Het Europees Parlement, – gezien artikel 314 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU), – gezien artikel 106 bis van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie, – gezien Besluit (EU, Euratom) 2020/2053 van de Raad van 14 december 2020 betreffende het stelsel van eigen middelen van de Europese Unie, en tot intrekking van Besluit 2014/335/EU, Euratom (1) , – gezien Verordening (EU, Euratom) 2018/1046 van het Europees Parlement en de Raad van 18 juli 2018 tot vaststelling van de financiële regels van toepassing op de algemene begroting van de Unie, tot wijziging van Verordeningen (EU) nr. 1296/2013, (EU) nr. 1301/2013, (EU) nr. 1303/2013, (EU) nr. 1304/2013, (EU) nr. 1309/2013, (EU) nr. 1316/2013, (EU) nr. 223/2014, (EU) nr. 283/2014 en Besluit nr. 541/2014/EU en tot intrekking van Verordening (EU, Euratom) nr. 966/2012 (2) (“het Financieel Reglement”), – gezien Verordening (EU, Euratom) 2020/2093 van de Raad van 17 december 2020 tot bepaling van het meerjarig financieel kader voor de jaren 2021-2027 (3) , en de gezamenlijke verklaringen van het Parlement, de Raad en de Commissie in dit verband (4) , en de unilaterale verklaringen daaromtrent (5) , – gezien Verordening (EU, Euratom) 2022/2496 van de Raad van 15 december 2022 tot wijziging van Verordening (EU, Euratom) 2020/2093 tot bepaling van het meerjarig financieel kader voor de jaren 2021‑2027 (6) , – gezien het Interinstitutioneel Akkoord van 16 december 2020 tussen het Europees Parlement, de Raad van de Europese Unie en de Europese Commissie betreffende begrotingsdiscipline, samenwerking in begrotingszaken en goed financieel beheer, alsmede betreffende nieuwe eigen middelen, met inbegrip van een routekaart voor de invoering van nieuwe eigen middelen (“IIA”) (7) , – gezien zijn resolutie van 20 april 2023 over de raming van de ontvangsten en uitgaven van het Europees Parlement voor het begrotingsjaar 2024 (8) , – gezien zijn resolutie van 3 oktober 2023 over het voorstel voor een tussentijdse herziening van het meerjarig financieel kader 2021-2027 (9) , – gezien het voorstel van de Commissie van 20 juni 2023 voor een verordening van de Raad tot wijziging van Verordening (EU, Euratom) 2020/2093 tot bepaling van het meerjarig financieel kader voor de jaren 2021-2027 ( COM(2023)0337 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 20 juni 2023 met de titel “Tussentijdse herziening van het meerjarig financieel kader 2021 - 2027” ( COM(2023)0336 ) en het begeleidend werkdocument van de diensten van de Commissie (SWD(2023)0336), – gezien het voorstel van 20 juni 2023 voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot instelling van de faciliteit voor Oekraïne ( COM(2023)0338 ), – gezien het voorstel van 20 juni 2023 voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot oprichting van het platform voor strategische technologieën voor Europa (“STEP”) en tot wijziging van Richtlijn 2003/87/EG, Verordeningen (EU) 2021/1058, (EU) 2021/1056, (EU) 2021/1057, (EU) nr. 1303/2013, (EU) nr. 223/2014, (EU) 2021/1060, (EU) 2021/523, (EU) 2021/695, (EU) 2021/697 en (EU) 2021/241 ( COM(2023)0335 ), – gezien zijn resolutie van 10 mei 2023 over de gevolgen voor de EU-begroting 2024 van de stijgende financieringskosten van het herstelinstrument voor de Europese Unie (10) , – gezien zijn resolutie van 15 december 2022 over het opschalen van het meerjarig financieel kader 2021‑2027: een veerkrachtige EU-begroting die geschikt is voor nieuwe uitdagingen (11) , – gezien Verordening (EU, Euratom) 2020/2092 van het Europees Parlement en de Raad van 16 december 2020 betreffende een algemeen conditionaliteitsregime ter bescherming van de Uniebegroting (12) , – gezien Verordening (EU) 2021/1119 van het Europees Parlement en de Raad van 30 juni 2021 tot vaststelling van een kader voor de verwezenlijking van klimaatneutraliteit, en tot wijziging van Verordening (EG) nr. 401/2009 en Verordening (EU) 2018/1999 (“Europese klimaatwet”) (13) , – gezien de interinstitutionele proclamatie betreffende de Europese pijler van sociale rechten van 13 december 2017 (14) en zijn resolutie van 19 januari 2017 daarover (15) , – gezien zijn resolutie van 16 februari 2023 over een strategie van de EU ter bevordering van het concurrentievermogen van de industrie, de handel en hoogwaardige werkgelegenheid (16) , – gezien zijn resolutie van 19 mei 2022 over de sociale en economische gevolgen voor de EU van de Russische oorlog in Oekraïne – versterking van het vermogen van de EU om op te treden (17) , – gezien de mededeling van de Commissie van 1 februari 2023 getiteld “Een industrieel plan voor de Green Deal voor het nettonultijdperk” ( COM(2023)0062 ), – gezien zijn resoluties van 12 juli 2023 over de toetreding tot het Schengengebied (18) , van 11 december 2018 over de volledige toepassing van de bepalingen van het Schengenacquis in Bulgarije en Roemenië: afschaffing van de controles aan de binnengrenzen te land, ter zee en in de lucht (19) , van 13 oktober 2011 over de toetreding van Bulgarije en Roemenië tot Schengen en van 18 oktober 2022 (20) over de toetreding van Bulgarije en Roemenië tot het Schengengebied en het verslag van 23 november 2022 van de aanvullende vrijwillige onderzoeksmissie naar Roemenië en Bulgarije over de toepassing van het Schengenacquis en de ontwikkelingen sinds 2011, dat in december 2022 aan het Europees Parlement is toegezonden, en het voorstel van de Commissie betreffende de toetreding van de twee landen tot het Schengengebied, – gezien de mededeling van de Commissie van 11 december 2019 over de Europese Green Deal ( COM(2019)0640 ) en de resolutie van het Parlement van 15 januari 2020 daarover (21) , – gezien de EU-strategie inzake gendergelijkheid 2020-2025, – gezien de overeenkomst die op de 21e Conferentie van de Partijen bij het UNFCCC (COP21) op 12 december 2015 in Parijs werd aangenomen (de Overeenkomst van Parijs) en de overeenkomst die op de 15e Conferentie van de Partijen bij de VN‑biodiversiteitsconferentie op 19 december 2022 werd aangenomen (het mondiaal biodiversiteitskader van Kunming-Montreal), – gezien de doelstellingen voor duurzame ontwikkeling van de Verenigde Naties, – gezien het ontwerp van algemene begroting van de Europese Unie voor het begrotingsjaar 2024, dat de Commissie heeft vastgesteld op 5 juli 2023 ( COM(2023)0300 ), – gezien het standpunt inzake het ontwerp van algemene begroting van de Europese Unie voor het begrotingsjaar 2024, dat is vastgesteld door de Raad op 5 september 2023 (22) en toegezonden aan het Europees Parlement op 8 september 2023 (11565/2023 – C9‑0336/2023), – gezien artikel 94 van zijn Reglement, – gezien de adviezen van de Commissie buitenlandse zaken, de Commissie ontwikkelingssamenwerking, de Commissie economische en monetaire zaken, de Commissie werkgelegenheid en sociale zaken, de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en voedselveiligheid, de Commissie interne markt en consumentenbescherming, de Commissie vervoer en toerisme, de Commissie landbouw en plattelandsontwikkeling, de Commissie visserij, de Commissie cultuur en onderwijs, de Commissie constitutionele zaken en de Commissie vrouwenrechten en gendergelijkheid, – gezien de brief van de Commissie industrie, onderzoek en energie, – gezien het verslag van de Begrotingscommissie ( A9-0288/2023 ), Afdeling III - Europese Commissie 1. benadrukt dat de aanvalsoorlog van Rusland tegen Oekraïne, die volgde op de COVID-19-pandemie, verdere ingrijpende economische en sociale gevolgen heeft teweeggebracht voor de Europese en mondiale bevolking, doordat de inflatie is opgedreven, de energievoorziening onzeker is geworden en energiearmoede is ontstaan, de voedsel- en energieprijzen zijn gestegen en miljoenen mensen, met name de meest kwetsbare, in een crisis in verband met de kosten van het levensonderhoud zijn beland; beklemtoont dat er door de gewijzigde geopolitieke en economische context, in combinatie met de steeds groter wordende klimaat- en biodiversiteitscrisis en de daaruit voortvloeiende ongekende extreme weersomstandigheden en natuurrampen met gevolgen voor mensen en gemeenschappen in Europa en zijn nabuurschap, nieuwe beleidsbehoeften zijn ontstaan, met name op het gebied van klimaat en energie, sociale investeringen, defensie, landbouw en industriebeleid; 2. herinnert eraan dat de Commissie bij het opstellen van de ontwerpbegroting voor 2024 (de “OB”) op basis van de bestaande verordening betreffende het meerjarig financieel kader (“MFK”) uitdrukkelijk de “grenzen” van het kader heeft benadrukt “na drie jaar van ongekende crises” en met klem heeft gewezen op het feit dat de verordening was vastgesteld “tegen een volledig andere geopolitieke en economische achtergrond”; 3. herinnert er voorts aan dat de Commissie twee weken na de publicatie van de OB een voorstel heeft ingediend om de MFK-verordening te herzien, samen met wetgevingsvoorstellen om de faciliteit voor Oekraïne en het platform voor strategische technologieën voor Europa (STEP) op te richten, waarbij wordt gesteld dat het pakket op 1 januari 2024, en dus op tijd voor de begroting van 2024, moet zijn ingevoerd; 4. merkt op dat de Raad, ondanks het voorstel van de Commissie om het MFK te herzien, ervoor heeft gekozen zijn standpunt ten aanzien van de begroting voor 2024 te formuleren uitgaande van de veronderstelling dat het kader ongewijzigd blijft; betreurt ten zeerste dat de Raad, ondanks de drastische beperkingen, in zijn lezing vasthoudt aan een benadering van ongewijzigd beleid en dus de vastleggingskredieten in de OB met 772 miljoen EUR en de betalingskredieten met 515 miljoen EUR heeft verlaagd over de MFK-rubrieken heen, en wel zo dat de impact, slagvaardigheid en relevantie van de Unie er wereldwijd door zouden afnemen en zonder aandacht te besteden aan de uitdagende economische en sociale context; is van mening dat de door de Raad voorgestelde bezuinigingen ongerechtvaardigd zijn, niet zijn ingegeven door een objectieve beoordeling van de behoeften of de absorptiecapaciteit en dat zij in veel gevallen indruisen tegen gedeelde beleidsambities en politieke overeenkomsten; besluit daarom de kredieten voor alle begrotingslijnen waarin de Raad heeft gesnoeid, weer op het niveau van de OB te brengen; 5. brengt in herinnering dat de begroting alleen kan worden vastgesteld in overeenstemming met de geldende MFK-verordening; herhaalt zijn vaste overtuiging dat een herziene MFK-verordening het kader moet vormen voor de begroting van 2024 en acht het, met het oog op het garanderen van democratische besluitvorming in overeenstemming met de geest van het Verdrag, passend dat het Parlement zijn standpunt formuleert op basis van een herzien kader; besluit daarom zijn lezing van de begroting van 2024 op te stellen in overeenstemming met zijn interimverslag over de herziening van het MFK; 6. herinnert aan zijn reeds lang bestaande standpunt dat voor nieuwe beleidsprioriteiten of ‑taken nieuw geld beschikbaar moet worden gesteld en dat instellingen, organen en gedecentraliseerde agentschappen van de Unie over voldoende personeel en middelen moeten beschikken om hun mandaat uit te voeren; betreurt het dat de huidige begrotingssituatie ertoe heeft geleid dat de Commissie een aanzienlijke hoeveelheid middelen over de MFK-periode heen heeft herschikt; benadrukt dat alle uitgaven uit de Uniebegroting aan parlementaire controle moeten worden onderworpen; 7. benadrukt dat snelle vooruitgang op het gebied van nieuwe eigen middelen essentieel is, zowel voor de terugbetaling van de financieringskosten in het kader van het herstelinstrument voor de Europese Unie (EURI) als met het oog op de financiële robuustheid en de uitvoering van de huidige en toekomstige meerjarige financiële kaders; is ingenomen met het eerste pakket van nieuwe eigen middelen die in december 2021 door de Europese Commissie werden gepresenteerd en met het aangepaste tweede pakket dat in juni 2023 werd bekendgemaakt; verzoekt de Raad onverwijld vooruitgang te boeken om tijdig de invoer van nieuwe eigen middelen te waarborgen, overeenkomstig de aan het IIA gehechte juridisch bindende routekaart; onderstreept dat er robuustere nieuwe soorten eigen middelen nodig zullen zijn om te verzekeren dat de Uniebegroting de komende jaren geschikt is voor het beoogde doel en verwacht ambitieuze en innovatieve voorstellen van de Commissie die verder gaan dan het IIA; 8. benadrukt dat de begroting voor 2024 moet worden afgestemd op de doelstellingen en internationale verbintenissen van de Unie; wijst erop dat er niet-aflatende inspanningen moeten worden geleverd om de in het IIA vastgelegde doelstellingen voor de mainstreaming van klimaat en biodiversiteit in de begroting van de Unie te verwezenlijken als onderdeel van de bredere doelstelling om de Unie uiterlijk in 2050 klimaatneutraal te maken; herinnert de Commissie aan haar verplichting uit hoofde van het IIA om regelmatig de balans op te maken van de vooruitgang die werd geboekt op het gebied van de streefdoelen inzake klimaatmainstreaming; verzoekt de Commissie toezicht te houden op de toepassing van het beginsel “geen ernstige afbreuk doen” en indien nodig noodzakelijke corrigerende maatregelen te treffen; 9. maakt zich zorgen over de inschatting van de Commissie dat het streefcijfer van 10 % voor biodiversiteitsgerelateerde uitgaven in 2026 en 2027 hoogstwaarschijnlijk niet zal worden gehaald, alsook over het gebrek aan een duidelijk traject om de overeengekomen streefcijfers wel te halen; benadrukt daarom dat binnen de begroting van de Unie voor 2024 verdere inspanningen moeten worden geleverd om ervoor te zorgen dat de voor 2026 en 2027 vastgestelde uitgavendoelstellingen voor biodiversiteit worden gehaald; roept de Commissie op voldoende aandacht te besteden aan de conclusies in het speciaal verslag van de Europese Rekenkamer over klimaatuitgaven in de begroting 2014-2020 en aan de behoefte om klimaat- en biodiversiteitsgerelateerde uitgaven voor alle programma’s en maatregelen nauwkeurig bij te houden; beklemtoont dat afstemming tussen klimaat- en biodiversiteitsfinanciering noodzakelijk is; 10. herhaalt dat alle programma’s, beleidsmaatregelen en activiteiten van de Unie zodanig moeten worden uitgevoerd dat bij de verwezenlijking van de doelstellingen ervan ook gendergelijkheid wordt bevorderd; is in dat verband ingenomen met de werkzaamheden van de Commissie om in overeenstemming met het IIA de uitgaven in verband met gendergelijkheid bij te houden, met name door middel van een gendereffectbeoordeling achteraf en verslaglegging van de hoeveelheden; roept de Commissie op deze methode toe te passen op alle MFK-programma’s om de resultaten voor de begroting van 2024 te onderbouwen, en daarbij stelselmatig genderspecifieke gegevens te verzamelen, te evalueren en er verslag over uit te brengen; 11. wijst erop dat meertaligheid een fundamenteel beginsel vormt dat de debatten binnen de EU toegankelijker en transparanter maakt en de democratische procedures waarborgt; Speciale instrumenten 12. herinnert eraan dat de Commissie heeft voorgesteld om twee nieuwe speciale instrumenten in te stellen boven de MFK-maxima — het EURI met het oog op een beter beheer van de kosten van schuldaflossing, en de faciliteit voor Oekraïne, die een structurele oplossing op langere termijn moet bieden voor de financieringsbehoeften van Oekraïne — en om de kredieten voor het flexibiliteitsinstrument en voor de reserve voor solidariteit en noodhulp te verhogen; 13. herhaalt zijn standpunt, dat thans door de Commissie wordt gedeeld, dat een structurele oplossing moet worden gevonden voor de terugbetaling van de financieringskosten van het EURI; herinnert eraan dat het Parlement er steeds op heeft gehamerd dat de terugbetalingskosten van het EURI boven de MFK-maxima moeten worden geplaatst; merkt op dat de terugbetalingskosten van het EURI in de OB worden geraamd op 4 miljard EUR in plaats van de oorspronkelijk geprogrammeerde 2,1 miljard EUR en dat deze derhalve het flexibiliteitsinstrument zouden uitputten en zonder de herziening van het MFK een deel van het enkelvoudige marge-instrument in 2024 zouden gebruiken; 14. merkt op dat de Raad in zijn standpunt ten aanzien van de begroting voor 2024 de kredieten verlaagt die zijn gereserveerd voor de EURI-financieringskosten in de hoop dat de financieringskosten uiteindelijk lager zullen zijn dan geraamd in de OB; houdt vol dat de begrotingsautoriteit zich overeenkomstig het beginsel van voorzichtig begroten moet baseren op de objectieve prognoses van de Commissie en de actualiseringen in de nota van wijzigingen; stelt daarom voor het bedrag uit de OB weer op te nemen en, in overeenstemming met zijn interimverslag over het MFK, de begrotingslijn uit rubriek 2b te schrappen en het volledige bedrag boven de MFK-maxima op te nemen in het speciale instrument EURI; 15. is ingenomen met het voorstel om de faciliteit voor Oekraïne in te stellen als een structurele in de Uniebegroting verankerde oplossing op langere termijn voor de financieringsbehoeften van Oekraïne; onderstreept dat steun voor Oekraïne ook grensoverschrijdende maatregelen, activiteiten en projecten in samenwerking met buurlanden moet omvatten; dringt erop aan dat de reserve voor Oekraïne in het kader van de jaarlijkse begrotingsprocedure door de begrotingsautoriteit moet worden aangesproken; dringt erop aan dat de begrotingsnomenclatuur de nodige gedetailleerdheid en transparantie moet bieden om een goed toezicht en goede besluitvorming door de begrotingsautoriteit te waarborgen; stelt daarom voor nieuwe begrotingslijnen in het leven te roepen die aan dit doel beantwoorden; 16. beklemtoont dat budgettaire flexibiliteit voor de Unie van essentieel belang is gebleken om te kunnen reageren op onvoorziene gebeurtenissen en om haar uitgavenprioriteiten aan te passen in het licht van de veranderende politieke, economische en sociale behoeften; wijst er echter op dat de begroting van de Unie niet over de nodige flexibiliteit beschikt; herhaalt daarom zijn standpunt dat het flexibiliteitsinstrument in 2024 met 1,457 miljard EUR moet worden verhoogd, in overeenstemming met zijn interimverslag over het MFK; 17. is van mening dat de druk op de reserve voor solidariteit en noodhulp (SEAR) waarschijnlijk zal toenemen en dat een aanzienlijke versterking ervan derhalve van cruciaal belang is om de Unie in staat te stellen op te treden in noodsituaties als gevolg van grote natuurrampen, extreme weersomstandigheden of crises op het gebied van de volksgezondheid in de lidstaten en toetredingslanden, alsmede om steun te verlenen aan derde landen die te lijden hebben onder conflicten, vluchtelingencrises, natuurrampen of humanitaire noodsituaties; verhoogt daarom de toewijzingen voor de SEAR in 2024 met 1,092 miljard EUR, in overeenstemming met zijn interimverslag over het MFK; handhaaft de kredieten voor het Europees Fonds voor aanpassing aan de globalisering en de reserve voor aanpassing aan de Brexit, zoals voorgesteld in de OB; Rubriek 1 – Eengemaakte markt, innovatie en digitaal beleid 18. herinnert eraan dat programma’s in het kader van rubriek 1 een sleutelrol vervullen bij het ondersteunen van onderzoek en innovatie, het stimuleren van het concurrentievermogen en de duurzaamheid van de economie van de EU, het ondersteunen van kmo’s en start-ups en het investeren in grensoverschrijdende infrastructuur, en aldus een aanzienlijke bijdrage leveren aan de groene en digitale transitie en aan het stimuleren van eerlijke, duurzame en inclusieve groei, economische en sociale ontwikkeling en het scheppen van hoogwaardige banen; 19. stelt vast dat de Commissie haar toezegging in het kader van het werkprogramma voor 2023 om “aan te dringen op de oprichting van een nieuw Europees soevereiniteitsfonds” niet gestand heeft gedaan; erkent dat het STEP-voorstel, ondanks zijn beperkte omvang en werkingssfeer, het potentieel heeft om sneller resultaten te boeken door gebruik te maken van bestaande programmastructuren en synergieën na te streven en zo de open strategische autonomie van de Unie te helpen veiligstellen, de afhankelijkheid van niet-EU-landen te helpen verminderen en investeringen in belangrijke strategische sectoren te helpen stimuleren; is van mening dat het STEP-voorstel moet dienen als proeftuin voor een volwaardig soevereiniteitsfonds in de volgende MFK-periode; 20. onderstreept dat als onderdeel van het STEP-voorstel extra kredieten moeten worden toegewezen aan InvestEU en aan de Europese Innovatieraad (EIC); stelt daarom voor om in 2024 de kredieten voor de InvestEU-garantie te verhogen met 1,05 miljard EUR en voor de EIC met 125 miljoen EUR, in overeenstemming met zijn interimverslag over het MFK; stelt voorts voor om 500 miljoen EUR aan vrijgekomen onderzoeksgelden uit hoofde van artikel 15, lid 3, van het Financieel Reglement opnieuw ter beschikking te stellen voor de EIC in het kader van Horizon Europa, bovenop de 95 miljoen EUR die in de OB is opgenomen; 21. herinnert eraan dat de onlangs overeengekomen chipverordening aanzienlijke gevolgen heeft voor de begroting onder rubriek 1, met name voor Horizon Europa en Digitaal Europa; vindt de bezuiniging van de Raad op de financiering van de chipverordening bijzonder moeilijk te begrijpen omdat onlangs een akkoord over de wetgeving is bereikt en omdat de bezuiniging indruist tegen een duidelijke prioriteit van de Unie; benadrukt dat er, overeenkomstig het politieke akkoord over de chipverordening, 50 miljoen EUR extra nodig is om te voorzien in de financieringsbehoeften voor de periode 2024-2027; stelt daarom voor om 25 % van dit tekort te dekken door in 2024 12,5 miljoen EUR toe te wijzen aan de Gemeenschappelijke Onderneming voor chips; 22. brengt in herinnering dat de Connecting Europe Facility (CEF) van cruciaal belang is om investeringen in hoogwaardige, duurzame trans-Europese netwerken te stimuleren, om de stabiliteit van de energiesector in de toekomst te waarborgen, bijvoorbeeld door steun voor hernieuwbare energie en energie-efficiëntie, en de economie van de EU koolstofvrij te maken, en zo de groene transitie te versnellen en de interconnectiviteit te bevorderen; beklemtoont dat de CEF Vervoer, via “solidariteitscorridors”, zoals langs de Donau, van vitaal belang is om de vervoersinfrastructuur in en naar Oekraïne te ondersteunen, om de infrastructuur in de naburige regio’s te ontwikkelen en om het vervoer van kritieke goederen in beide richtingen mogelijk te maken, en is ingenomen met het besluit om Oekraïne bij het programma te betrekken; stelt voor om de kredieten voor de CEF Vervoer in 2024 met 100 miljoen EUR te verhogen ten opzichte van de OB teneinde deze doelstellingen te ondersteunen; 23. benadrukt dat een goed functionerende interne markt van cruciaal belang is voor het concurrentievermogen van de Unie en voor het verbeteren van de markttoegang voor EU-bedrijven, in het bijzonder kmo’s; beklemtoont dat met name kmo’s zwaar zijn getroffen door de hoge inflatie en energieprijzen en stelt daarom voor om het kmo-onderdeel van het programma voor de interne markt met 10 miljoen EUR te verhogen ten opzichte van de OB, met name voor start-up- en opschalingsmechanismen; herhaalt voorts dat het programma bijdraagt tot de gezondheid van mensen, dieren en planten; stelt in dat verband een verhoging met 5 miljoen EUR voor met het oog op de doeltreffende uitvoering van veterinaire programma’s voor dierziekten en zoönosen, met name ter bestrijding van rundertuberculose; 24. onderstreept dat de rechtvaardige groene en digitale transitie en een heroriëntering van het industriebeleid aanzienlijke investeringen vereisen in de ontwikkeling van vaardigheden, onder meer door om- en bijscholing, en in het dichten van de digitale kloof tussen stedelijke en plattelandsgebieden door gelijke toegang tot opkomende technologieën, meer digitale geletterdheid en betere kansen in plattelandsgebieden en minder ontwikkelde gebieden; wijst bijvoorbeeld op de waarde van de academies voor de nettonulindustrie; stelt daarom voor om de kredieten voor de ontwikkeling van vaardigheden in het kader van het programma voor de interne markt met 10 miljoen EUR te verhogen; 25. wijst op de cruciale rol die Horizon Europa vervult bij het ondersteunen van onderzoek en innovatie en bij het helpen omzetten van onderzoeksresultaten en innovatieve ideeën in producten en diensten die banencreatie stimuleren, het mondiale concurrentievermogen van EU-bedrijven een impuls geven en de inspanningen om klimaatverandering en verlies aan biodiversiteit aan te pakken, ondersteunen; herinnert eraan dat het programma nog steeds zwaar overvraagd is en daarom geen steun kan verlenen aan een groot aantal onderzoeksprojecten die als “uitstekend” zijn beoordeeld; stelt daarom voor om de toewijzingen voor het programma met in totaal 140 miljoen EUR te verhogen ten opzichte van de OB (exclusief de verhogingen in verband met het STEP), met meer middelen voor de Europese Onderzoeksraad, Marie Skłodowska-Curie-acties en de clusters “Gezondheid”, “Cultuur”, “Klimaat, energie en mobiliteit” en “Voedsel”; 26. wijst op de essentiële rol van de gedecentraliseerde agentschappen die onder deze rubriek actief zijn, met name in het licht van de geopolitieke ontwikkelingen; stelt voor om de kredieten en het personeelsbestand voor het Agentschap van de Europese Unie voor cyberbeveiliging en het Agentschap van de Europese Unie voor de samenwerking tussen energieregulators te verhogen in overeenstemming met hun vastgestelde behoeften en ruimer wordende mandaat; 27. verhoogt de vastleggingskredieten voor rubriek 1 met 1 454 239 500 EUR ten opzichte van de OB (exclusief proefprojecten en voorbereidende acties), en met 1 684 239 500 EUR ten opzichte van de lezing door de Raad; wijst erop dat 1 175 000 000 EUR van de verhogingen specifiek dienen voor het STEP; beklemtoont dat, in overeenstemming met zijn interimverslag over het MFK, het maximum voor rubriek 1 met 1,375 miljard EUR zou stijgen in 2024; Rubriek 2a – Economische, sociale en territoriale cohesie 28. wijst op de sleutelrol die het cohesiebeleid speelt bij het verwezenlijken van de beleidsprioriteiten van de EU en het stimuleren van de EU-economie door bij te dragen tot eerlijke en duurzame groei en ontwikkeling, de economische en sociale convergentie en solidariteit tussen landen en regio’s te bevorderen, de groene en digitale transitie te ondersteunen, innovatie en werkgelegenheid te stimuleren en regionale en sociale ongelijkheden aan te pakken; verzoekt de Commissie en de lidstaten de uitvoering van het cohesiebeleid te versnellen en er zo voor te zorgen dat het tijdig wordt geabsorbeerd, met name in het licht van de extra uitvoeringsdruk van de herstel- en veerkrachtfaciliteit; onderstreept dat de continuïteit van projecten moet worden gewaarborgd door een goede fasering van projecten van de MFK-periode 2014-2020 naar de periode 2021-2027; 29. is ernstig bezorgd over de hardnekkig hoge energie- en voedselprijzen en de langdurig hoge inflatie, met verstrekkende negatieve economische gevolgen, die overal in de Unie met name hebben geleid tot een crisis in verband met de kosten van levensonderhoud; benadrukt de rol van het cohesiebeleid bij het mobiliseren van middelen om hulp en bijstand te verlenen aan de zwaarst getroffen mensen, gemeenschappen en regio’s; wijst er in dit verband op dat in 2024 4,8 miljard EUR van de begroting van het Europees Sociaal Fonds Plus (ESF+) onder gedeeld beheer moet worden toegewezen aan voedselhulp en fundamentele materiële bijstand voor de meest behoeftigen, bovenop het streefcijfer van 4 %; verzoekt de lidstaten in het licht van de huidige crisis in verband met de kosten van levensonderhoud meer van hun ESF+‑middelen toe te wijzen aan organisaties die bijstand en voedselhulp verlenen aan de meest kwetsbare en behoeftige mensen; 30. beklemtoont het belang van toereikende financiering voor programma’s in rubriek 2a teneinde ervoor te zorgen dat het cohesiebeleid, als belangrijkste investeringsbeleid van de EU, zijn doelstellingen haalt; benadrukt dat lokale en regionale overheden van cruciaal belang zijn voor een doeltreffende uitvoering van EU-programma’s en dringt erop aan dat de dialoog tussen het lokale en regionale niveau enerzijds en het EU-niveau anderzijds wordt versterkt, onder meer door passende financiering voor relevante acties en instellingen; benadrukt dat steden voldoende financiering moeten krijgen om EU‑programma’s lokaal te kunnen uitvoeren; 31. betreurt het dat de Commissie wegens de beperkte flexibiliteit van het huidige MFK haar toevlucht heeft genomen tot een heroriëntering van het cohesiebeleid, dat geen instrument voor crisisrespons is maar dat herhaaldelijk is gebruikt om tekortkomingen in de budgettaire flexibiliteit of crisisresponsmechanismen in het MFK te verhelpen ten koste van de beleidsdoelstellingen op lange termijn; 32. aanvaardt het standpunt van de Raad met betrekking tot rubriek 2a; Rubriek 2b – Veerkracht en waarden 33. onderstreept dat als alle financieringskosten van NGEU boven de MFK-maxima door het speciale instrument EURI worden gedekt, dat ervoor zou zorgen dat er weer enige marge binnen rubriek 2b ontstaat en dat er begrotingsruimte wordt gecreëerd binnen het flexibiliteitsinstrument en het enkelvoudige marge-instrument; onderstreept dat de programma’s van rubriek 2b, vooral door de hoge rentevoeten, te lijden hebben gehad onder de opname van de EURI-lijn in dezelfde rubriek, aangezien het de Commissie de facto onmogelijk is gemaakt om versterkingen voor te stellen waar deze nodig zijn; 34. wijst in dit verband op de vlaggenschipprogramma’s “Erasmus+” en “Europees Solidariteitskorps”, die een cruciale rol vervullen bij het ondersteunen van mogelijkheden voor leermobiliteit, het verbeteren van de vaardigheden en inzetbaarheid van mensen en het bevorderen van sociale inclusie; wijst op de rol die Erasmus+ speelt bij het verbeteren van de samenwerking tussen universiteiten, het moderniseren van het onderwijs en het ondersteunen van acties om het aantal voortijdige schoolverlaters te verminderen; benadrukt dat het sinds de oorlog een waardevolle bijdrage heeft geleverd aan de ondersteuning van Oekraïense studenten en docenten; 35. benadrukt dat beide programma’s wettelijk verplicht zijn maatregelen te nemen om de participatiegraad van kansarmen te verhogen; betreurt dat deelnemers uit kansarme milieus vaak niet aan het programma kunnen deelnemen omdat de beurzen ontoereikend zijn in een context van hoge inflatie en toenemende kosten van levensonderhoud; is vastbesloten ervoor te zorgen dat Erasmus+ geen de facto selectief programma wordt dat alleen openstaat voor wie zich kan veroorloven om eraan deel te nemen; herinnert eraan dat de Commissie financiële steunmaatregelen moet nemen voor kansarmen en vraagt dat de Erasmus+-beurzen worden aangepast om rekening te houden met de hogere inflatie en hogere kosten van levensonderhoud; stelt daarom een verhoging voor van 100 miljoen EUR voor Erasmus+ en van 2 miljoen EUR voor het Europees Solidariteitskorps ten opzichte van de OB, specifiek om ervoor te zorgen dat de programma’s toegankelijk zijn voor iedereen; 36. onderstreept het belang van een sterkere gezondheidsunie en een betere paraatheid in het Europa van na de pandemie, alsook de noodzaak om de langetermijngevolgen en implicaties van COVID beter te begrijpen en te behandelen, onder meer door translationeel onderzoek, klinische proeven en belangrijke studies te financieren; benadrukt de cruciale rol die het EU4Health-programma hierbij speelt, alsook bij het ondersteunen van acties om universele gezondheidszorg in de hele Unie tot stand te brengen, waaronder hoogwaardige toegang tot diensten op het gebied van seksuele en reproductieve gezondheid en toegang tot nieuwe technologieën en apparatuur voor monitoring op afstand, telegeneeskunde en door AI ondersteunde diagnoseapparatuur, die kunnen bijdragen tot betere zorg in plattelandsgebieden; stelt daarom voor om de kredieten van het programma met 20 miljoen EUR te verhogen ten opzichte van de OB, onder meer ter compensatie van herschikkingen naar de Europese Autoriteit voor respons inzake noodsituaties op gezondheidsgebied; 37. is verontrust over de toenemende gevolgen van extreme weersomstandigheden en natuurrampen in Europa, de omringende landen en wereldwijd, en maakt zich zorgen over het vermogen van de Unie om er tijdig en doeltreffend op te reageren; onderstreept dat deze rampen steeds vaker verband houden met de klimaatverandering en daarom in de toekomst waarschijnlijk vaker zullen voorkomen en nog ernstiger gevolgen zullen hebben; benadrukt dat er moet worden geïnvesteerd in maatregelen op het gebied van klimaatmitigatie en ‑adaptatie, met name in kwetsbare regio’s, en dat de responscapaciteit van de Unie moet worden vergroot; verhoogt daarom de kredieten voor het Uniemechanisme voor civiele bescherming met 20 miljoen EUR ten opzichte van de OB teneinde een doeltreffende respons te garanderen en mensenlevens te beschermen, onder meer door de inzet van gezamenlijke medische teams in noodsituaties; 38. benadrukt de sleutelrol die Creatief Europa speelt bij het ondersteunen van de culturele en creatieve sectoren, het bevorderen van mediawijsheid, het bestrijden van desinformatie, en het bevorderen en beschermen van de vrijheid en pluriformiteit van de media als basis voor een functionerende democratie; benadrukt dat de scherpe stijging van de energieprijzen en de inflatie als gevolg van de COVID-19-pandemie aanzienlijke gevolgen hebben gehad voor de culturele en creatieve sectoren, die vaak bestaan uit kleine organisaties en individuele kunstenaars; stelt daarom voor om de financiering voor het programma Creatief Europa te verhogen met 25 miljoen EUR ten opzichte van de OB, waarvan 15 miljoen EUR voor het onderdeel Cultuur en 10 miljoen EUR voor het sectoroverschrijdende onderdeel; 39. wijst nogmaals op het belang van het programma “Burgers, gelijkheid, rechten en waarden” voor het bevorderen van Europese waarden en burgerrechten, het stimuleren van actief maatschappelijk engagement en het opbouwen van veerkrachtige samenlevingen; herinnert eraan dat het programma van vitaal belang is voor de bestrijding van gendergerelateerd geweld, met name in de context van de meetbare toename van geweld tegen vrouwen en tegen de LGBTQI+-gemeenschap; onderstreept de waarde van het programma voor de ondersteuning van de kernbeginselen als democratie, de rechtsstaat, solidariteit, rechtvaardigheid, non-discriminatie, gelijkheid en inclusiviteit; stelt daarom voor om de kredieten voor het programma te verhogen met 6 miljoen EUR ten opzichte van de OB, met verhogingen voor de onderdelen “betrokkenheid en participatie van de burgers”, Daphne en “waarden van de Unie”; 40. acht het noodzakelijk de steun voor de Turks-Cypriotische begrotingslijn te verhogen met 2 miljoen EUR ten opzichte van de OB, ter financiering van het Comité inzake vermisten op Cyprus en ter ondersteuning van het bicommunale Technisch Comité voor cultureel erfgoed; 41. onderstreept het belang van de sociale dimensie in de begroting van de Unie en de noodzaak van een effectieve sociale dialoog en goede voorlichting en opleiding voor werknemersorganisaties, met het oog op de verdere ontwikkeling en vergroting van de capaciteit en de betrokkenheid van de sociale partners; verhoogt daarom de financiering voor de desbetreffende begrotingslijnen met elk 1 miljoen EUR ten opzichte van de OB; 42. wijst eens te meer op de essentiële rol van de gedecentraliseerde agentschappen onder rubriek 2b; zorgt voor meer middelen en personeel voor het Europees Instituut voor gendergelijkheid, de Europese Arbeidsautoriteit en het Agentschap van de Europese Unie voor justitiële samenwerking in strafzaken om in de vastgestelde behoeften van de agentschappen te voorzien en ervoor te zorgen dat zij over voldoende personeel en middelen beschikken om hun werklast aan te kunnen en hun mandaat te kunnen uitvoeren; 43. onderstreept dat het belangrijk is om de begroting van de Unie te beschermen tegen fraude, corruptie en ander wangedrag; onderstreept in dit verband de centrale rol die het Europees Openbaar Ministerie (EOM) speelt bij de bescherming van de financiële belangen van de Unie, onder meer met betrekking tot het gebruik van middelen van NextGenerationEU, en bij het waarborgen van de eerbiediging van de rechtsstaat; stelt daarom voor om het EOM gericht te versterken en van meer personeel te voorzien zodat het zijn mandaat kan vervullen; verzoekt alle lidstaten zich bij het EOM aan te sluiten en te zorgen voor een robuustere bescherming van de financiële belangen van de Unie; 44. verhoogt de vastleggingskredieten voor rubriek 2b met 199 485 306 EUR ten opzichte van de OB (exclusief proefprojecten en voorbereidende acties), en met 812 302 190 EUR ten opzichte van de lezing van de Raad; brengt in herinnering dat, overeenkomstig het interimverslag over het MFK, EURI-kosten niet in aanmerking zouden worden genomen onder rubriek 2b; Rubriek 3 – Natuurlijke hulpbronnen en milieu 45. beklemtoont dat in het STEP-voorstel aanvullende vastleggingskredieten in 2024 voor het innovatiefonds onder rubriek 3 zijn opgenomen alsook een evenredige verhoging van het maximum; is van mening dat de voorgestelde toewijzing voor het Innovatiefonds een belangrijke stap voorwaarts betekent in de richting van volledige opname in de begroting; herinnert aan de belangrijke rol die het Innovatiefonds speelt bij de ondersteuning van investeringen in de productie van en infrastructuur voor waterstof; stelt daarom voor een nieuwe begrotingslijn voor het Innovatiefonds te creëren, met kredieten van 1,25 miljard EUR in overeenstemming met zijn interimverslag over het MFK; 46. herhaalt zijn bezorgdheid over de negatieve gevolgen die de Russische aanvalsoorlog tegen Oekraïne heeft voor de voedselzekerheid, de betaalbaarheid van voedsel en de voedselvoorzieningsketens wereldwijd en voor de Europese landbouwsector en het vermogen van boeren om het hoofd te bieden aan inflatoire druk en gestegen grondstofprijzen; verzoekt de Commissie de gevolgen van de oorlog voor landbouwers en de voedselproductie te analyseren, ook wat invoer uit Oekraïne betreft, en zo nodig maatregelen voor te stellen; benadrukt dat als structurele oplossing nieuwe en jonge landbouwers moeten worden geholpen met extra steunmechanismen, zodat de duurzaamheid van de sector en de generatievernieuwing worden gewaarborgd; stelt daarom voor om de inkomenssteun aan jonge landbouwers te verhogen met 40 miljoen EUR ten opzichte van de OB; 47. beklemtoont hoe belangrijk schoolregelingen in het kader van het gemeenschappelijk landbouwbeleid zijn om kinderen bredere toegang tot gezond en voedzaam voedsel te bieden en wijst erop dat de omvang van de regelingen wordt beïnvloed door de stijgende voedselprijzen; besluit daarom de steun voor de regelingen te verhogen met 5 miljoen EUR ten opzichte van de OB; 48. onderstreept de centrale rol die het LIFE-programma, als vlaggenschipprogramma van de EU, vervult bij het waarmaken van de Europese Green Deal en het verwezenlijken van de doelstelling van de Unie om in overeenstemming met de Overeenkomst van Parijs klimaatneutraal te worden, door maatregelen op het gebied van klimaatmitigatie en ‑adaptatie te ondersteunen, emissies te verminderen, meer hernieuwbare energie te gebruiken, een circulaire economie tot stand te brengen, ecosystemen te beschermen en de verontrustende tendens van biodiversiteitsverlies te keren; is bezorgd over de toename van door de klimaatverandering veroorzaakte extreme weersomstandigheden en benadrukt dat er dringend actie moet worden ondernomen; benadrukt de rol van het LIFE‑programma bij het versnellen van de rechtvaardige transitie; stelt daarom voor om de kredieten voor het programma te verhogen met 30 miljoen EUR ten opzichte van de OB; 49. herinnert eraan dat het overzicht van de beschikbare middelen voor het Europees Landbouwgarantiefonds meestal nog wordt vervolledigd door een nota van wijzigingen en dat de aanpak van wijzigingen in de loop van de bemiddelingsprocedure dienovereenkomstig kan worden bijgestuurd; 50. verhoogt de vastleggingskredieten voor rubriek 3 met 1 325 000 000 EUR ten opzichte van de OB (exclusief proefprojecten en voorbereidende acties), en met 1 335 000 000 EUR ten opzichte van de lezing van de Raad; wijst erop dat 1 250 000 000 EUR van de verhogingen specifiek bedoeld is voor het STEP; benadrukt dat, in overeenstemming met zijn interimverslag over het MFK, het maximum voor rubriek 3 in 2024 ook met 1,25 miljard EUR zou stijgen; Rubriek 4 – Migratie en grensbeheer 51. benadrukt dat de Russische aanvalsoorlog tegen Oekraïne, gewapende conflicten en instabiliteit in naburige regio’s, alsook armoede, honger, de gevolgen van de klimaatverandering en onderliggende trends in economische ontwikkeling en demografische veranderingen mensen ertoe blijven aanzetten naar de Unie te komen om hier hun toevlucht te zoeken, op zoek naar een beter leven of om zich te herenigen met naaste familieleden, waardoor de programma’s en agentschappen in rubriek 4 onder enorme druk komen te staan; herinnert in dit verband aan zijn standpunt dat de financiering in deze rubriek in 2024 met 250 miljoen EUR moet worden verhoogd, in overeenstemming met zijn interimverslag over het MFK; 52. herhaalt dat er een migratie- en asielbeleid moet worden gevoerd dat gebaseerd is op solidariteit, gedeelde verantwoordelijkheid en eerbiediging van de mensenrechten, in overeenstemming met de waarden van de Unie en internationale verbintenissen; beklemtoont dat de druk op de asiel- en opvangstelsels in de lidstaten door de oorlog enorm is toegenomen en dat de Unie steun op langere termijn moet verlenen aan de gastlidstaten om de opvang en integratie van vluchtelingen uit Oekraïne en andere vluchtelingen die internationale bescherming genieten te vergemakkelijken, het hoofd te bieden aan de recente migratietrends en het efficiënte beheer van migratie te waarborgen, ook met betrekking tot doeltreffende, veilige en waardige terugkeer- en overnameprocedures; benadrukt voorts dat er moet worden geanticipeerd op de financiële gevolgen van een tijdig akkoord over het asiel- en migratiepact en dat het Fonds voor asiel, migratie en integratie (AMIF) moet worden versterkt, gezien de centrale rol ervan bij het waarborgen van de succesvolle uitvoering van het pact; herinnert aan de belangrijke rol die regionale en lokale overheden spelen in het integratieproces ter plaatse, met inachtneming van de bevoegdheden van de lidstaten; besluit met het oog op het bovenstaande het AMIF in 2024 te versterken met 110 miljoen EUR ten opzichte van de OB, gezien de positieve bijdrage ervan aan het verlenen van onmiddellijke steun aan vluchtelingen; 53. herinnert aan de essentiële rol van het Asielagentschap van de Europese Unie bij de ondersteuning van de lidstaten op het vlak van asiel- en internationale beschermingsprocedures; stelt voor het personeelsbestand en de financiering van het agentschap te verhogen in overeenstemming met zijn grotere werklast; 54. benadrukt dat het op doeltreffende en eerlijke wijze beheren en beschermen van de buitengrenzen van de EU essentieel is om de veiligheid van de Unie te waarborgen, teneinde de vlotte en efficiënte uitvoering van het migratie- en asielbeleid van de Unie te garanderen en het vrije verkeer van personen in de Unie en de goede werking van het Schengengebied in stand te houden; beklemtoont daarnaast dat irreguliere migratie sterker moet worden tegengegaan teneinde kwetsbare mensen te beschermen tegen smokkel- en mensenhandelnetwerken en de instrumentalisering van migranten als onderdeel van hybride aanvallen aan te pakken; onderstreept de cruciale rol die het instrument voor financiële steun voor grensbeheer en visumbeleid (BMVI) in dit verband speelt; merkt op dat de Commissie voorstelt het BMVI te versterken tot boven het niveau van de financiële programmering in de OB, maar wijst erop dat deze “versterking” slechts gedeeltelijk volstaat om de herhaalde herschikkingen bij het BMVI ter financiering van herziene mandaten van agentschappen te compenseren; stelt voor de kredieten voor het BMVI met 60 miljoen EUR te verhogen ten opzichte van de OB, onder meer om de toetreding van Roemenië en Bulgarije tot het Schengengebied, alsook de uitvoering van de door de Commissie ingestelde proefprojecten te versnellen; 55. benadrukt dat de kredieten en het personeelsbestand voor eu-LISA verder moeten worden opgeschroefd om ervoor te zorgen dat het agentschap kritieke projecten op het gebied van interne veiligheid en grensbeheer kan uitvoeren; beklemtoont dat het Europees Grens- en kustwachtagentschap (Frontex) over de nodige middelen moet beschikken om zijn mandaat en operationele activiteiten doeltreffend uit te voeren en besluit daarom de OB voor het agentschap opnieuw in de begroting op te voeren; 56. verhoogt rubriek 4 met in totaal 173 941 500 EUR aan vastleggingskredieten ten opzichte van de OB en met 193 941 500 EUR ten opzichte van de lezing van de Raad; benadrukt dat, in overeenstemming met zijn interimverslag over het MFK, het maximum voor rubriek 4 in 2024 ook met 250 miljoen EUR zou stijgen; Rubriek 5 – Veiligheid en defensie 57. beklemtoont dat de uitdagingen op defensiegebied sinds het begin van de Russische aanvalsoorlog tegen Oekraïne zijn toegenomen, waardoor steun aan de defensiesector belangrijker is dan ooit om ervoor te zorgen dat Europa een veilig continent is; onderstreept dat de rol van de Unie op het gebied van internationale veiligheid moet worden versterkt en is van mening dat Europese samenwerking op defensiegebied leidt tot meer efficiëntie, potentiële besparingen en slimmere uitgaven en van cruciaal belang is voor de versterking van de strategische autonomie van de Unie; wijst er nogmaals op dat de productiecapaciteit van de defensie-industrie en de interoperabiliteit van de lidstaten snel moeten worden versterkt, met name van lidstaten die zich in de frontlinie bevinden en daarom het meest blootgesteld zijn aan de huidige dreigingen; 58. wijst erop dat er aanzienlijke vooruitgang is geboekt met de verordening ter versterking van de Europese defensie-industrie door middel van gemeenschappelijke aanbestedingen aan de vraagzijde van defensie en met de verordening betreffende de ondersteuning van de productie van munitie (23) aan de aanbodzijde; merkt op dat de twee verordeningen alle marges van rubriek 5 uitputten en in 2024 de inzet van het flexibiliteitsinstrument vereisen, naast aanzienlijke herschikkingen uit het Europees Defensiefonds (EDF); 59. benadrukt dat in het STEP-voorstel aanvullende kredieten zijn opgenomen voor het EDF; stelt daarom voor de kredieten voor het EDF in 2024 met 625 miljoen EUR te verhogen, in overeenstemming met zijn interimverslag over het MFK; 60. wijst op het belang van “militaire mobiliteit” om de lidstaten in staat te stellen snel steun te verlenen in de context van de oorlog door de infrastructuurcapaciteit voor zwaar en grootschalig militair vervoer te moderniseren, alsook de vervoerscorridors en logistiek te verbeteren; beklemtoont dat het programma overvraagd wordt, een aanzienlijke absorptiecapaciteit heeft en eind 2023 volledig zal zijn vastgelegd; besluit daarom de kredieten voor “militaire mobiliteit” met 45 miljoen EUR te verhogen ten opzichte van de OB; 61. verhoogt rubriek 5 met in totaal 670 000 000 EUR aan vastleggingskredieten ten opzichte van de OB en met 687 000 000 EUR ten opzichte van de lezing van de Raad; wijst erop dat 625 000 000 EUR van de verhogingen bedoeld is voor het STEP; benadrukt dat, in overeenstemming met zijn interimverslag over het MFK, het maximum voor rubriek 5 in 2024 ook met 625 miljoen EUR zou stijgen; Rubriek 6 – Nabuurschap en internationaal beleid 62. benadrukt dat, met name na de Russische aanvalsoorlog tegen Oekraïne, de internationale omstandigheden snel zijn verslechterd als gevolg van de voedsel-, de energie- en de economische crisis, waardoor de druk op rubriek 6 drastisch is toegenomen; betreurt het feit dat de financiering in het kader van rubriek 6 vanaf het begin van het MFK volstrekt ontoereikend was en dat in het MFK geen rekening is gehouden met de verdere financiering van de behoeften van vluchtelingen uit Syrië, Irak en andere landen, waardoor er bijna geen ruimte is om extra uitdagingen het hoofd te bieden; 63. merkt op dat de buffer van het instrument voor nabuurschapsbeleid, ontwikkeling en internationale samenwerking (NDICI) — Europa in de wereld zeer snel uitgeput is geraakt en dat het is ingezet buiten zijn kerntaak, namelijk het reageren op opkomende uitdagingen en prioriteiten, terwijl het budget voor humanitaire hulp sterk afhankelijk is geweest van de beschikbaarstelling van middelen uit de zwaar onder druk staande reserve voor solidariteit en noodhulp (SEAR); herhaalt in dit verband dat de financiering in deze rubriek in 2024 met 2,875 miljard EUR moet worden verhoogd, in overeenstemming met zijn interimverslag over het MFK; 64. beklemtoont het belang van de begrotingslijn zuidelijk nabuurschap voor de ondersteuning van politieke, economische en sociale hervormingen in de regio, voor het verlenen van bijstand aan vluchtelingen, met name Syrische en Palestijnse vluchtelingen, en voor het bieden van steun langs de zuidelijke migratieroutes; stelt daarom voor de kredieten voor de begrotingslijn te verhogen met 650 miljoen EUR ten opzichte van de OB, onder meer om te zorgen voor toereikende en voorspelbare financiering voor de UNRWA; 65. veroordeelt ondubbelzinnig de onmenselijke terreuraanslagen van Hamas tegen Israël en de Israëlische bevolking; benadrukt dat de begroting van de Unie steun moet blijven verlenen aan de opbouw van vrede en stabiliteit in de regio, de bestrijding van haat en fundamentalisme en de bevordering van de mensenrechten; verzoekt de Commissie haar aangekondigde evaluatie grondig uit te voeren, met inbegrip van het gebruik van alle Uniemiddelen in de regio, en de resultaten zo spoedig mogelijk aan de begrotingsautoriteit te verstrekken; benadrukt dat de humanitaire situatie in de regio naar verwachting zal verslechteren en verzoekt de Commissie de behoeften aan humanitaire hulp voor de regio opnieuw te beoordelen om ervoor te zorgen dat de financiering van de Unie de hulpbehoevenden blijft bereiken; 66. benadrukt dat de oorlog bijzonder grote gevolgen heeft gehad voor landen van het oostelijk nabuurschap, zoals de Republiek Moldavië, die onderdak en bijstand hebben geboden aan oorlogsvluchtelingen en te maken kregen met de domino-effecten van een torenhoge inflatie en dito energie- en voedselprijzen; beklemtoont dat het belangrijk is kandidaat-lidstaten blijvend steun te bieden bij het uitvoeren van de noodzakelijke hervormingen in het kader van de toetreding en bij het vergroten van hun veerkracht en het voorkomen en bestrijden van hybride bedreigingen; is ingenomen met het besluit om Oekraïne en de Republiek Moldavië de status van kandidaat-lidstaat toe te kennen en benadrukt dat de nodige middelen moeten worden ingezet om hun toetredingsproces te ondersteunen; besluit daarom de kredieten voor het oostelijk nabuurschap te verhogen met 450 miljoen EUR ten opzichte van de OB; stelt daarnaast voor de toetredingsgerelateerde steun in het kader van het instrument voor pretoetredingssteun (IPA III) met 50 miljoen EUR te verhogen voor de Westelijke Balkan in 2024; 67. deelt de mening van de Raad dat de Commissie in de OB rekening had moeten houden met de behoefte aan humanitaire hulp ten gevolge van de oorlog; is van mening dat, gezien de uiterst uitdagende internationale context, de toenemende geopolitieke instabiliteit, de groeiende extreme armoede en de frequentere natuurrampen en extreme weersomstandigheden, de behoeften aan humanitaire hulp in 2024 waarschijnlijk omvangrijker zullen zijn dan de Raad in zijn lezing heeft geraamd; herinnert er voorts aan dat humanitaire hulp aan Oekraïne onder rubriek 6 zal blijven vallen in plaats van onder de faciliteit voor Oekraïne; onderstreept dat onvoldoende toegang tot humanitaire hulp de meest kwetsbare groepen het hardst treft, met name vrouwen en kinderen; wijst erop dat de begroting van de Unie voor humanitaire hulp sterk afhankelijk is van de SEAR, waardoor middelen zijn onttrokken aan de andere doelstellingen van de SEAR en het vermogen van de Unie om te reageren op noodsituaties wordt beperkt; stelt daarom voor de kredieten voor humanitaire hulp te verhogen met 550 miljoen EUR ten opzichte van de OB; 68. herinnert eraan dat de NDICI-buffer zo ontworpen is dat de Unie door middel van budgettaire flexibiliteit behendig en doeltreffend kan reageren op een veranderend extern beleidslandschap en opkomende uitdagingen; stelt daarom voor de kredieten voor deze buffer in 2024 te verhogen met 800 miljoen EUR ten opzichte van de OB; 69. benadrukt zijn steun voor de uitvoering van het vredesakkoord in Colombia en de noodzaak om relevante acties voort te zetten die worden gefinancierd in het kader van het EU-trustfonds voor Colombia; stelt daarom voor de kredieten voor het geografische programma “Amerika” in het kader van het NDICI te verhogen met 10 miljoen EUR ten opzichte van de OB; herhaalt bovendien dat het zich onverminderd blijft inzetten voor de bescherming en bevordering van de mensenrechten en de fundamentele vrijheden in de wereld en verhoogt de toewijzing voor het thematische programma “Grondrechten en fundamentele vrijheden” met 10 miljoen EUR ten opzichte van de OB; 70. onderschrijft opnieuw zijn engagement voor de internationale dimensie van Erasmus+, dat uitwisselingen in het kader van leermobiliteit met partnerlanden over de hele wereld mogelijk maakt; verhoogt daarom de kredieten voor de internationale dimensie van Erasmus+ met 10 miljoen EUR ten opzichte van de OB, gelijkelijk verdeeld over het NDICI en IPA III; 71. brengt in herinnering dat de rente op de 18 miljard EUR aan MFB+-leningen die in 2023 aan Oekraïne werden uitgekeerd, door de lidstaten moest worden gedekt, en dat de Uniebegroting alleen zou bijdragen ingeval er middelen beschikbaar waren; is van mening dat dergelijke middelen niet beschikbaar zijn en schrapt daarom de begrotingslijn en verlaagt de kredieten voor de MFB+- rentesubsidie; 72. verhoogt rubriek 6 met in totaal 2 525 000 000 EUR aan vastleggingskredieten ten opzichte van de OB en met 2 407 100 000 EUR ten opzichte van de lezing van de Raad; beklemtoont dat, in overeenstemming met zijn interimverslag over het MFK, het maximum voor rubriek 6 in 2024 met 2,875 miljard EUR zou stijgen; Rubriek 7 – Europees openbaar bestuur 73. brengt in herinnering dat de uitgaven in het kader van rubriek 7 moeten worden vastgesteld op een niveau waarmee wordt gewaarborgd dat de Unie over een doeltreffend en efficiënt bestuur beschikt; wijst er in dit verband op dat het voorstel van de Commissie voor een herziening van het MFK ertoe zou leiden dat voor uitgaven in rubriek 7 in 2024 minder een beroep hoeft te worden gedaan op het enkelvoudig marge-instrument; 74. aanvaardt het standpunt van de Raad voor rubriek 7 wat afdeling III betreft; Proefprojecten en voorbereidende acties (PP’s en VA’s) 75. herinnert eraan hoe essentieel proefprojecten en voorbereidende acties (PP’s en VA’s) zijn om politieke prioriteiten te formuleren en nieuwe initiatieven te lanceren die zouden kunnen leiden tot permanente activiteiten en programma’s van de Unie; keurt, na een zorgvuldige analyse van alle ingediende voorstellen en na volledig rekening te hebben gehouden met de beoordeling door de Commissie van de naleving van de wettelijke vereisten en de uitvoerbaarheid ervan, een evenwichtig pakket van PP’s en VA’s goed dat de politieke prioriteiten van het Parlement weerspiegelt; dringt er bij de Commissie op aan de PP’s en VA’s snel uit te voeren en feedback te geven over het verloop en de concrete resultaten ervan; Betalingen 76. benadrukt dat er in de begroting voor 2024 voldoende betalingskredieten moeten worden opgenomen en besluit, in het algemeen, de betalingskredieten te verhogen voor de begrotingsonderdelen waarvan de vastleggingskredieten zijn gewijzigd; wijst op het lage niveau van de betalingen dat de Commissie voor 2024 heeft voorgesteld, als gevolg van vertragingen bij de uitvoering van sommige programma’s als gevolg van de late goedkeuring ervan en de verstoring van projecten als gevolg van de COVID-19-crisis; onderstreept in dit verband het risico van een betalingsachterstand in de latere jaren van de MFK-periode en voor het daaropvolgende MFK en herinnert in dit verband aan zijn standpunt over de herziening van het MFK; Overige afdelingen Afdeling I – Europees Parlement 77. is zich bewust van de beperkingen van rubriek 7 in het huidige MFK; herinnert eraan dat deze beperkingen het gevolg zijn van de bezuinigingen die de Raad heeft doorgevoerd op het al zeer lage oorspronkelijke voorstel van de Commissie toen overeenstemming werd bereikt over het huidige MFK 2021-2027; spreekt zijn verbazing en diepe bezorgdheid uit over het eenzijdige besluit van de Commissie om de ramingen van het Parlement voor 2024 te verlagen, waarmee eens te meer de traditie van goede samenwerking tussen de twee instellingen wordt doorbroken; brengt in herinnering dat de ramingen van het Parlement zijn opgesteld en goedgekeurd met bijzondere aandacht voor de aanbevelingen van de Commissie; voert tegen deze achtergrond de kredieten van zijn begroting voor 2024, die zijn vastgesteld op 2 383 401 312 EUR, opnieuw op in overeenstemming met de ramingen van inkomsten en uitgaven die de plenaire vergadering op 20 april 2023 heeft goedgekeurd; neemt begrotingsneutrale technische aanpassingen op om rekening te houden met geactualiseerde informatie die eerder dit jaar niet beschikbaar was; 78. merkt op dat de begroting van de Autoriteit voor Europese politieke partijen en Europese politieke stichtingen (APPF) weliswaar is opgenomen in afdeling I — Europees Parlement, maar dat zij een onafhankelijk orgaan van de Unie is; is ingenomen met het feit dat het aantal posten voor de APPF in de lijst van het aantal formatieplaatsen duidelijk wordt aangegeven en dat het specifieke bedrag voor haar personeelskosten is opgenomen in de begrotingsopmerkingen voor de onderdelen 1200 en 1400; verwacht dat deze informatie ook in de toekomstige begrotingen openbaar zal worden gemaakt; stemt er dan ook mee in om artikel 502 vanaf de begrotingsnomenclatuur 2024 te schrappen; 79. bevestigt nogmaals de prioriteiten van het Parlement voor het komende begrotingsjaar, te weten het focussen van de begroting van het Parlement op zijn kerntaken als medewetgever, het optreden van het Parlement als tak van de begrotingsautoriteit, het vertegenwoordigen van burgers en het uitoefenen van controle op het werk van andere instellingen, alsmede het toewijzen van middelen aan prioritaire outreachprojecten met burgers, het bevorderen van besparingen, het toegankelijker maken van het Parlement, het volledig eerbiedigen van genderaangelegenheden, en het versterken van de beveiliging, de cyberbeveiliging en IT-ontwikkeling; 80. overeenkomstig bovengenoemde resolutie van 20 april 2023 over zijn raming van de ontvangsten en uitgaven voor het begrotingsjaar 2024 en rekening houdend met de antwoorden van de secretaris-generaal van 19 juli 2023: Overige afdelingen (afdelingen IV-X) 81. spreekt zijn afkeuring uit over de horizontale aanpak van de Commissie om de ramingen van de instellingen te verlagen teneinde vast te houden aan het beginsel van een stabiele personeelsbezetting en aan een maximale stijging van 2 % voor niet-salarisgerelateerde uitgaven, ondanks de inflatiedruk voor het tweede jaar op rij en ongeacht de nieuwe taken die de Commissie en de medewetgevers aan de instellingen hebben gegeven; 82. wijst er met klem op dat het grootste deel van de begrotingen van de instellingen vastligt door wettelijke of contractuele verplichtingen die worden beïnvloed door inflatie en dat zij geen controle hebben over inflatiepercentages en stijgende energieprijzen; is bezorgd over de hoge kosten van levensonderhoud en de stijgende prijzen in Luxemburg, met name over de stijgende huisvestingskosten die alle in Luxemburg gevestigde instellingen moeilijkheden opleveren bij het aanwerven van personeel; verzoekt alle in Luxemburg gevestigde instellingen deze reeds lang bestaande kwestie ook met de Luxemburgse evenknieën aan te pakken; 83. wijst er nadrukkelijk op dat de instellingen over voldoende personeel moeten beschikken om hun mandaat te kunnen vervullen; is ingenomen met de voortdurende inspanningen van de instellingen om personeel te herschikken en extra efficiëntiewinsten te vinden, maar erkent de grenzen van deze aanpak in de huidige inflatoire context wanneer dit gepaard gaat met toenemende verantwoordelijkheden; 84. verhoogt in de volgende naar behoren gemotiveerde gevallen de kredieten of het personeelsbestand ten opzichte van de OB teneinde de instellingen voldoende middelen te bieden om hun wettelijke en contractuele verplichtingen na te komen en het groeiende aantal taken binnen hun mandaat adequaat, efficiënt en doeltreffend uit te voeren; stelt daarom voor om: o o o 85. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie, samen met de amendementen op het ontwerp van algemene begroting, te doen toekomen aan de Raad, de Commissie, de overige instellingen en de betrokken organen, alsmede aan de nationale parlementen. Het Europees Parlement, – gezien artikel 314 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien artikel 106 bis van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie, – gezien Verordening (EU, Euratom) 2018/1046 van het Europees Parlement en de Raad van 18 juli 2018 tot vaststelling van de financiële regels van toepassing op de algemene begroting van de Unie, tot wijziging van Verordeningen (EU) nr. 1296/2013, (EU) nr. 1301/2013, (EU) nr. 1303/2013, (EU) nr. 1304/2013, (EU) nr. 1309/2013, (EU) nr. 1316/2013, (EU) nr. 223/2014, (EU) nr. 283/2014 en Besluit nr. 541/2014/EU en tot intrekking van Verordening (EU, Euratom) nr. 966/2012 (1) , en met name artikel 44, – gezien de algemene begroting van de Europese Unie voor het begrotingsjaar 2023, definitief vastgesteld op 23 november 2022 (2) , – gezien Verordening (EU, Euratom) 2020/2093 van de Raad van 17 december 2020 tot bepaling van het meerjarig financieel kader voor de jaren 2021-2027 (3) , – gezien het Interinstitutioneel Akkoord van 16 december 2020 tussen het Europees Parlement, de Raad van de Europese Unie en de Europese Commissie betreffende begrotingsdiscipline, samenwerking in begrotingszaken en goed financieel beheer, alsmede betreffende nieuwe eigen middelen, met inbegrip van een routekaart voor de invoering van nieuwe eigen middelen (4) , – gezien Besluit (EU, Euratom) 2020/2053 van de Raad van 14 december 2020 betreffende het stelsel van eigen middelen van de Europese Unie, en tot intrekking van Besluit 2014/335/EU, Euratom (5) , – gezien zijn resolutie van 11 juli 2023 over het standpunt van de Raad inzake het ontwerp van gewijzigde begroting nr. 2/2023 van de Europese Unie voor het begrotingsjaar 2023 tot opname van het overschot van het begrotingsjaar 2022 (6) , – gezien het ontwerp van gewijzigde begroting nr. 3/2023, goedgekeurd door de Commissie op 3 juli 2023 ( COM(2023)0406 ), – gezien het standpunt inzake het ontwerp van gewijzigde begroting nr. 3/2023, vastgesteld door de Raad op 18 september 2023 en dezelfde dag toegezonden aan het Europees Parlement (12435/2023 – C9-0225/2023), – gezien de artikelen 94 en 96 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Begrotingscommissie ( A9‑0287/2023 ), A. overwegende dat het ontwerp van gewijzigde begroting nr. 3/2023 een herziening inhoudt van de ramingen van de eigen middelen met betrekking tot douanerechten, die 9,9 % hoger liggen dan in de begroting 2023, de niet-afgetopte btw-grondslag, die 8,6 % hoger ligt dan de raming van mei 2022, de grondslag niet-gerecyclede kunststof verpakkingsafval-, die 11,6 % hoger ligt dan de raming van mei 2022, en de totale bni-grondslag van de EU, die 3,6 % hoger ligt dan de raming van mei 2022; B. overwegende dat het ontwerp van gewijzigde begroting nr. 3/2023 voorziet in een geactualiseerde bijdrage van het Verenigd Koninkrijk in 2023, die iets meer dan 9 miljard EUR bedraagt, en geïnde geldboeten en dwangsommen vermeldt, die iets meer dan 690 miljoen EUR bedragen; overwegende dat 504 miljoen EUR van die geldboeten en dwangsommen zijn geïnd vanwege bijdragen voor overtollige emissies; C. overwegende dat het totale effect van het ontwerp van gewijzigde begroting nr. 3/2023 op de uitgaven neerkomt op een stijging van 54,8 miljoen EUR aan vastleggingskredieten en een daling van 190,9 miljoen EUR aan betalingskredieten; D. overwegende dat van de Unie meer wordt gevraagd op een toenemend aantal gebieden, waaronder defensie, gezondheid en klimaat, zonder dat de begroting van de Unie voor deze taken dienovereenkomstig wordt verhoogd; 1. is ingenomen met het ontwerp van gewijzigde begroting nr. 3/2023 zoals ingediend door de Commissie; 2. merkt op dat de verhoging van het bedrag van de andere eigen middelen dan het bni leidt tot een verlaging van de bni-bijdrage met 4,4 miljard EUR ten opzichte van het ontwerp van gewijzigde begroting nr. 2/2023; herhaalt zijn standpunt dat de lidstaten de verlaging van hun bni-bijdragen moeten benutten om de financiering voor de begroting, maatregelen en programma’s van de Unie te verhogen, onder meer om het hoofd te bieden aan de gevolgen van de Russische aanvalsoorlog tegen Oekraïne, de klimaatverandering aan te pakken en de Europese burgers en kmo’s te ondersteunen bij het omgaan met de hoge inflatie; 3. dringt er bij de Raad op aan zijn goedkeuring te hechten aan de recente voorstellen van de Commissie inzake eigen middelen zodat er meer eigen middelen beschikbaar komen voor de begroting van de Unie; 4. keurt het standpunt van de Raad inzake het ontwerp van gewijzigde begroting nr. 3/2023 goed; 5. verzoekt zijn Voorzitter te constateren dat de gewijzigde begroting nr. 3/2023 definitief is vastgesteld, en zorg te dragen voor publicatie ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie ; 6. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad en de Commissie, alsmede aan de nationale parlementen. Het Europees Parlement, – gezien de stabilisatie- en associatieovereenkomst tussen de Europese Gemeenschappen en hun lidstaten, enerzijds, en de Republiek Montenegro, anderzijds (1) , die op 1 mei 2010 van kracht is geworden, – gezien het verzoek van Montenegro om toetreding tot de Europese Unie van 15 december 2008, – gezien de vijfde bijeenkomst van de toetredingsconferentie met Montenegro op plaatsvervangersniveau, gehouden op 30 juni 2020 in Brussel, waarbij de onderhandelingen over het laatste gescreende hoofdstuk, “Hoofdstuk 8 – Mededingingsbeleid”, werden geopend, – gezien het advies van de Commissie van 9 november 2010 over het verzoek van Montenegro om toetreding tot de Europese Unie ( COM(2010)0670 ), het besluit van de Europese Raad van 16-17 december 2010 om Montenegro de status van kandidaat-lidstaat te verlenen en het besluit van de Europese Raad van 29 juni 2012 om EU-toetredingsonderhandelingen met Montenegro te openen, – gezien Verordening (EU) 2021/1529 van het Europees Parlement en de Raad van 15 september 2021 tot vaststelling van het instrument voor pretoetredingssteun (IPA III) (2) , – gezien de conclusies van het voorzitterschap van de bijeenkomst van de Europese Raad in Thessaloniki op 19-20 juni 2003, – gezien de verklaringen van de topontmoetingen tussen de EU en de Westelijke Balkan op 17 mei 2018 in Sofia, op 6 mei 2020 in Zagreb, op 6 oktober 2021 in Brdo pri Kranju en op 6 december 2022 in Tirana, – gezien het proces van Berlijn, gestart op 28 augustus 2014, – gezien de mededeling van de Commissie van 5 februari 2020 getiteld “Bevordering van het toetredingsproces – Een geloofwaardig EU-perspectief voor de Westelijke Balkan” ( COM(2020)0057 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 29 april 2020 getiteld “Steun aan de Westelijke Balkan voor de bestrijding van COVID-19 en het herstel na de pandemie” ( COM(2020)0315 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 6 oktober 2020 getiteld “Een economisch en investeringsplan voor de Westelijke Balkan” ( COM(2020)0641 ), – gezien de Verklaring van Sofia over de groene agenda voor de Westelijke Balkan, die door Montenegro op 10 november 2020 werd ondertekend, – gezien de mededeling van de Commissie van 19 oktober 2021 inzake het uitbreidingsbeleid van de EU ( COM(2021)0644 ) en het bijbehorend werkdocument van de diensten van de Commissie getiteld “Montenegro 2021 Report” (SWD(2021)0293), – gezien het overzicht van de Commissie over het economische hervormingsprogramma van Montenegro en haar evaluatie van het land van juli 2021 en de op 12 juli 2021 door de Raad aangenomen gezamenlijke conclusies van de economische en financiële dialoog tussen de EU en de landen van de Westelijke Balkan en Turkije, – gezien de Intergouvernementele Toetredingsconferentie EU-Montenegro van 22 juni 2021 en 13 december 2021, – gezien de elfde zitting van de Stabilisatie- en Associatieraad EU-Montenegro, die op 14 juli 2022 in Podgorica heeft plaatsgehad, – gezien de verklaring en de aanbevelingen van de twintigste bijeenkomst van het Parlementair Stabilisatie- en Associatiecomité EU-Montenegro, die op 2 december 2021 werd gehouden, – gezien de toetreding van Montenegro tot de NAVO op 5 juni 2017, – gezien speciaal verslag 01/2022 van de Europese Rekenkamer “EU-steun voor de rechtsstaat in de Westelijke Balkan: ondanks inspanningen nog steeds fundamentele problemen” van 10 januari 2022, – gezien de toespraak van Commissievoorzitter Ursula von der Leyen op het GLOBSEC 2023 Bratislava Forum op 23 mei 2023, – gezien het feit dat Montenegro sinds 1 januari 2007 verdragsluitende partij is bij het Verdrag tot oprichting van de Energiegemeenschap, – gezien zijn aanbeveling van 19 juni 2020 aan de Raad, de Commissie en de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid betreffende de Westelijke Balkan, naar aanleiding van de top in 2020 (3) , – gezien zijn resolutie van 15 december 2021 over samenwerking bij de bestrijding van georganiseerde misdaad in de Westelijke Balkan (4) , – gezien zijn aanbeveling van 23 november 2022 aan de Raad, de Commissie en de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid betreffende de nieuwe uitbreidingsstrategie van de EU (5) , – gezien zijn eerdere resoluties over Montenegro, – gezien artikel 54 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie buitenlandse zaken ( A9‑0277/2023 ), A. overwegende dat uitbreiding het meest doeltreffende instrument is van het buitenlands beleid van de EU en prikkels en stimulansen biedt voor fundamentele hervormingen, onder meer op het gebied van de rechtsstaat, democratie, grondrechten en vrijheid van meningsuiting, en een strategische en toekomstgerichte geopolitieke investering is in vrede, stabiliteit, democratie en veiligheid op het hele continent, met name in het licht van de Russische aanvalsoorlog tegen Oekraïne die heeft aangetoond dat niet-uitbreiding enorme strategische kosten met zich meebrengt en de veiligheid en stabiliteit in Europa in gevaar kan brengen; B. overwegende dat de doeltreffendheid van het uitbreidingsbeleid de afgelopen jaren aanzienlijk is afgenomen omdat bij sommige politieke leiders van de uitbreidingslanden de daadwerkelijke politieke wil om fundamentele hervormingen door te voeren ontbreekt en omdat de EU niet al haar beloften tijdig heeft waargemaakt; overwegende dat hierdoor kwaadwillige externe actoren, met name Rusland en China, voet aan de grond hebben kunnen krijgen in de Westelijke Balkan; C. overwegende dat het nieuwe momentum voor uitbreiding dat is ontstaan door de veranderde geopolitieke realiteit en de verzoeken om EU-lidmaatschap van een aantal landen van het Oostelijk Partnerschap de EU ertoe hebben aangezet de beloften aan de Westelijke Balkan, die al veel eerder hadden moeten worden ingelost, alsnog in te lossen; overwegende dat de toekomst van de landen van de Westelijke Balkan in de Europese Unie ligt; D. overwegende dat politieke leiders in de EU-lidstaten en in de uitbreidingslanden moeten laten zien dat zij zich daadwerkelijk inzetten voor uitbreiding op basis van de criteria van Kopenhagen, door vooruitgang te boeken en concrete stappen te zetten om het hele proces nieuw leven in te blazen en daarbij de continuïteit, consistentie, geloofwaardigheid, transparantie en effectiviteit van het proces te waarborgen; E. overwegende dat ieder uitbreidingsland op zijn eigen verdiensten wordt beoordeeld; overwegende dat de tijdlijn en de voortgang met betrekking tot het toetredingsproces worden bepaald door de vooruitgang die door de uitbreidingslanden wordt geboekt met betrekking tot de naleving van de uitbreidingscriteria, het doorvoeren van noodzakelijke hervormingen, met name op het gebied van de kernwaarden van de EU, de naleving van de beginselen van democratie, de rechtsstaat, de mensenrechten en behoorlijk bestuur, de afstemming van het eigen beleid op het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid van de EU en de aanpassing van de eigen wetgeving aan het EU-recht; F. overwegende dat de EU nogmaals heeft aangegeven dat zij volledig en vastberaden vasthoudt aan het perspectief voor EU-lidmaatschap van Montenegro; overwegende dat bijna 80 % van de Montenegrijnen achter EU-lidmaatschap staat; G. overwegende dat Montenegro het verst is in het EU-toetredingsproces, aangezien de onderhandelingen over alle 33 gescreende hoofdstukken van het EU-acquis zijn geopend en de onderhandelingen over drie van die hoofdstukken voorlopig zijn afgesloten; overwegende dat de integratie van het land in de EU uiterst belangrijk is voor de stabiliteit en welvaart van heel Zuidoost-Europa; H. overwegende dat Montenegro ermee heeft ingestemd om de doelstellingen en het beleid van de Europese Unie tijdens het onderhandelingsproces geleidelijk over te nemen; I. overwegende dat Montenegro nog steeds kandidaat voor EU-toetreding is en een NAVO-bondgenoot is; overwegende dat Montenegro volledig afgestemd is op het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid van de EU; J. overwegende dat de EU nog steeds de grootste handelspartner van Montenegro is en tevens de grootste verstrekker is van investeringen en financiële bijstand aan Montenegro via het IPA III, het economisch en investeringsplan voor de Westelijke Balkan, het instrument voor nabuurschapsbeleid, ontwikkeling en internationale samenwerking (NDICI) – Europa in de wereld, en macrofinanciële bijstand; K. overwegende dat Montenegro voor uitdagingen staat vanwege kwaadwillige buitenlandse inmenging en desinformatiecampagnes, onder meer van Rusland; Inzet voor toetreding tot de EU 1. waardeert het feit dat Montenegro zich reeds lange tijd inzet voor integratie in de EU en dat hier ook onder de bevolking veel steun voor is; geeft nogmaals aan Montenegro hierin te steunen; benadrukt dat de vlotheid waarmee de onderhandelingen verlopen en de vooruitgang die in dat kader wordt geboekt afhankelijk zijn van de vraag in hoeverre het land de tussentijdse benchmarks voor de rechtsstaat haalt; merkt op dat de onderhandelingen over alle 33 gescreende hoofdstukken zijn geopend, maar betreurt dat er de afgelopen zes jaar geen enkel hoofdstuk is afgesloten en dat het tempo van Europese integratie dus vertraagt, wat afbreuk doet aan de goede staat van dienst en de positieve status van Montenegro als het land in de Westelijke Balkan dat het verst gevorderd is op het traject naar toetreding tot de EU; 2. wijst er nogmaals op dat het vermogen van afzonderlijke landen om aan de toetredingscriteria te voldoen nog altijd bepalend is voor het tempo waarin het uitbreidingsproces verloopt, maar dat daarnaast bepalend is in hoeverre de politieke leiders van de landen in de Westelijke Balkan en de EU zich voor dit doel inzetten; betreurt in dit verband elk herhaald uitstel en gebrek aan inzet van de Montenegrijnse politieke elite om in het kader van de onderhandelingen met de EU vooruitgang te boeken; 3. betreurt dat de hoog oplopende politieke spanningen, de verregaande polarisatie, het onvermogen om tot consensus te komen over zaken van nationaal belang en het gebrek aan overleg tussen de verschillende partijen de vooruitgang met betrekking tot hervormingen met het oog op toetreding tot de EU hebben afgeremd en Montenegro in een diepe politieke en institutionele crisis hebben gestort; merkt op dat het EU-toetredingsproces van Montenegro hierdoor tot stilstand is gekomen en dat een belangrijk momentum om op dit gebied stappen te zetten niet is benut; 4. neemt kennis van de resultaten van de presidentsverkiezingen van maart en april 2023 en de vervroegde parlementsverkiezingen van juni 2023; spreekt zijn vaste overtuiging uit dat Montenegro behoefte heeft aan een stabiele pro-Europese regering en een EU-georiënteerde meerderheid; pleit ervoor dat er een nieuwe, stabiele en pro-Europese regering wordt gevormd die in staat is en van plan is om zo snel mogelijk verdere stappen te zetten op weg naar toetreding tot de EU; spoort de president, het nieuwe parlement en de regering aan om zich te concentreren op de hervormingen die het land nodig heeft om vooruitgang te boeken met betrekking tot de Europese integratie, ervoor te zorgen dat die hervormingen naar behoren en op korte termijn worden doorgevoerd, verdere politieke polarisatie te voorkomen en zich in politieke debatten te onthouden van opruiende retoriek en taal; is nog altijd bereid om met alle politieke actoren samen te werken om het land te helpen zijn strategische koers aan te houden; 5. verzoekt alle autoriteiten van Montenegro zich gezamenlijk in te zetten voor de Europese toekomst van het land en zo een duidelijk signaal af te geven aan de burgers van Montenegro, en in dit kader ondubbelzinnig te communiceren over de nauwe betrekkingen van Montenegro met de EU; benadrukt dat er dringend behoefte is aan politieke stabiliteit en inzet en overtuigende consensusvorming om het stagnerende hervormingsproces met het oog op toetreding van het land tot de EU weer vooruit te helpen, en met name de hoognodige hervormingen van de rechtsstaat door te voeren; wijst erop dat democratische processen, regels en normen te allen tijde geëerbiedigd moeten worden; 6. is ingenomen met het besluit van Montenegro om de herziene uitbreidingsmethode te aanvaarden en verzoekt Montenegro zich nog meer in te zetten om de resterende tussentijdse benchmarks voor de hoofdstukken 23 en 24 te halen, opdat daarna, op basis van meetbare vooruitgang en tastbare resultaten, de hoofdstukken kunnen worden afgesloten; 7. is verheugd dat Montenegro het eigen beleid consequent en volledig afstemt op het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid van de EU, met inbegrip van alle sancties die sinds het begin van de Russische aanvalsoorlog tegen Oekraïne zijn vastgesteld, en dat Montenegro een internationale op regels gebaseerde orde op VN-niveau steunt; spoort de toekomstige regering aan zich hiervoor te blijven inzetten; 8. waardeert het dat Montenegro Oekraïne materiële en humanitaire levert die een waarde van meer dan 10 miljoen EUR vertegenwoordigt en spreekt tevens zijn waardering uit voor het mechanisme voor tijdelijke bescherming dat het land heeft vastgesteld en dat personen die uit Oekraïne vluchten het recht geeft een jaar in Montenegro te blijven; herinnert eraan dat Montenegro tot de landen van de Westelijke Balkan behoort die het grootste aantal Oekraïense burgers opvangen; maakt zich echter zorgen over het feit dat steeds meer Russische burgers, waaronder oligarchen, zich in Montenegro vestigen; dringt er bij de Montenegrijnse autoriteiten op aan te voorkomen dat Montenegro een toevluchtsoord wordt voor entiteiten en personen die sancties willen omzeilen; 9. is ingenomen met de actieve betrokkenheid van Montenegro bij missies en operaties in het kader van het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid van de EU, zoals de EU-marineoperatie Atalanta, bij de NAVO en bij andere internationale en multilaterale missies; erkent de strategische alliantie van Montenegro met de EU en veroordeelt elke poging van de bevoegde autoriteiten om het NAVO-lidmaatschap van het land in twijfel te trekken; 10. maakt zich nog steeds grote zorgen over kwaadwillige buitenlandse inmenging, pogingen tot destabilisering, hybride dreigingen en desinformatiecampagnes door buitenlandse actoren, met name Russische, Chinese en Servische actoren, in Montenegro, in het kader waarvan Europa wordt afgespiegeld als een onbetrouwbare en niet-betrokken partner en waardoor de Europese integratie van Montenegro wordt gedwarsboomd; veroordeelt de pogingen van Rusland om de etnische spanningen in Montenegro uit te buiten om conflicten uit te lokken, tweespalt te zaaien in gemeenschappen en misleidende informatie te verspreiden met als doel de hele Westelijke Balkan te destabiliseren; merkt op dat religieuze instellingen kunnen worden ingezet als instrument voor externe beïnvloeding en veroordeelt in dit verband met klem elke ongepaste inmenging van de Servisch-orthodoxe kerk, waaronder de pogingen van deze kerk om Russische desinformatie te bevorderen; 11. dringt er bij Montenegro op aan om aanzienlijke en structurele inspanningen te leveren om desinformatiefabrieken op te sporen en te ontmantelen, en wijst op het belang van mediavrijheid en onafhankelijkheid van de media, hoogwaardige journalistiek en verbetering van de mediageletterdheid voor de bestrijding van desinformatie; veroordeelt de cyberaanval die in augustus 2022 werd gepleegd op de digitale infrastructuur van Montenegro en die een ongekende omvang had en veroordeelt tevens de eerdere aanvallen naar aanleiding van de toetreding van Montenegro tot de NAVO in 2017; dringt er bij Montenegro op aan actief te werken aan het vergroten van zijn weerbaarheid tegen dergelijke aanvallen en hierbij nauw samen te werken met de EU, onder meer door gebruik te maken van de door de EU gefinancierde cyberbeveiligingsinstrumenten, zoals het project voor snelle respons op het gebied van cyberbeveiliging voor Albanië, Montenegro en Noord-Macedonië, en met de NAVO; is ingenomen met de belangstelling die Montenegro heeft getoond voor samenwerking met de EU via het actieplan voor Europese democratie; dringt aan op snelle goedkeuring van de strategie ter bestrijding van hybride dreigingen en het bijbehorende actieplan, in overeenstemming met de strategische documenten van de EU, met inbegrip van het cyberdefensiebeleid van de EU 2022; verzoekt de Commissie om hierbij technische en financiële ondersteuning te bieden; 12. verzoekt de Commissie, de Europese Dienst voor extern optreden en de delegatie van de EU in Montenegro meer inspanningen te leveren om de zichtbaarheid van de EU in het land te verbeteren en een actieve en doeltreffende communicatiecampagne te voeren over het belang en de voordelen van een nauw partnerschap tussen Montenegro en de EU, en in dat kader ook de aandacht te vestigen op door de EU gefinancierde projecten en de Europese toekomst van Montenegro; pleit voor uitbreiding van de StratCom-monitoring met speciale aandacht voor grensoverschrijdende dreigingen in verband met desinformatie in de landen van de Westelijke Balkan en de omringende landen; wijst op de toegevoegde waarde van gebruikmaking van de lokale en regionale deskundigheid die aanwezig is in de particuliere sector en het maatschappelijk middenveld bij de strijd tegen desinformatie en bij het vroegtijdig signaleren van zorgwekkende ontwikkelingen; 13. dringt er nogmaals bij de Commissie op aan een onafhankelijk en onpartijdig onderzoek in te stellen naar de vraag of het gedrag en het beleid van de commissaris voor Nabuurschap en Uitbreiding een inbreuk vormen op de gedragscode voor de leden van de Commissie en op de verplichtingen van de Commissie uit hoofde van de Verdragen; 14. benadrukt dat de gedragscode voor de leden van de Commissie en de verplichtingen van de Commissie uit hoofde van de Verdragen volledig moeten worden geëerbiedigd; 15. spoort Montenegro aan om de parlementaire samenwerking via het Parlementair Stabilisatie- en Associatiecomité te hervatten; betreurt dat de bijeenkomst van het Parlementair Stabilisatie- en Associatiecomité EU-Montenegro, die in december 2022 gehouden zou worden, moest worden geannuleerd omdat Montenegro het advies van de Commissie van Venetië inzake de goedkeuring van de controversiële wet tot wijziging van de wet inzake de president niet had opgevolgd; Democratie en de rechtsstaat 16. betreurt dat het parlement van Montenegro in december 2022, in strijd met het dringende advies van de Commissie van Venetië en de oproepen van de EU om de wet niet aan te nemen, de controversiële wet tot wijziging van de wet inzake de president heeft aangenomen, waarmee de constitutionaliteit en de rechtsstaat rechtstreeks worden ondergraven; is verheugd dat het grondwettelijk hof van Montenegro een procedure heeft ingeleid om de grondwettelijkheid van deze wet te toetsen en dat dit hof onlangs unaniem heeft besloten tot nietigverklaring van de wet; wijst erop dat het belangrijk is dat de aanbevelingen van de Commissie van Venetië inzake wetgeving en de algehele situatie met betrekking tot de rechtsstaat worden opgevolgd; 17. betreurt de verregaande polarisatie, het gebrek aan dialoog, het wantrouwen en de politieke boycots binnen het Montenegrijnse parlement, die het wetgevingsproces ernstig belemmeren; verzoekt de wetgevende en uitvoerende macht loyaal samen te werken, onder meer met betrekking tot het toetredingsproces; dringt erop aan dat de werking van en de coördinatie tussen overheidsinstellingen verbeterd wordt, om politieke stabiliteit te realiseren en wezenlijke vooruitgang te boeken met betrekking tot belangrijke EU-gerelateerde hervormingen, met name hervorming van het kiesstelsel, justitiële hervorming en hervormingen op het gebied van de bestrijding van de georganiseerde misdaad en corruptie; 18. dringt er bij de Montenegrijnse autoriteiten op aan de nodige maatregelen vast te stellen en uit te voeren ter versterking van de onafhankelijkheid, integriteit, efficiëntie, verantwoordingsplicht en professionaliteit van de rechterlijke macht en ter bestrijding van alle vormen van politieke inmenging in het rechtsstelsel, in overeenstemming met de beginselen van de rechtsstaat en democratische normen; 19. is ingenomen met de benoeming van drie nieuwe rechters aan het grondwettelijk hof als een stap in de richting van oplossing van de constitutionele crisis; betreurt dat het grondwettelijk hof sinds september 2022 geen quorum meer heeft; dringt er bij het nieuwe parlement op aan de juridische benoemingen zo snel mogelijk af te ronden, met name de benoeming van de hoogste openbare aanklager, overeenkomstig het voorstel van de raad voor rechtsvervolging van 2023, en de benoeming van drie leden van de raad voor justitie; 20. betreurt het gebrek aan vooruitgang met betrekking tot de hervorming van het electorale, juridische en institutionele kader dat nog altijd gekenmerkt wordt door lacunes en onduidelijkheden die afbreuk doen aan de doeltreffendheid ervan en die dus aangepakt moeten worden, zoals de transparantie van de financiering van politieke partijen en hun verkiezingscampagnes, misbruik van overheidsmiddelen, misbruik door regeringspartijen van overheidsinstellingen voor politiek gewin en de twijfel over de nauwkeurigheid van het kiezersregister; dringt erop aan dat er een follow-up wordt gegeven aan de openstaande aanbevelingen van het Bureau voor Democratische Instellingen en Mensenrechten van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa, onder meer om de volledige kieswetgeving in overeenstemming te brengen met de Europese normen; neemt kennis van de werkzaamheden die door de nationale verkiezingscommissie zijn gestart om haar transparantie te verhogen en aanbevelingen uit te voeren; spoort de autoriteiten aan om de integriteit, onpartijdigheid en verantwoordingsplicht van de nationale verkiezingscommissie verder te versterken, om het vertrouwen van de bevolking te vergroten; dringt er bij Montenegro op aan om op geloofwaardige, onafhankelijke en doeltreffende wijze politieke en juridische stappen te zetten naar aanleiding van de vermeende verkiezingsfraude met enveloppen; 21. dringt er nogmaals op aan de lokale verkiezingen overal op dezelfde dag te laten plaatsvinden; waardeert het dat in oktober 2022 in 14 gemeenten op dezelfde dag verkiezingen werden gehouden; wijst er evenwel op dat de wijzigingen van de wet inzake lokaal zelfbestuur door het grondwettelijk hof van Montenegro als ongrondwettelijk zijn beoordeeld; pleit voor een solide wetgevingskader op dit gebied, in het kader waarvan extra aandacht uitgaat naar het realiseren van genderevenwicht onder de gekozen vertegenwoordigers, waarbij er met name voor gezorgd wordt dat er evenveel vrouwen als mannen op de kieslijsten staan, en dringt erop aan dat de bestaande interne regels ter zake worden aangescherpt en gehandhaafd; 22. merkt op dat het bij de presidents- en parlementsverkiezingen van 2023 over het algemeen ging om competitieve en goed georganiseerde verkiezingen, en dat de kandidaten vrijelijk campagne konden voeren en gelijke kansen hadden om kiezers te bereiken; betreurt echter dat de registratie van kandidaten niet inclusief was en dat er nog steeds niets is gedaan om de reeds lang bestaande tekortkomingen in het rechtskader en de voorschriften inzake de financiering van campagnes aan te pakken; maakt zich zorgen over het feit dat de media gevoelig zijn voor interne en externe beïnvloeding wat betreft de berichtgeving over campagnes en over aantijgingen van misbruik van overheidsmiddelen in de aanloop naar de verkiezingen; neemt kennis van de lage opkomst bij de parlementsverkiezingen, namelijk 56,4 %, hetgeen een laagterecord is; 23. dringt er bij Montenegro op aan geloofwaardige en doeltreffende strafrechtelijke maatregelen te nemen om corruptie te bestrijden; neemt nota van de verbeteringen op het gebied van de preventie van corruptie en de positieve ontwikkelingen met betrekking tot de werkzaamheden van het agentschap ter voorkoming van corruptie, en pleit voor verdere versterking van de integriteit, onpartijdigheid en verantwoordingsplicht van het agentschap, om de prestaties van het agentschap te verbeteren het vertrouwen van de burgers te vergroten; verzoekt de autoriteiten op korte termijn een gecoördineerde nationale strategie vast te stellen voor de bestrijding van corruptie op hoog niveau en georganiseerde misdaad, in overeenstemming met de aanbevelingen van de Groep van Staten tegen Corruptie en de normen van de EU, en een geïntegreerde aanpak ten aanzien van corruptiebestrijding en -preventie te bevorderen; verzoekt de autoriteiten ongeoorloofde verrijking strafbaar te stellen; 24. neemt met grote bezorgdheid kennis van de zware misdrijven die door Montenegrijnse criminele organisaties, ook wel “clans” genoemd, zowel in eigen land als over de grens worden gepleegd en dringt aan op een volledig onderzoek naar de vermeende banden van die organisaties met het politieke establishment in het land; 25. neemt nota van de inspanningen die worden geleverd op het gebied van de bestrijding van de georganiseerde misdaad in de vorm van wetswijzigingen en de arrestatie van sleutelfiguren uit het criminele milieu; neemt kennis van de zware aanklachten die tegen hooggeplaatste personen in het rechtsstelsel zijn ingediend; stelt vast dat het aantal definitieve veroordelingen stijgt, maar maakt zich nog altijd zorgen over de lange duur van strafprocessen en over het feit dat frequent zittingen worden verdaagd; verzoekt de Montenegrijnse autoriteiten verbeteringen door te voeren met betrekking tot strafrechtelijke onderzoeken, meer strafrechtdeskundigen aan te stellen, de samenwerking en monitoring binnen het strafrechtstelsel te intensiveren en ervoor te zorgen dat in zaken sneller uitspraak wordt gedaan, en hierbij het recht van verdachten op een eerlijke behandeling van hun zaak door een onafhankelijk en onpartijdig gerecht en de overige rechten van verdachten te eerbiedigen; roept op tot verdere afstemming van de wetgeving op het EU-acquis inzake confiscatie van vermogensbestanddelen; 26. is ingenomen met de positieve inspanningen op het gebied van de bestrijding van illegale handel, met name sigarettensmokkel; neemt kennis van de nieuwe maatregelen die de regering in juli 2022 heeft aangekondigd en die een verbod op de opslag van tabak in Bar inhouden; wijst nogmaals op het belang van aanvullende maatregelen om sigarettensmokkel in het land aan te pakken, met name in de vrije zone van de haven van Bar; 27. dringt er bij Montenegro op aan om een omvattende strategie te ontwikkelen ter bestrijding van mensenhandel en ter bescherming van de slachtoffers, en hierbij nauw samen te werken met regionale en internationale partners; is ingenomen met de huidige samenwerking van Montenegro met EU-agentschappen zoals Europol en Eurojust, en wijst op het belang van deze samenwerking, aangezien die Montenegro zal helpen om grensoverschrijdende criminaliteit, waaronder wapen-, drugs- en mensenhandel, aan te pakken en terrorisme en extremisme te bestrijden; 28. is ingenomen met de vaststelling van de nieuwe strategie voor de hervorming van het openbaar bestuur 2022-2026, maar betreurt het gebrek aan vooruitgang bij de tenuitvoerlegging van die strategie; uit nogmaals zijn bezorgdheid over de naar beneden bijgestelde vereisten inzake op verdiensten en vaardigheden gebaseerde aanwerving en inzake onafhankelijkheid van ambtenaren, en over het feit dat het aantal personeelsleden met kennis van het EU-toetredingsproces dalende is; dringt er bij Montenegro op aan om deze tekortkomingen op doeltreffende wijze aan te pakken, het openbaar bestuur te optimaliseren, verantwoordingsplicht door te voeren op het niveau van leidinggevenden en de transparantie te waarborgen; wijst erop dat het belangrijk is dat personeelsleden op alle niveaus van het openbaar bestuur worden aangeworven op basis van verdiensten en vaardigheden, en dat gewerkt wordt aan depolitisering van het ambtenarenapparaat; is nog altijd bezorgd over het feit dat er gevallen zijn van ambtsmisbruik; 29. is ingenomen met de tweede editie van de burgervergadering in Montenegro en het vervolgbezoek van de deelnemers aan het Europees Parlement; Fundamentele vrijheden en mensenrechten 30. roept Montenegro op meer inspanningen te leveren om haatzaaiende uitlatingen en online intimidatie, waar onevenredig veel mensenrechtenactivisten en vrouwen last van hebben, alsook politiek vooringenomen berichtgeving en buitenlandse inmenging in de Montenegrijnse media te bestrijden; roept politici en andere invloedrijke personen op om zich krachtig uit te spreken tegen elke berichtgeving die bedoeld is om de samenleving te polariseren en het vertrouwen in de media en de fundamentele democratische normen te ondermijnen; is van mening dat de gevallen van haatzaaiende uitlatingen jegens etnische en seksuele minderheden, zoals lhbtiq+-personen, reden zijn voor grote zorg; vindt dat er maar weinig vooruitgang wordt geboekt op het gebied van de vrijheid van meningsuiting; 31. uit zijn bezorgdheid over de verregaande politieke polarisatie in het medialandschap, het gebrek aan onafhankelijkheid van de publieke omroep (radio en televisie van Montenegro - RTCG) en met name de toename van het aantal buitenlandse en binnenlandse desinformatiecampagnes die negatieve gevolgen hebben voor democratische processen; stelt met bezorgdheid vast dat de druk op de lokale mediamarkt toeneemt als gevolg van de toenemende concurrentie tussen regionale media; wijst erop dat onafhankelijkheid van de media en mediavrijheid belangrijke aspecten zijn van een krachtige democratie; verzoekt de regulerende instanties op het gebied van de media en alle belanghebbenden om initiatieven te promoten en te steunen die een evenwichtige en onbevooroordeelde berichtgeving bevorderen en die erop gericht zijn uiteenlopende invalshoeken te belichten, en onderzoeksjournalistiek te stimuleren, om de gevolgen van politieke polarisatie te beperken; 32. neemt kennis van het feit dat RTCG een ontwikkelingsstrategie en een digitale-transformatiestrategie heeft uitgewerkt voor de periode 2023-2027, waarin de rol van RTCG als primaire bron van informatie wordt bevestigd; dringt er bij alle autoriteiten op aan geen administratieve, wetgevende of politieke maatregelen te nemen die de redactionele, institutionele of financiële onafhankelijkheid van de publieke omroep in gevaar kunnen brengen; uit zijn bezorgdheid over de verkiezing van de directeur-generaal van de RTCG in strijd met een definitief rechterlijk vonnis; 33. waardeert de inspanningen die zijn geleverd om de mediastrategie van Montenegro 2022-2026 te voltooien en dringt erop aan dat de media en het maatschappelijk middenveld betrokken worden bij de herziening van de wetgeving inzake de media, in overeenstemming met de EU-normen; dringt er bij Montenegro op aan om eindelijk een aantal nieuwe wetgevingsinstrumenten inzake de media vast te stellen, meer bepaald de mediawet, de wet inzake publieke media en de wet inzake audiovisuele mediadiensten; 34. is ingenomen met een aantal positieve stappen, zoals de invoering van zwaardere straffen voor aanvallen op en bedreiging van journalisten, en de oprichting van de ad-hoccommissie voor de monitoring van geweld tegen de media, en roept er met klem toe op het mandaat van deze commissie te verlengen; wijst er in dit kader echter eveneens op dat er een daadwerkelijke follow-up gegeven moet worden aan de bevindingen en aanbevelingen van die commissie; dringt aan op meer transparantie met betrekking tot gerubriceerde dossiers in verband met aanvallen op vrouwelijke journalisten; dringt er bij Montenegro op aan om doeltreffender juridische maatregelen te nemen tegen bedreiging van en geweld tegen journalisten en andere mediaprofessionals, ook met betrekking tot gevallen uit het verleden, en dringt er bij de autoriteiten op aan zich te onthouden van verbale aanvallen gericht tegen of het uitoefenen van ongepaste politieke druk op onafhankelijke media en journalisten; wijst op de noodzaak om het onderzoek naar de moord op de journalist Duško Jovanović te heropenen en buitenlandse deskundigen in te schakelen om ervoor te zorgen dat deze zaak alsnog volledig en op doeltreffende wijze wordt onderzocht; 35. dringt er bij Montenegro op aan om de volks- en woningtelling, die al lang uitgevoerd had moeten zijn, in overeenstemming met de internationale en EU-normen uit te voeren, zodra de politieke impasse in het land ten einde komt, zodat deze belangrijke kwestie niet als een zoveelste voorwendsel wordt gebruikt om de samenleving verder te polariseren; rekent erop dat deze op open en transparante wijze en zonder politieke inmenging zal plaatsvinden en dat daarbij alle erkende nationale minderheden naar behoren geteld zullen worden zonder dat zij bang hoeven te zijn voor intimidatie of vervolging; 36. is ingenomen met de multi-etnische identiteit van het land en pleit ervoor om alle talen, het cultureel erfgoed en de tradities van lokale gemeenschappen en nationale minderheden verder te bevorderen en te eerbiedigen; betreurt dat de maatschappelijke polarisatie en verdeeldheid zijn toegenomen; beklemtoont dat de rechten van alle nationale minderheden, waaronder hun politieke, sociale en economische rechten, moeten worden beschermd, en dringt erop aan dat de institutionele en rechtskaders op dit gebied wordt versterkt, toegepast en uitgevoerd, waaronder een nieuwe wet ter bestrijding van discriminatie; verzoekt de autoriteiten om de intersectionele discriminatie waarmee minderheden te maken krijgen aan te pakken aan de hand van een systemische en doeltreffende institutionele aanpak; 37. verzoekt Montenegro om zich meer in te spannen om het niet-discriminerende gebruik van minderheidstalen in het onderwijs en in de media op nationaal en lokaal niveau via speciaal daarvoor bestemde kanalen te bevorderen; wijst op het belang van gelijke vertegenwoordiging van nationale minderheden in de media en binnen de rechterlijke macht, wetshandhaving en overheidsinstanties; wijst erop dat de politieke rechten van alle nationale minderheden moeten worden beschermd; 38. betreurt dat de kwetsbaarste groepen in de samenleving, waaronder Roma en Balkan-Egyptenaren, personen met een handicap en lhbtiq+-personen, steeds vaker het doelwit zijn van discriminatie, haatzaaiende uitlatingen en haatmisdrijven; verzoekt Montenegro om de maatregelen ter bestrijding van haatzaaiende uitlatingen, sociale exclusie en discriminatie te versterken en de toegang van kwetsbare groepen tot de rechter, de arbeidsmarkt, huisvesting en gezondheidszorg te verbeteren; brengt in herinnering dat de strategie voor de inclusie van Roma en Balkan-Egyptenaren 2021-2025 volledig en doeltreffend moet worden uitgevoerd; betreurt dat lhbtiq+-personen in Montenegro steeds vaker het doelwit zijn van geweld en haatzaaiende uitlatingen en verzoekt Montenegro om wetgeving aan te nemen om de rechten van deze groep volledig te beschermen en de wet inzake partnerschappen tussen personen van hetzelfde geslacht volledig uit te voeren; 39. wijst erop dat er rond de Baai van Kotor verschillende etnische groeperingen wonen; wijst erop dat Montenegro, om uitzicht te houden op het lidmaatschap van de Europese Unie, de bescherming van minderheden en hun cultureel erfgoed moet waarborgen; verzoekt de Montenegrijnse autoriteiten om het multi-etnische karakter van de staat, waaronder de tradities en het cultureel erfgoed van de Kroatische gemeenschap rond de Baai van Kotor, te koesteren; is ingenomen met het feit dat bij de laatste verkiezingen voor het Montenegrijnse parlement een vertegenwoordiger van de Kroatische minderheid werd verkozen; 40. maakt zich zorgen over de toename van het aantal feminicides en de toename van openlijke vrouwenhaat, gendergerelateerd geweld en geweld tegen kinderen; is nog steeds bezorgd over het seksisme tegen vrouwen in de politiek en het openbare leven en over het feit dat het geweld tegen vrouwen vrouwen ervan weerhoudt om politiek actief te worden; maakt zich zorgen over het teruglopende aantal vrouwelijke parlementsleden; 41. dringt er bij Montenegro op aan om de normen van het Verdrag van Istanbul te eerbiedigen, bewustmakingscampagnes op te zetten en ervoor te zorgen dat gevallen van geweld tegen vrouwen naar behoren worden onderzocht en dat degenen die zich schuldig maken aan dergelijke strafbare feiten worden vervolgd; verzoekt Montenegro alle vormen van discriminatie uit te bannen, diep in de samenleving geworteld discriminerend gedrag aan te pakken, de toegang tot de rechter te verbeteren en te zorgen voor een betere follow-up en handhaving van rechten in procedures inzake huiselijk geweld, alsook voor betere preventie van en bescherming tegen huiselijk geweld en systemen ter ondersteuning van slachtoffers; verzoekt Montenegro mechanismen voor regelmatig toezicht in te voeren om de doeltreffendheid van de mogelijkheden die het familierecht voor slachtoffers van huiselijk geweld biedt te bewaken, en monitoringmechanismen in te voeren om het effect van beleidsmaatregelen en procedures op het gebied van familierecht op gemarginaliseerde vrouwen te beoordelen; 42. is bezorgd over het gebrek aan vooruitgang met betrekking tot de opstelling van wijzigingen van de wet inzake bescherming tegen huiselijk geweld en over het feit dat er in dit kader belangenconflicten spelen; merkt op dat de openbaar aanklager, die zelf van huiselijk geweld wordt verdacht, door het openbaar ministerie is afgevaardigd om deel te nemen aan de werkgroep van het Ministerie van Justitie die zich bezighoudt met de voorbereiding van wetswijzigingen; 43. betreurt dat personen met een handicap nog steeds gediscrimineerd worden; betreurt dat de nationale wetgeving niet strookt met het VN-Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap; dringt erop aan dat er op doeltreffende wijze uitvoering wordt gegeven aan strategieën om de lacunes op het gebied van de eerbiediging van de rechten van personen met een handicap in alle sectoren en op alle beleidsterreinen, waaronder gezondheidszorg, werkgelegenheid en administratieve en gerechtelijke procedures, te dichten; is ingenomen met het feit dat er gewerkt wordt aan hervorming van het nationale systeem voor het vaststellen van handicaps; wijst op de dringende noodzaak van een strategie voor de-institutionalisering; 44. neemt met bezorgdheid kennis van de ondertekening van de fundamentele overeenkomst met de Servisch-orthodoxe Kerk, ondanks kritiek van het maatschappelijk middenveld en politieke onenigheid vanwege het gebrek aan inclusieve raadpleging en transparantie; uit zijn bezorgdheid over de pogingen van de Orthodoxe Kerk in landen als Servië en Montenegro om Rusland te promoten als beschermer van de zogenaamde traditionele familiewaarden en om de banden tussen kerk en staat te versterken; 45. benadrukt dat maatschappelijke organisaties van groot belang zijn in een functionerende democratie; verzoekt de Montenegrijnse autoriteiten om het maatschappelijk middenveld en onafhankelijke deskundigen en lokale belanghebbenden meer te betrekken bij de ontwikkeling van belangrijke wetgeving, met name bij hervormingen die verband houden met de hervormingsagenda van de EU en het toetredingsproces in het algemeen, door de mechanismen voor samenwerking en overleg tussen overheidsinstanties en maatschappelijke organisaties te versterken; merkt op dat voor maatschappelijke organisaties weliswaar financieringsregels zijn opgesteld, maar dat slechts een beperkt aantal ministeries procedures in gang heeft gezet voor de gunning van subsidies aan deze organisaties; stelt met bezorgdheid vast dat sommige maatschappelijke organisaties ongepaste maatregelen hebben genomen; verzoekt de Montenegrijnse autoriteiten ervoor te zorgen dat maatschappelijke organisaties handelen in overeenstemming met de democratische normen en de waarden van de EU; merkt in dit verband op dat volledige transparantie met betrekking tot de financiering van maatschappelijke organisaties een belangrijke bijdrage zou leveren aan het waarborgen van meer transparantie; betreurt de verbale aanvallen van overheidsfunctionarissen op maatschappelijke organisaties; 46. verzoekt Montenegro de aanbevelingen van de universele periodieke doorlichting, van het Comité tegen Foltering en van het Europees Comité inzake de voorkoming van foltering en onmenselijke of vernederende behandeling of bestraffing onverwijld en volledig uit te voeren, om een einde te maken aan het klimaat van straffeloosheid in het land; dringt er in dit verband op aan dat Montenegro de verjaring van strafbare feiten met betrekking tot foltering en andere vormen van mishandeling verbiedt en de definitie van foltering wijzigt in overeenstemming met het VN-Verdrag tegen foltering; verzoekt de autoriteiten gevallen van politiegeweld en foltering van gedetineerden snel en doeltreffend te onderzoeken en ervoor te zorgen dat degenen die zich schuldig maken aan dergelijke strafbare feiten voor de rechter worden gebracht; dringt erop aan dat plegers van folteringen uit hun functie worden ontheven zolang het onderzoek tegen hen loopt, en dat er, als zij schuldig worden bevonden, sancties worden opgelegd die in verhouding staan tot de ernst van de door hen gepleegde daden; 47. stelt vast dat de EU en Montenegro een geactualiseerde overeenkomst hebben ondertekend betreffende operationele samenwerking met het Europees Grens- en kustwachtagentschap bij het beheer van de grenzen, die op 1 juli 2023 voorlopig in werking is getreden; pleit voor verdere samenwerking tussen Montenegro en Frontex om het grensbeheer te versterken, asielprocedures te ondersteunen, smokkel te bestrijden en overname te verbeteren; Verzoening, regionale samenwerking en goede nabuurschapsbetrekkingen 48. stelt vast dat Montenegro actief deelneemt aan regionale samenwerking, en benadrukt dat het belangrijk is gedeelde uitdagingen aan te pakken, goede nabuurschapsbetrekkingen te bevorderen en regionale stabiliteit en ontwikkeling te bevorderen; spreekt zijn waardering uit voor het feit dat Montenegro de rechten van minderheden eerbiedigt en een positieve rol speelt in de regionale betrekkingen, en moedigt het land aan om de inspanningen gericht op verzoening op te voeren en oplossingen te zoeken voor geschillen uit het verleden; 49. wijst op het belang van inclusieve economische samenwerking die aanvaardbaar moet zijn voor alle zes landen van de Westelijke Balkan, in die zin dat samenwerking tot stand wordt gebracht waarbij deze landen op gelijke voet staan en een striktere naleving van de EU-normen en het acquis wordt bevorderd; spreekt in dit verband nogmaals zijn twijfel uit over het Open Balkan-initiatief en neemt er akte van dat Montenegro als waarnemer deelneemt aan de toppen in juni en september; 50. is ingenomen met de recente overeenkomsten, in het kader van het proces van Berlijn gesloten, over vrij verkeer met identiteitskaarten, over de erkenning van kwalificaties van hoger onderwijs en over de erkenning van beroepskwalificaties van artsen, tandartsen en architecten; roept ertoe op deze overeenkomsten snel goed te keuren en uit te voeren en is ingenomen met de ratificatie ervan door de Montenegrijnse regering; benadrukt dat het van belang is ten volle gebruik te maken van alle reeds bestaande regionale en intergouvernementele initiatieven, met name het Adriatisch-Ionische initiatief, het Midden-Europese initiatief, de EU-strategie voor de Adriatisch-Ionische regio en het proces van Berlijn, en daartussen synergieën tot stand te brengen; 51. dringt er bij Montenegro op aan meer te doen om personen die oorlogsmisdrijven hebben gepleegd en personen die dergelijke oorlogsmisdrijven verheerlijken op te sporen, te vervolgen en te straffen en daarnaast duidelijkheid te scheppen omtrent het lot van vermiste personen; dringt er bij Montenegro op aan alle beschuldigingen van oorlogsmisdrijven proactief te onderzoeken en daarbij aandacht te besteden aan kwesties zoals bevelsverantwoordelijkheid, medeplichtigheid en aanzetting; pleit in dit verband voor doeltreffende regionale samenwerking bij het onderzoek naar en de vervolging van personen die worden aangeklaagd wegens oorlogsmisdrijven; spreekt zijn waardering uit voor het feit dat Montenegro consistent meewerkt aan het proces in het kader van de verklaring van Sarajevo; dringt er bij de autoriteiten op aan oude zaken waarbij geen vervolging heeft plaatsgevonden overeenkomstig het internationaal humanitair recht of het nationale recht te herzien en te waarborgen dat alle slachtoffers en hun familieleden schadeloosstelling en/of administratieve compensatie ontvangen voor hun leed; betreurt dat er nog veel gedaan moet worden op het gebied van hun economische en maatschappelijke integratie en hun welzijn; 52. is bezorgd over het feit dat het ontbonden parlement van Montenegro de wet inzake veteranen en bescherming van personen met een handicap heeft aangenomen, waarin de status van “civiele oorlogsslachtoffers” en hun recht op een financiële vergoeding selectief wordt beschreven, hoewel deze wet nog niet in werking is getreden; 53. dringt er bij Montenegro op aan de bepalingen inzake statenopvolging met betrekking tot de voormalige Socialistische Federale Republiek Joegoslavië volledig na te leven, in het bijzonder wat militaire middelen betreft; 54. pleit ervoor dat Montenegro en de buurlanden van Montenegro zo vroeg mogelijk in het toetredingsproces concrete stappen zetten om de reeds lang bestaande bilaterale geschillen op constructieve wijze en in de geest van goed nabuurschap op te lossen, waaronder de onopgeloste kwestie van de afbakening van de grens met Servië en Kroatië; moedigt de stimulering van grensoverschrijdende initiatieven aan, waaronder het mede door de EU gefinancierde programma voor grensoverschrijdende samenwerking tussen Servië en Montenegro; 55. herhaalt zijn oproep om de archieven met betrekking tot de voormalige Republiek Joegoslavië open te stellen en toegang te verlenen tot de dossiers van de voormalige Joegoslavische geheime dienst en de geheime dienst van het Joegoslavische volksleger, zodat grondig onderzoek gedaan kan worden naar misdaden uit het communistische tijdperk en deze aan te pakken; Sociaal-economische hervormingen 56. neemt met tevredenheid kennis van het gemelde begrotingsoverschot voor het eerste kwartaal van 2023 en de verwachte economische groei in 2024; is verheugd dat de inflatie in Montenegro afneemt, maar merkt op dat deze nog steeds tot de hoogste in Europa behoort; 57. spoort Montenegro aan om zijn strategie voor economische groei conform het advies van de Wereldbank bij te stellen teneinde de productiviteit en het menselijk kapitaal te vergroten en zijn convergentie met de EU te versnellen, ten behoeve van alle geledingen van de samenleving, waaronder gemarginaliseerde en kwetsbare groepen; wijst er nogmaals op dat er met het oog op een duurzame sociale en economische ontwikkeling meer overheidsinvesteringen nodig zijn in het onderwijs; 58. neemt nota van de daling van de Montenegrijnse overheidsschuld, maar blijft zich ernstige zorgen maken over de kwetsbaarheid van het land in dit verband; verzoekt Montenegro verdere stappen te zetten om de overheidsfinanciën te verduurzamen en maatregelen te nemen om de informele economie terug te dringen; 59. verzoekt Montenegro zijn fiscaal-economisch beleid te verbeteren teneinde zijn overheidsschuld af te stemmen op het streefcijfer van het stabiliteits- en groeipact van de EU en ervoor te zorgen dat de overheidsschuld niet boven de 60 % van het bbp uitkomt; spoort Montenegro met klem aan om zijn screeningmechanisme voor buitenlandse investeringen te versterken teneinde de economische veiligheid te vergroten, politieke inmenging te voorkomen en gevallen van slecht bestuur aan te pakken; benadrukt dat het belangrijk is dat het land de duurzaamheid van de export verbetert door minder afhankelijk te worden van de winning van delfstoffen, zoals de winning van kopererts en ruw aluminium; 60. wijst op de stijging van de Montenegrijnse overheidsschuld bij buitenlandse financiële instellingen en bedrijven, en benadrukt dat deze schuld kan worden gebruikt als pressiemiddel om besluiten op het gebied van buitenlands beleid te beïnvloeden, met name met betrekking tot China; neemt kennis van de groeiende interesse van China in investeringen in de westelijke Balkan en in vervoersinfrastructuurprojecten in Montenegro als onderdeel van de Nieuwe Zijderoute; neemt met bezorgdheid kennis van de ondertekening van een memorandum van overeenstemming met een Chinees consortium voor de aanleg van een snelweg tussen Budva en Tivat, tegen de achtergrond van een eerder schuld van Montenegro aan China, te weten de lening van 1 miljard USD voor de aanleg van de snelweg Bar-Boljare; roept de autoriteiten op om de economische afhankelijkheid van China te verminderen en is verheugd over de recente inspanningen om de Montenegrijnse begroting minder te laten leunen op financiering uit China; verzoekt Montenegro gebruik te blijven maken van het economisch en investeringsplan voor de Westelijke Balkan en het Global Gateway-initiatief van de EU om groenere en transparante alternatieven voor het financieren van infrastructuurprojecten te vinden; 61. roept de Montenegrijnse autoriteiten op verdere stappen te ondernemen om digitale diensten voor micro-, kleine en middelgrote ondernemingen in te voeren, de ontwikkeling van elektronische transactiediensten te versnellen en uitvoering te geven aan de strategie voor de digitalisering van het onderwijsstelsel; wijst op het belang van investeringen in onderwijs en beroepsopleidingen om de jeugdwerkloosheid aan te pakken en de economische groei en de sociale cohesie in Montenegro te bevorderen; 62. is ingenomen met de beslissing van Montenegro om het programma “Citizenship by investment” (investeringen in ruil voor staatsburgerschap) op 31 december 2022 stop te zetten; merkt op dat tussen 2019 en 2022 meer dan 70 % van de paspoorten in het kader van deze regeling werd afgegeven aan burgers van de Russische Federatie; verzoekt de autoriteiten eerdere besluiten tot afgifte van dergelijke paspoorten te herzien, met name in het licht van de Russische aanvalsoorlog tegen Oekraïne; wijst op de risico’s op het gebied van veiligheid, corruptie en het witwassen van geld die dergelijke programma’s met zich mee kunnen brengen; benadrukt daarnaast dat Montenegro zijn visumbeleid nauwer moet afstemmen op dat van de EU; 63. spoort Montenegro aan om optimaal gebruik te maken van de EU-middelen die beschikbaar zijn in het kader van IPA III en het economisch en investeringsplan voor de Westelijke Balkan, met inbegrip van het investeringskader voor de Westelijke Balkan, de jongerengarantie in de Westelijke Balkan en Erasmus+; benadrukt dat de financiering conform de voorwaarden van IPA III moet worden aangepast of opgeschort bij een substantiële achteruitgang of een hardnekkig gebrek aan vooruitgang met betrekking tot essentiële punten; 64. verzoekt de EU en de landen van de Westelijke Balkan een kader vast te stellen voor doeltreffende samenwerking met het Europees Openbaar Ministerie (EOM); verzoekt de Commissie om de nodige wettelijke en politieke maatregelen te nemen om de bevoegdheid van het EOM uit te breiden tot EU-middelen die aan kandidaat-lidstaat Montenegro worden verstrekt; spoort de landen van de Westelijke Balkan aan snel bilaterale werkafspraken met het EOM te maken met het oog op nauwe samenwerking en de vervolging van het misbruik van EU-middelen, en in dit kader nationale verbindingsambtenaren bij het EOM te detacheren; 65. herhaalt zijn oproep aan de Commissie om de aanbevelingen van speciaal verslag 01/2022 van de Europese Rekenkamer uit te voeren, en haar investeringen in verband met de rechtsstaat in de Westelijke Balkan, waaronder in Montenegro, dienovereenkomstig aan te passen; Energie, milieu, biodiversiteit, duurzame ontwikkeling en connectiviteit 66. is ingenomen met het energiepakket van de Commissie voor de Westelijke Balkan en onderstreept dat het uiterst belangrijk is om pakketten voor financiële noodhulp te reserveren om de gevolgen van de energiecrisis te op te vangen en de transitie van Montenegro naar een energiezuinige economie op basis van hernieuwbare energie te steunen, in overeenstemming met het REPowerEU-plan; 67. is ingenomen met de lancering van een day-ahead-elektriciteitsmarkt op de Montenegrijnse energiebeurs, waardoor de markt flexibeler en transparanter wordt, wat goed is voor zowel consumenten als producenten en zorgt voor eerlijke prijzen, een zekerder en betrouwbaarder aanbod van elektriciteit en een grotere integratie van hernieuwbare energiebronnen; roept Montenegro op om zijn energiemarkt sterker te integreren in de energiemarkten van de EU-lidstaten en om de uitvoering van energie-efficiëntiemaatregelen te stimuleren, en daarnaast de inzet van hernieuwbare energie te stimuleren met het oog op de afbouw van het gebruik van fossiele brandstoffen; 68. roept Montenegro op zijn transitie naar duurzame energie te versnellen in overeenstemming met de Overeenkomst van Parijs en de doelstellingen van de EU inzake het koolstofarm maken van de economie; benadrukt dat alle nieuwe projecten op het gebied van hernieuwbare energie in overeenstemming moeten zijn met het EU-acquis wat betreft concessies, staatssteun en het milieu; roept de autoriteiten op vaart te zetten achter de ontwikkeling van het algemene ruimtelijke ordeningsplan voor Montenegro, dat op transparante wijze tot stand moet komen op basis van het algemeen belang, en van toepassing moet zijn op alle nieuwe energieprojecten; benadrukt dat het herziene pakket “Schone energie voor alle Europeanen” op doeltreffende wijze moet worden omgezet en uitgevoerd; uit zijn ernstige bezorgdheid over de wijzigingen van de wet inzake industriële uitstoot en de daarmee verband houdende verlenging van de exploitatie van de kolencentrale van Pljevlja, ondanks de lopende inbreukprocedure die is gestart door het secretariaat van de Energiegemeenschap wegens inbreuk op de richtlijn inzake grote stookinstallaties uit hoofde van het Verdrag tot oprichting van de Energiegemeenschap; verzoekt Montenegro deze kwestie onverwijld te verhelpen; merkt op dat is begonnen met de ecologische verbouwing van de centrale ter waarde van 70 miljoen EUR; 69. neemt kennis van de ondertekening van een memorandum van overeenstemming tussen Montenegro en de VS en wijst erop dat er wordt gewerkt aan de bouw van een lng-terminal in de haven van Bar; verwacht van Montenegro dat het zich zal inzetten voor het diversifiëren van de energievoorziening en het vergroten van de energiezekerheid; 70. roept Montenegro op om de opstelling en goedkeuring van een coherent en deugdelijk nationaal energie- en klimaatplan dat aansluit bij het EU-beleidskader voor klimaat en energie te bespoedigen; moedigt Montenegro aan om de wet op de bescherming tegen de negatieve gevolgen van klimaatverandering te wijzigen; roept Montenegro op het afvalbeheer te verbeteren en de waterkwaliteit te beschermen; 71. benadrukt dat Montenegro bij het doen van investeringen in infrastructuur de EU-normen in de milieueffectbeoordelingsrichtlijn moeten volgen en tegelijkertijd moet voldoen aan de EU-regels inzake openbare aanbestedingen en staatssteun; betreurt ten zeerste de schade aan het biosfeerreservaat van het stroomgebied van de Tara en de Unesco-werelderfgoedlocatie van het nationaal park van Durmitor als gevolg van de aanleg van de snelweg tussen Bar en Boljare; roept Montenegro nogmaals op maatregelen te nemen om de rivierbedding te revitaliseren en de milieueffecten van de aanleg van vervoersinfrastructuur nauwlettend te monitoren; 72. dringt er bij Montenegro nogmaals op aan maatregelen te nemen om beschermde gebieden op doeltreffende wijze in stand te houden en spoort Montenegro aan door te gaan met het in kaart brengen van potentiële Natura 2000-gebieden; benadrukt dat de Habitatrichtlijn en de Kaderrichtlijn Water in acht moeten worden genomen wanneer nieuwe investeringen worden gedaan die van invloed kunnen zijn op potentiële Natura 2000- of Emerald-gebieden, waaronder het meer van Shkodër, de berg Sinjajevina en de rivier Komarnica, of die tot een achteruitgang van de toestand van waterlichamen kunnen leiden; deelt de ernstige bezorgdheid van Montenegrijnse burgers en burgeractivisten dat het dal van de Komarnica onherstelbaar beschadigd zou kunnen raken door de aanleg van een dam voor een waterkrachtcentrale en verzoekt de autoriteiten om een gedetailleerde kosten-batenanalyse te verrichten van de haalbaarheid van de dam en van bestaande alternatieven; 73. spoort Montenegro ertoe aan om meer werk te maken van institutionele en wetgevingshervormingen op het gebied van jacht en visserij, met bijzondere aandacht voor beschermde gebieden en beschermde soorten; dringt er tegen deze achtergrond bij de Montenegrijnse autoriteiten op aan doeltreffende, afschrikkende en evenredige straffen op te leggen voor alle milieuovertredingen, en de corruptie in deze sector met wortel en tak uit te roeien; 74. is ingenomen met het akkoord van de top van Tirana over verlaging van de roamingkosten tussen de EU en de Westelijke Balkan vanaf 1 oktober 2023, met als einddoel de volledige afschaffing van roamingkosten in een later stadium; is ingenomen met de overeenkomst die 38 telecomaanbieders in de EU en de landen van de Westelijke Balkan op 3 mei 2023 hebben gesloten over een verlaging van de dataroamingtarieven; roept de autoriteiten, particuliere actoren en alle belanghebbenden op zich ervoor in te zetten dat de overeengekomen doelstellingen worden bereikt, zodat de roamingtarieven voor gegevensuitwisseling aanzienlijk kunnen worden verlaagd; o o o 75. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de voorzitter van de Europese Raad, de Commissie, de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid, de regeringen en parlementen van de lidstaten, en de president, de regering en het parlement van Montenegro. (Gewone wetgevingsprocedure: eerste lezing) Het Europees Parlement, – gezien het voorstel van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad ( COM(2022)0658 ), – gezien artikel 294, lid 2, artikel 77, lid 2, punt a), en artikel 79, lid 2, punt a), van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, op grond waarvan het voorstel door de Commissie bij het Parlement is ingediend (C9‑0165/2022), – gezien artikel 294, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité van 26 oktober 2022 (1) , – gezien het overeenkomstig artikel 74, lid 4, van zijn Reglement door de bevoegde commissie goedgekeurde voorlopig akkoord en de door de vertegenwoordiger van de Raad bij brief van 21 juni 2023 gedane toezegging om het standpunt van het Europees Parlement overeenkomstig artikel 294, lid 4, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie goed te keuren, – gezien het besluit van de Conferentie van voorzitters van 6 juli 2023 om de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken toestemming te geven om het voornoemde Commissievoorstel te splitsen en op basis daarvan twee afzonderlijke wetgevingsverslagen op te stellen, – gezien artikel 59 van zijn Reglement, – gezien de brief van de Begrotingscommissie, – gezien het verslag van de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken ( A9-0025/2023 ), 1. stelt onderstaand standpunt in eerste lezing vast; 2. verzoekt de Commissie om hernieuwde voorlegging aan het Parlement indien zij haar voorstel vervangt, ingrijpend wijzigt of voornemens is het ingrijpend te wijzigen; 3. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en de Commissie, alsmede aan de nationale parlementen. Standpunt van het Europees Parlement in eerste lezing vastgesteld op 18 oktober 2023 met het oog op de vaststelling van Verordening (EU) 2023/... van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordeningen (EG) nr. 767/2008, (EG) nr. 810/2009 en (EU) 2017/2226 van het Europees Parlement en de Raad, Verordeningen (EG) nr. 693/2003 en (EG) nr. 694/2003 van de Raad en de Overeenkomst ter uitvoering van het Akkoord van Schengen wat betreft de digitalisering van de visumprocedure (Aangezien het Parlement en de Raad tot overeenstemming zijn geraakt, komt het standpunt van het Parlement overeen met de definitieve rechtshandeling: Verordening (EU) 2023/2667.) (Gewone wetgevingsprocedure: eerste lezing) Het Europees Parlement, – gezien het voorstel van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad ( COM(2022)0658 ), – gezien artikel 294, lid 2, en artikel 77, lid 2, punt a), van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, op grond waarvan het voorstel door de Commissie bij het Parlement is ingediend (C9‑0307/2023), – gezien artikel 294, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité van 26 oktober 2022 (1) , – gezien het overeenkomstig artikel 74, lid 4, van zijn Reglement door de bevoegde commissie goedgekeurde voorlopig akkoord en de door de vertegenwoordiger van de Raad bij brief van 21 juni 2023 gedane toezegging om het standpunt van het Europees Parlement overeenkomstig artikel 294, lid 4, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie goed te keuren, – gezien het besluit van de Conferentie van voorzitters van 6 juli 2023 om de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken toestemming te geven om het voornoemde Commissievoorstel te splitsen en op basis daarvan twee afzonderlijke wetgevingsverslagen op te stellen, – gezien artikel 59 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken ( A9-0268/2023 ), 1. stelt onderstaand standpunt in eerste lezing vast; 2. verzoekt de Commissie om hernieuwde voorlegging aan het Parlement indien zij haar voorstel vervangt, ingrijpend wijzigt of voornemens is het ingrijpend te wijzigen; 3. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en aan de Commissie, alsmede aan de nationale parlementen. Standpunt van het Europees Parlement in eerste lezing vastgesteld op 18 oktober 2023 met het oog op de vaststelling van Verordening (EU) 2023/... van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EG) nr. 1683/95 van de Raad wat betreft de digitalisering van de visumprocedure (Aangezien het Parlement en de Raad tot overeenstemming zijn geraakt, komt het standpunt van het Parlement overeen met de definitieve rechtshandeling: Verordening (EU) 2023/2685.)