse impact hebben op de rechten en plichten van natuurlijke of rechtspersonen — Geautomatiseerd rijden — Verkeersleiding — Autonome militaire systemen — Energieproductie en -distributie — Afvalbeheer — Emissiebeheersing Het Europees Parlement, – gezien artikel 225 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien de artikelen 114 en 169 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien Richtlijn 85/374/EEG van de Raad van 25 juli 1985 betreffende de onderlinge aanpassing van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen der lidstaten inzake de aansprakelijkheid voor producten met gebreken (1) (Richtlijn Productaansprakelijkheid), – gezien Richtlijn 2005/29/EG van het Europees Parlement en de Raad van 11 mei 2005 betreffende oneerlijke handelspraktijken van ondernemingen jegens consumenten op de interne markt (“richtlijn oneerlijke handelspraktijken”) (2) en Richtlijn 2011/83/EG van het Europees Parlement en de Raad van 25 oktober 2011 betreffende consumentenrechten (3) , alsmede andere regels inzake consumentenbescherming, – gezien Verordening (EU) 2017/745 van het Europees Parlement en de Raad van 5 april 2017 betreffende medische hulpmiddelen (4) , – gezien Verordening (EU) 2018/1488 van de Raad van 28 september 2018 tot oprichting van de Gemeenschappelijke Onderneming Europese high-performance computing (5) , – gezien Richtlijn (EU) 2019/770 van het Europees Parlement en de Raad van 20 mei 2019 betreffende bepaalde aspecten van overeenkomsten voor de levering van digitale inhoud en digitale diensten (6) , – gezien het Interinstitutioneel Akkoord over beter wetgeven van 13 april 2016 (7) en de richtsnoeren voor betere regelgeving, – gezien het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad van 6 juni 2018 tot vaststelling van het programma Digitaal Europa voor de periode 2021-2027 ( COM(2018)0434 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 25 april 2018 getiteld “Kunstmatige intelligentie voor Europa” ( COM(2018)0237 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 7 december 2018 getiteld “Gecoördineerd plan inzake kunstmatige intelligentie” ( COM(2018)0795 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 8 april 2019 getiteld “Vertrouwen kweken in mensgerichte kunstmatige intelligentie” ( COM(2019)0168 ), – gezien het verslag van de Commissie van 19 februari 2020 aan het Europees Parlement, de Raad en het Europees Economisch en Sociaal Comité over de gevolgen van kunstmatige intelligentie, het internet der dingen en robotica op het gebied van veiligheid en aansprakelijkheid ( COM(2020)0064 ), – gezien het Witboek van de Europese Commissie van 19 februari 2020 over kunstmatige intelligentie – een Europese benadering op basis van excellentie en vertrouwen ( COM(2020)0065 ), – gezien zijn resolutie van 16 februari 2017 met aanbevelingen aan de Commissie over civielrechtelijke regels inzake robotica (8) , – gezien zijn resolutie van 1 juni 2017 over de digitalisering van de Europese industrie (9) , – gezien zijn resolutie van 12 september 2018 over autonome wapensystemen (10) , – gezien zijn resolutie van 12 februari 2019 inzake een alomvattend Europees industriebeleid inzake artificiële intelligentie en robotica (11) , – gezien zijn resolutie van 12 februari 2020 over geautomatiseerde besluitvormingsprocessen: waarborging van consumentenbescherming en vrij verkeer van goederen en diensten (12) , – gezien het verslag van de deskundigengroep op hoog niveau inzake kunstmatige intelligentie van 8 april 2019 getiteld “Ethische richtsnoeren voor betrouwbare KI”, – gezien het verslag van de deskundigengroep op hoog niveau inzake kunstmatige intelligentie van 8 april 2019 getiteld “A definition of AI: Main Capabilities and Disciplines”, – gezien het verslag van de deskundigengroep op hoog niveau inzake kunstmatige intelligentie van 26 juni 2019 getiteld “Policy and investment recommendations for trustworthy AI”, – gezien het verslag van de deskundigengroep op hoog niveau voor aansprakelijkheid en nieuwe technologieën van 21 november 2019 getiteld “Liability for Artificial Intelligence and other emerging digital technologies”, – gezien de beoordeling van de Europese meerwaarde door de Onderzoeksdienst van het Europees Parlement die is opgenomen in de studie getiteld “Civil liability regime for artificial intelligence: European added value assessment” (13) , – gezien de STOA-beleidsnota van de Onderzoeksdienst van het Europees Parlement van juni 2016 over juridische en ethische overwegingen met betrekking tot robotica (14) , – gezien de studie van het directoraat-generaal Intern Beleid van het Europees Parlement voor de Commissie juridische zaken van oktober 2016 getiteld “European Civil Law Rules in Robotics” (15) , – gezien de artikelen 47 en 54 van zijn Reglement, – gezien de adviezen van de Commissie interne markt en consumentenbescherming en de Commissie vervoer en toerisme, – gezien het verslag van de Commissie juridische zaken ( A9-0178/2020 ), A. overwegende dat het begrip aansprakelijkheid een belangrijke dubbele rol speelt in ons dagelijks leven: enerzijds zorgt het ervoor dat een persoon die schade heeft geleden, aanspraak kan maken op schadevergoeding en deze kan verkrijgen van de partij waarvan is bewezen dat deze aansprakelijk is voor die schade, en anderzijds voorziet het in de economische stimulansen voor natuurlijke en rechtspersonen om eerst en vooral schade te voorkomen of om het risico dat zij een schadevergoeding moeten betalen, te verdisconteren in hun gedrag; B. overwegende dat elk op de toekomst gericht rechtskader voor civielrechtelijke aansprakelijkheid moet zorgen voor vertrouwen in de veiligheid, betrouwbaarheid en consistentie van producten en diensten, met inbegrip van digitale technologie, om een evenwicht te vinden tussen het efficiënt en billijk beschermen van potentiële slachtoffers van schade en tegelijkertijd voldoende ruimte bieden aan ondernemingen, en met name kleine en middelgrote ondernemingen, om nieuwe technologieën, producten of diensten te ontwikkelen; overwegende dat dit het vertrouwen zal helpen versterken en voor stabiliteit voor investeringen zal zorgen; overwegende dat het doel van elk aansprakelijkheidskader uiteindelijk moet zijn alle partijen rechtszekerheid te bieden, ongeacht of het gaat om de producent, de operator, de betrokken persoon of enige andere derde partij; C. overwegende dat binnen het rechtsstelsel van een lidstaat de aansprakelijkheidsregels voor bepaalde actoren kunnen worden aangepast of de aansprakelijkheid voor bepaalde activiteiten kan worden aangescherpt; overwegende dat risicoaansprakelijkheid betekent dat een partij aansprakelijk kan zijn zonder dat er sprake is van schuld; overwegende dat de verweerder op grond van veel nationale wetgeving inzake onrechtmatige daad risicoaansprakelijk is wanneer een risico dat hij voor het publiek heeft gecreëerd, bijvoorbeeld in de vorm van auto’s of gevaarlijke activiteiten, of een risico dat hij niet kan beheersen, zoals in het geval van dieren, zich verwezenlijkt; D. overwegende dat alle toekomstige wetgevingsactiviteiten in de Unie die de expliciete toewijzing van aansprakelijkheid in verband met artificiële-intelligentiesystemen (AI-systemen) als doel hebben, moeten worden voorafgegaan door analyse en overleg met de lidstaten over de overeenstemming van de voorgestelde wetgevingshandeling met de economische, juridische en sociale voorwaarden; E. overwegende dat een civielrechtelijk aansprakelijkheidsstelsel voor artificiële intelligentie het onderwerp moet zijn van een breed publiek debat met aandacht voor alle ethische, juridische, economische en maatschappelijke aspecten, om misverstanden en ongegronde angst die deze technologie onder burgers kan teweegbrengen, te voorkomen; overwegende dat zorgvuldig onderzoek naar de gevolgen van een nieuw regelgevingskader voor alle actoren door middel van een effectbeoordeling een eerste voorwaarde dient te zijn voor verdere wetgevingsmaatregelen; F. overwegende dat het begrip AI-systemen een grote groep uiteenlopende technologieën omvat, waaronder eenvoudige statistieken, machinaal leren en deep learning; G. overwegende dat het gebruik van de term “geautomatiseerde besluitvorming” de mogelijke dubbelzinnigheid van de term AI kan voorkomen; overwegende dat bij “geautomatiseerde besluitvorming” sprake is van een gebruiker die initieel een besluit, gedeeltelijk of volledig, aan een entiteit delegeert door het gebruik van software of een dienst; overwegende dat die entiteit vervolgens automatische besluitvormingsmodellen gebruikt om een handeling uit te voeren namens een gebruiker of om te informeren over het besluit van de gebruiker door middel van het uitvoeren van een handeling; H. overwegende dat bepaalde AI-systemen aanzienlijke juridische uitdagingen voor het bestaande aansprakelijkheidskader met zich meebrengen en kunnen leiden tot situaties waarin het gebrek aan transparantie van een dergelijk systeem het uiterst kostbaar of zelfs onmogelijk kan maken om te bepalen wie de controle heeft over het risico dat aan het AI-systeem verbonden is, of welke code, input of data uiteindelijk de schadelijke werking heeft veroorzaakt; overwegende dat deze factor de vaststelling van de relatie tussen de schade en het schadeveroorzakende gedrag kan bemoeilijken, met als gevolg dat slachtoffers mogelijk geen passende vergoeding ontvangen; I. overwegende dat de juridische problemen ook een gevolg zijn van de connectiviteit tussen een AI-systeem en andere AI-systemen en niet-AI-systemen, hun afhankelijkheid van externe gegevens, hun kwetsbaarheid voor inbreuken op de cyberbeveiliging en van het ontwerp van toenemend autonome AI-systemen die gebruikmaken van technieken als machinaal leren en deep learning; J. overwegende dat degelijke ethische normen voor AI-systemen in combinatie met solide en billijke schadevergoedingsprocedures kunnen helpen deze juridische problemen aan te pakken en het risico weg te nemen dat gebruikers minder bereid zijn om opkomende technologieën te omarmen; overwegende dat billijke schadevergoedingsprocedures ervoor zorgen dat eenieder die personenschade of zaakschade lijdt door AI-systemen hetzelfde niveau van bescherming geniet als in gevallen waarbij geen AI-systeem betrokken is; overwegende dat de gebruiker er zeker van moet zijn dat de potentiële schade als gevolg van systemen die AI gebruiken, naar behoren is verzekerd, en dat er een afgebakend juridisch traject is om verhaal te halen; K. overwegende dat rechtszekerheid ook een essentiële voorwaarde is voor de dynamische ontwikkeling en innovatie van op AI gebaseerde technologie, met name voor start-ups, micro-, kleine en middelgrote ondernemingen, en de praktische toepassing ervan in het dagelijks leven; overwegende dat de cruciale rol van start-ups, micro-, kleine en middelgrote ondernemingen, met name in de Europese economie, een strikt evenredige aanpak rechtvaardigt, zodat zij zich kunnen ontwikkelen en kunnen innoveren; L. overwegende dat de verscheidenheid aan AI-systemen en het brede scala aan risico’s in verband met deze technologie het vinden van één oplossing voor het gehele spectrum van risico’s bemoeilijken; overwegende dat in dit verband moet worden gekozen voor een aanpak waarin experimenten, proefprojecten en testomgevingen voor regelgeving worden gebruikt om waar nodig te komen tot evenredige, empirisch onderbouwde oplossingen voor specifieke situaties en sectoren; Inleiding 1. is van mening dat de problemen die gepaard gaan met de invoering van AI-systemen in de maatschappij, op de werkplek en in de economie tot de belangrijkste kwesties op de huidige politieke agenda behoren; overwegende dat op AI gebaseerde technologieën ons leven op bijna elk gebied kunnen en moeten trachten te verbeteren, van de persoonlijke omgeving zoals de vervoerssector, gepersonaliseerd onderwijs, bijstand voor kwetsbare personen, fitnessprogramma’s en kredietvoorwaarden, tot de werkomgeving, zoals verlichting van vervelende en repetitieve taken, en mondiale uitdagingen, zoals klimaatproblemen, gezondheidszorg, voeding en logistiek; 2. is er vast van overtuigd dat om de voordelen efficiënt te benutten en potentieel misbruik van AI-systemen te vermijden, alsmede versnipperde regelgeving in de Unie te voorkomen, uniforme, op beginselen gebaseerde en toekomstbestendige wetgeving in de gehele EU voor alle AI-systemen van cruciaal belang is; is van mening dat sectorspecifieke regelgeving voor het brede scala aan mogelijke toepassingen weliswaar de voorkeur verdient, maar dat een horizontaal, geharmoniseerd, op gemeenschappelijke beginselen gebaseerd rechtskader nodig lijkt om juridische helderheid te waarborgen, gelijke normen voor de hele Unie vast te stellen en onze Europese waarden en burgerrechten doeltreffend te beschermen; 3. stelt dat de digitale eengemaakte markt volledig moet worden geharmoniseerd gezien het feit dat de digitale omgeving wordt gekenmerkt door een snelle, niet aan grenzen gebonden dynamiek en internationale gegevensstromen; is van mening dat de Unie de doelstellingen van het behoud van de digitale soevereiniteit van de Unie en de bevordering van digitale innovatie in Europa, uitsluitend kan verwezenlijken met samenhangende en gemeenschappelijke regels die aansluiten op een cultuur van innovatie; 4. merkt op dat er reeds een wereldwijde wedloop op het gebied van AI plaatsvindt en dat de Unie daarin de toon moet zetten door haar wetenschappelijke en technologische potentieel te benutten; onderstreept dat de ontwikkeling van technologie niet ten koste mag gaan van de bescherming van gebruikers tegen schade die kan worden veroorzaakt door apparaten en systemen die AI gebruiken; pleit voor de internationale bevordering van de normen van de Unie op het gebied van civielrechtelijke aansprakelijkheid; 5. is er vast van overtuigd dat de nieuwe gemeenschappelijke regels voor AI-systemen alleen in de vorm van een verordening moeten worden gegoten; is van mening dat de kwestie van aansprakelijkheid in geval van door een AI-systeem veroorzaakte schade een van de belangrijkste aspecten is die in dit kader aan bod moeten komen; Aansprakelijkheid en artificiële intelligentie 6. is van mening dat er geen behoefte is aan een volledige herziening van de goed werkende aansprakelijkheidsregelingen, maar dat de complexiteit, de connectiviteit, het gebrek aan transparantie, de kwetsbaarheid, het vermogen via updates te worden gewijzigd, de capaciteit voor zelfleren en het potentieel autonome gedrag van AI-systemen, alsook het grote aantal betrokkenen, niettemin een belangrijke uitdaging vormen voor de doeltreffendheid van de bepalingen van het aansprakelijkheidskader van de lidstaten en van de Unie; is van mening dat er specifieke en gecoördineerde aanpassingen van de aansprakelijkheidsregelingen nodig zijn om situaties te vermijden waarin personen die personen- of zaakschade lijden, geen schadevergoeding krijgen; 7. merkt op dat alle fysieke of virtuele activiteiten, apparaten of processen die door AI-systemen worden aangestuurd, weliswaar technisch gezien de directe of indirecte oorzaak kunnen zijn van schade, maar bijna altijd als startpunt iemand hebben die de systemen creëert, exploiteert of binnendringt; merkt in dit verband op dat het niet nodig is om rechtspersoonlijkheid te verlenen aan AI-systemen; is van mening dat door gebrek aan transparantie, connectiviteit en autonoom gedrag van AI-systemen het in de praktijk zeer moeilijk of zelfs onmogelijk kan zijn om specifieke schadelijke acties van AI-systemen te herleiden tot specifiek menselijk handelen of tot beslissingen in het ontwerp; herinnert eraan dat in overeenstemming met algemeen aanvaarde aansprakelijkheidsconcepten, men niettemin in staat is dit obstakel te omzeilen door de verschillende personen in de algehele waardeketen aansprakelijk te houden die het risico in verband met het AI-systeem creëren, in stand houden of beheersen; 8. is van mening dat de richtlijn productaansprakelijkheid al meer dan 30 jaar een doeltreffend middel is gebleken om vergoeding te krijgen voor schade als gevolg van een gebrekkig product, maar niettemin moet worden herzien om deze aan te passen aan de digitale wereld en om de uitdagingen van opkomende digitale technologieën aan te pakken, waardoor voor consumenten en bedrijven een hoog niveau van effectieve consumentenbescherming, alsook rechtszekerheid wordt gewaarborgd, terwijl hoge kosten en risico’s voor kmo’s en start-ups worden vermeden; spoort de Commissie met klem aan te beoordelen of de richtlijn productaansprakelijkheid moet worden omgezet in een verordening, de definitie van “producten” te verduidelijken door aan te geven of digitale inhoud en digitale diensten daaronder vallen en te overwegen concepten als “schade”, “gebrek” en “producent” aan te passen; is van mening dat, met het oog op de rechtszekerheid in de hele Unie, na de herziening van de richtlijn productaansprakelijkheid, het begrip “producent” ook fabrikanten, ontwikkelaars, programmeurs, dienstverleners, alsmede backend operators, moet omvatten; verzoekt de Commissie te overwegen, in duidelijk omschreven gevallen en na een grondige beoordeling, de regels ten aanzien van de bewijslast voor door opkomende digitale technologieën veroorzaakte schade aan te passen; benadrukt dat het belangrijk is ervoor te zorgen dat de geactualiseerde Uniehandeling beperkt blijft tot duidelijk afgebakende problemen waar haalbare oplossingen voor bestaan, en tegelijkertijd van toepassing kan zijn op toekomstige technologische ontwikkelingen, waaronder ontwikkelingen op basis van gratis en opensourcesoftware; merkt op dat de richtlijn productaansprakelijkheid blijvend moet worden gebruikt in verband met civielrechtelijke aansprakelijkheidsvorderingen tegen de producent van een gebrekkig AI-systeem, indien het AI-systeem in het kader van die richtlijn als een product kan worden aangemerkt; benadrukt dat elke actualisering van het kader voor productaansprakelijkheid hand in hand moet gaan met een actualisering van Richtlijn 2001/95/EG van het Europees Parlement en de Raad van 3 december 2001 inzake algemene productveiligheid (16) om te waarborgen dat de beginselen van veiligheid en beveiliging door ontwerp in AI-systemen worden geïntegreerd; 9. is van mening dat de bestaande, op schuldaansprakelijkheid gebaseerde wetgeving van de lidstaten inzake onrechtmatige daad in de meeste gevallen voldoende bescherming biedt aan personen die personenschade lijden door een binnendringende derde zoals een hacker, of aan personen die zaakschade lijden door een dergelijke derde, aangezien het binnendringen in de regel een verwijtbare handeling vormt; merkt op dat alleen voor specifieke gevallen, met inbegrip van gevallen waarin de derde onvindbaar of onbemiddeld is, toevoeging van aansprakelijkheidsregels ter aanvulling van het bestaande nationale recht inzake onrechtmatige daad noodzakelijk lijkt; 10. is van mening dat het daarom passend is dat in dit verslag de nadruk wordt gelegd op civielrechtelijke aansprakelijkheidsvorderingen tegen de operator van een AI-systeem; bevestigt dat de aansprakelijkheid van de operator wordt gerechtvaardigd door het feit dat hij de controle heeft over een risico dat aan het AI-systeem verbonden is, vergelijkbaar met een eigenaar van een auto; is van mening dat vanwege de complexiteit en connectiviteit van het AI-systeem de operator in veel gevallen het eerste zichtbare aanspreekpunt voor de betrokken persoon zal zijn; Aansprakelijkheid van de operator 11. stelt zich op het standpunt dat aansprakelijkheidsregels ten aanzien van de operator van toepassing moeten zijn op alle werkingen van AI-systemen, ongeacht de locatie van de werking en of deze van fysieke dan wel virtuele aard is; merkt op dat aan de werking in openbare ruimten waarbij veel personen aan een risico worden blootgesteld, meer aandacht moet worden besteed; is van mening dat de potentiële schadeslachtoffers veelal niet op de hoogte zijn van de werking en in de regel geen contractuele-aansprakelijkheidsvorderingen zullen hebben jegens de operator; merkt op dat wanneer in een dergelijk geval schade optreedt, deze personen slechts een schuldaansprakelijkheidsvordering zouden hebben, en dat zij problemen zouden kunnen hebben om de schuld van de operator van het AI-systeem aan te tonen, waardoor aansprakelijkheidsvorderingen in die gevallen tot niets leiden; 12. acht het passend dat het begrip “operator” zowel de frontend als de backend operator omvat, zolang deze laatste niet onder de richtlijn productaansprakelijkheid valt; merkt op dat “frontend operator” moet worden omschreven als de natuurlijke persoon of rechtspersoon die een mate van controle over een risico in verband met de werking van het AI-systeem uitoefent en die baat heeft bij de werking van het AI-systeem; stelt dat “backend operator” moet worden omschreven als de natuurlijke of rechtspersoon die doorlopend de kenmerken van de technologie definieert en gegevens en een essentiële backendondersteuning biedt, en daardoor ook een zekere mate van controle uitoefent over het risico dat aan de werking van het AI-systeem verbonden is; is van mening dat de uitoefening van controle elke handeling van de operator betreft die van invloed is op de werking van het AI-systeem en bijgevolg op de mate waarin het systeem derden blootstelt aan de potentiële risico’s van dat systeem; is van mening dat dergelijke handelingen de werking van een AI-systeem van begin tot eind kunnen beïnvloeden door de input, de output of de resultaten te bepalen, of specifieke functies of processen binnen het AI-systeem kunnen wijzigen; 13. merkt op dat er situaties kunnen zijn waarin sprake is van meer dan een operator, bijvoorbeeld een backend operator en een frontend operator; is van mening dat in dat geval alle operators hoofdelijk aansprakelijk moeten zijn en naar evenredigheid op elkaar moeten kunnen verhalen; is van mening dat de verdeelsleutel voor de aansprakelijkheid gebaseerd moet zijn op de respectieve mate van controle die de operators hadden over het risico dat aan de werking van het AI-systeem verbonden is; is van mening dat de traceerbaarheid van het product moet worden verbeterd teneinde beter te kunnen vaststellen wie bij de verschillende fases betrokken zijn; Verschillende aansprakelijkheidsregels voor verschillende risico’s 14. constateert dat het soort AI-systeem waarover de operator controle uitoefent een bepalende factor is met betrekking tot aansprakelijkheid; merkt op dat een AI-systeem dat een inherent hoog risico met zich meebrengt en autonoom opereert het algemene publiek potentieel in veel grotere mate in gevaar brengt; is van mening dat, gezien de juridische problemen die de AI-systemen voor de bestaande civielrechtelijke aansprakelijkheidsregelingen vormen, het redelijk lijkt voor deze autonome AI-systemen met een hoog risico in een gemeenschappelijke risicoaansprakelijkheidsregeling te voorzien; onderstreept dat een dergelijke op risico’s gebaseerde aanpak, die diverse risiconiveaus kan omvatten, op heldere criteria en een passende definitie van hoog risico moet stoelen en voor rechtszekerheid moet zorgen; 15. is van mening dat een AI-systeem een hoog risico met zich meebrengt wanneer de autonome werking ervan leidt tot een aanzienlijk kans op schade voor een of meer personen, op een willekeurige wijze die verder gaat dan wat redelijkerwijs mag worden verwacht; is van mening dat bij het bepalen of een AI-systeem een hoog risico vormt tevens rekening moet worden gehouden met de sector waarin zich naar verwachting aanzienlijke risico’s zullen voordoen en met de aard van de ondernomen activiteiten; is van mening dat de kans op schade afhangt van de wisselwerking tussen de ernst van de mogelijke schade, de waarschijnlijkheid dat het risico schade veroorzaakt en de wijze waarop het AI-systeem wordt gebruikt; 16. pleit ervoor dat alle AI-systemen met een hoog risico in een uitputtende lijst worden opgenomen in een bijlage bij de voorgestelde verordening; wijst erop dat, gezien de snelle technologische ontwikkelingen en de vereiste technische deskundigheid, de Commissie die bijlage onverwijld, maar ten minste iedere zes maanden moet herzien, en in voorkomend geval moet wijzigen door middel van een gedelegeerde handeling; is van mening dat de Commissie nauw moet samenwerken met een nieuwe permanent comité dat vergelijkbaar is met het bestaande Permanent Comité precursoren of het Technisch Comité motorvoertuigen, waarin nationale deskundigen van de lidstaten en belanghebbenden zitting hebben; is van mening dat de evenwichtige samenstelling van de deskundigengroep op hoog niveau inzake artificiële intelligentie als voorbeeld kan dienen voor de samenstelling van de groep belanghebbenden en dat ook deskundigen op het gebied van ethiek, antropologen, sociologen en specialisten op het gebied van geestelijke gezondheid hiertoe moeten behoren; is tevens van mening dat het Europees Parlement raadgevende deskundigen moet aanwijzen om het nieuw opgerichte permanente comité te adviseren; 17. merkt op dat de ontwikkeling van technologieën op basis van AI enorm dynamisch is en voortdurend versnelt; benadrukt dat er om gebruikers passende bescherming te bieden een versnelde procedure nodig is om de potentiële risico’s van nieuwe apparaten en systemen te analyseren die gebruikmaken van opkomende AI-systemen op de Europese markt; beveelt aan om alle procedures in dit verband zoveel mogelijk te vereenvoudigen; stelt voorts voor dat de beoordeling door de Commissie van de vraag of een AI-systeem een hoog risico vormt, tegelijk met de beoordeling van de productveiligheid moeten worden aangevat, om te voorkomen dat een AI-systeem met een hoog risico reeds voor de markt wordt goedgekeurd maar nog niet als “met een hoog risico” is ingedeeld, en zo zonder de verplichte verzekeringsdekking werkt; 18. merkt op dat de Commissie moet beoordelen hoe de verzamelde, geregistreerde of opgeslagen gegevens op AI-systemen met een hoog risico, met het oog op het verzamelen van bewijsmateriaal in geval van door dat AI-systeem veroorzaakte schade, geraadpleegd en gebruikt kunnen worden door de onderzoekende autoriteit, en hoe de traceerbaarheid en controleerbaarheid van dergelijke gegevens kunnen worden verbeterd, waarbij rekening gehouden wordt met de grondrechten en de privacyrechten; 19. stelt dat, in overeenstemming met de risico-aansprakelijkheidsregelingen van de lidstaten, de voorgestelde verordening uitsluitend betrekking mag hebben op de inbreuken op de belangrijke wettelijk beschermde rechten, zoals het recht op leven, op gezondheid, op lichamelijke integriteit en op eigendom, en dat de bedragen, de omvang van de vergoeding en de verjaringstermijn in de verordening moeten worden vastgesteld; is van mening dat de voorgestelde verordening ook bepalingen moet bevatten met betrekking tot significante immateriële schade die tot een verifieerbaar economisch verlies leidt, boven een in het aansprakelijkheidsrecht van de Unie geharmoniseerde drempel die een evenwicht tot stand brengt tussen de toegang van betrokken personen tot de rechter en de belangen van andere betrokkenen; dringt er bij de Commissie op aan de schadedrempels in het Unierecht opnieuw te evalueren en op elkaar af te stemmen; is van mening dat de Commissie een grondige analyse moet maken van de rechtstradities in alle lidstaten en hun bestaande nationale wetgeving betreffende immateriële schadevergoeding, om te beoordelen of het opnemen van bepalingen omtrent immateriële schade in specifieke AI-wetgevingshandelingen noodzakelijk is, met het bestaande rechtskader van de Unie strijdig is, of het nationale recht van de lidstaten ondermijnt; 20. stelt vast dat schuldaansprakelijkheid van toepassing blijft op alle schadetoebrengende activiteiten, apparaten of processen die worden aangestuurd door AI-systemen die niet in de bijlage bij de voorgestelde verordening zijn opgenomen; is van mening dat de betrokken persoon niettemin het voordeel moet hebben van een vermoeden van schuld van de operator, die zichzelf kan vrijpleiten door te bewijzen dat hij heeft voldaan aan zijn zorgplicht; 21. is van mening dat een AI-systeem dat nog niet door de Commissie en het nieuw opgerichte permanente comité is beoordeeld en dus nog niet als “met een hoog risico” is ingedeeld en niet is opgenomen in de lijst in de bijlage bij de voorgestelde verordening, niettemin, bij wijze van uitzondering op het in paragraaf 20 bedoelde systeem, aan risicoaansprakelijkheid moet worden onderworpen indien het herhaaldelijk incidenten heeft veroorzaakt die tot ernstige schade hebben geleid; merkt op dat indien dit het geval is, de Commissie ook onverwijld moet beoordelen of herziening van de bijlage nodig is om het desbetreffende AI-systeem aan de lijst toe te voegen; is van mening dat indien de Commissie na deze beoordeling besluit dat AI-systeem in de lijst op te nemen, die opneming terugwerkende kracht moet hebben tot de datum waarop dat AI-systeem voor de eerste keer aantoonbaar een incident heeft veroorzaakt dat tot ernstige schade heeft geleid; 22. verzoekt de Commissie na te gaan of er behoefte is aan wettelijke bepalingen op het niveau van de Unie met betrekking tot contracten om contractuele clausules tot uitsluiting van aansprakelijkheid te voorkomen, onder meer in betrekkingen tussen bedrijven en tussen bedrijven en de overheid; Verzekeringen en AI-systemen 23. is van mening dat aansprakelijkheidsdekking een van de sleutelfactoren is die het succes van nieuwe technologieën, producten en diensten bepalen; merkt op dat een adequate aansprakelijkheidsdekking ook van essentieel belang is om het publiek ervan te verzekeren dat op de nieuwe technologie kan worden vertrouwd, ondanks de mogelijkheid van schade of rechtsvorderingen van betrokken personen; merkt tegelijkertijd op dat dit regelgevingskader gericht is op de noodzaak om de voordelen van AI-systemen te benutten en te vergroten, waarbij krachtige waarborgen worden ingebouwd; 24. is van mening dat, gezien het aanzienlijke potentieel om schade te berokkenen, en met inachtneming van Richtlijn 2009/103/EG van het Europees Parlement en de Raad van 16 september 2009 betreffende de verzekering tegen de wettelijke aansprakelijkheid waartoe de deelneming aan het verkeer van motorrijtuigen aanleiding kan geven en de controle op de verzekering tegen deze aansprakelijkheid (17) , alle operators van in de bijlage bij de voorgestelde verordening opgenomen AI-systemen met een hoog risico een aansprakelijkheidsverzekering moeten afsluiten; is van mening dat een dergelijke verplichte verzekeringsregeling voor AI-systemen met een hoog risico dekking moet bieden voor de bedragen en de omvang van de vergoeding zoals vastgelegd in de voorgestelde verordening; is zich bewust van het feit dat dergelijke technologie nog erg zeldzaam is, omdat die een hoge mate van autonome besluitvorming met zich meebrengt, en dat de huidige discussies derhalve vooral op de toekomst zijn gericht; is niettemin van mening dat onzekerheid over risico’s niet mag leiden tot onbetaalbare verzekeringspremies die onderzoek en innovatie belemmeren; 25. is van mening dat een vergoedingsmechanisme op Unieniveau, gefinancierd met overheidsgeld, niet de juiste manier is om mogelijke lacunes in de dekking van verzekeringen aan te vullen; is van mening dat het gebrek aan gegevens over de risico’s van AI-systemen in combinatie met onzekerheid over toekomstige ontwikkelingen, het voor de verzekeringsbranche moeilijk maakt om te komen met aangepaste of nieuwe verzekeringsproducten; meent dat, wanneer de ontwikkeling van een verplichte verzekering geheel aan de markt wordt overgelaten, dit waarschijnlijk tot een ongedifferentieerde aanpak met buitensporig hoge premies en perverse prikkels leidt, waarbij operators worden gestimuleerd om de goedkoopste verzekering te kiezen in plaats van de beste dekking, en een belemmering kan vormen voor onderzoek en innovatie; meent dat de Commissie nauw moet samenwerken met de verzekeringsbranche om te bezien hoe gegevens en innovatieve modellen kunnen worden gebruikt om verzekeringspolissen te creëren die een passende dekking bieden tegen een betaalbare premie; Overige aspecten 26. verzoekt de Commissie op grond van artikel 225 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie een voorstel in te dienen voor een verordening betreffende de aansprakelijkheid voor de exploitatie van artificiële intelligentiesystemen, aan de hand van de aanbevelingen in de bijbehorende bijlage; 27. is van oordeel dat het verlangde voorstel geen financiële gevolgen zal hebben; o o o 28. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie en de bijgevoegde aanbevelingen te doen toekomen aan de Commissie en de Raad. BIJLAGE BIJ DE RESOLUTIE: GEDETAILLEERDE AANBEVELINGEN VOOR DE OPSTELLING VAN EEN VERORDENING VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD BETREFFENDE DE AANSPRAKELIJKHEID VOOR DE EXPLOITATIE VAN ARTIFICIËLE INTELLIGENTIESYSTEMEN A. BEGINSELEN EN DOELSTELLINGEN VAN HET VOORSTEL In dit verslag wordt ingegaan op een belangrijk aspect van de digitalisering, waaraan op zijn beurt vorm wordt gegeven door grensoverschrijdende activiteiten, wereldwijde concurrentie en belangrijke maatschappelijke overwegingen. De volgende beginselen moeten als leidraad dienen: 1. Een daadwerkelijke digitale eengemaakte markt vereist volledige harmonisatie door middel van een verordening. 2. Nieuwe juridische problemen in verband met de ontwikkeling van artificiële-intelligentiesystemen (AI-systemen) moeten worden aangepakt door maximale rechtszekerheid te bieden in de gehele aansprakelijkheidsketen, onder meer voor de producent, de operator, de betrokken persoon en eventuele andere derden. 3. Er mag geen overregulering zijn en bureaucratie moet worden voorkomen, aangezien dit de Europese innovatie op het gebied van AI zou belemmeren, met name als de technologie, het product of de dienst wordt ontwikkeld door kmo’s of start-ups. 4. Bij regels inzake civielrechtelijke aansprakelijkheid voor AI moet gezocht worden naar een evenwicht tussen de bescherming van het publiek enerzijds en stimulansen voor bedrijven om te investeren in innovatie, met name in AI-systemen, anderzijds. 5. In plaats van goed werkende bestaande aansprakelijkheidsregelingen te vervangen, moeten enkele noodzakelijke aanpassingen worden doorgevoerd door nieuwe en toekomstgerichte ideeën te introduceren. 6. Het toekomstige voorstel voor een verordening en de richtlijn productaansprakelijkheid vormen twee pijlers van een gemeenschappelijk aansprakelijkheidskader voor AI-systemen die nauwe coördinatie vereisen tussen alle politieke actoren op Unie- en nationaal niveau. 7. Burgers moeten aanspraak kunnen doen op hetzelfde niveau van bescherming en rechten, ongeacht of de schade door een AI-systeem, fysiek of virtueel wordt veroorzaakt, zodat hun vertrouwen in deze nieuwe technologie wordt versterkt. 8. In het toekomstige voorstel voor een verordening moeten zowel materiële als immateriële schade in aanmerking worden genomen. Naar aanleiding van, onder meer, haar verslag van 19 februari 2020 over de gevolgen van artificiële intelligentie, het internet der dingen en robotica op het gebied van veiligheid en aansprakelijkheid, wordt de Europese Commissie verzocht een grondige analyse te maken van de rechtstradities in alle lidstaten en van de bestaande wettelijke bepalingen die vergoeding toekennen voor immateriële schade, teneinde te beoordelen of de opneming van immateriële schade in het toekomstige voorstel voor een verordening vanuit het oogpunt van de betrokken persoon juridisch verantwoord en noodzakelijk is. Op basis van de thans beschikbare informatie is het Parlement van mening dat in het voorstel aanzienlijke immateriële schade moet worden opgenomen indien de getroffen persoon een merkbaar economisch verlies lijdt, dat wil zeggen een controleerbaar, economisch verlies. B. TEKST VAN HET VERLANGDE VOORSTEL Voorstel voor een VERORDENING VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD betreffende de aansprakelijkheid voor de exploitatie van artificiële intelligentiesystemen HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 114, Gezien het voorstel van de Europese Commissie, Na toezending van het ontwerp van wetgevingshandeling aan de nationale parlementen, Gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité (18) , Handelend volgens de gewone wetgevingsprocedure (19) , Overwegende hetgeen volgt: (1) Het begrip “aansprakelijkheid” speelt een belangrijke dubbele rol in ons dagelijks leven: enerzijds zorgt het ervoor dat een persoon die schade heeft geleden, aanspraak kan maken op schadevergoeding door de partij die voor die schade aansprakelijk is gehouden, en anderzijds voorziet het in de economische stimulansen voor personen om eerst en vooral schade te voorkomen. Elk aansprakelijkheidskader moet erop gericht zijn vertrouwen op te wekken in de veiligheid, betrouwbaarheid en consistentie van producten en diensten, met inbegrip van opkomende digitale technologieën, zoals artificiële intelligentie (AI), het internet der dingen of robotica, teneinde een evenwicht te vinden tussen het efficiënt beschermen van potentiële slachtoffers van schade en het voldoende ruimte bieden aan de ontwikkeling van nieuwe technologieën, producten of diensten. (2) Met name aan het begin van de levenscyclus van nieuwe producten en diensten, nadat ze vooraf zijn getest, bestaat een zeker risico voor de gebruiker en voor derden dat iets niet goed werkt. Dit proces van trial-and-error is tegelijkertijd onontbeerlijk voor de technische vooruitgang, zonder welke de meeste van onze technologieën niet zouden bestaan. Tot dusverre zijn als gevolg van de stringente productveiligheidswetgeving en aansprakelijkheidsregels de aan nieuwe producten en diensten verbonden risico’s naar behoren beperkt gebleven. (3) De opkomst van AI vormt daarentegen een aanzienlijke uitdaging voor de bestaande aansprakelijkheidskaders. Het gebruik van AI-systemen in het dagelijks leven zal leiden tot situaties waarin, als gevolg van het gebrek aan transparantie van de systemen (het zwarte-doos-effect) en het grote aantal actoren dat tijdens de levenscyclus van de systemen intervenieert, het uiterst kostbaar of zelfs onmogelijk is om vast te stellen wie de controle had over het risico van het gebruik van het desbetreffende AI-systeem, of welke code of input de schadelijke werking heeft veroorzaakt. Dit probleem wordt vergroot door de connectiviteit tussen een AI-systeem en andere AI-systemen en niet-AI-systemen, hun afhankelijkheid van externe gegevens, hun kwetsbaarheid voor inbreuken op de cyberbeveiliging en de toenemende autonomie van AI-systemen als gevolg van machinaal leren en deep learning-capaciteiten. Naast deze complexe kenmerken en potentiële kwetsbaarheden kunnen AI-systemen ook worden gebruikt om ernstige schade te veroorzaken, zoals de ondermijning van de menselijke waardigheid en Europese waarden en vrijheden, door personen tegen hun wil te traceren, door sociale kredietsystemen in te voeren, door vooringenomen beslissingen te nemen op het gebied van ziektekostenverzekering, kredietverstrekking, rechterlijke beslissingen, aanwerving of indienstneming, of door dodelijke autonome wapensystemen te bouwen. (4) Het is belangrijk erop te wijzen dat de voordelen van de invoering van AI-systemen ruimschoots zullen opwegen tegen de nadelen. Zij zullen helpen de klimaatverandering doeltreffender te bestrijden, medische onderzoeken en ook werkomstandigheden te verbeteren, gehandicapten en ouderen beter in de samenleving te integreren en cursussen op maat aan alle soorten studenten aan te bieden. De beste manier om de verschillende technologische mogelijkheden te benutten en het vertrouwen van de mensen in het gebruik van AI-systemen te versterken en tegelijkertijd schadelijke scenario’s te voorkomen, is het vaststellen van passende ethische normen in combinatie met deugdelijke en billijke vergoedingsprocedures. (5) Ook is er een passende aansprakelijkheidsregeling nodig tegen inbreuken op de veiligheidsregels. Bij de in deze verordening vastgestelde aansprakelijkheidsregeling moet echter rekening worden gehouden met alle belangen die op het spel staan. Een zorgvuldig onderzoek naar de gevolgen van een eventueel nieuw regelgevingskader voor kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s) en start-ups is een eerste vereiste voor verdere wetgevende maatregelen. De cruciale rol die dergelijke ondernemingen in de Europese economie spelen, rechtvaardigt een strikt evenredige aanpak om hen in staat te stellen zich te ontwikkelen en te innoveren. Anderzijds moeten de slachtoffers van door AI-systemen veroorzaakte schade recht hebben op verhaal en op volledige vergoeding van de door hen geleden schade. (6) Alle vereiste wijzigingen in het bestaande juridische kader moeten beginnen met de verduidelijking dat AI-systemen geen rechtspersoonlijkheid of menselijk geweten hebben en dat hun enige taak erin bestaat de mensheid te dienen. Veel AI-systemen verschillen ook niet zoveel van andere technologieën, die soms op nog complexere software gebaseerd zijn. Uiteindelijk wordt het overgrote deel van de AI-systemen gebruikt voor het uitvoeren van triviale taken zonder of met minimale risico’s voor de samenleving. Door de term “geautomatiseerde besluitvorming” te gebruiken kan de mogelijke dubbelzinnigheid van de term AI worden vermeden. Die term beschrijft een situatie waarin een gebruiker aanvankelijk een beslissing geheel of gedeeltelijk delegeert aan een entiteit, door middel van software of een dienst. Die entiteit maakt op zijn beurt gebruik van automatische besluitvormingsmodellen om een handeling uit te voeren namens een gebruiker, of om de beslissing van de gebruiker te informeren door een handeling uit te voeren. (7) Er zijn echter ook AI-systemen die ontwikkeld of gebruikt worden voor kritieke taken en die gebaseerd zijn op technologieën zoals neurale netwerken en deep-learningprocessen. Vanwege het gebrek aan transparantie en het autonoom gedrag van deze systemen kan het zeer moeilijk zijn om specifieke gedragingen van de AI-systemen te herleiden tot specifieke menselijke beslissingen in het kader van het ontwerp of de werking. Een operator van een dergelijk AI-systeem zou bijvoorbeeld kunnen aanvoeren dat hij geen controle had over de schadeveroorzakende fysieke of virtuele activiteit, het apparaat of het proces, omdat dit een gevolg was van autonoom gedrag van zijn AI-systeem. Voorts mag het niet zo zijn dat de loutere werking van een autonoom AI-systeem voldoende grond is om een aansprakelijkheidsvordering toe te wijzen. Bijgevolg kunnen er aansprakelijkheidsgevallen zijn waarin de toewijzing van de aansprakelijkheid onbillijk of ondoelmatig is of waarin een persoon die door een AI-systeem schade lijdt, de schuld van de producent, een binnendringende derde of de operator niet kan aantonen en uiteindelijk geen vergoeding krijgt. (8) Niettemin moet het altijd duidelijk zijn dat wie het AI-systeem creëert, onderhoudt, controleert of daarin binnendringt, verantwoordelijk is voor de door de activiteit, het apparaat of het proces veroorzaakte schade. Dit vloeit voort uit algemeen aanvaarde juridische leerstukken inzake aansprakelijkheid volgens welke degene die een risico voor het publiek creëert of in stand houdt, aansprakelijk is indien het risico schade veroorzaakt en dit risico derhalve vooraf moet minimaliseren of achteraf moet vergoeden. De opkomst van AI-systemen maakt een volledige herziening van de aansprakelijkheidsregels in de hele Unie dan ook niet nodig. Specifieke aanpassingen van de bestaande wetgeving en de invoering van goed onderbouwde en doelgerichte nieuwe bepalingen zouden voldoende zijn om de uitdagingen in verband met AI op te vangen, teneinde versnippering van de regelgeving te voorkomen en de harmonisatie van de wetgeving inzake wettelijke aansprakelijkheid in de hele Unie in verband met AI te waarborgen. (9) De Richtlijn 85/374/EEG (20) (richtlijn productaansprakelijkheid) is al meer dan 30 jaar een doeltreffend instrument gebleken om schadevergoeding te verkrijgen voor schade die wordt veroorzaakt door een gebrekkig product. Daarom moet de richtlijn ook worden gebruikt in verband met civielrechtelijke aansprakelijkheidsvorderingen van een schadelijdende partij jegens de producent van een gebrekkig AI-systeem. Overeenkomstig de beginselen van betere regelgeving van de Unie moeten alle noodzakelijke aanpassingen van de wetgeving worden besproken tijdens de noodzakelijke herziening van die richtlijn. Het bestaande recht inzake schuldaansprakelijkheid van de lidstaten biedt in de meeste gevallen voldoende bescherming aan personen die schade lijden door een binnendringende derde, aangezien binnendringen in de regel een verwijtbare handeling vormt wanneer de derde het AI-systeem gebruikt om schade te berokkenen. Derhalve moet deze verordening de nadruk leggen op vorderingen jegens de operator van een AI-systeem. (10) De aansprakelijkheid van de operator in het kader van deze verordening is gebaseerd op het feit dat hij een zekere mate van controle uitoefent over een risico in verband met de werking van een AI-systeem, dat vergelijkbaar is met de controle die een eigenaar van een auto uitoefent. Hoe geavanceerder en autonomer een systeem is, hoe groter de impact van het definiëren en beïnvloeden van de algoritmen, bijvoorbeeld door continue updates, wordt. Aangezien er vaak meer dan één persoon is van wie op zinvolle wijze kan worden gesteld dat hij het AI-systeem “bedient”, moet in het kader van deze verordening onder “operator” zowel de frontend operator als de backend operator worden verstaan. Hoewel de frontend operator doorgaans de persoon is die “in de eerste plaats” bepaalt hoe het AI-systeem wordt gebruikt, zou de backend operator in feite een hogere mate van controle over de operationele risico’s kunnen hebben. Indien de backend operator ook als “producent” in de zin van artikel 3 van de richtlijn productaansprakelijkheid kan worden beschouwd, moet die richtlijn op hem van toepassing zijn. Indien er slechts één operator is en die operator tevens de producent van het AI-systeem is, moet deze verordening voorrang hebben op de richtlijn productaansprakelijkheid. (11) Indien een gebruiker, d.w.z. de persoon die het AI-systeem gebruikt, betrokken is bij de schadeveroorzakende gebeurtenis, dient hij op grond van deze verordening alleen aansprakelijk te zijn indien de gebruiker ook als operator kan worden aangemerkt. Zo niet zou de omvang van de ernstig nalatige of welbewuste bijdrage van de gebruiker aan het risico kunnen leiden tot schuldaansprakelijkheid van de gebruiker jegens de eiser. Er mag geen afbreuk worden gedaan aan de toepasselijke consumentenrechten van de gebruiker. (12) Deze verordening moet de betrokken persoon in staat stellen aansprakelijkheidsvorderingen in te stellen in de gehele aansprakelijkheidsketen en gedurende de gehele levenscyclus van een AI-systeem. In beginsel moet zij ook alle AI-systemen omvatten, ongeacht waar deze in werking zijn en ongeacht of er sprake is van fysieke dan wel virtuele activiteiten. De meeste aansprakelijkheidsvorderingen uit hoofde van deze verordening zullen echter betrekking hebben op gevallen van derdenaansprakelijkheid, wanneer een AI-systeem in een openbare ruimte werkt en veel personen aan een risico blootstelt. In dat geval zijn de betrokken personen vaak niet op de hoogte van het AI-systeem en hebben zij geen contractuele of juridische band met de operator. De werking van het AI-systeem brengt hen dan in een situatie waarin zij, in geval van schade, slechts een schuldaansprakelijkheidsvordering jegens de operator van het AI-systeem hebben, en grote problemen zullen hebben om de schuld van de operator aan te tonen. (13) Het soort AI-systeem waarover de operator controle uitoefent, is een bepalende factor. Een AI-systeem dat een hoog risico inhoudt, brengt voor de gebruiker of het publiek potentieel veel grotere gevaren met zich mee, en op een willekeurige wijze die verder gaat dan wat redelijkerwijs kan worden verwacht. Dit betekent dat bij het begin van de autonome werking van een AI-systeem, de meeste potentieel betrokken personen onbekend en niet te identificeren zijn (bijvoorbeeld personen op een openbaar plein of in een aangrenzend huis), anders dan bij de werking van een AI-systeem waarbij specifieke personen betrokken zijn, die regelmatig toestemming hebben gegeven voor de inzet ervan (bijvoorbeeld een operatie in een ziekenhuis of verkoopdemonstratie in een kleine winkel). De bepaling van het schadepotentieel van een AI-systeem met een hoog risico hangt af van de wisselwerking tussen het gebruiksdoel waarvoor het AI-systeem op de markt wordt gebracht, de wijze waarop het AI-systeem wordt gebruikt, de ernst van de potentiële schade, de mate van autonome besluitvorming die tot schade kan leiden, en de waarschijnlijkheid dat het risico zich verwezenlijkt. De ernst van de schade moet worden bepaald op basis van relevante factoren zoals de omvang van de potentiële schade die betrokken personen als gevolg van de werking ondervinden, waaronder met name de effecten op de grondrechten, het aantal betrokken personen, de totale waarde van de potentiële schade, en de schade voor de samenleving als geheel. De waarschijnlijkheid dat de schade zich voordoet, moet worden bepaald op basis van relevante factoren zoals de rol van de algoritmische berekeningen in het besluitvormingsproces, de complexiteit van het besluit en de omkeerbaarheid van de effecten. Uiteindelijk moet de wijze van gebruik afhangen van relevante factoren zoals de context en de sector waarin het AI-systeem werkt, of de werking juridische of feitelijke gevolgen kan hebben voor belangrijke wettelijk beschermde rechten van de betrokken persoon, en of de effecten redelijkerwijs kunnen worden voorkomen. (14) Alle AI-systemen met een hoog risico moeten worden opgenomen in een uitputtende lijst in een bijlage bij deze verordening. Gezien de snelle technische ontwikkelingen en marktontwikkelingen wereldwijd en de voor een adequate beoordeling van AI-systemen vereiste technische expertise, moet aan de Commissie de bevoegdheid worden overgedragen om overeenkomstig artikel 290 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie gedelegeerde handelingen vast te stellen tot wijziging van deze verordening met betrekking tot de soorten AI-systemen die een hoog risico vormen en de kritieke sectoren waarin zij worden gebruikt. Op basis van de in deze verordening vastgelegde definities en bepalingen dient de Commissie de bijlage zonder onnodige vertraging, maar ten minste om de zes maanden, te herzien en, indien nodig, te wijzigen door middel van gedelegeerde handelingen. De beoordeling door de Commissie van de vraag of een AI-systeem een hoog risico vormt, moet tegelijk met de beoordeling van de productveiligheid worden aangevat, om te voorkomen dat een AI-systeem met een hoog risico reeds voor de markt wordt goedgekeurd maar nog niet als “met een hoog risico” is ingedeeld, en zo zonder de verplichte verzekeringsdekking werkt. Om bedrijven en onderzoeksorganisaties voldoende zekerheid op het gebied van planning en investeringen te bieden, dienen wijzigingen van de kritieke sectoren slechts om de twaalf maanden te worden aangebracht. De operators moet worden gevraagd de Commissie in kennis te stellen als zij aan nieuwe technologieën, diensten of producten werken die onder een van de bestaande, in de bijlage vermelde kritieke sectoren vallen en die naderhand als AI-systemen met een hoog risico zouden kunnen worden aangemerkt. (15) Het is van bijzonder belang dat de Commissie bij haar voorbereidende werkzaamheden tot passende raadplegingen van alle relevante belanghebbenden overgaat, onder meer op deskundigenniveau, en dat die raadplegingen gebeuren in overeenstemming met de beginselen die zijn vastgelegd in het Interinstitutioneel Akkoord van 13 april 2016 over beter wetgeven (21) . Een permanent comité genaamd “Technisch Comité voor AI-systemen met een hoog risico” (TCRAI) moet de Commissie ondersteunen bij haar regelmatige beoordeling uit hoofde van deze verordening. Dit permanent comité moet bestaan uit vertegenwoordigers van de lidstaten en een evenwichtige selectie van belanghebbenden, met inbegrip van consumentenorganisaties, verenigingen die betrokken personen vertegenwoordigen, vertegenwoordigers van bedrijven uit verschillende sectoren en van verschillende omvang, alsook onderzoekers en wetenschappers. Met name om te zorgen voor gelijke deelname aan de voorbereiding van gedelegeerde handelingen ontvangen het Europees Parlement en de Raad alle documenten op hetzelfde tijdstip als de deskundigen van de lidstaten, en hebben hun deskundigen stelselmatig toegang tot de vergaderingen van de deskundigengroepen van de Commissie en het TCRAI-comité wanneer die zich bezighouden met de voorbereiding van gedelegeerde handelingen. (16) Deze verordening moet betrekking hebben op schade aan het leven, de gezondheid, de lichamelijke integriteit en eigendommen en op significante immateriële schade die tot een verifieerbaar economisch verlies leidt, boven een in het aansprakelijkheidsrecht van de Unie geharmoniseerde drempel die een evenwicht tot stand brengt tussen de toegang van betrokken personen tot de rechter en de belangen van andere betrokkenen. De Commissie moet de schadedrempels in het Unierecht opnieuw evalueren en op elkaar afstemmen. Onder significante immateriële schade moet schade worden verstaan als gevolg waarvan de betrokken persoon een aanzienlijk nadeel ondervindt, op objectieve en aantoonbare wijze in zijn persoonlijke belangen wordt getroffen en een economisch verlies lijdt dat wordt berekend met inachtneming van bijvoorbeeld gemiddelde jaarcijfers over inkomsten uit het verleden en andere relevante omstandigheden. Het bedrag en de omvang van de vergoeding alsmede de verjaringstermijn voor de instelling van schadevorderingen moeten ook bij deze verordening worden bepaald. Deze verordening moet een aanzienlijk lager plafond voor vergoeding vaststellen dan de richtlijn productaansprakelijkheid, aangezien deze verordening alleen betrekking heeft op de door één persoon geleden schade als gevolg van één enkele werking van een AI-systeem, terwijl de richtlijn productaansprakelijkheid betrekking heeft op een aantal producten of zelfs op een productlijn van producten die hetzelfde gebrek vertonen. (17) Op alle fysieke en virtuele activiteiten, apparaten of processen die worden aangestuurd door AI-systemen die niet in de lijst van AI-systemen met een hoog risico in de bijlage bij deze verordening zijn opgenomen, blijft schuldaansprakelijkheid van toepassing, tenzij er strengere nationale wetten en consumentenwetgeving gelden. De nationale wetgeving van de lidstaten, met inbegrip van relevante jurisprudentie, betreffende het bedrag en de omvang van de vergoeding en betreffende de verjaringstermijn moet van toepassing blijven. Een persoon die schade lijdt door een AI-systeem dat niet op de lijst van AI-systemen met een hoog risico staat, moet het voordeel hebben van het vermoeden van schuld van de operator. (18) De zorgvuldigheid die van een operator kan worden verwacht, moet in verhouding staan tot i) de aard van het AI-systeem, ii) het wettelijk beschermde recht waarop potentieel inbreuk wordt gemaakt, iii) de potentiële schade die het AI-systeem zou kunnen veroorzaken; en v) de waarschijnlijkheid van die schade. Daarbij moet rekening worden gehouden met het feit dat de operator mogelijk beperkte kennis heeft van de in het AI-systeem gebruikte algoritmen en gegevens. Als de operator een AI-systeem heeft geselecteerd dat is gecertificeerd op grond van een soortgelijke regeling als de door de Commissie overwogen vrijwillige certificeringsregeling (22) , moet worden aangenomen dat de operator bij de keuze van een geschikt AI-systeem de nodige zorgvuldigheid heeft betracht die redelijkerwijs van hem kan worden verwacht. Als de operator kan aantonen dat hij het AI-systeem tijdens de werking daadwerkelijk en regelmatig heeft gemonitord en de fabrikant in kennis heeft gesteld van mogelijke onregelmatigheden tijdens de werking, moet worden aangenomen dat de operator tijdens de werking van het AI-systeem de nodige zorgvuldigheid heeft betracht die redelijkerwijs van hem kan worden verwacht. Als de operator alle beschikbare updates van de producent van het AI-systeem heeft geïnstalleerd, moet worden aangenomen dat de operator wat betreft het behoud van de operationele betrouwbaarheid de nodige zorgvuldigheid heeft betracht die redelijkerwijs van hem kan worden verwacht. Aangezien het kennisniveau van operators kan variëren naargelang zij louter consumenten dan wel professionals zijn, moeten de zorgvuldigheidsplichten dienovereenkomstig worden aangepast. (19) Om de operator in staat te stellen aan te tonen dat hem geen schuld treft, of om de betrokken persoon in staat te stellen aan te tonen dat er sprake is van schuld, moeten de producenten worden verplicht om met beide partijen samen te werken, onder meer door goed gedocumenteerde informatie te verstrekken. Voorts moeten zowel in als buiten de Unie gevestigde producenten worden verplicht om een vertegenwoordiger voor AI-aansprakelijkheid in de Unie aan te wijzen als contactpunt voor het beantwoorden van alle verzoeken van de operators, op soortgelijke wijze als de functionaris voor gegevensbescherming als bedoeld in artikel 37 van Verordening (EU) 2016/679 van het Europees Parlement en de Raad (23) , de vertegenwoordiger van de fabrikant als bedoeld in artikel 3, punt 41, en artikel 13, lid 4, van Verordening (EU) 2018/858 van het Europees Parlement en de Raad (24) en de gemachtigde als bedoeld in artikel 4, lid 2, en artikel 5 van Verordening (EU) 2019/1020 van het Europees Parlement en de Raad (25) . (20) De wetgever moet rekening houden met de aansprakelijkheidsrisico’s die aan AI-systemen verbonden zijn gedurende hun hele levenscyclus, van de ontwikkeling over het gebruik tot het einde van de levensduur, met inbegrip van afvalbeheer en recycling. Het gebruik van AI-systemen in een product of dienst vormt een financieel risico voor bedrijven en zal derhalve een grote impact hebben op de capaciteit en de mogelijkheden van kmo’s en start-ups om hun op nieuwe technologieën gebaseerde onderzoeks- en ontwikkelingsprojecten te laten verzekeren en te financieren. Aansprakelijkheid heeft derhalve niet alleen tot doel om belangrijke wettelijk beschermde rechten van personen te beschermen, maar ook om te bepalen of bedrijven, in het bijzonder kmo’s en start-ups, in staat zijn om kapitaal aan te trekken, te innoveren, aan onderzoek te doen en uiteindelijk nieuwe producten en diensten aan te bieden, en of consumenten dergelijke producten en diensten vertrouwen en bereid zijn deze te gebruiken ondanks de potentiële risico’s en rechtsvorderingen met betrekking tot dergelijke producten en diensten. (21) Verzekeringen kunnen helpen om te garanderen dat slachtoffers effectief worden vergoed en om de risico’s van alle verzekerde personen te bundelen. Een van de factoren waarop verzekeringsmaatschappijen hun aanbod van verzekeringsproducten en ‑diensten baseren, is een risicobeoordeling, die berust op toegang tot historische gegevens over vorderingen. Een gebrek aan toegang tot, of een onvoldoende hoeveelheid kwalitatief hoogwaardige gegevens, zou een reden kunnen zijn waarom het in het begin moeilijk is om verzekeringsproducten voor nieuwe en opkomende technologieën te ontwikkelen. Een betere toegang tot, en een optimalisering van het gebruik van, door nieuwe technologieën gegenereerde gegevens, gekoppeld aan een verplichting om goed gedocumenteerde informatie te verstrekken, zullen verzekeraars echter beter in staat stellen om nieuwe risico’s in modellen te vatten en de ontwikkeling van meer innovatieve dekkingen te bevorderen. (22) Aangezien historische gegevens over vorderingen ontbreken, moet worden onderzocht hoe en onder welke voorwaarden de aansprakelijkheid verzekerbaar is, teneinde de verzekering te koppelen aan het product en niet aan de verantwoordelijke persoon. Er worden reeds verzekeringsproducten per gebied en per dekking ontwikkeld naarmate de technologie zich ontwikkelt. Veel verzekeraars zijn gespecialiseerd in bepaalde marktsegmenten (bijvoorbeeld kmo’s) of in het aanbieden van dekking voor bepaalde productsoorten (bijvoorbeeld elektrische goederen), wat betekent dat er voor de verzekerde doorgaans een verzekeringsproduct beschikbaar zal zijn. Een standaardoplossing voor alle gevallen is echter moeilijk voorstelbaar, en de verzekeringsmarkt heeft tijd nodig om zich aan te passen. De Commissie moet nauw met de verzekeringsmarkt samenwerken om innovatieve verzekeringsproducten te ontwikkelen die het tekort aan verzekeringen kunnen aanvullen. In uitzonderlijke gevallen, zoals een gebeurtenis waarbij sprake is van collectieve schade, waarbij de vergoeding de in deze verordening vastgestelde maximumbedragen aanzienlijk overschrijdt, moeten de lidstaten worden aangemoedigd om voor een beperkte periode een speciaal schadefonds op te zetten dat in de specifieke behoeften van die gevallen voorziet. Er zouden ook speciale vergoedingsfondsen kunnen worden opgezet voor de uitzonderlijke gevallen waarin een AI-systeem dat nog niet als AI-systeem met een hoog risico is ingedeeld en dus nog niet verzekerd is, schade veroorzaakt. Om de rechtszekerheid te waarborgen en te voldoen aan de verplichting om alle potentieel betrokken personen te informeren, moeten het bestaan van het speciale vergoedingsfonds en de voorwaarden om ervoor in aanmerking te komen, op duidelijke en volledige wijze bekend worden gemaakt. (23) Het is van het grootste belang dat eventuele toekomstige wijzigingen van deze verordening gepaard gaan met de nodige herziening van de richtlijn productaansprakelijkheid, teneinde die op alomvattende en consistente wijze te herzien en de rechten en plichten van alle betrokken partijen in de gehele aansprakelijkheidsketen te garanderen. De invoering van een nieuwe aansprakelijkheidsregeling voor de operator van AI-systemen vereist een nauwe coördinatie tussen de bepalingen van deze verordening en de herziening van de richtlijn productaansprakelijkheid, zowel qua inhoud als qua aanpak, zodat zij samen een samenhangend aansprakelijkheidskader voor AI-systemen zullen vormen, waarbij de belangen van de producent, de operator, de consument en de betrokken persoon wat betreft het aansprakelijkheidsrisico en de betreffende vergoedingsregelingen in evenwicht worden gebracht. De aanpassing en stroomlijning van de definities van “AI-systeem”, “frontend operator”, “backend operator”, “producent”, “gebrek”, “product” en “dienst” in alle wetgevingsteksten is derhalve noodzakelijk en moet gelijktijdig worden overwogen. (24) De doelstellingen van deze verordening, namelijk het creëren van een toekomstgerichte en uniforme aanpak op het niveau van de Unie, waarbij gemeenschappelijke Europese normen voor Europese burgers en bedrijven worden vastgesteld om in de hele Unie consistente rechten en rechtszekerheid te waarborgen en versnippering van de digitale eengemaakte markt te voorkomen, die het behoud van digitale soevereiniteit, de bevordering van digitale innovatie en de waarborging van een hoog beschermingsniveau voor burger- en consumentenrechten in Europa zou belemmeren, vereisen dat de aansprakelijkheidsregelingen voor AI-systemen volledig worden geharmoniseerd. Deze doelstellingen kunnen niet voldoende door de lidstaten worden verwezenlijkt als gevolg van de snelle technologische veranderingen, de grensoverschrijdende ontwikkeling en het grensoverschrijdende gebruik van AI-systemen en, ten slotte, de conflicterende wetgevingsbenaderingen in de Unie, maar kunnen vanwege de omvang of de gevolgen van het optreden beter door de Unie worden verwezenlijkt. De Unie kan daarom maatregelen vaststellen overeenkomstig het subsidiariteitsbeginsel dat in artikel 5 van het Verdrag betreffende de Europese Unie is neergelegd. Overeenkomstig het in hetzelfde artikel neergelegde evenredigheidsbeginsel gaat deze verordening niet verder dan nodig is om deze doelstellingen te verwezenlijken. HEBBEN DE VOLGENDE VERORDENING VASTGESTELD: Hoofdstuk I Algemene bepalingen Artikel 1 Onderwerp Deze verordening bevat regels voor de vorderingen voor civielrechtelijke aansprakelijkheid van natuurlijke en rechtspersonen jegens operators van AI-systemen. Artikel 2 Toepassingsgebied 1. Deze verordening is van toepassing op het grondgebied van de Unie wanneer door een AI-systeem aangestuurde fysieke of virtuele activiteiten, apparaten of processen schade hebben toegebracht aan het leven, de gezondheid of de lichamelijke integriteit van een natuurlijk persoon of aan het eigendom van een natuurlijke of rechtspersoon, of significante immateriële schade hebben veroorzaakt die tot een verifieerbaar economisch verlies heeft geleid. 2. Elke overeenkomst tussen een operator van een AI-systeem en een natuurlijke persoon of rechtspersoon die schade lijdt door het AI-systeem, waarin de in deze verordening vastgestelde rechten en plichten worden omzeild of beperkt, is nietig met betrekking tot de in deze verordening vastgestelde rechten en plichten, ongeacht of deze overeenkomst voor of na het intreden van de schade is gesloten. 3. Deze verordening doet geen afbreuk aan eventuele aanvullende aansprakelijkheidsvorderingen die uit contractuele verhoudingen tussen de operator en de natuurlijke persoon of rechtspersoon die door het AI-systeem schade heeft geleden, alsook uit regelgeving inzake productaansprakelijkheid, consumentenbescherming, non-discriminatie en arbeids- en milieubescherming voortvloeien en die krachtens het Unierecht of het nationale recht tegen de operator kunnen worden ingesteld. Artikel 3 Definities Voor de toepassing van deze verordening wordt verstaan onder: a) “AI-systeem”: een door software gestuurd of in hardware geïntegreerd systeem dat intelligent gedrag vertoont, onder meer door het verzamelen en verwerken van gegevens, het analyseren en interpreteren van zijn omgeving, en het – met een zekere mate van autonomie – ondernemen van actie om specifieke doelstellingen te verwezenlijken; b) “autonoom”: een AI-systeem dat werkt door bepaalde input te interpreteren en door een reeks vooraf vastgestelde instructies te gebruiken, zonder tot deze instructies beperkt te zijn, hoewel het gedrag van het systeem wordt beperkt door en gericht is op het verwezenlijken van de opgedragen doelstelling en andere relevante door zijn ontwikkelaar gemaakte ontwerpkeuzen; c) “hoog risico”: een aanzienlijk potentieel van een autonoom werkend AI-systeem om een of meer personen schade te berokkenen op een wijze die willekeurig is en verder gaat dan wat redelijkerwijs kan worden verwacht; hoe aanzienlijk het potentieel is, hangt af van de wisselwerking tussen de ernst van de mogelijke schade, de mate van autonome besluitvorming, de waarschijnlijkheid dat het risico zich verwezenlijkt, en de wijze waarop en de context waarin het AI-systeem wordt gebruikt; d) “operator”: zowel de frontend operator als de backend operator, zolang de aansprakelijkheid van die laatste niet reeds onder Richtlijn 85/374/EEG valt; e) “frontend operator”: elke natuurlijke persoon of rechtspersoon die een mate van controle over een risico in verband met de werking van het AI-systeem uitoefent en die baat heeft bij de werking van het AI-systeem; f) “backend operator”: elke natuurlijke of rechtspersoon die doorlopend de kenmerken van de technologie definieert en gegevens en een essentiële backendondersteuning biedt, en daardoor ook een zekere mate van controle uitoefent over het risico dat aan de werking van het AI-systeem verbonden is; g) “controle”: elke handeling van een operator die van invloed is op de werking van het AI-systeem en bijgevolg op de mate waarin de operator derden blootstelt aan de potentiële risico’s die aan de werking van het AI-systeem verbonden zijn; dergelijke handelingen kunnen de werking in om het even welke fase beïnvloeden door de input, de output of de resultaten te bepalen, of kunnen specifieke functies of processen binnen het AI-systeem wijzigen; de mate waarin deze aspecten van de werking van het AI-systeem door de handeling worden bepaald, hangt af van de mate waarin de operator invloed heeft op het risico dat aan de werking van het AI-systeem is verbonden; h) “betrokken persoon”: elke persoon die schade lijdt die wordt veroorzaakt door fysieke of virtuele activiteiten, apparaten of processen die door een AI-systeem worden aangestuurd, en die niet de operator daarvan is; i) “schade”: een negatief effect op het leven, de gezondheid of de lichamelijke integriteit van een natuurlijke persoon of op het eigendom van een natuurlijke of rechtspersoon, of dat significante immateriële schade veroorzaakt die tot een verifieerbaar economisch verlies leidt; j) “producent”: de producent zoals gedefinieerd in artikel 3 van Richtlijn 85/374/EEG. Hoofdstuk II AI-systemen met een hoog risico Artikel 4 Risicoaansprakelijkheid voor AI-systemen met een hoog risico 1. De operator van een AI-systeem met een hoog risico is aansprakelijk voor alle schade die wordt veroorzaakt door fysieke of virtuele activiteiten, apparaten of processen die door dat AI-systeem worden aangestuurd. 2. Alle AI-systemen met een hoog risico en alle de kritieke sectoren waarin zij worden gebruikt, worden opgenomen in de lijst in de bijlage bij deze verordening. De Commissie is bevoegd overeenkomstig artikel 13 gedelegeerde handelingen vast te stellen om die limitatieve lijst te wijzigen door: a) het opnemen van nieuwe soorten AI-systemen met een hoog risico en kritieke sectoren waarin deze worden gebruikt; b) het schrappen van soorten AI-systemen die niet langer kunnen worden geacht een hoog risico in te houden; en/of c) het wijzigen van de kritieke sectoren voor bestaande AI-systemen met een hoog risico. Elke gedelegeerde handeling tot wijziging van de bijlage treedt zes maanden na de vaststelling ervan in werking. Wanneer zij bepaalt welke nieuwe AI-systemen met een hoog risico en/of kritieke sectoren door middel van gedelegeerde handelingen in de bijlage moeten worden opgenomen, houdt de Commissie ten volle rekening met de in deze verordening vastgestelde criteria, met name die welke in artikel 3, onder c), zijn vermeld. 3. Operators van AI-systemen met een hoog risico kunnen zich niet aan aansprakelijkheid onttrekken door aan te voeren dat zij zorgvuldig hebben gehandeld of dat de schade is veroorzaakt door autonome activiteiten, apparaten of processen die door hun AI-systeem werden aangestuurd. Operators zijn niet aansprakelijk voor schade als gevolg van overmacht. 4. De frontend operator van een AI-systeem met een hoog risico zorgt ervoor dat de werking van dat AI-systeem wordt gedekt door een aansprakelijkheidsverzekering die adequaat is in verhouding tot de bedragen en de omvang van de vergoeding als bedoeld in de artikelen 5 en 6 van deze verordening. De backend operator zorgt ervoor dat zijn diensten worden gedekt door een bedrijfsaansprakelijkheids- of productaansprakelijkheidsverzekering die adequaat is in verhouding tot de bedragen en de omvang van de vergoeding als bedoeld in de artikelen 5 en 6 van deze verordening. Indien verplichte verzekeringsregelingen voor de frontend of backend operator die reeds op grond van andere Unie- of nationale wetgeving of bestaande vrijwillige bedrijfsverzekeringsfondsen van kracht zijn, worden geacht de werking van het AI-systeem of de verleende dienst te dekken, wordt de verplichting uit hoofde van deze verordening om een verzekering voor het AI-systeem of de verleende dienst af te sluiten, geacht te zijn vervuld mits de betreffende bestaande verplichte verzekering of het vrijwillige bedrijfsverzekeringsfonds dekking biedt voor de bedragen en de omvang van de vergoeding als bedoeld in de artikelen 5 en 6 van deze verordening. 5. In geval van strijdigheid tussen risicoaansprakelijkheidsclassificaties van AI-systemen heeft deze verordening voorrang op de nationale aansprakelijkheidsregelingen. Artikel 5 Bedrag van de vergoeding 1. De operator van een AI-systeem die op grond van deze verordening aansprakelijk is voor schade vergoedt deze: a) tot een maximumbedrag van 2 miljoen EUR in geval van overlijden van of schade aan de gezondheid of lichamelijke integriteit van een betrokken persoon als gevolg van een werking van een AI-systeem met een hoog risico; b) tot een maximumbedrag van 1 miljoen EUR in geval van significante immateriële schade die tot een verifieerbaar economisch verlies leidt of schade aan eigendom, met inbegrip van schade aan meerdere eigendommen van een betrokken persoon als gevolg van één werking van één AI-systeem met een hoog risico; indien de betrokken persoon jegens de operator ook een vordering heeft op grond van contractuele aansprakelijkheid en de totale schade aan eigendommen of de significante immateriële schade minder dan [500 EUR] (26) bedraagt, wordt geen vergoeding op grond van deze verordening betaald. 2. Indien de gecombineerde vergoeding die moet worden betaald aan meerdere personen die door dezelfde werking van hetzelfde AI-systeem met hoog risico schade hebben geleden, groter is dan de in lid 1 bedoelde maximale totaalbedragen, worden de aan elke persoon te betalen bedragen pro rata verlaagd, zodat de gecombineerde vergoeding de in lid 1 vastgestelde maximumbedragen niet overschrijdt. Artikel 6 Omvang van de vergoeding 1. In geval van overlijden van de betrokken persoon ten gevolge van lichamelijk letsel wordt binnen het in artikel 5, lid 1, onder a), vermelde bedrag de door de aansprakelijke operator te betalen vergoeding berekend op basis van de kosten van de medische behandeling van de betrokken persoon tot aan zijn overlijden, en op basis van de financiële schade die de betrokken persoon heeft geleden door het definitieve totale verlies of de vermindering van zijn verdiencapaciteit of door zijn toegenomen behoeften als gevolg van het letsel tot aan zijn overlijden. De aansprakelijke operator vergoedt voorts de begrafeniskosten van de overleden betrokken persoon aan de partij te wier laste deze kosten zijn gekomen. Indien de betrokken persoon ten tijde van het letsel veroorzakende voorval dat tot zijn overlijden heeft geleid, in een relatie stond met een derde jegens wie hij een wettelijke onderhoudsverplichting had, stelt de aansprakelijke operator de derde schadeloos tot het door de overledene verschuldigde bedrag voor de periode die overeenkomt met de gemiddelde levensverwachting van een persoon van zijn leeftijd en algemene situatie. De operator stelt de derde eveneens schadeloos indien deze ten tijde van het voorval dat tot het overlijden heeft geleid, reeds verwekt maar nog niet geboren was. 2. In geval van schade aan de gezondheid of de lichamelijke integriteit van de betrokken persoon omvat de door de aansprakelijke operator verschuldigde vergoeding, binnen het in artikel 5, lid 1, onder b), vermelde bedrag, de vergoeding van de kosten van de desbetreffende medische behandeling, alsmede de door de betrokken persoon geleden financiële schade ten gevolge van het tijdelijke verlies, de vermindering of het definitieve totale verlies van zijn verdiencapaciteit of de daaruit voortvloeiende, door een medisch attest gestaafde toename van zijn behoeften. Artikel 7 Verjaringstermijn 1. De specifieke verjaringstermijn voor overeenkomstig artikel 4, lid 1, ingestelde vorderingen voor civielrechtelijke aansprakelijkheid in verband met schade aan het leven, de gezondheid of de lichamelijke integriteit bedraagt 30 jaar vanaf de datum waarop de schade zich heeft voorgedaan. 2. De specifieke verjaringstermijn voor overeenkomstig artikel 4, lid 1, ingestelde vorderingen voor civielrechtelijke aansprakelijkheid in verband met schade aan eigendommen of significante immateriële schade die tot een verifieerbaar economisch verlies leidt, bedraagt: a) 10 jaar vanaf de datum waarop de schade aan eigendommen, respectievelijk het verifieerbare economische verlies als gevolg van de significante immateriële schade, zich heeft voorgedaan, of b) 30 jaar vanaf de datum waarop de werking van het AI-systeem met hoog risico die de schade aan eigendommen of de immateriële schade heeft veroorzaakt, heeft plaatsgevonden. De kortste van de in de eerste alinea bedoelde perioden is van toepassing. 3. Dit artikel laat nationale rechtsregels inzake de schorsing of onderbreking van verjaring onverlet. Hoofdstuk III Andere AI-systemen Artikel 8 Schuldaansprakelijkheid voor andere AI-systemen 1. De operator van een AI-systeem dat geen AI-systeem met een hoog risico als bedoeld in artikel 3, onder c), en artikel 4, lid 2, is en derhalve niet is vermeld in de lijst in de bijlage bij deze verordening, is aansprakelijk op grond van schuld voor elke schade die is veroorzaakt door fysieke of virtuele activiteiten, apparaten of processen die door het AI-systeem worden aangestuurd. 2. De operator is niet aansprakelijk indien hij kan bewijzen dat de schade buiten zijn schuld is veroorzaakt, met een beroep op een van de volgende gronden: a) het AI-systeem is buiten zijn medeweten geactiveerd terwijl alle redelijke en noodzakelijke maatregelen waren genomen om dergelijke buiten de controle van de operator vallende activering te voorkomen, of b) de nodige zorgvuldigheid is op alle onderstaande manieren betracht: door een geschikt AI-systeem voor de juiste taken en vaardigheden te selecteren, het AI-systeem naar behoren in werking te stellen, de activiteiten te monitoren en de operationele betrouwbaarheid te handhaven door regelmatig alle beschikbare updates te installeren. De operator kan zich niet aan aansprakelijkheid onttrekken door aan te voeren dat de schade is veroorzaakt door autonome activiteiten, apparaten of processen die door zijn AI-systeem werden aangestuurd. De operator is niet aansprakelijk voor schade als gevolg van overmacht. 3. Indien de schade is veroorzaakt door een derde die met het AI-systeem heeft geknoeid door het functioneren of de effecten ervan te wijzigen, is de operator niettemin aansprakelijk voor de betaling van een vergoeding indien die derde partij onvindbaar of onbemiddeld is. 4. Op verzoek van de operator of de betrokken persoon is de producent van een AI-systeem verplicht met hen samen te werken en hun informatie te verstrekken in de mate die in verhouding staat tot de omvang van de vordering, teneinde de vaststelling van de aansprakelijkheid mogelijk te maken. Artikel 9 Nationale bepalingen inzake vergoeding en verjaring De verjaringstermijn, de bedragen en de omvang van de vergoeding van overeenkomstig artikel 8, lid 1, ingestelde vorderingen voor civielrechtelijke aansprakelijkheid worden beheerst door de wetten van de lidstaat waar de schade is ontstaan. Hoofdstuk IV Verdeling van de aansprakelijkheid Artikel 10 Medeschuld 1. Indien de schade het gevolg is van zowel fysieke of virtuele activiteiten, apparaten of processen die door een AI-systeem worden aangestuurd als de handelingen van een betrokken persoon of een persoon voor wie de betrokken persoon verantwoordelijk is, wordt de mate van aansprakelijkheid van de operator op grond van deze verordening dienovereenkomstig verminderd. De operator is niet aansprakelijk indien alleen de betrokken persoon of de persoon voor wie hij verantwoordelijk is, schuld heeft aan de schade. 2. Een operator die aansprakelijk wordt gehouden, kan de door het AI-systeem gegenereerde gegevens gebruiken als bewijs van medeschuld van de betrokken persoon, in overeenstemming met Verordening (EU) 2016/679 en andere relevante wetgeving inzake gegevensbescherming. Ook de betrokken persoon kan deze gegevens gebruiken als bewijsmiddel of ter verduidelijking in de aansprakelijkheidsvordering. Artikel 11 Hoofdelijke aansprakelijkheid Indien er sprake is van meer dan één operator van een AI-systeem, zijn deze hoofdelijk aansprakelijk. Indien een frontend operator tevens de producent van het AI-systeem is, heeft deze verordening voorrang op de richtlijn productaansprakelijkheid. Indien de backend operator ook als producent in de zin van artikel 3 van de richtlijn productaansprakelijkheid kan worden beschouwd, is die richtlijn op hem van toepassing. Indien er slechts één operator is en die operator tevens de producent van het AI-systeem is, heeft deze verordening voorrang op de richtlijn productaansprakelijkheid. Artikel 12 Regres in verband met schadevergoeding 1. De operator is niet gerechtigd een vordering tot regres in te stellen, tenzij de eventuele vergoeding waarop de betrokken persoon uit hoofde van deze verordening recht heeft, volledig is betaald. 2. Indien de operator samen met andere operators hoofdelijk aansprakelijk is jegens een betrokken persoon en deze persoon volledig heeft vergoed overeenkomstig artikel 4, lid 1, en artikel 8, lid 1, kan de operator een deel van de vergoeding op de andere operators verhalen in verhouding tot zijn aansprakelijkheid. De verdeelsleutel voor de aansprakelijkheid is gebaseerd op de respectieve mate van controle die de operators hadden over het risico dat aan de werking het AI-systeem verbonden is. Indien de bijdrage van een hoofdelijk aansprakelijke operator niet van hem kan worden verkregen, wordt het tekort gedragen door de andere operators. Voor zover een hoofdelijk aansprakelijke operator de betrokken persoon vergoedt en de andere aansprakelijke operators om vereffening van voorschotten vraagt, gaat de vordering van de betrokken persoon op de andere operators over op de operator. Subrogatie van vorderingen wordt niet uitgeoefend ten koste van de oorspronkelijke vordering. 3. Indien de operator van een gebrekkig AI-systeem de betrokken persoon volledig voor schade vergoedt overeenkomstig artikel 4, lid 1, of artikel 8, lid 1, van deze verordening kan hij een herstelvordering instellen tegen de producent van het gebrekkige AI-systeem overeenkomstig Richtlijn 85/374/EEG en de nationale voorschriften inzake de aansprakelijkheid voor producten met gebreken. 4. Indien de verzekeraar van de operator de betrokken persoon voor schade vergoedt overeenkomstig artikel 4, lid 1, en artikel 8, lid 1, gaan eventuele vorderingen voor civielrechtelijke aansprakelijkheid van de betrokken persoon voor dezelfde schade over op de verzekeraar van de operator, voor het bedrag dat de verzekeraar van de operator de betrokken persoon als vergoeding heeft betaald. Hoofdstuk V Slotbepalingen Artikel 13 Uitoefening van de bevoegdheidsdelegatie 1. De bevoegdheid om gedelegeerde handelingen vast te stellen, wordt aan de Commissie toegekend onder de in dit artikel neergelegde voorwaarden. 2. De in artikel 4, lid 2, bedoelde bevoegdheidsdelegatie wordt aan de Commissie toegekend voor een periode van vijf jaar met ingang van [ datum van toepassing van deze verordening ]. 3. De in artikel 4, lid 2, bedoelde bevoegdheidsdelegatie kan te allen tijde door het Europees Parlement of de Raad worden ingetrokken. Het besluit tot intrekking beëindigt de delegatie van de in dat besluit genoemde bevoegdheid. Het wordt van kracht op de dag na die van de bekendmaking ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie of op een daarin genoemde latere datum. Het laat de geldigheid van de reeds van kracht zijnde gedelegeerde handelingen onverlet. 4. Voordat de Commissie een gedelegeerde handeling vaststelt, raadpleegt zij het Technisch Comité voor AI-systemen met een hoog risico (TCRAI-comité) in overeenstemming met de beginselen die zijn neergelegd in het Interinstitutioneel Akkoord van 13 april 2016 over beter wetgeven. 5. Zodra de Commissie een gedelegeerde handeling heeft vastgesteld, doet zij daarvan gelijktijdig kennisgeving aan het Europees Parlement en de Raad. 6. Een overeenkomstig artikel 4, lid 2, vastgestelde gedelegeerde handeling treedt alleen in werking indien het Europees Parlement noch de Raad daartegen binnen een termijn van twee maanden na de kennisgeving van de handeling aan het Europees Parlement en de Raad bezwaar heeft gemaakt, of indien zowel het Europees Parlement als de Raad voor het verstrijken van die termijn de Commissie hebben medegedeeld dat zij daartegen geen bezwaar zullen maken. Die termijn wordt op initiatief van het Europees Parlement of de Raad met twee maanden verlengd. Artikel 14 Herziening Uiterlijk op 1 januari 202X [3 jaar na de datum van toepassing van deze verordening], en vervolgens om de drie jaar, dient de Commissie bij het Europees Parlement, de Raad en het Europees Economisch en Sociaal Comité een uitvoerig verslag in over de herziening van deze verordening in het licht van de verdere ontwikkeling van artificiële intelligentie. Bij de opstelling van het in de eerste alinea bedoelde verslag verzoekt de Commissie de lidstaten om relevante informatie met betrekking tot jurisprudentie, gerechtelijke schikkingen alsook ongevallenstatistieken, zoals het aantal ongevallen, de geleden schade, de betrokken AI-toepassingen en de door verzekeringsmaatschappijen betaalde vergoedingen, alsook een beoordeling van het aantal vorderingen dat door betrokken personen is ingesteld, zowel individueel als collectief, en de termijnen waarbinnen die vorderingen door de rechtbanken worden behandeld. De Commissie laat haar verslag in voorkomend geval vergezeld gaan van wetgevingsvoorstellen om vastgestelde tekortkomingen te verhelpen. Artikel 15 Inwerkingtreding Deze verordening treedt in werking op de twintigste dag na die van de bekendmaking ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie. Zij is van toepassing met ingang van 1 januari 202X. Deze verordening is verbindend in al haar onderdelen en is rechtstreeks toepasselijk in elke lidstaat. Gedaan te ..., Voor het Europees Parlement Voor de Raad De voorzitter De voorzitter BIJLAGE [...] Het Europees Parlement, – gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU), en met name artikelen 4, 16, 26, 114 en 118, – gezien de Berner Conventie voor de bescherming van werken van letterkunde en kunst, – gezien het Interinstitutioneel Akkoord van 13 april 2016 over beter wetgeven (1) en de richtsnoeren van de Commissie voor betere regelgeving ( COM(2015)0215 ), – gezien het Verdrag van de Wereldorganisatie voor de intellectuele eigendom (WIPO) inzake het auteursrecht, het Verdrag van de Wereldorganisatie voor de intellectuele eigendom (WIPO) inzake uitvoeringen en fonogrammen en het herziene WIPO-kaderdocument van 29 mei 2020 over het beleid inzake intellectuele eigendom en kunstmatige intelligentie, – gezien Richtlijn (EU) 2019/790 van het Europees Parlement en de Raad van 17 april 2019 inzake auteursrechten en naburige rechten in de digitale eengemaakte markt en tot wijziging van Richtlijnen 96/9/EG en 2001/29/EG (2) , – gezien Richtlijn 96/9/EG van het Europees Parlement en de Raad van 11 maart 1996 betreffende de rechtsbescherming van databanken (3) , – gezien Richtlijn 2009/24/EG van het Europees Parlement en de Raad van 23 april 2009 betreffende de rechtsbescherming van computerprogramma’s (4) , – gezien Richtlijn (EU) 2016/943 van het Europees Parlement en de Raad van 8 juni 2016 betreffende de bescherming van niet-openbaar gemaakte knowhow en bedrijfsinformatie (bedrijfsgeheimen) tegen het onrechtmatig verkrijgen, gebruiken en openbaar maken daarvan (5) , – gezien Richtlijn (EU) 2019/1024 van het Europees Parlement en de Raad van 20 juni 2019 inzake open data en het hergebruik van overheidsinformatie (6) , – gezien Verordening (EU) 2016/679 van het Europees Parlement en de Raad van 27 april 2016 betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens en betreffende het vrije verkeer van die gegevens en tot intrekking van Richtlijn 95/46/EG (algemene verordening gegevensbescherming) (7) , – gezien Verordening (EU) 2018/1807 van het Europees Parlement en de Raad van 14 november 2018 inzake een kader voor het vrije verkeer van niet-persoonsgebonden gegevens in de Europese Unie (8) , – gezien Verordening (EU) 2019/1150 van het Europees Parlement en de Raad van 20 juni 2019 ter bevordering van billijkheid en transparantie voor zakelijke gebruikers van onlinetussenhandelsdiensten (9) , – gezien het witboek van de Commissie van 19 februari 2020 over kunstmatige intelligentie – een Europese benadering op basis van excellentie en vertrouwen ( COM(2020)0065 ), – gezien de werkzaamheden van de door de Commissie opgerichte deskundigengroep op hoog niveau inzake kunstmatige intelligentie, – gezien de mededelingen van de Commissie getiteld “Een Europese datastrategie” ( COM(2020)0066 ) en “Een nieuwe industriestrategie voor Europa” ( COM(2020)0102 ), – gezien de handleiding voor onderzoek door het Europees Octrooibureau van november 2019, – gezien het werkdocument inzake de digitale economie (2016/05) van het Gemeenschappelijk Centrum voor onderzoek van de Commissie en het Instituut voor technologische prognose (IPTS), dat deel uitmaakt van dit centrum, over een economisch beleidsperspectief voor onlineplatforms, – gezien de politieke beleidslijnen voor de Europese Commissie 2019-2024 getiteld “Een Unie die de lat hoger legt: Mijn agenda voor Europa”, – gezien zijn resolutie van 16 februari 2017 met aanbevelingen aan de Commissie over civielrechtelijke regels inzake robotica (10) , – gezien artikel 54 van zijn Reglement, – gezien de adviezen van de Commissie interne markt en consumentenbescherming, de Commissie vervoer en toerisme en de Commissie cultuur en onderwijs, – gezien het verslag van de Commissie juridische zaken ( A9-0176/2020 ), A. overwegende dat het rechtskader van de Unie voor intellectuele eigendom gericht is op de bevordering van innovatie en creativiteit alsook van de toegang tot kennis en informatie; B. overwegende dat in artikel 118 VWEU is bepaald dat de wetgever van de Unie maatregelen vaststelt voor de totstandbrenging van Europese intellectuele-eigendomsrechten (IER’s) teneinde een eenvormige bescherming van deze rechten in de hele Unie te waarborgen; overwegende dat de interne markt de voorwaarden voor sterkere economische groei bevordert met als doel de welvaart van de EU-burgers te waarborgen; C. overwegende dat de recente ontwikkelingen op het gebied van kunstmatige intelligentie (KI) en vergelijkbare opkomende technologieën een aanzienlijke technologische vooruitgang vormen, die zowel kansen als uitdagingen creëert voor de burgers, bedrijven, overheidsdiensten, scheppende kunstenaars en defensiesector van de Unie; D. overwegende dat KI-technologieën de traceerbaarheid van IER’s en de toepassing ervan op door KI gegenereerde output kunnen bemoeilijken, waardoor menselijke makers wier originele werk wordt gebruikt om dergelijke technologieën te voeden, niet eerlijk kunnen worden beloond; E. overwegende dat het streven om van de Unie de wereldwijde koploper te maken op het gebied van KI-technologieën, moet gepaard gaan met inspanningen om de digitale en industriële soevereiniteit van de Unie te herwinnen en te vrijwaren, haar concurrentievermogen te waarborgen en innovatie te bevorderen en beschermen, en een structurele hervorming van het industriebeleid van de Unie vereist, zodat zij een voortrekkersrol kan spelen op het gebied van KI-technologieën, met inachtneming van de culturele diversiteit; overwegende dat het mondiale leiderschap van de Unie op het gebied van KI een doeltreffend systeem voor intellectuele eigendom vereist dat geschikt is voor het digitale tijdperk en dat innovatoren in staat stelt nieuwe producten op de markt te brengen; overwegende dat sterke waarborgen cruciaal zijn om het octrooisysteem van de Unie te beschermen tegen misbruik, aangezien innovatieve KI-ontwikkelaars hierdoor worden benadeeld; overwegende dat een op de mens gerichte benadering van KI, die in overeenstemming is met ethische beginselen en met de mensenrechten, noodzakelijk is opdat de KI-technologie een hulpmiddel blijft dat in dienst staat van de bevolking en het algemeen belang; F. overwegende dat regelgeving op het gebied van KI-technologieën op het niveau van de Unie moet worden vastgesteld, met als doel versnippering van de interne markt en uiteenlopende nationale bepalingen en richtsnoeren te voorkomen; overwegende dat een volledig geharmoniseerd EU-regelgevingskader op het gebied van KI op internationaal niveau een referentiepunt zal kunnen worden; overwegende dat nieuwe gemeenschappelijke regels voor KI-systemen in de vorm van verordeningen moeten worden vastgesteld om te zorgen voor gelijke normen in de gehele Unie, en overwegende dat de wetgeving toekomstbestendig moet zijn zodat zij gelijke tred kan houden met de snelle ontwikkeling van deze technologie, en moet worden geactualiseerd aan de hand van grondige effectbeoordelingen; overwegende dat rechtszekerheid bijdraagt aan technologische ontwikkeling en dat het vertrouwen van de burger in nieuwe technologieën essentieel is voor de ontwikkeling van deze sector, die het concurrentievoordeel van de Unie vergroot; overwegende dat het regelgevingskader voor KI dan ook vertrouwen moet wekken in de veiligheid en betrouwbaarheid van KI en een evenwicht moet vinden tussen bescherming van het publiek en stimulansen voor bedrijven om te investeren in innovatie; G. overwegende dat KI en aanverwante technologieën gebaseerd zijn op computermodellen en algoritmen, die worden beschouwd als wiskundige methoden in de zin van het Europees Octrooiverdrag (EOV) en derhalve niet als zodanig octrooieerbaar zijn; overwegende dat wiskundige methoden en computerprogramma’s krachtens artikel 52, lid 3, van het EOV met octrooien kunnen worden beschermd wanneer zij worden gebruikt als onderdeel van een KI-systeem dat bijdraagt aan het produceren van een verder technisch effect; overwegende dat de impact van een dergelijke potentiële octrooibescherming grondig moet worden beoordeeld; H. overwegende dat KI-technologieën en aanverwante technologieën gebaseerd zijn op de creatie en inwerkingneming van computerprogramma’s, die als dusdanig vallen onder een specifieke regeling voor de bescherming van de auteursrechten, waarbij uitsluitend de uiting van een computerprogramma kan worden beschermd, maar niet de ideeën, methoden en beginselen die aan gelijk welk element van het programma ten grondslag liggen; I. overwegende dat er een toenemend aantal KI-gerelateerde octrooien wordt verleend; J. overwegende dat de vooruitgang van KI en gerelateerde technologieën vragen oproept over de bescherming van innovatie op zich en over het inzicht in IER’s van door KI- en gerelateerde technologieën gegenereerde materialen, inhoud of gegevens, die van industriële of artistieke aard kunnen zijn en die diverse commerciële mogelijkheden creëren; overwegende dat het in dit verband belangrijk is een onderscheid te maken tussen het scheppen door mensen met ondersteuning van KI en autonoom door KI gegenereerde creaties; K. overwegende dat KI-technologieën en aanverwante technologieën sterk afhankelijk zijn van reeds bestaande inhoud en grote hoeveelheden gegevens; overwegende dat transparantere en opener toegang tot bepaalde niet-persoonsgebonden gegevens en databanken in de Unie, met name voor kmo’s en start-ups, evenals de interoperabiliteit van gegevens, die “lock-in”-effecten beperkt, van cruciaal belang zullen zijn om de ontwikkeling van KI in Europa aan te moedigen en om het concurrentievermogen van Europese bedrijven op mondiaal niveau te ondersteunen; overwegende dat de verzameling van persoonsgegevens in overeenstemming moet zijn met de grondrechten en de regels inzake gegevensbescherming en een op maat gesneden beleid vereist, met name wat betreft gegevensbeheer en de transparantie van gegevens die worden gebruikt bij de ontwikkeling en het gebruik van KI-technologieën, en dit gedurende de volledige levenscyclus van een op KI gebaseerd systeem; 1. neemt nota van het Witboek van de Europese Commissie over kunstmatige intelligentie en een Europese benadering op basis van excellentie en vertrouwen, en met de Europese datastrategie; benadrukt dat de daarin ontwikkelde denkpistes waarschijnlijk zullen bijdragen tot het ontsluiten van het potentieel van op de mens gerichte KI in de EU; merkt echter op dat de bescherming van intellectuele-eigendomsrechten (IER’s) in de context van de ontwikkeling van KI-technologieën en aanverwante technologieën niet in overweging is genomen door de Commissie, ondanks het cruciale belang van deze rechten; benadrukt dat het noodzakelijk is een gemeenschappelijk Europese dataruimte tot stand te brengen, en is van mening dat het gebruik van deze ruimte een belangrijke rol zal spelen op het vlak van innovatie en creativiteit in de EU-economie, die moeten worden gestimuleerd; beklemtoont dat de Unie een essentiële rol moet spelen bij het vaststellen van fundamentele beginselen met betrekking tot de ontwikkeling, de toepassing en het gebruik van KI, zonder de verdere ontwikkeling ervan te hinderen of concurrentie te belemmeren; 2. beklemtoont dat de ontwikkeling van KI en aanverwante technologieën in de vervoersector en de toeristische sector gepaard zal gaan met innovatie, onderzoek, het aantrekken van investeringen en aanzienlijke voordelen op economisch, maatschappelijk, milieu-, openbaar en veiligheidsgebied, en er tegelijk voor kan zorgen dat deze sectoren aantrekkelijker worden voor toekomstige generaties en nieuwe arbeidskansen en duurzamere bedrijfsmodellen kan creëren, maar benadrukt dat hierdoor in geen geval schade of nadeel mag worden veroorzaakt voor mens of samenleving; 3. wijst op het belang van het creëren van een operationeel en volledig geharmoniseerd regelgevingskader op het gebied van KI-technologieën; stelt voor een dergelijk kader vast te stellen in de vorm van een verordening, in plaats van een richtlijn, teneinde versnippering van de Europese digitale eengemaakte markt te voorkomen en innovatie te bevorderen; 4. verzoekt de Commissie rekening te houden met de zeven essentiële vereisten die in de richtsnoeren van de deskundigengroep op hoog niveau worden genoemd en die de Commissie in haar mededeling van 8 april 2019 toejuicht (11) , en verzoekt deze naar behoren toe te passen in alle wetgeving op het gebied van KI; 5. benadrukt dat voor de ontwikkeling, de toepassing en het gebruik van KI-technologieën en voor de groei van de mondiale data-economie belangrijke technische, sociale, economische, ethische en juridische kwesties moeten worden aangepakt op verschillende beleidsterreinen, waaronder dat van IER’s en de impact ervan op deze beleidsterreinen; benadrukt dat het voor het ontsluiten van het potentieel van KI-technologieën noodzakelijk is onnodige juridische belemmeringen weg te nemen, zodat de groei van en de innovatie in de zich ontwikkelende data-economie van de Unie niet wordt gehinderd; dringt aan op een effectbeoordeling met betrekking tot de bescherming van intellectuele-eigendomsrechten in het kader van de ontwikkeling van KI-technologieën; 6. benadrukt het cruciale belang van een evenwichtige bescherming van intellectuele-eigendomsrechten met betrekking tot KI-technologieën en van het multidimensionale karakter van deze bescherming, en beklemtoont tegelijkertijd het belang van het waarborgen van een hoog niveau van bescherming van IER’s, van het creëren van rechtszekerheid en van de opbouw van het vertrouwen dat nodig is om investeringen in deze technologieën aan te moedigen en de levensvatbaarheid en het gebruik ervan op lange termijn door de consument te garanderen; is van mening dat de Unie de voortrekker kan worden inzake de totstandbrenging van KI-technologieën door een operationeel regelgevingskader vast te stellen dat regelmatig wordt beoordeeld in het licht van technologische ontwikkelingen, en door voor een proactief overheidsbeleid te zorgen, met name op het gebied van opleidingsprogramma’s en financiële steun voor onderzoek en publiek-private samenwerking; herhaalt de noodzaak om voldoende ruimte te creëren voor de ontwikkeling van nieuwe technologieën, producten en diensten; benadrukt dat het creëren van een omgeving die bevorderlijk is voor de creativiteit en innovatie door het gebruik van KI-technologieën door ontwerpers aan te moedigen niet ten koste mag gaan van de belangen van menselijke ontwerpers, noch van de ethische beginselen van de Unie; 7. is eveneens van mening dat de Unie de verschillende dimensies van KI moet integreren aan de hand van technologisch neutrale en voldoende flexibele definities, die ook van toepassing blijven op toekomstige technologische ontwikkelingen en later gebruik; is van mening dat we moeten blijven nadenken over interacties tussen KI en IER’s, vanuit het standpunt van zowel diensten voor intellectuele eigendom als gebruikers; is van oordeel dat het beoordelen van KI-applicaties een uitdaging is die een aantal transparantievoorschriften alsook de ontwikkeling van nieuwe methoden behoeft, aangezien bijvoorbeeld adaptieve leersystemen na elke input opnieuw kunnen worden gekalibreerd, met als gevolg dat bepaalde informatieverstrekking vooraf ondoeltreffend wordt; 8. benadrukt het belang van transparantie en verantwoordingsplicht bij het gebruik van algoritmen door streamingdiensten, zodat de toegang tot culturele en creatieve inhoud in diverse vormen en talen en een eerlijke toegang tot Europese werken beter kan worden gegarandeerd; 9. beveelt aan om de gevolgen van KI-technologieën voor de IER’s te beoordelen per sector en per type; is van mening dat bij een dergelijke benadering onder meer rekening moet worden gehouden met het niveau van menselijke tussenkomst, de autonomie van de KI, de meer of minder grote rol en de oorsprong van de gebruikte gegevens en het gebruikte auteursrechtelijk beschermde materiaal, en de mogelijke invloed van andere factoren; herinnert eraan dat de benadering moet zorgen voor het juiste evenwicht tussen de noodzaak om investeringen van middelen en inspanningen te beschermen en de noodzaak om de creatie en uitwisseling te stimuleren; is van oordeel dat meer diepgaand onderzoek nodig is om de menselijke input met betrekking tot de algoritmische gegevens van KI te evalueren; is van oordeel dat disruptieve technologieën zoals KI zowel kleine, als grote bedrijven in staat stellen marktleidende producten te ontwikkelen; vindt dat alle bedrijven recht hebben op dezelfde, doeltreffende en effectieve bescherming van intellectuele-eigendomsrechten; verzoekt de Commissie en de lidstaten bijgevolg om start-ups en kmo’s via het programma voor de interne markt en de digitale-innovatiehubs steun te bieden bij het beschermen van hun producten; 10. stelt voor om met name de impact en de gevolgen van KI- en gerelateerde technologieën te beoordelen in het kader van het huidige systeem van octrooiwetgeving, merk- en modellenbescherming, auteursrechten en naburige rechten, en onder meer de toepasbaarheid te evalueren van de rechtsbescherming van databanken en computerprogramma’s en de bescherming van niet openbaar gemaakte knowhow en bedrijfsinformatie (“bedrijfsgeheimen”) tegen het onrechtmatig verkrijgen, gebruiken en openbaar maken daarvan; erkent het potentieel van KI-technologieën voor het verbeteren van de handhaving van IER’s, ondanks de noodzaak van menselijke verificatie en evaluatie, met name waar dit juridische consequenties betreft; bevestigt voorts dat er moet worden nagegaan of het contractenrecht met het oog op een optimale bescherming van de consument moet worden bijgewerkt en of de mededingingsregels moeten worden aangepast met als doel marktfalen of misbruik in de digitale economie aan te pakken, dat er een omvattender juridisch kader moet worden gecreëerd voor de economische sectoren die betrokken zijn bij KI, zodat Europese bedrijven en relevante belanghebbenden zich kunnen uitbreiden, en dat er voor rechtszekerheid moet worden gezorgd; benadrukt dat de bescherming van de intellectuele eigendom altijd verenigbaar moet zijn met andere grondrechten en fundamentele vrijheden; 11. herinnert eraan dat mathematische methoden op zich niet octrooieerbaar zijn, tenzij zij worden gebruikt voor technische doeleinden in de context van technische uitvindingen die zelf wel octrooieerbaar zijn op voorwaarde dat de toepasselijke criteria met betrekking tot uitvindingen in acht worden genomen; herinnert eraan dat indien een uitvinding betrekking heeft op een methode waarbij gebruik wordt gemaakt van technische middelen, of op een technisch toestel, het doel van deze uitvinding globaal beschouwd in feite van technische aard is en bijgevolg octrooieerbaar kan zijn; onderstreept in dit verband de rol van de octrooibescherming bij het stimuleren van KI-uitvindingen en het bevorderen van de verspreiding hiervan, alsook de noodzaak om kansen te creëren voor Europese bedrijven en startende ondernemingen en om de ontwikkeling en het gebruik van KI in Europa te stimuleren; wijst erop dat essentiële standaardoctrooien een belangrijke rol spelen bij de ontwikkeling en verspreiding van nieuwe KI- en aanverwante technologieën en bij het garanderen van interoperabiliteit; verzoekt de Commissie de vaststelling van sectoroverschrijdende normen te ondersteunen en formele normalisatie aan te moedigen; 12. wijst erop dat octrooibescherming kan worden verleend op voorwaarde dat de uitvinding nieuw en niet voor de hand liggend is en uitvinderswerkzaamheid omvat; merkt voorts op dat het octrooirecht uitgaat van een volledige beschrijving van de onderliggende technologie, hetgeen voor bepaalde KI-technologieën moeilijkheden kan opleveren gezien de complexiteit van de achterliggende redenering; benadrukt ook de juridische uitdagingen van reverse engineering, die een uitzondering op de auteursrechtelijke bescherming van computerprogramma’s en de bescherming van bedrijfsgeheimen, en wijst erop dat deze vormen van bescherming op hun beurt van cruciaal belang zijn voor innovatie en onderzoek en terdege in aanmerking moeten worden genomen in het kader van de ontwikkeling van KI-technologieën; verzoekt de Commissie na te gaan op welke wijze producten adequaat kunnen worden getest, bijvoorbeeld op modulaire wijze, zonder dat dit leidt tot risico’s voor IER-houders of bedrijfsgeheimen als gevolg van de uitgebreide openbaarmaking van gemakkelijk na te maken producten; wijst erop dat KI-technologieën open beschikbaar moeten zijn voor onderwijs- en onderzoeksdoelstellingen, bijvoorbeeld om leermethoden efficiënter te maken; 13. merkt op dat de automatisering van het creatieve proces van het genereren van artistieke inhoud vragen kan oproepen met betrekking tot de eigendom van IER’s voor dergelijke inhoud; is in dit verband van mening dat het niet wenselijk is om KI-technologieën rechtspersoonlijkheid te verstrekken en wijst op de negatieve gevolgen van een dergelijke mogelijkheid voor de stimulansen voor menselijke ontwerpers; 14. wijst op het verschil tussen door KI ondersteunde menselijke creaties en door KI gegenereerde creaties, aangezien deze laatste nieuwe regelgevingsuitdagingen met zich meebrengen voor wat de bescherming van IER’s betreft, zoals problemen inzake eigendom, uitvinderschap en passende vergoedingen en problemen in verband met potentiële marktconcentratie; is voorts van mening dat IER’s voor de ontwikkeling van KI-technologieën moeten worden onderscheiden van IER’s die kunnen worden toegekend voor door KI gegenereerde creaties; benadrukt dat wanneer KI uitsluitend wordt gebruikt als instrument om de auteur te helpen in het creatieproces, het huidige IER-kader van toepassing blijft; 15. is van mening dat technische creaties die door KI-technologie worden gegenereerd, beschermd moeten worden uit hoofde van het IER-rechtskader met als doel investeringen in deze vorm van creatie aan te moedigen en de rechtszekerheid voor burgers, bedrijven en, aangezien zij momenteel tot de belangrijkste gebruikers van KI-technologieën behoren, uitvinders te verbeteren; is van mening dat werken die autonoom door kunstmatige actoren en robots worden gecreëerd, mogelijk niet in aanmerking komen voor auteursrechtelijke bescherming, dit op grond van het beginsel van originaliteit, dat betrekking heeft op een natuurlijke persoon, en aangezien het begrip “intellectuele schepping” is verbonden met de persoonlijkheid van de schepper; verzoekt de Commissie steun te geven aan een horizontale, empirisch onderbouwde en technologisch neutrale benadering van gemeenschappelijke, uniforme auteursrechtelijke regels voor middels KI gegenereerde werken in de Unie, indien ervan wordt uitgegaan dat dergelijke werken in aanmerking kunnen komen voor auteursrechtelijke bescherming; stelt voor om de eigendom van eventuele rechten alleen overdraagbaar te maken aan natuurlijke personen of rechtspersonen die het werk in kwestie rechtmatig hebben gecreëerd, en alleen als de houder van eventueel gebruikt auteursrechtelijk beschermd materiaal hiervoor zijn toestemming heeft verleend, tenzij uitzonderingen of beperkingen op het auteursrecht van toepassing zijn; benadrukt dat het belangrijk is de toegang tot gegevens en het delen van gegevens, open normen en openbrontechnologie te vergemakkelijken en tegelijkertijd investeringen aan te moedigen en innovatie te stimuleren; 16. merkt op dat KI het mogelijk maakt om een groot aantal gegevens te verwerken die betrekking hebben op de stand van de techniek of het bestaan van IER’s; merkt eveneens op dat KI of aanverwante technologie die wordt gebruikt voor de registratieprocedure voor de toekenning van IER’s en voor de vaststelling van de aansprakelijkheid voor inbreuken op IER’s, niet in de plaats mag komen van menselijke verificatie per geval, teneinde de kwaliteit en rechtvaardigheid van besluiten te waarborgen; merkt op dat KI geleidelijk in staat wordt om taken uit te voeren die gewoonlijk door mensen worden uitgevoerd en benadrukt daarom de noodzaak om passende waarborgen in te voeren, met inbegrip van ontwerpsystemen met “human-in-the-loop”-toezicht- en verificatieprocessen, transparantie, verantwoordingsplicht en controle van KI-besluitvorming; 17. stelt, wat het gebruik van niet-persoonsgebonden gegevens door KI-technologieën betreft, dat het gebruik van auteursrechtelijk beschermde werken en andere materie en hiermee geassocieerde gegevens, inclusief reeds bestaande inhoud, gegevensverzamelingen van hoge kwaliteit en metagegevens, moet worden beoordeeld in het licht van de bestaande regels voor beperkingen en uitzonderingen inzake auteursrechtelijke bescherming, zoals de uitzondering voor tekst- en datamining waarin is voorzien in de richtlijn betreffende het auteursrecht en naburige rechten in de digitale eengemaakte markt; dringt aan op verdere verduidelijking met betrekking tot de bescherming van gegevens op grond van het auteursrecht en de mogelijke bescherming van handelsmerken en industriële modellen voor werken die autonoom worden gegenereerd via KI-toepassingen; is van mening dat vrijwillige uitwisseling van niet-persoonsgebonden gegevens tussen bedrijven en sectoren moet worden bevorderd en moet stoelen op eerlijke contractuele overeenkomsten, met inbegrip van licentieovereenkomsten; onderstreept de uitdagingen voor IER’s die het gevolg zijn van de creatie van “deepfakes” op basis van misleidende, gemanipuleerde of eenvoudigweg kwalitatief minderwaardige gegevens, ongeacht of dergelijke “deepfakes” gegevens bevatten die aan het auteursrecht zijn onderworpen; is bezorgd over de mogelijkheid dat burgers massaal worden gemanipuleerd om democratieën te destabiliseren, en dringt aan op meer bewustmaking en mediageletterdheid, alsook op het beschikbaar stellen van de hoogstnoodzakelijke KI-technologieën om feiten en informatie te verifiëren; is van mening dat niet-persoonsgebonden en controleerbare registers van gegevens die in de loop van de levenscyclus van op KI gebaseerde technologieën conform de regels inzake gegevensbescherming worden gebruikt, de tracering van het gebruik van auteursrechtelijk beschermde werken kunnen vergemakkelijken en op die manier de rechthebbenden beter kunnen beschermen en kunnen bijdragen tot de bescherming van de persoonlijke levenssfeer; benadrukt dat KI-technologieën nuttig kunnen zijn in het kader van de IER-handhaving, maar dat menselijke verificatie noodzakelijk is en dat er gewaarborgd moet worden dat alle op KI gebaseerde besluitvormingssystemen volledig transparant zijn; benadrukt dat toekomstige KI-regelingen de eventuele vereisten voor openbrontechnologie bij openbare aanbestedingen niet mogen omzeilen en de interconnectiviteit van digitale diensten niet in de weg mogen staan; merkt op dat KI-systemen zijn gebaseerd op software en op statistische modellen, die fouten kunnen bevatten; benadrukt dat KI-gegenereerde output niet discriminerend mag zijn en dat een van de efficiëntste manieren om vooroordelen in KI-systemen te beperken erin bestaat te waarborgen — voor zover het Unierecht dit toelaat — dat er zo veel mogelijk niet-persoonsgebonden gegevens beschikbaar zijn voor opleidingsdoeleinden en machinaal leren; verzoekt de Commissie na te denken over het gebruik van gegevens uit het publieke domein voor dergelijke doeleinden; 18. benadrukt het belang van de volledige tenuitvoerlegging van de strategie voor de digitale eengemaakte markt om de toegankelijkheid en interoperabiliteit van niet-persoonsgebonden gegevens in de EU te verbeteren; benadrukt dat de Europese datastrategie moet zorgen voor een evenwicht tussen het bevorderen van de stroom van, de ruimere toegang tot en het gebruik en de uitwisseling van gegevens, enerzijds, en de bescherming van IER’s en bedrijfsgeheimen, anderzijds, dit alles met inachtneming van de regels inzake gegevensbescherming en privacy; beklemtoont dat er in dit verband moet worden nagegaan of de regels van de Unie inzake intellectuele eigendom een geschikt instrument vormen voor de bescherming van gegevens, inclusief sectorale gegevens die nodig zijn voor de ontwikkeling van KI, en herinnert eraan dat gestructureerde gegevens, zoals databanken, die worden beschermd in het kader van de intellectuele eigendom, in de regel niet als gegevens worden beschouwd; is van mening dat er uitgebreide informatie moet worden verstrekt over het gebruik van door intellectueel eigendom beschermde gegevens, met name in de context van betrekkingen tussen onlineplatforms en ondernemingen; is ingenomen met het voornemen van de Commissie om één enkele Europese dataruimte tot stand te brengen; 19. merkt op dat de Commissie overweegt of er wetgevende maatregelen moeten worden genomen met betrekking tot kwesties die van invloed zijn op interactie tussen economische actoren die tot doel hebben voordeel te halen uit niet-persoonsgebonden gegevens, en verheugt zich over een mogelijke herziening van de richtlijn databanken en een mogelijke verduidelijking van de toepassing van de richtlijn inzake de bescherming van bedrijfsgeheimen als algemeen kader; kijkt uit naar de resultaten van de door de Commissie gelanceerde openbare raadpleging over de Europese gegevensstrategie; 20. benadrukt dat de Commissie met name in het kader van internationale onderhandelingen moet streven naar een evenwichtige en door innovatie gedreven bescherming van intellectuele eigendom ten gunste van Europese ontwikkelaars van KI, met als doel het internationale concurrentievermogen van Europese ondernemingen te vergroten en hen te wapenen tegen potentieel misbruik van procesrecht, en met het oog op een zo groot mogelijke rechtszekerheid voor gebruikers van KI, en denkt hierbij met name aan internationale onderhandelingen en in het bijzonder aan de lopende besprekingen over KI en de datarevolutie binnen de Wereldorganisatie voor de intellectuele eigendom (WIPO); is verheugd over de recente inzending door de Commissie van de standpunten van de Unie voor de openbare raadpleging van de WIPO over het ontwerp voor een kaderdocument over het beleid inzake intellectuele eigendom en kunstmatige intelligentie; herinnert in dit verband aan de ethische plicht van de EU om ontwikkeling overal ter wereld te steunen door de grensoverschrijdende samenwerking op het gebied van KI te vergemakkelijken, onder meer door middel van beperkingen en uitzonderingen voor grensoverschrijdend onderzoek en grensoverschrijdende tekst- en datamining, waarin is voorzien in de richtlijn betreffende het auteursrecht en naburige rechten in de digitale eengemaakte markt; 21. is zich er ten volle van bewust dat vooruitgang op het gebied van KI gepaard zal moeten gaan met openbare investeringen in infrastructuur, opleiding op het gebied van digitale vaardigheden en aanzienlijke verbeteringen in verband met connectiviteit en interoperabiliteit om optimaal te kunnen gedijen; wijst daarom op het belang van beveiligde en duurzame 5G-netwerken voor de volledige uitrol van KI-technologieën, maar vooral ook op het belang van de noodzakelijke werkzaamheden op het niveau van infrastructuur en de beveiliging daarvan in de hele Unie; neemt kennis van de intensieve octrooieringsactiviteit die zich wat KI betreft voordoet in de vervoersector; vreest dat dit kan leiden tot een groot aantal rechtsgeschillen die de sector als geheel schade kunnen toebrengen en ook gevolgen kunnen hebben voor de verkeersveiligheid als we niet dringend op EU-niveau wetgeving vaststellen inzake de ontwikkeling van KI-gerelateerde technologieën; 22. steunt de bereidheid van de Commissie om de belangrijkste actoren uit de productiesector – fabrikanten uit de vervoersector, innovators op het gebied van KI en connectiviteit, dienstverleners uit de toeristische sector en andere spelers in de waardeketen van de automobielsector – bijeen te brengen om afspraken te maken over de voorwaarden waaronder zij bereid zouden zijn hun data te delen; 23. verzoekt zijn Voorzitter om deze resolutie te doen toekomen aan de Raad en de Commissie en aan de regeringen en parlementen van de lidstaten. Het Europees Parlement, – gezien het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU), met name artikel 36, artikel 42, lid 6, artikel 46, en Protocol nr. 10 betreffende de permanente gestructureerde samenwerking, – gezien Besluit (GBVB) 2017/2315 van de Raad van 11 december 2017 tot instelling van de permanente gestructureerde samenwerking (PESCO) en tot opstelling van de lijst van deelnemende lidstaten (1) , – gezien Besluit (GBVB) 2018/340 van de Raad van 6 maart 2018 tot vaststelling van de lijst van projecten die in het kader van de PESCO zullen worden ontwikkeld (2) , – gezien Besluit (GBVB) 2018/909 van de Raad van 25 juni 2018 tot vaststelling van een gemeenschappelijke reeks governanceregels voor PESCO-projecten (3) , – gezien Besluit (GBVB) 2018/1797 van de Raad van 19 november 2018 tot wijziging en actualisering van Besluit (GBVB) 2018/340 tot vaststelling van de lijst van projecten die in het kader van de PESCO zullen worden ontwikkeld (4) , – gezien Besluit (GBVB) 2019/1909 van de Raad van 12 november 2019 tot wijziging en actualisering van Besluit (GBVB) 2018/340 tot vaststelling van de lijst van projecten die in het kader van de PESCO zullen worden ontwikkeld (5) , – gezien de conclusies van de Raad van 13 november 2017 over veiligheid en defensie in het kader van de integrale EU-strategie, – gezien de conclusies van de Raad van 19 november 2018 over veiligheid en defensie in het kader van de integrale EU-strategie, – gezien de conclusies van de Raad van 17 juni 2019 over veiligheid en defensie in het kader van de integrale EU-strategie, – gezien de aanbeveling van de Raad van 15 oktober 2018 inzake de volgorde van de nakoming van de verdergaande verbintenissen die in het kader van de permanente gestructureerde samenwerking (PESCO) zijn aangegaan en inzake de nadere precisering van de doelstellingen (2018/C374/01) (6) , – gezien zijn resolutie van 16 maart 2017 over constitutionele, juridische en institutionele gevolgen van een gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid: door het Verdrag van Lissabon geboden mogelijkheden (7) , – gezien het Wapenhandelsverdrag, dat in december 2014 in werking is getreden, – gezien Evaluatie nr. 09/2019 van de Europese Rekenkamer van september 2019 inzake Europese defensie, – gezien artikel 118 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie buitenlandse zaken ( A9-0165/2020 ), A. overwegende dat het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid, overeenkomstig artikel 42, lid 2, VEU, de geleidelijke bepaling van een gemeenschappelijk defensiebeleid van de Unie omvat, dat tot een gemeenschappelijke defensie zal leiden indien de Europese Raad met eenparigheid van stemmen hiertoe besluit; overwegende dat de PESCO een belangrijke stap is voor de verwezenlijking van dit doel; B. overwegende dat de PESCO moet worden gebruikt voor de verdere inwerkingstelling en ontwikkeling van de verplichting uit hoofde van artikel 42, lid 7, VEU, tot het wederzijds verlenen van hulp en bijstand, die is herhaald in de op 13 november 2017 door 23 lidstaten ondertekende gezamenlijke kennisgeving aan de Raad en de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid over de PESCO, met het oog op de verbetering van de paraatheid van de lidstaten om solidariteit te betuigen aan een andere lidstaat als deze het slachtoffer wordt van een gewapende aanval op zijn grondgebied; C. overwegende dat overeenkomstig artikel 1, onder a), van Protocol nr. 10 betreffende de permanente gestructureerde samenwerking, ingesteld bij artikel 42 VEU, de PESCO onder meer tot doel heeft dat de lidstaten intensiever kunnen werken aan de ontwikkeling van hun defensiemogelijkheden, door hun nationale bijdragen te ontwikkelen en in voorkomend geval deel te nemen aan multinationale strijdkrachten, aan de voornaamste Europese programma’s voor materieel en aan het werk van het Europees Defensieagentschap; D. overwegende dat in artikel 1, onder b), van Protocol nr. 10 is bepaald dat de lidstaten zich ertoe moeten verbinden “uiterlijk in 2010 in staat te zijn tot levering, hetzij op nationale basis hetzij als component van multinationale taakgroepen, van specifiek voor de voorgenomen missies bestemde gevechtseenheden, die in tactisch opzicht als snellereactiegevechtsmacht samengesteld zijn en voorzien zijn van ondersteuningselementen, transport en logistiek inbegrepen, en die in staat zijn binnen een termijn van 5 tot 30 dagen missies als bedoeld in artikel 43 VEU te ondernemen, in het bijzonder om gevolg te geven aan verzoeken van de Verenigde Naties, en die missies kunnen volhouden gedurende een initiële periode van 30 dagen, te verlengen tot ten minste 120 dagen”; overwegende dat artikel 1, onder b), moet worden herzien om een passend antwoord te kunnen bieden op het moeilijke geopolitieke klimaat; overwegende dat de lidstaten nog ver van deze doelstelling verwijderd zijn; E. overwegende dat de vaststelling van een gemeenschappelijke EU-defensiestrategie meer dan ooit noodzakelijk is in het licht van de veelvoudige en toenemende bedreigingen; F. overwegende dat het ambitieniveau in het kader van de integrale EU-strategie op het gebied van veiligheid en defensie de crisisbeheersing en capaciteitsopbouw in de partnerlanden bestrijkt, met het oog op de bescherming van Europa en zijn burgers; overwegende dat geen enkele lidstaat afzonderlijk in staat is de eigen verdediging te verzekeren, aangezien de veiligheids- en defensiedreigingen waarmee de EU wordt geconfronteerd en die gericht zijn tegen haar burgers, grondgebieden en infrastructuren, gemeenschappelijke, veelzijdige dreigingen vormen en niet door één enkele lidstaat afzonderlijk kunnen worden aangepakt; overwegende dat een doeltreffend EU-systeem voor een efficiënt, samenhangend, strategisch en gemeenschappelijk gebruik van hulpbronnen gunstig zou zijn voor het algemene veiligheids- en defensieniveau van de EU en in een snel verslechterende veiligheidssituatie meer dan ooit noodzakelijk is; overwegende dat meer inspanningen voor samenwerking op het gebied van cyberdefensie, zoals informatie-uitwisseling, opleiding en operationele ondersteuning, nodig zijn om hybride bedreigingen beter te bestrijden; G. overwegende dat de voornaamste actoren van de PESCO de deelnemende lidstaten zijn, die de vermogens verschaffen voor de uitvoering van het GVDB (artikel 42, lid 1, en artikel 42, lid 3, VEU), die deze vermogens inzetten voor EU-operaties en -missies, indien de Raad opdracht geeft tot uitvoering van een taak binnen het Uniekader (artikel 42, leden 1, 4 en 5, artikel 43 en artikel 44 VEU), en die, wanneer passend, hun defensievermogens ontwikkelen, onder meer in het kader van het Europees Defensieagentschap (artikel 42, lid 3, en artikel 45 VEU); H. overwegende dat de PESCO op lange termijn tot doel heeft de Unie te voorzien van een operationele capaciteit met militaire middelen, aangevuld met civiele middelen, teneinde een samenhangende strijdkrachtencombinatie tot stand te brengen die het hele spectrum bestrijkt en ter beschikking staat van de lidstaten voor militaire GVDB‑operaties; overwegende dat de PESCO het vermogen van de EU om als internationale veiligheidsverstrekker op te treden, moet versterken, teneinde op doeltreffende en geloofwaardige wijze bij te dragen aan de internationale, regionale en Europese veiligheid, onder meer door de invoer van veiligheidsrisico’s te voorkomen, en de interoperabiliteit te versterken teneinde de EU-burgers te beschermen en de doeltreffendheid van de defensie-uitgaven te maximaliseren door dubbel werk, overcapaciteit en ongecoördineerde overheidsopdrachten te beperken; I. overwegende dat, overeenkomstig Besluit (GBVB) 2017/2315 van de Raad tot instelling van de PESCO, de versterkte defensievermogens van de lidstaten ook de NAVO ten goede zullen komen, in overeenstemming met het beginsel van één set strijdkrachten, mits dubbel werk wordt vermeden en prioriteit wordt gegeven aan interoperabiliteit, en dat dit terzelfdertijd ook de Europese pijler binnen de alliantie zal versterken en een antwoord zal vormen op de herhaalde oproepen tot een meer evenwichtige trans-Atlantische lastenverdeling; overwegende dat in veel lidstaten de NAVO de hoeksteen van de veiligheidsarchitectuur blijft; J. overwegende dat de PESCO een bindend kader creëert tussen de deelnemende lidstaten, die zich ertoe verbonden hebben gezamenlijk te investeren, te plannen, te ontwikkelen en defensievermogens te beheren binnen het kader van de Unie, op een permanente en gestructureerde manier, door twintig verbintenissen aan te gaan op vijf in het VEU bepaalde gebieden; overwegende dat deze verbintenissen moeten worden beschouwd als de overgang van een loutere samenwerking op het gebied van defensie naar volledige interoperabiliteit en de uitbreiding van de strijdkrachten van de lidstaten door bilaterale partnerschappen in wederzijds belang; overwegende dat deze verbintenissen jaarlijks worden geëvalueerd door het PESCO-secretariaat in het kader van de nationale uitvoeringsplannen die door de deelnemende lidstaten kunnen worden geraadpleegd; overwegende dat er ondanks deze verbintenissen geen effectief handhavingsmechanisme in het kader van de PESCO bestaat; overwegende dat PESCO-projecten moeten worden uitgevoerd op een manier die het industrieel vermogen, de bezorgdheid over dubbel werk, en de begrotingsbeperkingen van de deelnemende lidstaten weerspiegelt; overwegende dat het handhavingsmechanisme in het kader van de PESCO moet worden verbeterd; K. overwegende dat de deelnemende lidstaten volledig politiek engagement moeten tonen voor de twintig verbintenissen die zij zijn aangegaan; overwegende dat de planningscycli voor militaire capaciteit gewoonlijk langer dan drie jaar duren; overwegende dat de huidige nationale planningscycli voor militaire capaciteit voornamelijk gebaseerd zijn op de eerder vastgestelde defensieplanningsprocessen van de NAVO; overwegende dat er meer vooruitgang moet worden geboekt met betrekking tot de verankering van de PESCO in de nationale defensieplanningsprocessen om ervoor te zorgen dat de deelnemende lidstaten in staat zijn PESCO-projecten af te ronden; L. overwegende dat de PESCO oorspronkelijk een voorhoede moest zijn, bestaande uit de lidstaten die bereid en in staat waren de samenwerking op het vlak van defensie ambitieuzer aan te pakken; overwegende dat het feit dat er 25 deelnemende lidstaten zijn, er niet toe mag leiden dat de PESCO wordt belemmerd door een benadering waarbij telkens wordt gekozen voor de “kleinste gemene deler”; overwegende dat het aantal deelnemende lidstaten duidt op een bereidheid tot nauwere samenwerking op het gebied van veiligheid en defensie; M. overwegende dat er bij de eerste drie ronden voor PESCO-projecten 47 projecten door de deelnemende lidstaten zijn vastgesteld en goedgekeurd; overwegende dat tot nog toe geen enkel van deze projecten is uitgewerkt; overwegende dat de projecten van de eerste ronde hoofdzakelijk vermogensprojecten zijn waarbij zoveel mogelijk lidstaten worden betrokken; overwegende dat de inclusieve aard van de PESCO-projecten een hoog ambitieniveau van de deelnemende lidstaten niet in het gedrang mag brengen; overwegende dat het cruciaal is dat de PESCO zich concentreert op projecten die een echte meerwaarde opleveren; N. overwegende dat er geen overkoepelend, gemeenschappelijk verband tussen de 47 PESCO-projecten lijkt te bestaan; overwegende dat de huidige lijst met projecten onvoldoende samenhang, reikwijdte en strategische ambitie vertoont, waardoor de grootste capaciteitstekorten niet zullen worden ingevuld, en dat de lijst slechts bestaat uit onvolledige of inadequate oplossingen voor de prioritaire tekortkomingen, zoals vastgesteld in het hoofddoelproces via het vermogensontwikkelingsplan (CDP) en de gecoördineerde jaarlijkse evaluatie inzake defensie (CARD); overwegende dat een van deze projecten is stopgezet om nodeloos dubbel werk te vermijden; overwegende dat andere projecten onvoldoende vooruitgang hebben opgeleverd of dreigen te worden stopgezet, en dat ongeveer 30 projecten zich nog in een conceptontwikkelings- of voorbereidingsfase bevinden; overwegende dat de ontwikkeling van ambitieuze militaire capaciteitsprojecten meer dan tien jaar kan duren; overwegende dat de grote meerderheid van de PESCO-projecten precies de tekortkomingen van het Europees Defensiefonds (EDF) en de NAVO bestrijkt; O. overwegende dat de tweede fase van de PESCO zal aanvangen in 2021; overwegende dat deze tweede fase concrete en wezenlijke resultaten zal opleveren, wat inhoudt dat het noodzakelijk is bepaalde projecten prioriteit te verlenen; P. overwegende dat sommige PESCO-projecten gericht zijn op de operationele inzet, zoals de operationele kern EUFOR-crisisrespons (EUFOR CROC), militaire mobiliteit en het netwerk van logistieke hubs, terwijl andere projecten meer gericht zijn op de ontwikkeling van militaire vermogens, zoals snellereactieteams bij cyberincidenten en wederzijdse bijstand op het gebied van cyberbeveiliging; overwegende dat beide soorten nodig zijn om een doorslaggevende bijdrage te kunnen leveren aan de ontwikkeling van een gemeenschappelijke, geïntegreerde veiligheids- en defensiestrategie van de EU; Q. overwegende dat een aantal van de meest strategische PESCO-projecten over het potentieel beschikken om een doorslaggevende bijdrage te leveren aan de strategische autonomie van de Unie en de totstandbrenging van een samenhangende strijdkrachtencombinatie die het hele spectrum bestrijkt; R. overwegende dat grote Europese defensieprojecten zoals het toekomstige luchtgevechtssysteem (“Future Combat Air System”, FCAS) en grondgevechtssysteem (“Main Ground Combat System”, MGCS) momenteel niet onder de PESCO vallen; S. overwegende dat het van cruciaal belang is de in het CDP vastgestelde vermogenstekorten te prioriteren en aan te pakken, en voort te bouwen op de CARD om de strategische autonomie van Europa te vergroten; T. overwegende dat in slechts enkele van de lopende PESCO-projecten voldoende aandacht wordt besteed aan de vermogenstekortkomingen die in het CDP en CARD zijn vastgesteld of voldoende rekening wordt gehouden met de uit het CDP voortvloeiende doelstellingen inzake capaciteitsopbouw, terwijl deze als een prioriteit moeten worden aangepakt; U. overwegende dat de samenhang, de coherentie en de wederzijdse versterking tussen de PESCO, de CARD, de nationale uitvoeringsplannen (NIP’s) en het CDP verder moeten worden verbeterd; V. overwegende dat het defensieplanningsproces van de NAVO (NDPP) de nationale defensieplanningsprocessen aandrijft in 21 deelnemende lidstaten die lid zijn van de NAVO; W. overwegende dat zo snel mogelijk werk moet worden gemaakt van de wisselwerking tussen de nationale prioriteiten van de lidstaten, de EU-prioriteiten en de NAVO-prioriteiten, waar passend en relevant; overwegende dat de prioriteiten van de EU en de NAVO meer in harmonie moeten worden gebracht om de vermogensdoelstellingen van de EU te bereiken; X. overwegende dat de EU en de NAVO uiteenlopende organisaties zijn en verschillende respectieve verantwoordelijkheden hebben; overwegende dat de PESCO derhalve een doeltreffend en complementair instrument moet zijn, teneinde de prioriteiten op het gebied van vermogensontwikkeling aan te pakken en de in de EU vastgestelde militaire vermogens te leveren; overwegende dat de PESCO een bijdrage kan leveren aan de doelstellingen van de NAVO; Y. overwegende dat het combineren van de integrale EU-strategie met een specifieke defensie- en veiligheidsstrategie, bijvoorbeeld het EU-witboek over veiligheid en defensie, zoals het Parlement in tal van verslagen heeft voorgesteld, een gedeeld inzicht in de huidige en toekomstige uitdagingen kan bevorderen en belangrijke richtsnoeren voor de PESCO en het CDP kan bieden, die voortvloeien uit een goed begrip van de strategische ambities en maatregelen die op lange termijn moeten worden genomen; Z. overwegende dat PESCO-projecten momenteel afhankelijk zijn van de financiële bijdragen van de 25 deelnemende lidstaten; overwegende dat de nationale begrotingen voor defensie door de COVID-19-pandemie waarschijnlijk zullen inkrimpen; overwegende dat, paradoxaal genoeg, verschillende van de 47 huidige PESCO-projecten, op voorwaarde dat zij voldoende gefinancierd worden, de paraatheid van de lidstaten in het geval van een volgende grootschalige openbare gezondheidscrisis net zouden verbeteren: militaire mobiliteit, het Europees medisch commando en tal van andere projecten op het gebied van logistiek en vervoer, gezondheidszorg, rampenbestrijding, paraatheid tegen chemische, biologische, radiologische en nucleaire wapens (CBRN) en de bestrijding van kwaadwillige cyberactiviteiten en vijandige desinformatiecampagnes; overwegende dat besparingen op de strategische vermogens waarover de EU en haar lidstaten momenteel nog niet beschikken, ook negatieve gevolgen zouden hebben voor hun vermogen om gezamenlijk op te treden tegen toekomstige pandemieën, dreigingen van CBRN-wapens en andere onvoorspelbare risico’s met zeer grote internationale gevolgen; AA. overwegende dat de financiering van vervoersinfrastructuur voor tweeërlei gebruik ten goede zal komen aan zowel civiele als militaire mobiliteit, en dat door de uitvoering van geharmoniseerde administratieve procedures middelen via degelijke toevoerroutes in de hele EU kunnen worden verplaatst, hetgeen zal bijdragen aan de opbouw van een gemeenschappelijke veiligheids- en defensieomgeving; AB. overwegende dat de PESCO en het toekomstige EDF elkaar wederzijds moeten versterken en dat de onderlinge verbanden verder moeten worden ontwikkeld om de kritische vermogens te leveren die zijn vastgesteld in het CDP; AC. overwegende dat het vooruitzicht op medefinanciering van het onderzoeks- en ontwikkelingsvermogen dat voortvloeit uit bepaalde PESCO-projecten via het toekomstige EOF de deelnemende lidstaten ertoe heeft aangezet veel meer voorstellen in te dienen en meer uit te wisselen en samen te werken; overwegende dat in alle voorstellen rekening moet worden gehouden met het gemeenschappelijk strategisch belang van de EU; AD. overwegende dat de deelname van derde landen aan afzonderlijke PESCO-projecten in bepaalde gevallen in het strategische belang van de Unie kan zijn, op voorwaarde dat deze landen aan een overeengekomen aantal essentiële politieke en juridische voorwaarden voldoen; overwegende dat dit met name geldt voor de verschaffing van technische expertise of aanvullende vermogens, en in het geval van strategische partners; overwegende dat eventuele deelname van derde landen aan PESCO-projecten het doel om het GVDB van de EU te ondersteunen, niet mag ondermijnen; AE. overwegende dat de deelname van derde landen slechts uitzonderlijk kan zijn en enkel op uitnodiging van de EU-lidstaten kan plaatsvinden, en dat dit van geval tot geval moet worden beoordeeld; overwegende dat een dergelijke deelname een meerwaarde moet bieden voor bepaalde projecten en moet bijdragen tot de versterking van de PESCO en het GVDB en tot het nakomen van veeleisender verplichtingen, onder zeer strikte voorwaarden en op basis van vaststaande en daadwerkelijke wederkerigheid; AF. overwegende dat het hoog tijd wordt dat een overeenkomst over deelname van derde landen aan PESCO-projecten wordt gesloten; AG. overwegende dat het Parlement reeds heeft gevraagd om, met betrekking tot de huidige rol van het politiek en veiligheidscomité in de context van de PESCO en vermogensontwikkeling, het in artikel 38 VEU bedoelde mandaat van het PVC restrictief te interpreteren; AH. overwegende dat het beheer van de PESCO door de deelnemende lidstaten gebeurt, overwegende dat het PESCO-secretariaat de contacten met andere EU actoren moet blijven bevorderen met het oog op mogelijke synergieën met andere EU-instrumenten en -initiatieven, om te zorgen voor transparantie en inclusie en om onnodige overlappingen te vermijden; AI. overwegende dat een verdieping van de samenwerking inzake defensie tussen de lidstaten op EU-niveau gepaard moet gaan met een versterking van de controlebevoegdheid van de parlementen van de lidstaten en het Europees Parlement; AJ. overwegende dat de Connecting Europe Facility gericht moet zijn op projecten in verband met militaire mobiliteit en interoperabiliteit, die van cruciaal belang zijn met betrekking tot onverwachte conflicten en crises; overwegende dat de PESCO moet bijdragen aan de totstandbrenging van een effectief Schengengebied voor militaire mobiliteit dat erop gericht is procedures aan grenzen en infrastructuurhindernissen tot een minimum te beperken; overwegende dat het Rail Baltica-project, dat van vitaal belang is voor de integratie van de Baltische landen in het Europese spoorwegnet, in dit verband moet worden toegejuicht, en dat de volledige verwezenlijking ervan moet worden gewaarborgd; AK. overwegende dat de PESCO in dit opzicht kan bijdragen aan meer coherentie, coördinatie en interoperabiliteit op het gebied van veiligheid en defensie, en aan de consolidering van solidariteit, cohesie en de veerkracht van de Unie; AL. overwegende dat het Europees Parlement samen met de Raad wetgevingstaken en begrotingstaken dient uit te oefenen, alsook de in Verdragen bepaalde politieke controle en adviserende taken; AM. overwegende dat het Parlement de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor Buitenlandse Zaken en Veiligheidsbeleid vraagt zijn jaarverslag over de uitvoering van de PESCO te doen toekomen; AN. overwegende dat de gezamenlijke inspanningen op het gebied van onderzoek en ontwikkeling van de deelnemende lidstaten in het kader van de PESCO de weg zal effenen voor aanzienlijke technologische doorbraken, en zodoende de Unie een concurrentievoordeel zal verschaffen op het gebied van moderne defensievermogens; 1. beveelt de Raad en de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid aan: 2. verzoekt zijn Voorzitter deze aanbeveling te doen toekomen aan de Raad en de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid. Het Europees Parlement, – gezien artikel 8 en titel V, met name de artikelen 21, 22, 36 en 37, van het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU), alsook het vijfde deel van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU), – gezien de Associatieovereenkomst tussen de Europese Unie en de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie en hun lidstaten, enerzijds, en de Republiek Moldavië, anderzijds (AO), die een diepe en brede vrijhandelsruimte (Deep and Comprehensive Free Trade Area, DCFTA) omvat en die op 1 juli 2016 volledig in werking is getreden, – gezien de instelling van een visumvrije regeling voor onderdanen van de Republiek Moldavië in maart 2014 als gevolg van de door het Europees Parlement en de Raad aangebrachte wijzigingen in Verordening (EG) nr. 539/2001 van de Raad (1) , – gezien de ondertekening in november 2017 van een memorandum van overeenstemming, een leningsovereenkomst en een subsidieovereenkomst inzake microfinanciële bijstand ter waarde van 100 miljoen EUR voor de periode 2017-2018, – gezien het Moldavische nationale actieplan voor de uitvoering van de associatieovereenkomst tussen de Republiek Moldavië en de Europese Unie voor de periode 2017-2019, – gezien zijn eerdere resoluties over de Republiek Moldavië, met name de eerdere resolutie van 14 november 2018 over de uitvoering van de associatieovereenkomst tussen de EU en Moldavië (2) , zijn resolutie van 5 juli 2018 over de politieke crisis in Moldavië naar aanleiding van de ongeldigverklaring van de burgemeestersverkiezingen in Chisinau (3) , van 15 november 2017 over het Oostelijk Partnerschap, in aanloop naar de top in november 2017 (4) , van 4 juli 2017 over toekenning van macrofinanciële bijstand aan de Republiek Moldavië (5) , en van 21 januari 2016 over de associatieovereenkomsten/diepe en brede vrijhandelsruimten met Georgië, Moldavië en Oekraïne (6) , – gezien het besluit van de EU van juli 2018 om de uitbetaling van de eerste tranche macrofinanciële bijstand te bevriezen naar aanleiding van de uitspraak van het hooggerechtshof over de burgemeestersverkiezingen in Chisinau en haar besluit van november 2018 om haar financiële bijstand te staken naar aanleiding van zorgen over de rechtsstaat en de democratische achteruitgang van het land, – gezien het daaropvolgende besluit van de EU van juli 2019 om de uitbetalingen van begrotingssteun te hervatten in het licht van de toezegging van de Republiek Moldavië om het rechtssysteem te hervormen, – gezien het besluit van de EU van oktober 2019 om een eerste tranche macrofinanciële bijstand ter waarde van 30 miljoen EUR uit te betalen, naar aanleiding van de uitvoering van belangrijke hervormingen om de democratische normen te verbeteren en de rechtsstaat te beschermen, – gezien het gezamenlijke werkdocument van de Commissie en de Europese Dienst voor extern optreden (EDEO) over het uitvoeringsverslag van de associatieovereenkomst met de Republiek Moldavië van 11 september 2019, – gezien het resultaat van de vijfde vergadering van de Associatieraad tussen de EU en de Republiek Moldavië van 30 september 2019, – gezien de gezamenlijke verklaringen van de toppen van het Oostelijk Partnerschap, waarvan de meest recente op 24 november 2017 in Brussel heeft plaatsgevonden, – gezien de conclusies van de Raad Buitenlandse Zaken over de Republiek Moldavië van 26 februari 2018, – gezien Resolutie 2308 van de Parlementaire Vergadering van de Raad van Europa van 3 oktober 2019 over de werking van de democratie in de Republiek Moldavië, – gezien de corruptieperceptie-index van 2019 van Transparency International, waarin de Republiek Moldavië van 180 beoordeelde landen en gebieden op de 120e plaats staat (waarbij de eerste plaats het beste is), en die van 2018, waarin de Republiek Moldavië op de 117e plaats staat, – gezien de Democracy Index 2019 van de Economist Intelligence Unit, waarin de Republiek Moldavië wordt aangemerkt als “hybride regime”, – gezien het verslag “Freedom in the World” van Freedom House uit 2020, waarin de Republiek Moldavië wordt aangemerkt als “gedeeltelijk vrij”, en het verslag “Nations in Transit” uit 2020, ook van Freedom House, waarin de Republiek Moldavië wordt aangemerkt als een “regime in transitie of hybride regime”, – gezien het Moldavische nationale actieplan voor de uitvoering van de associatieovereenkomst tussen Moldavië en de EU, het nationale actieplan voor de mensenrechten 2018-2022 en de nationale strategie voor de preventie en bestrijding van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld 2018-2023, waarin de ratificatie van het Verdrag van Istanbul expliciet wordt genoemd, – gezien de analyses en aanbevelingen van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO), in het bijzonder die van 8 maart 2018 getiteld “Young Moldova: Problems, Values and Aspirations”; en die van 20 april 2018 over de herziening van het Moldavische beleid inzake jongerenwelzijn, – gezien de adviezen en aanbevelingen van de het Bureau voor Democratische Instellingen en Mensenrechten (ODIHR) van de Organisatie voor Veiligheid en samenwerking in Europa en van de Commissie van Venetië van de Raad van Europa, met name die van 15 maart 2018 over de herziening van het kiesstelsel in Moldavië, van 24 juni 2019 over de grondwettelijke situatie en in het bijzonder de mogelijkheid het parlement te ontbinden, en van 14 oktober 2019 over de hervorming van het hooggerechtshof en het openbaar ministerie, – gezien de gezamenlijke mededeling van de Commissie “Het beleid inzake het Oostelijk Partnerschap na 2020: de weerbaarheid versterken – een Oostelijk Partnerschap dat iedereen ten goede komt” van 18 maart 2020, – gezien de conclusies van de Raad van 11 mei 2020 over het beleid voor het Oostelijk Partnerschap na 2020, – gezien de gezamenlijke mededeling van de Commissie en de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s van 8 april 2020 over de wereldwijde EU-respons op COVID-19 en Besluit (EU) 2020/701 van het Europees Parlement en de Raad van 25 mei 2020 betreffende de toekenning van macrofinanciële bijstand aan uitbreidings- en nabuurschapspartners in de context van de COVID-19-pandemie (7) , – gezien het verslag van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad, het derde verslag in het kader van het opschortingsmechanisme voor visumvrijstelling en het begeleidende werkdocument van de diensten van de Commissie, gepubliceerd op 10 juli 2020, – gezien de aanbeveling van het Europees Parlement aan de Raad, de Commissie en de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid over het Oostelijk Partnerschap, in de aanloop naar de top van juni 2020, — gezien de aanbevelingen en werkzaamheden van het Parlementaire Associatiecomité EU-Moldavië, de Parlementaire Vergadering Euronest, het Forum voor het maatschappelijk middenveld van het Oostelijk Partnerschap, het Platform voor het maatschappelijk middenveld EU-Moldavië en van andere vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld in de Republiek Moldavië, – gezien de verklaring en aanbevelingen die werden vastgesteld ter gelegenheid van de zevende bijeenkomst van het Parlementair Associatiecomité EU-Moldavië op 18 en 19 december 2019, – gezien de conclusies van de verkiezingswaarnemingsmissie van het Europees Parlement bij de parlementsverkiezingen in de Republiek Moldavië op 24 februari 2019, die was geïntegreerd in de internationale verkiezingswaarnemingsmissie onder leiding van de OVSE/ODIHR, – gezien het economisch steunpakket van de Commissie dat op 29 maart 2020 werd vastgesteld om de Republiek Moldavië en andere landen te helpen bij hun strijd tegen de COVID-19-pandemie en ook de herschikking van bestaande instrumenten omvatte om de sociaaleconomische gevolgen van de crisis te verlichten, – gezien artikel 54 van zijn Reglement en artikel 1, lid 1, onder e), van en bijlage 3 bij het besluit van de Conferentie van voorzitters van 12 december 2002 betreffende de procedure inzake het verlenen van toestemming voor het opstellen van initiatiefverslagen, – gezien het advies van de Commissie internationale handel, – gezien het verslag van de Commissie buitenlandse zaken ( A9-0166/2020 ), A. overwegende dat de EU en de Republiek Moldavië zich er middels de AO/DCFTA toe hebben verbonden politiek partnerschap te bevorderen en economische integratie te bewerkstelligen en dat de Republiek Moldavië heeft toegezegd het acquis van de EU op te nemen in zijn eigen wetten en praktijken op een groot aantal gebieden; overwegende dat de Unie heeft toegezegd aanzienlijke financiële en begrotingsbijstand te zullen verlenen aan de Republiek Moldavië, op voorwaarde dat Europese kernwaarden en ‑beginselen, zoals de rechtsstaat, mensenrechten en democratische rechten, worden geëerbiedigd en dat corruptie, georganiseerde misdaad, het witwassen van geld, oligarchische structuren en nepotisme gegarandeerd worden bestreden; overwegende dat de samenwerking in gevallen van een ernstige achteruitgang kan worden opgeschort; B. overwegende dat het Parlement en de Raad op 13 september 2017 een besluit hebben vastgesteld tot toekenning van macrofinanciële bijstand aan de Republiek Moldavië ter waarde van 100 miljoen EUR in het kader van het IMF-programma om de economische en financiële hervormingen van het land te ondersteunen; C. overwegende dat de EU herhaaldelijk haar bezorgdheid heeft geuit over de rechtsstaat, het gebrek aan vooruitgang bij de vervolging van de verantwoordelijken voor de bankfraude die in 2014 aan het licht is gebracht, en de aanhoudende mensenrechtenschendingen; D. overwegende dat uit de corruptieperceptie-index van 2018 van Transparency International en de verslagen van Freedom House uit 2020 blijkt dat de situatie in de Republiek Moldavië de afgelopen tijd lichtjes is verbeterd, terwijl uit diezelfde indexen, evenals uit de democratie-index, blijkt dat de situatie met betrekking tot democratie, corruptie, politieke rechten en burgerlijke vrijheden in de Republiek Moldavië over de lange termijn genomen is verslechterd; E. overwegende dat de overheidsinstanties in de Republiek Moldavië ondanks de regeringswisselingen zwak blijven en dat de Republiek Moldavië blijft worstelen met het probleem van “gijzeling van de staat”, aangezien de concentratie van de macht en van de controle over alle belangrijke sectoren en de instellingen op de hoogste overheidsniveaus niet noemenswaardig is verminderd; F. overwegende dat de EU in 2018 de uitbetaling van de laatste twee tranches van het begrotingssteunprogramma voor hervormingen van de justitiële sector heeft opgeschort wegens ernstige schendingen van de rechtsstaat en het democratisch proces; G. overwegende dat het Europees Hof voor de Rechten van de Mens op 11 juni 2019 (in de zaak Ozdil e.a./Republiek Moldavië) constateerde dat de Republiek Moldavië in september 2018 de rechten op vrijheid, veiligheid, privacy en gezinsleven heeft geschonden toen zijn inlichtingen- en veiligheidsdienst vijf Turkse staatsburgers die asiel hadden aangevraagd, aanhield en gedwongen terugstuurde; overwegende dat deze verhulde uitlevering slechts één voorbeeld is van een systematisch patroon van gedwongen en onvrijwillige verdwijningen en illegale detentie en deportatie naar Turkije van Turkse ingezetenen in tientallen landen wereldwijd; H. overwegende dat de Commissie, na de vorming in juni 2019 van een regering die van plan was ambitieuze hervormingen door te voeren met een programma dat gericht was op de hervorming van het rechtswezen, de eerste tranche van de macrofinanciële bijstand heeft uitbetaald en de uitbetalingen in het kader van de programma’s inzake sectorale begrotingssteun heeft hervat, maar tegelijk heeft verklaard dat zij strikte conditionaliteit zou blijven toepassen; overwegende dat de Commissie op 10 juli 2020 de uitbetaling heeft goedgekeurd van de tweede en laatste tranche van 30 miljoen EUR in het kader van haar programma voor macrofinanciële bijstand; I. overwegende dat de Republiek Moldavië geen gebruik heeft kunnen maken van de rest van de middelen die beschikbaar waren in het kader van dit programma, dat in juli 2020 afliep; overwegende dat deze bijstand afhankelijk blijft van de uitvoering van eerder overeengekomen hervormingen, met name die welke gericht zijn op de versterking van de rechtsstaat, democratische normen en tastbare resultaten voor de burgers; J. overwegende dat het Moldavische parlement in november 2019 een motie van wantrouwen in de in juni 2019 gevormde regering heeft aangenomen, en dat daarna een minderheidsregering en vervolgens een nieuwe coalitieregering werden gevormd; overwegende dat vertegenwoordigers van de Europese instellingen hun bezorgdheid hebben geuit over de manier waarop de vorige regering werd vervangen en over het hervormingsproces dat de Republiek Moldavië in het kader van de AO/DCFTA heeft ingezet; K. overwegende dat de meerderheid van de nieuwe regeringscoalitie in het parlement van de Republiek Moldavië steeds kleiner wordt, aangezien parlementsleden zich van de regerende alliantie hebben afgewend; overwegende dat er in het najaar presidentsverkiezingen zullen plaatsvinden in de Republiek Moldavië en dat het land zich momenteel in een periode van acute politieke instabiliteit bevindt; overwegende dat president Igor Dodon heeft benadrukt dat het parlement moet worden ontbonden en dat er zo snel mogelijk vervroegde verkiezingen moeten worden gehouden; overwegende dat het grondwettelijk hof van de Republiek Moldavië op 7 juli 2020 heeft geoordeeld dat er pas na de presidentsverkiezingen vervroegde verkiezingen mogen worden gehouden; L. overwegende dat de regeringen van Rusland en Moldavië op 17 april 2020, als resultaat van onderhandelingen tussen de presidenten van beide landen, een overeenkomst hebben ondertekend voor een lening van 200 miljoen EUR die de Russische Federatie aan de Republiek Moldavië zal verstrekken tegen een preferentiële rente van 2 %; overwegende dat deze overeenkomst op 23 april is geratificeerd en dat het grondwettelijk hof van de Republiek Moldavië de ratificatie van de kredietovereenkomst diezelfde dag, naar aanleiding van een beroep dat werd ingeleid door leden van de parlementaire oppositie, heeft opgeschort totdat volledig is geanalyseerd of de overeenkomst verenigbaar is met de grondwet; overwegende dat de voorzitter van het grondwettelijk hof op 6 mei aangaf dat er druk op het grondwettelijk hof werd uitgeoefend door de Moldavische autoriteiten en dat er pogingen waren gedaan om de rechters van het hof in diskrediet te brengen; overwegende dat het grondwettelijk hof de kredietovereenkomst op 7 mei 2020 ongrondwettelijk verklaarde; overwegende dat er momenteel wordt onderhandeld met de Russische Federatie over een nieuwe kredietovereenkomst; M. overwegende dat de COVID-19-pandemie heeft aangetoond dat er steeds meer behoefte bestaat aan onderlinge afstemming tussen de Unie en haar buurlanden bij de aanpak van gemeenschappelijke bedreigingen; overwegende dat de Unie onder meer op die behoefte is ingesprongen door financiële hulp beschikbaar te stellen voor haar buurlanden; N. overwegende dat solidariteit met het Oostelijk Partnerschap tijdens de COVID-19-crisis van cruciaal belang is en dat de Unie aanzienlijke steun heeft verstrekt om de effecten van de uitbraak in de regio op te vangen; overwegende dat de Republiek Moldavië in dit kader zal profiteren van 87 miljoen EUR aan geheroriënteerde bilaterale fondsen; O. overwegende dat de Unie ook aanvullende macrofinanciële bijstand in de vorm van leningen voor een bedrag van 100 miljoen EUR beschikbaar stelt aan de Republiek Moldavië, in het kader van het besluit om macrofinanciële bijstand te verlenen aan tien partnerlanden in het nabuurschap teneinde hen te helpen de negatieve gevolgen voor de economie van de coronaviruspandemie te beperken; overwegende dat de eerste tranche van het pakket van buitengewone macrofinanciële bijstand zo spoedig mogelijk zal worden uitbetaald, nu het memorandum van overeenstemming met de Republiek Moldavië is geratificeerd; overwegende dat het land zal moeten voldoen aan bepaalde voorwaarden om de tweede tranche, die binnen een jaar na ondertekening van het memorandum zal worden uitbetaald, te kunnen ontvangen; overwegende dat een belangrijke voorafgaande voorwaarde voor het verlenen van deze macrofinanciële bijstand is dat het land eerbied aan de dag legt voor effectieve democratische mechanismen, waaronder een parlementair stelsel met meerdere partijen, de rechtsstaat en de mensenrechten; overwegende dat de sluiting van het memorandum moet worden toegejuicht en dat de uitvoering van de aangegane verbintenissen moet worden gewaarborgd; P. overwegende dat de Republiek Moldavië internationale en nationale verbintenissen is aangegaan om gendergelijkheid en de versterking van de positie van vrouwen te bevorderen; overwegende dat het land maatregelen heeft getroffen om de politieke vertegenwoordiging van vrouwen te bevorderen, onder meer door de vaststelling van een verplicht genderquotum van 40 % voor de kieslijsten van politieke partijen; overwegende dat er verdere inspanningen nodig zijn om vorderingen te maken met de doelstellingen uit hoofde van de nationale strategie voor gendergelijkheid voor 2017‑2021, waaronder gepaste financiering en sterkere uitvoeringsmechanismen; Q. overwegende dat de sociale impact van de financiële bijstand en hervormingsinspanningen, ondanks alle economische vooruitgang, tot nu toe redelijk marginaal is; overwegende dat de Republiek Moldavië nog steeds een van de armste landen in Europa is en dat de sociale situatie er, met verlaten dorpen en extreme armoede, erbarmelijk is; overwegende dat in 2018 38,5 % van de werknemers in de Republiek Moldavië werkzaam was in de informele economie en geen toegang had tot enige vorm van sociale bescherming; R. overwegende dat de bevolking van de Republiek Moldavië sinds 1989 met bijna een derde is geslonken; overwegende dat dit vanuit demografisch oogpunt de slechtste cijfers van heel Europa zijn; overwegende dat Moldaviërs hun land verlaten om op zoek te gaan naar een hoger inkomen, beter onderwijs en betere voorzieningen; overwegende dat deze ontwikkeling langdurige politieke, economische en sociale consequenties heeft; overwegende dat de Republiek Moldavië wordt geconfronteerd met arbeidstekorten en een gebrek aan beroepskrachten zoals verpleegkundigen en artsen; overwegende dat ouderen, waarvan een hoog percentage afhankelijk is van geld dat familieleden hun vanuit het buitenland toesturen, het meest kwetsbare segment van de Moldavische bevolking vormen en een hoog risico lopen om in armoede te vervallen; S. overwegende dat de problemen van de Republiek Moldavië niet vanuit het buitenland kunnen worden opgelost en het noodzakelijk is de betrokkenheid van de Moldaviërs bij de aanpak van de uitdagingen waarmee hun land wordt geconfronteerd, te vergroten; overwegende dat het belangrijk blijft om de grootste uitdagingen, zoals de strijd tegen corruptie en oligarchische structuren, de eerbiediging van democratische normen, het vinden van oplossingen voor complexe sociale problemen, het garanderen van de pluriformiteit van de media en de aanpak van armoede en emigratie, aan te pakken; Gemeenschappelijke waarden en algemene beginselen 1. herinnert eraan dat de gemeenschappelijke waarden waarop de Unie is gebouwd – democratie, eerbiediging van de mensenrechten en de fundamentele vrijheden en de rechtsstaat – ook aan de basis van het politieke partnerschap en de economische integratie tussen de Unie en de Republiek Moldavië liggen; bevestigt opnieuw de toezegging van de Unie om de Europese weg van de Republiek Moldavië te ondersteunen door middel van politieke associatie, economische integratie en de desbetreffende hervormingen; merkt op dat de AO/DCFTA van groot belang is voor de ontwikkeling van de Republiek Moldavië, vooral in de huidige ongewone periode, en prijst de voortdurende inzet die de Moldavische maatschappij en autoriteiten in het kader van dit proces hebben getoond; herinnert er echter aan dat er meer vooruitgang moet worden geboekt met de uitvoering van de AO/DCFTA, teneinde het volledige potentieel te kunnen verwezenlijken en alle vruchten te kunnen plukken, waarbij bijzonder aandacht moet uitgaan naar de onafhankelijkheid van overheidsinstanties, hun weerbaarheid tegen de invloed van oligarchen, de bestrijding van corruptie, rechtvaardigheid, de versterking van de rechtsstaat en het verbeteren van de leefomstandigheden van burgers; onderstreept dat de AO/DCFTA de belangrijkste drijvende kracht is geweest die het proces van structurele hervormingen, democratie en de rechtsstaat heeft aangemoedigd en bevorderd; 2. is ingenomen met alle intenties in de richting van een nauwere politieke, humane en economische integratie met de Unie, in overeenstemming met het beginsel van differentiatie en gebaseerd op de prestaties, resultaten en ambities van de autoriteiten en de maatschappij van de Republiek Moldavië; 3. neemt nota van de conclusies van het artikel IV-overleg van het IMF in maart 2020 en de zesde en laatste beoordeling door de raad van bestuur van het IMF van de economische prestaties van de Republiek Moldavië in het kader van de regelingen voor een uitgebreide kredietfaciliteit en een uitgebreide financieringsfaciliteit, in het bijzonder met betrekking tot het herstel van het Moldavische bankwezen en de versterking van de governance van de financiële sector; 4. is ingenomen met de uitbetaling van de tweede tranche van de macrofinanciële bijstand van de Unie; erkent de hervormingsinspanningen die de Republiek Moldavië heeft geleverd op terreinen als de bestrijding van corruptie, de versterking van het kader voor de bestrijding van het witwassen van geld en de goedkeuring van nieuwe wetgeving inzake de activiteiten van ngo’s, en merkt op dat de Republiek Moldavië deelneemt aan het programma van collegiale toetsing op het gebied van corruptiebestrijding van de OESO (het actieplan van Istanbul); 5. is van mening dat de uitbetaling van de tweede tranche van het EU-programma voor macrofinanciële bijstand voor 2017-2020 moet worden gevolgd door inspanningen aan de zijde van de Moldavische autoriteiten om te voldoen aan relevante voorwaarden op terreinen als de versterking van het kader voor de bestrijding van het witwassen van geld, waarvoor zij concrete en duurzame resultaten moeten voorleggen, alsook de versterking van de onafhankelijkheid van de nationale bank; 6. verzoekt de Moldavische regering en de EU samen te werken om de negatieve gevolgen van de COVID-19-crisis voor de sociale en economische ontwikkeling op te vangen; 7. is ingenomen met het resultaat van de onderhandelingen over het memorandum van overeenstemming inzake het nieuwe EU-programma voor buitengewone macrofinanciële bijstand, waarmee wordt beoogd de negatieve economische gevolgen van de COVID-19-pandemie op te vangen; Belang van de uitvoering van de AO met het oog op de huidige politieke ontwikkelingen en in de aanloop naar de presidentsverkiezingen van 1 november; 8. merkt op dat het activiteitenprogramma van de Republiek Moldavië van november 2019 minder ambitieus is dan de mondiale agenda 2030 van de vorige regering en is bezorgd over het feit dat de politieke instabiliteit en frequente regeringswisselingen de tenuitvoerlegging van de bepalingen van de AO/DCFTA in het gedrang brengen en het tempo van de hervormingen beperken; steunt het verbinden van de volgende associatieagenda met het nieuwe nationale actieplan voor de uitvoering van de associatieovereenkomst en onderstreept het belang van een snelle vaststelling van de nieuwe agenda, als instrument om de tenuitvoerlegging van de associatieovereenkomst te bespoedigen en de prioriteiten voor de uitvoering ervan te actualiseren, met een actieve parlementaire deelname en input van het maatschappelijk middenveld en andere belanghebbenden in de EU en de Republiek Moldavië; hamert erop dat de voortzetting van de politieke en financiële steun van de EU afhankelijk moet blijven van de verwezenlijking van tastbare hervormingen, in het bijzonder op het gebied van de rechtsstaat en de rechterlijke macht; herinnert er in dit verband aan dat het belangrijk is dat alle prioritaire hervormingen die zijn overeengekomen in de associatieagenda worden doorgevoerd en dat wordt voldaan aan de overeengekomen voorwaarden voor uitbetaling van de tweede en derde tranche van de macrofinanciële bijstand; 9. is ingenomen met de constructieve bijdrage van de Republiek Moldavië aan de samenwerking in het kader van het Oostelijk Partnerschap en moedigt een permanente en geïntensiveerde politieke dialoog aan tussen de landen die deel uitmaken van AO/DCFTA’s en de Commissie over met associatie verband houdende hervormingen; vraagt de Europese Commissie naar behoren gebruik te maken van bestaande mechanismen om de concrete uitvoering van hervormingen te blijven monitoren en een mechanisme van conditionaliteit te ontwikkelen, met duidelijke benchmarks, en het maatschappelijk middenveld, met name op lokaal niveau, hierbij op betekenisvolle wijze te betrekken; is in dit verband van mening dat het essentieel is om de financiële steun voor maatschappelijke organisaties te verhogen, aangezien zij een kritieke rol spelen in de bevordering van deelname aan publieke debatten en het monitoren van zowel de acties van de Moldavische autoriteiten als de doeltreffendheid van het Uniebeleid voor het land; stelt ook voor de ervaring te benutten die is opgedaan met de steungroep voor Oekraïne om een vergelijkbare structuur op te zetten voor de Republiek Moldavië en zo de doeltreffendheid en zichtbaarheid van de EU-steun te vergroten; 10. benadrukt dat de situatie in de Republiek Moldavië op de lange termijn op de voet moet worden gevolgd, onder meer in de aanloop naar de verkiezingen, in overeenstemming met de normale werkwijzen en normen van OVSE/ODIHR, met name in de huidige periode van crisis, aangezien de aankomende presidentsverkiezingen een test zullen zijn voor de democratie en de rechtsstaat in het land; 11. verzoekt de Moldavische autoriteiten in dit verband ervoor te zorgen dat de presidentsverkiezingen, die gepland staan voor 1 november 2020, vrij en eerlijk zijn en dringt er bij de Moldavische autoriteiten op aan de kieswetgeving verder te verbeteren om de effectiviteit van het recht om te stemmen, eerlijke verkiezingscampagnes en de transparantie van het wetgevingsproces en het democratisch toezicht te verzekeren, teneinde een toereikende publieke controle op de activiteiten van de regering en het parlement mogelijk te maken; eist dat de Moldavische autoriteiten ervan afzien om regels en regelgeving te wijzigen met het oog op politiek gewin, hetgeen altijd zal eindigen in politieke onrust en instabiliteit die de inzet voor structurele hervormingen ondergraaft; benadrukt met het oog op toekomstige verkiezingen het belang van de democratische legitimiteit van de regering, transparantie bij de vorming van coalities, de eerbiediging van de wil van kiezers en van een regeringsmeerderheid die een afspiegeling vormt van de stem die de bevolking heeft uitgebracht; 12. dringt er bij de Moldavische autoriteiten op aan de democratische mechanismen te versterken, onder meer door een parlementair meerpartijenstelsel in te voeren, en vrije, onafhankelijk en pluriforme media te garanderen alsook eerlijke toegang tot financiering en media; dringt er in dit verband op aan dat de Moldavische autoriteiten de weerbaarheid tegen desinformatie en manipulatie van informatie door binnenlandse en buitenlandse actoren, online en offline, vergroten en urgente maatregelen nemen tegen het kopen van stemmen, het intimideren van verkiezingswaarnemers, verkiezingsomkoping en andere corrupte praktijken, alsook het misbruik van overheidsmiddelen, aangezien deze praktijken alle democratische inspanningen van de politieke spelers in de Republiek Moldavië ondermijnen en tenietdoen; 13. benadrukt dat er sprake moet zijn van sterke en eerlijke rivaliteit tussen presidentskandidaten en dat dit niet mogelijk is zonder een gezond en transparant systeem voor de financiering van partijen en van presidentiële campagnes; 14. dringt er bij de Moldavische regering op aan alle noodzakelijke maatregelen te treffen om te garanderen dat de Moldavische burgers die in Transnistrië of buiten de Republiek Moldavië wonen op inclusieve, transparante en eerlijke wijze kunnen deelnemen aan verkiezingen, zonder dat hierbij sprake is van buitenlandse inmenging; Hervormingen en institutioneel kader 15. is ingenomen met de hervormingen die hebben geleid tot de invoering van een visumvrije regeling met de Unie; merkt op dat de burgers van de Republiek Moldavië uitgebreid gebruikgemaakt hebben van het programma en dat dit een goed voorbeeld is van de manier waarop de uitvoering van de AO/DCFTA concrete gevolgen heeft voor het leven van burgers door contacten met andere mede-Europeanen te bevorderen; verzoekt de Unie en de Republiek Moldavië meer contacten tussen mensen en uitwisselingen te stimuleren zodat bevolkingsgroepen positieve indrukken van elkaar krijgen; 16. is verheugd dat meer dan 2,3 miljoen Moldavische burgers sinds 2014 gebruik hebben gemaakt van de visumvrije regeling en merkt op dat de Republiek Moldavië volgens het laatste verslag van de Commissie nog steeds voldoet aan de vereisten voor visumliberalisering en dat het visumvrije verkeer blijft zorgen voor positieve economische, sociale en culturele voordelen voor de Unie en voor de Republiek Moldavië; moedigt beide zijden aan het vrije verkeer van personen ook tijdens de crisis te handhaven; 17. erkent de inspanningen die de Moldavische autoriteiten hebben geleverd om gevolg te geven aan de aanbevelingen die zijn opgenomen in de jaarverslagen van het opschortingsmechanisme voor visumvrijstelling; beveelt aan verder te gaan met de toepassing van benchmarks met betrekking tot het beleid van visumliberalisering en verzoekt de autoriteiten zich te blijven inspannen om te voldoen aan deze benchmarks, in het bijzonder op het gebied van corruptiebestrijding, de justitiële sector te versterken, de wetgeving inzake het witwassen van geld toe te passen en concrete maatregelen te nemen om iets te doen aan de stijging van het aantal ongegronde asielaanvragen; maakt zich in dit verband zorgen om het toenemende aantal Moldavische staatsburgers dat illegaal in het Schengengebied blijkt te verblijven (+ 47 %) en over de stijging in het aantal asielaanvragen (+ 48 %); vraagt de Moldavische autoriteiten gevolg te geven aan de toezeggingen die zijn gedaan in het kader van de visumliberalisering voor het Schengengebied met betrekking tot een doeltreffend beheer van migratie en ervoor te zorgen dat de asielrechten van aanvragers uit derde landen in de Republiek Moldavië worden gewaarborgd; 18. is ingenomen met het feit dat het parlement van de Republiek Moldavië talrijke rechtshandelingen heeft vastgesteld in overeenstemming met de in de AO vastgelegde toezeggingen van het land, namelijk op het gebied van openbaar bestuur, beheer van de overheidsfinanciën en hervormingen van het rechtssysteem; onderstreept dat het belangrijk is dat deze handelingen volledig ten uitvoer worden gelegd, onder meer door middel van het vaststellen van secundaire wetgeving; 19. is ingenomen met de vooruitgang die is geboekt bij het beheer van de overheidsfinanciën en verzoekt de Moldavische autoriteiten om de uitvoering van andere AO/DCFTA-hervormingen te versnellen door de rechtsstaat te versterken; 20. erkent dat de Republiek Moldavië cruciale stappen heeft genomen om de prestaties van het openbaar bestuur te verbeteren; verzoekt de Moldavische regering derhalve om de volledige uitvoering te garanderen van de hervormingen van het openbaar bestuur 2016‑2020, in overeenstemming met de OESO/SIGMA-beginselen van openbaar bestuur; spoort de Moldavische autoriteiten verder aan om de transparantie te vergroten en wijdverspreide corruptie in het openbaar bestuur te bestrijden, alsook een nationale school voor openbaar bestuur op te richten; 21. benadrukt dat een efficiëntere en duurzamere uitvoering van de AO alleen mogelijk is als overheidsinstanties en -agentschappen onpartijdig en professioneel worden bestuurd; uit in dit verband wederom zijn zorgen dat er niet consequent wordt ingezet op verbeteringen in de publieke sector, waardoor competente mensen ervan afzien een loopbaan in het openbaar bestuur na te streven, en benadrukt dat er een professioneel openbaar bestuur moet worden ontwikkeld en dat jonge mensen moeten worden aangemoedigd om aan de slag te gaan in de publieke sector, zodat een transparanter bestuur kan worden bewerkstelligd waarin nepotisme en vriendjespolitiek niet leiden tot een chronische politisering van het bestuur; 22. dringt erop aan zo snel mogelijk van start te gaan met een uitgebreidere decentralisatiehervorming, met inbegrip van de hervormingen met betrekking tot het bestuurlijk-territoriale systeem van de Republiek Moldavië, regionale ontwikkeling en bestuurlijke decentralisering, inclusief de mogelijkheid om lokale belastingen te innen; onderstreept in dit verband dat lokale autoriteiten intensiever en op meer terreinen moeten samenwerken, zodat het aantal lokale besturen kan worden verminderd en bijkomende maatregelen kunnen worden genomen om hun onafhankelijkheid te vergroten en hun werkingskosten te verminderen; verzoekt de Moldavische autoriteiten de beginselen van lokale democratie en lokale autonomie te eerbiedigen in overeenstemming met het Europees Handvest inzake lokale autonomie, door lokale overheden de nodige bevoegdheden en toereikende financiering te verschaffen en door hun effectieve werking te verzekeren; 23. is bezorgd over de hoge mate van concentratie en politisering van de media en de reclamesector, die ertoe leidt dat het vertrouwen van het publiek in de media laag is; verzoekt de Moldavische autoriteiten de hervorming van de mediasector voort te zetten en daarbij met name te garanderen dat het maatschappelijk middenveld meer bij dit proces wordt betrokken; verzoekt om herziening van de audiovisuele wet en de liberalisering van de reclamemarkt, overeenkomstig de Europese normen inzake vrije en pluriforme media, zoals is aanbevolen door de Europese Commissie en de Commissie van Venetië, teneinde volledige transparantie te verschaffen omtrent eigendom in de media- en reclamebranche; 24. is van mening dat het versterken van de pluriformiteit en onafhankelijkheid van de media een prioriteit moet zijn in de partnerschapsbetrekkingen tussen de Unie en de Republiek Moldavië en dat dit ook naar behoren tot uiting moet komen in de financiële toewijzingen; verzoekt de Commissie de steun voor onafhankelijke media, ook in de regio’s, te verhogen; vraagt de Moldavische autoriteiten de COVID-19-pandemie niet te misbruiken om maatregelen te nemen die de vrijheid van meningsuiting inperken en het vermogen van de media om op onafhankelijke en onpartijdige manier verslag te doen van alle dimensies van de impact van de coronacrisis op de samenleving beperken; uit zijn zorgen over de verspreiding van nepnieuws en desinformatie in de Republiek Moldavië tijdens de coronaviruscrisis en wijst erop dat zowel lokale autoriteiten als de Unie specifieke programma’s moeten ontwikkelen voor de bevordering van mediageletterdheid, de bestrijding van desinformatie en de bevordering van kwalitatief hoogwaardige, geverifieerde media-inhoud; 25. verzoekt de Moldavische autoriteiten met klem vrije en onafhankelijke media te bevorderen en onder meer door een onafhankelijke audit de effectiviteit van de Audiovisuele Raad als onafhankelijke toezichthouder te waarborgen, door iets te doen aan de aanhoudende intimidatie van journalisten, de politisering en het gebrek aan transparantie van overheidsinstanties en toezichthouders en de gebrekkige publieke toegang tot informatie en kwalitatief hoogwaardige media-inhoud, alsook door transparantie met betrekking tot het eigenaarschap van media te verzekeren; 26. onderstreept dat de Unie de grootste verstrekker van steun aan de Republiek Moldavië is; neemt met bezorgdheid nota van de constante propaganda, desinformatiecampagnes en denigrerende opmerkingen van regerende politici jegens de Unie, waardoor een verstoord en niet-realistisch beeld ontstaat op de openbare televisie en in de media; betreurt dergelijke openbare aanvallen op de steun en het imago van de Unie, aangezien deze de uitvoering van de AO en de betrekkingen tussen de EU en de Republiek Moldavië ondermijnen; verzoekt de Moldavische autoriteiten een einde te maken aan de desinformatie- en anti-EU-propagandacampagnes waaraan de burgers van de Republiek Moldavië in het algemeen worden blootgesteld en de steun voor de bestrijding van nepnieuws, hybride oorlogsvoering in communicatie, gerichte desinformatiecampagnes en de aantasting van mediaprogramma’s op te voeren; onderstreept dat politieke betrokkenheid bij de massamedia de fundamentele vrijheden en toegang tot informatie structureel ondermijnt; 27. betreurt dat de huidige regering in Chisinau zich steeds verder afkeert van de Europese weg, hetgeen ten koste gaat van de democratische ambities van het land, en dringt er bij alle pro-Europese politieke partijen op aan door middel van dialoog op zoek te gaan naar oplossingen, zodat de continuïteit van het Europese integratieproces van de Republiek Moldavië wordt verzekerd en de vruchten van de AO/DCFTA volledig kunnen worden geplukt; 28. verzoekt de Moldavische autoriteiten zich meer in te spannen om te waarborgen dat de kansen die de AO/DCFTA biedt en de bijstand en programma’s van de EU ook het lokale niveau bereiken, waaronder afgelegen delen van het land, en in het bijzonder plattelandsgebieden, zodat bewoners kunnen aandringen op positieve veranderingen in hun gemeenschappen, met name in gemeenschappen die het gevoeligst zijn voor post-Sovjet-sentimenten en manipulatie door Rusland; 29. is van mening dat de autoriteiten transparante informatie moeten verstrekken over de externe bijstand die zij willen aanvragen en dat financiering vanuit de Russische Federatie, met inbegrip van de geostrategische voorwaarden en de langetermijngevolgen voor de economie van dit soort financiering, openlijk moet worden besproken in het parlement en met deskundigen en het maatschappelijk middenveld; is van mening dat de autoriteiten het algemene publiek ook de nodige verklaringen moet verschaffen omtrent de voorwaarden die zijn verbonden aan de financiële bijstand van de EU; onderstreept dat de EU-voorwaarden moeten worden gezien als kansen om de noodzakelijke hervormingen door te voeren; 30. onderstreept dat Russische desinformatie moet worden bestreden door middel van op feiten gebaseerde, toegankelijke en kwalitatief hoogwaardige informatie, alsook door middel van voorlichtingscampagnes om het publieke bewustzijn te vergroten; spoort de autoriteiten van de Republiek Moldavië aan te streven naar een diepgaandere samenwerking met de Unie en haar lidstaten teneinde de toepassing van optimale werkwijzen te verbeteren en oplossingen te vinden voor de bestrijding van desinformatie, propaganda, manipulatie en vijandige beïnvloeding door externe krachten, waarmee wordt beoogd verdeeldheid te kweken, het land te destabiliseren en de integriteit van de interne politieke processen en de betrekkingen met de Unie te ondermijnen; 31. neemt kennis van de vorderingen die het parlement van de Republiek Moldavië heeft gemaakt met betrekking tot de goedkeuring van de nieuwe wet inzake niet-commerciële organisaties, als onderdeel van de voorwaarden waaraan moet worden voldaan om in aanmerking te komen voor macrofinanciële bijstand van de EU; verwacht dat de snelle en doeltreffende uitvoering ervan zal bijdragen aan de volledige eerbiediging van de rechten en vrijheden van het maatschappelijk middenveld en niet-gouvernementele organisaties, alsmede van de vrijheid van vereniging; vraagt de Moldavische regering de ontwikkeling van het maatschappelijk middenveld beter te ondersteunen; wijst op de centrale rol die ngo’s spelen in democratische samenlevingen en hoopt dat de nieuwe wetgeving de transparantie van de publieke besluitvorming zal verbeteren en een gemoderniseerd kader zal verschaffen voor de werking van het maatschappelijk middenveld in het land; verzoekt de Moldavische autoriteiten met klem geen druk uit te oefenen op ngo’s en andere maatschappelijke spelers; betreurt het wantrouwen en de vijandigheid waarmee politici het maatschappelijk middenveld in het algemeen benaderen; dringt aan op een meer betekenisvolle en actievere betrokkenheid van het maatschappelijk middenveld bij beleidvormingsprocessen, met name op het gebied van mensenrechten en fundamentele vrijheden, zodat ngo’s kunnen optreden als waakhond en de betrokken overheidsinstellingen ter verantwoording kunnen roepen; verzoekt de Commissie en de lidstaten in het licht daarvan politieke, technische en financiële steun te verlenen aan het maatschappelijk middenveld en dringt er bij de EU-instellingen op aan duidelijkere regels vast te stellen om te voorkomen dat subsidies worden verstrekt aan zogenaamde “gongo’s” (ngo’s die zijn opgericht en worden gefinancierd door overheden via informele kanalen); 32. verzoekt de Moldavische autoriteiten transparantie in publieke besluitvorming te bevorderen en in alle stadia een gepaste betrokkenheid en raadpleging van belanghebbenden en het maatschappelijk middenveld te garanderen, waardoor ook de publieke controle op en maatschappelijk aanvaardbaarheid van de doorgevoerde hervormingen zullen toenemen; 33. is verheugd over de wijzigingen van de kieswetgeving die in augustus 2019 zijn goedgekeurd en de uitspraak van het grondwettelijk hof van Moldavië van februari 2020 over de territoriale vereisten voor de oprichting van politieke partijen; 34. wijst erop dat de COVID-19-crisis aan het licht heeft gebracht dat het gezondheidszorgstelsel van de Republiek Moldavië onderontwikkeld is en worstelt met de recente stijging van het aantal besmettingen; vraagt de Commissie, de lidstaten en de Republiek Moldavië met klem intensiever samen te werken aan de bestendigheid van de volksgezondheid, optimale werkwijzen uit te wisselen en de handen ineen te slaan met het maatschappelijk middenveld, de zakenwereld en de kmo-gemeenschap om epidemiestrategieën vast te stellen voor de kwetsbaarste groepen van de samenleving; verzoekt de Moldavische regering het gezondheidszorgstelsel te versterken, de sanitaire normen, met name in ziekenhuizen, aan te scherpen en de bevolking op transparante en inclusieve wijze alle relevante informatie te verstrekken over de pandemie; Samenwerking op het gebied van gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid (GBVB) en vooruitgang bij de oplossing van het conflict over Transnistrië 35. is verheugd over de deelname van de Republiek Moldavië aan missies en operaties in het kader van het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid (GVDB) op het gebied van cyberbeveiliging en onderzoeken naar cybermisdaden, en over de samenwerking van het land met de NAVO; is bovendien verheugd dat de Republiek Moldavië zich naar de GBVB-verklaringen van de EU voegt; vraagt de EU-instellingen de Republiek Moldavië te betrekken bij nieuwe vormen van samenwerking op het gebied van cyberveiligheid, hybride bedreigingen en onderzoeken naar cybermisdaden; 36. beaamt dat de missie van de Europese Unie voor bijstandsverlening inzake grensbeheer (EUBAM) in Moldavië en Oekraïne een belangrijke rol speelt bij de afstemming van het grensbeheer en de douaneregelingen ter plaatse op het grensbeheer en de douaneregelingen van de Unie, alsook bij de oplossing van de kwestie Transnistrië; 37. erkent de unieke ervaring en deskundigheid van de Republiek Moldavië evenals de bijdrage die het land kan leveren aan het GVDB van de Unie en pleit voor de intensivering van de samenwerking met betrekking tot EU-gerelateerd defensiebeleid, met inbegrip van deelname aan PESCO, zodra de kwestie van deelname door derde landen is opgehelderd; 38. herhaalt dat de EU haar steun toezegt aan de soevereiniteit en de territoriale integriteit van de Republiek Moldavië en de inspanningen in het kader van het 5+2-onderhandelingsproces om een vreedzame, duurzame, alomvattende, politieke oplossing te vinden voor het conflict in Transnistrië die gestoeld is op de eerbiediging van de soevereiniteit en de territoriale integriteit van de Republiek Moldavië binnen de internationaal erkende grenzen van het land en de toekenning van een speciale status aan Transnistrië, om ervoor te zorgen dat de mensenrechten ook worden beschermd in de gebieden die momenteel niet onder zeggenschap van constitutionele autoriteiten staan; herinnert eraan dat de Algemene Vergadering van de VN op 22 juni 2018 een resolutie heeft aangenomen waarin zij de Russische Federatie met klem verzoekt haar troepen en wapens onvoorwaardelijk uit het grondgebied van de Republiek Moldavië terug te trekken, en opnieuw aangeeft achter de onmiddellijke uitvoering van die resolutie te staan; 39. spoort de Moldavische regering aan door te gaan met het bevorderen van een klimaat dat gunstig is voor de oplossing van conflicten, alsook met het ondersteunen van activiteiten die het vertrouwen en de contacten tussen mensen in door conflicten verdeelde gemeenschappen bevorderen; 40. beaamt dat de Republiek Moldavië en de regio Transnistrië op het gebied van veiligheid steeds sterker van elkaar afhankelijk zijn en dat hun stabiliteit de belangrijkste troef is voor het voorkomen en bestrijden van veiligheidskwesties, zoals hybride bedreigingen, cyberaanvallen, cyberinmenging in verkiezingen, desinformatie- en propagandacampagnes en inmenging door derden in politieke, verkiezings- en andere democratische processen; 41. is ingenomen met de inspanningen van de Moldavische regering om de voordelen en de visumvrije regeling van de DCFTA te verruimen tot de regio Transnistrië, waardoor niet alleen de mobiliteit in en de handel met de regio zijn toegenomen, maar ook het aantal activiteiten dat de economische samenwerking versterkt en de uitwisseling van goederen en diensten tussen de Republiek Moldavië en Transnistrië bevordert; 42. is van oordeel dat de DCFTA tot een enorme verschuiving van de handel van de Euraziatische Economische Unie naar de Unie heeft geleid door tariefvrije toegang tot EU-markten te garanderen voor Transnistrische bedrijven die geregistreerd zijn aan de westelijke oever van de Dnjestr en worden onderworpen aan douanecontroles door Moldavische ambtenaren; spoort de Moldavische autoriteiten aan de EU-markten verder te naderen wat handel en contacten betreft, om markttoegang, transparantie en goede bedrĳfspraktĳken te bevorderen en de mogelijkheden voor oligarchen om de markt te manipuleren en monopoliseren te beperken; 43. onderstreept dat alle oplossingen voor de kwestie Transnistrië moeten getuigen van eerbied voor het recht van de Republiek Moldavië om haar eigen koers te kiezen voor het defensie- en buitenlands beleid; 44. verzoekt de autoriteiten van de Republiek Moldavië met klem de ontwikkeling en uitvoering te overwegen van het pakket wetten inzake terreinen zoals conflictpreventie en crisisbeheer, dat deel uitmaakte van het nationale actieplan voor de uitvoering van de associatieovereenkomst voor 2017-2019; Rechtsstaat en goed bestuur 45. is bezorgd over de trage voortgang met betrekking tot de doorvoering van hervormingen op het gebied van de rechtsstaat en democratische instellingen; verzoekt de regering van de Republiek Moldavië met klem de justitiële hervormingen onverwijld te voltooien om de onafhankelijkheid, onpartijdigheid en doeltreffendheid van de rechterlijke macht en gespecialiseerde anticorruptie-instellingen te waarborgen; verzoekt de Moldavische regering in dit verband te zorgen voor een transparant proces voor het voorstellen van wijzigingen van de Moldavische grondwet die betrekking hebben op de Hoge Raad voor de Magistratuur, alsook voor het goedkeuren daarvan, en zich daarbij te beroepen op internationale precedenten en optimale werkwijzen, in overeenstemming met de aanbevelingen van de Commissie van Venetië en in overleg met deskundigen van de Raad van Europa en de EU, en met het maatschappelijk middenveld en andere belanghebbenden; betreurt dat de wijzigingen met betrekking tot de benoeming van de leden van de Hoge Raad voor de Magistratuur door het parlement zijn gejaagd; onderstreept dat de onafhankelijkheid van de Hoge Raad voor de Magistratuur moet worden gewaarborgd en verzoekt de Moldavische autoriteiten ervoor te zorgen dat rechters op basis van verdienstelijkheid worden gekozen en gepromoveerd; 46. verzoekt de autoriteiten doeltreffende raadplegingen te blijven houden om een opzet en een actieplan voor de justitiële hervormingen vast te stellen die gebaseerd zijn op een integrale analyse, ter waarborging van een brede consensus onder belanghebbenden en strikte overeenstemming met de Moldavische grondwet en Europese normen; 47. is bezorgd over het geringe vertrouwen in de integriteit en doeltreffendheid van de rechterlijke macht, alsook over haar gevoeligheid voor politieke druk, waardoor haar onafhankelijkheid wordt belemmerd; verzoekt de autoriteiten van de Republiek Moldavië ervoor te zorgen dat de benoeming van rechters transparant verloopt en dat de procureur-generaal, zijn medewerkers en openbare aanklagers in het algemeen hun werk onafhankelijk uitvoeren en voldoen aan de hoogste professionele en integriteitsnormen; 48. wijst er in dit verband op dat de doeltreffende werking van de Moldavische overheid wordt ondermijnd door een doorsijpelend gebrek aan middelen en kennis van goed bestuur, de rechtsstaat en de mensenrechten; verzoekt de Commissie de financiering te verhogen via de beschikbare instrumenten voor begrotingssteun en technische bijstand om de capaciteit en efficiëntie van de justitiële en rechtshandhavingsinstanties te versterken, en daarbij rekening te houden met de vooruitgang op het gebied van de doorvoering van de hervormingen; 49. verzoekt de autoriteiten van de Republiek Moldavië met klem de volledige onafhankelijkheid van het grondwettelijk hof te versterken en ervoor te zorgen dat het niet wordt blootgesteld aan enige vorm van politieke inmenging; verwerpt ten stelligste alle pogingen om de rechters van het grondwettelijk hof te intimideren of onder druk te zetten en veroordeelt het feit dat de rechters van het hof voor de uitspraak van het arrest inzake de Russische lening enorm onder druk zijn gezet en zijn gechanteerd en geïntimideerd; betreurt ten zeerste dat getracht wordt het grondwettelijk hof te politiseren en dat het openbaar ministerie noch het anticorruptiecentrum iets doet om de onafhankelijkheid van het grondwettelijk hof te beschermen; 50. is bezorgd over het aanhoudend, langdurig uitblijven van vorderingen op het gebied van corruptie in de Republiek Moldavië en verzoekt de regering daarom met klem de strijd tegen corruptie en gijzeling van de overheid op te voeren, evenals de bestrijding van witwaspraktijken, smokkel en georganiseerde misdaad, met inbegrip van mensenhandel; verzoekt de regering van de Republiek Moldavië concrete maatregelen vast te stellen om de onafhankelijkheid, de integriteit en de doeltreffendheid van het bureau van het nationaal anticorruptiecentrum en het anticorruptiebureau van het openbaar ministerie te versterken en ervoor te zorgen dat overheidsinstellingen en rechtshandhavingsinstanties voor de bestrijding van corruptie worden gedepolitiseerd; wijst erop dat er aanhoudende, consequente inspanningen nodig zijn om corruptie op hoog niveau en georganiseerde misdaad te voorkomen en te vervolgen; is van mening dat dit de enige manier is om het vertrouwen van de Moldavische burgers terug te winnen en ervoor te zorgen dat in de Republiek Moldavië duurzame hervormingen kunnen worden doorgevoerd; verzoekt de Commissie maatschappelijke organisaties die fraude en witwaspraktijken monitoren, veel consequenter te ondersteunen; 51. vraagt de autoriteiten met klem zich meer in te spannen om georganiseerde misdaad te bestrijden en criminele netwerken te ontmantelen; 52. is ingenomen met de goedkeuring op 21 mei 2020 van de wet inzake sancties voor witwaspraktijken en pleit voor de snelle opstelling van richtsnoeren voor de toepassing van de nieuwe wetgeving, alsook voor gespecialiseerde opleiding van de betrokken autoriteiten; vraagt alle belanghebbenden zich consequent te blijven inspannen voor de bestrijding van smokkel en witwaspraktijken, de ontmanteling van criminele netwerken en de beperking van de invloed van oligarchen; pleit voor intensievere samenwerking met Europol, Interpol en douane-organisaties zoals de WDO en de anticorruptienetwerken van de OESO; 53. neemt met bezorgdheid kennis van de conclusie van het uitvoeringsverslag 2019 inzake de associatieovereenkomst met Moldavië van de Commissie en de EDEO dat geen vaart is gemaakt met de invoering van instrumenten en de oprichting van organen voor het voorkomen van fraude en witwaspraktijken; verwacht dat de nieuwe regering voortbouwt op de stappen die onlangs door de vorige regering zijn genomen ter bestrijding van corruptie en ter ontmanteling van criminele structuren en witwaspraktijken; 54. neemt kennis van de maatregelen die zijn genomen om de betrokkenen bij de in 2014 aan het licht gekomen grote bankfraude en andere witwaszaken te vervolgen; uit opnieuw zijn bezorgdheid over het aanhoudend verzuim om iedereen die betrokken was bij de grote bankfraude die in 2014 aan het licht kwam, op transparante wijze te vervolgen, alsook over de langzame terugvordering van de gestolen activa; toont zich wederom bezorgd over het feit dat er tot op heden nauwelijks activa zijn teruggevorderd en benadrukt dat in dit verband verdere stappen moeten worden ondernomen; verzoekt de Moldavische autoriteiten het vervolgingsproces op te voeren en alle betrokkenen onverwijld te berechten en de verduisterde gelden terug te vorderen; verzoekt de lidstaten de autoriteiten van de Republiek Moldavië substantiële bijstand te verlenen in het kader van het onderzoek naar de zaak indien zij hierom vragen; 55. is ingenomen met de goedkeuring op 18 juni 2020 van de nieuwe wet inzake de afschaffing van het burgerschapsprogramma voor niet-ingezetenen van de EU vanaf 1 september 2020, aan het einde van het huidige moratorium; is van mening dat dit een cruciale stap is om het risico op corruptie, belastingontduiking en witwaspraktijken in de Republiek Moldavië te verlagen; merkt op dat, totdat het programma wordt afgeschaft, alleen bestaande aanvragen zullen worden verwerkt en verzoekt de Commissie nauwgezet te volgen hoe dit wordt gedaan; 56. verzoekt de autoriteiten van de Republiek Moldavië met klem de transparantie inzake de financiering van politieke partijen te vergroten en alle onregelmatigheden op een eerlijke en onpartijdige manier te onderzoeken; benadrukt dat de corruptie binnen de politieke klasse in het land moet worden bestreden; maakt zich grote zorgen om de recente aantijgingen dat parlementsleden zouden zijn omgekocht om van politieke kleur te veranderen en dat er sprake zou zijn van ontvoering en intimidatie van en uitoefening van druk op verkozen vertegenwoordigers; wijst erop dat deze aantijgingen moeten worden onderzocht en dat dergelijk gedrag onverenigbaar is met de kernwaarden van de AO met de Republiek Moldavië; wijst er voorts op dat politieke partijen de verantwoordelijkheid hebben om corruptie binnen de eigen gelederen tegen te gaan; verzoekt de autoriteiten er bovendien voor te zorgen dat de middelen van liefdadigheidsstichtingen niet voor verkiezingscampagnes worden ingezet; verzoekt de autoriteiten met klem het gebruik van administratieve middelen ten gunste van de regerende politieke klasse tijdens de verkiezingscampagne te verbieden; Mensenrechten en fundamentele vrijheden 57. stelt vast dat de wetgeving inzake de bescherming van de mensenrechten is verbeterd, met name dankzij het nieuwe actieplan voor de mensenrechten 2018-2022; verzoekt de Moldavische autoriteiten de inspanningen ter bescherming van de mensenrechten en fundamentele vrijheden aanzienlijk op te voeren en in dit verband tevens uitvoeringsmaatregelen en secundaire wetgeving vast te stellen, in het bijzonder voor minderheden en kwetsbare groepen, zoals vrouwen en kinderen die door mensenhandelaren worden misbruikt, taalkundige minderheden, mensen met een beperking, Roma en mensen die tot de LGBTI+-gemeenschap behoren, om zo de eerbiediging van de mensenrechten te erkennen als cruciaal criterium en essentiële voorwaarde voor een democratische samenleving; vreest dat belangrijke problemen op het gebied van de mensenrechten onopgelost en onbestraft blijven, waaronder druk, politiek gemotiveerde vervolgingen en arrestaties, marteling, willekeurige arrestaties, wrede en levensbedreigende omstandigheden in gevangenissen, willekeurige of wederrechtelijke inmenging in het privéleven en gebruik van gedwongen of verplichte kinderarbeid; 58. toont zich buitengewoon bezorgd over de situatie van Moldaviërs die vanwege de COVID-19-crisis zonder sociale bescherming in lidstaten van de EU zijn gestrand; verzoekt de Commissie en de lidstaten er in het kader van COVID-19 voor te zorgen dat seizoensarbeiders uit derde landen op dezelfde manier worden behandeld als EU-onderdanen, zoals bepaald in Richtlijn 2014/36/EU (8) , en herinnert eraan dat deze werknemers dezelfde arbeids- en sociale rechten hebben als EU-burgers; verzoekt de lidstaten te zorgen voor hoogwaardige huisvesting voor grensoverschrijdende werknemers en seizoensarbeiders, die moet worden losgekoppeld van hun bezoldiging, alsook voor fatsoenlijke voorzieningen, privacy voor huurders en schriftelijke huurovereenkomsten die door de arbeidsinspectie worden gehandhaafd; vraagt de lidstaten in dit verband bovendien normen vast te stellen; 59. merkt met bezorgdheid op dat de sociale toezeggingen die in het kader van de associatieovereenkomst zijn gedaan, en met name die op het gebied van arbeidsinspectie, maatregelen ter bestrijding van discriminatie en sociale dialoog, slechts in beperkte mate zijn opgevolgd; vreest dat de vorderingen die zijn gemaakt wat het aanpakken van macrofinanciële kwetsbaarheden betreft, niet volstaan om de levensstandaard aanzienlijk te verhogen en nu als gevolg van de COVID-19-crisis in het gedrang zullen komen; dringt aan op de verplichte betrokkenheid van vakbonden en maatschappelijke organisaties bij de uitvoering van de AO’s; 60. onderstreept dat de Unie ervoor moet zorgen dat de Republiek Moldavië zich aan haar toezeggingen houdt met betrekking tot de sociale dimensie van de AO; verzoekt de Commissie gedetailleerde jaarlijkse voortgangsverslagen te verstrekken over de uitvoering van de sociale en arbeidsgerelateerde punten van de AO, die niet alleen een analyse moeten omvatten van de omzetting van de richtlijnen en normen van de Unie ter zake, maar ook van de daadwerkelijke toepassing daarvan; verzoekt de Commissie voorstellen van arbeidsdeskundigen met betrekking tot de invoering van een sanctiemechanisme voor schendingen van de overeengekomen normen ter harte te nemen; stelt voor de uitbetaling van macrofinanciële bijstand als pressiemiddel of voorwaarde te gebruiken om de Republiek Moldavië te dwingen de arbeidsomstandigheden van haar beroepsbevolking te verbeteren; 61. toont zich bezorgd over de eerbiediging van de mensenrechten in de regio Transnistrië, met name in het licht van de COVID-19-pandemie; 62. verzoekt de Commissie onderbelichte onderdelen van associatieovereenkomsten bij te werken, waaronder belangrijke beleidsterreinen zoals gender, de Europese Green Deal en de voorkoming van gezondheidscrises; 63. onderstreept dat gendergelijkheid een randvoorwaarde voor duurzame en inclusieve ontwikkeling is; verzoekt de Moldavische regering en autoriteiten met klem maatregelen te nemen om de vertegenwoordiging en gelijke behandeling van vrouwen in alle lagen van het politieke en maatschappelijke leven verder te verbeteren; vraagt de Commissie gendergelijkheid in al haar beleidsmaatregelen, programma’s en werkzaamheden met betrekking tot de Republiek Moldavië op te nemen en spoort de autoriteiten van de Republiek Moldavië aan programma’s te bevorderen die een consequente gendergelijkheidsdimensie hebben, meer steun bieden aan de meest achtergestelde en kwetsbaarste bevolkingsgroepen, en wetgeving uit te voeren om haatzaaien en lichamelijk geweld ten aanzien van kwetsbaardere groepen tegen te gaan; 64. verzoekt de Moldavische autoriteiten met klem het Verdrag van Istanbul te ratificeren, dat op 6 februari 2017 door de Republiek Moldavië is ondertekend, maar waarvan de ratificatie, die in het nationale actieplan voor de mensenrechten 2018-2022 en de nationale strategie voor de preventie en bestrijding van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld 2018-2023 expliciet als doelstelling wordt genoemd, traag verloopt; wijst erop dat geweld tegen vrouwen en meisjes in de Republiek Moldavië aan de orde van de dag is en dat twee op de vijf vrouwen vanaf de leeftijd van vijftien jaar te maken krijgen met lichamelijk en/of seksueel geweld, al dan niet door hun partner; 65. pleit voor vervolgstappen met betrekking tot de uitvoering van de nationale wetgeving inzake de voorkoming en bestrijding van mensenhandel, voor de aanzienlijke verbetering van de kwaliteit van de dienstverlening aan slachtoffers, en voor betere bescherming van en bijstand en steun voor slachtoffers van misdrijven, in het bijzonder kinderen, tijdens het onderzoek en na de gerechtelijke procedure; pleit bovendien voor een betere ondersteuning van slachtoffers tijdens hun re-integratie in de maatschappij; pleit voor meer samenwerking tussen de justitiële autoriteiten en de handhavingsinstanties van de Republiek Moldavië en de lidstaten, teneinde grensoverschrijdende misdaad, en met name mensenhandel en handel in illegale drugs, te beperken; 66. dringt er bij de autoriteiten op aan het recht op een eerlijk proces en de eerbiediging van de mensenrechten in gevangenissen te garanderen door onder meer iets te doen aan de ontoereikende zorgverlening; benadrukt in dit verband dat een veilige omgeving voor gevangenen tot stand moet worden gebracht; pleit voorts voor maatregelen om selectieve en politiek gemotiveerde rechtspleging te vermijden; 67. verzoekt de Moldavische autoriteiten nogmaals ervoor te zorgen dat alle uitleveringsverzoeken van derde landen op transparante wijze worden behandeld volgens gerechtelijke procedures die volledig stroken met de Europese beginselen en normen; 68. pleit voor concretere maatregelen om de omstandigheden in gevangenissen te verbeteren en mensen met een beperking niet langer tegen hun wil in gevangen te zetten in psychiatrische ziekenhuizen; pleit voor de volledige uitbanning van marteling en mishandeling in gevangenissen als methoden om gevangengenomen of gearresteerde politieke tegenstanders onder druk te zetten; 69. neemt kennis van de maatregelen die op nationaal niveau zijn genomen om marteling te voorkomen en bestrijden, maar onderstreept dat de Republiek Moldavië door het Europees Hof voor de Rechten van de Mens nog altijd regelmatig wordt veroordeeld voor marteling en mishandeling; dringt daarom aan op de oprichting van een volledig onafhankelijk agentschap dat gespecialiseerd is in het onderzoeken van vermeende marteling en andere mensenrechtenschendingen door de politie en andere rechtshandhavers; 70. is bezorgd over de haatzaaiende uitlatingen die nog altijd tijdens het publieke debat worden gedaan, onder meer door politici en door leiders van religieuze en andere gemeenschappen; benadrukt dat deze uitlatingen met name gericht zijn tegen vrouwen en mensen die tot de LGBTI+-gemeenschap behoren; verzoekt ambtenaren geen haatzaaiende uitlatingen te doen en dit soort uitlatingen in voorkomend geval publiekelijk te verwerpen, en verzoekt de autoriteiten het juridisch en institutioneel kader voor het tegengaan van haatzaaien beter af te stemmen om het verschijnsel met behulp van alle beschikbare mechanismen te kunnen bestrijden; 71. herinnert eraan dat reeds een wetsvoorstel voor een soort Magnitski-wet aan het Moldavische parlement is voorgelegd; spoort de wetgevende macht aan over te gaan tot de evaluatie van de wet, die, indien hij wordt goedgekeurd, zal bijdragen aan de bestrijding van mensenrechtenschendingen, corruptie en witwaspraktijken; Handel en economische samenwerking 72. is van mening dat de EU bij de verlening van bijstand aan de Republiek Moldavië prioriteit moet blijven toekennen aan de verbetering van de levensstandaard van de burgers en dat deze bijstand gericht moet worden op terreinen zoals de bevordering van de ontwikkeling van kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s), de ondersteuning van jongeren en de algemene hervorming van het onderwijs en de gezondheidszorg; 73. is ingenomen met ondernemersinitiatieven waarmee wordt beoogd een gunstig klimaat voor start-ups tot stand te brengen in de Republiek Moldavië; stelt niettemin vast dat aanvullende hervormingen van de overheidssector en financiële bijstand nodig zijn om nieuwe werkgelegenheidskansen te scheppen die jongeren en geschoolde werknemers ertoe aanzetten naar hun land van herkomst terug te keren; 74. verzoekt de Commissie bij te dragen aan het aanpakken van de economische struikelblokken waar Moldavische jongeren tegenaan lopen door te investeren in programma’s die ondernemerschap onder jongeren en sociaal ondernemerschap bevorderen; verzoekt de Commissie bovendien te helpen bij het beter afstemmen van het onderwijsstelsel op de vraag op de arbeidsmarkt; beklemtoont dat geïnvesteerd moet worden in programma’s die gericht zijn op jongeren uit plattelandsgebieden, aangezien zij tot de kwetsbaarste segmenten van de bevolking behoren en minder sociaal-economische kansen hebben dan jongeren uit stedelijke gebieden; 75. stelt vast dat het zogenaamde braindrainverschijnsel, dat doorgaans zijn oorsprong vindt in een gebrek aan vertrouwen in de rechterlijke macht, nepotisme en het uitblijven van ingrijpende hervormingen in het land van herkomst, een ernstige bedreiging vormt voor de toekomst van de Republiek Moldavië; is bezorgd over de grootschalige emigratie van Moldavische burgers waardoor de negatieve demografische trends worden gekentekend; spoort de Moldavische regering aan verdere maatregelen te nemen om dit verschijnsel te voorkomen en tegen te gaan door onder meer kansen te scheppen voor jongeren, de voorwaarden en lonen in hun land van herkomst te verbeteren en jonge ondernemers te steunen, zodat jongeren na hun studie of stage in het buitenland kunnen terugkeren; verzoekt de Commissie in haar programma’s bijzondere aandacht te besteden aan deze kwestie; 76. is ingenomen met de diversifiëring van de Moldavische economie en is verheugd dat de handel tussen de Republiek Moldavië en de Unie aanzienlijk is toegenomen en de Unie de grootste investeerder in het land is; is verheugd dat 70 % van de totale uitvoer van de Republiek Moldavië in 2018 naar de Unie is gegaan en dat 56 % van de handel van het land in hetzelfde jaar met de Unie werd gevoerd; spoort verdere vooruitgang aan op gebieden zoals het douanewetboek, de bescherming van intellectuele-eigendomsrechten, met inbegrip van geografische aanduidingen, de aanscherping van sanitaire en fytosanitaire normen, de verbetering van de marktvoorwaarden op het gebied van energie, overheidsopdrachten en toegang tot financiering voor kmo’s; 77. spoort aan tot de volledige uitvoering van de DCFTA teneinde de bilaterale handels- en investeringsbetrekkingen tussen de EU en Moldavië verder te intensiveren, onder meer door niet-tarifaire handelsbelemmeringen weg te nemen, de toegang tot de eengemaakte markt te faciliteren en vooruitgang te boeken met betrekking tot de integratie daarin; wijst erop dat de DCFTA met de Republiek Moldavië moet stroken met de voorschriften uit de hoofdstukken over duurzame ontwikkeling, in overeenstemming met de internationale verbintenissen, en met name met de Overeenkomst van Parijs, en met de voorschriften van de WTO; 78. prijst het feit dat het Moldavische parlement de Europese Leader-aanpak als basis voor zijn nationale plattelandsbeleid heeft genomen; spoort de Republiek Moldavië, onder meer aan de hand van gerichte maatregelen in het kader van de volgende nationale strategie voor landbouw en plattelandsontwikkeling, aan de mogelijkheden voor preferentiële uitvoer naar de Unie ten volle te benutten door doeltreffender en duurzamer te verbouwen op landbouwgrond en de toegang tot evenals het gebruik van grond op democratischere wijze te benaderen, zodat landbouwproducten kunnen worden geproduceerd die de relatieve voordelen van de Moldavische landbouw versterken; 79. is ingenomen met de aanpassing van de regelgeving aan het EU-acquis en spoort de Commissie aan technische en financiële bijstand voor deze onderneming en de uiteindelijke uitvoering te verlenen aan de Moldavische instellingen en overheidsdiensten; benadrukt dat deze bijstand moet worden gebruikt om de kennis van mensenrechten en de rechtsstaat te bevorderen en verzoekt de Moldavische autoriteiten sneller vorderingen te maken met betrekking tot de aanpassing aan de AO/DCFTA op het gebied van diergezondheid en voedselveiligheid; 80. is ingenomen met de nationale strategie “Digitaal Moldavië 2020”, maar eist evenwel dat de Commissie ondersteuning en bijstand biedt voor programma’s en hervormingen op het gebied van media- en informatiegeletterdheid die het huidige digitale tijdperk weerspiegelen, en dat zij de sectorale samenwerking in de digitale economie bevordert; verzoekt de Republiek Moldavië een betrouwbare digitale markteconomie tot stand te brengen om aan de behoefte aan vooruitgang op het gebied van open gegevens te voldoen, de toelating tot digitale systemen uit te breiden en de toegang van burgers tot elektronische diensten en diverse communicatiediensten te verbeteren; 81. verzoekt de Commissie investeringen te ondersteunen in sectoren met potentieel voor ontwikkeling, groei en concurrentievermogen in de EU, en in het bijzonder in drie sectoren die van strategisch belang zijn (namelijk duurzame energie en klimaat, de digitale eengemaakte markt en cyberbeveiliging, en vervoer); 82. verzoekt de Moldavische regering tevens bijzondere aandacht te besteden aan de sociale dimensie van handel en duurzame ontwikkeling door arbeidsnormen te eerbiedigen en te handhaven, alle IAO-verdagen te ratificeren en volledig uit te voeren en de resterende tekortkomingen in het stelsel voor arbeidsinspectie te verhelpen, alsook door de beperkingen en tekortkomingen van het stelsel voor arbeidsinspectie en de problemen met betrekking tot het rechtsstelsel aan te pakken, die een negatieve invloed hebben op de handhaving van arbeidsnormen; 83. verzoekt de Moldavische autoriteiten beleid vast te stellen en uit te voeren ter regulering van de handel van entiteiten uit rechtsgebieden die de internationale transparantienormen niet toepassen (offshore-rechtsgebieden) of ondernemingen die onder direct of indirect zeggenschap staan van dergelijke bedrijven, met overheidsinstellingen (via overheidsopdrachten, privatisering, concessies en publiek-private partnerschappen); 84. verzoekt de EU te overwegen landen die een AO/DCFTA hebben met de Unie te laten toetreden tot de gemeenschappelijke eurobetalingsruimte (SEPA), aangezien dit ten goede zal komen aan de burgers en nieuwe kansen zal bieden voor de ontwikkeling van kmo’s; Energie, milieu en klimaatverandering 85. verzoekt de Moldavische regering de energiesector verder te hervormen om de veerkracht en transparantie met betrekking tot kosten en contracten in de sector te vergroten, en de energieonafhankelijkheid en -efficiëntie te verbeteren, in het bijzonder door de onderlinge energieverbindingen met de Unie uit te breiden, energiebronnen, waaronder hernieuwbare-energiebronnen, te diversifiëren, en de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen te verminderen; benadrukt dat al deze aspecten van cruciaal belang zijn om de energiezekerheid van het land te vergroten; 86. is ingenomen met de maatregelen ter vergroting van de institutionele capaciteit en de onafhankelijkheid van de regelgevende instantie voor energie en spoort aan tot het nemen van de dringend noodzakelijke maatregelen voor de uitvoering van het derde energiepakket, in het bijzonder op het gebied van aardgas, ter waarborging van de volledige naleving van het acquis van de energiegemeenschap; verzoekt in het bijzonder de nationale regelgevende instantie voor energie van de Republiek Moldavië de voorschriften inzake de energiemarkt, die berusten op eerlijke mededinging, goed te keuren en ervoor te zorgen dat deze door alle marktpartijen, waaronder staatsagenten, worden nageleefd; 87. beklemtoont hoe belangrijk het is om, onder meer met het oog op de diversifiëring van de energietoevoer van de Republiek Moldavië, de samenwerking op het gebied van infrastructuur in de regio uit te breiden en om de connectiviteit van de Moldavische energiesector te verbeteren en tegelijkertijd milieuduurzaamheid te waarborgen; 88. onderstreept het belang van de diversifiëring van het elektriciteitsnet van de Republiek Moldavië; verzoekt de Moldavische autoriteiten met klem zorg te dragen voor de tijdige uitvoering van het project om het elektriciteitsnet van de Republiek Moldavië en het net van Roemenië met elkaar te verbinden door de benodigde steun en middelen te verschaffen; 89. spoort de Moldavische autoriteiten aan zich te blijven inspannen om de energiezekerheid van het land te vergroten en pleit voor de voltooiing van de gaspijpleiding tussen Ungheni en Chisinau voor het einde van 2020; verzoekt bovendien de Commissie de Republiek Moldavië op te nemen in de stresstests die voor de interne energiemarkt worden uitgevoerd; 90. prijst de regelingen die in december 2019 zijn getroffen tussen de Republiek Moldavië, Oekraïne en Roemenië om de doorvoer van gas naar Oekraïne en de Republiek Moldavië via de Trans-Balkan-pijpleiding mogelijk te maken, en het actieplan van februari 2020 om de onafhankelijkheid van de transmissiesysteembeheerder Moldovatransgaz te waarborgen; 91. is ingenomen met de stappen die zijn genomen om het elektriciteitsnet van de Republiek Moldavië via Roemenië asynchroon te verbinden met dat van de Unie, wat een belangrijke mijlpaal vormt in het proces om de energie-infrastructuur van de Republiek Moldavië te versterken en diversifiëren; verzoekt alle autoriteiten de doelstelling om het energienet van de Republiek Moldavië uiterlijk in 2024 te verbinden met dat van Roemenië, met EU-steun te verwezenlijken; 92. is verheugd over het pakket van de Republiek Moldavië voor klimaat en milieu van februari 2019 en de nationale respons, waarmee het land het vierde land ter wereld werd dat zijn geactualiseerde nationaal bepaalde bijdrage (NDC2), met inbegrip van een ambitieuzere doelstelling voor de vermindering van broeikasgasemissies, indiende bij het secretariaat van het Raamverdrag van de Verenigde Naties inzake klimaatverandering (UNFCCC); pleit voor meer inspanningen ten aanzien van de nationale toezeggingen in verband met de Overeenkomst van Parijs van 2015 om klimaatverandering te bestrijden, alsook voor de opname van klimaat in alle beleidsgebieden; 93. roept de Republiek Moldavië op haar betrokkenheid bij de strijd tegen klimaatverandering verder te intensiveren, met name op het gebied van afvalbeheer en het beheer van het water van de rivier de Nistru, en verzoekt de Commissie de deelname van de Republiek Moldavië aan de Europese Green Deal te faciliteren en ervoor te zorgen dat de DCFTA niet in strijd is met de daarin neergelegde milieudoelstellingen en -initiatieven; 94. beaamt het belang van de verdere modernisering van het onderwijsstelsel van de Republiek Moldavië en onderkent de steeds grotere rol die jongeren in alle levenssferen spelen; verzoekt de EU nadere steun te verlenen, met name op het gebied van beroepsonderwijs en -opleiding, teneinde aan de behoeften van de arbeidsmarkt tegemoet te komen; benadrukt dat mogelijkheden op het gebied van vrijwilligerswerk en burgerparticipatie voor jongeren moeten worden bevorderd en dat meer moet worden geïnvesteerd in jongeren door de financiering voor bestaande mobiliteitsprogramma’s zoals Erasmus+, Creatief Europa en Horizon 2020 te verhogen en de deelname van Moldaviërs aan deze programma te vergroten; 95. spoort de Commissie aan in overleg op maat gemaakte programma’s voor burgers voor te bereiden en op te zetten en begunstigden in dit kader rechtstreeks te raadplegen door gebruik te maken van het onlineplatform voor de aanvraag van programmamiddelen en verslaglegging over het gebruik ervan; vraagt dat in dit verband rekening wordt gehouden met de doelstellingen van de Europese Green Deal, alsook met de dagelijkse behoeften van de Moldavische burgers; Institutionele bepalingen 96. beklemtoont dat er alleen echte, langdurige ontwikkeling teweeg kan worden gebracht mits de politieke klasse oprecht vastberaden is om het land te hervormen en de AO met de EU daadwerkelijk uit te voeren; spoort in dit verband alle politieke spelers en krachten in het land aan hun steentje bij te dragen en een begin te maken aan een meerpartijenstelsel, en te goeder trouw samen te werken aan de strategische doelstellingen van de Republiek Moldavië, zodat de kwaliteit van de democratie en de levensstandaard van de burgers kunnen worden verhoogd; spoort de Moldavische autoriteiten met het oog daarop aan gebruik te maken van een Jean Monnet-dialoog om de dialoog tussen partijen en parlementaire capaciteitsopbouw te ondersteunen; 97. vraagt alle instellingen van de EU en de lidstaten, in nauwe samenwerking met de autoriteiten van de Republiek Moldavië, de voordelen van de AO/DCFTA en EU-bijstand beter uit te leggen aan de burgers van de Republiek Moldavië; 98. verzoekt de Commissie de delegatie van de Europese Unie in de Republiek Moldavië, de monitoring en het projectteam in Chisinau te versterken, teneinde de Republiek Moldavië te helpen doeltreffend te communiceren over haar aanpassing aan het EU-recht, desinformatie te bestrijden en positieve indrukken van de EU en de Republiek Moldavië te bevorderen bij alle betrokken partijen; o o o 99. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad, de Europese Commissie en de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid, alsook aan de president, de regering en het parlement van de Republiek Moldavië.