Het Europees Parlement, – gezien artikel 225 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU), – gezien artikel 114 VWEU, – gezien het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, en met name de artikelen 7, 8, 11 en 16, artikel 17, lid 2, en de artikelen 47 en 52, – gezien Richtlijn (EU) 2019/790 van het Europees Parlement en de Raad van 17 april 2019 inzake auteursrechten en naburige rechten in de digitale eengemaakte markt en tot wijziging van Richtlijnen 96/9/EG en 2001/29/EG (1) , – gezien de verklaring van de Commissie over organisatoren van sportevenementen die bij de wetgevingsresolutie van het Europees Parlement van 26 maart 2019 over het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad inzake auteursrechten in de digitale eengemaakte markt is gevoegd (2) , – gezien Richtlijn (EU) 2019/789 van het Europees Parlement en de Raad van 17 april 2019 tot vaststelling van voorschriften inzake de uitoefening van auteursrechten en naburige rechten die van toepassing zijn op bepaalde online-uitzendingen van omroeporganisaties en doorgifte van televisie- en radioprogramma’s en tot wijziging van Richtlijn 93/83/EEG van de Raad (3) , – gezien Verordening (EU) 2017/1128 van het Europees Parlement en de Raad van 14 juni 2017 betreffende grensoverschrijdende portabiliteit van online-inhoudsdiensten in de interne markt (4) , – gezien Richtlijn 2004/48/EG van het Europees Parlement en de Raad van 29 april 2004 betreffende de handhaving van intellectuele-eigendomsrechten (5) (de handhavingsrichtlijn), – gezien Richtlijn 2000/31/EG van het Europees Parlement en de Raad van 8 juni 2000 betreffende bepaalde juridische aspecten van de diensten van de informatiemaatschappij, met name de elektronische handel, in de interne markt (de “richtlijn inzake elektronische handel”) (6) , – gezien Richtlijn 2001/29/EG van het Europees Parlement en de Raad van 22 mei 2001 betreffende de harmonisatie van bepaalde aspecten van het auteursrecht en de naburige rechten in de informatiemaatschappij (7) , – gezien Richtlijn 2010/13/EU van het Europees Parlement en de Raad van 10 maart 2010 betreffende de coördinatie van bepaalde wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen in de lidstaten inzake het aanbieden van audiovisuele mediadiensten (“richtlijn audiovisuele mediadiensten”) (8) , – gezien Aanbeveling (EU) 2018/334 van de Commissie van 1 maart 2018 over maatregelen om illegale online-inhoud effectief te bestrijden (9) en de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s van 28 september 2017, getiteld “De bestrijding van illegale online-inhoud: Naar een grotere verantwoordelijkheid voor onlineplatforms” ( COM(2017)0555 ), – gezien de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad en het Europees Economisch en Sociaal Comité van 29 november 2017, getiteld “Richtsnoeren inzake bepaalde aspecten van Richtlijn 2004/48/EG van het Europees Parlement en de Raad betreffende de handhaving van intellectuele-eigendomsrechten” ( COM(2017)0708 ), – gezien het memorandum van overeenstemming inzake onlinereclame en intellectuele-eigendomsrechten van 25 juni 2018, dat gefaciliteerd werd door de Europese Commissie, en het verslag van de Commissie over de werking van het memorandum van overeenstemming inzake onlinereclame en intellectuele-eigendomsrechten (SWD(2020)0167), – gezien de artikelen 47 en 54 van zijn Reglement, – gezien het advies van de Commissie cultuur en onderwijs, – gezien het verslag van de Commissie juridische zaken ( A9-0139/2021 ), A. overwegende dat sport een belangrijke rol speelt in de sociale, culturele en economische welvaart van de Unie en bijdraagt aan de bevordering van de gemeenschappelijke waarden solidariteit, diversiteit en sociale inclusie en tevens een belangrijke bijdrage levert aan de economie en sociale ontwikkeling; B. overwegende dat de Unie op grond van artikel 165 VWEU moet bijdragen tot de bevordering van de Europese inzet op sportgebied, rekening houdend met de specifieke kenmerken van sport; overwegende dat ook rekening gehouden moet worden met de bijdrage van sport aan de verwezenlijking van de algemene doelstellingen van de Unie, zoals milieubescherming, digitalisering en inclusiviteit, en dat de Unie zich moet richten op het behoud en de verdere ontwikkeling van de Europese dimensie van sport in het digitale tijdperk; C. overwegende dat sport voorts waarden zoals wederzijds respect en begrip, solidariteit, gelijkheid, inclusiviteit, diversiteit, eerlijkheid, samenwerking en maatschappelijke betrokkenheid bevordert en mensen deze waarden bijbrengt, en een aanzienlijke bijdrage levert aan educatieve en culturele waarden en kan worden beschouwd als een culturele en maatschappelijke behoefte; overwegende dat het van groot belang is dat deze waarden door organisatoren van sportevenementen, omroeporganisaties, onlinetussenpersonen, nationale autoriteiten en andere belanghebbenden in de sportsector worden gepromoot; overwegende dat het sportbeleid van de Unie de doelstellingen van zowel professionele als amateursporten moet ondersteunen en kan bijdragen tot de aanpak van transnationale uitdagingen; D. overwegende dat sport als stuwende kracht voor integratie fungeert; overwegende dat belanghebbenden in de sector, gemeenten en de sportwereld samen zouden moeten werken aan de totstandbrenging van een duurzamere en inclusievere sportsector, door ervoor te zorgen dat iedereen in de samenleving, ongeacht leeftijd, geslacht, handicap of etnische afkomst, kan deelnemen aan sportevenementen, en daarbij bijzondere aandacht te besteden aan kansarme mensen; E. overwegende dat fancultuur een onontbeerlijk onderdeel van de sportervaring is en niet slechts een decor om producten op de markt te brengen; F. overwegende dat de sportsector goed is voor 2,12 % van het bbp van de Unie en 2,72 % van de werkgelegenheid in de Unie; overwegende dat sportevenementen zowel qua deelname als in economisch opzicht aanzienlijke gevolgen hebben voor landstreken; G. overwegende dat breedtesport de basis vormt voor sport op professioneel niveau, en dat kleine sportclubs de ruggengraat vormen van de Europese breedtesport, een belangrijke bijdrage leveren aan de ontwikkeling van jonge sporters en meestal op vrijwillige basis werken; overwegende dat 35 miljoen vrijwilligers bijdragen aan de ontwikkeling van amateursport en het propageren van de waarden van sport; H. overwegende dat de ontwikkeling van de digitale omgeving en van nieuwe technologieën het voor alle sportliefhebbers gemakkelijker heeft gemaakt om toegang te krijgen tot uitzendingen van sportevenementen op allerlei apparatuur, waardoor de kans dat mensen blootgesteld worden aan illegale inhoud groter is geworden en het aantal mensen dat toegang heeft tot dergelijke uitzendingen is toegenomen, en vormen van sport die voorheen meestal niet werden uitgezonden, zichtbaarder zijn geworden; overwegende dat dit geleid heeft tot de ontwikkeling van nieuwe onlinebedrijfsmodellen en nieuwe manieren om inkomsten te genereren; overwegende dat dit echter ook geleid heeft tot een toename van illegale onlinesportuitzendingen en onlinepiraterij binnen en buiten de Unie, hetgeen schadelijk is voor zowel de beroeps- als de breedtesport en een bedreiging vormt voor de organisatie en duurzaamheid van sportevenementen en voor de financiële stabiliteit van de hele sportsector; I. overwegende dat de bescherming van intellectuele-eigendomsrechten een grondrecht is, dat verankerd is in het Handvest van de grondrechten; overwegende dat de betekenis en de werkingssfeer van de in het Handvest verankerde grondrechten moeten worden bepaald overeenkomstig de jurisprudentie van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens ter zake; J. overwegende dat de fancultuur, die gebaseerd is op de vrijheid om sportervaringen zowel in realtime als voor en na livesportevenementen te delen en te beleven, een essentieel aspect is van de rol die sport speelt in de Europese samenleving; K. overwegende dat het illegaal uitzenden van sportevenementen en het verspreiden van illegale online-inhoud niet alleen aanzienlijke economische schade toebrengt aan de sportsector, die inkomsten uit abonnementen en reclame misloopt, maar ook schadelijk is voor eindgebruikers, zoals fans en consumenten, bijvoorbeeld doordat zij het slachtoffer worden van diefstal van hun persoonsgegevens of te maken krijgen met malware of andere internetgerelateerde schadelijke activiteiten; overwegende dat illegale uitzendingen van sportevenementen vaak deel uitmaken van de steeds omvangrijker activiteiten van criminele organisaties; overwegende dat internetpiraterij niet alleen gevolgen heeft voor rechtstreekse sportuitzendingen die via abonnementsdiensten beschikbaar zijn, maar ook voor vrij te ontvangen uitzendingen van sportevenementen; L. overwegende dat de COVID-19-pandemie en de beperkingen op de toegang tot sportevenementen hebben geleid tot een daling van de verkoop van kaartjes voor sportevenementen, en tegelijkertijd een stimulans hebben gevormd voor de ontwikkeling van abonnementen op sportkanalen en het bereiken van een nieuw publiek voor online- en televisie-uitzendingen, maar ook voor illegale streaming van sportevenementen; M. overwegende dat, anders dan het geval is in andere sectoren, de waarde van een sportevenement met name hoog is als deze live wordt uitgezonden, en dat die waarde grotendeels verloren gaat wanneer het evenement voorbij is; overwegende dat illegale streaming van uitzendingen van sportevenementen het schadelijkst is gedurende de eerste dertig minuten dat de stream online verschijnt; overwegende dat als gevolg daarvan en alleen in dit kader snel moet worden ingegrepen om korte metten te maken met illegale onlinesportuitzendingen; N. overwegende dat maatregelen ter zake zich moeten richten op de bron van de illegale streaming, namelijk illegale aanbieders van streams, en niet op individuele gebruikers, zoals fans en consumenten, die ongewild en zonder het te weten een illegale stream bekijken; O. overwegende dat het aantal nieuwe multimediakanalen gericht op de illegale verspreiding van live uitgezonden sportevenementen de afgelopen jaren sterk is toegenomen, en dat hierbij het illegale gebruik van Internet Protocol Television (IPTV) opvalt vanwege het toenemend gebruik ervan; P. overwegende dat onderscheid moet worden gemaakt tussen enerzijds illegale uitzendingen van volledige sportevenementen en anderzijds korte fragmenten die worden gedeeld onder fans en die deel uitmaken van de fancultuur, en fragmenten die worden gedeeld om te wijzen op incidenten van bijvoorbeeld haatzaaiende uitlatingen en racisme; overwegende dat tevens onderscheid moet worden gemaakt tussen enerzijds dergelijke illegale uitzendingen en anderzijds inhoud die legaal wordt gedeeld in het kader van de in het auteursrecht voorziene beperkingen en uitzonderingen, of inhoud die door journalisten wordt gedeeld om het algemene publiek te informeren, zoals bepaald in de richtlijn audiovisuele mediadiensten; overwegende dat de maatregelen ter bescherming van uitzendrechten tegen illegaal gebruik en piraterij geen afbreuk mogen doen aan de persvrijheid en het vermogen van nieuwsmedia om burgers te informeren; Q. overwegende dat bepaalde grote sportevenementen van algemeen openbaar belang zijn en dat toegang tot realtime-informatie daarover daarom voor alle burgers gewaarborgd moet worden en niet onderworpen mag worden aan onredelijke of illegale beperkingen; overwegende dat dit ook betrekking heeft op de journalisten en verslaggevers die dergelijke realtime-informatie verstrekken; overwegende dat de lidstaten vrij te ontvangen uitzending van belangrijke sportevenementen zouden moeten ondersteunen als een vorm van volkscultuur die een belangrijke rol speelt in de levens van burgers; R. overwegende dat steeds meer rechthebbenden, tussenpersonen en andere aanbieders van diensten software ontwikkelen waarmee illegale live-uitzendingen van sportevenementen met een zo klein mogelijke foutenmarge kunnen worden opgespoord; overwegende dat de betrouwbaarheid van de kennisgevingen van deze rechthebbenden, tussenpersonen en andere aanbieders van diensten afhankelijk is van de nauwkeurigheid en technische kwaliteit van de software die zij gebruiken om de illegale live-uitzendingen van sportevenementen op te sporen; S. overwegende dat de rechthebbenden, tussenpersonen en andere aanbieders van diensten wier software op doeltreffende en betrouwbare wijze illegale live-uitzendingen van sportevenementen kan opsporen, beschouwd moeten worden als “gecertificeerde betrouwbare flaggers”; overwegende dat het voldoen aan kwaliteits- en nauwkeurigheidsnormen een vereiste moet zijn om juridisch gezien te worden beschouwd als een gecertificeerde betrouwbare flagger; overwegende dat een certificaat gebaseerd op gemeenschappelijke Unievereisten de voorkeursoptie zou zijn om een samenhangende en doeltreffende erkenning van betrouwbare flaggers te garanderen; T. overwegende dat de Unie en de lidstaten onderzoek en innovatie gericht op de ontwikkeling van betere software om illegale live-uitzendingen van sportevenementen op te sporen en te rapporteren, zouden moeten bevorderen; U. overwegende dat sportevenementen niet op grond van het auteursrecht worden beschermd, maar niettemin op zich uniek zijn en in dat opzicht oorspronkelijk, zodat zij materiaal kunnen worden dat in aanmerking komt voor een vergelijkbare bescherming als die van werken; overwegende dat de Uniewetgeving niet voorziet in geharmoniseerde bescherming van organisatoren van sportevenementen als zodanig; overwegende dat de wetgeving van enkele lidstaten echter wel voorziet in specifieke bescherming voor organisatoren van sportevenementen, hetgeen leidt tot rechtsonzekerheid en versnippering van het regelgevingskader van de Unie; V. overwegende dat de Uniewetgeving voorziet in een algemeen kader voor kennisgevings- en actiemechanismen die het mogelijk maken illegale, door tussenpersonen opgeslagen informatie te verwijderen of de toegang ertoe te blokkeren; overwegende dat de Uniewetgeving voorziet in civielrechtelijke handhavingsmaatregelen die gerechtelijke en administratieve instanties onder bepaalde voorwaarden kunnen vaststellen om inbreuken op intellectuele-eigendomsrechten aan te pakken; W. overwegende dat het huidige juridische kader echter niet voorziet in de mogelijkheid om direct maatregelen te nemen om illegale live-uitzending van sportevenementen tegen te gaan; overwegende dat sommige lidstaten bovendien voorschriften hebben vastgesteld inzake kennisgevings- en actiemechanismen zonder harmonisatie op Unieniveau; Inleiding en algemene opmerkingen 1. verzoekt de Commissie om, na uitvoering van de nodige effectbeoordelingen, zo snel mogelijk een voorstel voor wetgevingshandelingen in te dienen overeenkomstig artikel 114 VWEU, op basis van de in de bijlage hierbij geformuleerde aanbevelingen; 2. is van mening dat sport een aanzienlijke bijdrage levert aan sociale inclusie, onderwijs en opleiding, het scheppen van banen, inzetbaarheid op de arbeidsmarkt en de volksgezondheid in de Unie; is voorts van mening dat de inkomsten uit de organisatie van sportevenementen in sterkere mate moeten bijdragen aan de financiering van sportactiviteiten die de samenleving ten goede komen, met het oog op het maatschappelijk belang van sport; wijst erop dat in veel Europese landen de hoeveelheid geld die wordt uitgetrokken voor breedtesport, direct afhankelijk is van de inkomsten uit sportrechten; benadrukt daarom dat er in het sportecosysteem meer financiële solidariteit nodig is, en is van mening dat een deel van deze inkomsten moet worden besteed aan de ontwikkeling van breedtesport, gehandicaptensport en sporten die minder zichtbaar zijn in de media; 3. herinnert aan de verklaring van de Commissie die is opgenomen als bijlage bij de in maart 2019 aangenomen resolutie van het Europees Parlement over auteursrechten in de digitale eengemaakte markt, waarin staat dat “de Commissie een analyse zal maken van de uitdagingen waarmee organisatoren van sportevenementen in de digitale omgeving worden geconfronteerd, met een bijzondere nadruk op problemen in verband met illegale sportuitzendingen online”; Sportevenementen en intellectuele-eigendomsrechten 4. merkt op dat sportevenementen op zich niet op grond van het auteursrecht worden beschermd; herinnert eraan dat het recht van de Unie, anders dan het recht van sommige lidstaten, niet voorziet in een specifiek recht voor organisatoren van sportevenementen; herinnert eraan dat in sommige lidstaten bescherming mogelijk is op grond van het “huisrecht”, gebaseerd op de contractuele verhouding, en dat in het Unierecht is vastgelegd dat producenten van de eerste vastleggingen van films een naburig recht genieten met betrekking tot het origineel en de kopieën van hun films; beseft dat rechtsbescherming, onder meer inzake intellectuele-eigendomsrechten, belangrijk is voor organisatoren van sportevenementen, met name in verband met de verstrekking van licenties voor de uitzendrechten van de sportevenementen die zij organiseren, omdat de exploitatie van die rechten een belangrijke bron van inkomsten vormt, gevolgd door de inkomsten uit sponsoring, reclame-inkomsten en inkomsten uit de verkoop van merchandise; 5. benadrukt dat schending van uitzendrechten in de sport een bedreiging vormt voor de financiering ervan op de lange termijn; Internetpiraterij met betrekking tot live-uitzendingen van sportevenementen 6. is van mening dat de bestrijding van onlinepiraterij in de vorm van illegale live-uitzendingen van sportevenementen en waarvan de economische waarde wordt bepaald door het feit dat het evenement live wordt uitgezonden, de belangrijkste uitdaging is voor organisatoren van sportevenementen, en noopt tot een wetgevingsinitiatief op Unieniveau; 7. merkt op dat het illegaal streamen van sportevenementen op steeds grotere schaal voorkomt en schadelijk is voor het sportecosysteem en voor eindgebruikers, die te maken kunnen krijgen met diverse schadelijke activiteiten, zoals identiteitsdiefstal, malware (bv. afkomstig van gratis apps, of diefstal van kredietkaartauthenticatie en andere persoonsgegevens), of andere vormen van internetgerelateerde schadelijke activiteiten of benadeling; 8. merkt op dat organisatoren van sportevenementen aanzienlijke financiële, technische en personele middelen investeren om onlinepiraterij aan te pakken en samen te werken met serviceproviders; 9. vindt tegelijkertijd dat organisatoren van sportevenementen moeten bijdragen aan een Europees sportmodel dat bijdraagt tot de ontwikkeling van sport en dat in overeenstemming is met sociale en educatieve doelstellingen; 10. benadrukt dat het legale aanbod van sportinhoud in de Unie beter moet worden gepromoot, en verzoekt de Commissie maatregelen te nemen om het voor consumenten gemakkelijker te maken om legale kanalen te vinden om toegang te krijgen tot onlinesportinhoud; verzoekt de Commissie de lijst van dergelijke toegangskanalen op Agorateka.eu regelmatig bij te werken en ervoor te zorgen dat het platform verder wordt ontwikkeld; benadrukt dat de aansprakelijkheid voor illegale uitzendingen van sportevenementen bij de aanbieders van streams en platforms ligt, en niet bij de fans of consumenten, die vaak per ongeluk op illegale online-inhoud stuiten en nader moeten worden geïnformeerd over de beschikbare legale opties; De noodzaak van een doeltreffende handhaving van rechten 11. benadrukt dat handhavingsprocedures zo snel mogelijk moeten worden uitgevoerd, gezien het specifieke karakter van live-uitzendingen van sportevenementen en het feit dat deze uitzendingen veelal alleen waarde hebben op het moment waarop het sportevenement in kwestie plaatsvindt; is echter van mening dat het huidige rechtskader inzake rechterlijke bevelen tot staking en procedures voor kennisgeving en verwijdering niet altijd in voldoende mate waarborgt dat rechten tijdig en op doeltreffende wijze kunnen worden gehandhaafd en dat illegale live-uitzendingen van sportevenementen kunnen worden tegengegaan; is daarom van mening dat er zo snel mogelijk concrete maatregelen moeten worden vastgesteld die specifiek gericht zijn op live-uitzendingen van sportevenementen, om het huidige rechtskader aan te passen aan en toe te spitsen op deze specifieke uitdagingen; 12. dringt erop aan dat inbreukmakende livesportuitzendingen door onlinetussenpersonen onmiddellijk dan wel zo snel mogelijk, en in elk geval binnen 30 minuten na ontvangst van een kennisgeving van de rechthebbenden of van een gecertificeerde betrouwbare flagger dat er sprake is van een illegale uitzending, verwijderd worden of ontoegankelijk worden gemaakt; benadrukt dat in de context van onderhavige resolutie onder “onmiddellijk” moet worden verstaan “onverwijld” dan wel zo snel mogelijk en in elk geval binnen 30 minuten na ontvangst van een kennisgeving van een rechthebbende of van een gecertificeerde betrouwbare flagger; 13. stelt zich op het standpunt dat in gevallen van inbreukmakende livesportuitzendingen gestreefd moet worden naar verwijdering in realtime, mits er geen twijfel bestaat over wie de rechthebbende is en tevens vaststaat dat de uitzending van het sportevenement niet is toegestaan; benadrukt echter dat dergelijke maatregelen in overeenstemming moeten zijn met het algemene rechtsbeginsel dat er geen algemene toezichtverplichting mag worden opgelegd; Grensoverschrijdende handhaving van rechten 14. benadrukt voorts dat het algemene kader waarin de Uniewetgeving voorziet op nationaal niveau, niet gelijkelijk wordt toegepast, en dat de lidstaten uiteenlopende burgerrechtelijke procedures en mechanismen voor kennisgeving en verwijdering hebben; is van mening dat de handhavingsinstrumenten in grensoverschrijdende situaties onvoldoende doeltreffend zijn; dringt aan op verdere harmonisatie van de procedures en rechtsmiddelen in de Unie om, in het kader van het wetgevingspakket inzake digitale diensten en andere mogelijke wetgevingsvoorstellen, in te spelen op de specifieke aard van live-uitzendingen van sportevenementen; 15. wijst erop dat nationale handhavingsinstanties en -autoriteiten kampen met uitdagingen zoals een gebrek aan middelen en gekwalificeerd personeel; wijst erop dat het belangrijk is dat bevoegde autoriteiten op Unieniveau, nationale autoriteiten en relevante actoren nauw samenwerken en beste praktijken uitwisselen om de algemene infrastructuur in de hele Unie te verbeteren; Procedures voor kennisgeving en actie 16. herinnert eraan dat in de richtlijn inzake elektronische handel wordt bepaald dat bepaalde aanbieders van onlinediensten prompt moeten handelen om door hen opgeslagen illegale informatie te verwijderen of de toegang ertoe onmogelijk te maken zodra zij hiervan daadwerkelijk kennis hebben of besef krijgen via een aan hen gerichte kennisgeving; stelt dat de procedure voor kennisgeving en actie de basis moet vormen voor maatregelen voor de aanpak van illegale inhoud in de Unie; is echter van mening dat de huidige procedure voor kennisgeving en verwijdering geen snelle en doeltreffende handhaving mogelijk maakt, gezien de specifieke aard van “live”-sportevenementen; benadrukt dat alle aan te nemen bepalingen over een specifiek onderwerp in overeenstemming moeten zijn met het algemene kader waarin het Unierecht ter zake voorziet; 17. herinnert aan de resolutie van het Parlement over de wet inzake digitale diensten die de bepalingen van het handelsrecht en het burgerlijk recht aanpassen voor commerciële entiteiten die online actief zijn (10) , waarin de Commissie wordt verzocht ervoor te zorgen dat contenthostingplatforms snel handelen om content ontoegankelijk te maken of te verwijderen; is van mening dat er een mechanisme moet worden ingesteld in het kader waarvan gecertificeerde betrouwbare flaggers een rol spelen, in die zin dat als een gecertificeerde betrouwbare flagger kennisgeving doet van een illegale live-uitzending van een sportevenement, deze inhoud onmiddellijk wordt verwijderd of ontoegankelijk wordt gemaakt, waarbij de mogelijkheid om toepassing te geven aan een klacht- of schadevergoedingsmechanisme, onverlet blijft; 18. wijst erop dat sportinhoud vaak technisch wordt verwerkt, waardoor er geen twijfel is over wie het recht heeft om deze inhoud online uit te zenden, en dat organisatoren van sportevenementen – als rechthebbenden – al hun officiële licentiehouders kennen, waardoor glashelder is welke streamingdiensten illegaal zijn; 19. dringt erop aan dat aanbieders van streamingservers en streamingplatforms specifieke instrumenten of maatregelen invoeren om illegale rechtstreekse sportuitzendingen die via hun diensten beschikbaar zijn, te verwijderen of ontoegankelijk te maken; Blokkeringsbevelen 20. merkt op dat procedures tot staking van een inbreuk relatief veel tijd in beslag nemen en dat de daaruit voortvloeiende verboden vaak pas rechtskracht krijgen als de uitzending reeds is afgelopen; wijst erop dat er op nationaal niveau instrumenten zijn ontwikkeld, zoals “live”-blokkeringsbevelen en dynamische blokkeringsbevelen, waarmee illegale uitzendingen van sportevenementen aantoonbaar doeltreffender kunnen worden aangepakt; verzoekt de Commissie om de gevolgen en de geschiktheid te beoordelen van invoering van procedures tot staking van inbreuken, gebaseerd op het model van “live”-blokkeringsbevelen en dynamische blokkeringsbevelen, die ten doel hebben illegale inhoud met betrekking tot live-uitzendingen van sportevenementen in realtime ontoegankelijk te maken of te verwijderen; 21. vindt het belangrijk dat procedures tot staking van inbreuken gericht op het verwijderen of ontoegankelijk maken van illegale online-uitzendingen van sportevenementen, ongeacht de wijze waarop deze procedures worden gevoerd, waarborgen dat de maatregelen uitsluitend gericht zijn op de illegale inhoud en er niet toe leiden dat legale inhoud op grote schaal en op willekeurige wijze wordt geblokkeerd; wijst op de jurisprudentie van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens, volgens welke de illegale aard van specifieke inhoud niet rechtvaardigt dat ook legale inhoud op dezelfde website of server wordt geblokkeerd; Waarborgen 22. beseft dat blokkering in realtime kan leiden tot schending van grondrechten als daardoor ook – bij wijze van uitzondering – legale inhoud ontoegankelijk wordt gemaakt; benadrukt derhalve dat er waarborgen nodig zijn om te zorgen voor een juridisch kader waarin het juiste evenwicht wordt gevonden tussen de behoefte aan doeltreffende handhavingsmaatregelen en de noodzaak om de rechten van derden te beschermen; is in dit kader van mening dat de handhavingsmaatregelen inzake de bescherming van live-inhoud doeltreffend en evenredig moeten zijn, met name voor kleine ondernemingen, kmo’s en start-ups, en dat zij onder meer moeten voorzien in toegang tot doeltreffende rechtsmiddelen, passende informatie over de vermeende inbreuk voor de betrokken dienstverleners en internetgebruikers, en passende waarborgen met betrekking tot de bescherming van de grondrechten en persoonsgegevens; Naburig recht en recht sui generis voor organisatoren van sportevenementen 23. merkt op dat de Uniewetgeving geen naburig recht verleent aan organisatoren van sportevenementen, maar dat de wetgeving van sommige lidstaten voorziet in specifieke rechten voor organisatoren van sportevenementen, waaronder een nieuw “naburig recht”; 24. is van mening dat invoering van een nieuw recht voor organisatoren van sportevenementen in het Unierecht geen oplossing zal bieden voor de problemen van organisatoren van sportevenementen, omdat die problemen het gevolg zijn van het feit dat het ontbreekt aan doeltreffende en tijdige handhaving van de rechten die zij reeds hebben; Andere maatregelen 25. pleit voor intensievere samenwerking tussen de autoriteiten van de lidstaten, rechthebbenden en tussenpersonen; verzoekt de Commissie voorts de lidstaten binnen de grenzen van haar bevoegdheden te ondersteunen bij hun inspanningen om de bestaande infrastructuur en maatregelen te verbeteren; Overige aspecten 26. is van oordeel dat het verlangde voorstel geen financiële gevolgen heeft; o o o 27. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie en de als bijlage bijgevoegde aanbevelingen te doen toekomen aan de Commissie en de Raad. BIJLAGE BIJ DE RESOLUTIE: AANBEVELINGEN BETREFFENDE DE INHOUD VAN HET VERLANGDE VOORSTEL A. BEGINSELEN EN DOELSTELLINGEN VAN HET VERLANGDE VOORSTEL Om passende en doeltreffende wettelijke bescherming van de rechten met betrekking tot live uitgezonden sportevenementen te waarborgen, moet het huidige juridische kader van de Unie worden gewijzigd. Hierbij moeten de volgende doelstellingen en beginselen in acht worden genomen: — het verbeteren en doeltreffender maken van het huidige rechtskader van de Unie inzake de handhaving van intellectuele-eigendomsrechten met betrekking tot live uitgezonden sportevenementen, rekening houdend met de specifieke aard daarvan en, in het bijzonder, met het feit dat dergelijke evenementen na korte tijd hun waarde verliezen; — het invoeren van een systeem van de Unie tot vaststelling van gemeenschappelijke criteria voor de certificering van “betrouwbare flaggers”; — het verduidelijken van de bestaande wetgeving en het vaststellen van concrete maatregelen om te zorgen voor onmiddellijke verwijdering van of blokkering van de onlinetoegang tot illegale inhoud met betrekking tot live-uitzendingen van sportevenementen, waaronder illegale inhoud met betrekking tot live-uitzendingen van sportevenementen waarvan door een gecertificeerde betrouwbare flagger kennisgeving is gedaan, teneinde illegale live-uitzendingen van sportevenementen tegen te gaan; onder “onmiddellijk” verstaan: “onverwijld” dan wel zo snel mogelijk en in elk geval binnen 30 minuten na ontvangst van een kennisgeving van een rechthebbende of van een gecertificeerde betrouwbare flagger; — benadrukken dat tussenpersonen doelmatige “ken uw klant”-verplichtingen moeten doorvoeren om te voorkomen dat hun diensten worden misbruikt om illegale streaming van sportevenementen mogelijk te maken; verzoekt de Commissie daarom dergelijke verplichtingen voor te stellen in het kader van de aanstaande wet inzake digitale diensten; — het verder harmoniseren, waar passend, van procedures en rechtsmiddelen in de Unie, teneinde de doeltreffendheid van handhavingsmaatregelen, waaronder in grensoverschrijdende situaties, te verbeteren en te versterken, zonder afbreuk te doen aan het algemene rechtskader van de Unie; — het evalueren van bestaande handhavingsmaatregelen om deze te verbeteren en de onmiddellijke verwijdering mogelijk te maken van illegale live-uitgezonden sportinhoud, waaronder illegale live-uitzendingen van sportevenementen waarvan kennisgeving is gedaan door een gecertificeerde betrouwbare flagger; — het harmoniseren van het gebruik van snelle en aan te passen procedures voor het blokkeren van inhoud bij herhaalde, reeds vastgestelde inbreuken, waarmee illegale online live-uitgezonden sportinhoud onmiddellijk kan worden verwijderd of de toegang ertoe onmiddellijk kan worden geblokkeerd, onder meer wanneer van die illegale inhoud kennisgeving is gedaan door een gecertificeerde betrouwbare flagger, op basis van het model van “live”-blokkeringsbevelen en “dynamische blokkeringsbevelen”; — ervoor zorgen dat de voorgestelde maatregelen rekening houden met de reikwijdte en de omvang van de inbreuk en met de vraag of het gaat om een herhaald feit, en illegale uitzendingen aanpakken, uitgezonderd opnamen en het online plaatsen van illegale amateurbeelden van sportevenementen; — ervoor zorgen dat de voorgestelde maatregelen evenredig zijn en een goed evenwicht bieden tussen de behoefte aan doeltreffende handhavingsmaatregelen en de noodzaak om de rechten van derden, waaronder de rechten van dienstverleners, fans en consumenten, ter zake te beschermen; — verduidelijken dat de aansprakelijkheid voor illegale uitzendingen van sportevenementen niet bij fans en consumenten ligt; — de aanpassing van het rechtskader aanvullen met niet-wetgevingsmaatregelen, onder meer met betrekking tot versterkte samenwerking tussen de autoriteiten van de lidstaten, rechthebbenden en tussenpersonen; B. VOOR TE STELLEN ACTIE Onverminderd de regels die naar verwachting zullen worden vastgesteld in relevante Uniewetgeving tot vaststelling van algemene regels voor de bestrijding van illegale online-inhoud, moeten in de wetgeving van de Unie specifieke bepalingen betreffende de rechten van organisatoren van sportevenementen worden opgenomen, die er met name toe strekken: — de betekenis te verduidelijken van de zinsnede “prompt handelt”, die in artikel 14 van de richtlijn inzake elektronische handel bedoeld wordt met betrekking tot onlinetussenpersonen, door toe te lichten dat “prompt” wordt geacht te betekenen: “onmiddellijk dan wel zo snel mogelijk, en in elk geval binnen 30 minuten na ontvangst van een kennisgeving van de rechthebbende of van een gecertificeerde betrouwbare flagger”; — een gemeenschappelijke Europese norm vast te stellen voor de kwaliteit en technische betrouwbaarheid van software die door rechthebbenden, tussenpersonen en andere dienstaanbieders wordt gebruikt om illegale live-uitzendingen van sportevenementen te detecteren teneinde een certificeringsregeling op te zetten voor “betrouwbare flaggers”; — te voorzien dat kennisgevingen van gecertificeerde betrouwbare flaggers worden geacht accuraat en betrouwbaar te zijn, en dat bijgevolg illegale online-inhoud met betrekking tot sportevenementen waarvan door een gecertificeerde betrouwbare flagger kennisgeving is gedaan, onmiddellijk moet worden verwijderd of ontoegankelijk moet worden gemaakt, waarbij de mogelijkheid om toepassing te geven aan een klacht- of verhaalmechanisme, onverlet blijft; — procedures mogelijk te maken voor onmiddellijke verwijdering van illegale inhoud die verband houdt met live-uitzendingen van sportevenementen, mits er geen twijfel bestaat omtrent de rechthebbende en over het feit dat geen toestemming is gegeven voor de uitzending; — ervoor te zorgen dat de door tussenpersonen te nemen maatregelen doeltreffend, gerechtvaardigd, evenredig en passend zijn, rekening houdend met de ernst en de omvang van de inbreuk, door er bijvoorbeeld voor te zorgen dat de verwijdering of het ontoegankelijk maken van illegale inhoud mogelijk is zonder dat een volledig platform met legale diensten wordt geblokkeerd; — maatregelen te nemen die het gemakkelijker maken om legale kanalen te vinden om toegang te krijgen tot sportinhoud, onder meer door de lijst van aanbieders van dergelijke kanalen op Agorateka.eu regelmatig bij te werken en ervoor te zorgen dat de kijkers geïnformeerd worden over deze legale kanalen en over de manier waarop daarvan gebruik kan worden gemaakt om toegang te krijgen tot inhoud wanneer de blokkeringsmaatregelen worden gehandhaafd; — te voorzien in en actief steun te verlenen aan handhavingsoplossingen, zoals particuliere overeenkomsten tussen belanghebbenden; in dit kader moet de Commissie de wenselijkheid en effecten van invoering van een verplichting voor aanbieders van online-inhoudsdiensten om inhoud onmiddellijk te verwijderen teneinde illegale uitzendingen van sportevenementen die via hun diensten beschikbaar zijn, te verwijderen of de toegang ertoe te blokkeren, evalueren en hierover verslag uitbrengen; Richtlijn 2004/48/EG (de handhavingsrichtlijn) moet worden gewijzigd teneinde: — bevoegde rechterlijke of administratieve instanties de mogelijkheid te bieden om bevelen uit te vaardigen tot blokkering in real time van de toegang tot of de verwijdering van illegale live-uitzendingen van sportevenementen online; — toe te staan dat blokkeringsbevelen worden uitgevaardigd voor de volledige duur van de live-uitzending van een sportevenement, doch beperkt tot de duur van de live-uitzending, zodat de inbreukmakende website slechts voor de duur van het evenement wordt geblokkeerd; dergelijke bevelen moeten van tijdelijke aard zijn; — de wetgeving te harmoniseren, zodat in het geval van live-uitzendingen van sportevenementen rechterlijke bevelen kunnen worden uitgevaardigd die tot gevolg hebben dat niet alleen de toegang wordt geblokkeerd tot de inbreukmakende website, maar ook tot alle andere websites die dezelfde inbreuk plegen, ongeacht de domeinnaam of het gebruikte IP-adres en zonder dat hiervoor een nieuw rechterlijk bevel hoeft te worden uitgevaardigd; — te specificeren dat de verwijdering van de illegale inhoud onmiddellijk dan wel zo snel mogelijk, en in elk geval binnen 30 minuten na ontvangst van een kennisgeving van de rechthebbende of van een gecertificeerde betrouwbare flagger, moet plaatsvinden, mits van de onwettigheid van de uitzending kennisgeving is gedaan door een gecertificeerde betrouwbare flagger of, in het geval er geen twijfel bestaat over de rechthebbende, door de rechthebbende zelf; rechthebbenden en gecertificeerde betrouwbare flaggers moeten duidelijk geïnstrueerd worden dat verwijdering van legale inhoud vermeden moet worden; daartoe moet het blokkeren van de toegang tot of het verwijderen van illegale inhoud in beginsel niet nopen tot blokkering van de toegang tot een server waarop legale diensten en inhoud worden gehost; — de samenwerking tussen de autoriteiten van de lidstaten te intensiveren, onder meer door middel van de uitwisseling van gegevens en beste praktijken en de oprichting van een actief netwerk van nationale autoriteiten dat actueel gehouden wordt; de Commissie zou onderzoek moeten doen naar de toegevoegde waarde van de benoeming van een onafhankelijke administratieve autoriteit in elke lidstaat die een rol moet spelen bij de handhaving van rechten, met name wanneer er snel moet worden gehandhaafd, bijvoorbeeld bij inhoud die verband houdt met illegale live-uitzendingen van sportevenementen; — de samenwerking tussen tussenpersonen en rechthebbenden te versterken, onder meer door de ondertekening van memoranda van overeenstemming die kunnen voorzien in een specifieke procedure voor kennisgeving, en actie te bevorderen. (Raadpleging) Het Europees Parlement, – gezien het voorstel van de Commissie aan de Raad ( COM(2020)0320 ), – gezien artikel 2, tweede alinea, van het aan het Verdrag betreffende de Europese Unie en het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie gehechte Protocol nr. 37 betreffende de financiële gevolgen van de beëindiging van het EGKS-Verdrag en betreffende het Fonds voor onderzoek inzake kolen en staal, op grond waarvan het Parlement door de Raad is geraadpleegd (C9-0214/2020), – gezien artikel 82 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie industrie, onderzoek en energie ( A9-0102/2021 ), 1. hecht zijn goedkeuring aan het Commissievoorstel zoals geamendeerd door het Parlement; 2. verzoekt de Commissie haar voorstel krachtens artikel 293, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie en artikel 106 bis van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie dienovereenkomstig te wijzigen; 3. verzoekt de Raad, wanneer deze voornemens is af te wijken van de door het Parlement goedgekeurde tekst, het Parlement hiervan op de hoogte te stellen; 4. wenst opnieuw te worden geraadpleegd ingeval de Raad voornemens is ingrijpende wijzigingen aan te brengen in het voorstel van de Commissie; 5. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en de Commissie. Het Europees Parlement, – gezien het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (het “Handvest”), – gezien de artikelen 165, 166 en 167 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien de conclusies van de Raad van 9 juni 2020 over het vormgeven van de digitale toekomst van Europa (1) , – gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité van 19 september 2018 over de digitale genderkloof (2) , – gezien het voorstel van de Commissie voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad van 6 juni 2018 tot vaststelling van het programma Digitaal Europa voor de periode 2021-2027 ( COM(2018)0434 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 30 september 2020 over het actieplan voor digitaal onderwijs 2021-2027: Onderwijs en opleiding herbronnen voor het digitale tijdperk ( COM(2020)0624 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 30 september 2020 over de totstandbrenging van de Europese onderwijsruimte tegen 2025 ( COM(2020)0625 ), – gezien het verslag van de Commissie van 19 februari 2020 over de gevolgen van kunstmatige intelligentie, het internet der dingen en robotica op het gebied van veiligheid en aansprakelijkheid ( COM(2020)0064 ), – gezien het witboek van de Commissie van 19 februari 2020, getiteld “Kunstmatige intelligentie – Een Europese benadering op basis van excellentie en vertrouwen” ( COM(2020)0065 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 19 februari 2020, getiteld “Een Europese datastrategie” ( COM(2020)0066 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 25 april 2018 getiteld “Kunstmatige intelligentie voor Europa” ( COM(2018)0237 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 17 januari 2018 over het actieplan voor digitaal onderwijs ( COM(2018)0022 ), – gezien het verslag van 8 april 2019 van de deskundigengroep op hoog niveau inzake kunstmatige intelligentie getiteld “Ethische richtsnoeren voor betrouwbare KI”, – gezien zijn resolutie van 12 februari 2019 inzake een alomvattend Europees industriebeleid inzake artificiële intelligentie en robotica (3) , – gezien zijn resolutie van 11 september 2018 over taalgelijkheid in het digitale tijdperk (4) , – gezien zijn resolutie van 12 juni 2018 over de modernisering van het onderwijs in de EU (5) , – gezien zijn resolutie van 16 februari 2017 met aanbevelingen aan de Commissie over civielrechtelijke regels inzake robotica (6) , – gezien zijn resolutie van 1 juni 2017 over de digitalisering van de Europese industrie (7) , – gezien de briefing van zijn beleidsondersteunende afdeling Structuur- en Cohesiebeleid van mei 2020 over het gebruik van kunstmatige intelligentie in de culturele en creatieve sectoren, – gezien de diepgaande analyse zijn beleidsondersteunende afdeling Structuur- en Cohesiebeleid van mei 2020 over het gebruik van kunstmatige intelligentie in de audiovisuele sector, – gezien de studie van zijn beleidsondersteunende afdeling Rechten van de burger en Constitutionele Zaken van april 2020 over onderwijs en werkgelegenheid voor vrouwen in wetenschap, technologie en de digitale economie, met inbegrip van kunstmatige intelligentie en de invloed daarvan op gendergelijkheid, – gezien artikel 54 van zijn Reglement, – gezien de adviezen van de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken, de Commissie interne markt en consumentenbescherming, de Commissie juridische zaken en de Commissie vrouwenrechten en gendergelijkheid, – gezien het verslag van de Commissie cultuur en onderwijs ( A9-0127/2021 ), A. overwegende dat de ontwikkeling van technologieën op het gebied van kunstmatige intelligentie (KI), die van directe invloed op onze samenlevingen kunnen zijn, zeer snel gaat en dat deze technologieën steeds meer worden gebruikt op alle gebieden van ons dagelijks leven, zoals in het onderwijs en in de culturele en audiovisuele sector; overwegende dat ethische KI waarschijnlijk zal helpen de arbeidsproductiviteit te verbeteren en de economische groei te versnellen; B. overwegende dat de ontwikkeling, de uitrol en het gebruik van KI, met inbegrip van de software, de algoritmen en de gegevens die erdoor worden gebruikt of gegenereerd, moeten worden gestuurd door de ethische beginselen van transparantie, verklaarbaarheid, eerlijkheid, verantwoording en verantwoordelijkheid; C. overwegende dat overheidsinvesteringen in KI in de Unie sterk achterlopen ten opzichte van die in andere grote economieën; overwegende dat onderinvestering in KI waarschijnlijk gevolgen zal hebben voor het concurrentievermogen van de Unie in alle sectoren; D. overwegende dat een geïntegreerde benadering van KI en de beschikbaarheid, het verzamelen en het interpreteren van kwalitatief hoogwaardige, betrouwbare, billijke, transparante, beveiligde en vergelijkbare data essentieel zijn voor de ontwikkeling van ethische KI; E. overwegende dat discriminatie op een brede reeks gronden verboden is uit hoofde van artikel 21 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie; overwegende dat meerdere vormen van discriminatie bij de ontwikkeling, de uitrol en het gebruik van KI-systemen niet moeten worden herhaald; F. overwegende dat gendergelijkheid een grondbeginsel van de Unie is dat verankerd is in de Verdragen en in alle beleidsdomeinen van de Unie moet terugkomen, waaronder in het onderwijs en in de culturele en audiovisuele sector, alsook in de ontwikkeling van technologieën zoals KI; G. overwegende dat ervaringen uit het verleden, met name op technisch gebied, hebben aangetoond dat ontwikkelingen en innovaties doorgaans overwegend op gegevens van mannelijke oorsprong worden gebaseerd en dat de behoeften van vrouwen niet volledig in acht worden genomen; overwegende dat het aanpakken van deze vertekening meer waakzaamheid en technische oplossingen vergt, evenals de ontwikkeling van duidelijke voorschriften op het gebied van eerlijkheid, verantwoordingsplicht en transparantie; H. overwegende dat onvolledige en onnauwkeurige gegevensreeksen, een gebrek aan naar gender uitgesplitste gegevens en onjuiste algoritmen kunnen leiden tot verstoringen in de verwerkingsprocessen van KI-systemen, waardoor de verwezenlijking van gendergelijkheid in de samenleving in het gedrang komt; overwegende dat gegevens met betrekking tot kansarme groepen en intersectionele vormen van discriminatie vaak onvolledig of überhaupt niet beschikbaar zijn; I. overwegende dat genderongelijkheid, stereotypen en discriminatie bovendien tot stand kunnen komen via de taal en beelden die door de media en via kunstmatig intelligente toepassingen worden verspreid; overwegende dat het onderwijs, culturele programma’s en audiovisuele inhoud een aanzienlijke invloed hebben op de vorming van de opvattingen en waarden van mensen en fundamentele instrumenten vormen voor de doorbreking van genderstereotypen, de overbrugging van de digitale genderkloof en de totstandbrenging van sterke rolmodellen; overwegende dat er zowel een ethisch als een regelgevingskader moet worden vastgesteld voordat in deze belangrijke sectoren van de samenleving geautomatiseerde oplossingen worden toegepast; J. overwegende dat de wetenschap en innovaties zeker voor de meest achtergestelde groepen, zoals vrouwen en meisjes in afgelegen gebieden, baanbrekende voordelen met zich mee kunnen brengen; overwegende dat wetenschappelijk onderwijs niet alleen van belang is voor het verwerven van vaardigheden, het vinden van een goede baan en het vormgeven van de banen van morgen, maar bovendien helpt de genderstereotypen te doorbreken die het beeld schetsen dat dit domein bij uitstek geschikt is voor mannen; overwegende dat de wetenschap en wetenschappelijk denken ten grondslag liggen aan de democratische cultuur, die op zijn beurt van essentieel belang is voor de verwezenlijking van gendergelijkheid; K. overwegende dat één op de tien vrouwen in de Unie sinds haar vijftiende reeds in aanraking is geweest met een bepaalde vorm van cybergeweld, en verder overwegende dat online-intimidatie nog altijd een probleem vormt bij de ontwikkeling van KI, onder meer in het onderwijs; overwegende dat cybergeweld vaak gericht is tegen vrouwen in het publieke domein, zoals activisten, vrouwelijke politici en andere prominente figuren; overwegende dat KI en andere opkomende technologieën een belangrijke rol kunnen spelen bij de voorkoming van cybergeweld tegen vrouwen en meisjes, alsook bij voorlichting in dit verband; L. overwegende dat de Unie en haar lidstaten een bijzondere verantwoordelijkheid hebben om de toegevoegde waarde van KI-technologieën te benutten, te bevorderen en te versterken, en om ervoor te zorgen dat deze technologieën veilig zijn en in dienst staan van het welzijn en het algemeen belang van Europeanen; overwegende dat deze technologieën een enorme bijdrage kunnen leveren aan de verwezenlijking van ons gemeenschappelijke doel om het leven van onze burgers te verbeteren en welvaart binnen de Unie te bevorderen door bij te dragen aan de ontwikkeling van betere strategieën en innovatie op een aantal gebieden, namelijk onderwijs, cultuur en de audiovisuele sector; M. overwegende dat de meeste KI gebaseerd is op opensourcesoftware, wat betekent dat de broncodes kunnen worden bekeken, gewijzigd en verbeterd; N. overwegende dat bepaalde aanpassingen aan specifieke bestaande wetgevingsinstrumenten van de EU nodig kunnen zijn om de digitale transformatie te weerspiegelen en de nieuwe, met het gebruik van KI verband houdende uitdagingen in het onderwijs en in de culturele en audiovisuele sector aan te pakken, zoals de bescherming van persoonsgegevens en privacy, de bestrijding van discriminatie, de bevordering van gendergelijkheid, het eerbiedigen van intellectuele-eigendomsrechten, en het beschermen van het milieu en de consumentenrechten; O. overwegende dat het belangrijk is de audiovisuele sector toegang te bieden tot de gegevens van de mondiale platforms en grote spelers, teneinde voor een “level playing field” te zorgen; P. overwegende dat KI en toekomstige applicaties of uitvindingen die met behulp van KI worden gemaakt net zoals alle andere technologieën ook een keerzijde kunnen hebben; overwegende dat KI en de daarmee verwante technologieën aanleiding geven tot veel vragen en zorgen over de ethiek en transparantie van de ontwikkeling, de uitrol en het gebruik ervan, met name wat betreft het verzamelen, het gebruik en de verspreiding van gegevens; overwegende dat de voordelen en risico’s van KI-technologieën in het onderwijs en in de culturele en de audiovisuele sector zorgvuldig moeten worden beoordeeld en de effecten ervan op alle facetten van de samenleving zorgvuldig en voortdurend moet worden geanalyseerd, zonder evenwel hun potentieel te ondermijnen; Q. overwegende dat onderwijs tot doel heeft menselijk potentieel aan te boren, creativiteit te ontplooien en voor authentieke sociale uitwisseling te zorgen, terwijl een niet-correct gebruik van datagestuurde KI-systemen de menselijke en sociale ontwikkeling zou kunnen belemmeren; R. overwegende dat onderwijs en leermogelijkheden een grondrecht vormen; overwegende dat de ontwikkeling, de uitrol en het gebruik van KI-technologieën in de sector onderwijs als een hoog risico moeten worden beschouwd en aan strengere vereisten op het gebied van veiligheid, transparantie, eerlijkheid en verantwoordingsplicht moeten worden onderworpen; S. overwegende dat kwalitatief hoogwaardige, snelle en veilige wijdverbreide connectiviteit, breedband, netwerken met een grote capaciteit, IT-expertise, digitale vaardigheden, digitale uitrusting en infrastructuur, alsmede maatschappelijke acceptatie en een gericht en faciliterend beleidskader voorwaarden zijn voor de grootschalige en succesvolle toepassing van KI in de Unie; overwegende dat het essentieel is dat dergelijke infrastructuur en uitrusting in de hele Unie in gelijke mate wordt uitgerold, teneinde iets te doen aan de hardnekkige digitale kloof tussen haar regio’s en burgers; T. overwegende dat het absoluut noodzakelijk is de genderkloof bij studies op het gebied van wetenschap, technologie, engineering, kunst en wiskunde (STEAM) aan te pakken om te zorgen voor een gelijke en eerlijke vertegenwoordiging van de gehele maatschappij bij de ontwikkeling, de uitrol en het gebruik van KI-technologieën, met inbegrip van de software, de algoritmen en de gegevens die deze gebruiken en genereren; U. overwegende dat het essentieel is ervoor te zorgen dat iedereen in de Unie vanaf jeugdige leeftijd de nodige vaardigheden verwerft om de mogelijkheden en beperkingen van KI beter te begrijpen, teneinde zich voor te bereiden op de toenemende aanwezigheid van KI en de daaraan gerelateerde technologieën in alle aspecten van het menselijk handelen, en om de mogelijkheden die zij bieden volledig te kunnen omarmen; overwegende dat de wijdverbreide verwerving van digitale vaardigheden in alle onderdelen van de samenleving in de Unie een conditio sine qua non is voor het realiseren van een billijke digitale transformatie die eenieder ten goede komt; V. overwegende dat de lidstaten hiertoe moeten investeren in digitaal en mediaonderwijs, scholen moeten uitrusten met adequate infrastructuur en de noodzakelijke eindapparatuur, en in de leerplannen meer aandacht moeten schenken aan het aanleren van digitale vaardigheden en competenties; W. overwegende dat KI en de daaraan gerelateerde technologieën kunnen worden ingezet ter verbetering van leer- en onderwijsmethoden, vooral door onderwijssystemen te helpen bij het gebruik van eerlijke gegevens om de kansengelijkheid in en de kwaliteit van het onderwijs te verbeteren, en door op maat ontworpen onderwijsprogramma’s te bevorderen, de toegang tot onderwijs te verbeteren, en bepaalde administratieve taken te vereenvoudigen en te automatiseren; overwegende dat gelijke en eerlijke toegang tot digitale technologieën en snelle connectiviteit nodig zijn om de hele samenleving de vruchten van het gebruik van KI te laten plukken; overwegende dat het van het allergrootste belang is om ervoor te zorgen dat digitaal onderwijs voor iedereen toegankelijk is, waaronder voor personen met een achterstandspositie en personen met een beperking; overwegende dat leerresultaten niet per definitie afhangen van technologie, maar van het vermogen van docenten om technologie op een pedagogische zinvolle manier in te zetten; X. wijst erop dat KI in het bijzonder het potentieel heeft om oplossingen te bieden voor de alledaagse uitdagingen in het onderwijs, zoals gepersonaliseerd leren, toezicht op leermoeilijkheden, de automatisering van thematische inhoud/kennis, het bieden van betere beroepsopleiding, en ondersteuning van de transitie naar een digitale maatschappij; Y. overwegende dat KI in de praktijk zou kunnen worden ingezet om de administratieve taken van leerkrachten en onderwijsinstellingen te verlichten, waardoor er meer tijd overblijft voor wezenlijke onderwijs- en leeractiviteiten; Z. overwegende dat nieuwe, op KI gebaseerde applicaties in het onderwijs de progressie op verschillende vakgebieden, zoals taalverwerving en wiskunde, bevorderen; AA. overwegende dat op KI gebaseerde, gepersonaliseerde leerervaringen er niet alleen toe kunnen bijdragen dat leerlingen meer gemotiveerd zijn en het beste uit zichzelf kunnen halen, maar ook dat het aantal schoolverlaters daalt; AB. overwegende dat KI docenten steeds vaker kan helpen effectiever les te geven dankzij een betere herkenning van de leermethoden en leerstijlen van de leerlingen, door te helpen leermoeilijkheden te herkennen en de gerealiseerde individuele vooruitgang beter te beoordelen; AC. overwegende dat er op de digitale arbeidsmarkt van de Unie een tekort is van bijna een half miljoen deskundigen op het gebied van “big data”-wetenschappen en gegevensanalyse, die essentieel zijn voor de ontwikkeling en het gebruik van kwalitatief hoogwaardige en betrouwbare KI; AD. overwegende dat de toepassing van KI in het onderwijs twijfels oproept over het ethische gebruik van gegevens, rechten van lerenden, toegang tot gegevens en bescherming van persoonsgegevens, en daarom risico’s in verband met de grondrechten met zich meebrengt, zoals het ontstaan van stereotiepe modellen van profielen van lerenden en gedrag dat tot discriminatie zou kunnen leiden, of het risico op schadelijke pedagogische praktijken; AE. overwegende dat cultuur een centrale rol speelt bij het gebruik van KI-technologieën op grote schaal en dankzij de ontwikkeling van innovatieve technologieën en instrumenten, alsook de doeltreffende toepassing ervan om in de behoeften van de sector te voorzien, in opmars is als een sleuteldiscipline voor cultureel erfgoed; AF. overwegende dat KI-technologieën kunnen worden gebruikt om cultureel erfgoed te bevorderen en te beschermen, onder andere door digitale instrumenten te gebruiken om historische plaatsen in stand te houden, door innovatieve manieren te vinden om gegevensverzamelingen van cultuurgoederen die in het bezit zijn van culturele instellingen in de Unie breder en eenvoudig toegankelijk te maken, en door gebruikers in staat te stellen om te navigeren door de enorme hoeveelheid culturele en creatieve inhoud; overwegende dat de bevordering van normen en kaders op het gebied van interoperabiliteit in dit opzicht van essentieel belang is; AG. overwegende dat het gebruik van KI-technologieën voor culturele en creatieve inhoud, in het bijzonder voor media-inhoud en aanbevelingen voor gepersonaliseerde inhoud, vragen oproept in verband met gegevensbescherming, discriminatie en culturele en taalkundige verscheidenheid, het risico met zich meebrengt dat discriminerende output op basis van bevooroordeelde inputgegevens wordt gegenereerd, en de meningsverscheidenheid en het mediapluralisme zou kunnen beperken; AH. overwegende dat op KI gebaseerde aanbevelingen voor gepersonaliseerde inhoud vaak beter aansluiten bij de specifieke individuele behoeften, waaronder culturele en taalkundige voorkeuren; overwegende dat KI de taalkundige diversiteit in de Unie kan helpen bevorderen en de distributie van Europese audiovisuele werken kan verbeteren, met name door geautomatiseerde ondertiteling en nasynchronisatie van audiovisuele inhoud in andere talen; overwegende dat het maken van media-inhoud “over talen heen” derhalve essentieel is voor het ondersteunen van culturele en taalkundige verscheidenheid; AI. overwegende dat KI innovatie in redactiekamers stimuleert door een groot aantal alledaagse taken te automatiseren, gegevens te interpreteren en zelfs nieuws te genereren zoals weersvoorspellingen en sportuitslagen; AJ. overwegende dat de bevordering van computertaalkunde voor op rechten gebaseerde KI door de meertaligheid van Europa een specifiek innovatiepotentieel vertegenwoordigt om de wereldwijde uitwisseling van cultuur en informatie in het digitale tijdperk democratisch en niet-discriminerend te maken; AK. overwegende dat KI-technologieën in potentie van nut kunnen zijn voor het speciaal onderwijs, alsook voor de toegankelijkheid van culturele en creatieve inhoud voor personen met een beperking; overwegende dat KI oplossingen mogelijk maakt zoals spraakherkenning, virtuele assistenten en digitale representatie van fysieke objecten; overwegende dat digitale creaties nu reeds helpen bij het voor personen met een beperking toegankelijk maken van dergelijke inhoud; AL. overwegende dat toepassingen van KI alomtegenwoordig zijn in de audiovisuele sector, met name op platforms met audiovisuele inhoud; AM. overwegende dat KI-technologieën dan ook bijdragen aan het ontwerpen, plannen, beheren, vervaardigen, verspreiden, lokaliseren en consumeren van producten van audiovisuele media; AN. overwegende dat KI kan worden gebruikt om valse inhoud te genereren, zoals “deepfakes”, die explosief groeien en een onmiddellijke bedreiging vormen voor de democratie, maar ook kan worden ingezet als waardevol instrument voor de opsporing en onmiddellijke bestrijding van deze kwaadaardige activiteit, bijvoorbeeld door in “real time” te controleren of inhoud waarheidsgetrouw is of er een waarschuwing bij te plaatsen; overwegende dat de meeste deepfakes eenvoudig herkenbaar zijn; overwegende dat op KI gebaseerde detectie-instrumenten er over het algemeen goed in slagen dergelijke inhoud op te sporen en eruit te filteren; overwegende dat er hiervoor geen wettelijk kader bestaat; Algemene opmerkingen 1. onderstreept het strategische belang van KI en aan KI gerelateerde technologieën voor de Unie; onderstreept dat de benadering van KI en aan KI gerelateerde technologieën de mens centraal moet stellen en verankerd moet zijn in mensenrechten en ethiek, zodat KI daadwerkelijk een instrument wordt in dienst van de mens, het gemeenschappelijk goed en het algemeen belang van burgers; 2. onderstreept dat bij de ontwikkeling, de uitrol en het gebruik van KI in het onderwijs en in de culturele en audiovisuele sector de grondrechten, vrijheden en waarden, met inbegrip van de menselijke waardigheid, privacy, de bescherming van persoonsgegevens, non-discriminatie en de vrijheid van meningsuiting en van informatie, alsook culturele verscheidenheid en de intellectuele-eigendomsrechten, zoals verankerd in de Verdragen van de Unie en het Handvest, volledig in acht moeten worden genomen; 3. beklemtoont dat onderwijs, cultuur en de audiovisuele sector gevoelige gebieden zijn wat het gebruik van KI en aanverwante technologieën betreft, aangezien zij het potentieel hebben de fundamenten van de grondrechten en de waarden van onze samenlevingen te beïnvloeden; benadrukt dan ook dat bij de ontwikkeling, de uitrol en het gebruik van KI en aanverwante technologieën, waaronder de software, algoritmen en de gegevens die zij gebruiken en genereren, in deze sectoren ethische beginselen in acht moeten worden genomen; 4. herinnert eraan dat algoritmen en KI ethisch moeten worden ontworpen, geen tekenen van vertekening mogen vertonen en de maximale bescherming van de grondrechten moeten waarborgen; 5. herhaalt hoe belangrijk het is om kwalitatief hoogwaardige, compatibele en inclusieve KI en aan KI gerelateerde technologieën voor gebruik bij “deep learning” te ontwikkelen die de waarden van de Unie, met name gendergelijkheid, meertaligheid en de voorwaarden die nodig zijn voor interculturele dialoog, eerbiedigen en verdedigen, aangezien het gebruik van kwaliteitsarme, verouderde, onvolledige of onjuiste gegevens tot slechte voorspellingen kan leiden, en vervolgens tot discriminatie en vooroordelen; benadrukt dat het van essentieel belang is om op zowel nationaal als Europees niveau capaciteiten te ontwikkelen ter verbetering van de gegevensverzameling, de veiligheid, de systematisering en de overdraagbaarheid, zonder de bescherming van de persoonlijke levenssfeer te ondermijnen; neemt kennis van het voorstel van de Commissie om een gemeenschappelijke Europese dataruimte te creëren; 6. wijst erop dat KI vooroordelen en daarmee verschillende vormen van discriminatie met zich mee kan brengen, op basis van geslacht, ras, huidskleur, etnische of sociale afkomst, genetische kenmerken, taal, godsdienst of overtuiging, politieke of andere denkbeelden, het behoren tot een nationale minderheid, vermogen, geboorte, handicap, leeftijd of seksuele gerichtheid; brengt in dit verband in herinnering dat de rechten van iedereen moeten worden gewaarborgd en dat KI en daaraan gerelateerde technologieën op geen enkele wijze discriminerend mogen zijn; 7. benadrukt dat dergelijke vooroordelen en discriminatie kunnen voortkomen uit reeds bevooroordeelde gegevensreeksen, waarin bestaande vormen van discriminatie in de samenleving tot uiting komen; herinnert er in dit verband aan dat het essentieel is alle belanghebbende partijen, met inbegrip van het maatschappelijk middenveld, hierbij te betrekken, teneinde onbedoelde gender-, maatschappelijke en culturele vooringenomenheid in KI-algoritmen, -systemen en -applicaties te voorkomen; beklemtoont dat moet worden gezocht naar de meest doeltreffende manier om vooroordelen in KI-systemen te reduceren, in overeenstemming met ethische en non-discriminatienormen; onderstreept dat de gegevensreeksen die worden gebruikt om KI te trainen zo breed mogelijk moeten zijn om de samenleving zo goed mogelijk en op zo relevant mogelijke wijze te vertegenwoordigen, dat de resultaten moeten worden geëvalueerd om alle soorten stereotypen, discriminatie en vooroordelen te vermijden, en dat, in voorkomend geval, gebruik moet worden gemaakt van KI om eventuele menselijke vooroordelen in kaart te brengen en te corrigeren; verzoekt de Commissie de uitwisseling van strategieën ter voorkoming van vooroordelen met betrekking tot gegevens te bevorderen en te faciliteren; 8. verzoekt de Commissie en de lidstaten bij de vaststelling van beleid en wetgeving op het gebied van KI rekening te houden met ethische aspecten, waaronder het perspectief van gendergelijkheid, en zo nodig de huidige wetgeving, met inbegrip van Unie-programma’s en ethische richtsnoeren voor het gebruik van KI, aan te passen; 9. verzoekt de Commissie en de lidstaten maatregelen uit te werken waarin de genderdimensie volledig in aanmerking wordt genomen, zoals bewustmakingscampagnes, opleidingen en curricula die ertoe dienen burgers te laten zien hoe algoritmen werken en wat ze in het dagelijks leven voor ons kunnen betekenen; pleit bovendien voor de bevordering van gendergelijke denkpatronen en arbeidsomstandigheden die leiden tot de ontwikkeling van inclusievere technologische producten en werkomgevingen; verzoekt de Commissie en de lidstaten met klem ervoor te zorgen dat digitale vaardigheden en opleiding op het gebied van KI in de curricula van scholen worden opgenomen; dringt er voorts op aan dat iedereen hier toegang toe krijgt, opdat de digitale genderkloof kan worden overbrugd; 10. benadrukt dat werknemers en leerkrachten die zich bezighouden met KI moeten worden opgeleid om ervoor te zorgen dat genderdiscriminerende praktijken op de werkvloer en in het onderwijs beter kunnen worden opgespoord en gecorrigeerd; onderstreept voorts dat ook de ontwikkelaars van KI-systemen en toepassingen moeten worden opgeleid om ervoor te zorgen dat discriminatie op grond van gender kan worden opgespoord en verholpen in de KI-systemen en toepassingen die zij ontwikkelen; pleit voor de vaststelling van duidelijke verantwoordelijkheden binnen bedrijven en onderwijsinstellingen om ervoor te zorgen dat deze vrij zijn van discriminatie op grond van gender; beklemtoont dat in het onderwijs en in de culturele sector genderloze beelden van KI en robots moeten worden gebruikt, tenzij gender om de een of andere reden een belangrijke rol speelt; 11. vestigt de aandacht op het belang van de ontwikkeling en uitrol van KI-toepassingen in het onderwijs en in de culturele en audiovisuele sector voor de verzameling van naar gender uitgesplitste gegevens en andere gegevens met betrekking tot gelijkheid, alsmede op het belang van de toepassing van moderne, machinaal lerende technieken voor het corrigeren, in voorkomend geval, van genderstereotypen en -vertekening, die negatieve gevolgen kunnen hebben; 12. verzoekt de Commissie het onderwijs op te nemen in het regelgevingskader voor KI toepassingen met een hoge risicograad, aangezien moet worden gegarandeerd dat het onderwijs blijft bijdragen aan het algemeen belang en gezien de hoge gevoeligheid van gegevens met betrekking tot leerlingen, studenten en andere lerenden; benadrukt dat niet alleen leerkrachten en lerenden, maar ook de ruimere samenleving bij de uitrol van deze producten en diensten in het onderwijs moeten worden betrokken en dat daarbij rekening moet worden gehouden met de behoeften van iedereen, alsook met de verwachte voordelen, om te waarborgen dat KI doelbewust en ethisch wordt gebruikt; 13. verzoekt de Commissie het gebruik van Unie-programma’s zoals Horizon Europa, Digitaal Europa en Erasmus+ aan te sporen ter bevordering van multidisciplinair onderzoek, proefprojecten, experimenten en de ontwikkeling van hulpmiddelen, met inbegrip van opleidingen, voor het opsporen van gendervertekening in KI, alsook bewustmakingscampagnes voor het grote publiek; 14. beklemtoont dat verschillende teams van ontwikkelaars en ingenieurs tot stand moeten worden gebracht om samen te werken met de belangrijkste actoren in het onderwijs en in de culturele en audiovisuele sector om te voorkomen dat gender- en sociale vertekening onbedoeld doordringen tot KI-algoritmen, -systemen en -toepassingen; benadrukt dat moet worden gekeken naar de verschillende theorieën aan de hand waarvan KI tot op heden is ontwikkeld en in de toekomst verder kan worden uitgewerkt; 15. benadrukt dat zorgvuldigheid met betrekking tot het wegnemen van vooroordelen en discriminatie ten aanzien van specifieke groepen, waaronder genderstereotypen, geen rem mag zetten op technologische vooruitgang; 16. herhaalt het belang van de grondrechten en de absolute suprematie van de wetgeving inzake gegevens- en privacybeschermingswetgeving, hetgeen een “must” is bij de technologieën in kwestie; wijst erop dat KI in het bijzonder van invloed is op gegevensbescherming en privacy, in het bijzonder in verband met gegevens van kinderen; onderstreept dat de beginselen als bedoeld in de algemene verordening gegevensbescherming (AVG) (8) in die zin bindend zijn voor de uitrol van KI; herinnert er verder aan dat alle KI-toepassingen de Unie-wetgeving inzake gegevensbescherming, d.w.z. de AVG en de e-privacyrichtlijn (9) , volledig moeten respecteren; beklemtoont het recht van “menselijk ingrijpen” indien KI en aan KI gerelateerde technologieën worden gebruikt; 17. roept de Commissie en de lidstaten op om een verplichting tot transparantie en verklaarbaarheid in te voeren voor op KI gebaseerde geautomatiseerde individuele besluiten die worden genomen in het kader van de prerogatieven van het openbaar gezag, en om sancties vast te stellen om deze te handhaven; pleit voor de invoering van systemen die standaard gebruikmaken van menselijke verificatie en tussenkomst, en voor eerlijke rechtsbedeling, inclusief het recht op beroep of een klacht in te dienen, en toegang tot rechtsmiddelen; 18. wijst op de mogelijke negatieve gevolgen van gepersonaliseerde reclame, met name microgerichte en gedragsadvertenties, en van beoordelingen van individuen, met name minderjarigen, door zich zonder hun toestemming te mengen in de persoonlijke levenssfeer van particulieren, hetgeen vragen doet rijzen over de verzameling en de aanwending van de gegevens die worden gebruikt voor het personaliseren van reclame, het aanbieden van producten of diensten, of het vaststellen van prijzen; dringt er daarom bij de Commissie op aan om strikte beperkingen in te voeren op gerichte advertenties op basis van de verzameling van persoonsgegevens, te beginnen met de invoering van een verbod op platformoverschrijdende gedragsadvertenties, zonder dat dit leidt tot nadelige gevolgen voor kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s); brengt in herinnering dat volgens de e-privacyrichtlijn gerichte advertenties momenteel enkel zijn toegestaan als hiervoor toestemming is gegeven, en deze advertenties in andere gevallen illegaal zijn; verzoekt de Commissie een verbod in te voeren op het gebruik van discriminerende praktijken voor de verstrekking van diensten of producten; 19. beklemtoont dat mediaorganisaties moeten worden geïnformeerd over de hoofdparameters van op algoritmen gebaseerde kunstmatig intelligente systemen die bepalen welke zoekresultaten op platforms van derden worden weergegeven en in welke volgorde deze worden weergegeven; onderstreept dat gebruikers in kennis moeten worden gesteld van het gebruik van kunstmatige intelligentie voor besluitvormingsdiensten en in de gelegenheid moeten worden gesteld om hun privacyvoorkeuren op een transparante, begrijpelijke manier in te stellen; 20. benadrukt dat KI het genereren van inhoud kan ondersteunen in het onderwijs en in de culturele en audiovisuele sector, en dat dit ook geldt voor informatie- en onderwijsplatforms, onder meer overzichten van verschillende soorten cultuurgoederen en tal van gegevensbronnen; wijst op de risico’s van inbreuken op IPR’s bij het combineren van KI en verschillende technologieën met een groot aantal bronnen (documenten, foto’s, films) om de wijze waarop data worden getoond, onderzocht en gevisualiseerd, te verbeteren; roept op KI te gebruiken om binnen het huidige wetgevingskader een hoog niveau van IPR-bescherming te garanderen, onder meer door burgers en bedrijven te waarschuwen wanneer zij onbedoeld de regels dreigen te schenden, of door IPR-rechthebbenden te helpen wanneer de regels daadwerkelijk zijn geschonden; benadrukt dan ook het belang van een passend wettelijk kader op het niveau van de Unie voor de bescherming van IPR’s in verband met het gebruik van KI; 21. beklemtoont dat een evenwicht tot stand moet worden gebracht tussen de ontwikkeling van KI-systemen en het gebruik ervan in het onderwijs en in de culturele en audiovisuele sector enerzijds, en maatregelen ter vrijwaring van concurrentie en het concurrentievermogen van KI-bedrijven in deze sectoren anderzijds; beklemtoont in dit verband dat het belangrijk is bedrijven ertoe aan te zetten te investeren in de vernieuwing van de KI-systemen die in deze sectoren worden gebruikt, en - parallel daaraan - erop toe te zien dat zij die dergelijke applicaties leveren geen marktmonopolie verwerven; onderstreept dat KI breed beschikbaar moet zijn voor de culturele en creatieve sector in heel Europa om een gelijk speelveld en eerlijke concurrentie voor alle belanghebbenden en actoren in Europa te behouden; verzoekt de Commissie en de lidstaten bij besluiten in het kader van het mededingingsbeleid, waaronder met betrekking tot fusies, meer rekening te houden met de rol van gegevens en algoritmen bij het concentreren van marktmacht; 22. wijst op de noodzaak van het stelselmatig aanpakken van de sociale, ethische en juridische kwesties die de ontwikkeling, de toepassing en het gebruik van KI met zich meebrengen, waaronder de transparantie van en de verantwoording ten aanzien van algoritmen, non-discriminatie, gelijke kansen, vrijheid en diversiteit van meningsuiting, pluralisme in de media, en het eigendom, het verzamelen, het gebruiken en het verspreiden van gegevens en inhoud; beveelt aan gemeenschappelijke Europese richtsnoeren en normen te ontwikkelen voor de bescherming van privacy, en tegelijkertijd op doeltreffende wijze gebruik te maken van de beschikbare gegevens; pleit voor transparantie bij de ontwikkeling van en de verantwoording ten aanzien van het gebruik van algoritmen; 23. roept de Commissie op een alomvattend regelgevingskader te presenteren met als doel toepassingen van KI horizontaal te reguleren, en deze aan te vullen met sectorspecifieke regels, bijvoorbeeld voor audiovisuelemediadiensten; 24. benadrukt dat investeringen nodig zijn in onderzoek en innovatie in verband met de ontwikkeling, de toepassing en het gebruik van KI en KI-applicaties in het onderwijs en in de culturele en audiovisuele sector; onderstreept het belang van overheidsinvesteringen in deze diensten en de extra meerwaarde die publiek-private partnerschappen bieden om dit doel te verwezenlijken en om het volledige potentieel van KI in deze sectoren te benutten, gezien de aanzienlijke particuliere investeringen die de voorbije jaren zijn gedaan; verzoekt de Commissie extra geld vrij te maken om onderzoek en innovatie met betrekking tot KI-applicaties in deze sectoren te bevorderen; 25. benadrukt dat algoritmische systemen een instrument kunnen zijn om de digitale kloof sneller te dichten, maar dat als ze niet overal in gelijke mate worden ingezet het risico bestaat dat er nieuwe kloven ontstaan of bestaande kloven zich verbreden; vindt het zorgwekkend dat kennis en infrastructuur niet consistent zijn ontwikkeld in de hele Unie, wat de toegankelijkheid van producten en diensten die afhankelijk zijn van KI beperkt, met name in dunbevolkte en sociaaleconomisch kwetsbare gebieden; verzoekt de Commissie erop toe te zien dat er in gelijke mate kan worden geprofiteerd van de voordelen van KI en daarmee samenhangende technologieën; 26. verzoekt de Commissie vereisten vast te stellen voor de aanschaf en het gebruik van KI en aanverwante technologieën door overheidsorganen in de Unie om zo voor inachtneming van het Unierecht en de grondrechten te zorgen; beklemtoont de meerwaarde van de inzet van instrumenten zoals openbare raadplegingen en effectbeoordelingen voorafgaand aan de aanschaf of het gebruik van KI-systemen, zoals aanbevolen in het rapport van de speciale rapporteur bij de Algemene Vergadering van de VN over KI en de impact daarvan op de vrijheid van mening en meningsuiting (10) ; spoort overheidsinstellingen aan om de ontwikkeling en de uitrol van KI te bevorderen door middel van overheidsfinanciering en openbare aanbestedingen; benadrukt dat de markt moet worden versterkt door kmo’s de mogelijkheid te bieden deel te nemen aan de aanschaf van KI-applicaties zodat technologische ondernemingen van welke omvang dan ook betrokken worden en aldus de veerkracht en de concurrentie worden gewaarborgd; 27. is van mening dat regelmatig onafhankelijke audits moeten worden uitgevoerd om te onderzoeken of de gebruikte KI-toepassingen en de bijbehorende controles en waarborgen aan gespecificeerde criteria voldoen, en dat deze audits onder toezicht moeten staan van onafhankelijke adequate toezichthoudende instanties; pleit voor specifieke stresstests om naleving te ondersteunen en te handhaven; 28. neemt kennis van de voordelen en risico’s die KI op het gebied van cyberbeveiliging met zich meebrengt en het potentieel ervan voor de bestrijding van cybercriminaliteit, en benadrukt dat KI-toepassingen bestand moeten zijn tegen cyberaanvallen zonder dat de grondrechten van de Unie, met name de bescherming van persoonsgegevens en de privacy, daarbij in het gedrang komen; benadrukt de noodzaak om toezicht te houden op het veilige gebruik van KI en het belang van nauwe samenwerking tussen de openbare en particuliere sectoren om het hoofd te bieden aan kwetsbaarheden van gebruikers en de hiermee verbonden gevaren; verzoekt de Commissie na te gaan in hoeverre betere preventie nodig is op het gebied van cyberbeveiliging en beperkende maatregelen in verband daarmee; 29. wijst erop dat de COVID-19-pandemie als een proefperiode voor de ontwikkeling, de toepassing en het gebruik van digitale en aan KI gerelateerde technologieën in de sectoren onderwijs en cultuur kan worden beschouwd, zoals blijkt uit het grote aantal online-onderwijsplatforms en online-instrumenten voor cultuurbevordering in de lidstaten; verzoekt de Commissie daarom met deze voorbeelden rekening te houden wanneer ze nadenkt over een gemeenschappelijke Unie-benadering voor het bevorderen van het gebruik van dergelijke technologische oplossingen; Onderwijs 30. herinnert aan het belang van het verbeteren van de digitale vaardigheden en van het bereiken van een hoog niveau van media-, digitale en informatiegeletterdheid op het niveau van de Unie als voorwaarde voor het gebruik van KI in het onderwijs; beklemtoont in dit verband dat voor Unie-brede digitale en KI-geletterdheid moet worden gezorgd, in het bijzonder via de ontwikkeling van opleidingensmogelijkheden voor onderwijzenden; hamert erop dat het gebruik van KI-technologieën op scholen moet bijdragen tot het verkleinen van de sociale en regionale digitale kloof; verwelkomt het geactualiseerde actieplan voor digitaal onderwijs van de Commissie, dat ingaat op het gebruik van KI in het onderwijs; verzoekt de Commissie in dit verband in het plan in kwestie prioriteit toe te kennen aan digitale capaciteiten, mediageletterdheid en -opleiding, en KI-gerelateerde vaardigheden, en meer informatie te verschaffen over het potentiële misbruik en problemen bij de werking van KI; roept de Commissie in dit verband op bijzondere aandacht te besteden aan kinderen en jongeren in precaire situaties, aangezien zij speciale ondersteuning nodig hebben op het gebied van digitaal onderwijs; roept de Commissie met klem op in haar aangekondigde wetgevingsvoorstellen met betrekking tot KI naar behoren aandacht te besteden aan KI‑en robotica-initiatieven voor de onderwijssector; verzoekt de lidstaten dringend te investeren in digitale infrastructuur voor scholen, en daarbij gebruik te maken van financiële middelen van de Unie; 31. benadrukt dat het gebruik van KI in onderwijssystemen een breed scala aan mogelijkheden, kansen en hulpmiddelen met zich meebrengt om het onderwijs innovatiever, inclusiever, efficiënter en steeds effectiever te maken door de invoering van nieuwe, hoogwaardige, snelle en gepersonaliseerde leermethoden die de student centraal stellen; benadrukt echter dat, aangezien het gevolgen zal hebben voor het onderwijs en sociale inclusie, gewaarborgd moet worden dat deze hulpmiddelen beschikbaar zijn voor alle maatschappelijke groepen door gelijke toegang tot onderwijs en leren te garanderen en daarbij niemand, met name personen met een beperking, aan zijn lot over te laten; 32. benadrukt dat burgers, om op zowel kritische als doeltreffende wijze gebruik te kunnen maken van KI, ten minste over basiskennis van deze technologie moeten beschikken; verzoekt de lidstaten bewustmakingscampagnes over KI te integreren in hun maatregelen met het oog op digitale geletterdheid; roept de Commissie en de lidstaten op plannen voor digitale geletterdheid en discussieforums te bevorderen om burgers, ouders en lerenden te betrekken in een democratische dialoog met overheidsinstanties en belanghebbenden over de ontwikkeling, de toepassing en het gebruik van KI‑technologieën in de onderwijssystemen; wijst erop dat het belangrijk is docenten, opleiders en anderen van de juiste instrumenten en kennis in verband met KI en aanverwante technologieën te voorzien over wat ze inhouden, hoe ze te gebruiken en hoe ze op passende wijze en in overeenstemming met de wet in te zetten, teneinde IPR‑inbreuken te vermijden; beklemtoont in het bijzonder het belang van digitale geletterdheid voor onderwijzenden en opleiders, en van het verbeteren van digitale opleidingen voor ouderen, gezien het feit dat de jongere generaties reeds over elementaire kennis van deze technologieën beschikken omdat ze ermee opgegroeid zijn; 33. onderstreept dat KI in onze onderwijssystemen uiteindelijk gericht moet zijn op zo geïndividualiseerd mogelijk onderwijs, dat leerlingen gepersonaliseerde leertrajecten aanbiedt op basis van hun sterke en zwakke punten, alsook lesmateriaal dat afgestemd is op hun persoonlijke kenmerken, met behoud van de onderwijskwaliteit en het integrerend vermogen van onze onderwijssystemen; 34. herinnert aan de essentiële en meervoudige rol die leraren spelen in het onderwijs en bij het inclusief maken daarvan, met name bij de allerjongsten, waar vaardigheden worden geleerd die leerlingen in staat zullen stellen in het leven te groeien, bijvoorbeeld op het vlak van intermenselijke betrekkingen, studievaardigheden, inlevingsvermogen en samenwerking; benadrukt dan ook dat KI-technologieën niet gebruikt moeten worden ter vervanging of ten koste van fysiek onderwijs, en dat leraren niet moeten worden vervangen door KI of KI-gerelateerde technologieën; 35. benadrukt dat de leeropbrengsten van het gebruik van KI in het onderwijs niet alleen van KI zelf zullen afhangen, maar ook van de manier waarop leerkrachten het in de digitale onderwijsomgeving weten in te zetten om tegemoet te komen aan hun eigen behoeften en die van hun leerlingen of studenten; geeft in dit verband aan dat KI‑programmeurs de onderwijsgemeenschappen - daar waar mogelijk - bij de ontwikkeling, de toepassing en het gebruik van KI-technologieën moeten betrekken, en een nexusomgeving tot stand moeten brengen om verbindingen en samenwerkingsvormen te creëren tussen henzelf, ontwikkelaars, ondernemingen, scholen, leerkrachten, en andere publieke en particuliere belanghebbenden, teneinde KI‑technologieën te ontwikkelen die voor “real life”-onderwijsomgevingen geschikt zijn, aansluiten bij de leeftijd en het ontwikkelingsstadium van de leerlingen in kwestie, en voldoen aan de hoogste ethische normen; benadrukt dat onderwijsinstellingen alleen betrouwbare, ethisch verantwoorde en op de mens gerichte technologieën mogen inzetten die in elke fase van hun levenscyclus door overheidsinstanties en maatschappelijke organisaties geauditeerd kunnen worden; beklemtoont de voordelen van gratis en “open-source”-oplossingen in dit verband; dringt erop aan scholen en andere onderwijsinstellingen de financiële en logistieke ondersteuning, alsook de expertise, te bieden die nodig is om oplossingen voor het leren van de toekomst te vinden; 36. benadrukt voorts het belang van permanente opleiding van leerkrachten, zodat zij zich kunnen aanpassen aan de nieuwe omstandigheden van op KI stoelend onderwijs, en de kennis en vaardigheden kunnen verwerven die nodig zijn om KI-technologieën op een pedagogische en zinvolle manier te kunnen inzetten, zodat zij de mogelijkheden die KI biedt volledig kunnen benutten en inzicht krijgen in de beperkingen ervan; dringt erop aan digitaal lesgeven in de toekomst deel te laten uitmaken van alle lerarenopleidingen, en onderwijzers en opleiders de kans te geven zich op het gebied van digitaal lesgeven levenslang na en bij te scholen; pleit dan ook voor de ontwikkeling van opleidingsprogramma’s op het gebied van KI voor leerkrachten op alle gebieden en in heel Europa; onderstreept verder het belang van het hervormen van onderwijsprogramma’s voor nieuwe generaties leerkrachten, teneinde hen in staat te stellen zich aan te passen aan de realiteit van op KI stoelend onderwijs, alsook het belang van het ontwikkelen en actualiseren van handboeken en richtsnoeren inzake KI voor leerkrachten; 37. is bezorgd over het gebrek aan opleidingsprogramma’s in het hoger onderwijs die specifiek op KI gericht zijn, alsmede over het gebrek aan overheidsinvesteringen in KI in alle lidstaten; is van mening dat dit de toekomstige digitale ambities van Europa in gevaar brengt; 38. is bezorgd over het tekort aan KI-onderzoekers die een academische loopbaan nastreven vanwege het vermogen van technologische bedrijven om een hoger loon te bieden met minder bureaucratie voor onderzoek; is van mening dat meer overheidsgeld voor KI‑onderzoek op universiteiten deel van de oplossing is; 39. onderstreept het belang van het van kinds af aan onderwijzen van algemene digitale vaardigheden om de kwalificatiekloof te dichten en bepaalde bevolkingsgroepen beter te integreren in de digitale arbeidsmarkt en de digitale samenleving; wijst erop dat het steeds belangrijker zal worden om hooggekwalificeerde vakmensen van welke achtergrond ook op te leiden op het gebied van KI, om de wederzijdse erkenning van deze kwalificaties in de hele Unie te garanderen en om de huidige en toekomstige beroepsbevolking bij te scholen, zodat mensen leren om te gaan met de toekomstige omstandigheden op de arbeidsmarkt; spoort de lidstaten er daarom toe aan om hun onderwijsaanbod te evalueren en indien nodig uit te breiden met KI-gerelateerde vaardigheden, en om specifieke curricula voor KI-ontwikkelaars in te voeren en KI tegelijk ook op te nemen in traditionele curricula; onderstreept de noodzaak om te zorgen voor wederzijdse erkenning van beroepskwalificaties op het gebied van KI‑vaardigheden in de hele Unie, aangezien verscheidene lidstaten KI-vaardigheden aan hun onderwijsaanbod toevoegen en specifieke curricula voor KI-ontwikkelaars invoeren; is ingenomen met de inspanningen van de Commissie om digitale vaardigheden op te nemen als een van de kwalificatie-eisen voor bepaalde beroepen die op Unieniveau zijn geharmoniseerd op grond van de richtlijn betreffende de erkenning van beroepskwalificaties (11) ; benadrukt dat deze kwalificaties in overeenstemming moeten zijn met de beoordelingslijst van de ethische richtsnoeren voor betrouwbare KI, en is ingenomen met het voorstel van de Commissie om deze lijst om te zetten in een indicatief curriculum voor KI-ontwikkelaars; herinnert aan de bijzondere behoeften van beroepsonderwijs en -opleiding met betrekking tot KI en dringt aan op een gezamenlijke aanpak in heel Europa om het potentieel van KI in deze sector te vergroten; onderstreept dat het belangrijk is hooggekwalificeerde vakmensen op dit gebied op te leiden, dat in de curricula ook ethische aspecten moeten worden opgenomen, dat ondervertegenwoordigde groepen op dit gebied moeten worden ondersteund en dat er stimulerende maatregelen moeten worden genomen voor vakmensen die werk zoeken binnen de Unie; herinnert eraan dat vrouwen ondervertegenwoordigd zijn in KI en dat dit significante genderonevenwichten kan veroorzaken in de toekomstige arbeidsmarkt; 40. benadrukt de noodzaak voor overheden en onderwijsinstellingen om hun leerplannen opnieuw onder de loep te nemen, te herwerken en aan te passen aan de behoeften van de 21e eeuw door onderwijsprogramma’s te ontwerpen waarbij meer nadruk wordt gelegd op STEAM-vakken, teneinde studenten en consumenten voor te bereiden op de toenemende prevalentie van KI en de verwerving van cognitieve vaardigheden te bevorderen; onderstreept in dit verband dat het belangrijk is deze sector te diversifiëren en studenten, met name vrouwen en meisjes, aan te moedigen zich in te schrijven voor STEAM-cursussen, met name op het gebied van robotica en KI-gerelateerde onderwerpen; pleit voor meer financiële en wetenschappelijke middelen om gekwalificeerde mensen te motiveren in de Unie te blijven en tegelijk gekwalificeerde mensen aan te trekken uit derde landen; merkt voorts op dat er een aanzienlijk aantal start-ups is dat werkt met KI en KI-technologieën ontwikkelt; onderstreept dat kmo’s aanvullende steun en opleiding op het gebied van KI nodig zullen hebben om te voldoen aan de regelgeving op het gebied van digitalisering en KI; 41. merkt op dat de automatisering en de ontwikkeling van KI de werkgelegenheid drastisch en onomkeerbaar kunnen veranderen; benadrukt dat prioriteit moet worden gegeven aan het afstemmen van de vaardigheden op de behoeften van de toekomstige arbeidsmarkt, met name in het onderwijs en de culturele en creatieve sectoren; onderstreept in dit verband dat de toekomstige beroepsbevolking moet worden bijgeschoold; onderstreept voorts het belang van de inzet van KI voor her- en bijscholing op de Europese arbeidsmarkt in de culturele en creatieve sectoren, met name de audiovisuele sector, die al ernstig te lijden heeft onder de COVID-19-crisis; 42. verzoekt de Commissie het risiconiveau te beoordelen van de inzet van KI in de onderwijssector, om te bepalen of KI-toepassingen in het onderwijs moeten worden opgenomen in het regelgevingskader voor toepassingen met een hoge risicograad en onderworpen aan strengere eisen op het gebied van veiligheid, transparantie, billijkheid en verantwoordingsplicht, aangezien het belangrijk is om te garanderen dat het onderwijs blijft bijdragen aan het algemeen belang en gezien de hoge gevoeligheid van gegevens over leerlingen, studenten en andere lerenden; benadrukt dat datasets die gebruikt worden om KI te trainen, moeten worden gecontroleerd om te voorkomen dat bepaalde stereotypen en andere vooroordelen worden versterkt; 43. verzoekt de Commissie een toekomstbestendig rechtskader voor KI voor te stellen met het oog op juridisch bindende ethische maatregelen en normen ter waarborging van de fundamentele rechten en vrijheden en de ontwikkeling van betrouwbare, ethische en technisch robuuste KI-toepassingen, met inbegrip van geïntegreerde digitale instrumenten, diensten en producten zoals robotica en machinaal leren, met bijzondere aandacht voor onderwijs; dringt erop aan dat de gegevens die worden gebruikt en geproduceerd door KI-toepassingen in het onderwijs toegankelijk, interoperabel en kwalitatief hoogwaardig zijn en op een toegankelijke manier en met inachtneming van de wetgeving inzake auteursrechten en bedrijfsgeheimen worden gedeeld met de bevoegde overheidsinstanties; brengt in herinnering dat kinderen een kwetsbare groep vormen, die bijzondere aandacht en bescherming verdient; benadrukt dat KI weliswaar het onderwijs ten goede kan komen, maar dat rekening moet worden gehouden met de technologische, regelgevende en sociale aspecten ervan, met passende waarborgen en een mensgerichte aanpak die uiteindelijk garandeert dat de beslissingen van het systeem altijd kunnen worden gecontroleerd en bijgestuurd door mensen; wijst er in dit verband op dat leerkrachten altijd controle en toezicht moeten houden op de inzet en het gebruik van KI-technologieën in scholen en universiteiten wanneer interactie met leerlingen en studenten plaatsvindt; herinnert eraan dat KI-systemen geen enkel definitief besluit mogen nemen dat gevolgen kan hebben voor de onderwijskansen, zoals de eindbeoordeling van leerlingen, zonder volledig menselijk toezicht; herinnert eraan dat geautomatiseerde besluiten over natuurlijke personen op basis van profilering, wanneer ze tot rechts- of soortgelijke gevolgen leiden, strikt beperkt moeten zijn en altijd het recht op menselijke tussenkomst en op een verklaring uit hoofde van de AVG vereisen; onderstreept dat hier strikt de hand aan moet worden gehouden, met name in het onderwijsstelsel, wanneer besluiten worden genomen over toekomstige kansen en mogelijkheden; 44. spreekt zijn ernstige bezorgdheid uit over het feit dat scholen en andere onderwijsaanbieders steeds afhankelijker worden van educatieve technologische diensten (edtech), waaronder KI-toepassingen, die aangeboden worden door een handvol privébedrijven dat een dominante marktpositie geniet; is van mening dat dit moet worden gecontroleerd aan de hand van de mededingingsregels van de Unie; onderstreept in dit opzicht dat het belangrijk is de invoering te ondersteunen van KI door kmo’s in het onderwijs en in de culturele en de audiovisuele sector door middel van passende stimulansen die een gelijk speelveld creëren; dringt in dit verband aan op investeringen in Europese IT-bedrijven met het oog op de ontwikkeling van de noodzakelijke technologieën binnen de Unie, aangezien de grote ondernemingen die momenteel KI leveren, gevestigd zijn buiten de Unie; brengt met nadruk in herinnering dat persoonsgegevens van minderjarigen strikt worden beschermd door de AVG en alleen mogen worden verwerkt indien zij volledig geanonimiseerd zijn of hiervoor toestemming of machtiging tot toestemming is verleend door de persoon die de ouderlijke verantwoordelijkheid draagt, met strikte naleving van de beginselen van gegevensminimalisering en doelbinding; dringt aan op een degelijker bescherming en solidere waarborgen in de onderwijssector met betrekking tot gegevens over kinderen en verzoekt de Commissie in dit verband doeltreffendere stappen te ondernemen; dringt erop aan kinderen en hun ouders duidelijke informatie te verstrekken over het mogelijke gebruik en de mogelijke verwerking van gegevens over kinderen, onder meer door middel van bewustmakings- en voorlichtingscampagnes; 45. benadrukt de specifieke risico’s van het gebruik van toepassingen voor geautomatiseerde herkenning op basis van KI, die op dit moment in rap tempo worden ontwikkeld; brengt in herinnering dat kinderen een bijzonder kwetsbare groep vormen; beveelt aan dat de Commissie en de lidstaten geautomatiseerde biometrische identificatie, zoals gezichtsherkenning voor educatieve of culturele doeleinden in onderwijs- en culturele instellingen, verbieden, tenzij het gebruik ervan wettelijk is toegestaan; 46. benadrukt dat de keuze voor de consument moet worden vergroot om mededinging te stimuleren en het aanbod aan door KI-technologieën geboden diensten voor onderwijsdoeleinden uit te breiden; moedigt de overheden in dit verband aan om de ontwikkeling en toepassing van KI-technologieën te stimuleren door middel van overheidsfinanciering en openbare aanbestedingen; is van mening dat technologieën die worden gebruikt door aanbieders van openbaar onderwijs of aangekocht met overheidsfinanciering gebaseerd moeten zijn op opensourcetechnologieën; 47. stelt vast dat innovatie in het onderwijs hoogdringend is, zoals gebleken is door de COVID-19-pandemie en de hiermee gepaard gaande omschakeling naar online- en afstandsleren; benadrukt dat door KI gestuurde onderwijsinstrumenten, bijvoorbeeld voor de beoordeling en opsporing van leerproblemen, de kwaliteit en doeltreffendheid van onlineleren kunnen verbeteren; 48. benadrukt dat digitale infrastructuur en internetdekking van de volgende generatie van strategisch belang zijn voor het verstrekken van door KI aangedreven onderwijs aan de Europese burgers; verzoekt de Commissie in het licht van de COVID-19-crisis om een strategie voor een Europees 5G-netwerk uit te werken dat de strategische veerkracht van Europa waarborgt en niet afhankelijk is van technologieën uit landen die niet dezelfde waarden hebben als wij; 49. roept op tot de oprichting van een pan-Europees universiteits- en onderzoeksnetwerk dat is toegespitst op KI in het onderwijs, dat instellingen en deskundigen uit alle sectoren moet samenbrengen om het effect van KI op leeractiviteiten te onderzoeken en oplossingen te identificeren om het potentieel te vergroten; Cultureel erfgoed 50. wijst nogmaals op het belang van toegang tot cultuur voor iedere burger in de hele Unie; beklemtoont in dit verband het belang van het uitwisselen van goede praktijken tussen de lidstaten, onderwijsinstellingen, culturele instellingen en vergelijkbare betrokken partijen; acht het verder van cruciaal belang dat de middelen die zowel op het niveau van de Unie als in de lidstaten beschikbaar zijn maximaal worden gebruikt om de toegang tot cultuur verder te verbeteren; benadrukt dat er tal van mogelijkheden zijn om toegang te verkrijgen tot cultuur en dat alle vormen moeten worden onderzocht om de meest passende optie te selecteren; beklemtoont het belang van consistentie met het Verdrag van Marrakesh; 51. benadrukt dat KI-technologieën een belangrijke rol kunnen spelen bij het behouden, herstellen, documenteren, analyseren, promoten en beheren van tastbaar en ontastbaar cultureel erfgoed, onder meer door de veranderingen te monitoren en analyseren die locaties van cultureel erfgoed ondergaan door bedreigingen als de klimaatverandering, natuurrampen en gewapende conflicten; 52. onderstreept dat KI-technologieën de zichtbaarheid kunnen vergroten van de culturele diversiteit van Europa; wijst erop dat deze technologieën nieuwe mogelijkheden bieden voor culturele instellingen, zoals musea, om innovatieve instrumenten te produceren voor het catalogiseren van voorwerpen evenals het documenteren en toegankelijker maken van locaties van cultureel erfgoed, onder meer door middel van driedimensionaal modelleren en augmented virtual reality; benadrukt dat KI musea en kunstgalerieën ook in staat zal stellen interactieve en gepersonaliseerde diensten voor bezoekers in te voeren door hun een lijst van gesuggereerde werken aan te bieden op basis van de interesses die zij hebben aangegeven, zowel persoonlijk als online; 53. benadrukt dat het gebruik van KI nieuwe, innovatieve benaderingen, instrumenten en methodologieën zal inluiden die culturele werknemers en onderzoekers in staat zullen stellen uniforme databanken op te stellen met passende indelingsschema’s evenals multimediale metagegevens, waardoor zij verbanden kunnen leggen tussen verschillende voorwerpen van cultureel erfgoed en zo de kennis vergroten en een beter begrip van cultureel erfgoed bieden; 54. beklemtoont dat goede praktijken op het gebied van KI-technologieën met betrekking tot de bescherming en toegankelijkheid van cultureel erfgoed, met name voor personen met een handicap, moeten worden geïnventariseerd en gedeeld tussen culturele netwerken in de hele Unie, terwijl onderzoek moet worden aangemoedigd naar diverse manieren om KI in te zetten ter bevordering van de valorisatie, de toegankelijkheid en het behoud van cultureel erfgoed; verzoekt de Commissie en de lidstaten de mogelijkheden te bevorderen die worden geboden door het gebruik van KI in de culturele en creatieve sectoren; 55. wijst erop dat KI-technologieën ook kunnen worden gebruikt om de illegale handel in cultuurgoederen in het oog te houden, evenals de vernietiging van cultuurbezit, terwijl zij daarnaast de gegevensverzameling voor herstel- en reconstructieactiviteiten van zowel materieel als immaterieel cultureel erfgoed kunnen ondersteunen; merkt met name op dat de ontwikkeling, de inzet en het gebruik van KI bij douanecontroleprocedures kunnen helpen illegale handel in cultureel erfgoed te voorkomen, met name als aanvulling van systemen die douaneautoriteiten in staat stellen hun inspanningen en middelen te richten op de goederen die het hoogste risico vormen; 56. merkt op dat KI van nut kan zijn voor de onderzoekssector, bijvoorbeeld door de rol die voorspellende analyses kunnen spelen voor een verdere verbetering van de gegevensanalyse, onder meer met betrekking tot de verwerving en verplaatsing van cultuurgoederen; onderstreept dat de Unie meer moet investeren en partnerschappen tussen de industrie en de academische wereld moet bevorderen, teneinde hoogwaardig onderzoek op Europees niveau aan te zwengelen; 57. herinnert eraan dat KI een revolutionair instrument kan zijn voor de bevordering van cultureel toerisme en benadrukt het aanzienlijke potentieel ervan voor de voorspelling van toerismestromen, hetgeen een hulp kan zijn voor steden die te kampen hebben met een teveel aan toerisme; Culturele en creatieve sectoren 58. betreurt dat cultuur niet is opgenomen bij de prioriteiten die zijn vastgesteld in de beleidsopties en aanbevelingen inzake KI op EU-niveau, met name het witboek van de Commissie over kunstmatige intelligentie van 19 februari 2020; roept ertoe op deze aanbevelingen te herzien om van cultuur een prioriteit te maken op het gebied van KI‑beleid op het niveau van de Unie; verzoekt de Commissie en de lidstaten aandacht te besteden aan de mogelijke gevolgen van de ontwikkeling, de inzet en het gebruik van KI-technologieën voor de culturele en creatieve sectoren en optimaal gebruik te maken van het herstelplan Next Generation EU om deze sectoren te digitaliseren, zodat zij kunnen inspelen op nieuwe vormen van consumptie in de 21e eeuw; 59. wijst erop dat KI ook de culturele en creatieve sectoren heeft bereikt, zoals blijkt uit de geautomatiseerde productie van teksten, video’s en muziekstukken; benadrukt dat scheppende kunstenaars en beroepsbeoefenaars in de culturele sector de nodige digitale vaardigheden en opleiding moeten hebben om KI en andere digitale technologieën te gebruiken; verzoekt de Commissie en de lidstaten de mogelijkheden te bevorderen die worden geboden door het gebruik van KI in de culturele en creatieve sectoren, door meer middelen ter beschikking te stellen uit begrotingen voor wetenschap en onderzoek, en centra voor digitale creativiteit op te zetten waar scheppende kunstenaars en beroepsbeoefenaars in de culturele sector KI-toepassingen kunnen ontwikkelen, kunnen leren deze en andere technologieën te gebruiken en deze kunnen testen; 60. erkent dat KI-technologieën het potentieel hebben om het aantal banen in de culturele en creatieve sectoren aanzienlijk te verhogen door de toegenomen toegang tot deze technologieën; benadrukt daarom dat het belangrijk is de digitale geletterdheid in de culturele en creatieve sectoren te bevorderen om deze technologieën inclusiever, gebruiksvriendelijker, leerbaarder en interactiever voor deze sectoren te maken; 61. benadrukt dat de interactie tussen KI en de culturele en creatieve sectoren complex is en een grondige beoordeling vereist; is ingenomen met het verslag van de Commissie van november 2020 met als titel “Trends and Developments in Artificial Intelligence – Challenges to the IPR Framework” en met de “Study on Copyright and New technologies: Copyright Data Management and Artificial Intelligence”; benadrukt dat het belangrijk is te verduidelijken hoe auteursrechtelijk beschermde inhoud kan worden gebruikt als gegevensinvoer (beelden, muziek, films, databanken enz.) en bij de productie van culturele en audiovisuele output, zowel gecreëerd door mensen met behulp van KI als autonoom gegenereerd door KI-technologieën; verzoekt de Commissie onderzoek te doen naar de gevolgen van KI voor de Europese creatieve sectoren; herhaalt het belang van Europese data en is ingenomen met wat de Commissie hierover heeft verklaard, alsook met het feit dat KI en aanverwante technologieën hoog op de agenda zijn geplaatst; 62. wijst erop dat op EU-niveau een coherente visie moet worden ontworpen inzake KI‑technologieën in de culturele en creatieve sectoren; wenst dat de lidstaten in hun nationale KI-strategie meer nadruk te leggen op cultuur, om ervoor te zorgen dat de culturele en creatieve sectoren innovatie omarmen en concurrerend blijven en dat culturele verscheidenheid in de nieuwe digitale context op EU-niveau wordt beschermd en bevorderd; 63. benadrukt dat het belangrijk is om een Uniebreed heterogeen milieu voor KI‑technologieën te creëren, teneinde culturele diversiteit aan te moedigen en minderheden en taaldiversiteit te ondersteunen, en tegelijk de culturele en creatieve sectoren te versterken via onlineplatforms, zodat burgers van de Unie betrokken worden en kunnen deelnemen; 64. roept de Commissie en de lidstaten op een democratisch debat over KI-technologieën te ondersteunen en te voorzien in een regelmatig discussieforum met het maatschappelijk middenveld, onderzoekers, academische instellingen en belanghebbenden om de voordelen en uitdagingen van het gebruik van KI in de culturele en creatieve sectoren meer onder de aandacht te brengen; onderstreept in dit verband de rol die kunst en cultuur kunnen spelen om mensen vertrouwd te maken met KI en het maatschappelijke debat erover te bevorderen, aangezien zij levensechte, tastbare voorbeelden kunnen bieden van machinaal leren, bijvoorbeeld op het gebied van muziek; 65. roept de Commissie en de lidstaten op de kwestie van door KI gegenereerde inhoud en de uitdagingen ervan met betrekking tot auteurschap en inbreuken op auteursrecht aan te pakken; verzoekt de Commissie in dit verband de impact van KI en aanverwante technologieën op de audiovisuele sector en de culturele en creatieve sectoren te beoordelen, teneinde de culturele en taaldiversiteit te bevorderen, met inachtneming van de rechten van auteurs en uitvoerende kunstenaars; 66. benadrukt dat het Europees Instituut voor innovatie en technologie (EIT), en in het bijzonder de toekomstige kennis- en innovatiegemeenschap (KIG) voor de culturele en creatieve sectoren, een vooraanstaande rol moeten spelen bij de ontwikkeling van een Europese strategie inzake KI voor het onderwijs, cultuur en de audiovisuele sector en kan helpen de ontwikkeling van KI-toepassingen voor deze sectoren te versnellen en er de voordelen van te plukken; 67. stelt vast dat KI al zijn intrede heeft gedaan in de creatieve waardeketen op het gebied van creatie, productie, verspreiding en verbruik, en als gevolg hiervan een enorme invloed heeft op de culturele en creatieve sectoren, zoals muziek, de filmindustrie, kunst en literatuur, door middel van nieuwe instrumenten, software en door KI ondersteunde productie om de productie te vergemakkelijken, en tegelijk inspiratie biedt en een ruimer publiek in staat stelt om inhoud te creëren; 68. roept de Commissie op onderzoek te verrichten en beleidsopties te overwegen om de schadelijke invloed aan te pakken van de op KI gebaseerde controle van onlinestreamingdiensten om de diversiteit te beperken en/of de winsten te maximaliseren door bepaalde inhoud op te nemen of naar voren te schuiven in het aanbod aan consumenten, en te onderzoeken hoe dit van invloed is op de culturele diversiteit en de inkomsten van makers; 69. is van mening dat KI steeds nuttiger wordt voor de culturele en creatieve sectoren bij creatie- en productieactiviteiten; 70. benadrukt de rol van de persoonlijkheid van een auteur voor de expressie van vrije en creatieve keuzes die de originaliteit van werken uitmaken (12) ; benadrukt het belang van beperkingen van de auteursrechten en van uitzonderingen erop in het geval van het gebruik van inhoud als gegevensinvoer, met name in het onderwijs, in de universitaire wereld en in onderzoek, en bij de productie van culturele en creatieve output, zoals audiovisuele output en door gebruikers gegenereerde inhoud; 71. is van mening dat moet worden overwogen om door KI gegenereerde technische en artistieke creaties te beschermen, met als doel deze vorm van creativiteit aan te moedigen; 72. beklemtoont dat in de context van de data-economie een beter beheer van auteursrechtelijke gegevens realiseerbaar is, met het oog op een betere vergoeding van auteurs en uitvoerenden, met name doordat een snelle identificatie mogelijk wordt van het auteurschap en het eigendomsrecht met betrekking tot inhoud, hetgeen ook zou helpen het aantal verweesde werken te reduceren; wijst er verder op dat op KI gebaseerde technologische oplossingen moeten worden gebruikt om de data-infrastructuur van auteursrechtelijke gegevens en de onderlinge verbindingen tussen metadata in werken te verbeteren, én om de in artikel 19 van Richtlijn (EU) 2019/790 inzake auteursrechten en naburige rechten in de digitale eengemaakte markt (13) bedoelde transparantieverplichting te faciliteren met het oog op actuele, relevante en alomvattende informatie over de exploitatie van de werken en prestaties van auteurs en uitvoerenden, met name in het geval van meerdere rechthebbenden en ingewikkelde licentieregelingen; 73. roept ertoe op in het door de Commissie aangekondigde actieplan inzake intellectuele-eigendomsrechten aandacht te besteden aan KI en de invloed ervan op de creatieve sectoren, rekening houdend met het feit dat een evenwicht tot stand moet worden gebracht tussen de bescherming van intellectuele-eigendomsrechten en het bevorderen van creativiteit op het gebied van onderwijs, cultuur en onderzoek; is van mening dat de Unie een voortrekker kan zijn op het gebied van de creatie van KI-technologieën indien zij een operationeel regelgevingskader vaststelt en een proactief overheidsbeleid voert, met name op het gebied van opleidingsprogramma’s en financiële steun voor onderzoek; verzoekt de Commissie de impact te beoordelen van intellectuele-eigendomsrechten op onderzoek en ontwikkeling op het gebied van KI en aanverwante technologieën, alsook op de culturele en creatieve sectoren, inclusief de audiovisuele sector, met bijzondere aandacht voor auteurschap, een billijke vergoeding van auteurs en aanverwante kwesties; 74. verzoekt de Commissie aandacht te besteden aan de juridische aspecten van met behulp van KI-technologieën geproduceerde werken en van met behulp van KI en aanverwante technologieën gegenereerde culturele inhoud; acht het belangrijk de productie van culturele inhoud te ondersteunen; herhaalt evenwel dat het belangrijk is het unieke kader inzake intellectuele-eigendomsrechten van de Unie te behouden en dat bij het aanbrengen van eventuele wijzigingen de nodige zorgvuldigheid moet worden betracht om het wankele evenwicht niet te verstoren; verzoekt de Commissie een grondige beoordeling uit te voeren van de mogelijke rechtspersoonlijkheid van met KI gegenereerde inhoud, alsook van de toepassing van intellectuele-eigendomsrechten op met KI gegenereerde inhoud en op met behulp van KI-instrumenten gegenereerde inhoud; 75. verzoekt de Commissie bovendien na te denken over de ontwikkeling, in nauwe samenwerking met de lidstaten en de belanghebbenden, van verificatiemechanismen of -systemen voor uitgevers, auteurs en makers, om hen te helpen na te gaan welke inhoud zij mogen gebruiken en gemakkelijker te bepalen wat beschermd is op grond van de regelgeving inzake intellectuele-eigendomsrechten; 76. verzoekt de Commissie regels vast te stellen om effectieve data-interoperabiliteit te garanderen, teneinde ervoor te zorgen dat op een platform gekochte inhoud toegankelijk is op elk digitaal instrument, ongeacht het merk; Audiovisuele sector 77. merkt op dat KI vaak wordt gebruikt om ervoor te zorgen dat geautomatiseerde besluitvormingsalgoritmen de aan gebruikers getoonde culturele en creatieve inhoud kunnen verspreiden en ordenen; benadrukt dat deze algoritmen een “black box” zijn voor gebruikers; benadrukt dat de algoritmen die door aanbieders van mediadiensten, videoplatforms en muziekstreamingdiensten worden gebruikt, zodanig moeten worden ontworpen dat zij geen specifieke werken bevoordelen door hun “gepersonaliseerde” suggesties te beperken tot de meest populaire werken, met het oog op gerichte reclame, voor commerciële doeleinden of voor het maximaliseren van de winst; vraagt dat aanbevelingsalgoritmen en gepersonaliseerde marketing indien mogelijk verklaarbaar en transparant zijn, om de consument een accuraat en grondig inzicht te geven in deze processen en inhoud, en om erop toe te zien dat gepersonaliseerde diensten niet discriminerend zijn en in overeenstemming zijn met de onlangs aangenomen verordening ter bevordering van billijkheid en transparantie voor zakelijke gebruikers van onlinetussenhandelsdiensten (“platform to business”) (14) en de omnibusrichtlijn inzake een “new deal” voor consumenten (15) ; verzoekt de Commissie de methoden aan te pakken volgens welke algoritmen voor het modereren van inhoud worden geoptimaliseerd om gebruikers meer te betrekken, en aanbevelingen voor te stellen om gebruikers meer controle te geven over de inhoud die ze te zien krijgen, door het recht van gebruikers om aanbevolen en gepersonaliseerde diensten af te wijzen te garanderen en naar behoren ten uitvoer te leggen; benadrukt bovendien dat consumenten moeten worden ingelicht wanneer zij met een geautomatiseerd besluitvormingsproces te maken hebben en dat hun keuzen en handelen niet beperkt mogen worden; benadrukt dat het gebruik van KI-mechanismen voor commercieel toezicht op consumenten moet worden bestreden, zelfs wanneer het “gratis diensten” betreft, door erop toe te zien dat de grondrechten en de AVG strikt worden nageleefd; benadrukt dat er bij alle wijzigingen in de regelgeving rekening moet worden gehouden met het effect op kwetsbare consumenten; 78. benadrukt dat wat offline illegaal is, ook online illegaal is; merkt op dat KI‑instrumenten kunnen bijdragen aan de bestrijding van illegale online-inhoud, en hiervoor reeds worden ingezet, maar herinnert er met het oog op de komende wet inzake digitale diensten met klem aan dat deze instrumenten te allen tijde de grondrechten, met name de vrijheid van meningsuiting en van informatie, moeten eerbiedigen en niet mogen leiden tot een algemene toezichtverplichting voor het internet of de verwijdering van legaal materiaal dat is verspreid voor educatieve, journalistieke, artistieke of onderzoeksdoeleinden; benadrukt dat algoritmen alleen mogen worden gebruikt als markeringsmechanisme bij het modereren van inhoud, met verplichte menselijke tussenkomst, omdat KI geen betrouwbaar onderscheid kan maken tussen legale, illegale en schadelijke inhoud; merkt op dat de algemene voorwaarden altijd de communautaire richtsnoeren en een beroepsprocedure moeten omvatten; 79. herinnert er voorts aan dat er geen algemeen toezicht mag zijn, als bepaald in artikel 15 van de richtlijn e-handel (16) , en dat specifiek toezicht op de inhoud voor audiovisuele diensten in overeenstemming moet zijn met de in de Europese wetgeving vastgestelde uitzonderingen; herinnert eraan dat KI-toepassingen moeten voldoen aan interne en externe veiligheidsprotocollen, die solide en technisch nauwkeurig moeten zijn; merkt op dat dit zowel moet gelden voor gebruik in normale als voor gebruik in onbekende en onvoorspelbare situaties; 80. onderstreept verder dat het gebruik van KI in op algoritmen gebaseerde aanbevelingen van inhoud door aanbieders van mediadiensten, zoals video on demand-diensten en videoplatforms, ernstige gevolgen kan hebben voor de culturele en taaldiversiteit, met name in verband met de verplichting om ervoor te zorgen dat aandacht wordt besteed aan Europese producties, overeenkomstig artikel 13 van de richtlijn audiovisuele mediadiensten (Richtlijn (EU) 2018/1808 (17) ); stelt vast dat deze bezorgdheid evenzeer geldt voor muziekstreamingdiensten en roept op tot het ontwikkelen van indicatoren om de culturele diversiteit en de promotie van Europese werken op deze diensten te beoordelen; 81. verzoekt de Commissie en de lidstaten meer financiële steun te verlenen voor de ontwikkeling, de invoering en het gebruik van KI bij de automatische ondertiteling en nasynchronisatie van Europese audiovisuele werken, om de culturele en taaldiversiteit in de Unie te bevorderen en de verspreiding van en toegang tot Europese audiovisuele inhoud te verbeteren; 82. verzoekt de Commissie een duidelijk ethisch kader in te stellen voor het gebruik van KI-technologieën in de media, om alle vormen van discriminatie te voorkomen en de toegang tot in cultureel en taalopzicht diverse inhoud op EU-niveau te waarborgen, op basis van transparante, inclusieve algoritmen waarvoor verantwoording wordt afgelegd, met eerbiediging van de keuzen en voorkeuren van personen; 83. wijst erop dat KI een belangrijke rol kan spelen in de snelle verspreiding van desinformatie; beklemtoont in dit verband dat er in het beoogde kader een aanpak moet komen van misbruik van KI voor het verspreiden van nepnieuws en het verstrekken van onjuiste informatie en creëren van desinformatie online, waarbij censuur moet worden voorkomen; verzoekt de Commissie daarom het risico te beoordelen dat KI bijdraagt aan de verspreiding van desinformatie in de digitale omgeving en oplossingen voor te stellen voor het gebruik van KI om desinformatie te helpen tegengaan; 84. roept de Commissie op regelgevende maatregelen te nemen om ervoor te zorgen dat aanbieders van mediadiensten toegang hebben tot de gegevens die worden gegenereerd door de levering en distributie van hun inhoud op platforms van derden; benadrukt dat het doorgeven van alle gegevens van platformexploitanten naar aanbieders van mediadiensten van cruciaal belang is om ervoor te zorgen dat laatstgenoemden hun publiek beter begrijpen en hun dienstverlening verbeteren volgens de wensen van het publiek; 85. benadrukt dat het belangrijk is de financiering voor Digitaal Europa, Creatief Europa en Horizon Europa op te trekken om de steun aan de Europese audiovisuele sector te vergroten, met name door middel van gezamenlijke onderzoeksprojecten en experimentele proefinitiatieven voor de ontwikkeling, de invoering en het gebruik van ethische KI-technologieën; 86. roept op tot nauwe samenwerking tussen de lidstaten bij de ontwikkeling van opleidingsprogramma’s voor het herscholen of omscholen van werknemers, om ervoor te zorgen dat zij beter voorbereid zijn op de sociale transitie die gepaard gaat met het gebruik van KI-technologieën in de audiovisuele sector; 87. is van mening dat KI een enorm potentieel heeft om innovatie aan te drijven in de sector van de nieuwsmedia; is van mening dat de wijdverbreide integratie van KI, bijvoorbeeld voor het creëren en verspreiden van inhoud, de controle van commentaren, het gebruik van data-analyse en het identificeren van bewerkte foto’s en video’s van cruciaal belang is om kosten te besparen op redacties, nu er steeds minder inkomsten zijn uit advertenties, en om meer middelen te besteden aan verslaggeving op het terrein, hetgeen ten goede komt aan de kwaliteit en de verscheidenheid van de inhoud; Online-desinformatie: deepfakes 88. benadrukt dat het van groot belang is de pluriformiteit van de media online en offline te waarborgen om de kwaliteit, verscheidenheid en betrouwbaarheid van de beschikbare informatie te garanderen; 89. herinnert eraan dat nauwkeurigheid, onafhankelijkheid, eerlijkheid, vertrouwelijkheid, menselijkheid, aansprakelijkheid en transparantie als drijvende krachten achter de beginselen van vrijheid van meningsuiting en toegang tot informatie in online- en offlinemedia, van doorslaggevend belang zijn in de strijd tegen het creëren van desinformatie en het verstrekken van onjuiste informatie; 90. wijst op de belangrijke rol van onafhankelijke media in cultuur en het dagelijkse leven van burgers; beklemtoont dat desinformatie een fundamenteel probleem is, aangezien constant inbreuk wordt gepleegd op het auteursrecht en op intellectuele-eigendomsrechten in het algemeen; roept de Commissie ertoe op om samen met de lidstaten te blijven werken aan een grotere bewustwording van dit probleem, waarbij zowel de gevolgen van desinformatie als de achterliggende oorzaken ervan moeten worden aangepakt; acht het voorts belangrijk in dit verband specifieke onderwijsstrategieën te ontwikkelen ter verbetering van de digitale geletterdheid; 91. herinnert eraan dat met de snelle opmars van nieuwe technieken het opsporen van verkeerde en gemanipuleerde inhoud zoals deepfakes wellicht een steeds grotere uitdaging wordt, doordat kwaadwillige makers in staat zijn gesofisticeerde algoritmen te genereren die met succes getraind kunnen worden om onopgemerkt te blijven, met als gevolg een behoorlijke ondermijning van onze democratische kernwaarden; verzoekt de Commissie de impact van KI te beoordelen bij de creatie van deepfakes, adequate wettelijke kaders in te stellen voor de creatie, productie en distributie ervan voor kwaadaardige doeleinden en aanbevelingen voor te stellen voor het ondernemen, naast andere initiatieven, van actie tegen elke op KI gebaseerde bedreiging van vrije en eerlijke verkiezingen en van de democratie; 92. is ingenomen met de recente initiatieven en projecten om efficiëntere transparantievereisten en instrumenten voor het opsporen van deepfakes te creëren; wijst in dit verband op de noodzaak om onderzoek te doen naar en te investeren in methoden voor het tegengaan van deepfakes, als cruciale stap in de strijd tegen desinformatie en schadelijke inhoud; is van mening dat oplossingen op basis van KI hiervoor nuttig kunnen zijn; verzoekt de Commissie daarom de verplichting op te leggen om alle deepfakemateriaal en andere realistisch ogende synthetische video’s te voorzien van de vermelding dat het materiaal niet origineel is, en een strikte beperking op te leggen wanneer het gebruikt wordt voor electorale doeleinden; 93. is bezorgd over het feit dat KI een steeds grotere invloed heeft op de manier waarop informatie online wordt gevonden en geconsumeerd; wijst erop dat zogeheten filterbubbels en echokamers de diversiteit van meningen beperken en het open maatschappelijk debat ondermijnen; benadrukt daarom dat de manier waarop platformexploitanten algoritmen gebruiken voor het verwerken van informatie transparant moet zijn en dat gebruikers meer vrijheid moeten krijgen om te beslissen of zij informatie willen ontvangen en welke; 94. wijst erop dat KI-technologieën al worden gebruikt in de journalistiek, bijvoorbeeld bij het produceren van teksten of, in het kader van onderzoek, bij de analyse van grote datasets; benadrukt dat het in de context van de productie van informatie die relevant is voor de samenleving als geheel belangrijk is dat bij geautomatiseerde journalistiek gebruik wordt gemaakt van correcte en volledige gegevens, om de verspreiding van nepnieuws te voorkomen; benadrukt dat de basisprincipes van kwaliteitsjournalistiek, zoals redactionele controle, ook moeten gelden voor journalistieke inhoud die is geproduceerd met behulp van KI-technologieën; vraagt dat met behulp van KI gegenereerde teksten duidelijk als dusdanig worden geïdentificeerd, om het vertrouwen in de journalistiek te behouden; 95. wijst op het potentieel van KI om meertaligheid te vergemakkelijken en aan te moedigen door taalgerelateerde technologieën te ontwikkelen en Europese online-inhoud vindbaar te maken; o o o 96. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad en de Commissie. (Gewone wetgevingsprocedure: tweede lezing) Het Europees Parlement, – gezien het standpunt van de Raad in eerste lezing (14146/1/2020 – C9‑0134/2021), – gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité van 12 december 2018 (1) , – gezien het advies van het Comité van de Regio’s van 6 februari 2019 (2) , – gezien zijn in eerste lezing geformuleerde standpunt (3) inzake het voorstel van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad ( COM(2018)0366 ), – gezien artikel 294, lid 7, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien het overeenkomstig artikel 74, lid 4, van zijn Reglement door de bevoegde commissie goedgekeurde voorlopig akkoord, – gezien artikel 67 van zijn Reglement, – gezien de aanbeveling voor de tweede lezing van de Commissie cultuur en onderwijs ( A9‑0161/2021 ), 1. hecht zijn goedkeuring aan het standpunt van de Raad in eerste lezing; 2. neemt kennis van de verklaring van de Commissie die als bijlage bij onderhavige resolutie is gevoegd; 3. constateert dat de handeling is vastgesteld overeenkomstig het standpunt van de Raad; 4. verzoekt zijn Voorzitter de handeling samen met de voorzitter van de Raad overeenkomstig artikel 297, lid 1, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie te ondertekenen; 5. verzoekt zijn secretaris-generaal de handeling te ondertekenen nadat is nagegaan of alle procedures naar behoren zijn uitgevoerd, en met de secretaris-generaal van de Raad zorg te dragen voor publicatie ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie ; 6. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en aan de Commissie alsmede aan de nationale parlementen. BIJLAGE BIJ DE WETGEVINGSRESOLUTIE Verklaringen van de Commissie In de context van overweging 23 en bijlage I, artikel 1, speciale acties e), en artikel 7, lid 5, van bovengenoemde verordening, zoals overeengekomen door de medewetgevers op 14 december 2020, bevestigt de Europese Commissie haar voornemen om oproepen tot het indienen van voorstellen uit te schrijven waarbij aanvragen voor meerjarige exploitatiesubsidies kunnen worden ingediend die het Jeugdorkest van de Europese Unie en andere entiteiten zouden kunnen aanvragen en die de nodige stabiliteit zouden bieden om aan de behoeften van deze entiteiten te voldoen. Deze oproepen zullen afhankelijk zijn van de goedkeuring van werkprogramma’s, waarin de precieze voorwaarden zullen worden vastgesteld, zoals het tijdschema van de oproepen of de looptijd van de geplande subsidieovereenkomsten. De Commissie bevestigt voorts haar voornemen om de eerste oproep in het kader van het jaarlijkse werkprogramma voor 2021 uit te schrijven. Dit voornemen is afhankelijk van de vaststelling van bovengenoemde verordening en van het definitieve akkoord over de begroting van de Unie voor 2021. *** De Commissie betreurt dat de medewetgevers hebben besloten het MEDIA-logo te behouden. Dit druist in tegen het horizontale beginsel geen programmaspecifieke logo’s te gebruiken in het kader van de toekomstige langetermijnbegroting. Door de verschillende EU‑programma’s het gemeenschappelijke Europese embleem te laten gebruiken, wil de Commissie ervoor zorgen dat de Europeanen de Unie als één geheel ervaren. Het embleem is gemeenschappelijk aan alle EU‑instellingen en zal een belangrijk bestanddeel zijn van de eenvoudige, coherente en bindende voorschriften inzake zichtbaarheid en communicatie voor de verschillende programma’s. Met het oog op het bereiken van een algemeen akkoord over het programma kan de Commissie instemmen met het behoud van het MEDIA-logo, op voorwaarde dat het beperkt blijft tot de looptijd van de betrokken programmeringsperiode. De Commissie blijft ervan overtuigd dat de communicatie en de zichtbaarheid van het EU‑optreden naar een breed publiek doeltreffender is zonder programmaspecifieke logo’s. De Commissie blijft bereid om dit ruim vóór de onderhandelingen over de volgende programmeringsperiode bij de medewetgevers verder te onderbouwen. Het Europees Parlement, – gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 194, – gezien de Klimaatovereenkomst van Parijs van 12 december 2015, – gezien de zevende duurzameontwikkelingsdoelstelling van de Verenigde Naties: “Verzeker toegang tot betaalbare, betrouwbare, duurzame en moderne energie voor iedereen”, – gezien de mededeling van de Commissie van 16 februari 2016 getiteld “Een EU-strategie betreffende verwarming en koeling” ( COM(2016)0051 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 28 november 2018 getiteld “Een schone planeet voor iedereen – Een Europese strategische langetermijnvisie voor een bloeiende, moderne, concurrerende en klimaatneutrale economie” ( COM(2018)0773 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 11 december 2019 getiteld “De Europese Green Deal” ( COM(2019)0640 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 19 februari 2020 getiteld “Een Europese datastrategie” ( COM(2020)0066 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 10 maart 2020 getiteld “Een nieuwe industriestrategie voor Europa” ( COM(2020)0102 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 8 juli 2020 getiteld “Energie voor een klimaatneutrale economie: een EU-strategie voor een geïntegreerd energiesysteem” ( COM(2020)0299 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 8 juli 2020 getiteld “Een waterstofstrategie voor een klimaatneutraal Europa” ( COM(2020)0301 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 17 september 2020 getiteld “Een ambitieuzere klimaatdoelstelling voor Europa voor 2030: investeren in een klimaatneutrale toekomst voor ons allemaal” ( COM(2020)0562 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 14 oktober 2020 getiteld “Een renovatiegolf voor Europa – groenere gebouwen, meer banen, hogere levenskwaliteit” ( COM(2020)0662 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 14 oktober 2020 over een EU-strategie om methaanemissies terug te dringen ( COM(2020)0663 ), – gezien het verslag van de Commissie van 14 oktober 2020 over de stand van de energie-unie ( COM(2020)0950 ), – gezien het verslag van de Commissie van 14 oktober 2020 over de vooruitgang op het gebied van het concurrentievermogen inzake schone energie ( COM(2020)0953 ), – gezien het verslag van de Commissie van 14 oktober 2020 over de gemaakte voortgang betreffende energie-efficiëntie ( COM(2020)0954 ), – gezien het verslag van de Commissie van 14 oktober 2020 getiteld “Voortgangsverslag hernieuwbare energie” ( COM(2020)0952 ), – gezien het verslag van de Commissie van 14 oktober 2020 getiteld “Energieprijzen en ‑kosten in Europa” ( COM(2020)0951 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 19 november 2020 getiteld “EU-strategie over de benutting van het potentieel van hernieuwbare offshore-energie met het oog op een klimaatneutrale toekomst” ( COM(2020)0741 ), – gezien de conclusies van de Raad van 25 juni 2019 over de toekomst van energiesystemen in de energie-unie om de energietransitie en de energie- en klimaatdoelen voor 2030 en daarna te verwezenlijken, – gezien de conclusies van de Raad van 11 december 2020 over een nieuwe EU‑klimaatdoelstelling voor 2030, – gezien de conclusies van de Europese Raad van 12 december 2019, – gezien het waterstofinitiatief dat het Oostenrijkse voorzitterschap van de Raad op 17 en 18 september 2018 in Linz heeft gelanceerd, – gezien het initiatief Duurzame en slimme gasinfrastructuur voor Europa, dat op 1 en 2 april 2019 in Boekarest is gelanceerd door het Roemeense voorzitterschap van de Raad, – gezien Richtlijn 2003/96/EG van de Raad van 27 oktober 2003 tot herstructurering van de communautaire regeling voor de belasting van energieproducten en elektriciteit (1) , – gezien Richtlijn 2006/66/EG van het Europees Parlement en de Raad van 6 september 2006 inzake batterijen en accu’s, alsook afgedankte batterijen en accu’s en tot intrekking van Richtlijn 91/157/EEG (2) , – gezien Verordening (EU) nr. 347/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 17 april 2013 betreffende richtsnoeren voor de trans-Europese energie-infrastructuur en tot intrekking van Beschikking nr. 1364/2006/EG en tot wijziging van de Verordeningen (EG) nr. 713/2009, (EG) nr. 714/2009 en (EG) nr. 715/2009 (3) (TEN-E-verordening), – gezien Verordening (EU) nr. 1316/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 11 december 2013 tot vaststelling van de financieringsfaciliteit voor Europese verbindingen, tot wijziging van Verordening (EU) nr. 913/2010 en tot intrekking van Verordeningen (EG) nr. 680/2007 en (EG) nr. 67/2010 (4) (verordening betreffende de Connecting Europe Facility), die momenteel wordt herzien, – gezien Richtlijn 2014/94/EU van het Europees Parlement en de Raad van 22 oktober 2014 betreffende de uitrol van infrastructuur voor alternatieve brandstoffen (5) , – gezien Verordening (EU) 2018/1999 van het Europees Parlement en de Raad van 11 december 2018 inzake de governance van de energie-unie en van de klimaatactie, tot wijziging van Richtlijn 94/22/EG, Richtlijn 98/70/EG, Richtlijn 2009/31/EG, Verordening (EG) nr. 663/2009, Verordening (EG) nr. 715/2009, Richtlijn 2009/73/EG, Richtlijn 2009/119/EG van de Raad, Richtlijn 2010/31/EU, Richtlijn 2012/27/EU, Richtlijn 2013/30/EU en Richtlijn (EU) 2015/652 van de Raad, en tot intrekking van Verordening (EU) nr. 525/2013 (6) , – gezien Richtlijn (EU) 2018/2001 van het Europees Parlement en de Raad van 11 december 2018 ter bevordering van het gebruik van energie uit hernieuwbare bronnen (7) (richtlijn hernieuwbare energie), – gezien Richtlijn (EU) 2018/2002 van het Europees Parlement en de Raad van 11 december 2018 houdende wijziging van Richtlijn 2012/27/EU betreffende energie-efficiëntie (8) (energie-efficiëntierichtlijn), – gezien Richtlijn (EU) 2019/944 van het Europees Parlement en de Raad van 5 juni 2019 betreffende gemeenschappelijke regels voor de interne markt voor elektriciteit en tot wijziging van Richtlijn 2012/27/EU (9) , – gezien Verordening (EU) 2019/943 van het Europees Parlement en de Raad van 5 juni 2019 betreffende de interne markt voor elektriciteit (10) , – gezien Verordening (EU) nr. 559/2014 van de Raad van 6 mei 2014 tot oprichting van de Gemeenschappelijke Onderneming brandstofcellen en waterstof 2 (11) , – gezien zijn resolutie van 14 maart 2019 over klimaatverandering – een Europese strategische langetermijnvisie voor een bloeiende, moderne, concurrerende en klimaatneutrale economie in overeenstemming met de Overeenkomst van Parijs (12) , – gezien zijn resolutie van 28 november 2019 over de noodsituatie op het gebied van klimaat en milieu (13) , – gezien zijn resolutie van 28 november 2019 over de VN-klimaatconferentie van 2019 in Madrid, Spanje (COP25) (14) , – gezien zijn resolutie van 15 januari 2020 over de Europese Green Deal (15) , – gezien zijn resolutie van 2 juli 2020 over een alomvattende Europese benadering van energieopslag (16) , – gezien zijn resolutie van 10 juli 2020 over de herziening van de richtsnoeren voor trans-Europese energie-infrastructuur (17) , – gezien artikel 54 van zijn Reglement, – gezien het advies van de Commissie vervoer en toerisme, – gezien het verslag van de Commissie industrie, onderzoek en energie ( A9-0062/2021 ), A. overwegende dat het Parlement, de Raad en de Commissie hun goedkeuring hebben gehecht aan de doelstelling van een klimaatneutrale economie tegen 2050, in overeenstemming met de Overeenkomst van Parijs en op basis van billijkheid en de beste beschikbare wetenschappelijke gegevens, met als doel de wereldwijde temperatuurstijging te beperken tot 1,5 °C boven het pre-industriële niveau; B. overwegende dat de Commissie als gemeenschappelijke doelstelling heeft voorgesteld om de broeikasgasemissies tegen 2030 met ten minste 55 % te verminderen en dat het Parlement zijn goedkeuring heeft gehecht aan de doelstelling om de broeikasgasemissies tegen 2030 met 60 % te verminderen; C. overwegende dat uit het verslag over de stand van de energie-unie van 2020 blijkt dat de totale vraag naar energie in de EU weliswaar daalt, maar dat de vraag in bepaalde sectoren, zoals de vervoerssector en informatie- en communicatietechnologie (ICT), toeneemt; D. overwegende dat gebouwen verantwoordelijk zijn voor ongeveer 40 % van het totale energieverbruik in de EU en 36 % van de broeikasgasemissies door energie, en dat ICT verantwoordelijk is voor 5 à 9 % van het wereldwijde elektriciteitsverbruik; E. overwegende dat 70 % van de primaire energie die in 2017 in de EU werd gebruikt, afkomstig was van fossiele brandstoffen (olie, aardgas en steenkool) (18) ; F. overwegende dat het Internationaal Energieagentschap raamt dat ongeveer een derde van de wereldwijde methaanuitstoot door de energiesector wordt veroorzaakt; G. overwegende dat het om klimaatneutraliteit te verwezenlijken noodzakelijk is af te stappen van een systeem dat grotendeels op fossiele brandstoffen gebaseerd is, en de overstap te maken naar een zeer energie-efficiënt, klimaatneutraal en op hernieuwbare energie gebaseerd systeem; H. overwegende dat onder integratie van energiesystemen wordt verstaan: de gecoördineerde planning en werking van het energiesysteem als geheel, met verscheidene energiedragers en verbonden infrastructuur, en alle eindverbruikers; I. overwegende dat de integratie van energiesystemen een antwoord kan bieden op veel van de uitdagingen die voortvloeien uit de energietransitie, in het bijzonder de uitdaging van het koolstofvrij maken, optimaliseren en in evenwicht brengen van de energienetwerken om zo de voorzieningszekerheid te garanderen en de strategische autonomie van de EU te bevorderen; J. overwegende dat de gecombineerde groene en digitale transitie van de energienetwerken ongekende publieke en particuliere investeringen vergt in de modernisering van de infrastructuur en waar nodig de uitrol van nieuwe infrastructuur, alsook investeringen in de renovatie van gebouwen en onderzoek en ontwikkeling; K. overwegende dat de integratie van energiesystemen de transitie naar een klimaatneutrale economie kan versnellen en beoogt de kosten voor de Europese burgers, overheden en bedrijven binnen realistische grenzen te houden en tegelijk de energiezekerheid te vergroten, de volksgezondheid en het milieu te beschermen en groei, innovatie en wereldwijd industrieel leiderschap te bevorderen; overwegende dat een kostenefficiënte integratie van de energiesector moet worden bewerkstelligd; L. overwegende dat overeenkomstig Verordening (EU) 2018/1999 het beginsel “energie-efficiëntie eerst” effectief moet worden toegepast bij alle planning van vraag en aanbod op energiegebied en alle beleids- en investeringsbeslissingen, hetgeen betekent dat elke beslissing stelselmatig moet worden getoetst aan alternatieve kostenefficiënte en technisch, economisch en ecologisch verantwoorde energie-efficiëntiemaatregelen; M. overwegende dat de COVID-19-crisis heeft aangetoond hoe belangrijk het is te kunnen vertrouwen op een veilig en flexibel energiesysteem; overwegende dat extra elektriciteits- en verwarmingskosten huishoudens meer onder druk hebben gezet; 1. steunt de richting die de Commissie aangeeft in haar mededeling over een strategie voor een geïntegreerd energiesysteem, namelijk een trapsgewijze prioriteit voor energie-efficiëntie en ‑besparing, decarbonisatie van het eindverbruik door middel van directe elektrificatie, en hernieuwbare en koolstofarme brandstoffen voor toepassingen waarvoor geen alternatief bestaat; verzoekt de Commissie en de lidstaten ervoor te zorgen dat in een geest van solidariteit en samenwerking een coherente langetermijnaanpak wordt gevolgd en dat er een stabiel regelgevingskader wordt ontworpen voor de betrokken bedrijfstakken en de samenleving als geheel; onderstreept dat de particuliere sector, samen met de publieke sector, een sleutelrol zal spelen bij het welslagen en de doeltreffende uitvoering van deze strategie, en de bouw zal ondersteunen van een energiesysteem dat de EU op weg helpt naar klimaatneutraliteit in uiterlijk 2050; 2. is van mening dat een dergelijke strategie de Unie kan helpen een traject uit te stippelen om haar klimaatdoelstellingen te verwezenlijken en tegelijk de toegankelijkheid en betaalbaarheid van energie en de voorzieningszekerheid te handhaven door de ontwikkeling van een circulair, zeer energie-efficiënt, geïntegreerd, onderling verbonden, veerkrachtig, slim, multimodaal, billijk en koolstofvrij systeem; benadrukt dat deze strategie, met name in de nasleep van de COVID-19-pandemie, een visie moet omvatten die een klimaatneutrale economie ondersteunt, de energiezekerheid en het concurrentievermogen vergroot, de werkgelegenheid en kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s) stimuleert, de gezondheid en het milieu beschermt, en ook duurzame groei en innovatie bevordert; 3. herinnert eraan hoe belangrijk het is rekening te houden met de diversiteit van de nationale energiesystemen en uitdagingen; moedigt de Commissie aan om verschillende decarbonisatietrajecten te verkennen die elke lidstaat kunnen helpen om de meest efficiënte decarbonisatieoplossingen te gebruiken afhankelijk van zijn behoeften en middelen; Energiesystemen optimaliseren en decarboniseren 4. spreekt andermaal zijn steun uit voor het beginsel “energie-efficiëntie eerst”, dat inhoudt dat energiebesparing en efficiëntiewinsten voorrang moeten krijgen; herinnert eraan dat circulariteit en directe elektrificatie, waar mogelijk, een belangrijk traject in de richting van decarbonisatie vormen; benadrukt dat een veerkrachtig en klimaatneutraal energiesysteem moet worden ontwikkeld, rekening houdend met het beginsel van kostenefficiëntie; benadrukt dat er behoefte is aan een portefeuille van klimaatvriendelijke oplossingen die het mogelijk maken dat de meest energie-efficiënte en kosteneffectieve technologieën op de markt gedijen, die de koolstofvoetafdruk helpen verkleinen en die de energieonafhankelijkheid in de Unie helpen bevorderen; 5. onderstreept de talrijke voordelen van grotere inspanningen op het gebied van energie-efficiëntie, zoals minder afhankelijkheid van geïmporteerde energie, lagere verbruiksrekeningen, een betere concurrentiepositie van het bedrijfsleven en algemene klimaat- en milieuvoordelen; 6. verzoekt de Commissie na te gaan of het beginsel “energie-efficiëntie eerst” kan worden toegepast bij de komende herzieningen van de wetgeving en methoden van de Unie en bij nieuwe initiatieven, met name voor scenario- en infrastructuurplanning en kosten-batenanalyses, en door middel van aanbevelingen aan de lidstaten over hun nationale wetgeving; 7. merkt op dat het energieverbruik in de watersector hoog ligt; verzoekt de Commissie zich te beraden op energie-efficiëntiemaatregelen voor de watersector in de EU en op de mogelijkheid om gezuiverd afvalwater te gebruiken als plaatselijke bron van hernieuwbare energie bij de integratie van energiesystemen; 8. merkt op dat de lidstaten en de Unie als geheel onvoldoende vooruitgang hebben geboekt op het gebied van energie-efficiëntie en renovatie van gebouwen, zoals uiteengezet in het voortgangsverslag van 2020 over energie-efficiëntie; dringt er bij de Commissie op aan de streefcijfers van de energie-efficiëntierichtlijn te herzien en ze na een grondige effectbeoordeling beter af te stemmen op de klimaatdoelstellingen, rekening houdend met haar aanbevelingen in het kader van het governanceproces van de energie-unie en het klimaatdoelstellingsplan; verzoekt de Commissie de bestaande maatregelen opnieuw te bezien en gerichtere beleidsmaatregelen vast te stellen, met name in de sectoren waar onvoldoende vooruitgang is geboekt, zoals het vervoer; is in dit verband ingenomen met de renovatiegolfstrategie en de komende herziening van Richtlijn (EU) 2018/844 van het Europees Parlement en de Raad van 30 mei 2018 tot wijziging van Richtlijn 2010/31/EU betreffende de energieprestatie van gebouwen en Richtlijn 2012/27/EU betreffende energie-efficiëntie (19) ; herinnert eraan dat het belangrijk is de gevolgen van de herziene streefcijfers voor ondernemingen, in het bijzonder kmo’s, te beoordelen; 9. verzoekt de Commissie het beginsel van energie-efficiëntie uit te breiden tot de gehele waardeketen en tot alle soorten eindgebruik, als een kostenefficiënte manier om emissies te verminderen; verzoekt de Commissie concrete initiatieven voor te stellen om energieverlies in alle transmissie- en distributienetwerken te verminderen, door een herziening van de TEN-E-verordening en Verordening (EU) 2017/1938 van het Europees Parlement en de Raad van 25 oktober 2017 betreffende maatregelen tot veiligstelling van de gasleveringszekerheid en houdende intrekking van Verordening (EU) nr. 994/2010 (20) ; 10. is ingenomen met de nieuwe methaanstrategie van de EU; herinnert eraan dat het van essentieel belang is om snel systemen voor de monitoring van methaanemissies uit te rollen die berusten op satellietobservatietechnologieën zoals die welke in het kader van het Copernicus-programma zijn ontwikkeld; verzoekt de Commissie maatregelen voor te stellen om de methaanemissies in de energiesector verder te verminderen; is ingenomen met het voorstel van de Commissie om monitoring, rapportage en verificatie alsook lekdetectie en reparatie verplicht te stellen; 11. wijst op het potentieel van hergebruik van afval, met name energie en afvalwarmte van industriële processen, bioafval, gebouwen en datacenters; vestigt de aandacht op de duurzame productie van energie uit landbouw, voedselconsumptie en bosbouw; verzoekt de Commissie en de lidstaten bij de verdere herziening van de kaderrichtlijn afvalstoffen doeltreffende stimulansen en bedrijfsmodellen te ontwikkelen om industriële afvalwarmte en onvermijdelijke afvalwarmte terug te winnen voor warmtenetwerken of opslag (21) ; 12. vestigt de aandacht op de uitdaging om verwarming en koeling koolstofvrij te maken; dringt aan op de verdere uitvoering van de strategie betreffende verwarming en koeling, onder meer bij de herziening van de richtlijn hernieuwbare energie en de energie-efficiëntierichtlijn, alsook op de totstandbrenging van een faciliterend kader bij de herziening van de richtsnoeren voor staatssteun ten behoeve van milieubescherming en energie (22) ; wijst op het potentieel van hoogrenderende lagetemperatuurnetwerken voor stadsverwarming van de vierde en vijfde generatie; merkt op dat zij een belangrijke rol kunnen spelen bij het op kostenefficiënte wijze koolstofvrij maken van verwarming in stedelijke en industriële gebieden; is verheugd dat stadsverwarmings- en koelingsnetwerken in aanmerking zullen komen voor financiering in het kader van de herziene verordening betreffende de Connecting Europe Facility en vraagt dat ze worden opgenomen als potentiële projecten van gemeenschappelijk belang in het kader van de TEN-E-verordening; vraagt de Commissie voorts om bij de opstelling van de tienjarige netwerkontwikkelingsplannen voor zowel het Europees netwerk van transmissiesysteembeheerders voor elektriciteit (ENTSB-E) als het Europees netwerk van transmissiesysteembeheerders voor gas (ENTSB-G) rekening te houden met warmte-infrastructuur en warmteopslag; neemt met bezorgdheid nota van het lage vervangingspercentage van oude en inefficiënte verwarmingssystemen; is ingenomen met de lopende herziening van de secundaire wetgeving inzake energie-etikettering en ecologisch ontwerp van ruimte- en waterverwarmingstoestellen en ‑koelers; wijst op het potentieel van digitale instrumenten voor slim energiebeheer, waarbij evenwel cyberbeveiliging en gegevensbescherming moeten worden gegarandeerd; 13. herinnert eraan dat de energietransitie jaarlijks 520 à 575 miljard EUR aan investeringen in infrastructuur zal vergen, alsook een passende en effectieve inzet van hernieuwbare energie; verzoekt de Commissie een inclusieve, geïntegreerde en realistische scenarioplanning te ontwikkelen, waarin verder rekening wordt gehouden met energie-efficiëntie en integratie van energiesystemen, in overeenstemming met het investeringsplan voor een duurzaam Europa; wijst erop dat de criteria voor duurzame investeringen van Verordening (EU) 2020/852 van het Europees Parlement en de Raad van 18 juni 2020 betreffende de totstandbrenging van een kader ter bevordering van duurzame investeringen (23) in acht moeten worden genomen en dat er financiële instrumenten nodig zijn die volledig in overeenstemming zijn met de klimaat- en energiedoelstellingen voor 2030 en klimaatneutraliteit in uiterlijk 2050, om ervoor te zorgen dat dit niet leidt tot gestrande activa; onderstreept dat verscheidene Europese programma’s en financieringsinstrumenten een sleutelrol spelen bij het bevorderen van de energietransitie; benadrukt dat ervoor moet worden gezorgd dat het gebruik van energiebronnen zoals aardgas slechts van tijdelijke aard is, gelet op de doelstelling om klimaatneutraliteit te bereiken; benadrukt dat bij de systeemintegratie maximaal gebruik moet worden gemaakt van bestaande energie-infrastructuur die kan bijdragen tot een kosteneffectieve transitie in vele sectoren; 14. wijst nogmaals op het belang van het vooraf beoordelen van en anticiperen op de behoefte aan energie-efficiëntiemaatregelen, systeemintegratie of nieuwe infrastructuur voor de productie, interconnectiviteit, transmissie, distributie, opslag en omzetting van energie, teneinde het gebruik van de bestaande energie-infrastructuur in een klimaatneutrale economie te optimaliseren, de economische, ecologische en sociale levensvatbaarheid en de kostenefficiëntie ervan te waarborgen en zowel lock-ineffecten als gestrande activa te voorkomen; onderstreept hoe belangrijk het is het beginsel van technologieneutraliteit in acht te nemen bij de technologieën die nodig zijn om klimaatneutraliteit te bereiken, aangezien sommige van de technologieën die in de nabije toekomst nodig zullen zijn, nog investeringen in onderzoek en ontwikkeling vergen; eist dat bij elk infrastructuurproject voordat het wordt uitgevoerd, in een alternatief scenario wordt voorzien dat is gebaseerd op vermindering van de vraag en/of sectorintegratie; 15. is ingenomen met de publicatie van de nieuwe EU-strategie voor hernieuwbare offshore-energie; benadrukt dat de snelle ontwikkeling van offshore-energie-eilanden van cruciaal belang is om de doelstelling inzake hernieuwbare-energiecapaciteit tegen 2030 te verwezenlijken; is van mening dat deze strategie een kans biedt om de opwekking van hernieuwbare energie op te voeren, het directe gebruik van elektriciteit te verhogen en indirecte elektrificatie, bijvoorbeeld met waterstof en synthetische brandstoffen, te bevorderen; vraagt daarom om een algehele herziening van de EU‑wetgeving inzake energie-infrastructuur en een gerichte herziening van de desbetreffende richtsnoeren inzake staatssteun, teneinde de ontplooiing van alle hernieuwbare energiebronnen te bevorderen; wijst op het potentieel dat een verdere benutting van zonne-energie op distributieniveau biedt voor de burgers, de industrie en de overheidssector; verzoekt de lidstaten de vergunningsprocedures te vereenvoudigen en administratieve belemmeringen voor de productie van hernieuwbare energie weg te nemen; 16. vraagt de Commissie de herziening van de TEN-E-verordening aan te grijpen om deze volledig in overeenstemming te brengen met de doelstelling van klimaatneutraliteit; onderstreept dat de beginselen van emissiereductie, digitalisering en integratie van energiesystemen moeten worden verankerd in de doelstellingen van de verordening en het tienjarenplan voor netwerkontwikkeling, alsook een planning op langere termijn die is afgestemd op de doelstelling van klimaatneutraliteit, teneinde onder meer gestrande kosten te vermijden; benadrukt dat investeringen om de bestaande infrastructuur te digitaliseren het beheer ervan aanzienlijk kunnen verbeteren door het gebruik van “digitale tweelingen”, algoritmen of artificiële intelligentie; is voorstander van een uitbreiding van het toepassingsgebied van de verordening tot energie-infrastructuur zoals opslag en waterstof; vraagt om een geïntegreerd, gecoördineerd netwerkplan waarin geleidelijk aan alle energiedragers en ‑infrastructuur worden opgenomen; benadrukt dat de infrastructuur van het energiesysteem moet worden geïntegreerd met de digitale systemen en de vervoerssystemen; 17. moedigt de Commissie aan om bij de herziening van de richtlijn hernieuwbare energie ter bevordering van het gebruik van energie uit hernieuwbare bronnen ambitieuzere maatregelen en streefcijfers voor te stellen, teneinde het aandeel van hernieuwbare energie in alle sectoren te vergroten op basis van een grondige effectbeoordeling; benadrukt dat de overgang naar een energiesysteem op basis van hernieuwbare energiebronnen en een snellere elektrificatie van de eindgebruikerssectoren waar mogelijk moet worden bespoedigd, rekening houdend met de kosten en de energie-efficiëntie; 18. is ingenomen met de vaststelling van de strategie inzake een renovatiegolf voor Europa, die de invoering van energie- en hulpbronnenefficiëntiemaatregelen en een hogere penetratie van hernieuwbare energiebronnen in gebouwen in de hele EU zal bespoedigen; verzoekt de Commissie en de lidstaten rekening te houden met de synergieën tussen de energie- en de bouwsector om klimaatneutraliteit te bewerkstelligen; benadrukt dat de renovatie van het bestaande gebouwenbestand een aanvulling zal vormen op het koolstofvrij maken van de energieproductie; 19. erkent de vorderingen die tot nu toe zijn gemaakt met de integratie van de energiemarkten in de EU met die van de verdragsluitende partijen van de Energiegemeenschap; wijst erop hoe belangrijk het is om samenwerking op het gebied van hernieuwbare energie te bevorderen; benadrukt dat de mechanismen voor grensoverschrijdende samenwerking moeten worden versterkt bij de komende herziening van de richtlijn hernieuwbare energie ter bevordering van hernieuwbare energie; 20. is ingenomen met de goedkeuring van de Europese waterstofstrategie; onderstreept dat prioriteit moet worden gegeven aan de totstandbrenging van een bevoorradingsketen voor duurzame waterstof in Europa, teneinde pioniersvoordelen, het concurrentievermogen van de industrie en de zekerheid van de energievoorziening te bevorderen; is ervan overtuigd dat hernieuwbare en koolstofarme waterstof kan helpen bij het verminderen van hardnekkige emissies zoals die van industriële processen en zwaar vervoer, waar directe elektrificatie wegens een lage kostenefficiëntie of om technische, sociale of ecologische redenen wellicht slechts in beperkte mate uitkomst biedt; herinnert aan de noodzaak om de bestaande waterstofproductie sneller koolstofvrij te maken; steunt de lancering van belangrijk projecten van gemeenschappelijk Europees belang op het gebied van waterstof; verzoekt de Commissie een alomvattend classificatie- en certificeringskader voor gasvormige dragers te ontwikkelen op basis van de broeikasgasemissiereducties gedurende de volledige levenscyclus en duurzaamheidscriteria, in overeenstemming met de aanpak van de richtlijn hernieuwbare energie ter bevordering van hernieuwbare energie; benadrukt dat een dergelijke classificatie van het grootste belang is voor marktdeelnemers, autoriteiten en consumenten; onderstreept dat er een robuust kader en een passende referentiewaarde moeten worden ontwikkeld om ervoor te zorgen dat er voldoende extra capaciteit voor de opwekking van hernieuwbare energie wordt ingezet in verhouding tot de behoefte aan hernieuwbare waterstof; verzoekt de Commissie in haar komende wetgevingsvoorstellen rekening te houden met deze diverse behoeften; verzoekt de Commissie te zorgen voor eerlijke en doeltreffende concurrentie tussen geïmporteerde waterstof van internationale partners en in de EU geproduceerde waterstof; 21. onderstreept de rol die milieuveilige afvang, opslag en gebruik van koolstof (CCS/U) kunnen spelen bij het verwezenlijken van de doelstellingen van de Europese Green Deal; is voorstander van een geïntegreerde beleidscontext ter stimulering van het gebruik van milieuveilige CCS/U-toepassingen die een nettoreductie van broeikasgasemissies opleveren, teneinde de zware industrie klimaatneutraal te maken wanneer er geen directe opties voor emissiereductie voorhanden zijn; neemt nota van het voorstel van de Commissie om in het kader van het industrieel platform schone energie een jaarlijks Europees CCUS-forum te organiseren om de opties voor het stimuleren van dergelijke projecten verder te bestuderen; herinnert eraan dat prioriteit moet worden gegeven aan directe emissiereducties en acties om de natuurlijke putten en reservoirs van de EU in stand te houden en te vergroten, bijvoorbeeld door middel van duurzaam bosbeheer; 22. benadrukt dat het vervoer een belangrijke facilitator kan zijn voor het gebruik van hernieuwbare energie; verzoekt de Commissie en de lidstaten op basis van het beginsel van technologieneutraliteit tussen de technologieën die nodig zijn om klimaatneutraliteit te bewerkstelligen, een gunstig beleidskader en ambitieuze doelstellingen voor te stellen voor een rechtvaardige, betaalbare en evenwichtige transitie naar de decarbonisatie van alle vormen van passagiers- en goederenvervoer, met inbegrip van openbare vloten en netwerken, weg-, zee-, binnenvaart-, spoor- en luchtvervoer, in de eerste plaats door elektrificatie en waar dit niet mogelijk is, door duurzaam geproduceerde brandstoffen; is verheugd dat de Commissie bij de herziening van Richtlijn 2014/94/EU heeft aangekondigd dat er een miljoen oplaadpunten voor elektrische voertuigen zullen worden geplaatst; verzoekt de Commissie autofabrikanten aan te moedigen om netintegratie van elektrische voertuigen mogelijk maken; benadrukt dat de elektrificatienetwerken en de infrastructuur voor alternatieve brandstoffen voor het Europese wagenpark moeten worden aangepast, en dat andere snel inzetbare oplossingen, met name in vervoersknooppunten, moeten worden ondersteund; onderstreept het potentieel voor interne samenwerking op het gebied van de decarbonisatie van grensoverschrijdend vervoer; benadrukt in dit opzicht de cruciale rol van de Vervoersgemeenschap en de Commissie om synergieën met de buurlanden tot stand te brengen en de overdracht van EU-normen inzake vervoersemissies te bespoedigen; benadrukt hoe belangrijk het openbaar vervoer is voor het verminderen van de vraag naar energie en dat zowel in stedelijke als in plattelandsgebieden koolstofvrij openbaar vervoer moet worden ontwikkeld en uitgebreid; 23. benadrukt dat er sectoren zijn waarvan het energieverbruik toeneemt, zoals de vervoerssector, de toeristische sector en de ICT-sector; steunt de Commissie in haar onderzoek naar de synergieën tussen stadsverwarmings- en ‑koelingsnetwerken en bronnen van onvermijdelijke afvalwarmte; is ingenomen met de toezegging in het kader van de digitale strategie van de EU om datacenters tegen 2030 klimaatneutraal te maken; verzoekt de Commissie een actieplan voor te stellen voor de participatie van de sector toerisme in het proces van de integratie van het energiesysteem, waarbij onder meer wordt gekeken naar de bevordering van spoorwegtoerisme, zachte mobiliteit en e‑mobiliteit en de totstandbrenging van circulaire-energiegemeenschappen in duurzaam toerisme; Energiesystemen in evenwicht houden 24. merkt op dat de elektriciteitsnetten in evenwicht houden en pieken in de vraag en de productie beheren, ingewikkelder zal worden naarmate de opwekkingsmix in toenemende mate gedecentraliseerd en hernieuwbaar zal zijn, en onderstreept in dit verband de rol van vraagrespons, opslag en slim energiebeheer; wijst erop dat overstappen op gedecentraliseerde energieproductie tal van voordelen biedt: het kan het gebruik van lokale energiebronnen bevorderen, wat leidt tot meer lokale energievoorzieningszekerheid, gemeenschapsontwikkeling en cohesie doordat nieuwe bronnen van inkomsten worden aangeboord en nieuwe banen worden geschapen; herinnert eraan dat de lidstaten vrij blijven om hun energiemix te bepalen, waarvan de diversiteit van fundamenteel belang is om de voorzieningszekerheid te waarborgen; 25. benadrukt dat interconnecties belangrijker dan ooit zijn om hernieuwbare energie te transporteren naar de gebieden met de grootste vraag en het energiesysteem als geheel in evenwicht te houden; benadrukt dat de handel in elektriciteit moet worden gemaximaliseerd en dat uitvoering moet worden gegeven aan de verplichting uit hoofde van artikel 16, lid 8, van Verordening (EU) 2019/943 om ten minste 70 % van de bestaande interconnectiecapaciteit te gebruiken; onderstreept dat de Commissie en de betrokken lidstaten doeltreffende maatregelen moeten nemen om het gebrek aan offshoreaansluitingen te verhelpen, gezien de toenemende rol van offshore-energie in een geïntegreerd energiesysteem; 26. betreurt dat een aantal lidstaten de doelstelling van 10 % elektriciteitsinterconnectie in 2020 nog niet hebben gerealiseerd; is ingenomen met het voorstel van de Commissie om het streefcijfer voor elektriciteitsinterconnectie voor 2030 op te trekken tot 15 %, op voorwaarde dat zij nationale investeringen beter ondersteunt via de lijst van projecten van gemeenschappelijk belang; moedigt de Commissie aan de werkzaamheden van de deskundigengroep inzake interconnectiedoelstellingen nieuw leven in te blazen; 27. merkt op dat de elektriciteitsnetinfrastructuur verder moet worden verbeterd door middel van digitalisering en automatisering, teneinde het systeem flexibeler te maken en synergieën met andere energiedragers te benutten; is ingenomen met de aankondiging door de Commissie van een actieplan voor de digitalisering van energie, met als doel een competitieve markt voor digitale energiediensten te ontwikkelen die gegevensbescherming en soevereiniteit waarborgt en investeringen in digitale energie-infrastructuur ondersteunt; benadrukt dat slimme netwerken een toenemende penetratie van gedecentraliseerde en flexibele hernieuwbare energie mogelijk zullen maken, alsook een sterk onderling verbonden elektriciteitssysteem; 28. herhaalt dat de Europese capaciteit voor energieopslag een essentiële bron van flexibiliteit en voorzieningszekerheid is; wijst erop dat de regelgevingsbelemmeringen voor de installatie van opslagvoorzieningen moeten worden afgebouwd; verzoekt de Commissie bij haar komende herziening van Richtlijn 2003/96/EG na te gaan hoe de kosten van belastingen en heffingen op energieomzetting en energieopslag kunnen worden verlaagd en hoe mogelijke dubbele belastingheffing op opslagprojecten kan worden voorkomen; herinnert eraan hoe belangrijk het is te zorgen voor volledige interoperabiliteit van de verschillende transport- en opslagsystemen, ook die welke van grensoverschrijdend belang zijn en met derde landen zijn verbonden; dringt er bij de Commissie op aan die richtlijn te herzien en daarbij onnodige marktverstoringen ten nadele van andere energiebronnen en nadelige gevolgen voor de consument te voorkomen; 29. verzoekt de lidstaten de toegang tot kapitaal voor alle energieopslagprojecten te verbeteren en hierbij de nadruk te leggen op de modernisering van bestaande infrastructuur; verzoekt de Commissie in de volgende lijst van projecten van gemeenschappelijk belang en bij de herziening van de richtsnoeren inzake staatssteun ten behoeve van milieubescherming en energie verder rekening te houden met de noodzaak om opslaginfrastructuur uit te rollen; 30. neemt met bezorgdheid nota van de grote afhankelijkheid van de EU van de invoer van lithium-ionbatterijen; is derhalve ingenomen met de in het strategisch actieplan voor batterijen (24) vastgestelde aanpak, met name de diversificatie van de grondstoffenbronnen, de ontwikkeling van alternatieven voor zeldzame aardmetalen, de volledige benutting van het handelsbeleid van de EU om een duurzame en zekere voorziening te waarborgen en de ontwikkeling van stimulansen voor circulariteit, alsook met de oprichting van de Europese Alliantie voor batterijen; 31. herinnert aan de aanvullende rol die Power-to-X-technologieën kunnen spelen bij het in evenwicht brengen van netwerken om knelpunten in de infrastructuur weg te werken, het transporteren van energie en het bieden van flexibiliteit en seizoensgebonden opslag van warmte en elektriciteit, aangezien zij gemakkelijk in de bestaande infrastructuur kunnen worden geïntegreerd; is ervan overtuigd dat deze technologieën zullen bijdragen tot de integratie van het groeiende aandeel van hernieuwbare elektriciteitsproductie; merkt op dat de capaciteit voor de opslag van waterstof moet worden ontwikkeld; 32. herinnert aan het belang van interconnectoren en samenwerking tussen netwerkbeheerders; is ingenomen met de oprichting van regionale coördinatiecentra in het kader van Verordening (EU) 2019/943; is van mening dat de transmissiesysteembeheerders een geïntegreerde en sectoroverschrijdende aanpak moeten volgen voor de toekomstige planning van de netwerken, alsook voor de samenhang met de klimaat- en energiedoelstellingen en de nationale energie- en klimaatplannen; 33. wijst op de voordelen van een “multidirectioneel” systeem waarin consumenten een actieve rol spelen in de energievoorziening; herinnert eraan dat de lidstaten ervoor moeten zorgen dat alle burgers het recht hebben om individueel of als gemeenschap hun eigen energie te produceren, te verbruiken en op te slaan, en onderstreept in dit verband de rol van flexibiliteitsopties bij de overgang van een aanbodgestuurd naar een vraaggestuurd energiesysteem, waarbij actieve consumenten via digitale oplossingen kunnen reageren op de vraag, met volledige inachtneming van de algemene verordening gegevensbescherming (25) ; verzoekt de Commissie en de lidstaten na te gaan hoe de ontwikkeling van een Europese markt voor flexibiliteit aan de vraagzijde verder kan worden gestimuleerd, onder meer door middel van gemeenschappelijke normen voor flexibiliteit bij het eindgebruik en een beoordeling van de potentiële voordelen en gevolgen voor de kosten van energiesystemen; is ingenomen met flexibele, geïntegreerde energiesystemen waarmee wordt beoogd de sector stadsverwarming en ‑koeling te optimaliseren, alsook met het gebruik van efficiënte en flexibele hoogrenderende warmtekrachtkoppeling, die helpt om het elektriciteitsnet in evenwicht te brengen, op kosteneffectieve wijze gebruik te maken van hernieuwbare energiebronnen en restwarmte op lokaal/regionaal niveau te integreren; vraagt dat Richtlijn (EU) 2019/944 en de daarin vervatte bepalingen inzake vraagzijderespons snel worden uitgevoerd; 34. wijst op de rol die elektrische mobiliteit kan spelen als vorm van slimme integratie van de energie- en de vervoerssector door het ontsluiten van flexibiliteitscapaciteiten; benadrukt dat de elektrificatie van de vervoerssector de strategische autonomie van de Unie op energiegebied kan vergroten door de behoefte aan geïmporteerde fossiele brandstoffen te verminderen; onderstreept het opslag- en flexibiliteitspotentieel van de uitrol van technologieën om voertuigen in het netwerk te integreren, en merkt op dat daarvoor de interoperabiliteit tussen energiesystemen en elektrische voertuigen nodig is; 35. herinnert eraan hoe belangrijk het is cyberbeveiligingsrisico’s in de energiesector aan te pakken om de veerkracht van de energiesystemen te waarborgen; onderstreept dat het toenemende aantal geconnecteerde producten, zoals verwarmingstoestellen, elektrische voertuigen en slimme meters, het risico van cyberaanvallen op het elektriciteitssysteem kan vergroten; dringt er bij de Commissie op aan cyberbeveiligingsrisico’s snel aan te pakken door in het kader van de elektriciteitsnetcode inzake cyberbeveiliging een hoog niveau van cyberbeveiliging van geconnecteerde producten vast te stellen; 36. wijst erop dat voor een meer hernieuwbaar en gedecentraliseerd en beter geïntegreerd energiesysteem een betere voorspelling van de energievraag nodig is en dat de vraag meer realtime moet worden afgestemd op het aanbod en de opslag van verschillende energiedragers; wijst in dit opzicht op de cruciale rol van digitalisering voor de verwerking van statistische en meteorologische gegevens; verzoekt de Commissie en de lidstaten een interne markt voor digitale energietechnologieën te ontwikkelen en daarbij de privacy en de persoonsgegevens van de consumenten te beschermen; moedigt de lidstaten aan om de in het kader van Richtlijn 2010/31/EU betreffende de energieprestatie van gebouwen (26) ontwikkelde indicator van gereedheid voor slimme toepassingen toe te passen om het potentieel voor flexibiliteit aan de vraagzijde op gebouwniveau te benutten; benadrukt dat hiervoor meer gemeenschappelijke normen voor gegevensuitwisseling nodig zullen zijn; is verheugd dat de Commissie van plan is een actieplan voor de digitalisering van energie vast te stellen om het technologische leiderschap van de EU te bevorderen en een meer geïntegreerd energiesysteem mogelijk te maken met slimme oplossingen in specifieke sectoren (zoals slimme netwerken, efficiënter en veiliger vervoer en energiebesparing in gebouwen), met een betere financiering voor de periode 2021-2027; 37. wijst nogmaals op de cruciale rol die het Agentschap van de Europese Unie voor de samenwerking tussen energieregulators speelt bij de integratie van het energiesysteem en de uitvoering van de energiewetgeving van de EU; verzoekt de Commissie en lidstaten ervoor te zorgen dat het agentschap over voldoende middelen beschikt om zijn taken uit te voeren; De toegankelijkheid en betaalbaarheid van energie voor alle burgers en bedrijven waarborgen 38. herinnert eraan dat het optreden van de Unie op energiegebied in de eerste plaats tot doel heeft de goede werking van de markt te waarborgen, rekening houdend met de noodzaak om het milieu in stand te houden en te verbeteren; verzoekt de Commissie de nodige maatregelen te nemen om de goede werking van de energiemarkten te waarborgen, te zorgen voor de volledige uitvoering van het acquis voor de interne energiemarkt, met inbegrip van het pakket schone energie, de consumentenrechten in de gas- en de stadsverwarmingssector af te stemmen op die van de elektriciteitsconsumenten, en hen te helpen bij te dragen aan het koolstofvrij maken van de economie; benadrukt hoe belangrijk het is om klanten naar de meest energie-efficiënte en kosteneffectieve decarbonisatieoptie te leiden aan de hand van prijzen die een correcte afspiegeling zijn van alle kosten van de gebruikte energiedrager; is ingenomen met het initiatief om Richtlijn 2003/96/EG te herzien en om te vormen tot een instrument waarmee het belastingbeleid wordt afgestemd op de energie- en klimaatdoelstellingen voor 2030 en 2050; verzoekt de Commissie en de lidstaten de klimaatdoelstellingen in deze richtlijn te integreren; toepassingsgebied van de richtlijn moet worden herzien en dat een onderscheid moet worden gemaakt tussen fossiele gassen, koolstofarme gassen en hernieuwbare gassen om de ontwikkeling van duurzame alternatieven te stimuleren; verzoekt de lidstaten onnodige belastingen en heffingen af te schaffen zodat de belastingheffing wordt geharmoniseerd, schone en innovatieve technologieën te bevorderen en voor concurrerende energiekosten in Europa te zorgen; verzoekt de lidstaten werk te maken van de geleidelijke afschaffing van alle directe en indirecte subsidies voor fossiele brandstoffen; 39. is het eens met de analyse van de Commissie dat er verder moet worden gewerkt aan de geleidelijke afschaffing van subsidies voor fossiele brandstoffen, dat er consistentere prijssignalen moeten worden gegeven in alle energiesectoren en in alle lidstaten, dat er een gebrek is aan consistentie met betrekking tot hoge niet-energiegerelateerde kosten en heffingen voor rekening van de elektriciteitsafnemers, en dat externe kosten niet worden geïnternaliseerd; dringt er bij de Commissie en de lidstaten op aan de bekende problemen te verhelpen door middel van doeltreffende regelgevende maatregelen; 40. is ervan overtuigd dat energieverbruikers moeten worden aangemoedigd om actiever te zijn; is ingenomen met de inwerkingtreding van de bepalingen van Richtlijn (EU) 2019/944 die actieve consumenten in staat stellen ten volle deel te nemen aan de markt en de vruchten van hun activiteiten te plukken; verzoekt de Commissie na te gaan welke belemmeringen er nog zijn voor de ontwikkeling van het verbruik van eigen hernieuwbare energie en hernieuwbare-energiegemeenschappen, met name als het gaat om huishoudens met een laag inkomen of kwetsbare huishoudens en industriële verbruikers; vraagt dat in het kader van de geplande voorlichtingscampagne voor consumenten transparante informatie wordt verstrekt over het klimaateffect van energiekeuzes; 41. wijst op het potentieel van de geïntegreerde hernieuwbare-energiesystemen om consumenten te empoweren om energie op te wekken, te verbruiken, op te slaan en te verkopen; is van mening dat dit energiegemeenschappen ook mogelijkheden biedt om de energie-efficiëntie op het niveau van huishoudens te verbeteren en energiearmoede te helpen bestrijden; 42. wijst nogmaals op het potentieel van energiegemeenschappen en micronetwerken om de toegang tot duurzamere energie te ontwikkelen, met name in afgelegen gebieden, op eilanden en in ultraperifere gebieden; benadrukt dat ervoor moet worden gezorgd dat deze gebieden worden geïntegreerd in de trans-Europese energienetwerken, en dat er projecten moeten worden opgezet om eilanden of groepen eilanden zelfvoorzienend te maken op basis van hernieuwbare energiebronnen, naar het voorbeeld van het Tilos-project van Horizon 2020; 43. verzoekt de Commissie regels voor te stellen die energiegemeenschappen van burgers in staat stellen verder deel te nemen aan de integratie van het energiesysteem, bijvoorbeeld door aansluiting op verwarmingsnetwerken, oplaadpunten voor elektrische mobiliteit, opslag of vraagresponsapparatuur, in aanvulling op de productie van hernieuwbare energie; Zorgen voor Europees leiderschap op het gebied van duurzame en hernieuwbare energietechnologieën 44. herinnert eraan dat een van de doelstellingen van de energie-unie erin bestaat onze afhankelijkheid van invoer te verminderen en te zorgen voor voorzieningszekerheid en technologische onafhankelijkheid; vraagt de EU lering te trekken uit de huidige economische crisis en toe te werken naar meer autonomie in strategische waardeketens; is van mening dat de totstandbrenging van synergieën kan helpen deze doelstelling te verwezenlijken; 45. benadrukt dat het van belang is het concurrentievermogen van de Europese technologieën te vergroten om de autonomie van de Unie in de strategische energiesector te bevorderen; vraagt de Commissie onderzoek en innovatie te steunen via de verschillende structuurfondsen en sectorale fondsen; herinnert aan het mondiale leiderschap van de Unie op het gebied van satelliettechnologie voor emissiemeting, in het bijzonder de atmosfeermonitoringdienst van Copernicus; herinnert aan de deskundigheid van het Europees Centrum voor weersvoorspellingen op middellange termijn op het gebied van weersvoorspellingen en derhalve het anticiperen op fluctuaties in de energievraag; verzoekt de Commissie te overwegen verdere steun te verlenen voor technologieën die zullen bijdragen tot een klimaatbestendig en geïntegreerd energiesysteem, ook daar waar Europa wereldleider is en over eigen waardeketens beschikt; 46. neemt er met bezorgdheid nota van dat er in de conclusies van het “Verslag over de stand van de energie-unie 2020” op wordt gewezen dat de investeringen in onderzoek en innovatie op het gebied van schone energietechnologieën afnemen; wijst nogmaals op de cruciale rol van de EU-steun voor onderzoek en innovatie, in het bijzonder voor disruptieve innovatie; is ingenomen met de verhoging van het budget voor onderzoek in het programma Horizon Europa en met de oprichting van de Europese onderzoeksruimte; 47. benadrukt dat de transitie rechtvaardig moet zijn en verzoekt de Commissie en de lidstaten in alle betreffende wetgevingsvoorstellen aandacht te besteden aan structurele veranderingen in de energiesector teneinde de transitie naar klimaatneutraliteit te helpen vergemakkelijken; herhaalt de in de nieuwe Green Deal vervatte belofte dat niemand mag worden achtergelaten; merkt in dit opzicht op dat het van het grootste belang is om werknemers in sectoren die door de groene transitie dreigen te verdwijnen, om te scholen; beklemtoont hoe waardevol de jarenlange Europese deskundigheid op het gebied van de integratie van energiesystemen is en verzoekt de lidstaten deze deskundigheid naar waarde te schatten en te helpen overdragen van de fossiele energiesector naar een klimaatneutraal en sectoraal geïntegreerd energiesysteem; 48. vestigt de aandacht op de volgende baanbrekende procesinnovaties en technologieën die verder moeten worden ontwikkeld vanuit het perspectief van de circulaire economie en in het kader van een doeltreffende strategie voor sectorintegratie: 49. is ingenomen met de genomen initiatieven voor strategische waardeketens; vraagt dat technologieën voor hernieuwbare energie worden erkend als strategische waardeketen, dat er een alliantie wordt opgericht ter ondersteuning van de inspanningen om deze technologieën op te schalen, en dat er een initiatief wordt ontplooid om de proces- en energie-efficiëntie te verbeteren; verzoekt de Commissie te zorgen voor een transparant bestuur van alle allianties, met deelname van kmo’s, het maatschappelijk middenveld, niet-gouvernementele organisaties en onafhankelijke deskundigen, waarbij de geografische diversiteit wordt gewaarborgd; o o o 50. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad en de Commissie. Het Europees Parlement, – gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 194, – gezien de overeenkomst die tijdens de 21e Conferentie van de Partijen bij het Raamverdrag van de Verenigde Naties inzake klimaatverandering (COP21) op 12 december 2015 in Parijs is goedgekeurd (“de Overeenkomst van Parijs”), – gezien de speciale verslagen van de Intergouvernementele Werkgroep inzake klimaatverandering van 8 oktober 2018, getiteld “Global Warming of 1.5°C”, en van 25 september 2019, getiteld “The Ocean and Cryosphere in a Changing Climate”, – gezien de verslagen over de emissiekloof van het VN-Milieuprogramma van 2019 en 2020, – gezien de verklaring van de OESO van 23 februari 2018 over het versterken van kmo’s en ondernemerschap voor productiviteit en inclusieve groei, – gezien de mededeling van de Commissie van 8 juli 2020 over een waterstofstrategie voor een klimaatneutraal Europa ( COM(2020)0301 ), – gezien het advies van het Europees Comité van de Regio’s van 1 juli 2020, getiteld “Naar een stappenplan voor schone waterstof – De bijdrage van lokale en regionale overheden aan een klimaatneutraal Europa” (1) , – gezien de mededeling van de Commissie van 8 juli 2020, getiteld “Energie voor een klimaatneutrale economie: een EU-strategie voor een geïntegreerd energiesysteem” ( COM(2020)0299 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 19 november 2020 over een EU-strategie over de benutting van het potentieel van hernieuwbare offshore-energie met het oog op een klimaatneutrale toekomst( COM(2020)0741 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 14 oktober 2020 over een EU-strategie om methaanemissies terug te dringen ( COM(2020)0663 ), – gezien het verslag van de Commissie van 14 oktober 2020, getiteld “Verslag over de stand van de energie-unie 2020 overeenkomstig Verordening (EU) 2018/1999 inzake de governance van de energie-unie en van de klimaatactie” ( COM(2020)0950 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 17 september 2020, getiteld “Een ambitieuzere klimaatdoelstelling voor Europa voor 2030: investeren in een klimaatneutrale toekomst voor ons allemaal” ( COM(2020)0562 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 11 december 2019 over de Europese Green Deal ( COM(2019)0640 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 10 maart 2020 over een nieuwe industriestrategie voor Europa ( COM(2020)0102 ), – gezien Richtlijn (EU) 2018/2001 van het Europees Parlement en de Raad van 11 december 2018 ter bevordering van het gebruik van energie uit hernieuwbare bronnen (2) (richtlijn hernieuwbare energie), – gezien Verordening (EU) 2018/1999 van het Europees Parlement en de Raad van 11 december 2018 inzake de governance van de energie-unie en van de klimaatactie, tot wijziging van Richtlijn 94/22/EG, Richtlijn 98/70/EG, Richtlijn 2009/31/EG, Verordening (EG) nr. 663/2009, Verordening (EG) nr. 715/2009, Richtlijn 2009/73/EG, Richtlijn 2009/119/EG van de Raad, Richtlijn 2010/31/EU, Richtlijn 2012/27/EU, Richtlijn 2013/30/EU en Richtlijn (EU) 2015/652 van de Raad, en tot intrekking van Verordening (EU) nr. 525/2013 van het Europees Parlement en de Raad (3) , – gezien Richtlijn 2014/94/EU van het Europees Parlement en de Raad van 22 oktober 2014 betreffende de uitrol van infrastructuur voor alternatieve brandstoffen (4) (richtlijn infrastructuur alternatieve brandstoffen), – gezien Verordening (EU) nr. 559/2014 van de Raad van 6 mei 2014 tot oprichting van de Gemeenschappelijke Onderneming brandstofcellen en waterstof 2 (5) , – gezien Verordening (EU) nr. 347/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 17 april 2013 betreffende richtsnoeren voor de trans-Europese energie-infrastructuur en tot intrekking van Beschikking nr. 1364/2006/EG en tot wijziging van de Verordeningen (EG) nr. 713/2009, (EG) nr. 714/2009 en (EG) nr. 715/2009 (de TEN-E-verordening (6) (trans-Europese energie-infrastructuur) , – gezien Verordening (EU) nr. 1316/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 11 december 2013 tot vaststelling van de financieringsfaciliteit voor Europese verbindingen, tot wijziging van Verordening (EU) nr. 913/2010 en tot intrekking van Verordeningen (EG) nr. 680/2007 en (EG) nr. 67/2010 (7) , die momenteel wordt herzien, – gezien Richtlijn 2003/87/EG van het Europees Parlement en de Raad van 13 oktober 2003 tot vaststelling van een regeling voor de handel in broeikasgasemissierechten binnen de Gemeenschap en tot wijziging van Richtlijn 96/61/EG van de Raad (8) (de ETS-Richtlijn), – gezien zijn resolutie van 10 juli 2020 over een alomvattende Europese benadering van energieopslag (9) , – gezien zijn resolutie van 10 juli 2020 over de herziening van de richtsnoeren voor de trans-Europese energie-infrastructuur (10) , – gezien zijn resolutie van 15 januari 2020 over de Europese Green Deal (11) , – gezien zijn resolutie van 28 november 2019 over de noodsituatie op het gebied van klimaat en milieu (12) , – gezien zijn resolutie van 14 maart 2019 over klimaatverandering – een Europese strategische langetermijnvisie voor een bloeiende, moderne, concurrerende en klimaatneutrale economie in overeenstemming met de Overeenkomst van Parijs (13) , – gezien zijn resolutie van 25 oktober 2018 over de uitrol van infrastructuur voor alternatieve brandstoffen in de Europese Unie: tijd voor actie! (14) , – gezien zijn resolutie van 6 februari 2018 over de versnelling van de innovatie op het gebied van schone energie (15) , – gezien artikel 54 van zijn Reglement, – gezien de adviezen van de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en voedselveiligheid en de Commissie vervoer en toerisme, – gezien het verslag van de Commissie industrie, onderzoek en energie ( A9-0116/2021 ), A. overwegende dat de EU de Overeenkomst van Parijs, de Green Deal en de doelstelling om een kostenefficiënte en rechtvaardige transitie naar klimaatneutraliteit uiterlijk in 2050 te bewerkstelligen, heeft onderschreven; B. overwegende dat de Commissie heeft voorgesteld om de EU-doelstelling om de broeikasgasemissies uiterlijk in 2030 met ten minste 55 % te verminderen ten opzichte van het niveau in 1990, en overwegende dat het Parlement zijn goedkeuring heeft gehecht aan de doelstelling om de broeikasgasemissies uiterlijk in 2030 met 60 % te verminderen ten opzichte van 1990; C. overwegende dat fossiele brandstoffen in hoge mate verantwoordelijk zijn voor de opwarming van de aarde, en overwegende dat in de Overeenkomst van Parijs is vastgelegd dat de stijging van de wereldwijde temperatuur moet worden beperkt tot ruim onder 2 °C ten opzichte van het pre-industriële niveau en dat de inspanningen om de temperatuurstijging tot 1,5 °C te beperken, moeten worden voortgezet; D. overwegende dat de transitie naar een broeikasgasneutrale economie een door de overheid geleide snelle en rechtvaardige transitie naar een grotendeels op hernieuwbare bronnen gebaseerd en zeer hulpbronnen- en energie-efficiënt energiesysteem vereist waarmee wordt gezorgd voor duurzaamheid en gezondheid, de participatie van burgers, de vermindering van energiearmoede in de hele EU, voorzieningszekerheid, de toegankelijkheid en betaalbaarheid van energie, en het concurrentievermogen van energieprijzen; E. overwegende dat er schone alternatieve brandstoffen gebruikt moeten worden en dat daarvan toepassingen ontwikkeld moeten worden om fossiele brandstoffen zo snel mogelijk af te bouwen en het concurrentievermogen van de industrie in de EU te waarborgen; overwegende dat hernieuwbare waterstof beschikt over onbenut potentieel om zo’n alternatief te zijn; F. overwegende dat waterstof kan worden gebruikt als grondstof of energiebron in industriële en chemische procedés, in het lucht-, zee- en zware vrachtvervoer, en in verwarmingstoepassingen, voor het koolstofvrij maken van sectoren waarin directe elektrificatie technologisch niet mogelijk of niet concurrerend is, alsook voor energieopslag om het energiesysteem waar nodig in evenwicht te brengen, waardoor het een belangrijke rol speelt bij de integratie van het energiesysteem; G. overwegende dat momenteel ongeveer 2 % van de energiemix van de EU bestaat uit waterstof, waarvan 95 % wordt geproduceerd met behulp van fossiele brandstoffen die jaarlijks 70 à 100 miljoen ton CO 2 uitstoten en op mondiaal niveau goed zijn voor 2,5 % van de broeikasgasemissies, waarbij minder dan 1 % van de momenteel geproduceerde waterstof als energiedrager wordt gebruikt; overwegende dat uit een aantal studies is gebleken dat hernieuwbare energie in 2050 tot wel 100 % van de energiemix in de EU kan uitmaken, waarvan waterstof 20 % van de totale energie voor zijn rekening kan nemen, tussen 20 en 50 % van de energie die wordt gebruikt voor vervoer en tussen 5 en 20 % van de energie die wordt gebruikt in de industrie; H. overwegende dat waterstof – waarvan wereldwijd 120 Mt per jaar wordt geproduceerd – een bijproduct kan zijn van de raffinage- en chemische industrie (70 Mt) of afkomstig is van speciale productiefaciliteiten (50 Mt); overwegende dat de meeste waterstof wordt geproduceerd met behulp van fossiele brandstoffen – 6 % van het aardgas en 2 % van de steenkool wordt wereldwijd gebruikt voor de productie van waterstof – waarvan minder dan 0,1 % wordt geproduceerd met behulp van waterelektrolyse; I. overwegende dat de totale waterstofproductiecapaciteit in de Europese Economische Ruimte (EEA) eind 2018 werd geraamd op 11,5 Mt per jaar, en overwegende dat de totale capaciteit van elektrolyse-installaties in de EEA circa 1 GW bedraagt, wat neerkomt op tussen de 1 en 4 % van de totale waterstofproductiecapaciteit; overwegende dat het totale aandeel van waterstofproductie uit fossiele brandstoffen met koolstofafvang- en opslag (koolstofarme waterstof) in de EEA circa 0,7 % bedraagt (bijproducten niet meegerekend); J. overwegende dat 43 % van de wereldwijd geproduceerde waterstof wordt gebruikt om ammoniak te maken, dat op zijn beurt weer grotendeels wordt gebruikt voor de productie van op ammoniak gebaseerde meststoffen voor de landbouw, en dat 52 % voor de raffinage en ontzwaveling van koolwaterstoffen en 5 % voor de synthese van methanol en andere toepassingen wordt gebruikt; K. overwegende dat de kosten van hernieuwbare en koolstofarme waterstof momenteel 2,50 tot 5,50 EUR per kilo bedragen, terwijl de kosten van de waterstofproductie op basis van fossiele brandstoffen ongeveer 1,50 EUR per kilo bedragen; overwegende dat bij de huidige elektriciteitsmix de emissies van de productie van waterstof op basis van elektriciteit in de meeste lidstaten hoger zouden zijn dan die van de waterstofproductie op basis van fossiele brandstoffen; L. overwegende dat waterstof de opslag van grote hoeveelheden energie gedurende langere tijd mogelijk maakt en dat daarmee seizoensgebonden schommelingen in de vraag kunnen worden overbrugd; overwegende dat waterstof kan worden vervoerd door vrachtwagens, schepen of pijpleidingen, zodat hernieuwbare energie kan worden geproduceerd waar dat het meest efficiënt is en het vervoeren ervan over lange afstanden mogelijk is zonder het elektriciteitsnet te belasten; M. overwegende dat een groter aandeel aan hernieuwbare-energiebronnen nodig zal zijn om alle economische sectoren koolstofvrij te maken, hetgeen tot grotere volatiliteit van het elektriciteitsnet zou kunnen leiden, terwijl de vraag naar energieopslag enorm zal moeten worden verhoogd om de energievoorziening veilig te stellen; N. overwegende dat de staalproductie goed is voor circa 10 % van de wereldwijde directe en indirecte broeikasgasemissies en het zeevervoer voor circa 2,5 %, en overwegende dat de ontwikkeling van hernieuwbare waterstof zou kunnen helpen om de emissies in die sectoren terug te dringen; O. overwegende dat het vervoer goed is voor ongeveer 27 % van de totale broeikasgasemissies in de EU; overwegende dat waterstof meerdere toepassingen heeft in de industrie en in de elektriciteits- en bouwsector, en een groot potentieel biedt als alternatieve brandstof voor de vervoerssector, maar overwegende dat de op de markt geïntroduceerde waterstofmogelijkheden voor de verschillende vervoerswijzen nog steeds beperkt zijn; P. overwegende dat elektrische auto’s met accu’s het potentieel hebben om een aanzienlijk deel van de markt voor personenauto’s over te nemen; overwegende dat de sector zwaar vervoer moeilijk koolstofvrij te maken is aangezien de mogelijkheden voor directe elektrificatie beperkt zijn vanwege de lage kostenefficiëntie en om technische redenen; overwegende dat accu’s praktische problemen met zich meebrengen bij zware bedrijfsvoertuigen, treinen op niet-geëlektrificeerde spoorlijnen, vrachtschepen en vliegtuigen, en overwegende dat hierdoor mogelijkheden ontstaan voor andere energiedragers zoals waterstof, aangezien grote hoeveelheden daarvan aan boord van een voertuig of vaartuig kunnen worden opgeslagen, en het indien nodig snel kan worden bijgetankt en alleen water uitstoot; Q. overwegende dat een duurzame en concurrerende waterstofeconomie een kans is voor de EU om haar economie te versterken, met name na de economische recessie als gevolg van COVID-19, aangezien deze bedrijfstak tot 2030 maar liefst een miljoen directe kwalitatief hoogwaardige banen zou kunnen creëren en tot 2050 zelfs 5,4 miljoen, en overwegende dat dit een kans kan bieden voor regio’s die momenteel sterk afhankelijk zijn van traditionele energiebronnen en het risico lopen in armoede te vervallen zodra fossiele brandstoffen zijn uitgefaseerd; overwegende dat het potentieel voor het scheppen van banen op het gebied van hernieuwbare waterstof wordt geraamd op 10 300 banen per miljard EUR die wordt geïnvesteerd, eventueel aangevuld met banen in de sector elektriciteit uit hernieuwbare bronnen; R. overwegende dat voor de opbouw van een duurzame en concurrerende waterstofmarkt die op een tijdige en kostenefficiënte manier bijdraagt aan het bereiken van de EU-doelstelling van klimaatneutraliteit in 2050 goed ontwikkelde transmissie- en distributie-infrastructuur nodig is om de waterstof op efficiënte wijze van productielocaties naar verbruikslocaties in de EU te transporteren; S. overwegende dat de ontwikkeling van waterstofsystemen door de lidstaten op verschillende manieren kan worden aangepakt, gezien de verschillen in de structuur van de bestaande gasinfrastructuur, de capaciteit van elk land om verschillende technologieën voor de productie van waterstof te ontwikkelen, het innovatiepotentieel en de variërende vraag naar waterstof door verschillende sectoren in elke lidstaat; T. overwegende dat bijna alle lidstaten plannen voor waterstof hebben opgenomen in hun nationale energie- en klimaatplannen en dat 26 lidstaten het waterstofinitiatief hebben ondertekend; U. overwegende dat het energiesysteem van de EU ecologisch duurzaam en economisch concurrerend moet zijn, en dat de nagestreefde technologische oplossingen moeten zijn gebaseerd op bewezen en degelijke schattingen die leiden tot levensvatbare verdienmodellen binnen een voorspelbare tijdspanne, zodat de kosten ervan het concurrentievermogen van bedrijven in de EU en de welvaart van burgers niet in gevaar brengen; V. overwegende dat rekening moet worden gehouden met aanzienlijke energieverliezen tijdens de productie, het vervoer, de opslag en de verwerking van waterstof; W. overwegende dat het huidige wettelijk kader voor aardgas jarenlang heeft gezorgd voor voorzieningszekerheid en betaalbaarheid van energie voor consumenten in de EU en daarom kan worden gebruikt als blauwdruk om de ontwikkeling van een toekomstige hernieuwbare-waterstofmarkt voor de hele EU te bevorderen; 1. benadrukt dat de technologische leiderspositie van EU op het gebied van schone waterstof (16) moet worden behouden en verder moet worden ontwikkeld door middel van een concurrerende en duurzame waterstofeconomie met een geïntegreerde waterstofmarkt; benadrukt dat er een EU-waterstofstrategie nodig is die de hele waterstofwaardeketen bestrijkt, met inbegrip van de vraag- en aanbodsectoren, en die wordt afgestemd op de nationale inspanningen om te waarborgen dat er toereikende aanvullende infrastructuur voor de opwekking van elektriciteit uit hernieuwbare bronnen wordt aangelegd teneinde hernieuwbare waterstof te produceren en de kosten van hernieuwbare waterstof te verlagen; wijst met name op de toegevoegde waarde van de binnenlandse productie van hernieuwbare waterstof in de EU voor de ontwikkeling en het in de handel brengen van innovatieve elektrolysetechnologieën; benadrukt dat de waterstofeconomie compatibel moet zijn met de Overeenkomst van Parijs, de klimaat- en energiedoelstellingen van de EU voor 2030 en 2050, de circulaire economie, het actieplan voor kritieke grondstoffen en de duurzameontwikkelingsdoelstellingen van de VN; 2. is ingenomen met de waterstofstrategie voor een klimaatneutraal Europa als voorgesteld door de Commissie, waaronder de toekomstige herziening van de richtlijn hernieuwbare energie, en met het steeds grotere aantal strategieën en investeringsplannen voor waterstof in de lidstaten; onderstreept dat deze strategieën moeten worden afgestemd op de nationale energie- en klimaatplannen van de lidstaten, en verzoekt om de snelle en ambitieuze uitvoerlegging van die strategieën; is van mening dat de Commissie bij toekomstige wetgevingsvoorstellen rekening moet houden met deze strategieën; dringt er bij de Commissie op aan haar aanpak inzake waterstof af te stemmen op de nieuwe industriestrategie van de EU en deze te integreren in een samenhangend industriebeleid, rekening houdend met het feit dat de waterstofstrategie geen doel op zich is, maar moet worden gezien in de context van de algemene inspanningen van de EU om broeikasgasemissies terug te dringen en tegelijkertijd kwalitatief hoogwaardige banen op lange termijn te waarborgen en bij te dragen tot het concurrentievermogen van de industrie in de EU; 3. onderstreept hoe belangrijk een veerkrachtig en klimaatneutraal energiesysteem is dat gebaseerd is op de beginselen energie-efficiëntie, kostenefficiëntie, betaalbaarheid en voorzieningszekerheid; benadrukt dat energiebehoud en het beginsel “energie-efficiëntie eerst” de boventoon moeten voeren, maar niet in de weg mogen staan van de ontwikkeling van innovatieve proef- en demonstratieprojecten; merkt op dat directe elektrificatie uit hernieuwbare bronnen kosten-, hulpbronnen- en energie-efficiënter is dan waterstof, maar merkt tevens op dat factoren als voorzieningszekerheid, technische haalbaarheid en energiesystemen in aanmerking moeten worden genomen als wordt bepaald hoe een sector koolstofvrij moet worden gemaakt; wijst in dit verband op het belang van het beginsel van technologieneutraliteit voor de verwezenlijking van een klimaatneutrale EU; 4. is ervan overtuigd dat waterstof uit hernieuwbare bronnen cruciaal is voor de energietransitie van de EU, aangezien alleen hernieuwbare waterstof op duurzame wijze kan bijdragen aan het bereiken van klimaatneutraliteit op de lange termijn en afhankelijkheid van koolstof en gestrande activa kan voorkomen; merkt bezorgd op dat hernieuwbare waterstof nog niet concurrerend is; dringt er daarom bij de Commissie en de lidstaten op aan de waardeketen en marktintroductie van hernieuwbare waterstof te stimuleren, waarbij zij rekening moeten houden met het feit dat het verband tussen prijs en opbrengst geleidelijk zou verbeteren gezien de ontwikkeling van industriële methoden en waardeketens; 5. onderkent de inspanningen die in “hydrogen valleys” in diverse regio’s in de EU worden geleverd voor de ontwikkeling van geïntegreerde, sectoroverstijgende waterstofwaardeketens; wijst op hun belangrijke rol bij het opstarten van de productie en toepassing van hernieuwbare waterstof met het oog op de ontwikkeling van een waterstofeconomie in de EU; dringt er bij de Commissie op aan voort te bouwen op deze initiatieven, de ontwikkeling ervan te ondersteunen en de betrokkenen te helpen om hun knowhow en investeringen te bundelen; 6. wijst erop dat van waterstof afgeleide producten, zoals met hernieuwbare energie geproduceerde synthetische brandstoffen, een koolstofneutraal alternatief voor fossiele brandstoffen vormen en daarom, samen met andere emissiereducerende oplossingen zoals elektrificatie op basis van elektriciteit uit hernieuwbare bronnen, een aanzienlijke bijdrage kunnen leveren aan het koolstofvrij maken van een grote verscheidenheid aan sectoren; benadrukt dat een sectoroverstijgende toepassing van essentieel belang is om de prijs van deze energiedragers aanzienlijk te verlagen door middel van schaalvoordelen en te zorgen voor voldoende marktvolume; Classificatie van en normen voor waterstof 7. is van mening dat een gemeenschappelijke wettelijke classificatie van de verschillende soorten waterstof van het grootste belang is; is verheugd over de door de Commissie voorgestelde classificatie, als eerste stap; wijst erop dat een snelle overeenstemming over een alomvattende, precieze en wetenschappelijk onderbouwde uniforme terminologie voor de hele EU nodig is met het oog op de aanpassing van nationale wettelijke definities en de vaststelling van een duidelijke classificatie teneinde rechtszekerheid te bieden; verzoekt de Commissie haar werkzaamheden met betrekking tot de vaststelling van deze terminologie snel af te ronden, in de context van alle relevante wetgeving; 8. is van mening dat de classificatie van de verschillende vormen van waterstof moet worden bepaald aan de hand van een onafhankelijke, wetenschappelijk onderbouwde beoordeling, waarbij wordt afgeweken van de gebruikelijke benadering op basis van kleurstoffen; is van mening dat deze classificatie gebaseerd moet zijn op de broeikasgasemissies gedurende de gehele levenscyclus van het productie- en vervoersproces van waterstof, maar dat daarbij ook rekening moet worden gehouden met transparante en robuuste duurzaamheidscriteria in overeenstemming met de beginselen van de circulaire economie en op basis van gemiddelden en standaardwaarden per categorie, zoals de doelstellingen van duurzaam gebruik en de bescherming van hulpbronnen, de verwerking van afval en het toegenomen gebruik van grondstoffen en secundaire materialen, preventie en bestrijding van verontreiniging, en ten slotte de bescherming en het herstel van biodiversiteit en ecosystemen; 9. merkt op dat er een discrepantie bestaat tussen de verschillende definities van schone waterstof die door verschillende actoren worden gebruikt, zoals de Commissie en de Europese alliantie voor schone waterstof, hetgeen verwarring schept en moet worden vermeden; beklemtoont in dat verband dat het onderscheid tussen hernieuwbare en koolstofarme waterstof volstrekt duidelijk moet zijn (17) ; merkt bovendien op dat het vermijden van het gebruik van twee benamingen voor dezelfde categorie waterstof, namelijk “hernieuwbaar” en “schoon”, zoals voorgesteld door de Commissie, voor verdere verduidelijking zou zorgen, en benadrukt in dit verband dat de term “hernieuwbare waterstof” de meest objectieve en wetenschappelijk onderbouwde optie is voor die categorie waterstof; 10. onderstreept dat er dringend behoefte is aan EU- en internationale normen en certificering; merkt verder op dat garanties van oorsprong die zijn afgestemd op nationale registers moeten worden overwogen opdat hernieuwbare waterstof tijdig kan worden opgeschaald, consumenten bewust voor duurzame oplossingen kunnen kiezen en het risico op gestrande investeringen tot een minimum kan worden beperkt; 11. benadrukt dat het standaardisatiesysteem moet worden gebaseerd op een holistische benadering en ook van toepassing moet zijn op ingevoerde waterstof; verzoekt de Commissie om een regelgevingskader in te voeren met robuuste en transparante duurzaamheidscriteria voor de certificering en tracering van waterstof in de EU, waarbij rekening wordt gehouden met de broeikasgasvoetafdruk ervan in de gehele waardeketen, met inbegrip van vervoer, om ook investeringen in toereikende aanvullende opwekking van elektriciteit uit hernieuwbare bronnen op gang te brengen; verzoekt de Commissie tevens om zo vroeg mogelijk in 2021 te voorzien in een regelgevingskader voor waterstof dat zorgt voor standaardisering, certificering, garanties van oorsprong, etikettering en verhandelbaarheid in alle lidstaten, en ook gebruik te maken van de op stapel staande herziening van de EU-regeling voor de handel in emissierechten (ETS) om na te gaan welke veranderingen er nodig zijn om het volledige potentieel van waterstof te ontsluiten en zodoende bij te dragen aan de klimaatdoelstellingen van de EU, rekening houdend met het risico van koolstoflekkage; 12. onderstreept dat de classificatie van verschillende soorten waterstof onder meer ten doel heeft de consument te informeren en niet bedoeld is om de expansie van waterstof in het algemeen een halt toe te roepen; merkt op dat het huidige systeem van garanties van oorsprong voor elektriciteit uit hernieuwbare bronnen tot nu toe niet heeft geleid tot toereikende investeringen in extra capaciteit; benadrukt dat er daarom verdere richtsnoeren moeten worden ontwikkeld over de voorwaarden en criteria om dubbeltelling van hernieuwbare capaciteit te voorkomen; 13. is er sterk van overtuigd dat acceptatie door het publiek essentieel is voor de succesvolle totstandbrenging van een waterstofeconomie; benadrukt daarom het belang van betrokkenheid van het publiek en de belanghebbenden, van veiligheids- en technische EU-normen voor waterstof, en van hoogwaardige waterstofoplossingen die voldoen aan deze normen; wijst er voorts op dat de veiligheidsprotocollen in vraagsectoren voortdurend moeten worden geactualiseerd met betrekking tot het gebruik van waterstof; pleit er dan ook voor dat voorbeelden van beste praktijken en een cultuur van veilig gebruik van waterstof in de hele EU worden bevorderd; Opvoeren van de waterstofproductie 14. benadrukt dat, om ervoor te zorgen dat de interne waterstofmarkt goed en voorspelbaar functioneert, regelgevingsbelemmeringen moeten worden weggenomen en dat de Commissie snel een samenhangend, geïntegreerd en alomvattend regelgevingskader voor een waterstofmarkt moet voorstellen, dat moet worden afgestemd op andere relevante wetgeving en volledig in overeenstemming moet zijn met de beginselen van evenredigheid, subsidiariteit en betere regelgeving, met inbegrip van de kmo-test; wijst in dit verband op de behoefte aan een flexibele waterstofmarkt om het voor innovatieve voortrekkers mogelijk te maken de voordelen van waterstofproductie volledig te benutten en de kosten daarvan omlaag te brengen, daarbij rekening houdend met het feit dat de waterstofmarkt nog niet tot volledige wasdom is gekomen en moet worden opgeschaald; 15. is van mening dat de opzet van de EU-gasmarkt en het pakket schone energie als basis en voorbeeld kunnen dienen voor de regulering van de waterstofmarkt; benadrukt dat de snelle en voorspelbare ontwikkeling van een functionerende waterstofproductie ook democratische planning door overheden vereist, waar producenten, werknemers en hun vakbonden, wetenschappers en non-gouvernementele organisaties (ngo’s) bij moeten worden betrokken; spoort de Commissie en de lidstaten daarnaast aan met specifieke oplossingen te komen om de waterstofproductie in minder goed verbonden of geïsoleerde regio’s, zoals eilanden, op te voeren en ervoor te zorgen dat de daarvoor benodigde infrastructuur wordt ontwikkeld, onder andere door bestaande infrastructuur een nieuwe bestemming te geven; 16. verzoekt de Commissie de wettelijke vereisten die nodig zijn voor een duurzame waterstofeconomie in de EU op te nemen en te beoordelen in haar effectbeoordelingen met betrekking tot de herziening van de desbetreffende wetgeving, teneinde de verhoogde klimaatambitie van de EU te verwezenlijken en hernieuwbare waterstof economisch aantrekkelijker te maken; dringt er bij de Commissie op aan met name te bekijken of de richtlijn hernieuwbare energie, de energiebelastingrichtlijn (18) en de ETS-richtlijn moeten worden herzien om te zorgen voor een gelijk speelveld en een toekomstbestendig regelgevingskader voor waterstof; 17. is ingenomen met de ambitieuze doelstellingen van de Commissie om de capaciteit van elektrolyse-installaties en hernieuwbare waterstofproductie te vergroten; verzoekt de Commissie een stappenplan te ontwikkelen voor de uitrol en schaalvergroting van elektrolyse-installaties en partnerschappen aan te gaan op EU-niveau om de kosteneffectiviteit van die installaties te garanderen; dringt er bij de Commissie en de lidstaten op aan de bestaande administratieve obstakels weg te nemen en de uitbreiding van de waardeketen en de marktintroductie van hernieuwbare waterstof te stimuleren om deze technologisch rijp en concurrerend te maken door te voorzien in financiële stimulansen en specifieke financieringsregelingen, met inbegrip van innovatieve oplossingen, zoals feed-inpremies voor hernieuwbare waterstof die in het waterstofnet wordt ingevoerd, door de staatssteunregels te herzien en de energietarieven en -belastingstelsels grondig te herzien met het oog op de internalisering van externe kosten; benadrukt dat hernieuwbare waterstof vóór 2030 concurrerend kan worden, mits de nodige investeringen en een adequaat regelgevingskader voorhanden zijn en hernieuwbare energie concurrerend is; 18. merkt op dat een duurzame waterstofeconomie het mogelijk moet maken de capaciteit op te voeren binnen een geïntegreerde energiemarkt van de EU; erkent dat er verschillende vormen van waterstof op de markt zullen zijn, zoals hernieuwbare en koolstofarme waterstof, en onderstreept de noodzaak van investeringen om de productie van hernieuwbare energie snel genoeg op te schalen teneinde de klimaat- en milieudoelstellingen van de EU voor 2030 en 2050 te halen, maar erkent ook dat koolstofarme waterstof op korte en middellange termijn een overbruggingstechnologie is; verzoekt de Commissie om te schatten hoeveel, in welke gevallen en gedurende welke periode koolstofarme waterstof nodig zal zijn voor decarbonisatiedoeleinden, totdat hernieuwbare waterstof deze rol volledig kan overnemen; verzoekt de Commissie en de lidstaten de economische en regelgevingsbelemmeringen te verminderen om een snelle marktintegratie van waterstof te bevorderen; wijst er voorts op dat niet-duurzame exploitatie van hulpbronnen, aanhoudende methaanemissies, koolstofafhankelijkheid en gestrande activa moeten worden vermeden; onderstreept dat het gebruik van waterstof moet bijdragen tot de verwezenlijking van de klimaatdoelstellingen van de EU en de snelle ontwikkeling en toepassing van hernieuwbare waterstof; 19. benadrukt hoe belangrijk het is om het gebruik van fossiele waterstof zo snel mogelijk af te bouwen, waarbij de nadruk moet liggen op de schoonste technologieën wat betreft duurzaamheid en broeikasgasemissies; dringt er bij de Commissie en de lidstaten op aan onmiddellijk een begin te maken met het zorgvuldig plannen van deze transitie, zodat de productie van fossiele waterstof snel, voorspelbaar en onomkeerbaar zal afnemen en wordt voorkomen dat de levensduur van op fossiele brandstoffen gebaseerde productiefaciliteiten wordt verlengd; merkt op dat een aantal op fossiele brandstoffen gebaseerde locaties voor de productie van waterstof zich in gebieden met een rechtvaardige transitie bevindt, en benadrukt dat doeltreffende steunmaatregelen gericht moeten zijn op het koolstofvrij maken van de bestaande waterstofproductie op basis van fossiele brandstoffen; hamert erop dat maatregelen die gericht zijn op de ontwikkeling van een Europese waterstofeconomie niet mogen leiden tot de sluiting van deze productielocaties, maar tot de modernisering en verdere ontwikkeling ervan, wat de regio’s ten goede komt doordat ze zorgen voor een lokaal geproduceerde duurzame energiedrager, de reductie van broeikasgasemissies bevorderen en bijdragen aan bijscholing en de verdere inzetbaarheid van de lokale arbeidskrachten; 20. onderstreept de potentiële rol die milieuveilige koolstofafvang en -opslag en milieuveilig koolstofgebruik (CCS/U) kunnen spelen bij het verwezenlijken van de doelstellingen van de Europese Green Deal; is voorstander van een geïntegreerde beleidscontext ter stimulering van het gebruik van milieuveilige CCS/U-toepassingen die een nettoreductie van broeikasgasemissies opleveren, teneinde de zware industrie klimaatneutraal te maken wanneer er geen directe opties voor emissiereductie voorhanden zijn; verklaart echter nogmaals dat in de EU-strategie voor broeikasgasneutraliteit voorrang moet worden gegeven aan rechtstreekse emissiebeperkingen en maatregelen voor het behoud en de bevordering van natuurlijke putten en reservoirs in de EU; wijst in dit verband voorts op de noodzaak van onderzoek naar en de ontwikkeling van CCS-/U-technologieën; 21. onderstreept dat een waterstofeconomie aanzienlijke extra hoeveelheden betaalbare hernieuwbare energie en de bijbehorende infrastructuur vereist voor de productie van hernieuwbare energie en het vervoer ervan naar waterstofproductielocaties en van de geproduceerde waterstof naar de eindgebruikers; verzoekt de Commissie en de lidstaten een begin te maken met de uitrol van voldoende aanvullende capaciteit voor hernieuwbare energie om te voorzien in het elektrificatieproces en de productie van hernieuwbare waterstof, onder meer door de vergunningsprocedures te vereenvoudigen, en grensoverschrijdende partnerschappen te ontwikkelen op basis van de mogelijkheden van verschillende regio’s om hernieuwbare energie en hernieuwbare waterstof te produceren; 22. is van mening dat de uitrol van passende capaciteit van hernieuwbare energie die in verhouding staat tot de behoefte aan hernieuwbare waterstof kan helpen om een conflict tussen de vereiste capaciteit voor elektrificatie, voor elektrolyse-installaties of voor andere doeleinden te vermijden; is in dat verband ingenomen met de plannen van de Commissie om het streefcijfer van de EU voor hernieuwbare energie voor 2030 te verhogen, evenals met de voorgestelde strategie voor hernieuwbare offshore-energie; 23. dringt aan op de herziening van de energiebelastingrichtlijn; verzoekt de lidstaten te overwegen de belastingen en heffingen op hernieuwbare energie in de hele EU zo nodig te verlagen, dubbele heffing van belastingen en heffingen op elektriciteit uit waterstoffaciliteiten, die een belemmering vormen voor de verdere uitrol van waterstof, weg te nemen, de financiële stimulansen voor de productie van hernieuwbare energie te vergroten, en tegelijkertijd verder te werken aan de geleidelijke afschaffing van subsidies voor fossiele brandstoffen, evenals belasting- en heffingsvrijstellingen; 24. onderstreept dat hernieuwbare waterstof kan worden geproduceerd uit verschillende hernieuwbare energiebronnen, zoals wind-, zonne- en waterkrachtenergie (met inbegrip van pompaccumulatie); benadrukt het potentieel van brownfieldterreinen om ruimte te bieden voor de productie van hernieuwbare energie; nodigt de Commissie uit om in het licht van de onlangs gepubliceerde strategie inzake hernieuwbare offshore-energie te beoordelen in hoeverre hernieuwbare offshore-energiebronnen de weg kunnen banen voor een bredere ontwikkeling en toepassing van hernieuwbare waterstof; 25. benadrukt het potentieel om bepaalde bestaande industrieterreinen om te zetten in locaties voor de productie van hernieuwbare waterstof; onderstreept de noodzaak om de herbestemming van dergelijke industrieterreinen in het openbaar met de werknemers en hun vakbonden te plannen, met inbegrip van de mogelijkheid, ook voor werknemers, om buiten gebruik gestelde locaties gezamenlijk op een wettige en ordelijke manier te heropenen, bijvoorbeeld met het oog op de productie van waterstof; 26. merkt op dat de transitie naar een klimaatneutraal energiesysteem zorgvuldig moet worden gepland, rekening houdend met de huidige uitgangspunten en infrastructuur, die van lidstaat tot lidstaat kunnen verschillen; benadrukt dat de lidstaten flexibel moeten zijn bij het ontwikkelen van steunmaatregelen, met inbegrip van staatssteunmaatregelen, voor de ontwikkeling van hun nationale waterstofeconomie; verzoekt de Commissie in dit verband meer informatie te verstrekken over geplande differentiatie en de flexibiliteit van de steunmaatregelen; 27. wijst met klem op de grote hoeveelheden natuurlijke hulpbronnen, zoals water, die nodig zijn voor de productie van waterstof en de problemen die dit kan veroorzaken voor regio’s in de EU die kampen met een tekort aan water; benadrukt hoe belangrijk het is om hulpbronnen efficiënter te gebruiken, door de impact op de regionale watervoorziening tot een minimum te beperken, hulpbronnen en het landgebruik bij de productie van waterstof zorgvuldig te beheren, en verontreiniging van water, lucht of bodem, ontbossing of verlies van biodiversiteit als gevolg van de waterstofgerelateerde productieketen te voorkomen; Betrokkenheid van burgers 28. onderstreept dat de betrokkenheid van burgers een belangrijke rol zal spelen bij de uitvoering van een eerlijke, succesvolle, participatieve en inclusieve energietransitie; benadrukt dan ook dat het belangrijk is om alle actoren te betrekken bij de kosten en baten van een geïntegreerd systeem; 29. onderstreept dat hernieuwbare-energiegemeenschappen kunnen worden betrokken bij de productie van waterstof; herinnert aan de verplichting om een faciliterend kader te scheppen overeenkomstig Richtlijn (EU) 2019/944 (19) en vraagt dat zij dezelfde voordelen genieten als andere actoren; 30. benadrukt dat voor een goed functionerende EU-waterstofmarkt mensen met gespecialiseerde vaardigheden nodig zijn, met name op het gebied van veiligheid; onderstreept de noodzaak van een krachtig openbaar en gratis beroepsopleidingsstelsel; vraagt de Commissie om een actieplan vast te stellen dat gericht is op het aansturen van de lidstaten bij de ontwikkeling en instandhouding van speciale opleidingsprogramma’s voor werknemers, ingenieurs en technici, alsook het algemene publiek, en op het creëren van multidisciplinaire lesprogramma’s voor economen, wetenschappers en studenten; benadrukt dat gelijke kansen in de waterstofsector meer moeten worden bevorderd en roept op tot de lancering van een op vrouwen gericht EU-initiatief dat gericht is op werkgelegenheid, opleiding en ontwikkeling voor vrouwen, om belemmeringen te identificeren en weg te nemen en om netwerken en modellen op te stellen; 31. betreurt het feit dat strategieën voor opleiding, bijscholing en omscholing, en een rechtvaardige transitie naar een beroepsbevolking die met waterstof kan werken, tot dusver geen rol hebben gespeeld in de waterstofstrategie van de EU; benadrukt dat het belangrijk is het potentieel van werknemers met technische vaardigheden die in bestaande industrieën werkzaam zijn, in stand te houden en te benutten, en herinnert aan het recht van werknemers op opleiding en bijscholing tijdens werkuren met gegarandeerde lonen; 32. verzoekt de Commissie gegevens te presenteren over de mogelijke effecten, kansen en uitdagingen die gepaard gaan met de transformatie van de industrie en van de vervoer- en energiesector wat betreft het opschalen van waterstof; verzoekt de Commissie en de lidstaten in dit verband samen met de industrie en de vakbonden strategieën voor sectorale transformatie te ontwikkelen; stelt de introductie voor van een EU-partnerschap inzake vaardigheden op het gebied van waterstof op grond van het pact voor vaardigheden; Waterstofinfrastructuur 33. benadrukt dat er dringend infrastructuur voor waterstofproductie, -opslag en -transport moet worden ontwikkeld om adequate capaciteitsopbouw te stimuleren en om vraag en aanbod parallel te kunnen ontwikkelen; benadrukt tevens het belang om waterstofnetwerken te ontwikkelen met niet-discriminerende toegang; neemt nota van de synergiegerelateerde voordelen van het combineren van waterstofproductie en -infrastructuur met andere aspecten van flexibele multi-energiesystemen, zoals terugwinning van elektrolyse voor stadsverwarmingsnetten; is verheugd over het voorstel van de Commissie om de TEN-E-verordening te wijzigen; waardeert het dat waterstof als specifieke energie-infrastructuurcategorie is opgenomen en merkt op dat waterstofinfrastructuur nieuw aangelegd kan zijn of omgebouwde aardgasinfrastructuur kan betreffen, of een combinatie van beide; neemt voorts kennis van het onlangs voorgestelde governancesysteem voor de planning van infrastructuur waarbij waterstofexploitanten betrokken zijn; 34. merkt op dat, naast de focus op industriële clusters in de eerste fase, de planning, regulering en ontwikkeling van infrastructuur voor waterstofvervoer over langere afstanden en voor opslag, alsmede adequate financiële steun voor die infrastructuur, reeds moeten worden uitgevoerd om de uitrol van waterstof in vele sectoren veilig te stellen; is in dit verband verheugd over de toekomstige opname van waterstofinfrastructuur in EU-plannen, zoals de tienjarige netwerkontwikkelingsplannen; 35. benadrukt het belang van transparante, inclusieve en wetenschappelijk gefundeerde toekomstige infrastructuur en geïntegreerde netwerkplanning met richtsnoeren van overheidsinstanties zoals het Agentschap van de Europese Unie voor de samenwerking tussen energieregulators (ACER) en de deelname van belanghebbenden en wetenschappelijke organen; stelt in dit verband voor om kosten-batenberekeningen te maken voor de locatie van de infrastructuur voor de productie, het vervoer en de opslag van hernieuwbare waterstof en te onderzoeken of er nieuwe infrastructuur moeten worden gebouwd, teneinde gestrande activa te voorkomen, een positieve invloed te hebben op de bestaansmiddelen en ecosystemen, en de kosten voor consumenten tot een minimum te beperken, met inachtneming van hun specifieke behoeften; wijst op de financiële voordelen van het plaatsen van waterstofproductiefaciliteiten in de nabijheid van productielocaties voor hernieuwbare energie of op dezelfde locatie als verbruiksinstallaties, met name voor kleinschalige consumenten en industriële clusters, en het verbinden van verschillende vraagsectoren; wijst ook op het belang van grensoverschrijdende samenwerking tussen regio’s en lidstaten om projecten te ondersteunen die de voorzieningszekerheid zouden verbeteren door een EU-waterstofbackbone op te bouwen, die moet zorgen voor interconnectie en interoperabiliteit tussen de lidstaten; 36. moedigt de Commissie en de lidstaten aan een wetenschappelijk onderbouwde beoordeling te maken van de mogelijkheid om bestaande gaspijpleidingen te herbestemmen voor het vervoer van zuivere waterstof en de ondergrondse opslag van waterstof, rekening houdend met diverse factoren, zoals een kosten-batenanalyse vanuit zowel technisch-economisch als regelgevingsperspectief, algemene systeemintegratie en kostenefficiëntie op lange termijn; merkt op dat het herbestemmen van op de juiste locatie gelegen gasinfrastructuur die reeds bestaat of in ontwikkeling is, de kostenefficiëntie kan maximaliseren, de kosten van land- en hulpbronnengebruik en investeringskosten zo klein mogelijk kan houden en de sociale gevolgen tot een minimum kan beperken; onderstreept dat de herbestemming van gasinfrastructuur relevant kan zijn voor het gebruik van waterstof in de prioritaire sectoren van emissie-intensieve industrieën, met inbegrip van verbindingen tussen industrieterreinen en multimodale vervoercentra, rekening houdend met de noodzaak om waterstof met de meest efficiënte middelen te vervoeren; dringt er bij de Commissie en de lidstaten op aan ervoor te zorgen dat eventuele toekomstige gasinfrastructuur compatibel is met zuivere waterstof; verzoekt de Commissie na te gaan waar momenteel waterstofbijmenging wordt gebruikt en een wetenschappelijke beoordeling te maken van haar vraag naar oplossingen die voorzien in aantoonbare behoeften aan industriële waterstof, alsook van de voor- en nadelen ervan, teneinde de infrastructuurbehoeften in kaart te brengen en gestrande activa te vermijden; 37. onderstreept de noodzaak van regulering van de waterstofinfrastructuur, met name wat betreft de exploitatie en aansluiting ervan op het energienetwerk, en de noodzaak om ontvlechting in acht te nemen als leidend beginsel voor het ontwerp van waterstofmarkten, rekening houdend met het feit dat de waterstofmarkt nog moet worden ontwikkeld; benadrukt dat ontvlechting een sleutelrol speelt om ervoor te zorgen dat innovatieve, nieuwe producten op de meest kostenefficiënte manier op de energiemarkt worden aangeboden; merkt op dat elke afwijking van dit regelgevend beginsel op de middellange termijn voor de eindverbruiker onnodig hoge kosten met zich mee zou brengen; roept de Commissie en de lidstaten op heldere richtsnoeren vast te stellen inzake het eigenaarschap van een potentieel waterstofnet voor nieuwe en herbestemde pijpleidingen, teneinde te zorgen voor planningszekerheid; 38. benadrukt de strategisch essentiële rol van multimodale zee- en binnenhavens als innovatiepools en -hubs voor de invoer, productie, opslag, levering en het gebruik van waterstof; onderstreept dat er behoefte is aan ruimte voor en investeringen in haveninfrastructuur om het gebruik van nieuwe emissievrije en emissiearme technologieën aan nationale kusten en in havens te bevorderen, en om een industriële waardeketen voor waterstof tot stand te brengen langs multimodale vervoercorridors; Vraag naar waterstof 39. erkent dat het zwaartepunt van de vraag naar waterstof aanvankelijk vooral moet liggen bij sectoren waarin het gebruik van waterstof bijna concurrerend is of die momenteel niet met andere technologische oplossingen kunnen worden gedecarboniseerd; is het eens met de Commissie dat de voornaamste leidende markten voor de vraag naar waterstof de industrie, het lucht- en zeevervoer en het zware vrachtvervoer zijn; is van mening dat voor deze sectoren routekaarten voor de ontwikkeling van de vraag, investeringen en onderzoeksbehoeften op EU-niveau moeten worden opgesteld op basis van onafhankelijke wetenschappelijke studies en in samenwerking met de sociale partners, rekening houdend met de individuele omstandigheden van de lidstaten en regionale verschillen met betrekking tot de uitrol van waterstof, technologische paraatheid en infrastructuur; 40. verwelkomt het feit dat de Commissie verschillende opties overweegt voor stimuleringsmaatregelen aan de vraagzijde; is het met de Commissie eens dat vraaggericht beleid en duidelijke stimulansen voor de toepassing en het gebruik van waterstof in eindverbruikssectoren om de vraag naar waterstof op gang te brengen – zoals quota voor het gebruik van hernieuwbare waterstof in een beperkt aantal specifieke sectoren, garanties van de Europese Investeringsbank om het initiële risico van mede-investeringen te verminderen totdat zij kostenconcurrerend zijn en financiële instrumenten, waaronder “carbon contracts for difference” (CCfD) voor projecten waarvoor hernieuwbare of koolstofarme waterstof wordt gebruikt – kunnen worden overwogen voor een overgangsperiode om het koolstofvrij maken van waterstof te bevorderen in gevallen waarin dat van vitaal belang is om eindgebruikers te behouden; merkt op dat ervoor moet worden gezorgd dat de compensatie evenredig blijft en dat dubbele subsidies voor zowel productie als gebruik, het ontstaan van kunstmatige behoeften en onnodige marktverstoringen worden vermeden; verzoekt om de snelle ontwikkeling van een proefproject voor CCfD, in het bijzonder voor schoon staal; benadrukt dat overheidsopdrachten voor duurzame oplossingen, zoals groen staal voor de bouw of renovatie, ook kunnen bijdragen tot een tastbare en voorspelbare vraag; benadrukt dat vraaggerichte beleidsmaatregelen consistent moeten zijn met overige beleidsmaatregelen en moeten worden onderworpen aan een grondige effectbeoordeling om schadelijke effecten te vermijden voor energie-intensieve sectoren die te maken hebben met internationale concurrentie; 41. merkt op dat er in sommige van de huidige regelgevingskaders belemmeringen zijn voor het gebruik van waterstof; moedigt de Commissie en de lidstaten aan deze regelgevingskaders aan te passen om de vraag naar waterstof te stimuleren en negatieve prikkels zoals rechtsonzekerheid weg te nemen; 42. spoort de Commissie aan leidende markten op het gebied van hernieuwbare waterstoftechnologieën en het gebruik ervan voor klimaatneutrale doeleinden, met name staal, cement en de chemische industrie, te bevorderen als onderdeel van het actualiseren en uitvoeren van de nieuwe industriestrategie voor Europa; verzoekt de Commissie na te gaan of staal dat met hernieuwbare waterstof is geproduceerd, kan worden erkend als een positieve bijdrage aan de verwezenlijking van de voor het gehele wagenpark geldende CO 2 -emissiereductiedoelstellingen; dringt er verder bij de Commissie op aan snel een EU-strategie voor schoon staal te presenteren, waarin de nodige aandacht moet worden gegeven aan het gebruik van hernieuwbare waterstof; 43. herinnert eraan dat de vervoersector verantwoordelijk is voor een kwart van de CO 2 -uitstoot in de EU en de enige sector is waarvan de uitstoot niet is verminderd ten opzichte van het basisniveau van 1990; onderstreept het potentieel van waterstof als een van de instrumenten die worden ingezet om de CO 2 -uitstoot van de vervoersector te verminderen, met name in gevallen waarin volledige elektrificatie lastiger of nog niet mogelijk is; benadrukt dat de uitrol van tankinfrastructuur noodzakelijk is om het gebruik van waterstof in de vervoersector te stimuleren; onderstreept in dit verband het belang van een herziening van de TEN-T-verordening (verordening over het trans-Europees vervoersnetwerk) (20) en de richtlijn inzake infrastructuur voor alternatieve brandstoffen om de beschikbaarheid van openbaar toegankelijke waterstoftankstations in de hele EU te waarborgen door concrete doelstellingen op te nemen om waterstofinfrastructuur in vervoersystemen te integreren; is ingenomen met het voornemen van de Commissie om de ontwikkeling van infrastructuur voor het tanken van waterstof op te nemen in de strategie voor duurzame en slimme mobiliteit en om de richtlijn inzake infrastructuur voor alternatieve brandstoffen te herzien; onderstreept voorts de noodzaak om synergieën tot stand te brengen tussen TEN-T, TEN-E en strategieën voor alternatieve brandstoffen, wat moet leiden tot een gefaseerde uitrol van waterstoftankstations, in combinatie met essentiële technische voorschriften en geharmoniseerde normen op basis van een risicobeoordeling; 44. onderstreept dat waterstof een goede kandidaat is om fossiele brandstoffen te vervangen en de uitstoot van broeikasgassen voor bepaalde soorten vervoer te verminderen; benadrukt dat het gebruik van zuivere waterstof, of waterstof in de vorm van synthetische brandstof of biokerosine een belangrijke factor is bij de vervanging van fossiele kerosine in de luchtvaart; onderstreept dat waterstof in beperkte mate al wordt gebruikt in de vervoersector, met name in het wegvervoer, het openbaar vervoer en specifieke segmenten van de spoorwegsector, vooral in gevallen waarin elektrificatie van spoorlijnen nog niet economisch haalbaar is; benadrukt dat strengere wetgeving nodig is om het gebruik van emissievrije brandstoffen en andere schone technologieën, met inbegrip van hernieuwbare waterstof, te stimuleren en, zodra deze volledig beschikbaar zijn, mogelijk te beginnen met het gebruik ervan in zware bedrijfsvoertuigen en in het lucht- en zeevervoer; 45. verzoekt de Commissie meer onderzoek en investeringen te doen in het kader van de strategie voor duurzame en slimme mobiliteit en te beoordelen of de richtlijn hernieuwbare energie moet worden herzien om te zorgen voor een gelijk speelveld voor alle hernieuwbare energieoplossingen in het vervoer; Onderzoek, ontwikkeling, innovatie en financiering 46. benadrukt het belang van onderzoek, ontwikkeling en innovatie in de gehele waardeketen en van de uitvoering van demonstratieprojecten op industriële schaal, met inbegrip van proefprojecten, en van de marktintroductie daarvan, voor het concurrerend en betaalbaar maken van hernieuwbare waterstof en voor de voltooiing van de integratie van het energiesysteem, waarbij een geografisch evenwicht wordt gewaarborgd, met bijzondere aandacht voor koolstofintensieve regio’s; roept de Commissie op de onderzoeks- en innovatie-inspanningen te bevorderen met betrekking tot de uitvoering van grootschalige projecten met een grote impact, teneinde de technologieoverdracht binnen de gehele waterstofwaardeketen veilig te stellen; is in dit verband ingenomen met de lancering van mobiliteitslaboratoria in steden van de EU om experimenten met duurzaam openbaar vervoer op basis van alternatieve brandstoffen te bevorderen, en pleit ervoor waterstof in aanmerking te nemen als een van de brandstoffen om die experimenten mee uit te voeren; 47. onderstreept dat aanzienlijke bedragen moeten worden geïnvesteerd om de productiecapaciteit van hernieuwbare waterstof te ontwikkelen en te vergroten en concurrerend te maken, en waterstofoplossingen te bevorderen, die zich vaak nog in de beginfase van hun ontwikkeling bevinden, hetgeen ook zou vereisen dat de risico’s voor investeringen in hernieuwbare waterstof worden verlaagd, bijvoorbeeld via CfD (“contracts for difference”); benadrukt dat EU-programma’s en financieringsinstrumenten zoals de faciliteit voor herstel en veerkracht, Horizon Europa, de Connecting Europe Facility, InvestEU, met inbegrip van het nieuwe strategische investeringsvenster van de EU, het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Cohesiefonds, het Fonds voor een rechtvaardige transitie en het ETS-innovatiefonds een belangrijke rol moeten spelen bij het bevorderen van de coherente ontwikkeling van een waterstofeconomie in de hele EU; wijst in dit verband op de belangrijke rol die lokale en regionale publiek-private partnerschappen spelen bij het stimuleren van de ontwikkeling en de toepassing van waterstof; 48. onderstreept dat het belangrijk is om te zorgen voor synergieën tussen alle beschikbare investeringsfondsen, programma’s en financiële instrumenten om te waarborgen dat de particuliere en overheidssector samenwerken met het oog op investeringen binnen een breed scala aan projecten; neemt met bezorgdheid kennis van de daling van de investeringen in onderzoek en innovatie op het gebied van schone energietechnologieën, zoals blijkt uit het verslag van 2020 over de stand van de energie-unie; 49. verzoekt de Commissie een gecoördineerde investeringsstrategie voor hernieuwbare energie en waterstof te ontwikkelen die is afgestemd op de nationale onderzoeks- en innovatiestrategieën, rekening houdend met de verschillende uitgangsposities van de lidstaten; 50. verzoekt de Commissie in deze strategie de nadruk te leggen op de belangrijke rol van kmo’s; benadrukt dat er regelgevingswaarborgen in moeten worden opgenomen en dat de toegang tot financiering en stimulansen voor innovatie, zoals starterscentra en gezamenlijke onderzoeksprojecten, gegarandeerd moet worden, zodat start-ups en kmo’s een plaats kunnen vinden in de waterstofindustrie; roept de Commissie op te zorgen voor gelijke markttoegang voor dergelijke ondernemingen en hun toetreding tot de markt te vergemakkelijken, alsook hun deelname te stimuleren, bijvoorbeeld door ze proactief aan te wijzen voor rondetafelgesprekken en te betrekken bij openbare raadplegingen; verzoekt de Commissie een raming te maken van de behoeften van kmo’s en de kosten van het koolstofvrij maken van hun productieprocessen en energievoorziening door middel van waterstof, en hun vorderingen te monitoren aan de hand van een passende reeks kernprestatie-indicatoren teneinde bij te dragen aan empirisch onderbouwde beleidsvorming; 51. benadrukt dat de EU vooroploopt in de productie van elektrolyse-installaties en dit concurrentievoordeel moet vasthouden en bevorderen; is van mening dat de onderzoeks- en ontwikkelingsinspanningen van de EU gericht moeten zijn op een breed scala aan potentiële nieuwe hernieuwbare waterstofbronnen en -technologieën, zoals waterstof uit fotosynthese, algen of elektrolyse-installaties met zeewater, om het niveau van de technologische paraatheid te verhogen; 52. verwelkomt de Europese alliantie voor schone waterstof (de alliantie), andere initiatieven en verenigingen op het gebied van hernieuwbare waterstof, het Europees waterstofforum en de belangrijke projecten van gemeenschappelijk Europees belang (IPCEI’s) als belangrijke middelen om investeringen in schone waterstof te bevorderen; moedigt de lidstaten, de Commissie en de marktdeelnemers aan om het potentieel van IPCEI’s snel te ontsluiten en projecten te ondersteunen die relevant zijn voor de waterstofeconomie van de EU; dringt aan op een pragmatische aanpak om de goedkeuring van deze projecten te vergemakkelijken; verwelkomt het plan van de Commissie om de richtsnoeren voor staatssteun inzake milieubescherming en energie te herzien teneinde de productie van waterstof en de snelle integratie ervan op de markt te vergemakkelijken; 53. moedigt de alliantie aan om in samenwerking met de Gemeenschappelijke Onderneming brandstofcellen en waterstof (Gemeenschappelijke Onderneming FCH) met een investeringsagenda en een projectenpijplijn te komen die ervoor kunnen zorgen dat de waterstofdoelstellingen zo snel mogelijk worden verwezenlijkt; onderstreept dat de alliantie zich moet richten op de ontwikkeling van hernieuwbare waterstof en zich duidelijk moet inzetten voor de verwezenlijking van de EU-klimaatdoelstellingen voor 2030 en 2050; benadrukt dat de alliantie ook moet zorgen voor een evenwichtige vertegenwoordiging van alle relevante EU-belanghebbenden, waaronder producenten van hernieuwbare energie, wetenschappers, onafhankelijke deskundigen, denktanks, milieu-ngo’s en sociale partners; benadrukt dat de transparantie en exclusiviteit van de besluitvormingsprocedure van de alliantie moeten worden verbeterd, dat dit proces door de Commissie moet worden geleid en moet worden ondersteund door een onafhankelijk orgaan van wetenschappelijke deskundigen, en erop gericht moet zijn de overgangstrajecten vast te stellen en sturing te bieden voor de behoefte aan waterstof; neemt nota van de huidige vertragingen in de uitvoering van de werkzaamheden van de alliantie en roept de Commissie op de procedure te versnellen; 54. is ingenomen met de vernieuwing van de Gemeenschappelijke Onderneming FCH in het kader van Horizon Europa; benadrukt het belang van haar werkzaamheden en verzoekt de Commissie haar te gebruiken als kenniscentrum voor waterstof en haar te voorzien van voldoende financiële middelen om haar aandeel te leveren aan de verwezenlijking van de doelstellingen van de Europese Green Deal; benadrukt dat zij onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten in de gehele waardeketen moet bevorderen om te zorgen voor een kostenefficiënt gebruik van de financiering voor waterstof en voor betere coördinatie; onderstreept dat zij synergieën tot stand moet brengen met de gemeenschappelijke ondernemingen in de vervoersector om een passende integratie tussen waterstoftechnologie en vervoersinfrastructuur en -diensten te bevorderen; verzoekt de Commissie gebruik te maken van de ervaring die is opgedaan met de Gemeenschappelijke Onderneming FCH en verder onderzoek naar brandstofcel- en waterstofenergietechnologieën te stimuleren; 55. verzoekt de Commissie overeenkomstig de prioriteiten van Horizon Europa de mogelijke opneming van de toepassing van waterstof in de algemene doelstellingen van het partnerschap voor onderzoek en innovatie in het Middellandse Zeegebied (Prima) te beoordelen, met als doel de onderzoeks- en innovatiecapaciteiten te versterken en kennis en gemeenschappelijke innovatieve oplossingen te ontwikkelen in het Middellandse Zeegebied; Internationale samenwerking op het gebied van waterstof 56. benadrukt dat de leidende rol van de EU bij de productie van technologieën voor hernieuwbare waterstof de kans biedt om het industriële leiderschap en de innovatie van de EU op mondiaal niveau te bevorderen en tegelijkertijd de rol van de EU als mondiale klimaatleider te versterken; onderstreept dat prioriteit moet worden gegeven aan de totstandbrenging van een bevoorradingsketen voor waterstof in de EU, teneinde pioniersvoordelen, het concurrentievermogen van de industrie en de zekerheid van de energievoorziening te bevorderen; onderstreept in dit verband de doelstelling om de binnenlandse waterstofproductie te verhogen, maar erkent dat de lidstaten ook, in overeenstemming met hun behoeften, de mogelijkheid kunnen onderzoeken om energie, waterstof en waterstofvoorproducten uit naburige regio’s en derde landen in te voeren, teneinde te voorzien in de stijgende binnenlandse vraag naar waterstof; 57. roept de Commissie en de lidstaten daarom op een open en constructieve dialoog aan te gaan om wederzijds voordelige samenwerking en partnerschappen met naburige regio’s, zoals Noord-Afrika, het Midden-Oosten en de landen van het Oostelijk Partnerschap, tot stand te brengen, teneinde de strategische belangen van de EU en de energiezekerheid van zowel de EU als haar partners te waarborgen; benadrukt dat deze samenwerking dankzij kennisoverdracht ook ten goede zou komen aan het creëren van markten voor schone en nieuwe technologie, en de transitie naar duurzame energie en de verwezenlijking van de duurzameontwikkelingsdoelstellingen van de VN kracht zou bijzetten; benadrukt dat de verplaatsing van milieueffecten, met inbegrip van broeikasgasemissies, en elke vertraging bij het koolstofvrij maken van het elektriciteitsnet in derde landen moeten worden vermeden; 58. benadrukt dat de internationale samenwerking op het gebied van waterstof met derde landen, met name met het VK, de Europese Economische Ruimte, de Energiegemeenschap en de VS, die tot stand is gekomen op basis van wederzijds erkende regels en beginselen zoals toegang van derden, ontvlechting van eigendom, transparantie en niet-discriminerende tarieven, verder moet worden ontwikkeld om de interne markt en de energiezekerheid te versterken; benadrukt dat samenwerking moet worden vermeden met landen buiten de EU die onderworpen zijn aan beperkende EU-maatregelen, zoals economische sancties, en landen die de naleving van veiligheids- en milieunormen en transparantievereisten niet garanderen, of waar deze samenwerking de veiligheid van de EU en de lidstaten zou ondermijnen; 59. benadrukt dat de EU haar waterstofnormen en duurzaamheidscriteria internationaal moet bevorderen; verzoekt in dit verband internationale normen te ontwikkelen en gemeenschappelijke definities en methoden te formuleren voor het omschrijven van de algehele uitstoot van elke eenheid geproduceerde waterstof alsook internationale duurzaamheidscriteria als voorwaarde voor de invoer van waterstof en waterstofvoorproducten; benadrukt dat, teneinde koolstoflekken te vermijden, alle invoer van waterstof op dezelfde wijze moet worden gecertificeerd als in de EU geproduceerde waterstof, met inbegrip van productie en vervoer, en in overeenstemming moet zijn met het toekomstige mechanisme voor koolstofcorrectie aan de grens van de Europese Unie; verzoekt de Commissie en de lidstaten tevens te investeren in de noodzakelijke infrastructuur en de transformatie van bestaande infrastructuur in havens en in grensoverschrijdende verbindingen voor de invoer van hernieuwbare waterstof; moedigt de Commissie aan de rol van de euro als referentievaluta in de internationale handel in waterstof te bevorderen; 60. is van mening dat waterstof een onderdeel moet worden van de internationale samenwerking van de EU, onder meer in het kader van de werkzaamheden van het Internationaal Agentschap voor hernieuwbare energie (IRENA), onderzoekssamenwerking, klimaat- en energiediplomatie en het Europees nabuurschapsbeleid; De rol van waterstof in een geïntegreerd energiesysteem 61. onderstreept dat een geïntegreerd energiesysteem nodig is om uiterlijk in 2050 klimaatneutraliteit te bewerkstelligen en de doelstellingen van de Overeenkomst van Parijs te verwezenlijken; is in dit opzicht verheugd dat waterstof is opgenomen in de strategie van de Commissie voor de integratie van het energiesysteem; is van mening dat de integratie van energiesectoren en -dragers en de coherente planning van de elektriciteits-, warmte-, gas- en waterstofnetwerken gunstig zijn voor duurzaamheid, de energietransitie en een goed functionerende waterstof- en energiemarkt; is van mening dat er meer nadruk moet worden gelegd op innovatieve projecten die de productie en terugwinning van elektriciteit, waterstof en warmte combineren; 62. merkt op dat de ontwikkeling van de waterstofeconomie kan bijdragen tot een vermindering van de onevenwichtigheden in het energiesysteem als geheel; herhaalt dat waterstof een sleutelrol kan spelen op het gebied van energieopslag om schommelingen in de vraag naar en het aanbod van hernieuwbare energie te compenseren; benadrukt daarom dat de ontwikkeling van infrastructuur voor waterstofvervoer en -opslag moet worden gepland, vooruitlopend op de noodzaak om energieproductiefaciliteiten te ontwikkelen om de technische en economische optimalisering te waarborgen; 63. wijst erop dat er behoefte is aan een ambitieuze en tijdige strategie voor de opslag van energie met behulp van waterstof in het kader van innovatieve industriële en mobiliteitsoplossingen; merkt echter op dat het gebruik van waterstof voor energieopslag nog niet concurrerend is vanwege de hoge productiekosten en dat de energieverliezen in verband met energieopslag door middel van waterstof momenteel worden geraamd op ongeveer 60 % in een zogeheten retourgang; benadrukt nogmaals de noodzaak om de productiekosten van hernieuwbare waterstof te drukken en een gelijk speelveld te bevorderen ten behoeve van de flexibiliteit en het in evenwicht brengen van oplossingen binnen het energiesysteem; moedigt de Commissie daarom aan opties en capaciteiten voor waterstofopslag te analyseren; merkt op dat de opslag van waterstof onderhevig kan zijn aan tegenstrijdige regelgeving, namelijk die voor de opslag van gas en elektriciteit, en wijst daarom op de noodzaak om ook dit aspect te verduidelijken in de desbetreffende wetgeving; o o o 64. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan alle EU-instellingen en de lidstaten. Het Europees Parlement, – gezien de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens van 1948, en met name de artikelen 13 en 14, – gezien het Verdrag betreffende de status van vluchtelingen van 1951 en het aanvullende protocol daarbij, – gezien het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten van 1966 en het Internationaal Verdrag inzake economische, sociale en culturele rechten van 1966, alsook de protocollen daarbij, – gezien het Internationaal Verdrag inzake de uitbanning van alle vormen van rassendiscriminatie van 1966, – gezien het Verdrag tegen foltering en andere wrede, onmenselijke of onterende behandeling of bestraffing van 1984, en met name artikel 3, en het protocol daarbij, – gezien het Verdrag inzake de rechten van het kind van 1989 en de protocollen daarbij, – gezien het Internationaal Verdrag inzake de bescherming van de rechten van alle migrerende werknemers en hun gezinsleden van 1990, – gezien het Internationaal Verdrag van de VN inzake de bescherming van alle personen tegen gedwongen verdwijning, – gezien de Protocollen van Palermo van de Verenigde Naties inzake mensenhandel en de smokkel van migranten, – gezien het Statuut van Rome inzake het Internationaal Strafhof, – gezien het rapport van de secretaris-generaal van de Verenigde Naties van 3 augustus 2015 over de bevordering en bescherming van de rechten van de mens, met inbegrip van wegen en middelen om de mensenrechten van migranten te bevorderen, – gezien resolutie 71/1 van de Algemene Vergadering van de VN van 19 september 2016 over de Verklaring van New York voor vluchtelingen en migranten, – gezien resolutie 72/179 van de Algemene Vergadering van de VN van 19 december 2017 over de bescherming van migranten, – gezien het werk van diverse internationale mensenrechtenmechanismen, waaronder de verslagen van de speciale rapporteur van de VN inzake mensenrechten van migranten, met name diens follow-up van 8 mei 2015 van de regionale studie naar het beheer van de buitengrenzen van de Europese Unie en de gevolgen daarvan voor de mensenrechten van migranten, alsook het rapport over de vrijheid van vereniging van migranten van mei 2020, en van andere speciale rapporteurs, de universele periodieke doorlichting en het werk van andere verdragsorganen, – gezien de werkzaamheden en rapporten van het Bureau van de Hoge Commissaris voor de mensenrechten (OHCHR), waaronder de aanbevolen beginselen en richtsnoeren inzake de mensenrechten aan de internationale grenzen en het rapport over de situatie van migranten op doorreis, – gezien het mondiaal pact inzake migratie en het mondiaal pact inzake vluchtelingen, die de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties in 2018 heeft goedgekeurd, – gezien het gezamenlijke richtsnoer over de gevolgen van de COVID-19-pandemie voor de mensenrechten van migranten van 26 mei 2020 van het VN-Comité voor de bescherming van de rechten van alle migrerende werknemers en hun gezinsleden en de speciale rapporteur van de Verenigde Naties voor mensenrechten van migranten, – gezien de Dhaka-beginselen voor de verantwoorde rekrutering en tewerkstelling van migrerende werknemers, – gezien artikel 21 van het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU), – gezien de artikelen 79 en 80 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU), – gezien het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (het “handvest”), – gezien Verordening (EU) nr. 656/2014 van het Europees Parlement en de Raad van 15 mei 2014 tot vaststelling van regels voor de bewaking van de zeebuitengrenzen in het kader van de operationele samenwerking gecoördineerd door het Europees Agentschap voor het beheer van de operationele samenwerking aan de buitengrenzen van de lidstaten van de Europese Unie (1) , – gezien de rapporten van het Bureau van de Europese Unie voor de grondrechten, – gezien het door de Commissie op 23 september 2020 voorgestelde nieuwe migratie- en asielpact, – gezien de conclusies van de Raad over het EU-actieplan inzake mensenrechten en democratie 2020-2024 en het bijgevoegde EU-actieplan inzake mensenrechten en democratie 2020-2024, zoals overeengekomen door de Raad op 17 november 2020, – gezien de gezamenlijke mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad van 25 maart 2020 getiteld “Het EU-actieplan inzake mensenrechten en democratie 2020-2024” (JOIN(2020)0005), – gezien de mededeling van de Commissie van 18 november 2011 over de totaalaanpak van migratie en mobiliteit (TAMM) ( COM(2011)0743 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 7 juni 2016 over een nieuw partnerschapskader met derde landen in het kader van de Europese migratieagenda ( COM(2016)0385 ), – gezien het werkdocument van de diensten van de Commissie van 30 april 2014 getiteld “A rights-based approach, encompassing all human rights for EU development cooperation” (SWD(2014)0152), – gezien de mededeling van de Commissie van 23 september 2020 over een nieuw migratie- en asielpact ( COM(2020)0609 ), – gezien de “Verklaring van Malta van de leden van de Europese Raad over de externe aspecten van migratie: aanpakken van de route door het centrale Middellandse Zeegebied” van 3 februari 2017, – gezien de gezamenlijke mededeling aan het Europees Parlement en de Raad van 25 november 2020 getiteld “the Gender Action Plan III: an ambitious vision on gender equality and women’s empowerment for EU external action” (SWD(2020)0284), – gezien de gezamenlijke mededeling aan het Europees Parlement en de Raad van 9 maart 2020 getiteld “Naar een brede strategie met Afrika” (JOIN(2020)0004), – gezien de gezamenlijke koersbepaling van de EU en Afghanistan inzake migratie, ondertekend op 3 oktober 2016, – gezien de verklaring EU-Turkije van 18 maart 2016, – gezien andere informele regelingen, met name die met Gambia (betreffende goede identificatie- en terugkeerpraktijken, in werking getreden op 16 november 2018), Bangladesh (betreffende standaardprocedures, overeengekomen in september 2017), Ethiopië (betreffende toelatingsprocedures, overeengekomen op 5 februari 2018), Guinea (betreffende goede praktijken, van kracht sinds juli 2017) en Ivoorkust (betreffende goede praktijken, van kracht sinds oktober 2018), – gezien zijn eerdere resoluties over migratiegerelateerde vraagstukken, met name die van 25 oktober 2016 over mensenrechten en migratie in derde landen (2) , van 17 december 2014 over de situatie in het Middellandse Zeegebied en de noodzaak van een holistische EU‑aanpak van migratie (3) , van 29 april 2015 over de recente tragedies op de Middellandse Zee en het migratie- en asielbeleid van de EU (4) , en van 12 april 2016 over de situatie in het Middellandse Zeegebied en de noodzaak van een holistische EU-aanpak van migratie (5) , – gezien zijn resolutie van 5 juli 2016 over de bestrijding van mensenhandel in de externe betrekkingen van de EU (6) , – gezien de diverse rapporten van organisaties uit het maatschappelijk middenveld over de situatie van migranten op het vlak van mensenrechten, – gezien de mededeling van de Commissie van 23 september 2020 getiteld “Richtsnoeren van de Commissie voor de uitvoering van de EU-voorschriften inzake de definitie van illegale binnenkomst, illegale doortocht en illegaal verblijf en de bestrijding van hulpverlening daarbij” (C(2020)6470), – gezien zijn resolutie van 25 november 2020 over verbetering van de doeltreffendheid van ontwikkelingshulp en de efficiëntie van steun (7) , – gezien artikel 54 van zijn Reglement, – gezien de adviezen van de Commissie ontwikkelingssamenwerking en de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken, – gezien het verslag van de Commissie buitenlandse zaken ( A9-0060/2021 ), A. overwegende dat migratie een wereldwijd verschijnsel is dat door de globalisering, conflicten, ongelijkheden, klimaatverandering en de achteruitgang van het milieu wordt versterkt; overwegende dat een geleidelijke, normatieve ontwikkeling van de rechten van vluchtelingen en migranten, ongeacht hun juridische status, binnen het huidige internationale-mensenrechtenkader een bron van vooruitgang vormt waarop de hele mensheid trots mag zijn; overwegende dat migranten, en met name onder dwang ontheemde personen, echter nog steeds een van de kwetsbaarste en meest achtergestelde groepen ter wereld zijn en dat hun rechten nog steeds worden geschonden; overwegende dat vrouwen, kinderen, ouderen en personen met een handicap tot de kwetsbaarste migranten behoren; overwegende dat migratie voor veel mensen nog steeds een onderneming is die door lijden, discriminatie en geweld wordt getekend; overwegende dat duizenden migranten het leven hebben verloren op hun migratieroute; B. overwegende dat migratie voor de Europese Unie en haar lidstaten een uitdaging en een kans is geweest en zal blijven; overwegende dat de lidstaten in de frontlinie vanwege hun geografische ligging een onevenredige verantwoordelijkheid dragen; overwegende dat verantwoordelijkheid hand in hand moet gaan met solidariteit; overwegende dat de Europese Unie, van oudsher zowel een emigratie- als immigratiegebied, als gemeenschap verbonden door de grondwaarden van menselijke waardigheid, vrijheid en mensenrechten en als een van ’s werelds grootste donoren die duurzame ontwikkeling bevordert, ontheemde personen ondersteunt, de aanjagers van migratie aanpakt en via multilaterale fora werkt aan het vinden van duurzame oplossingen, de bijzondere plicht heeft de rechten van migranten te eerbiedigen, te beschermen en te bevorderen, met name in haar externe betrekkingen; overwegende dat de menselijke waardigheid van alle migranten de kern moet vormen van het Europees beleid ter zake; C. overwegende dat een alomvattende benadering van migratie en het asielstelsel inhoudt dat ook de externe dimensie van het EU‑migratiebeleid moet worden aangepakt; overwegende dat de impact van deze externe dimensie grotendeels afhangt van gezamenlijk optreden op EU-niveau en actieve coördinatie van activiteiten met externe partners; D. overwegende dat in de in juni 2017 aangenomen Europese consensus over ontwikkeling wordt benadrukt dat een goed beheerde migratie en mobiliteit positief kunnen bijdragen aan inclusieve groei en duurzame ontwikkeling overeenkomstig de Agenda 2030; E. overwegende dat wereldwijd, ook aan de buitengrenzen van de EU, steeds vaker melding wordt gemaakt van mensenrechtenschendingen, schendingen van het internationale, humanitaire en/of vluchtelingenrecht, zoals non-refoulement, pushbacks en gewelddadige aanvallen op migranten, willekeurige detentie of inbewaringstelling voor onbepaalde termijn onder mensonwaardige omstandigheden, uitbuiting, foltering en andere vormen van mishandeling, met inbegrip van verkrachting, verdwijning en moord; overwegende dat de lidstaten de verplichting hebben het Unierecht, de mensenrechten, het internationale, alsook het humanitaire en vluchtelingenrecht te eerbiedigen; overwegende dat de Commissie erop moet toezien dat de lidstaten hun humanitaire en mensenrechtenverplichtingen nakomen en inbreukprocedures moet inleiden als dat niet het geval is; overwegende dat de Commissie tot dusver geen actie tegen bewezen of vermeende pushbacks heeft ondernomen; F. overwegende dat redding op zee een wettelijke verplichting is uit hoofde van het internationaal recht, met name volgens artikel 98 van het Verdrag van de Verenigde Naties inzake het recht van de zee, dat vereist dat aan alle personen in nood op zee bijstand wordt verleend; overwegende dat de versterking van de capaciteit op het gebied van grensbeheer en de bestrijding van mensensmokkel en -handel niet mogen worden gebruikt om migranten of degenen die hen bijstaan te criminaliseren; overwegende dat de Commissie de lidstaten die dit nog niet hebben gedaan heeft verzocht om gebruik te maken van artikel 1, lid 2, van Richtlijn 2002/90/EG (8) (richtlijn hulpverlening); G. overwegende dat de mededeling van de Commissie van 2011 over de totaalaanpak van migratie en mobiliteit (TAMM) verwijst naar een op migranten gerichte benadering waarin de mensenrechten centraal zouden staan, met als doel “de eerbiediging [te] versterken van de grondrechten en de mensenrechten van migranten in de landen van herkomst, doorreis en bestemming”; H. overwegende dat in de mededeling van de Commissie van 7 juni 2016 over een nieuw partnerschapskader met derde landen in het kader van de Europese migratieagenda, dat op de TAMM-beginselen voortbouwt, wordt benadrukt dat migratievraagstukken bovenaan de prioriteitenlijst van de EU staan; overwegende dat dit kader een nauwere samenwerking vergt met derde landen, met name de landen van het Europese nabuurschap, in de vorm van partnerschappen die gericht zijn op samenwerking op het gebied van migratiebeheer, de effectieve preventie van irreguliere migratie en de overname van irreguliere migranten, met inbegrip van positieve en negatieve stimulansen die voortvloeien uit verschillende beleidslijnen binnen de bevoegdheid van de EU, waaronder beleid inzake nabuurschap, ontwikkelingsbijstand, handel, mobiliteit, energie, veiligheid en digitalisering, die allemaal voor hetzelfde doel worden ingezet; overwegende dat al deze partnerschapsvormen een duidelijke rechtsgrond moeten hebben; I. overwegende dat de Commissie in haar mededeling van 2016 drie hoofddoelen voor de samenwerking met derde landen heeft gesteld: levens redden op de Middellandse Zee, meer mensen doen terugkeren naar de landen van herkomst en doorreis, en migranten en vluchtelingen in staat stellen zo dicht mogelijk bij huis te blijven om te voorkomen dat zij gevaarlijke reizen ondernemen; overwegende dat in de mededeling van 2016 het aanpakken van irreguliere migratie als een prioriteit voor de Unie wordt vermeld en de “minder voor minder”-benadering wordt geïntroduceerd, waarbij de Commissie te kennen geeft bereid te zijn alle EU-hulpmiddelen en -instrumenten, uitgezonderd humanitaire hulp, in te zetten als prikkels om derde landen tot samenwerking op het gebied van overnames en grenscontroles te bewegen; J. overwegende dat de strijd tegen migrantensmokkel een gemeenschappelijke uitdaging is die samenwerking en coördinatie met derde landen vereist; overwegende dat het nieuwe EU-actieplan tegen migrantensmokkel de samenwerking tussen de EU en derde landen wil bevorderen door middel van specifieke partnerschappen tegen migrantensmokkel, in het kader van uitgebreidere partnerschappen met derde landen die in dit verband cruciaal zijn; overwegende dat Europol een fundamentele rol speelt in de strijd tegen migrantensmokkel; K. overwegende dat samenwerking met derde landen van essentieel belang is voor de preventie en bestrijding van mensenhandel; overwegende dat migratieroutes kunnen worden uitgebuit door mensensmokkelnetwerken; overwegende dat mensenhandel onevenredig grote gevolgen heeft voor vrouwen en meisjes, die de overgrote meerderheid van de slachtoffers van mensenhandel vormen en te lijden hebben onder geweld en uitbuiting langs hun migratieroute; overwegende dat maatregelen ter bestrijding van mensenhandel geen afbreuk mogen doen aan de rechten van slachtoffers van mensenhandel, migranten, vluchtelingen en personen die internationale bescherming behoeven; L. overwegende dat het aantal informele overeenkomsten en regelingen van de EU en sommige individuele lidstaten met derde landen sinds 2016 verveelvoudigd is, met het doel de operationele capaciteiten van derde landen qua grenscontrole en -beheer te versterken en de bestrijding van mensenhandel op te voeren; overwegende dat deze overeenkomsten en regelingen ook daadwerkelijke terugkeer- en overnameovereenkomsten met derde landen omvatten, zoals gezamenlijke migratieverklaringen, memoranda van overeenstemming, gezamenlijke koersbepalingen, operationele standaardprocedures en goede praktijken alsook overeenkomsten inzake politiële samenwerking; overwegende dat dergelijke informele overeenkomsten, net als formele overnameovereenkomsten, de toezegging van een staat bevestigen om zijn onderdanen (of anderen) over te nemen en procedures in te stellen om de terugkeer in goede banen te leiden; overwegende dat de EU sinds 2016 ten minste elf informele overeenkomsten heeft gesloten, maar slechts één nieuwe overnameovereenkomst; overwegende dat de informele overeenkomsten tussen de EU en derde landen geen voorspelbaar beleid of stabiele en coherente wettelijke kaderbepalingen inzake irreguliere migratie bieden; M. overwegende dat de Commissie in haar mededeling over het nieuwe migratie- en asielpact heeft herhaald dat de interne en externe dimensie van migratie onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn, en dat op maat gemaakte, alomvattende en evenwichtige migratiedialogen en partnerschappen met landen van herkomst en doorreis essentieel zijn om voor beide partijen waardevolle doelstellingen na te streven, zoals het aanpakken van de belangrijkste aanjagers van irreguliere migratie, het bestrijden van migrantensmokkel, hulp aan vluchtelingen die in derde landen verblijven en ondersteuning van goed beheerde legale migratie; overwegende dat het, zoals de Commissie in haar mededeling over het nieuwe pact heeft gesteld, van fundamenteel belang is om dergelijke dialogen en partnerschappen aan te vullen met betrokkenheid op regionaal en mondiaal niveau; overwegende dat in de mededeling ook werd benadrukt dat migratie in het kader van deze brede partnerschappen met derde landen een centrale plaats moet innemen en aan andere beleidsterreinen moet worden gekoppeld, waaronder ontwikkelingssamenwerking, veiligheid, visa, handel, landbouw, investeringen en werkgelegenheid, energie, milieu en klimaatverandering, en onderwijs; N. overwegende dat de EU en de lidstaten in het EU-actieplan inzake mensenrechten en democratie 2020-2024 hebben vastgelegd dat ze zich sterk moeten maken voor het “bepleiten van de specifieke bescherming waarop migranten, vluchtelingen, intern ontheemden en staatlozen recht hebben”; overwegende dat dit actieplan als doel heeft “de niet-discriminatoire toegang tot sociale diensten te bevorderen, met inbegrip van kwalitatieve en betaalbare gezondheidszorg en dito onderwijs (ook online), en capaciteitsopbouw bij onderwijs- en zorgpersoneel om te beantwoorden aan de specifieke behoeften van [...] migranten [en] vluchtelingen” en zich sterk maakt voor het “ondersteunen van een op de mensenrechten gebaseerde aanpak van migratiebeheer en [het] versterken van de capaciteit van de overheden, het maatschappelijk middenveld en de VN-partners om deze aanpak ten uitvoer te leggen”; O. overwegende dat vrouwen volgens de Hoge Commissaris van de VN voor de Vluchtelingen (UNHCR) ongeveer 48 % van de vluchtelingenpopulatie wereldwijd en een aanzienlijk aandeel van de kwetsbare asielzoekers uitmaken; overwegende dat het EU-genderactieplan III de EU ertoe verbindt te waarborgen “dat de mensenrechten van vrouwen en meisjes in een migratiesituatie volledig worden verwezenlijkt door middel van genderresponsieve migratiebeleidsmaatregelen, -programma’s en -wetgeving, en ervoor [te] zorgen dat op mondiaal, regionaal en nationaal niveau genderresponsief migratiebeheer wordt versterkt”; overwegende dat genderresponsief migratiebeleid de verwezenlijking van de rechten van vrouwen, meisjes en LGTBIQ+-personen en bescherming tegen mogelijk geweld, intimidatie, verkrachting en mensenhandel zou waarborgen; P. overwegende dat de vorige speciale rapporteur van de Verenigde Naties voor mensenrechten van migranten in zijn rapport van 2015 tekortkomingen heeft vastgesteld in de aanpak van migratie door de EU, die te wijten zijn aan het gebrek aan transparantie en duidelijkheid en de zwakke status van veel overeenkomsten binnen dit kader, die naar zijn mening veelal maatregelen voor monitoring en verantwoordingsplicht ontberen; overwegende dat de speciale rapporteur ook heeft geconcludeerd dat er weinig aanwijzingen zijn dat mobiliteitspartnerschappen hebben geleid tot bijkomende voordelen op het gebied van mensenrechten of ontwikkeling, terwijl de algemene aandacht voor veiligheid en het gebrek aan beleidscoherentie binnen de benadering als geheel het risico met zich meebrengt dat eventuele voordelen die voortvloeien uit mensenrechten- en ontwikkelingsprojecten worden overschaduwd door de secundaire effecten van een meer op veiligheid gericht beleid; Q. overwegende dat VN-deskundigen op het gebied van mensenrechten en maatschappelijke organisaties ervoor hebben gewaarschuwd dat de COVID-19-pandemie in de hele wereld ernstige en onevenredig grote gevolgen heeft voor migranten en hun gezinsleden; overwegende dat zij de staten hebben opgeroepen om de rechten van migranten en hun gezinsleden te beschermen, ongeacht hun migratiestatus; overwegende dat de periode waarin de asielaanvragen worden behandeld door de pandemie is verlengd; R. overwegende dat de handhaving van het vrije verkeer en het recht op werk van cruciaal belang is om migranten zelfredzaam te maken en hun integratie te bevorderen; overwegende dat intraregionale migratie een belangrijk onderdeel is van deze grensoverschrijdende economische patronen; I. Het beleidskader voor migratie en de externe dimensie ervan 1. merkt op dat de EU en de lidstaten naast hun op het Verdrag gebaseerde verplichting tot het hooghouden van de eerbied voor de menselijke waardigheid, de rechtsstaat en de eerbiediging van de mensenrechten en het internationaal recht in al hun externe betrekkingen, ook qua mensenrechten verplichtingen hebben ten aanzien van onderdanen van derde landen wanneer zij op het gebied van migratie samenwerken met derde landen en andere niet-EU-actoren; 2. benadrukt dat deze verplichtingen niet alleen de erkenning van de toepasbaarheid van de relevante normen vereisen, maar ook een passende uitvoering door middel van gedetailleerde en specifieke instrumenten die een effectieve bescherming en waarborgen in de praktijk verzekeren, alsook door middel van een op mensenrechten gestoelde benadering van de hele migratiebeleidscyclus, met specifieke nadruk op migrantenvrouwen en niet-begeleide kinderen; 3. maakt zich zorgen over het toenemende aantal en het gebrek aan bescherming van niet-begeleide minderjarigen die via irreguliere migratieroutes reizen; wijst met name op het gebrek aan doeltreffende monitoring en rapportage van EU-agentschappen en lidstaten wat betreft de bescherming van niet-begeleide minderjarigen; verzoekt de EU ervoor te zorgen dat de lidstaten en derde landen verslag uitbrengen over de mechanismen die worden gebruikt om de rechten van kinderen te beschermen overeenkomstig het VN‑Verdrag inzake de rechten van het kind; 4. herinnert eraan dat overeenkomstig artikel 3, lid 5, en artikel 21 VEU en het Handvest, de EU en de lidstaten (voor zover het de toepassing van het EU-recht betreft) bij hun externe en extraterritoriale optreden, overeenkomsten en samenwerking op het gebied van migratie, grenzen en asiel de mensenrechten moeten eerbiedigen, waaronder het recht op leven, het recht op vrijheid, het recht op asiel, met inbegrip van de individuele behandeling van asielaanvragen met passende garanties overeenkomstig het internationaal recht, het recht op menselijke waardigheid en veiligheid, de bescherming tegen gedwongen verdwijning, het verbod op foltering, mishandeling, slavernij en dwangarbeid, het recht op de bescherming van persoonsgegevens, bescherming bij verwijdering, uitzetting of uitlevering, vrijheid van godsdienst, levensovertuiging, geweten en gedachte, en de verplichting om de belangen van het kind als primaire overweging mee te nemen alsook een genderbewuste benadering te volgen; herinnert er voorts aan dat zij niet-discriminatie en procedurele garanties moeten waarborgen, zoals het recht op een doeltreffende voorziening in rechte alsook het recht op gezinshereniging, en dat zij moeten voorkomen dat kinderen van hun ouders of wettelijke voogden worden gescheiden; 5. merkt op dat de Commissie nog steeds moet evalueren welke gevolgen de uitvoering van haar opeenvolgende migratiebeleidskaders (met name de TAMM en het nieuwe partnerschapskader) heeft voor de mensenrechten van onderdanen van derde landen, alsook welke gevolgen de samenwerking van de EU met derde landen op migratiegebied heeft voor de mensenrechten van onderdanen van derde landen, waaronder de impact van de steun van de EU voor de grens- en veiligheidsdiensten van partnerlanden; dringt aan op de systematische uitvoering van een dergelijke evaluatie volgens een alomvattende, inclusieve en openbare methode teneinde te waarborgen dat bij het externe migratiebeleid van de EU de mensenrechten in alle opzichten in acht worden genomen; 6. merkt met grote bezorgdheid op dat er voor individuele gevallen geen operationele, rapportage-, monitoring-, evaluatie- en verantwoordingsmechanismen bestaan om mogelijke schendingen op te sporen en aan te pakken, en dat personen van wie de rechten ten gevolge van informele overeenkomsten en financiële samenwerking tussen de EU en derde landen geschonden zijn, geen rechtsmiddelen ter beschikking staan; 7. herhaalt dat de EU, wil het migratiebeleid van de Unie naar behoren kunnen functioneren, haar externe samenwerking met de landen van herkomst moet opvoeren en zich moet inzetten voor een duurzame en doeltreffende overname van terugkeerders; roept de EU op ervoor te zorgen dat overnameovereenkomsten en overeenkomsten voor samenwerking op het gebied van grensbeheer alleen worden gesloten met derde landen die uitdrukkelijk hebben toegezegd de mensenrechten, met inbegrip van het beginsel van non-refoulement, en de in het VN-Vluchtelingenverdrag verankerde rechten te eerbiedigen; verzoekt de EU ervoor te zorgen dat deze samenwerking niet tot schendingen van die rechten leidt en procedures biedt om schuldigen ter verantwoording te roepen wanneer schendingen plaatsvinden; 8. merkt op dat de meeste van de achttien tot nu toe door de EU gesloten officiële overnameovereenkomsten voorzien in de overname van onderdanen van derde landen door een land van doorreis; benadrukt dat bij terugkeer naar landen van doorreis het gevaar bestaat dat de mensenrechten van de personen die terugkeren worden geschonden; steunt de aanbeveling van de Commissie in haar evaluatie van 2011 van de overnameovereenkomsten dat de EU in beginsel altijd eerst moet proberen een persoon te laten overnemen door zijn of haar land van herkomst, voor zover de omstandigheden dit toelaten; 9. verzoekt de Commissie toe te zien op transparante risicobeoordelingen, uitgevoerd door onafhankelijke EU-organen zoals het Bureau van de Europese Unie voor de grondrechten, van de gevolgen van elke vorm van formele, informele of financiële samenwerking van de EU met derde landen voor de rechten van migranten en vluchtelingen, met inbegrip van vrouwen, van lokale mensenrechtenactivisten en maatschappelijke organisaties die zich inzetten om deze rechten te verdedigen, en, voor zover mogelijk, van de gevolgen die een dergelijke samenwerking zou hebben voor de ruimere bevolking in het betrokken land, wat betreft toegang tot rechten, bijdrage aan menselijke veiligheid en vrede en duurzame ontwikkeling; verzoekt de Commissie uitvoeringsrichtsnoeren vast te stellen voor EU-agentschappen en lidstaten voordat zij met derde landen gaan samenwerken; roept in dit verband op tot bijzondere waakzaamheid ten aanzien van landen met slepende of sluimerende conflicten waar de kans op mensenrechtenschendingen groter is; verzoekt de Commissie ervoor te zorgen dat EU-samenwerking met derde landen volledig is geformaliseerd, zodat overeenkomsten met derde landen doeltreffend kunnen worden gemonitord; 10. verzoekt de Commissie een onafhankelijk, transparant en effectief monitoringmechanisme op basis van het internationaal recht, het Handvest en de duurzameontwikkelingsdoelstellingen in te stellen, dat onder meer voorziet in periodieke verslagen over de uitvoering van formele, informele en financiële overeenkomsten met derde landen die mogelijke gevolgen hebben voor de rechten van migranten en vluchtelingen en het werk van mensenrechtenactivisten en maatschappelijke organisaties die deze rechten verdedigen in derde landen, zoals migratiepartnerschappen, overnameovereenkomsten en internationale samenwerking op het gebied van migratiebeheer en -governance, waarin ook de uitdagingen aan de orde komen die met migratie en gedwongen ontheemding gepaard gaan; benadrukt dat een dergelijk monitoringmechanisme participatief en openbaar moet zijn; dringt erop aan dat het maatschappelijk middenveld en andere belanghebbenden de mogelijkheid moet worden geboden om aan het mechanisme bij te dragen; benadrukt dat een dergelijk systeem moet bijdragen tot het waarborgen van verantwoordingsplicht voor mensenrechtenschendingen, met inbegrip van pushbacks die het beginsel van non-refoulement schenden; verzoekt de Commissie een follow-upmechanisme op te zetten, waarbij evaluatieresultaten en aanbevelingen van deskundigen naar behoren in de relevante overeenkomst, regeling of actie worden opgenomen; onderstreept de noodzaak om parlementaire toetsing en democratische controle te verzekeren; 11. verzoekt de EU de mogelijkheden te onderzoeken om degenen die door samenwerkingsmaatregelen op het gebied van migratie tussen de EU en derde landen zijn getroffen, rechtsmiddelen te verschaffen, onder meer door een onafhankelijk en toegankelijk klachtenmechanisme op te zetten; dringt aan op maatregelen om te waarborgen dat degenen die het slachtoffer zijn van mensenrechtenschendingen, gebruik kunnen maken van doeltreffende voorzieningen in rechte en verhaalsmogelijkheden of schadeloosstelling kunnen krijgen; 12. merkt op dat de uitvoering en financiering van het externe migratiebeleid van de EU bij diverse directoraten-generaal van de Commissie liggen en deel uitmaken van het EU‑beleid inzake migratie en asiel, alsook ontwikkeling en buitenlandse zaken; merkt met bezorgdheid op dat een toereikend en samenhangend overzicht van de activiteiten van de Commissie door deze verstrengeling van uitvoerende verantwoordelijkheden ontbreekt en het Parlement daardoor geen democratische controle over het externe migratiebeleid van de EU heeft; benadrukt dat het belangrijk is te zorgen voor samenhang, synergieën en complementariteit om overlappingen tussen de verschillende instrumenten te voorkomen; 13. wijst op de praktische implicaties voor de mensenrechten die voortvloeien uit de toename van het aantal (en de buitengerechtelijke aard van) informele terugkeer- en overnameregelingen die zonder democratisch en parlementair toezicht tot stand komen en evenmin aan rechterlijk gezag onderworpen zijn; merkt op dat de rechten van asielzoekers intrinsiek afhangen van de mogelijkheid om mensenrechtenschendingen door een rechtbank te laten beoordelen; dringt er bij de Commissie op aan een plan op te stellen en alle nodige maatregelen te nemen om onderhandelingen te starten of af te ronden en dienovereenkomstig overnameovereenkomsten te ondertekenen, de sluiting van formele overnameovereenkomsten prioriteit te geven en zo de volledige eerbiediging van artikel 218, lid 6, VWEU te waarborgen, en erop toe te zien dat formele EU-overnameovereenkomsten informele overeenkomsten uitsluiten; is van mening dat het Parlement een evaluatie moet verrichten van informele overeenkomsten waarin toezeggingen zijn gedaan over kwesties die onder zijn bevoegdheid vallen (zoals overname), en dat de Commissie bereid moet zijn verdere actie, inclusief opschorting, te ondernemen wanneer blijkt dat deze informele overeenkomsten niet met de Verdragen stroken; verzoekt de Commissie een algemeen kader vast te stellen voor een doeltreffende controle op en evaluatie van de uitvoering van alle huidige en toekomstige EU-overnameovereenkomsten en daarin speciale toezichtbepalingen op te nemen; II. De eerbiediging van mensenrechten en de EU-actoren die het externe migratiebeleid uitvoeren 14. neemt kennis van de grotere rol van Frontex bij de praktische en operationele samenwerking met derde landen, waaronder terugkeer en overname, de strijd tegen mensenhandel, het geven van trainingen, operationele en technische bijstand aan de autoriteiten van derde landen met het oog op grensbeheer en grenscontroles, de uitvoering van al dan niet gezamenlijke operaties bij de buitengrenzen van de EU of in derde landen en de inzet van verbindingsfunctionarissen en operationele medewerkers in derde landen; vraagt om de behoeften van het Agentschap regelmatig te beoordelen om ervoor te zorgen dat het optimaal functioneert; roept de Commissie op om een onafhankelijk, transparant en doeltreffend mechanisme voor monitoring van alle door Frontex uitgevoerde activiteiten op te zetten, dat een aanvulling zou zijn op het bestaande interne klachtenmechanisme; 15. benadrukt het belang van statusovereenkomsten voor de veiligheid van de buitengrenzen van de EU, alsook om te zorgen voor een rechtskader voor samenwerking tussen Frontex en grensbeheerautoriteiten van derde landen; herinnert eraan dat ad-hocstatusovereenkomsten, die door het Europees Parlement moeten worden goedgekeurd, vereist zijn voor het inzetten van de grensbeheerteams van Frontex in een derde land waar de leden van de teams uitvoerende bevoegdheden zullen uitoefenen; betreurt dat de twee tot nu toe gesloten statusovereenkomsten geen specifieke maatregelen voor de operationalisering van mensenrechten als onderdeel van het grensbeheer bevatten, noch waarborgen dat materiële steun en opleiding voor derde landen niet bij plegers van mensenrechtenschendingen terechtkomen; betreurt dat deze overeenkomsten evenmin in een duidelijk gereguleerde verantwoordingsplicht voor mogelijke mensenrechtenschendingen voorzien, en dringt erop aan om in alle toekomstige statusovereenkomsten dergelijke maatregelen op te nemen; 16. benadrukt dat in Verordening (EU) 2019/1896 (9) is vastgelegd dat Frontex aan het Parlement tijdig, consistent, transparant, volledig en accuraat verslag moet uitbrengen over zijn activiteiten met betrekking tot de samenwerking met derde landen en meer bepaald van de activiteiten in verband met technische en operationele bijstand op het gebied van grensbeheer en terugkeer in derde landen, de inzet van verbindingsfunctionarissen, alsook gedetailleerde informatie over de eerbiediging van de grondrechten; verzoekt Frontex om de Subcommissie mensenrechten, de Commissie buitenlandse zaken en de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken van het Parlement regelmatig te informeren over activiteiten in samenwerking met autoriteiten van derde landen, met name over de operationalisering van de mensenrechten als onderdeel van dergelijke activiteiten; 17. benadrukt dat Verordening (EU) 2019/1240 (10) het vermogen van de EU om te coördineren, samen te werken en informatie uit te wisselen tussen de in derde landen ingezette immigratieverbindingsfunctionarissen, de Europese Commissie en de EU‑agentschappen verder moet versterken, om beter in te spelen op de prioriteiten van de Unie op het gebied van migratie; benadrukt dat een van de centrale taken van het bestuur van dit EU-netwerk erin bestaat de ontwikkeling van de capaciteiten van immigratieverbindingsfunctionarissen te ondersteunen, onder meer door in het kader van hun activiteiten richtsnoeren voor de eerbiediging van de mensenrechten te ontwikkelen; roept de Commissie op om spoedig, via het bestuur, zulke op mensenrechten gebaseerde richtsnoeren op te stellen; 18. herinnert eraan dat ook andere EU-actoren die het externe migratiebeleid uitvoeren in de context van bijvoorbeeld EU-marinemissies, gebonden zijn aan het toepasselijke internationaal recht en dat het doorgeven van informatie aan autoriteiten van derde landen dat uiteindelijk tot de onrechtmatige terugkeer van migranten en vluchtelingen naar onveilige landen leidt, kan worden beschouwd als bijdrage aan mensenrechtenschendingen volgens het internationaal recht; benadrukt dat het externe migratiebeleid van de EU geen onderscheppingen op zee mag steunen waarbij personen gedwongen worden naar een onveilige haven terug te keren; 19. beveelt aan het mandaat, de bevoegdheden en de begroting van het Bureau voor de grondrechten uit te breiden zodat het doeltreffend toezicht kan uitoefenen op de externe dimensie van het asiel- en migratiebeleid van de EU, onder meer door de bevoegde autoriteiten te waarschuwen bij tekortkomingen op het gebied van de mensenrechten; verzoekt het Bureau voor de grondrechten relevante instrumenten en richtsnoeren te ontwikkelen; 20. merkt met grote bezorgdheid op dat het in de meeste gevallen niet mogelijk is de identiteit vast te stellen van de mensen die omkomen bij hun poging de Middellandse Zee over te steken; acht het noodzakelijk een gecoördineerde Europese aanpak vast te stellen om te zorgen voor snelle en doeltreffende identificatieprocessen, en een databank op te zetten van degenen die op weg naar de EU zijn omgekomen, alsook van hun bezittingen en persoonlijke voorwerpen, om informatie te kunnen verstrekken aan hun familieleden en de identificatie van de lichamen te vergemakkelijken; verzoekt de EU en haar lidstaten het Europese optreden beter te coördineren en te verbeteren om te zorgen voor adequate en doeltreffende opsporings- en reddingsoperaties; III. Samenwerking van de EU met en financiële steun van de EU aan derde landen inzake migratie 21. merkt op dat er sinds 2016 steeds vaker sprake is van conditionaliteit tussen ontwikkelingssamenwerking en migratiebeheer, met inbegrip van terugkeer en overname; beklemtoont dat EU-ontwikkelingssamenwerking en -hulp in overeenstemming moet zijn met de duurzameontwikkelingsdoelstellingen, ook in de context van gendergerelateerde acties; wijst in dit verband op de definitie van officiële ontwikkelingshulp zoals vastgesteld door de Commissie voor ontwikkelingsbijstand van de OESO en op de OESO-beginselen van de doeltreffendheid van ontwikkelingshulp; benadrukt dat het hoofddoel van het beleid van de Unie op het gebied van ontwikkelingssamenwerking overeenkomstig Artikel 21 VEU en Artikel 208 VWEU erin bestaat de armoede terug te dringen en uiteindelijk uit te bannen, ongelijkheid en exclusie aan te pakken, democratisch bestuur en mensenrechten te bevorderen en duurzame en inclusieve ontwikkeling te verbeteren; onderstreept dat dergelijke maatregelen, in combinatie met de ontwikkeling van stabiele instellingen, essentieel zijn om de onderliggende oorzaken van migratie aan te pakken; verzoekt de Commissie dan ook erop toe te zien dat het ontwikkelingssamenwerkingsbeleid, met inbegrip van ontwikkelingsbijstand of bi- of multilaterale partnerschappen, niet tegen de in artikel 208 VWEU neergelegde beginselen indruist; 22. pleit voor een op behoeften gebaseerde benadering van humanitaire bijstand, die humanitaire beginselen, de internationale wetgeving inzake mensenrechten, het internationale humanitaire recht en het internationale vluchtelingenrecht eerbiedigt; benadrukt voorts dat het verbinden van humanitaire hulp en noodhulp aan samenwerking met de EU op het gebied van migratie niet verenigbaar is met de humanitaire beginselen; 23. merkt op dat een compleet en openbaar overzicht van de EU-financiering voor derde landen ter facilitering van samenwerking op het gebied van migratievraagstukken ontbreekt; verzoekt de Commissie te zorgen voor volledige transparantie, onder meer door een duidelijk overzicht te verstrekken van alle instrumenten binnen de EU‑begroting waaruit de samenwerking met derde landen op het gebied van migratiebeheer wordt gefinancierd, met inbegrip van informatie over het bedrag, het doel en de bron van de financiering, alsook uitgebreide informatie over eventuele andere steunmaatregelen van EU-agentschappen, zoals Frontex, zodat het Parlement zijn institutionele taak om toezicht te houden op de uitvoering van de EU-begroting effectief kan vervullen; 24. wijst op de doelstelling van Europese financiële instrumenten om derde landen te ondersteunen bij de ontwikkeling van het vereiste institutionele kader en de gerelateerde capaciteiten om migratie in al haar aspecten te beheren, in overeenstemming met Europese en internationale normen; benadrukt hoe belangrijk het is een substantieel deel van toekomstige EU-financiering voor migratie toe te wijzen aan maatschappelijke, niet-gouvernementele en gemeenschapsgerichte organisaties en gouvernementele, intergouvernementele, regionale en lokale organisaties die zich in derde landen inzetten voor bijstand aan en bescherming en monitoring van de rechten van migranten, alsook de ondersteuning van gedwongen ontheemde personen en hun opvanggemeenschappen; benadrukt hoe belangrijk het is te verzekeren dat een aanzienlijk deel van de EU‑financiering wordt bestemd voor de verbetering van de mensenrechten, internationale bescherming en de toekomstperspectieven van vluchtelingen; vraagt dat financiële steun van de EU wordt gebruikt om duurzame oplossingen te creëren voor het aanpakken van lokale en regionale uitdagingen, met name in verband met democratische processen en de rechtsstaat, sociaaleconomische ontwikkeling, gezondheidszorg, onderwijs, de onderliggende oorzaken van armoede, werkgelegenheid van jongeren in de landen van herkomst, sociale uitsluiting, gendergelijkheid, klimaatverandering, conflicten en toegang tot diensten, en om de rechten van vluchtelingen te bevorderen en zelfredzaamheid te verbeteren; 25. verzoekt de Commissie aan het Parlement regelmatig en openbaar verslag uit te brengen over de financiering van migratiegerelateerde samenwerkingsprogramma’s in derde landen en de gevolgen daarvan voor de mensenrechten, en over de manier waarop deze financiering door partnerlanden is gebruikt, ook aan de werkgroep financieringsinstrumenten voor het externe optreden van de Commissie buitenlandse zaken; betreurt dat het Parlement niet betrokken is bij het toezicht op noodfondsen, met inbegrip van het EU-noodtrustfonds voor Afrika (EUTF); dringt erop aan dat het Parlement een belangrijker rol krijgt toebedeeld bij het toezicht op de impact van het gebruik van financiële middelen van de EU op de mensenrechten in de betrokken derde landen; 26. is van mening dat het Parlement ten volle gebruik moet maken van zijn bevoegdheden met betrekking tot uitvoering, toezicht en begrotingscontrole en van de controleprocedures bij de Europese Rekenkamer met betrekking tot ontwikkelingsfondsen, trustfondsen, faciliteiten en andere financieringsinstrumenten die worden aangewend om EU-beleidsdoelstellingen met betrekking tot migratie te behalen en erop moet toezien dat de EU-financieringsbeslissingen en gerelateerde toewijzingen stroken met de beginselen van de Unie inzake wettigheid en goed financieel beheer, overeenkomstig het Financieel Reglement van de EU (11) ; 27. benadrukt dat de op mensenrechten gebaseerde benadering van toepassing is op alle pijlers van het NDICI, met inbegrip van crisisrespons in de pijler voor snelle respons; benadrukt eens te meer dat de migratiegerelateerde uitgaven in het NDICI indicatief 10 % moeten bedragen en dat migratiegerelateerde activiteiten in het kader van het NDICI gericht moeten zijn op het aanpakken van de onderliggende oorzaken van irreguliere migratie en gedwongen ontheemding en op het ondersteunen van een grotere inzet om veilige, ordelijke, reguliere en verantwoordelijke migratie te vergemakkelijken alsook op de uitvoering van gepland en goed beheerd migratiebeleid en bestuur; benadrukt dat het NDICI een extern instrument is en dat er een duidelijke afbakening moet zijn tussen de interne en externe dimensie van EU-beleid, -instrumenten en ‑fondsen op het gebied van migratie; onderstreept dat de definitieve overeenkomst over migratiegerelateerde activiteiten in het kader van het NDICI horizontaal moet worden gecoördineerd met interne EU-fondsen alsook het instrument voor pretoetredingssteun (IPA) om overlappingen te voorkomen; merkt op dat migratiegerelateerde acties in crisissituaties via de pijler voor snelle respons met name tegemoet moeten komen aan behoeften met betrekking tot gedwongen ontheemding, waaronder het ondersteunen van opvanggemeenschappen, overeenkomstig internationale humanitaire wetgeving en beginselen; dringt er in dit verband op aan dat het meerjarig financieel kader voor 2021-2027 vergezeld gaat van een goed doordacht mensenrechtenkader voor de identificatie, uitvoering en monitoring van toekomstige samenwerkingsprogramma’s op het gebied van migratie, teneinde de uitbetaling van EU-financiering aan verplichtingen op het gebied van de mensenrechten te koppelen; IV. Het externe mensenrechtenbeleid en de migratiedoelstellingen van de EU 28. herinnert eraan dat de EU en de lidstaten in het kader van het mondiaal pact inzake vluchtelingen een gedeelde verantwoordelijkheid voor de doeltreffende en uitgebreide bescherming van vluchtelingen en het verlichten van de druk op gastlanden dragen; benadrukt in dit verband dat de EU en de lidstaten meer hervestigingstoezeggingen moeten doen en moeten waarborgen dat hervestiging niet afhankelijk wordt gesteld van de medewerking van het land van doorreis wat betreft terugname of grenscontroles, veilige en legale routes moeten bevorderen en gedwongen terugkeer van vluchtelingen uit gastlanden moeten voorkomen; roept de EU en de lidstaten op om bij te dragen aan een structurelere en substantiëlere financiering van de gemeenschappen en landen die de meeste vluchtelingen opvangen; herhaalt hoe belangrijk het is alle 23 doelstellingen van het mondiaal pact inzake migratie onverkort uit te voeren; is van mening dat het Parlement erop moet toezien dat beide pacten juist worden uitgevoerd door de EU; 29. verzoekt de EU en de lidstaten een migratiebeleid te voeren dat een volledige afspiegeling vormt van de mensenrechten van migranten en vluchtelingen zoals die in het internationaal, regionaal en nationaal recht zijn verankerd; verzoekt de EDEO, de Commissie en de lidstaten om de rechten van migranten als integrale dimensie van het mensenrechtenbeleid van de EU met derde landen te bespreken; dringt erop aan dat het verband tussen mensenrechten en migratie afdoende wordt opgenomen in het kader van de bilaterale dialogen over mensenrechten tussen de EU en de relevante landen; verzoekt de EU-delegaties in deze landen de rechten van migranten, evenals de rechten van vluchtelingen en intern ontheemden, zorgvuldig te monitoren, met name in doorreislanden; wijst erop dat dringend veilige en legale migratie- en beschermingsroutes moeten worden opgezet en bevorderd, teneinde de mensenrechten te garanderen en het verlies van mensenlevens te voorkomen; dringt erop aan dat de EU proactief moet optreden in landen waar mensenrechtenverdedigers en maatschappelijke en gemeenschapsgerichte organisaties, die onder meer migranten en asielzoekers in bescherming nemen van wie het leven in gevaar is, worden bedreigd of voor hun rechtmatige werk worden gecriminaliseerd; 30. verzoekt de EU een internationale campagne te voeren ter ondersteuning van de universele ratificatie van het Verdrag van Genève betreffende de status van vluchtelingen en het protocol van 1967 daarbij; dringt er bij de lidstaten op aan het goede voorbeeld te geven door het VN-verdrag inzake de rechten van migrerende werknemers in acht te nemen, dat een van de kernverdragen van de VN op het gebied van mensenrechten is; 31. is van mening dat de EU in multilaterale fora het voortouw moet nemen bij het steunen van beleids- en normatieve ontwikkelingen met betrekking tot de rechten van migranten; wijst op de belangrijke rol van internationale organisaties, regionale organen en ngo’s, zoals het Internationaal Comité van het Rode Kruis, de Hoge Commissaris van de VN voor de Vluchtelingen (UNHCR) en de Organisatie van de Verenigde Naties voor hulpverlening aan Palestijnse vluchtelingen (UNRWA), alsook het OHCHR en de speciale rapporteur van de Verenigde Naties voor de mensenrechten van migranten; verzoekt de Commissie en de lidstaten meer financiële en politieke steun aan deze organisaties en instanties te verlenen; 32. roept de EU op om diaspora-organisaties, getroffen gemeenschappen, door vluchtelingen- en migranten geleide organisaties, met name organisaties die geleid worden door vrouwen, en vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld te betrekken bij de ontwikkeling, uitvoering en evaluatie van projecten in derde landen; o o o 33. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad en de Commissie. Het Europees Parlement, – gezien de mededeling van de Commissie van 6 oktober 2020 inzake het uitbreidingsbeleid van de EU ( COM(2020)0660 ) en het bijbehorende verslag 2020 over Turkije (SWD(2020)0355), – gezien het kader voor onderhandelingen met Turkije van 3 oktober 2005 en gezien het feit dat Turkije net als alle andere kandidaat-lidstaten de criteria van Kopenhagen volledig moet naleven en zijn betrekkingen met alle EU-lidstaten, waaronder de Republiek Cyprus, moet normaliseren om tot de EU te kunnen toetreden, – gezien de mededeling van de Commissie van 29 mei 2019 inzake het uitbreidingsbeleid van de EU ( COM(2019)0260 ) en het bijbehorende verslag 2019 over Turkije (SWD(2019)0220), – gezien de mededeling van de Commissie van 5 februari 2020 getiteld “Bevordering van het toetredingsproces – Een geloofwaardig EU-perspectief voor de Westelijke Balkan” ( COM(2020)0057 ), – gezien de verklaring van de Europese Gemeenschap en haar lidstaten van 21 september 2005 naar aanleiding van de bij de ondertekening van het Protocol van Ankara op 29 juli 2005 door Turkije afgelegde verklaring, waarin onder meer is bepaald dat de erkenning van alle lidstaten een noodzakelijk onderdeel is van het toetredingsproces en dat Turkije moet overgaan tot normalisering van haar betrekkingen met alle lidstaten en volledige uitvoering van het aanvullend protocol ter uitbreiding van de Overeenkomst van Ankara naar alle lidstaten, door zonder vooroordelen en discriminatie alle belemmeringen voor het vrij verkeer van goederen weg te nemen, waaronder beperkingen met betrekking tot vervoersmiddelen, – gezien artikel 46 van het Europees Verdrag voor de rechten van de mens, waarin staat dat de verdragsluitende partijen zich ertoe verbinden zich te houden aan de einduitspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) in zaken waarbij zij partij zijn, en gezien de daaruit voortvloeiende verplichting van Turkije om alle uitspraken van de Europese rechtbanken, waaronder het EHRM, ten uitvoer te leggen, – gezien de conclusies van de Raad van 26 juni 2018 en 18 juni 2019 over de uitbreiding en het stabilisatie- en associatieproces, de conclusies van de Raad van 15 juli en 14 oktober 2019 over de illegale booractiviteiten van Turkije in de oostelijke Middellandse Zee, de conclusies van de Europese Raad van 12 december 2019, van 1 en 2 oktober 2020 en van 15 en 16 oktober 2020, de verklaring van de ministers van Buitenlandse Zaken van de EU van 15 mei 2020 en van hun videoconferentie van 14 augustus 2020 over de situatie in de oostelijke Middellandse Zee, de resultaten van de informele bijeenkomst van de ministers van Buitenlandse Zaken van de EU van 27 en 28 augustus 2020 in Gymnich, en alle eerdere conclusies van de Raad en de Europese Raad ter zake, – gezien de verklaring van Unesco van 10 juli 2020 over de Hagia Sophia in Istanbul, – gezien de gezamenlijke mededeling van de Commissie en de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid van 22 maart 2021 over de stand van de politieke, economische en handelsbetrekkingen tussen de EU en Turkije (JOIN(2021)0008), – gezien het verslag van de Commissaris voor de Mensenrechten van de Raad van Europa van 19 februari 2020 naar aanleiding van haar bezoek aan Turkije van 1 tot en met 5 juli 2019, – gezien de resoluties van de VN-Veiligheidsraad over Cyprus, met inbegrip van Resolutie 550 (1984) en Resolutie 789 (1992), – gezien de Verklaring EU-Turkije van 18 maart 2016, – gezien de mededeling van de Commissie van 30 april 2020 met het vierde jaarverslag over de Faciliteit voor vluchtelingen in Turkije ( COM(2020)0162 ), – gezien de wereldindex voor persvrijheid 2020 van Verslaggevers zonder Grenzen, waarin Turkije op de 154e plaats van 180 landen staat, en gezien het landenverslag 2020 over Turkije in het kader van de transformatie-index van de Bertelsmann-stichting, – gezien zijn resolutie van 15 april 2015 over de honderdjarige herdenking van de Armeense genocide (1) , – gezien de adviezen van de Commissie van Venetië van de Raad van Europa, en met name het adviezen van 10 en 11 maart 2017 inzake de op 21 januari 2017 door de Grote Nationale Vergadering goedgekeurde en op 16 april 2017 aan een nationaal referendum onderworpen wijzigingen van de grondwet, inzake de maatregelen in de recente noodwetten betreffende de mediavrijheid, en inzake de taken, bevoegdheden en werking van de strafrechtelijke vredegerechten, de adviezen van 6 en 7 oktober 2017 inzake de bepalingen van noodwet nr. 674 van 1 september 2016 betreffende de uitoefening van de lokale democratie, de adviezen van 9 en 10 december 2016 inzake noodwetten nrs. 667-676, die na de mislukte coup van 15 juli 2016 werden aangenomen, en de adviezen van 14 en 15 oktober 2016 inzake de opschorting van het tweede lid van artikel 83 van de grondwet (parlementaire onschendbaarheid), – gezien zijn eerdere resoluties over Turkije, met name die van 13 maart 2019 over het Commissieverslag 2018 over Turkije (2) , van 19 september 2019 over de situatie in Turkije, met name de afzetting van verkozen burgemeesters (3) , van 24 oktober 2019 over de Turkse militaire operaties in het noordoosten van Syrië en de gevolgen daarvan (4) , van 17 september 2020over de voorbereiding van de buitengewone top van de Europese Raad, met bijzondere aandacht voor de gevaarlijke escalatie en de rol van Turkije in het oostelijke Middellandse Zeegebied (5) , en van 26 november 2020 over de escalerende spanningen in Varosha na de illegale acties van Turkije en de dringende noodzaak om de gesprekken te hervatten (6) , – gezien artikel 54 van zijn Reglement, – gezien het advies van de Commissie verzoekschriften, – gezien het verslag van de Commissie buitenlandse zaken ( A9-0153/2021 ), A. overwegende dat Turkije sinds 1964 met de EU is verbonden door middel van een associatieovereenkomst (7) en dat er in 1995 een douane-unie is opgezet; overwegende dat de Europese Raad Turkije in december 1999 de status van kandidaat-lidstaat heeft verleend en in oktober 2005 de toetredingsonderhandelingen in gang heeft gezet; overwegende dat voor Turkije bijgevolg sinds 1999 het meest ambitieuze en wederzijds meest veeleisende model van betrekkingen geldt dat de EU een land kan bieden, te weten de status van kandidaat-lidstaat van de EU; overwegende dat Turkije een kandidaat-lidstaat en een belangrijke partner van de EU is en dat derhalve van het land wordt verwacht dat het de hoogste normen betreffende democratie en eerbiediging van de mensenrechten en de rechtsstaat in acht neemt en de internationale verdragen naleeft waarbij de EU partij is; overwegende dat Turkije dus geacht wordt zich, met het oog op het voortschrijdend toetredingsproces, concreet te verbinden tot de vereiste hervormingen in het kader van de verschillende geopende hoofdstukken, en zijn beleid geleidelijk af te stemmen op het acquis van de EU en in alle opzichten nauwere aansluiting te zoeken bij de waarden, de belangen, de normen en het beleid van de EU; overwegende dat het een kandidaat-lidstaat betaamt objectief te streven naar betrekkingen van goed nabuurschap met de EU en haar lidstaten, en deze te onderhouden; overwegende dat Turkije als kandidaat-lidstaat en in het kader van het toetredingsproces een reeks belangrijke hervormingen heeft doorgevoerd die gedurende een bepaalde periode de hoop gaven dat het land de nodige vooruitgang zou boeken om tot de Unie te kunnen toetreden; overwegende dat het toetredingsproces al deze jaren sterk door de EU werd gesteund, zowel op politiek als op financieel vlak; B. overwegende dat de eerbiediging van de beginselen van de rechtsstaat en het internationaal recht, waaronder, in het bijzonder, de scheiding der machten, de strijd tegen corruptie en georganiseerde misdaad, de vrijheid van vereniging, het recht op vreedzaam protest, de vrijheid van meningsuiting en de rechten van etnische en andere minderheden en gemeenschappen, een wezenlijk onderdeel uitmaakt van de goede betrekkingen tussen de EU en Turkije; C. overwegende dat uit een analyse van de verslagen van de Commissie over Turkije sinds 2014, en met name de verslagen van 2019 en 2020, is gebleken dat de Turkse regering zich helaas in toenemende mate en in snel tempo heeft gedistantieerd van de waarden en het normatieve kader van de EU, wat haaks staat op wat van een kandidaat-lidstaat wordt verwacht, niet alleen vanwege de achteruitgang van de democratie in het land zelf, maar ook als gevolg van de agressieve stappen in zijn buitenlands beleid, waaronder illegale acties ten aanzien van EU-lidstaten; overwegende dat in deze verslagen wordt gesteld dat Turkije geen uitvoering heeft gegeven aan de aanbevelingen uit eerdere verslagen, hetgeen wijst op een gebrek aan betrokkenheid van Turkse zijde en twijfels oproept over de wens van het land om tot de Unie toe te treden; overwegende dat de bezorgdheid over en de kritische constatering van deze algemene achteruitgang in Turkije mede wordt gedeeld door andere relevante internationale organisaties, zoals de Raad van Europa, en internationale mensenrechtenorganisaties; overwegende dat dit tevens terug is te zien in het toenemend aantal arresten en kritische uitspraken van het EHRM; overwegende dat deze achteruitgang voornamelijk op de volgende drie gebieden is waargenomen: de aantasting van de rechtsstaat en de grondrechten, het institutioneel kader en de bijbehorende hervormingen, en het buitenlands beleid, dat steeds agressiever wordt en eerder neigt naar een militaire benadering dan naar dialoog en diplomatie; overwegende dat op al deze gebieden sprake is van duidelijke afwijking van de Europese normen, beleidslijnen en belangen; D. overwegende dat het Parlement in zijn vorige jaarverslag heeft benadrukt bezorgd te zijn over de ontwikkelingen in Turkije en de ernstige achteruitgang van het land, en Turkije heeft verzocht zich te onthouden van acties die inbreuk maken op de soevereiniteit en de soevereine rechten van EU-lidstaten, alsook van provocaties die afbreuk doen aan de vooruitzichten op een constructieve en openhartige dialoog; verzoekt de Commissie en de lidstaten de toetredingsonderhandelingen met Turkije formeel op te schorten overeenkomstig het onderhandelingskader; overwegende dat het Parlement zich evenwel blijft inzetten voor een democratische en politieke dialoog met Turkije; overwegende dat het Parlement herhaaldelijk heeft verzocht om de opening van hoofdstuk 23 inzake de rechterlijke macht en de grondrechten en hoofdstuk 24 inzake justitie, vrijheid en veiligheid op een moment dat de Turkse regering zich ertoe had verbonden ernstige hervormingen door te voeren; overwegende dat het Parlement de pretoetredingssteun aan Turkije fors heeft teruggeschroefd naar aanleiding van de democratische achteruitgang en de tekortkomingen op het gebied van de eerbiediging van de rechtsstaat; overwegende dat de Commissie heeft aangegeven dat er momenteel door de EU, in termen van financiële middelen voor programma’s in Turkije, een absoluut minimum aan steun wordt verleend aan maatschappelijke organisaties en belanghebbenden, zoals journalisten en mensenrechtenactivisten; E. overwegende dat de Europese Raad, ondanks dit principiële standpunt van het Parlement en de huidige omstandigheden, Turkije in zijn conclusies van 1 en 2 oktober 2020, in een verdere poging om onze betrekkingen te herstellen, een hernieuwde en brede positieve agenda heeft aangeboden, op voorwaarde dat de constructieve inspanningen van Turkije om zijn illegale activiteiten ten aanzien van Griekenland en Cyprus te staken worden voortgezet, wederzijdse concessies worden gedaan, de spanningen worden verlaagd en een einde wordt gemaakt aan het agressieve gedrag van het land; overwegende dat de Europese Raad er in diezelfde conclusies op wijst dat de EU in het geval van nieuwe unilaterale acties of provocaties door Turkije die inbreuk maken op het internationaal recht, alle instrumenten en opties zal inzetten die haar, onder meer krachtens artikel 29 van het Verdrag betreffende de Europese Unie en artikel 215 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, ter beschikking staan om haar belangen en de belangen van haar lidstaten te verdedigen, en zo nodig besluiten zal nemen; overwegende dat Turkije ermee heeft ingestemd de verkennende gesprekken met Griekenland te hervatten om de onopgeloste problemen die de betrekkingen tussen Turkije en Griekenland aantasten, evenals kwesties in verband met de soevereine rechten van Griekenland, aan de orde te stellen; overwegende dat dit een positieve ontwikkeling is die wel eens het begin zou kunnen zijn van een nieuwe periode van dialoog en samenwerking tussen Turkije en de EU en haar lidstaten; overwegende dat meer positieve stappen en initiatieven, en belangrijker nog, niet alleen woorden, maar ook daden, van Turkije in sterke mate zouden bijdragen aan een hernieuwd inzicht in de toekomst van de bilaterale betrekkingen; overwegende dat het in deze omstandigheden belangrijk is de opbouw van vertrouwen alsmede een bredere beschouwing van de toekomst van de betrekkingen tussen Turkije en de EU te bevorderen en diplomatie de ruimte te geven om het streven en de verwachtingen in verband met de betrekkingen tussen de EU en Turkije te verwezenlijken, en daarbij een hoog niveau van waakzaamheid met betrekking tot en dialoog over de mensenrechtensituatie in Turkije te handhaven; Algemene beoordeling van het toetredingsproces 1. stelt met ernstige bezorgdheid vast dat de Turkse regering de afgelopen jaren steeds meer afstand heeft genomen van de Europese waarden en normen, ondanks het feit dat Turkije een kandidaat-lidstaat is; merkt op dat de unilaterale acties van het land in het oostelijke Middellandse Zeegebied evenals zijn sterke en soms zelfs provocerende uitspraken ten aanzien van de EU en haar lidstaten er bovendien toe hebben geleid dat de betrekkingen tussen de EU en Turkije een historisch dieptepunt hebben bereikt en dermate zijn verslechterd dat beide partijen de huidige staat van deze betrekkingen en het bijbehorende kader grondig moeten herzien om de dialoog tegen een achtergrond van wederzijds vertrouwen en samenwerking te herstellen en de onderliggende oorzaken van de huidige conflicten aan te pakken; 2. merkt op dat het gebrek aan politieke wil van Turkse zijde om de in het kader van het toetredingsproces vereiste hervormingen door te voeren evenals het verzuim van het land om de ernstige zorgen van de EU met betrekking tot de rechtsstaat en de grondrechten aan de orde te stellen, het toetredingsproces en de daarmee gepaard gaande vooruitzichten sterk en op negatieve wijze hebben aangetast en ertoe hebben geleid dat de betrekkingen tussen de EU en Turkije steeds meer gebaseerd zijn op transacties en gedreven worden door omstandigheden die nauwelijks de oorspronkelijke opzet van de geleidelijke, voortschrijdende afstemming op vooraf vastgestelde ijkpunten weerspiegelen; stelt vast dat als gevolg daarvan slechts 16 van de 35 hoofdstukken in het kader van de toetredingsonderhandelingen zijn geopend en slechts één hoofdstuk voorlopig is afgesloten; benadrukt derhalve dat de toetredingsonderhandelingen met Turkije, gezien de huidige stand van zaken, in wezen tot stilstand zijn gekomen, hetgeen teleurstellend is; 3. is ernstig bezorgd dat Turkije zich na jaren van gebrekkige vooruitgang met betrekking tot zijn afstemming volledig terugtrekt, wat tot uiting komt in een sterke terugval op drie belangrijke gebieden: i) de achteruitgang met betrekking tot de rechtsstaat en de grondrechten, ii) de doorvoering van regressieve institutionele hervormingen, en iii) de voering van vijandig buitenlands confrontatiebeleid, onder meer ten aanzien van de EU en haar lidstaten, en met name Griekenland en Cyprus; is voorts bezorgd over het feit dat deze terugval steeds vaker gepaard gaat met expliciete en soms zelfs agressieve aanvallen op de EU door hooggeplaatste regeringsfunctionarissen, waaronder de president, die in het land worden versterkt door regeringsgezinde mediakanalen; verzoekt Turkije in dit verband te bedenken of en op geloofwaardige wijze te laten zien dat het nog altijd oprecht hecht aan nauwere betrekkingen met en aansluiting bij de Europese Unie en het EU-traject, aangezien dit onontbeerlijk is voor de uitvoerbaarheid van het gehele toetredingsproces; 4. benadrukt dat geen enkele stimulans die de EU kan bieden ooit de broodnodige politieke wil in Turkije kan vervangen om de eerbiediging van de democratie, de rechtsstaat en de grondrechten te waarborgen en uiteindelijk lid te worden van de EU; herinnert eraan dat het toetredingsproces een op verdiensten gebaseerd proces is dat afhankelijk is van objectieve vooruitgang en concrete verbintenissen ten aanzien van de criteria van Kopenhagen, de betrekkingen van goed nabuurschap met EU-lidstaten, en de waarden van de EU; neemt nota van de standvastige strategie van openheid en goede wil die door de EU wordt gevolgd, die onlangs heeft geleid tot de voordracht van een hernieuwde positieve agenda door de Europese Raad in oktober 2020; onderkent voorts de lopende diplomatieke inspanningen van de EU om een echte, doeltreffende dialoog met Turkije nieuw leven in te blazen; 5. beaamt dat het gebrek aan resultaten met betrekking tot het steeds trager verlopende toetredingsproces over en weer heeft bijgedragen aan een gevoel van uitputting, toenemende onverschilligheid en afnemende aandacht van de Turkse autoriteiten voor de resultaten van het toezicht van de Commissie op de voortgang en de resoluties van het Parlement; herinnert er in dit verband aan dat de opening van hoofdstuk 23 inzake de rechterlijke macht en de grondrechten en hoofdstuk 24 inzake justitie, vrijheid en veiligheid nog altijd door de Raad werd geblokkeerd terwijl de Turkse regering zich ertoe verbond ingrijpende hervormingen door te voeren (maar de daad uiteindelijk niet bij het woord heeft gevoegd) en duidelijke ijkpunten goed had kunnen gebruiken; benadrukt niettemin dat de blokkade door de Raad in geen geval een excuus mag vormen voor de achteruitgang van de afgelopen jaren; is van mening dat het toetredingsproces een doel an sich is geworden; 6. betreurt het dat de situatie sinds het laatste verslag van het Parlement in de verste verte niet is verbeterd en juist nog verder is verslechterd wat het binnenlands, institutioneel en buitenlands beleid betreft; dringt er daarom met klem op aan dat de Commissie overeenkomstig het in oktober 2005 vastgestelde onderhandelingskader aanbeveelt de toetredingsonderhandelingen met Turkije formeel op te schorten indien de huidige negatieve trend niet met spoed en consequent wordt omgekeerd, zodat beide partijen op realistische wijze en door middel van een gestructureerde, alomvattende dialoog op hoog niveau kunnen nagaan of het huidige kader geschikt is en naar behoren kan functioneren, of in voorkomend geval kunnen kijken naar mogelijke nieuwe modellen voor toekomstige betrekkingen; beaamt dat onderhandelingen in ieder geval op bonafide wijze moeten worden gevoerd en niet ontspoord mogen raken of teniet mogen worden gedaan op grond van louter culturalistische of religieuze overwegingen; 7. noemt het huidige gebrek aan overeenstemming tussen de EU en Turkije betreurenswaardig, maar geeft nogmaals aan er sterk van overtuigd te zijn dat Turkije niet alleen een land is dat van strategisch belang is op politiek en economisch vlak, alsmede op het gebied van buitenlands beleid, maar ook een partner die een belangrijke rol speelt bij de waarborging van stabiliteit in de bredere regio en een bondgenoot waarmee de EU de best mogelijke betrekkingen wil onderhouden, onder meer in het kader van de NAVO en met het oog op de totstandbrenging van een stabiele omgeving in het oostelijke Middellandse Zeegebied die stoelt op goede dialoog, inzet, respect en wederzijds vertrouwen; laat nogmaals weten belang te hechten aan strategische afstemming en constructieve samenwerking op basis van gemeenschappelijke waarden en belangen op gebieden als buitenlands beleid en veiligheid, economie, handel, migratie, klimaatverandering en digitalisering; is teleurgesteld over het feit dat al deze vooruitzichten op positieve betrekkingen worden gedwarsboomd door het huidige beleid van de leiders van Turkije, onder meer door de destabiliserende houding van Turkije in de regio en de unilaterale acties van het land die haaks staan op het internationaal recht; 8. geeft aan bereid te zijn de wederzijdse kennis en het wederzijds begrip tussen de Turkse samenleving en de samenlevingen van de EU-lidstaten te versterken en te verdiepen door culturele ontwikkeling en sociaalculturele uitwisselingen te bevorderen en alle uitingen van sociale, religieuze, etnische of culturele vooroordelen en onverdraagzaamheid tegen te gaan; beklemtoont opnieuw ten stelligste dat de Europese Unie en haar lidstaten in de eerste plaats vrienden en partners zijn van Turkije en de bevolking van Turkije, met wie de EU sterke commerciële, culturele en historische banden heeft opgebouwd; verklaart zich ten volle te zullen blijven inzetten voor de ondersteuning van het onafhankelijk maatschappelijk middenveld in Turkije, ongeacht de omstandigheden en het kader voor de betrekkingen die de toekomst zal brengen; is niettemin van mening dat het toetredingsproces het krachtigste instrument blijft om normatieve druk uit te oefenen op en een constructieve dialoog te voeren met de Turkse regering en het beste kader vormt om de democratische en pro-Europese ambities van de Turkse samenleving te ondersteunen en de afstemming op het beleid en de normen van de EU en haar lidstaten, onder meer op het gebied van de grondrechten en democratische waarden, te bevorderen; benadrukt dat louter transactionele betrekkingen nauwelijks zullen bijdragen aan de vorderingen van Turkije richting een democratischer model, hetgeen politieke wil op het hoogste politieke niveau zal vergen; 9. onderstreept in dit verband hoe belangrijk het is om, naast een capaciteit voor dialoog op institutioneel niveau, te zorgen voor nauwe betrekkingen met de Turkse samenleving; verzoekt de Commissie en de Europese Dienst voor extern optreden (EDEO) daarom met klem prioriteit toe te kennen aan het levendig maatschappelijk middenveld in Turkije en zijn inspanningen ter bevordering van de democratie, en Turkse maatschappelijke organisaties te blijven steunen met behulp van relevante financiële instrumenten, waaronder het instrument voor pretoetredingssteun (IPA), aangezien deze organisaties kunnen bijdragen aan de totstandbrenging van de politieke wil die nodig is om een sterk fundament te bouwen voor het Europees integratieproces; eist in dit verband opnieuw dat de financiering uit het IPA voor politieke hervormingen in Turkije door de EU wordt beheerd en gericht zal blijven op de bevordering van de dialoog en de verlening van steun aan het maatschappelijk middenveld en niet-statelijke actoren, alsmede voor contacten tussen mensen, zolang het land geen vooruitgang boekt op het gebied van democratie, de rechtsstaat en de mensenrechten; pleit ervoor onmiddellijk een nieuw mechanisme op te zetten voor het voeren van een constructieve dialoog met het maatschappelijk middenveld in Turkije om wederzijds vertrouwen op te bouwen en de democratische en pro-Europese ambities van de Turkse samenleving te ondersteunen door middel van uitwisselingen waarbij de nadruk met name moet liggen op democratisering, mensenrechten, de rechtsstaat, behoorlijk bestuur, duurzame ontwikkeling en de groene en digitale transitie, in het kader waarvan moet worden gezorgd voor toereikende EU-financiering met het oog op doeltreffende resultaten; vraagt de Commissie en de EDEO jongeren in Turkije te blijven steunen aan de hand van relevante financiële instrumenten en door uitgebreidere mogelijkheden te bieden voor deelname aan het Erasmus+-programma en de Jean Monnet-beurzen met het oog op de ondersteuning van onder meer de samenwerking op onderzoeksgebied, de gemeenschappelijke strijd tegen de klimaatverandering, de bescherming van het milieu en de versterking van de positie van vrouwen in de samenleving en in het bedrijfsleven; De rechtsstaat en de grondrechten 10. is uiterst bezorgd over de ernstige achteruitgang van de fundamentele vrijheden, die de erbarmelijke mensenrechtensituatie in Turkije en de aanhoudende uitholling van de democratie en de rechtsstaat in het licht stelt en in strijd is met de criteria van Kopenhagen; 11. is van oordeel dat dit cruciale gebied van grondrechten en fundamentele vrijheden, dat de kern van het toetredingsproces vormt, niet los kan worden gezien van de algemene betrekkingen en nog altijd de voornaamste belemmering vormt voor vooruitgang op eender welke positieve agenda die aan Turkije kan worden aangeboden, die tevens afhankelijk moet worden gesteld van de volledige eerbiediging van het internationaal recht en het grondbeginsel van goed nabuurschap en regionale samenwerking; 12. beklemtoont dat de achteruitgang van de fundamentele vrijheden in Turkije al gaande was voordat de noodtoestand werd afgekondigd naar aanleiding van de poging tot staatsgreep van 2016, die het in de krachtigste bewoordingen veroordeelt; meent dat uitzonderlijke maatregelen in uitzonderlijke omstandigheden, zoals bij een poging tot staatsgreep, gerechtvaardigd zijn, maar dat deze wel in verhouding moeten staan tot de desbetreffende omstandigheden en dat de duur en reikwijdte ervan beperkt moeten zijn; stelt met grote bezorgdheid vast dat een overmaat aan juridische bepalingen en beperkende elementen die in het kader van de noodtoestand waren ingevoerd, ondanks de formele opheffing van de noodtoestand in juli 2018 in het recht zijn opgenomen, en dat de gevolgen van de noodtoestand voor de democratie en de grondrechten nog altijd sterk voelbaar zijn, hoewel deze existentiële bedreiging gelukkig al geruime tijd geschied is; 13. betreurt het ten zeerste dat deze repressieve bestuursvorm nu doelbewust, niet-aflatend, systematisch staatsbeleid is geworden dat zich uitstrekt tot alle kritieke activiteiten, zoals vreedzaam politiek activisme op het gebied van kwesties die de Koerdische en alevitische gemeenschap aangaan, vreedzame protesten en demonstraties door voormalige werknemers uit de overheidssector, LGBTI- en vrouwenrechtenactivisten en slachtoffers van de noodtoestand, en zelfs tot gebeurtenissen die vóór de poging tot staatsgreep hebben plaatsgevonden, zoals de Gezi-protesten; 14. betreurt het dat de huidige, te ruime bepalingen inzake terrorismebestrijding en het misbruik van antiterreurmaatregelen de ruggengraat van dit staatsbeleid zijn geworden dat erop gericht is de mensenrechten en ieder kritisch geluid in het land te onderdrukken met de hulp van een rechterlijke macht die niet in staat of bereid is het misbruik van het grondwettelijk bestel te beteugelen; meent dat deze brede opvatting van terrorisme in strijd is met het grondbeginsel van individuele verantwoordelijkheid wanneer deze tot algemene, collectieve aanklachten leidt; constateert met grote bezorgdheid dat er nog altijd op grote schaal mensen, waaronder journalisten, mensenrechtenactivisten en politieke tegenstanders, tot gevangenisstraffen worden veroordeeld of in voorlopige hechtenis worden genomen op grond van met terrorisme samenhangende aanklachten, en met name beschuldigingen van vermeend lidmaatschap van terroristische organisaties, die gebaseerd zijn op karige bewijzen; is uitermate bezorgd over het feit dat de Turkse autoriteiten, zoals tijdens de vaststelling van de universele periodieke doorlichting werd verklaard, niet van plan zijn de anti-terrorismewetgeving nader te herzien; verzoekt Turkije daarom met klem zijn wetgeving inzake terrorismebestrijding in overeenstemming te brengen met de internationale normen om de doeltreffende bescherming van de grondrechten en de fundamentele vrijheden te waarborgen, evenals evenredige toepassing en gelijkheid in rechte; beaamt dat Turkije legitieme veiligheidsbelangen heeft en het recht heeft om terrorisme te bestrijden; benadrukt evenwel dat de rechtsstaat, de mensenrechten en de fundamentele vrijheden daarbij volledig moeten worden geëerbiedigd; veroordeelt nogmaals krachtig en ondubbelzinnig de gewelddadige terroristische aanslagen van de Koerdische arbeiderspartij (PKK), die al sinds 2002 op de EU-lijst van terroristische organisaties staat; betuigt zijn oprechte deelneming aan het Turkse volk, en met name aan de nabestaanden van de dertien Turkse burgers die bij de terroristische aanslag van februari 2021 in Gara, Irak, zijn omgekomen; 15. noemt het uiterst betreurenswaardig dat de antiterreurmaatregelen en de bepalingen van Turkije inzake terrorismebestrijding nog altijd talloze noodbeperkingen bevatten, waardoor de negatieve gevolgen voor de mensenrechten en de fundamentele vrijheden, onder meer in de vorm van beperking van de waarborgen voor een eerlijk proces, verlenging van de voorlopige hechtenis en de mogelijkheid om werknemers in de overheidssector te ontslaan op grond van vermeende banden met terroristische organisaties, in stand worden gehouden; 16. maakt zich ernstige zorgen dat de racistische, rechts-extremistische Ülkücü-beweging, ook wel bekend als de “Grijze Wolven”, die nauwe banden heeft met de MHP-partij in de regeringscoalitie (de Partij van Nationalistische Actie), niet alleen in Turkije zelf, maar ook in de EU-lidstaten steeds meer aanhang krijgt; verzoekt de EU en de lidstaten na te gaan of het mogelijk is de Grijze Wolven op te nemen in de EU-lijst van terroristische organisaties en de daaraan verwante verenigingen en organisaties in de EU-lidstaten te verbieden, de activiteiten van de beweging nauwlettend in de gaten te houden en haar invloed te beperken, met name met het oog op de risico’s voor mensen met een Koerdische, Armeense of Griekse achtergrond en voor alle anderen die door de beweging als tegenstander worden gezien; 17. is van oordeel dat de uitholling van de rechtsstaat en het systematische gebrek aan onafhankelijkheid van de rechterlijke macht nog altijd twee van de meest dringende en verontrustende kwesties vormen; veroordeelt de toegenomen controle door de uitvoerende macht en de politieke druk die wordt uitgeoefend op rechters, aanklagers, advocaten en orden van advocaten; is ernstig bezorgd over de toenemende structurele problemen als gevolg van het gebrek aan institutionele onafhankelijkheid van de rechterlijke macht ten gunste van de uitvoerende macht; wijst erop dat het gebrek aan onafhankelijkheid van de rechterlijke macht, in combinatie met het afschrikkende effect van de massaontslagen door de regering in de afgelopen jaren, een ernstige bedreiging vormt voor de rechtsstaat en het vermogen van de rechterlijke macht als geheel aantast om doeltreffende voorzieningen in rechte te bieden in het geval van mensenrechtenschendingen, zowel met betrekking tot maatregelen die in het kader van de noodtoestand zijn genomen als in algemene zin; stelt in dit verband met spijt vast dat het niet mogelijk zal zijn om de vastgestelde doelstellingen aan de hand van de strategie voor de hervorming van de rechterlijke macht en de drie daaropvolgende wetgevingspakketten te verwezenlijken, zeker als deze zich niet vertalen in daadwerkelijke veranderingen in het gedrag van openbare aanklagers en zolang rechterlijke beslissingen niet aan de internationale normen voldoen; beklemtoont dat zowel de wetgevende als de rechterlijke macht drastisch en dringend moet worden hervormd om de toegang tot het rechtsstelsel te verbeteren, de doeltreffendheid ervan te vergroten en het recht op een eerlijk proces binnen een redelijke termijn beter te beschermen; 18. veroordeelt het ontslag, de grootschalige overplaatsingen en de gedwongen afzetting van circa 30 % van de Turkse rechters en openbare aanklagers, die tot intimidatie, zelfcensuur en een zorgwekkende daling van de algehele kwaliteit van de rechterlijke beslissingen hebben geleid; herinnert eraan dat ontslagen en benoemingen binnen de rechterlijke macht uiterst zorgvuldig moeten worden getoetst, dat het de uitvoerende macht verboden moet zijn om in te grijpen in de rechterlijke macht of te trachten deze te beïnvloeden, en dat bij de benoeming van rechters de beginselen van onafhankelijkheid en onpartijdigheid moeten worden geëerbiedigd; noemt het zeer betreurenswaardig dat Turkije tijdens de vaststelling van de bevindingen van de universele periodieke doorlichting van oktober 2020 heeft geweigerd de aanbeveling te aanvaarden om een grondwetswijziging door te voeren waarmee de Raad van rechters en openbare aanklagers (Hâkimler ve Savcılar Kurulu – HSK) onafhankelijk wordt van de regering; vraagt dat de tekortkomingen met betrekking tot de structuur en het proces van selectie van leden van deze raad worden aangepakt om de onafhankelijkheid van dit orgaan te waarborgen en een einde te maken aan de willekeurige besluiten ervan; 19. maakt zich ernstige zorgen over de situatie van advocaten in Turkije, van wie de afgelopen jaren honderden zijn (en nog altijd worden) geïntimideerd, gearresteerd, vervolgd en veroordeeld vanwege hun beroepsactiviteiten en omdat zij hun cliënten vertegenwoordigen; sluit zich aan bij de zorgen die tot uitdrukking komen in het advies van de Commissie van Venetië van oktober 2020 inzake de wijzigingen van juli 2020 in de wet op de advocatuur van 1969, met name wat betreft de oprichting van meerdere orden van advocaten in dezelfde stad; wijst erop dat deze wijziging zal leiden tot een verdere politisering van de advocatuur, hetgeen onverenigbaar is met het vereiste van onpartijdigheid van juridische beroepen en een bedreiging vormt voor de onafhankelijkheid van advocaten; is van mening dat deze juridische hervorming een verdere aanslag vormt op de werking van de rechterlijke macht en tevens een poging is om de bestaande orden van advocaten uit te hollen en het resterend kritisch geluid het zwijgen op te leggen; verzoekt de Turkse autoriteiten met klem de onafhankelijkheid van advocaten te eerbiedigen en hen in staat te stellen hun werk zonder belemmeringen te verrichten, overeenkomstig de internationale normen op het gebied van de mensenrechten; pleit voor de onmiddellijke en onvoorwaardelijke vrijlating van alle advocaten die louter vanwege de uitoefening van hun beroep zijn gedetineerd; 20. betreurt het overlijden van advocaat Ebru Timtik na een hongerstaking van 238 dagen om een eerlijk proces te eisen nadat zij wegens vermeende deelname aan een terroristische organisatie werd veroordeeld, terwijl haar beroep nog aanhangig was bij het Hof van Cassatie; herinnert eraan dat Helin Bölek en İbrahim Gökçek, twee muzikanten van de band Grup Yorum, en Mustafa Koçak haar zijn voorgegaan en dat zij daarmee de vierde gevangene is die in 2020 is overleden als gevolg van een hongerstaking voor een eerlijk proces; rekent erop dat het lopende proces tegen drie politieagenten die beschuldigd worden van de moord op de Koerdische mensenrechtenadvocaat Tahir Elçi eindelijk alle omstandigheden omtrent zijn dood aan het licht zal brengen en zijn zaak recht zal doen; 21. is ernstig bezorgd over het feit dat de uitspraken van het EHRM niet door de Turkse rechterlijke macht en regering in acht worden genomen, alsook over de toenemende niet-naleving door lagere rechtbanken van de uitspraken van het Grondwettelijk Hof; neemt kennis van het feit dat de Turkse rechterlijke macht naar aanleiding van een arrest van het EHRM een aantal nieuwe processen heeft gestart voor gedetineerden; constateert echter met spijt dat deze nieuwe processen vaak niet voldoen aan de internationaal erkende normen voor een eerlijk proces, zoals in de zaak betreffende İlhan Sami Çomak; verzoekt Turkije het Europees Verdrag voor de rechten van de mens volledig te eerbiedigen, alle relevante arresten en uitspraken van het EHRM na te leven en samen te werken met de Raad van Europa om de rechtsstaat, de democratie en de grondrechten te versterken; hoopt dat het EHRM sneller en met voorrang uitspraak kan doen in de talloze Turkse zaken die nog bij het Hof aanhangig zijn, met inbegrip van de zaak betreffende de journalist Hanım Büşra Erdal; is ingenomen met de recente uitspraak van het EHRM in de zaak betreffende vooraanstaand schrijver Ahmet Altan, die sinds 2017 in behandeling was en waarin is geoordeeld dat onder meer zijn recht op vrijheid en veiligheid en op vrijheid van meningsuiting waren geschonden; stelt met tevredenheid vast dat hij uit de gevangenis is vrijgelaten nadat het Turkse Hof van Cassatie de uitspraak tegen hem had vernietigd, en roept de bevoegde Turkse autoriteiten nogmaals op alle andere uitspraken van het EHRM spoedig toe te passen; stelt vast dat ook de door VN-mechanismen zoals het VN-Mensenrechtencomité en de VN-werkgroep inzake willekeurige detentie genomen besluiten door de Turkse rechterlijke macht in de wind worden geslagen; 22. betreurt de detentieomstandigheden van Fabien Azoulay, een Frans staatsburger die in Turkije is gearresteerd en veroordeeld en al meer dan vier jaar wordt vastgehouden in de gevangenis, het meest recent in de gevangenis van Giresun, waar hij slachtoffer is geweest van fysiek geweld en herhaalde mishandeling, evenals van pogingen om hem te dwingen zich tot de islam te bekeren; veroordeelt ten stelligste de homofobe en antisemitische motieven voor zijn herhaalde mishandeling; dringt er bij de Turkse autoriteiten op aan onverwijld alle nodige maatregelen te nemen om zijn bescherming te waarborgen en om hem over te brengen naar zijn land van herkomst; 23. betreurt het gebrek aan doeltreffende voorziening in rechte in verband met de grootschalige ontslagen waarmee veel mensen, en onder meer ruim 152 000 ambtenaren, kampen, waaronder leraren, dokters, academici, advocaten, rechters en openbare aanklagers, die niet alleen ontslagen zijn, maar aan wie bovendien een permanent verbod is opgelegd om in de overheidssector of zelfs op hun vakgebied te werken; wijst erop dat veel van deze ontslagen nog altijd verwoestende gevolgen hebben voor de betrokkenen en hun gezinsleden, die onder meer lijden onder een blijvend sociaal en professioneel stigma; heeft sterke twijfels over de doeltreffende werking van de onderzoekscommissie voor de maatregelen in verband met de noodtoestand (CoSEM) als interne beroepsinstantie vanwege haar gebrek aan onafhankelijkheid, onpartijdigheid en efficiëntie; merkt op dat de willekeurige intrekking van paspoorten – een aantal marginale verbeteringen daargelaten – nog altijd een ernstige, ongerechtvaardigde inperking vormt van de vrijheid van verkeer van de betrokkenen; verzoekt de Turkse autoriteiten het recht van de ontslagen personen op verweer te eerbiedigen en zorg te dragen voor een procedure die voldoet aan de internationale normen; 24. is ontzet over de verklaringen van hoge regeringsvertegenwoordigers en de regeringscoalitie over de mogelijke herinvoering van de doodstraf, die door Turkije in 2004 werd afgeschaft; wijst erop dat een dergelijk betreurenswaardig besluit niet alleen in strijd zou zijn met bestaande internationale verplichtingen van Turkije, maar ook onverenigbaar zou zijn met de toetreding van het land tot de EU; 25. wijst nogmaals op het belang van de vrijheid en de onafhankelijkheid van de media als een van de kernwaarden van de EU en als hoeksteen van elke democratie; uit zijn ernstige bezorgdheid over de onevenredige en willekeurige maatregelen waarmee de vrijheid van meningsuiting, mediavrijheid en toegang tot informatie beknot worden in Turkije, waar de wetgeving inzake terrorismebestrijding vaak misbruikt wordt om kritiek te smoren, te midden van een verstikkend gebrek aan pluriformiteit in het medialandschap; dringt er bij Turkije op aan een prioriteit te maken van het waarborgen van mediavrijheid en de vrijheid van meningsuiting op sociale media, onder andere door artikel 299 van het wetboek van strafrecht (belediging van de president) te hervormen, waarvan voortdurend misbruik wordt gemaakt om schrijvers, verslaggevers, columnisten en uitgevers te vervolgen, en om alle journalisten, schrijvers, mediaprofessionals en gebruikers van sociale media die onrechtmatig worden vastgehouden wegens het uitoefenen van hun beroep en burgerrechten vrij te spreken en vrij te laten; merkt op dat het aantal journalisten in de gevangenis het afgelopen jaar weliswaar is afgenomen van 160 tot iets meer dan 70, dit aantal nog altijd erg hoog is en aanleiding blijft geven tot ernstige bezorgdheid, en dat mensen te vaak zonder gegronde reden gevangen worden gezet; verzoekt de Turkse autoriteiten geen enkele tolerantie aan de dag te leggen voor gevallen van fysiek en verbaal geweld of bedreigingen aan het adres van journalisten, en toe te staan dat mediabedrijven die zonder geldige reden zijn gesloten hun werkzaamheden kunnen hervatten; maakt zich ernstige zorgen over de beslissing van de provinciale rechtbank van Istanbul van 20 oktober 2020 om de eerdere vrijspraak ongedaan te maken en een nieuw onderzoek aan te vragen voor de Turkse vertegenwoordiger van Verslaggevers zonder Grenzen Erol Önderoğlu, mensenrechtenactivist Şebnem Korur Fincancı en journalist Ahmet Nesin, die worden beschuldigd van verscheidene misdaden, waaronder het verspreiden van terroristische propaganda vanwege hun deelname aan een campagne waarin solidariteit werd betuigd met een krant, en wie een gevangenisstraf van 14,5 jaar boven het hoofd hangt; 26. is zeer bezorgd over de negatieve gevolgen die de wet inzake de regulering van internetpublicaties en de bestrijding van strafbare feiten die door middel van deze publicaties worden begaan van juli 2020 zal hebben voor de vrijheid van meningsuiting, aangezien deze wet de aanbieders van sociale media nieuwe draconische verplichtingen oplegt, de regering vergaande bevoegdheden verleent om online-inhoud te censureren en verdere gronden biedt voor de vervolging van gebruikers van sociale media; merkt op dat het verbod op Wikipedia is opgeheven, maar benadrukt dat meer dan 400 000 websites nog geblokkeerd zijn en er nog diverse beperkingen gelden voor het gebruik van sociale media; 27. maakt zich grote zorgen over het gebrek aan onafhankelijkheid en onpartijdigheid van overheidsorganen zoals de Hoge Raad voor radio en televisie (RTÜK) en het Bureau voor persreclame (BİK), die worden ingezet als middel om mediabedrijven die zich kritisch opstellen ten opzichte van de regering op willekeurige gronden tijdelijk stil te leggen of te verbieden, boetes op te leggen of financieel af te knijpen, wat de regering een vrijwel volledige controle over de massamedia geeft; betreurt de intrekking in 2019 van meer dan 700 perskaarten door het directoraat Communicatie van de president en de problemen die Turkse en internationale journalisten ondervinden bij het verrichten van hun werkzaamheden; 28. prijst het bestaan van een levendig, pluralistisch, geëngageerd en heterogeen maatschappelijk middenveld in Turkije, ondanks de grootschalige politieke repressie, aangezien dit een van de weinige resterende controles op de Turkse regering is en het land kan helpen het hoofd te bieden aan zijn omvangrijke politieke en maatschappelijke uitdagingen; is zeer verontrust over de verdere inperking van de vrijheid van vergadering en vereniging, en hekelt de willekeurige sluiting van maatschappelijke organisaties, waaronder toonaangevende niet-gouvernementele organisaties en media op het gebied van de mensenrechten; veroordeelt in dit verband de nieuwe wet inzake het voorkomen van de financiering van de verspreiding van massavernietigingswapens van december 2020, die het Turkse ministerie van Binnenlandse Zaken en de president uitgebreide bevoegdheden verleent om de activiteiten van niet-gouvernementele organisaties, zakelijke partnerschappen, onafhankelijke groeperingen en verenigingen terug te dringen en erop gericht lijkt te zijn het maatschappelijk middenveld verdere beperkingen op te leggen en te controleren; spreekt zijn krachtige steun uit voor de oproep van diverse speciale vertegenwoordigers van de VN aan de regering van Turkije om deze wetgeving te herzien opdat Turkije zijn internationale verplichtingen op het gebied van de mensenrechten nakomt; roept Turkije op kritische of afwijkende meningen, waaronder die van mensenrechtenactivisten, wetenschappers en journalisten, als waardevolle bijdragen aan het maatschappelijk debat te beschouwen en niet als destabiliserende factoren; 29. betreurt de enorme achteruitgang van de academische vrijheid in Turkije, in het bijzonder de voortdurende inbreuken op de rechten van vredeswetenschappers, ondanks de beslissing van het Grondwettelijk Hof van juli 2019, en betreurt de amendementen op de wet inzake de Turkse Raad voor Hoger Onderwijs, die nog meer beperkende maatregelen toevoegen aan de reeds bestaande beperkingen; 30. veroordeelt het gewelddadige neerslaan door de Turkse autoriteiten van de protesten tegen de benoeming door de regering van de rector van de Boğaziçi-universiteit; is ontzet over de massale gevangenneming van studenten, het buitensporige gebruik van geweld door de politie bij vreedzame demonstraties, het besluit van de gouverneur van Istanbul om alle soorten bijeenkomsten en demonstraties in het gebied rond de universiteit selectief te verbieden, de afbeelding van demonstranten – met name studenten, alumni en academici – als terroristen en het gebruik van LGBTI-groepen als doelwit; dringt er bij Turkije op aan de aanklachten tegen de personen die willekeurig worden vastgehouden wegens de uitoefening van hun recht op vreedzame vergadering in te trekken en deze personen vervolgens vrij te laten; 31. verzoekt Turkije met klem te stoppen met het vastzetten en vervolgen van journalisten en mensenrechtenactivisten om hen te intimideren of te ontmoedigen onbelemmerd verslag te doen van mensenrechtenkwesties; dringt er bij Turkije op aan onmiddellijk een onafhankelijk onderzoek in te stellen naar de gemelde gevallen van intimidatie en belaging van mensenrechtenactivisten, journalisten, wetenschappers en burgerrechtenactivisten, en degenen die daarvoor verantwoordelijk zijn aansprakelijk te stellen; 32. is ernstig bezorgd over de voortdurende aanvallen en druk op de oppositiepartijen in Turkije, waaronder de veroordeling van leden van de oppositie of het misbruik door de zittende regering van financiële middelen en de administratieve bevoegdheden van de staat, waardoor de goede werking van een democratisch systeem wordt ondermijnd; roept de voornaamste Turkse partijen op hun democratische en parlementaire inspanningen ter bevordering van de Europese weg voor Turkije voort te zetten binnen de kaders van de wet en de Turkse grondwet; 33. neemt met grote bezorgdheid kennis van de manier waarop de Turkse autoriteiten het continu op vooral de Democratische Volkspartij (HDP), waaronder haar jongerenorganisaties, gemunt hebben; is sterk gekant tegen de aanklacht die de aanklager van het Turkse Hof van Cassatie bij het Grondwettelijk Hof heeft ingediend met het oog op de ontbinding van de HDP en de schorsing van meer dan 600 leden van de HDP; benadrukt dat dit niet alleen een ernstige politieke fout op middellange termijn is, maar ook een enorme slag zou betekenen voor pluralisme en democratische beginselen, waardoor miljoenen kiezers in Turkije niet meer vertegenwoordigd zouden zijn; veroordeelt de sinds november 2016 nog altijd voortdurende detentie van de voormalige covoorzitters van de HDP, Figen Yüksekdağ en Selahattin Demirtaș, oppositieleider resp. voormalig presidentieel kandidaat, en van de ex-burgemeester van Diyarbakır, Gülten Kışanak, ten stelligste; herinnert aan de uitspraak van het EHRM in de zaak-Demirtaş van 20 november 2018, die werd bevestigd door de uitspraak van zijn Grote Kamer op 22 december 2020 en waarin de Turkse autoriteiten werden opgeroepen hem onmiddellijk vrij te laten; is ontzet over het feit dat deze bindende uitspraak van het EHRM nog altijd niet wordt nageleefd; veroordeelt het recente besluit van de 46e strafrechtbank van eerste aanleg van Istanbul in de wijk Bakırköy om Selahattin Demirtaş tot drieënhalf jaar gevangenisstraf te veroordelen wegens vermeende belediging van de president – een van de langste straffen die ooit wegens een dergelijke aanklacht zijn uitgesproken; betreurt het dat het 22e Hof van Assisen van Ankara op 7 januari 2021 nog een aanklacht heeft aanvaard tegen in totaal 108 politici, onder wie de heer Demirtaş en mevrouw Yüksekdağ, wegens hun vermeende rol in de protesten van Kobane van oktober 2014, hoewel deze aanklacht op dezelfde feiten en incidenten is gebaseerd als die de Grote Kamer eerder als onvoldoende grond voor zijn detentie had aangemerkt; veroordeelt tevens het herhaalde gebruik van de intrekking van de parlementaire status van oppositieleden, hetgeen ernstig afbreuk doet aan de reputatie van het parlement als democratische instelling; vindt het verontrustend dat de hoofdaanklager van Ankara onderzoeken voorbereidt om de parlementaire immuniteit van negen andere plaatsvervangers van de HDP op te heffen, waaronder de huidige covoorzitter van de HDP Pervin Buldan, Meral Danış Beştaş, Hakkı Saruhan Oluç, Garo Paylan, Hüda Kaya, Sezai Temelli, Serpil Kemalbay Pekgözegü, Pero Dündar en Fatma Kurtulan, zodat zij kunnen worden vervolgd vanwege hun vermeende rol in de protesten van Kobane in 2014; wijst op de zaak van Cihan Erdal, lid van de jongerentak van de Turkse Groenen/Linkse Partij, die toen hij tijdelijk in Turkije was om zijn familie te bezoeken op 25 september 2020 werd gearresteerd en in hechtenis werd genomen louter omdat hij zes jaar vóór zijn aanhouding lid was geweest van de HDP; veroordeelt het besluit om HDP-lid Ömer Faruk Gergerlioğlu uit zijn parlementaire ambt te zetten en hem zijn parlementaire immuniteit te ontnemen, evenals zijn daaropvolgende arrestatie in het gebouw van de Grote Nationale Assemblee van Turkije; is van mening dat dit besluit een vergelding is voor zijn mensenrechtenactivisme, onder andere voor het feit dat hij in het parlement melding maakte van in brede kring bekende beschuldigingen van fouilleringen en pesterijen in gevangenissen en op politiebureaus, waarna hij tegen deze praktijken een socialemediacampagne is gestart; 34. is ernstig bezorgd over de geleidelijk toenemende druk op de voornaamste oppositiepartij (CHP) en haar leider Kemal Kılıçdaroğlu, onder meer door de confiscatie van folders van de partij bij gerechtelijk bevel, de opheffing van de immuniteit van de partijleider vanwege zijn politieke uitlatingen, de tegen hem gerichte publieke dreigementen en zelfs fysieke aanvallen; spreekt nogmaals zijn ernstige bezorgdheid uit over de voortdurende politieke en gerechtelijke intimidatie van Canan Kaftancıoğlu, CHP-voorzitter van de provincie Istanbul, die in september 2019 werd veroordeeld tot bijna tien jaar gevangenisstraf wegens een politiek gemotiveerde zaak, waarvoor een beslissing van het Hooggerechtshof hangende is, en die in december 2020 in staat van beschuldiging werd gesteld in een nieuwe politieke zaak waarbij hem een straf van nog eens tien jaar in het vooruitzicht werd gesteld en waarbij ook vier journalisten van de krant Cumhuriyet betrokken zijn; is ingenomen met het feit dat het CHP-lid Enis Berberoğlu zijn zetel en parlementaire immuniteit heeft teruggekregen op grond van een tweede uitspraak van het Grondwettelijk Hof van 21 januari 2021, aangezien de eerdere uitspraak door lagere rechtbanken was genegeerd; 35. roept de bevoegde autoriteiten van Turkije op alle mensenrechtenactivisten, journalisten, advocaten, academici en anderen die vastzitten op basis van ongegronde beschuldigingen vrij te laten en ervoor te zorgen dat deze mensen hun werkzaamheden onder alle omstandigheden kunnen uitvoeren zonder hierbij te worden gehinderd of bedreigd; roept de Commissie en de lidstaten op hun bescherming van en steun voor mensenrechtenactivisten die in Turkije gevaar lopen, op te voeren, onder meer door noodsubsidies beschikbaar te stellen; veroordeelt de beslissing van het regionale hof van beroep in Istanbul om de langdurige gevangenisstraffen van vier mensenrechtenactivisten in de zaak-Büyükada wegens terrorismegerelateerde misdrijven te bekrachtigen, ondanks het gebrek aan enig bewijs van criminele activiteiten en het feit dat de beschuldigingen van deze verdachten herhaaldelijk zijn weerlegd, zelfs door eigen bewijs van de staat; beschouwt deze zaak als een verder voorbeeld van het vijandige klimaat voor maatschappelijke organisaties en de manier waarop het agressieve politieke discours leidt tot bevooroordeelde rechterlijke beslissingen; veroordeelt de hernieuwde arrestatie van schrijver Ahmet Altan in november 2019, slechts een week nadat hij na meer dan drie jaar in voorarrest was vrijgelaten uit de gevangenis; maakt zich grote zorgen over de intimidatie van Öztürk Türkdoğan, een gerenommeerde mensenrechtenactivist en medevoorzitter van İnsan Hakları Derneği (de Mensenrechtenvereniging, İHD), die onlangs tijdens een inval in zijn huis werd gearresteerd in het kader van een geheim onderzoek en later weer werd vrijgelaten; 36. verwerpt de hernieuwde arrestatie van Osman Kavala, een prominente en gerespecteerde persoonlijkheid uit het maatschappelijk middenveld, luttele uren na zijn vrijspraak in februari 2020, evenals zijn aanhoudende detentie gedurende meer dan drie jaar op grond van valse beschuldigingen, wat een grove weigering vormt van de aanvaarding van de definitieve uitspraak van het EHRM en de daaropvolgende oproepen van het Comité van Ministers van de Raad van Europa; beschouwt de nieuwe zaak en de aanklacht tegen hem en de Amerikaanse academicus Henri Barkey – wegens vermeende spionage en poging tot omverwerping van de grondwettelijke orde in Turkije – ongegrond, verstoken van enig bewijs en derhalve politiek gemotiveerd; is uiterst geschokt door recente rechterlijke beslissingen, zoals de uitspraak van het Hof van Beroep van Istanbul van 22 januari 2021, waarmee het eerdere vonnis van vrijspraak en de uitspraak in het nieuwe proces van de zaak Gezi Park en de beslissing van het Hof van Istanbul van 5 februari 2021 om deze onlangs heropende zaak samen te voegen met de andere zaak over spionage teniet wordt gedaan, waarbij volledig voorbij wordt gegaan aan het vonnis van het EHRM; benadrukt dat het EHRM reeds een vonnis heeft gewezen in de zaak Gezi Park en dat het samenvoegen van beide zaken de voortzetting van de voorlopige hechtenis daarom nog absurder en onrechtmatiger maakt; is ontzet door het besluit van de Raad van rechters en openbare aanklagers (HSK) om een onderzoek in te stellen naar de drie rechters van de 30e rechtbank voor hoge strafzaken van Istanbul die in februari 2020 Kavala en de overige verdachten in de zaak Gezi Park vrijspraken wegens gebrek aan bewijs; is ontzet door het feit dat de voormalige plaatsvervangend openbaar aanklager Hasan Yılmaz, die verantwoordelijk was voor de tweede aanklacht tegen Kavala, desondanks vervolgens werd benoemd tot viceminister van Justitie; 37. is ernstig bezorgd over de aanhoudende berichten over gewelddadige arrestaties, afranselingen, foltering, mishandeling en andere wrede, onmenselijke of vernederende behandelingen op politiebureaus, in militaire detentie en in gevangenissen, alsook over de gevallen van gedwongen verdwijning die zich de afgelopen vier jaar hebben voorgedaan, over het feit dat het Openbaar Ministerie geen deugdelijke onderzoeken naar deze gevallen heeft ingesteld en over de alomtegenwoordige cultuur van straffeloosheid voor de betrokken leden van veiligheidsdiensten en overheidsfunctionarissen; verzoekt de Turkse regering om opheldering te verschaffen over het lot van honderden verdwenen personen en eindelijk antwoord te geven aan de Cumartesi Anneleri (Zaterdagmoeders), die nu al meer dan 800 keer bij elkaar zijn gekomen om gerechtigheid te eisen; verzoekt de Turkse autoriteiten met klem een onderzoek in te stellen naar de aanhoudende en geloofwaardige klachten over foltering en mishandeling van personen in hechtenis en om de verantwoordelijke personen aansprakelijk te stellen; verzoekt de Turkse autoriteiten een nultolerantiebeleid voor foltering te hanteren; roept Turkije ertoe op een einde te maken aan alle gevallen van geïsoleerde detentie en detentie op officieuze locaties; is ontzet door de berichten over de aanhouding van zwangere en pas bevallen vrouwen, en verzoekt Turkije met klem hen vrij te laten en te stoppen met het arresteren van vrouwen vlak voor of vlak na hun bevalling; wijst op de verdwijning van voormalig ambtenaar Yusuf Bilge Tunç, die in augustus 2019 als vermist werd opgegeven; is zeer verontrust over het stijgende aantal meldingen van het systematische misbruik van vernederende fouilleringen in detentiecentra en gevangenissen, met name bij vrouwelijke verdachten en gedetineerden; 38. is bezorgd over de nieuwe wetgeving op grond waarvan de Turkse politie zonder aanvullende procedures militair materieel, waaronder zware wapens en apparatuur voor geheime diensten, mag gebruiken om het hoofd te bieden aan openbare incidenten en gebeurtenissen die de nationale veiligheid bedreigen; 39. merkt op dat er naar aanleiding van de COVID-19-pandemie een wetgevingspakket is aangenomen dat voorziet in de voorwaardelijke en vervroegde vrijlating van bijna 90 000 gevangenen, echter met discriminerende uitsluiting van de personen die in voorlopige hechtenis zitten wegens vermeende terrorismegerelateerde misdrijven, waaronder advocaten, journalisten, politici en mensenrechtenactivisten, aangezien zij op grond van deze maatregelen niet in aanmerking komen voor vervroegde vrijlating; 40. veroordeelt gedwongen uitleveringen, kidnappings en ontvoeringen van niet in Turkije wonende Turkse burgers om politieke redenen, hetgeen in strijd is met de beginselen van de rechtsstaat en de mensenrechten; toont zich ernstig bezorgd over de aanwending door de Turkse regering van haar invloed om burgers in strijd met het internationaal recht gedwongen te laten terugkeren, waardoor in sommige gevallen de binnenlandse wettelijke procedures voor uitlevering met voeten worden getreden, en dringt er bij de EU op aan deze kwestie aan te pakken; veroordeelt alle pogingen voor het gebruik van geweld en intimidatie tegen en het onder druk zetten van oppositieleden en politici van Turkse komaf, evenals van intellectuelen, politici en activisten in de rest van Europa; 41. is bezorgd over het feit dat de Ombudsman en de nationale instelling voor de mensenrechten en gelijke behandeling in Turkije niet voldoen aan de criteria van de beginselen van Parijs en algemene beleidsaanbevelingen nrs. 2 en 7 van de Europese Commissie tegen Racisme en Onverdraagzaamheid voor wat betreft hun statuten, structuur, functie, activiteiten, financiële en operationele onafhankelijkheid, evenals de onafhankelijkheid, de benoeming en het mandaat van de bestuursleden; 42. neemt kennis van het onlangs aangenomen actieplan voor de mensenrechten dat gedurende een periode van twee jaar moet worden uitgevoerd, waarin een aantal juridische hervormingen worden beloofd en negen hoofddoelen, 50 doelstellingen en bijna 400 acties worden genoemd, variërend van specifieke en technische verbintenissen tot overwegend algemene en dubbelzinnige verklaringen; benadrukt dat in het actieplan wordt beweerd dat essentiële kwesties als de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht, de vrijheid van meningsuiting en vereniging en de bescherming van kwetsbare groepen zullen worden aangepakt, maar dat het tekortschiet bij de aanpak van de belangrijkste tekortkomingen met betrekking tot de situatie op het gebied van de mensenrechten en de rechtsstaat in Turkije, aangezien het geen maatregelen bevat die erop gericht zijn het misbruik van terrorismegerelateerde aanklachten om te keren, een einde te maken aan willekeurige detentie of erop toe te zien dat de uitspraken van het EHRM worden nageleefd – om slechts een paar van de grootste zorgen te noemen; is van mening dat welk actieplan dan ook alleen in staat zal zijn om de algemene situatie te verbeteren als het wordt omgezet in echte en geloofwaardige oplossingen waarmee het hele scala aan uitdagingen op het gebied van mensenrechten en de rechtsstaat wordt aangepakt; spoort de Turkse regering aan een duidelijker tijdschema te verstrekken voor de doeltreffende tenuitvoerlegging van dit actieplan en maatschappelijke organisaties en belanghebbenden te betrekken bij het opstellen van relevant beleid op dit gebied; 43. vindt de wijdverbreide corruptie in Turkije zorgwekkend; benadrukt dat in de verslagen van de Commissie staat dat er geen tekenen van vooruitgang zijn bij de aanpak van de vele tekortkomingen die in het Turkse regelgevingskader voor corruptiebestrijding waren aangetroffen, en verzoekt Turkije een doeltreffende strategie en een doeltreffend actieplan voor corruptiebestrijding te presenteren; merkt op dat de verantwoordingsplicht en de transparantie van overheidsinstellingen moeten worden versterkt; constateert dat Turkije beperkte vooruitgang heeft geboekt in de strijd tegen de georganiseerde misdaad; roept Turkije op zijn wetgeving inzake gegevensbescherming af te stemmen op de EU-normen teneinde samenwerking met Europol mogelijk te maken, en om de regelgeving inzake de bestrijding van witwassen, de financiering van terrorisme en cybercriminaliteit te verbeteren; 44. blijft ernstig bezorgd over de situatie in het zuidoosten van Turkije en de Koerdische kwestie, die minder aandacht krijgen dan ze verdienen, vooral als het gaat over de bescherming van de mensenrechten, politieke participatie, de vrijheid van meningsuiting en de vrijheid van geloof; is bezorgd over de beperkingen op de rechten van journalisten en mensenrechtenactivisten die zich bezighouden met de Koerdische kwestie en over de aanhoudende druk op de Koerdische media, culturele en taalinstellingen en -uitingen in het hele land, waardoor hun culturele rechten nog verder worden beknot; vindt het kwalijk dat haatzaaiende uitlatingen en bedreigingen aan het adres van burgers van Koerdische afkomst nog altijd een groot probleem vormen; benadrukt dat er dringend een geloofwaardig politiek proces op gang moet worden gebracht, waarbij alle relevante partijen en democratische krachten worden betrokken en dat leidt tot een vreedzame oplossing van de Koerdische kwestie; is met name bezorgd over de hardnekkige achterstandspositie van Koerdische vrouwen, die nog verergerd wordt door de vooroordelen over hun etnische en taalkundige identiteit en die leidt tot hun toenemende marginalisering voor wat betreft hun burgerlijke, politieke, economische, sociale en culturele rechten; verzoekt Turkije de volledige toegang tot gelijke rechten en mogelijkheden voor Koerdische vrouwen te waarborgen; roept Turkije op ernstige beschuldigingen van mensenrechtenschendingen, moorden en gedwongen verdwijningen onmiddellijk te onderzoeken en internationale waarnemers toe te staan op onafhankelijke wijze toezicht te houden; is bezorgd over de recente massale invallen en aanhoudingen in Diyarbakır waarvan advocaten, politici en burgerrechtenactivisten het slachtoffer geworden zijn, alsook over de gevangenneming van vijf personen uit het maatschappelijk middenveld, onder wie dr. Șeyhmus Gökalp, erelid van het bestuur van de Turkse artsenvereniging (TTB); verzoekt Turkije met klem om snel een onafhankelijk en onpartijdig onderzoek in te stellen naar de berichten over de foltering van twee dorpsbewoners in Van – Servet Turgut en Osman Şıban – nadat zij op 11 september 2020 waren aangehouden door de gendarmerie, ten gevolge waarvan eerstgenoemde overleed en de tweede persoon ernstig letsel opliep; 45. dringt er bij de Turkse regering op aan de rechten van minderheden en kwetsbare bevolkingsgroepen, met inbegrip van vrouwen en kinderen, LGBTI-personen, vluchtelingen, etnische minderheden zoals Roma, Turkse burgers van Griekse en Armeense afkomst en religieuze minderheden zoals christenen, joden en alevieten, te beschermen; verzoekt Turkije dan ook dringend alomvattende antidiscriminatiewetgeving in te voeren, met inbegrip van een verbod op discriminatie op grond van etnische afkomst, religie, taal, burgerschap, seksuele gerichtheid en genderidentiteit, en maatregelen tegen racisme, homofobie en transfobie; 46. is sterk gekant tegen het besluit van de Turkse regering om zich terug te trekken uit het Verdrag van Istanbul, waardoor Turkije verder afdrijft van de Europese en internationale normen en zijn toezeggingen om geweld tegen vrouwen te voorkomen en vrouwenrechten te bevorderen op de tocht komen te staan, hetgeen een duidelijk teken is van de ernstige verslechtering van de mensenrechten in het land; acht dit besluit onbegrijpelijk, aangezien het verdrag niet is gewijzigd sinds Turkije het als eerste land heeft ondertekend en geratificeerd, en ook gevaarlijk, in een tijd van toenemend geweld tegen vrouwen tijdens de pandemie en gezien de hoge feminicide in het land; dringt er bij de Turkse regering op aan dit besluit met spoed terug te draaien; dringt erop aan dat elke nieuwe relatie met Turkije wordt gebaseerd op de fundamentele democratische waarden, waaronder de eerbiediging van vrouwenrechten; blijft zich zorgen maken over de omvang en de ernst van het geweld tegen vrouwen in de Turkse samenleving, met inbegrip van zogeheten eremoorden, illegale kindhuwelijken en seksueel misbruik, en over de onwil van de Turkse autoriteiten om de daders van gendergerelateerd geweld te bestraffen; verwerpt alle wettelijke bepalingen op grond waarvan verkrachters in de toekomst voorwaardelijke straffen kunnen krijgen voor seksuele misdrijven tegen kinderen mits zij met het slachtoffer trouwen; dringt er bij de Turkse autoriteiten op aan meer inspanningen te leveren ter bestrijding van kinderarbeid, waarvan de omvang de afgelopen jaren weliswaar is afgenomen maar een verschijnsel is dat nog steeds voorkomt in Turkije, en tegen elke vorm van kindermisbruik; betreurt het nog altijd zeer lage percentage vrouwen in de regering en het parlement: slechts 17,3 % bij lokale overheden en meer in het algemeen in besluitvormingsposities; 47. toont zich uiterst bezorgd over de schendingen van de mensenrechten van LGBTI-mensen, met name over de fysieke aanvallen, het verlengde verbod op Pride-optochten in het hele land en de beperkingen op de vrijheid van vergadering, vereniging en meningsuiting; wijst erop dat Turkije een van de landen is met het hoogste percentage moorden op transgender personen; veroordeelt de homofobe en haatzaaiende uitlatingen van hoge overheidsfunctionarissen, waaronder het hoofd van het Presidium voor Godsdienstzaken (Diyanet), de Turkse Ombudsman of de voorzitter van de Rode Halve Maan in Turkije; roept de Turkse autoriteiten op zich meer inspanningen te getroosten om haatmisdrijven, vooroordelen en op gender gebaseerde sociale ongelijkheid te voorkomen; herinnert eraan dat de Turkse wetgeving inzake haatzaaiende uitingen niet strookt met de jurisprudentie van het EHRM; 48. vindt de omvorming van het historisch-religieuze monument Hagia Sophia tot een moskee zonder voorafgaande dialoog zeer betreurenswaardig en een beslissing die mogelijk in strijd is met de Unesco-overeenkomst inzake de bescherming van het cultureel en natuurlijk erfgoed van de wereld, waarbij Turkije partij is; roept de Turkse regering op dit besluit te heroverwegen en in te trekken om het historische en culturele karakter van culturele en religieuze monumenten en symbolen volledig te eerbiedigen, met name door de Unesco als werelderfgoed aangemerkte locaties; herinnert eraan dat de Hagia Sophia een plek is die openstaat voor alle gemeenschappen en godsdiensten, en verzoekt de Unesco passende maatregelen te nemen om dit werelderfgoed te beschermen; benadrukt dat het besluit over de Hagia Sophia de inspanningen ten behoeve van een dialoog en samenwerking tussen religieuze gemeenschappen ondermijnt, alsook de pluralistische en multiculturele sociale identiteit van Turkije; betreurt het dat ook de Moni tis Choras (Chorakerk) de afgelopen maanden is omgevormd van museum tot moskee; 49. roept de Turkse autoriteiten op positieve en doeltreffende hervormingen op het gebied van de vrijheid van gedachte, geweten en godsdienst te bevorderen door religieuze gemeenschappen in staat te stellen rechtspersoonlijkheid te verwerven, en door de aanbevelingen van de Commissie van Venetië over de status van religieuze gemeenschappen, alle desbetreffende arresten van het EHRM en resoluties van de Raad van Europa ter harte te nemen, zo ook over de Grieks-orthodoxe bevolking van de eilanden Gökçeada (Imbros) en Bozcaada (Tenedos); betreurt de acties die gericht zijn tegen de kloosterlingen in Mor Gabriel en andere kloosters in het zuidoosten van Turkije, en herhaalt zijn oproep aan Turkije om het belang van het oecumenisch patriarchaat voor orthodoxe christenen overal ter wereld te respecteren, en diens rechtspersoonlijkheid en het openbare gebruik van de kerkelijke titel van oecumenisch patriarch te erkennen; benadrukt dat de beperkingen op de opleiding, benoeming en opvolging van geestelijken moeten worden opgeheven, de heropening van het Halki-seminarie moet worden toegestaan en alle obstakels voor de goede werking ervan moeten worden weggenomen; 50. roept Turkije op samen te werken met de relevante internationale organisaties, met name de Raad van Europa, teneinde de illegale handel in cultuurgoederen en de vernieling van het culturele erfgoed te voorkomen en te bestrijden; benadrukt dat er met relevante internationale organisaties en de EU een dialoog moet worden gevoerd over het behoud van cultureel en religieus erfgoed; 51. vindt het zorgelijk dat Oeigoeren in Turkije steeds meer risico lopen te worden aangehouden en te worden gedeporteerd naar andere landen die ze vervolgens mogelijk aan China zullen uitleveren, waar hun waarschijnlijk een zware vervolgingsprocedure te wachten staat; 52. roept op tot een doeltreffende uitvoering van het tweede actieplan en de nationale strategie inzake Roma, met inbegrip van een inclusievere benadering van het maatschappelijk middenveld, een versterking van het genderperspectief, een betere samenwerking met lokale overheden en de toewijzing van de noodzakelijke middelen; 53. wijst erop dat vakbondsvrijheid en sociale dialoog van cruciaal belang zijn voor de ontwikkeling van een pluralistische samenleving; betreurt in dit verband de tekortkomingen in de wetgeving inzake arbeids- en vakbondsrechten, en benadrukt dat het vakverenigingsrecht, het recht op het aangaan van collectieve onderhandelingen en het stakingsrecht fundamentele rechten van werknemers zijn; maakt zich zorgen over de aanhoudend sterke discriminatie van vakbondsleden door werkgevers en de ontslagen, intimidatie en gevangenneming waarmee de leiders en leden van sommige vakbonden nog steeds te maken krijgen; verzoekt de Turkse autoriteiten zich te houden aan de fundamentele arbeidsnormen van de Internationale Arbeidsorganisatie waartoe Turkije zich heeft verbonden; 54. roept Turkije op zich te blijven inspannen voor de afstemming op de EU-richtlijnen en het acquis met betrekking tot de milieu- en klimaatacties, en de Overeenkomst van Parijs inzake klimaatverandering te ratificeren; prijst de inspanningen van milieuactivisten in Turkije en waarschuwt voor de milieueffecten van de grote publieke werken die de afgelopen jaren zijn uitgevoerd, waaronder de aanleg van de derde en grootste luchthaven van Istanbul en de derde brug over de Bosporus; maakt zich met name zorgen over de mogelijke ecologische vernietiging als gevolg van het geplande Istanbul-kanaal; wijst erop dat er diverse rechtszaken zijn aangespannen als gevolg van de gunstige milieueffectbeoordeling (MER) van dit project, en roept op tot de uitvoering van onafhankelijke MER’s, gecombineerd met transparante procedures voor openbare aanbestedingen en inclusieve en gepaste inspraakprocedures; verzoekt Turkije zijn afstemming op de EU-richtlijn betreffende MER’s (8) af te ronden, met inbegrip van bepalingen die het land zouden verplichten grensoverschrijdend overleg met de buurlanden te voeren; herhaalt zijn oproep aan de Turkse regering om een einde te maken aan haar plannen voor de kerncentrale Akkuyu, die zal worden gebouwd in een regio die gevoelig is voor ernstige aardbevingen en daardoor niet alleen voor Turkije, maar ook voor het Middellandse Zeegebied een grote bedreiging vormt; verzoekt de Turkse regering derhalve zich aan te sluiten bij het Verdrag inzake milieueffectrapportage in grensoverschrijdend verband (Verdrag van Espoo), op grond waarvan de partijen verplicht zijn elkaar te informeren en te raadplegen over grote geplande projecten die naar verwachting een beduidend negatief grensoverschrijdend effect op het milieu hebben; verzoekt de Turkse regering dan ook de regeringen van naburige landen te betrekken bij verdere ontwikkelingen van de Akkuyu-onderneming of hen daarover ten minste te raadplegen; Institutioneel kader 55. is verontrust over de consolidering van een autoritaire interpretatie van het presidentiële stelsel; is ernstig bezorgd over de aanhoudende hypercentralisatie van de macht in het presidentschap, die ingevolge de grondwettelijke structuur niet alleen ten koste gaat van het parlement, maar ook van de raad van ministers zelf, en hetgeen geen deugdelijke en doeltreffende scheiding der machten tussen de uitvoerende en de wetgevende en rechterlijke macht waarborgt; wijst in dit verband op de zorgen over de scheiding der machten die door de Commissie van Venetië zijn verwoord in haar advies over de grondwetswijzigingen in Turkije; betreurt de huidige beperkingen op de mechanismen die nodig zijn voor een doeltreffende controle op de uitvoerende macht, en met name het gebrek aan verantwoordingsplicht van het presidentschap; is bezorgd over de toenemende invloed van het presidentschap op staatsinstellingen en toezichthoudende organen die onafhankelijk zouden moeten blijven; toont zich met name bezorgd over de marginalisering van het parlement, waarvan de wetgevende en controletaken sterk zijn ondermijnd en de prerogatieven herhaaldelijk zijn geschonden door presidentiële decreten; roept op tot herziening van het presidentiële stelsel en tot toepassing daarvan in overeenstemming met de democratische beginselen als bedoeld in de aanbevelingen van 2017 van de Commissie van Venetië van de Raad van Europa; 56. herinnert eraan dat de kiesdrempel van 10 % – de hoogste onder de leden van de Raad van Europa – niet in overeenstemming is met de jurisprudentie van het EHRM en de kansen op vertegenwoordiging van grote groepen van het electoraat doet afnemen; maakt zich zorgen over de publieke uitspraken over mogelijke hervormingen van het kiesstelsel die de toegang van politieke partijen tot en hun deelname aan het parlement en de uiteindelijke vorming van parlementaire meerderheden nog meer zouden kunnen belemmeren; verzoekt Turkije het algemene verkiezingsklimaat op alle niveaus in het land te verbeteren, te zorgen voor een eerlijk en gelijk speelveld voor alle kandidaten en partijen en gevolg te geven aan de aanbevelingen van de Commissie van Venetië en de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) om de tekortkomingen van het electoraal kader aan te pakken, alsmede aan hun oproep om besluiten die niet in overeenstemming zijn met de internationale normen en standaarden in te trekken; 57. merkt bezorgd op dat het ambtenarenapparaat nog steeds gekenmerkt wordt door partijdigheid en politisering, en dat dit, in combinatie met een buitensporige presidentiële controle op elk niveau van het staatsapparaat, heeft geleid tot een algemene verslechtering van de efficiëntie, capaciteit en kwaliteit van het openbaar bestuur; roept Turkije op maatregelen te nemen om opnieuw een concurrerend, op verdienste gebaseerd bevorderingsstelsel in te voeren en de transparantie en verantwoordingsplicht van het bestuur te waarborgen; 58. is erg bezorgd over het toenemende gebruik van ultranationalistische en opruiende taal door de regerende elite – dat wijdverbreid is in heel het politieke spectrum van het land –, aangezien dit steeds vaker aanleiding geeft tot een vijandigheid ten aanzien van de EU, haar lidstaten en andere buurlanden; is bezorgd over de grote polarisatie in de Turkse politiek, die nog wordt versterkt door het nieuwe presidentieel stelsel, en over het toenemende gebruik van polariserende populistische taal, waardoor de Turkse samenleving nog verder wordt verdeeld en de dialoog tussen partijen en de kans op verzoening worden belemmerd; is bezorgd over de toenemende invloed van het religieus conservatisme op het politieke leven, wat in schril contrast staat met de reeds lang bestaande seculiere traditie van het land; maakt zich in dit kader zorgen over de toenemende rol en middelen van het directoraat Religieuze Zaken (Diyanet) op alle gebieden van het openbare leven in Turkije, met inbegrip van onderwijs, en zelfs in het buitenland, waaronder een aanzienlijke aanwezigheid in Europa; 59. maakt zich ernstig zorgen over de ernstige gevolgen voor de lokale politiek en de lokale democratie van de recente door de Turkse autoriteiten genomen besluiten; spreekt zijn krachtige veroordeling uit over de afzetting en opsluiting van minstens 47 democratisch verkozen burgemeesters (onder meer de burgemeesters van Diyarbakir, Van, Mardin en, meer recentelijk, Kars) op grond van twijfelachtig bewijs, en met name hun willekeurige vervanging door niet-gekozen bestuurders die door de centrale regering zijn benoemd; is ervan overtuigd dat deze onwettige besluiten een rechtstreekse aanval vormen op de meest elementaire beginselen van de democratie, waardoor miljoenen kiezers hun democratisch verkozen vertegenwoordiging wordt ontnomen; roept Turkije dan ook op om de afgezette burgemeesters in hun ambt te herstellen; 60. wijst op de politieke, regelgevende, financiële en administratieve maatregelen die de regering heeft genomen om gemeentebesturen die worden bestuurd door een burgemeester van een oppositiepartij in Istanbul, Ankara, Izmir en steden in het zuidoosten van Turkije lam te leggen; veroordeelt de beslissing van de hoge kiesraad om de burgemeestersverkiezingen in Istanbul opnieuw te houden en de weigering om de winnende kandidaten van de HDP het burgemeestersmandaat toe te kennen ten gunste van de kandidaten van de als tweede geplaatste Partij van Rechtvaardigheid en Ontwikkeling (AKP), waardoor de eerbiediging van de rechtmatigheid en integriteit van het verkiezingsproces en de onafhankelijkheid van de instelling ten aanzien van politieke inmenging worden ondermijnd; Ruimere betrekkingen tussen de EU en Turkije en Turks buitenlands beleid 61. herinnert aan de belangrijke rol die Turkije heeft gespeeld en nog steeds speelt bij de opvang van bijna 4 miljoen vluchtelingen – volgens gegevens van de Hoge Commissaris van de Verenigde Naties voor de Vluchtelingen ongeveer 3,6 miljoen Syrische vluchtelingen en 360 000 geregistreerde vluchtelingen en asielzoekers uit andere landen – en herinnert eraan dat dit de grootste vluchtelingengemeenschap ter wereld is; merkt op dat de problemen bij de aanpak van deze crisis zijn toegenomen als gevolg van de COVID-19-pandemie; looft de inspanningen die alle betrokken autoriteiten hebben geleverd, met name de gemeenten, om de integratie van vluchtelingen te verbeteren; is van mening dat de EU de nodige steun moet blijven verlenen aan Syrische vluchtelingen en gastgemeenschappen in Turkije, onder meer door de relevante programma’s van de VN voor de vluchtelingengemeenschappen in Turkije te blijven ondersteunen; steunt een objectieve beoordeling, met inbegrip van een effectbeoordeling op het gebied van de mensenrechten, van de Verklaring EU-Turkije en van de samenwerking op het gebied van vluchtelingen, asielzoekers en migratie, en onderstreept dat beide partijen bij de uitvoering van de verklaring hun verplichtingen moeten nakomen en de grondrechten moeten eerbiedigen; benadrukt dat het gebruiken van migranten en vluchtelingen voor politieke invloed en chantage volkomen onacceptabel is; veroordeelt in dit kader met klem dat Turkije in maart 2020 de migratiedruk heeft gebruikt voor politieke doeleinden, toen de Turkse autoriteiten migranten, vluchtelingen en asielzoekers met misleidende informatie actief hebben aangespoord om via Griekenland over land naar Europa te trekken; merkt op dat, in afwachting van de volledige en daadwerkelijke uitvoering van de overnameovereenkomst tussen de EU en Turkije (9) ten aanzien van alle lidstaten, de bestaande bilaterale overnameovereenkomsten en de bepalingen in soortgelijke overeenkomsten en regelingen met EU-lidstaten adequaat moeten worden uitgevoerd; herinnert eraan dat Syrische vluchtelingen alleen naar Syrië mogen worden gerepatrieerd als zij daar vrijwillig voor kiezen en als zij naar hun oorspronkelijke gemeenschap kunnen terugkeren; 62. herhaalt de oproep uit zijn resolutie van 15 april 2015 en spoort Turkije opnieuw aan om de Armeense genocide te erkennen en zo de weg vrij te maken voor een daadwerkelijke verzoening van het Turkse en het Armeense volk; verzoekt Turkije in dit verband om zich te onthouden van anti-Armeense propaganda en haatzaaiende uitlatingen, en om zijn verplichtingen tot bescherming van Armeens en ander cultureel erfgoed volledig na te komen; 63. is er stellig van overtuigd dat de COVID-19-pandemie alleen via mondiale samenwerking kan worden aangepakt; is van mening dat de samenwerking tussen de EU en Turkije in dit verband verder kan worden geïntensiveerd, onder meer waar het de inrichting van duurzame toeleveringsketens betreft; is ingenomen met de positieve rol die Turkije speelt bij de levering van beschermingsmiddelen aan een aantal lidstaten en andere landen; maakt zich zorgen over het feit dat presidentiële decreten en ministeriële besluiten worden gebruikt om het legaliteitsbeginsel verder uit te hollen in de besluiten die worden genomen om de COVID-19-pandemie aan te pakken; uit kritiek op de aanvallen door de Turkse autoriteiten op de Turkse artsenvereniging, die tot doel hebben om kritische stemmen over de aanpak van de COVID-19-pandemie door de overheid het zwijgen op te leggen; veroordeelt de instrumentalisering van het rechtsstelsel, de onrechtmatige arrestaties en de intimidatie van en de ongefundeerde strafrechtelijke onderzoeken naar journalisten die verslag hebben gedaan van de problemen in verband met de aanpak van de pandemie door Turkije; merkt op dat de COVID-19-pandemie heeft geleid tot een snelle toename van de werkloosheid en armoede in Turkije; 64. benadrukt dat een modernisering van de douane-unie beide partijen ten goede zou komen en ervoor kan zorgen dat Turkije op economisch en normatief vlak met de EU verbonden blijft, en bovendien nieuwe kansen voor een positieve dialoog en samenwerking kan creëren, een beter regelgevingskader voor EU-investeringen in Turkije kan bieden, met inbegrip van een geschillenbeslechtingsmechanisme, en een katalysator kan zijn voor het scheppen van banen, zowel in de EU als in Turkije, en voor samenwerkingsprojecten in het kader van de Europese Green Deal; wijst erop dat het er in de huidige omstandigheden – waaronder het toenemende aantal punten waarop Turkije zich niet aan zijn huidige verplichtingen houdt, het feit dat de EU en Turkije momenteel in een geschil bij de Wereldhandelsorganisatie verwikkeld zijn of de onaanvaardbare oproepen om EU-lidstaten te boycotten – op lijkt dat een modernisering van de douane-unie bijzonder moeilijk zou zijn, maar is van mening dat de mogelijkheid moet blijven bestaan om constructieve inspanningen en een hernieuwde dialoog over alle openstaande kwesties te faciliteren en de voorwaarden voor een modernisering van de douane-unie te verkennen; herhaalt dat deze modernisering gebaseerd moet zijn op strenge voorwaarden in verband met de mensenrechten en fundamentele vrijheden overeenkomstig de criteria van Kopenhagen, op betrekkingen van goed nabuurschap met de EU en al haar lidstaten en op de niet-discriminerende tenuitvoerlegging ervan; herinnert er in dit verband aan dat het volledige potentieel van de bestaande douane-unie slechts kan worden bereikt als Turkije het aanvullend protocol, waarbij de Overeenkomst van Ankara zonder voorbehoud en op niet-discriminerende wijze naar alle lidstaten wordt uitgebreid, volledig toepast ten aanzien van alle lidstaten en als alle bestaande handelsbelemmeringen zijn weggenomen; 65. blijft steun verlenen aan het proces van visumliberalisering zodra aan de vastgestelde voorwaarden is voldaan; wijst erop dat visumliberalisering een belangrijke stap zou zijn voor de bevordering van interpersoonlijke contacten en merkt op dat dit van groot belang is, met name voor studenten, academici, vertegenwoordigers van het bedrijfsleven en mensen met familiebanden in de EU-lidstaten; is ingenomen met de presidentiële circulaire van mei 2019 waarin wordt opgeroepen tot versnelde demarches, maar wijst erop dat er nog maar zeer weinig echte voortgang is geboekt met betrekking tot de zes resterende criteria waaraan Turkije nog moet voldoen; vraagt de Turkse regering om volledig en op niet-discriminerende wijze aan deze criteria te voldoen, onder meer met betrekking tot alle EU-lidstaten, en met name de nadruk te leggen op de wetgeving inzake terrorismebestrijding en gegevensbescherming; 66. wijst erop dat voor het Turkije, de EU en de lidstaten belangrijk is om een nauwe dialoog en samenwerking te onderhouden over buitenlands beleid en veiligheidskwesties; erkent dat Turkije, net als iedere andere soevereine staat, het recht heeft zijn eigen buitenlands beleid te voeren in overeenstemming met zijn belangen en doelstellingen; is echter van mening dat Turkije als kandidaat-lidstaat van de EU ernaar moet streven zijn buitenlands beleid beter af te stemmen op dat van de EU in het kader van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid (GBVB); betreurt ten zeerste dat Turkije in plaats daarvan meermaals unilateraal heeft gehandeld en continu botst met de prioriteiten van de EU met betrekking tot groot aantal kwesties op het gebied van buitenlandse zaken, en dat als gevolg daarvan het beleid van Turkije momenteel slechts voor 14 % is afgestemd op het GBVB; spoort Turkije aan te streven naar nauwe samenwerking met en verdere afstemming op de EU over kwesties op het gebied van buitenlands beleid, defensie en veiligheid, waaronder samenwerking op het gebied van terrorismebestrijding; herinnert eraan dat Turkije reeds lang lid is van het NAVO-bondgenootschap, en dat de geostrategische ligging van het land van groot belang is voor het behoud van de regionale veiligheid en het versterken van de veiligheid in Europa; benadrukt dat Turkije een NAVO-bondgenoot is en moet worden aangemoedigd om te handelen in overeenstemming met het NAVO-Verdrag, waarin is bepaald dat de leden zich in hun internationale betrekkingen dienen te onthouden van bedreiging met of gebruik van geweld op enige wijze die onverenigbaar is met de doelstellingen van de Verenigde Naties; merkt bovendien op dat de EU-lidstaten en Turkije in het kader van de NAVO blijven samenwerken op het gebied van kwesties van (militair) strategisch belang; herinnert er voorts aan dat de EU en de NAVO voor Turkije de betrouwbaarste langetermijnpartners op het gebied van internationale veiligheidssamenwerking blijven en roept het land op om, gezien zijn rol als lid van de NAVO en kandidaat-lidstaat van de EU, de politieke samenhang op het gebied van buitenlands en veiligheidsbeleid te behouden en om opnieuw aansluiting te zoeken bij de NAVO als zijn enige veiligheidsanker; dringt aan op een trans-Atlantische dialoog met de nieuwe regering van de VS over de betrekkingen met Turkije, teneinde een gezamenlijk beleid vast te stellen ten aanzien van en met Turkije dat erop gericht is onze samenwerking en convergentie op het gebied van waarden en belangen te versterken; 67. benadrukt dat Turkije al zijn eventuele aanspraken moet verdedigen door middel van diplomatie en dialoog op basis van het internationaal recht, en dat iedere poging om andere landen onder druk te zetten met geweld, bedreigingen of vijandige of beledigende taal, met name ten aanzien van de EU en haar lidstaten, onaanvaardbaar en ongepast is voor een EU-kandidaat-lidstaat; verzoekt de Commissie en de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid (VV/HV) in dit opzicht om een krachtig standpunt in te nemen tegen het gebruik van beledigende taal door vertegenwoordigers van de Turkse regering ten aanzien van de EU en haar lidstaten; 68. is erg bezorgd over de ongekende illegale activiteiten van Turkije in het oostelijke Middellandse Zeegebied – door een kandidaat-lidstaat van de EU tegen EU-lidstaten – en over de daarmee verband houdende risico’s voor de veiligheid en stabiliteit; veroordeelt de illegale activiteiten van Turkije in de Griekse en Cypriotische wateren ten stelligste, alsook de schendingen van het Griekse nationale luchtruim, met inbegrip van vluchten over bewoonde gebieden, en de Griekse territoriale wateren, hetgeen een inbreuk vormt op de soevereiniteit en de soevereine rechten van een EU-lidstaat en in strijd is met het internationaal recht; betuigt zijn volledige solidariteit met Griekenland en de Republiek Cyprus; herbevestigt het recht van de Republiek Cyprus om bilaterale overeenkomsten te sluiten over zijn exclusieve economische zone (EEZ) en zijn natuurlijke rijkdommen te exploreren en exploiteren in volledige overeenstemming met het toepasselijke internationale recht; uit zijn diepe bezorgdheid over de illegale visserijactiviteiten door Turkse vissers in de Griekse territoriale wateren in de Egeïsche Zee en de ongereglementeerde en niet-gemelde visserijactiviteiten door Turkse vissersvloten in de internationale wateren in de Egeïsche Zee en de oostelijke Middellandse Zee; dringt er bij Turkije en alle betrokken belanghebbenden op aan zich te goeder trouw in te zetten voor de vreedzame beslechting van geschillen, en af te zien van alle unilaterale en illegale activiteiten of bedreigingen; benadrukt dat een duurzame oplossing voor het conflict alleen kan worden gevonden via dialoog, diplomatie en onderhandelingen, in een geest van goede wil en in overeenstemming met het internationaal recht; roept alle partijen op zich er samen echt toe te verbinden om te goeder trouw te onderhandelen over de afbakening van EEZ’s en het continentaal plat, met volledige inachtneming van het internationaal recht en het beginsel van goed nabuurschap; betreurt dat de door de Turkse Grote Nationale Vergadering in 1995 aan Griekenland verklaarde casus belli nog steeds niet is ingetrokken; is ermee ingenomen dat er na een pauze van vijf jaar een nieuwe ronde verkennende gesprekken tussen Griekenland en Turkije is gestart met als doel om onder andere het continentaal plat en de EEZ af te bakenen in overeenstemming met het internationaal recht; herhaalt zijn verzoek aan de Turkse regering om het Verdrag van de Verenigde Naties inzake het recht van de zee, dat deel uitmaakt van het acquis van de Europese Unie, te ondertekenen en te ratificeren; is ingenomen met en staat volledig achter het voorstel van de Europese Raad voor een multilaterale conferentie over het oostelijke Middellandse Zeegebied teneinde een platform te bieden om geschillen te beslechten door middel van dialoog en roept de VV/HV op om daar zo spoedig mogelijk mee van start te gaan; herhaalt zijn verzoek aan de Raad om klaar te staan om een lijst met aanvullende beperkende sectorale en gerichte sancties op te stellen indien er geen betekenisvolle vooruitgang wordt geboekt of er geen hernieuwde vooruitzichten zijn ten aanzien van de samenwerking met Turkije; stelt vast dat de conclusies van de Raad van 15 juli 2019, waarin de Raad heeft besloten om in het licht van de voortgezette en de nieuwe illegale booractiviteiten van Turkije de Associatieraad en verdere bijeenkomsten in het kader van de dialogen op hoog niveau tussen de EU en Turkije voorlopig niet te laten plaatsvinden, en Besluit (GBVB) 2019/1894 van de Raad van 11 november 2019 betreffende beperkende maatregelen in het licht van ongeoorloofde booractiviteiten van Turkije in het oostelijk deel van de Middellandse Zee (10) , de eerste gevallen waren waarin een dergelijk reactie op het gedrag van een kandidaat-lidstaat nodig werd geacht; dringt er bij Turkije op aan zich in te zetten voor de vreedzame beslechting van geschillen en zich te onthouden van unilaterale en illegale maatregelen of bedreigingen, aangezien dat negatieve gevolgen heeft voor de betrekkingen van goed nabuurschap met de EU en haar lidstaten; verzoekt de VV/HV te overwegen om een speciale gezant van de Europese Unie voor het oostelijke Middellandse Zeegebied te benoemen teneinde de diplomatieke contacten met Turkije te vergemakkelijken; 69. veroordeelt met klem de verklaring van de voorzitter van het Turkse parlement dat Turkije zich bij eenvoudig presidentieel decreet zou kunnen terugtrekken uit het Verdrag van Montreux, een belangrijke internationale overeenkomst die de vrije internationale scheepvaart regelt in de Dardanellen en de Bosporus; merkt op dat deze verklaring een vervolg is op eerdere pogingen van Turkije om de geldigheid van het vredesverdrag van Lausanne ter discussie te stellen en aldus de internationale vrede en stabiliteit in de ruimere regio en met name in de buurlanden van Turkije te ondermijnen; 70. spreekt zijn krachtige veroordeling uit over de illegale gedeeltelijke heropening van Varosha in de stad Famagusta, waardoor het wederzijds vertrouwen en daarmee ook het vooruitzicht op de hervatting van rechtstreekse gesprekken over een alomvattende oplossing voor de Cypriotische kwestie zijn ondermijnd door de situatie ter plaatse verder te verslechteren, de verdeeldheid te vergroten en de permanente opdeling van Cyprus dichterbij te brengen; waarschuwt voor wijzigingen van de status quo in Varosha die in strijd zijn met resoluties van de VN-Veiligheidsraad; roept Turkije op om, in overeenstemming met de recente oproep van de VN-Veiligheidsraad, deze maatregel ongedaan te maken en geen andere unilaterale acties te ondernemen die de spanningen op het eiland verder zouden kunnen doen oplopen; verzoekt Turkije zijn troepen uit Cyprus terug te trekken, Varosha over te dragen aan zijn rechtmatige bewoners en onder het tijdelijke bestuur van de VN te plaatsen in overeenstemming met resolutie 550 (1984) van de VN-Veiligheidsraad, en af te zien van acties die het demografisch evenwicht op het eiland veranderen door middel van een beleid van illegale nederzettingen; herhaalt zijn oproep aan Turkije om zich in te zetten voor en bij te dragen aan een alomvattende regeling in overeenstemming met de desbetreffende resoluties van de VN-Veiligheidsraad, waaronder over de teruggave van eigendom en het behoud van religieuze sites; betreurt dat de hoogste Turkse autoriteiten om politieke en nationalistische redenen voorstander zijn van de tweestatenoplossing en spoort de Turkse regering aan om concreet gevolg te geven aan de oproep van de secretaris-generaal van de VN tot hervatting van de onderhandelingen; dringt er bij de betrokken partijen op aan de onderhandelingen inzake de hereniging van Cyprus onder toezicht van de secretaris-generaal van de VN zo snel mogelijk te hervatten op het punt waar ze zijn afgebroken en hierbij voort te bouwen op de overeenkomsten die reeds werden bereikt tijdens de onderhandelingen van 2017 in Crans-Montana; verzoekt de EU en haar lidstaten een actievere rol te spelen om de onderhandelingen tot een goed einde te brengen; geeft opnieuw aan voorstander te zijn van een eerlijke, omvattende en uitvoerbare regeling die berust op een federatie van twee gemeenschappen en twee zones met één internationale rechtspersoonlijkheid, één soevereiniteit, één burgerschap en politieke gelijkwaardigheid van de twee gemeenschappen, als omschreven in de resoluties van de VN-Veiligheidsraad over deze kwestie, in overeenstemming met het internationaal recht en het EU-acquis en met inachtneming van de beginselen waarop de Unie is gegrondvest; is er stellig van overtuigd dat een duurzame oplossing voor het conflict alleen kan worden gevonden via dialoog, diplomatie en onderhandelingen, in een geest van goede wil en in overeenstemming met het internationaal recht; is er vast van overtuigd dat een duurzame oplossing van de Cypriotische kwestie ten goede zou komen aan elk land in de regio; benadrukt dat het EU-acquis na de beslechting van de Cypriotische kwestie op het hele eiland ten uitvoer moet worden gelegd en dat het van belang is samen te werken met de democratische krachten van de Turks-Cypriotische gemeenschap; prijst het belangrijke werk van het onder de twee gemeenschappen ressorterende Comité vermiste personen, dat zich richt op zowel Turks-Cypriotische als Grieks-Cypriotische vermiste personen, en uit nogmaals zijn waardering voor het feit dat dit comité al enkele jaren betere toegang heeft tot relevante locaties, met inbegrip van militaire domeinen; dringt er bij Turkije op aan het Comité vermiste personen bij te staan door informatie uit zijn militaire archieven beschikbaar te stellen; betreurt het feit dat Turkije blijft weigeren zich te houden aan de luchtvaartwetgeving en een communicatiekanaal in te richten tussen de luchtverkeersleidingscentra in Turkije en de Republiek Cyprus, hetgeen volgens het Europees Agentschap voor de veiligheid van de luchtvaart en de Internationale Federatie van verenigingen van luchtvaartpiloten tot reële veiligheidsrisico’s en gevaren leidt; is van mening dat dit een gebied is waarop Turkije kan aantonen dat het zich inzet voor vertrouwenwekkende maatregelen en roept Turkije op om samen te werken door de luchtvaartwetgeving van de EU volledig ten uitvoer te leggen; herinnert aan zijn standpunt, zoals uiteengezet in eerdere resoluties, over de vaststelling van een initiatief in de Raad om ervoor te zorgen dat alle EU-lidstaten vergunningen voor wapenuitvoer naar Turkije opschorten in overeenstemming met Gemeenschappelijk Standpunt 2008/944/GBVB van de Raad; 71. veroordeelt de Turkse militaire interventies in Syrië met klem, die ernstige schendingen van het internationaal recht vormen en de stabiliteit en veiligheid in de hele regio kunnen ondermijnen; roept de Turkse regering op een eind te maken aan de illegale bezetting van Noord-Syrië en Afrin en haar militaire en paramilitaire gelieerde troepen terug te trekken; herhaalt dat veiligheidsoverwegingen unilateraal militair optreden in een ander land niet kunnen rechtvaardigen; herinnert eraan dat er geen duurzame militaire oplossing bestaat voor het conflict in Idlib, maar alleen een politieke; is erg bezorgd over de overbrenging van strijders en huurlingen van jihadistische groeperingen uit Noord-Syrië naar Libië en naar het conflict in Nagorno-Karabach en veroordeelt dit met klem; roept de Turkse autoriteiten op om de juiste voorwaarden te scheppen voor de terugkeer van ontheemde gemeenschappen in Syrië naar hun plaats van herkomst en om deze terugkeer mogelijk te maken; 72. verzoekt Turkije zich te blijven inzetten voor een vreedzame oplossing van het conflict in Libië onder de auspiciën van de VN en zich volledig te houden aan het door de VN-Veiligheidsraad ingestelde wapenembargo; prijst de werkzaamheden van de door de Europese Unie geleide zeemacht in het kader van de militaire operatie in het Middellandse Zeegebied (EUNAVFOR MED IRINI) en de inspanningen om het verplichte wapenembargo in stand te houden en mensenhandel en drugssmokkel te voorkomen; betreurt het feit dat Turkije het personeel van EUNAVFOR MED IRINI er minstens twee keer van heeft weerhouden inspecties uit te voeren op schepen die van Turkije naar Libië reisden; dringt er daarom bij Turkije op aan volledig samen te werken met EUNAVFOR MED IRINI, die handelt in overeenstemming met resoluties 2292 en 2526 van de VN-Veiligheidsraad, die bindend zijn voor alle lidstaten van de VN, waaronder de Republiek Turkije; roept de Raad op een samenwerking tussen EUNAVFOR MED IRINI en Operation Sea Guardian van de NAVO tot stand te brengen om ervoor te zorgen dat EUNAVFOR MED IRINI beschikt over de nodige middelen en het nodige personeel om haar belangrijkste taak doeltreffend uit te voeren, namelijk de verkeersbewegingen ter land, ter zee en in de lucht monitoren en bijdragen aan de volledige uitvoering van het wapenembargo door alle landen; benadrukt dat het staakt-het-vuren moet worden gehandhaafd en dat alle buitenlandse troepen en huurlingen onmiddellijk en onvoorwaardelijk van het gehele Libische grondgebied moeten worden teruggetrokken, overeenkomstig de resoluties van de VN-Veiligheidsraad; spreekt zijn krachtige veroordeling uit over de ondertekening van de twee memoranda van overeenstemming tussen Turkije en Libië inzake intensieve samenwerking op militair en veiligheidsgebied en inzake de afbakening van maritieme zones, die onderling verbonden zijn en een duidelijke schending vormen van zowel het internationaal recht als de relevante resoluties van de VN-Veiligheidsraad; 73. veroordeelt ten zeerste dat Turkije, in plaats van op te roepen tot beëindiging van het geweld en een hervatting van de vreedzame onderhandelingen ter ondersteuning van de inspanningen van de medevoorzitters van de Minskgroep van de OVSE, heeft besloten om de militaire acties van Azerbeidzjan in het recente conflict in Nagorno-Karabach onvoorwaardelijk te steunen en daarbij gebruikmaakt van provocerende taal, waardoor de spanningen worden aangewakkerd in plaats van verminderd; veroordeelt de overbrenging van buitenlandse strijders uit Syrië en elders naar Nagorno-Karabach, zoals werd bevestigd door de landen die medevoorzitter zijn van de Minskgroep van de OVSE, en roept Turkije op om zich te onthouden van activiteiten en retoriek die de spanningen in de zuidelijke Kaukasus nog verder kunnen doen toenemen en om de internationale dialoog en het vredesproces onder auspiciën van de Minskgroep van de OVSE te steunen; 74. verzoekt de StratCom-afdeling van de EDEO om vermoedens in verband met tegen de EU gerichte Turkse desinformatie, met name in Afrika en de MENA-regio, te documenteren en haar bevindingen mee te delen aan het Europees Parlement; Volgende stappen in de betrekkingen tussen de EU en Turkije 75. is van mening dat het hoog tijd is om serieus na te denken over de stand van de betrekkingen van de EU met Turkije en voor alle EU-instellingen en lidstaten een alomvattende, eenvormige en coherente strategie voor de middellange tot lange termijn vast te stellen; verzoekt Turkije om te goeder trouw een constructieve dialoog aan te gaan – onder meer over kwesties in verband met buitenlands beleid waarbij Turkije en de EU lijnrecht tegenover elkaar staan – teneinde opnieuw overeenstemming en een consensus te bereiken met de EU, de dialoog en samenwerking inzake goede nabuurschapsbetrekkingen te hervatten en het hervormingsproces in Turkije nieuw leven in te blazen, in het bijzonder met betrekking tot de grondrechten; is van mening dat de EU moet blijven streven naar alle mogelijke vormen van dialoog, consensus en toenadering met Turkije, maar herhaalt dat zij, indien dat niet mogelijk is en er opnieuw unilaterale acties of provocaties plaatsvinden die in strijd zijn met het internationaal recht, gebruik moet maken van alle mogelijke instrumenten en alle opties waarover zij beschikt, waaronder gerichte sancties als laatste hulpmiddel, die geen negatieve gevolgen mogen hebben voor de Turkse bevolking, het maatschappelijk middenveld of de vluchtelingen in Turkije; 76. is van mening dat de EU Turkije niet mag verwarren met het beleid van de huidige Turkse regering en benadrukt daarom dat de EU zich moet blijven inzetten voor de ondersteuning van het maatschappelijk middenveld in Turkije, met als doel de democratische waarden en beginselen, de mensenrechten en de rechtsstaat te beschermen en te bevorderen, rekening houdend met de sterke pro-Europese roeping en de Europese identiteit van de Turkse samenleving in het algemeen; roept alle EU-instellingen, en met name de Raad, in dit verband op om de mensenrechtendimensie en de situatie van de fundamentele vrijheden en de rechtsstaat in Turkije centraal te stellen in hun optreden ten aanzien van het land; neemt kennis van de recente gezamenlijke mededeling over de stand van de politieke, economische en handelsbetrekkingen tussen de EU en Turkije (JOIN(2021)0008) als beknopte samenvatting van de huidige situatie; betreurt dat de achteruitgang van de democratie, de rechtsstaat en de grondrechten in Turkije niet voldoende aan bod is gekomen in de conclusies van de Europese Raad van maart 2021; benadrukt dat de rechtsstaat- en mensenrechtendimensie centraal moet staan bij de beoordeling van ons beleid ten aanzien van Turkije; verzoekt de Commissie en de Raad daarom om de rechtsstaat- en mensenrechtendimensie op te nemen als een van de belangrijkste criteria bij het uitstippelen van de volgende mogelijke stappen in de betrekkingen tussen de EU en Turkije; benadrukt dat dit zou kunnen helpen de recente achteruitgang van de fundamentele vrijheden in Turkije om te keren en een bemoedigend signaal zou geven aan het grote pro-Europese en prodemocratische deel van de Turkse samenleving; 77. is van mening dat zowel de EU als Turkije zich er bewust van zijn dat het noodzakelijk en belangrijk is te zoeken naar een constructieve en respectvolle houding in hun betrekkingen, en dat het verbeteren van de communicatie en de dialoog op alle niveaus essentieel is om een relatie van wederzijds vertrouwen tussen de EU en Turkije te herstellen die een solide en duurzame basis kan vormen voor verdere constructieve ontwikkeling, de voortdurende verbetering van het leven van de burgers en de handhaving van de vrede; is van mening dat andere communicatiekanalen moeten worden versterkt, onder meer tussen gemeenten – ter ondersteuning van de werkzaamheden van het Comité van de Regio’s – en op academisch, cultureel en journalistiek gebied; dringt aan op gezamenlijke inspanningen van alle EU-instellingen, roept de lidstaten op om concrete stappen in dit verband te zetten en verzoekt de Commissie om daarover verslag uit te brengen in haar volgende verslag over de betrekkingen tussen de EU en Turkije; merkt op dat de laatste Gemengde Parlementaire Commissie (GPC) EU-Turkije op 19 en 20 december 2018 in Ankara haar 78e vergadering heeft gehouden; betreurt de periode van ongerechtvaardigde inactiviteit van de GPC EU-Turkije en spreekt daarom zijn hoop uit dat de bijeenkomsten tussen de Grote Nationale Vergadering van Turkije en het Europees Parlement in het kader van de GPC EU-Turkije snel worden hervat als belangrijk forum voor discussie en de-escalatie; 78. roept op om na een concreet de-escalatieproces een bijeenkomst tussen de leiders van de EU en Turkije te houden teneinde het huidige kader van de betrekkingen te herzien of nieuwe, doeltreffendere modellen voor de betrekkingen tussen de EU en Turkije te verkennen; 79. is van mening dat het, om de algemene toestand van de betrekkingen te verbeteren, noodzakelijk is dat beide partijen respectvolle taal hanteren, bestaande vooroordelen en misvattingen trachten te bestrijden en de publieke opinie aan beide zijden in staat stellen een objectiever en vollediger beeld van de andere partij te krijgen, teneinde het steeds slechtere beeld dat beide partijen van elkaar hebben te verbeteren; verzoekt de Commissie in dit verband een communicatiebeleid ten aanzien van de Turkse maatschappij vast te stellen dat erop gericht is het bewustzijn over de EU te vergroten, objectieve informatie over haar beleid te verstrekken en het beeld dat de Turkse burgers van de EU hebben bij te stellen; benadrukt dat een aanvallende en agressieve retoriek extreme standpunten aan beide kanten alleen maar versterkt, en dat een louter confronterende aanpak zij die verdeeldheid willen zaaien tussen Turkije en de EU in de kaart speelt; o o o 80. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de voorzitter van de Europese Raad, de Raad, de Commissie, de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid, de regeringen en parlementen van de lidstaten en de president, de regering en het parlement van de Republiek Turkije, en vraagt de Commissie en de Europese Dienst voor extern optreden om deze resolutie en het verslag van de Commissie uit 2020 over Turkije in het Turks te vertalen en een kopie te doen toekomen aan het Parlement. Het Europees Parlement, – gezien de stabilisatie- en associatieovereenkomst tussen de Europese Gemeenschappen en hun lidstaten, enerzijds, en de Republiek Montenegro, anderzijds, die op 1 mei 2010 van kracht is geworden (1) , – gezien het verzoek van Montenegro om toetreding tot de Europese Unie van 15 december 2008, – gezien het advies van de Commissie van 9 november 2010 over het verzoek van Montenegro om toetreding tot de Europese Unie ( COM(2010)0670 ), het besluit van de Europese Raad van 16-17 december 2010 om Montenegro de status van kandidaat-lidstaat te verlenen en het besluit van de Europese Raad van 29 juni 2012 om EU-toetredingsonderhandelingen met Montenegro te openen, – gezien de toetreding van Montenegro tot de NAVO op 5 juni 2017, – gezien de conclusies van het voorzitterschap van de bijeenkomst van de Europese Raad in Thessaloniki op 19-20 juni 2003, – gezien de verklaring van Sofia van de top EU-Westelijke Balkan van 17 mei 2018 en de daaraan gehechte prioriteitenagenda van Sofia, – gezien het proces van Berlijn dat is gestart op 28 augustus 2014, – gezien zijn resolutie van 29 november 2018 over het voortgangsverslag van de Commissie over Montenegro 2018 (2) , – gezien de verklaring en de aanbevelingen van de achttiende bijeenkomst van het Parlementair Stabilisatie- en Associatiecomité (SAPC) EU-Montenegro, die op 25 en 26 februari 2020 werd gehouden in Podgorica, – gezien de mededeling van de Commissie van 5 februari 2020 getiteld “Bevordering van het toetredingsproces – Een geloofwaardig EU-perspectief voor de Westelijke Balkan” ( COM(2020)0057 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 29 mei 2019 over het EU-uitbreidingsbeleid 2019 ( COM(2019)0260 ) en het bijbehorend werkdocument van de diensten van de Commissie getiteld “Montenegro 2019 Report” (SWD(2019)0217), – gezien de mededeling van de Commissie van 6 oktober 2020 over het EU-uitbreidingsbeleid 2020 ( COM(2020)0660 ) en het bijbehorend werkdocument van de diensten van de Commissie getiteld “Montenegro 2020 Report” (SWD(2020)0353), – gezien de mededeling van de Commissie van 6 oktober 2020 getiteld “Een economisch en investeringsplan voor de Westelijke Balkan” ( COM(2020)0641 ), – gezien de gezamenlijke mededeling van de Commissie en de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid van 8 april 2020 getiteld “Mededeling over de wereldwijde EU-respons op COVID-19” (JOIN(2020)0011), – gezien de beoordeling van de Commissie van 21 april 2020 van het economische hervormingsprogramma van Montenegro voor de periode 2020-2022 (SWD(2020)0066) en de op 19 mei 2020 door de Raad aangenomen gezamenlijke conclusies van de economische en financiële dialoog tussen de EU en de landen van de Westelijke Balkan en Turkije, – gezien de mededeling van de Commissie van 29 april 2020 getiteld “Steun aan de Westelijke Balkan voor de bestrijding van COVID-19 en het herstel na de pandemie” ( COM(2020)0315 ), – gezien de vijfde bijeenkomst van de toetredingsconferentie met Montenegro op plaatsvervangersniveau, gehouden op 30 juni 2020 in Brussel, tijdens dewelke de onderhandelingen over het laatste gescreende hoofdstuk, “Hoofdstuk 8 - Mededingingsbeleid”, werden geopend, – gezien zijn eerdere resoluties over het land, – gezien de verklaring van 11 december 2020 met eerste bevindingen en conclusies van het Bureau voor Democratische Instellingen en Mensenrechten van de OVSE (ODIHR) over de internationale verkiezingswaarnemingsmissie in verband met de parlementsverkiezingen in Montenegro, die plaatsvonden op 30 augustus 2020, – gezien zijn aanbeveling van 19 juni 2020 aan de Raad, de Commissie en de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid betreffende de Westelijke Balkan, naar aanleiding van de top in 2020 (3) , – gezien de gezamenlijke verklaring van de top van het Europees Parlement en de voorzitters van de parlementen van de landen van de Westelijke Balkan van 28 januari 2020, die werd bijeengeroepen door de voorzitter van het Europees Parlement, – gezien de tijdens de top EU-Westelijke Balkan van 6 mei 2020 per videoconferentie aangenomen verklaring van Zagreb, – gezien de toppen EU-Westelijke Balkan in het kader van het proces van Berlijn van 5 juli 2019 in Poznań en van 10 november 2020 in Sofia, – gezien het tweede monitoringverslag over Montenegro (vijfde monitoringscyclus) van de Europese Commissie tegen Racisme en Onverdraagzaamheid (ECRI) dat in september 2017 werd gepubliceerd en gezien de conclusies over de uitvoering door Montenegro van de in 2017 gedane aanbevelingen, gepubliceerd in juni 2020, – gezien de verklaring van de partnerlanden van de Westelijke Balkan over de integratie van de Roma in het EU-uitbreidingsproces van 5 juli 2019 en de strategie voor de sociale inclusie van de Roma en de Egyptenaren in Montenegro 2016-2020, – gezien artikel 54 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie buitenlandse zaken ( A9-0131/2021 ), A. overwegende dat elk uitbreidingsland afzonderlijk wordt beoordeeld op zijn eigen verdiensten en dat de snelheid en kwaliteit van de hervormingen het tijdspad voor de toetreding bepalen; B. overwegende dat krachtens artikel 49 van het Verdrag betreffende de Europese Unie elke Europese staat kan verzoeken lid te worden van de Unie, op voorwaarde dat het land alle criteria van Kopenhagen in acht neemt, met inbegrip van de eerbiediging en de bescherming van minderheden; C. overwegende dat de democratie en de rechtsstaat fundamentele waarden zijn waarop de EU is gegrondvest en de kern vormen van zowel het uitbreidings- als het stabilisatie- en associatieproces; overwegende dat de resterende uitdagingen op deze gebieden door middel van hervormingen moeten worden aangepakt; D. overwegende dat Montenegro momenteel het verst staat in de onderhandelingsprocedure: het heeft alle 33 gescreende hoofdstukken van het acquis van de EU geopend en drie hoofdstukken voorlopig afgesloten; E. overwegende dat Montenegro goede resultaten boekt bij de uitvoering van de verplichtingen uit hoofde van de stabilisatie- en associatieovereenkomst; F. overwegende dat de parlementsverkiezingen van 30 augustus 2020 ertoe hebben geleid dat de machtsoverdracht in het land voor de eerste keer sinds de invoering van het meerpartijenstelsel op democratische wijze verlopen is; overwegende dat de machtsoverdracht ordentelijk is verlopen; G. overwegende dat het feit dat de regering de verkiezingsuitslag en de machtsoverdracht heeft erkend, duidt op de democratische volwassenheid en de vooruitgang die in Montenegro is geboekt; H. overwegende dat de Europese Unie de grootste handelspartner van Montenegro is, en goed is voor 37 % van de totale uitvoer en 47 % van de totale invoer van goederen, met een handelsvolume van 1,38 miljard EUR in 2019; I. overwegende dat de EU de grootste verstrekker van financiële bijstand aan Montenegro is, en overwegende dat Montenegro in het kader van het instrument voor pretoetredingssteun (IPA) pretoetredingssteun ontvangt, in de periode 2007-2020 in totaal 504,9 miljoen EUR; J. overwegende dat de EU 38 miljoen EUR heeft gemobiliseerd voor onmiddellijke steun aan de Westelijke Balkan voor de aanpak van de door COVID-19 veroorzaakte gezondheidscrisis; K. overwegende dat de EU heeft ingestemd met de hertoewijzing van 374 miljoen EUR uit het IPA om de sociaaleconomische gevolgen van de COVID-19-pandemie op de Westelijke Balkan te verzachten; overwegende dat de Commissie en Montenegro het eens zijn geworden over een bedrag van 53 miljoen EUR; L. overwegende dat Montenegro voorts een pakket voor macrofinanciële bijstand ter waarde van 60 miljoen EUR is aangeboden, en overwegende dat sinds 1999 804 miljoen EUR aan leningen van de Europese Investeringsbank is verstrekt; M. overwegende dat de Commissie in het kader van het IPA II een pakket van 70 miljoen EUR heeft goedgekeurd om de toegang van de landen van de Westelijke Balkan tot de door de EU-lidstaten aangeschafte COVID-19-vaccins te helpen financieren; overwegende dat Montenegro in oktober 2020 in het kader van het COVAX-initiatief een overeenkomst heeft ondertekend voor de ontvangst van 248 800 doses van deze vaccins; N. overwegende dat de Roma en de Egyptenaren bijzonder zwaar te lijden hebben onder de COVID-19-pandemie, aangezien zij nog steeds het slachtoffer zijn van diepgewortelde vooroordelen in zowel de sociale als de beroepsomgeving; Inspanningen met het oog op uitbreiding 1. is ingenomen met de aanhoudende inspanningen die Montenegro levert voor het EU-integratieproces en de algemene vooruitgang daarvan; 2. onderstreept het belang van een snelle invoering van de herziene uitbreidingsmethode met de indeling van de onderhandelingshoofdstukken volgens thematische clusters en de geleidelijke invoering van afzonderlijke EU-beleidsonderdelen en -programma’s, om het onderhandelingsproces in zijn geheel te versnellen en duidelijke en concrete prikkels te bieden die rechtstreeks ten goede komen aan de Montenegrijnse burgers; 3. is ingenomen met de opening van de onderhandelingen over hoofdstuk 8 (Mededingingsbeleid) en met het besluit van Montenegro om de herziene uitbreidingsmethode te aanvaarden; dringt er in het bijzonder op aan dat de tussentijdse ijkpunten voor hoofdstukken 23 en 24 worden gehaald, omdat deze de volgende mijlpalen zullen zijn, en pleit er nadrukkelijk voor toetredingshoofdstukken af te sluiten naarmate Montenegro de vereiste ijkpunten haalt en hervormingen uitvoert; herinnert eraan dat drie hoofdstukken voorlopig zijn afgesloten sinds de opening van het eerste hoofdstuk in december 2012, en moedigt Montenegro aan om gerichte inspanningen te leveren om de ijkpunten in alle andere hoofdstukken aan te pakken; 4. is ingenomen met het feit dat de verkiezingen van 30 augustus 2020 hebben geleid tot de eerste machtsoverdracht sinds de invoering van het meerpartijenstelsel waarbij de democratische normen en de Montenegrijnse grondwet volledig in acht zijn genomen, en met het feit dat het OVSE/ODIHR heeft vastgesteld dat de verkiezingen op efficiënte, competitieve en transparante wijze zijn verlopen; vindt het positief dat de verkiezingsuitslag niet is betwist en dat alle gekozen parlementsleden hun taken daadwerkelijk hebben hervat; is bezorgd over de meldingen van externe beïnvloeding van het verkiezingsproces; 5. is ingenomen met het feit dat de nieuwe Montenegrijnse regering op haar eerste werkdag een gedachtewisseling heeft gehouden met leden van het Europees Parlement en EU-ambtenaren, en met de uitdrukkelijke inzet van de nieuwe regering om verdere integratie in de EU na te streven, de nodige normen na te leven om het land vooruitgang te laten boeken op zijn EU-traject, en de trans-Atlantische alliantie te versterken; 6. benadrukt dat het van essentieel belang is de eerdere verwezenlijkingen van het hervormingsproces niet terug te draaien, en moedigt de nieuwe regering aan gebruik te maken van haar mandaat om de hervormingen en onderhandelingen in verband met de EU-toetreding te intensiveren; merkt op dat een open en constructieve dialoog tussen alle politieke en sociale belanghebbenden en afspraken over belangrijke kwesties met betrekking tot de algemene vooruitgang van het land nodig zijn indien Montenegro vooruitgang wil boeken op het EU-traject; 7. benadrukt de noodzaak van een coöperatief en constructief evenwicht tussen de president, de nieuwe regering en het nieuwe parlement (Skupština) zodat Montenegro sneller vorderingen kan boeken op zijn EU-traject en de verdere democratische vooruitgang van het land kan worden versterkt; verzoekt alle partijen de democratische en grondwettelijke beginselen in acht te nemen; 8. is ingenomen met de recente opiniepeilingen, waaruit blijkt dat een toenemend deel van de Montenegrijnse burgers (76,6 %) voorstander is van het EU-lidmaatschap van Montenegro, wat een duidelijke boodschap is aan de nieuwe regering dat het volk hervormingen wilt op basis van de Europese waarden; merkt op dat Montenegro met dat percentage tot de landen in de regio behoort waar de publieke steun voor de EU het grootst is; is in dat verband ingenomen met het feit dat de Commissie in 2020 een nieuwe impuls heeft gegeven aan de uitbreiding, met een nieuwe strategie voor de Westelijke Balkan en het economisch en investeringsplan; 9. prijst de vooruitgang die Montenegro heeft geboekt op verschillende gebieden van de toetredingsonderhandelingen, zoals de internationale politiesamenwerking en de strijd tegen georganiseerde misdaad (met inbegrip van het boeken van de eerste resultaten op het gebied van mensenhandel en drugssmokkel); verzoekt de autoriteiten de politieke en economische hervormingen te versnellen, met name op het gebied van de rechtsstaat en de grondrechten, de rechterlijke macht, de vrijheid van de media en de strijd tegen corruptie, omdat op deze gebieden nog veel vooruitgang moet worden geboekt; 10. roept op tot een actieve deelname en een gepaste betrokkenheid van de landen op de Westelijke Balkan, met inbegrip van het maatschappelijk middenveld en jongeren, bij de conferentie over de toekomst van Europa, en vraagt dat hun bijdrage in aanmerking wordt genomen, aangezien zij zich ervoor inzetten om in de toekomst EU-lidstaten te worden; 11. roept op tot het creëren van nieuwe kansen voor een politieke en beleidsdialoog op hoog niveau met de landen in de Westelijke Balkan door middel van regelmatige topbijeenkomsten tussen de EU en de landen uit de regio, alsmede door intensievere ministeriële en parlementaire contacten, teneinde de politieke geloofwaardigheid van het uitbreidingsproces te versterken en te zorgen voor meer sturing en betrokkenheid op hoog niveau, zoals vereist door de herziene methodologie voor uitbreiding; 12. herinnert eraan dat het in het belang van de regering is om voor een adequate vertegenwoordiging in het buitenland te zorgen; verwijst in dat verband naar de aanstaande benoeming van het hoofd van de Montenegrijnse missie bij de EU; Democratie en rechtsstaat 13. neemt nota van de bevindingen en conclusies van de internationale waarnemers van het OVSE/ODIHR, en roept de autoriteiten op hun aanbevelingen volledig en tijdig voor de volgende nationale verkiezingen op te volgen; is erover verheugd dat de regering een besluit heeft aangenomen tot oprichting van de Raad voor toezicht op het kiezersregister; merkt op dat de Skupština in december 2020 een besluit heeft aangenomen tot oprichting van de commissie inzake een alomvattende herziening van het kiesrecht, en verwacht dat deze commissie onverwijld van start gaat; 14. moedigt Montenegro aan de gemeenteraadsverkiezingen in het hele land gelijktijdig te houden, om de democratie stabieler te maken, eindeloze campagnes te vermijden en het politiek klimaat minder gespannen te maken; is teleurgesteld dat, ondanks een overeenkomst tussen de partijen om de gemeenteraadsverkiezingen op dezelfde dag te houden, het rechtskader die kwestie nog steeds onvoldoende regelt; herinnert eraan dat een tweederdemeerderheid nodig is om de wet inzake de verkiezing van raadsleden en parlementsleden te wijzigen, waarvoor brede consensus van de partijen in het parlement vereist is; 15. roept alle politieke krachten in de onlangs verkozen Skupština (het Montenegrijnse parlement) op een constructieve, zinvolle en inclusieve dialoog in het parlement aan te gaan, aangezien dit de sleutel is tot een succesvolle parlementaire democratie; is verheugd over het besluit van de oppositie om de werkzaamheden van de Skupština niet te boycotten, en herhaalt dat een functionerende parlementaire democratie stoelt op de deelname van zowel de regering als de oppositie aan het parlementaire besluitvormingsproces; benadrukt dat een brede consensus van zowel de regerende meerderheid als de oppositie van fundamenteel belang is om vooruitgang te boeken op het traject naar toetreding tot de EU en met hervormingen; roept op tot maatregelen ter verbetering van de dialoog en het vertrouwen in het gehele politieke spectrum; 16. is verheugd over de recente benoemingen in de Delegatie van Montenegro in het SAPC EU-Montenegro en de voltooiing van de Delegatie van Montenegro in het SAPC; dringt erop aan dat het SAPC zijn activiteiten zo snel mogelijk hervat en is ingenomen met de SAPC-vergadering op afstand die voor juni 2021 gepland is; onderstreept het belang van parlementaire uitwisselingen en de hervatting van halfjaarlijkse vergaderingen; 17. is ingenomen met de stappen ter verbetering van de toezichthoudende rol van de Skupština en van de transparantie en openheid jegens de burgers en het maatschappelijk middenveld; roept de nieuw verkozen Skupština op om een inclusieve politieke dialoog in het parlement tot stand te brengen en het maatschappelijk middenveld een sterkere rol toe te kennen; 18. herhaalt dat vaart moet worden gezet achter de uitvoering van de actieplannen voor de hoofdstukken 23 en 24 en andere strategische documenten met betrekking tot de rechtsstaat en de grondrechten, met name door een effectieve dialoog tussen de partijen op te zetten zodat de vereiste gekwalificeerde meerderheid voor de benoeming van belangrijke rechterlijke en vervolgende ambten gewaarborgd is, en door het publiek en deskundigen te raadplegen over wijzigingen van belangrijke wetten; is bezorgd over het feit dat de werkgroep inzake hoofdstuk 24 het afgelopen jaar niet is bijeengekomen; 19. is bezorgd over de recente ontwikkelingen met betrekking tot de speciale openbare aanklager voor georganiseerde misdaad en corruptie alsmede over de geplande wijzigingen in de samenstelling van de raad van openbaar aanklagers; verzoekt de Montenegrijnse regering bepaalde cruciale wetgevingsteksten te wijzigen, en onder meer de voorgestelde wijzigingen met betrekking tot de wet inzake het Openbaar Ministerie en de wet inzake het kabinet van de speciale openbaar aanklager door te voeren, in overeenstemming met de democratische en de gebruikelijke Europese praktijk; vraagt de Montenegrijnse regering eveneens follow-up te verzekeren voor het advies van de Commissie van Venetië in dit verband; benadrukt dat de onafhankelijke werking en de integriteit van het kabinet van de speciale openbaar aanklager van cruciaal belang zijn voor de vooruitgang van Montenegro op het gebied van de rechtsstaat; 20. betreurt de beperkte vooruitgang op het gebied van justitie, en verzoekt de Montenegrijnse autoriteiten dringend werk te maken van de resterende uitdagingen met betrekking tot de onafhankelijkheid, professionaliteit, efficiëntie en verantwoordingsplicht van de rechterlijke macht door de bestaande wetgeving uit te voeren, overeenkomstig de aanbevelingen van de Groep van staten tegen corruptie (GRECO) en de Commissie van Venetië; wijst erop dat Montenegro verdere vooruitgang moet boeken bij de hervormingen van de rechtsstaat en daarbij onder meer de uitvoering van de justitiële hervorming moet bevorderen en niet mag terugdraaien, overeenkomstig goede democratische normen en praktijken; herhaalt dat Montenegro als gevolg van de reeds doorgevoerde hervormingen beschikt over de organen en mechanismen om de onafhankelijkheid en de verantwoordingsplicht van de rechterlijke macht en het openbaar ministerie te waarborgen; moedigt de autoriteiten aan die mechanismen consequent te gebruiken en voort te bouwen op het verrichte werk om de resultaten en hun staat van dienst op het gebied van de bestrijding van corruptie en georganiseerde misdaad naar een hoger plan te brengen; 21. spreekt zijn diepe bezorgdheid uit over de interpretatie van de grondwet door de Raad van Justitie, op grond waarvan de onrechtmatige herbenoeming van voorzitters van rechtbanken voor meer dan twee ambtstermijnen is toegestaan; stelt vast dat de voorzitter van het hooggerechtshof en de voorzitters van de basisrechtbanken in Bar, Kotor en Plav ontslag hebben genomen na de oproep aan rechters met meerdere mandaten om ontslag te nemen, en zij dus de gebruikelijke Europese praktijk en de democratische normen naleven; 22. is erover verheugd dat enige vooruitgang is geboekt in de strijd tegen de georganiseerde misdaad, met name wat betreft de versterking van de capaciteit en het professionalisme van de politie; moedigt Montenegro aan zijn inspanningen op dat gebied voort te zetten, met name door internationaal actieve criminele netwerken te bestrijden, en daarbij de nadruk te leggen op de strijd tegen het witwassen van geld, mensen-, drugs- en wapenhandel, illegaal gokken en sigarettensmokkel, alsook door na te gaan welke mogelijke banden deze netwerken met politici en vertegenwoordigers van staatsinstellingen onderhouden; 23. is ingenomen met het feit dat de vicepremier er onlangs in geslaagd is prominente personen die betrokken zijn bij de georganiseerde misdaad te laten arresteren; veroordeelt ten stelligste de doodsbedreigingen tegen hem; dringt aan op ondersteuning en bescherming van alle functionarissen die corruptie en georganiseerde misdaad bestrijden, zelfs met gevaar voor eigen leven, en betuigt zijn solidariteit met hen; 24. onderstreept dat systemische tekortkomingen in het strafrechtstelsel nog steeds bestaan en prioritair moeten worden aangepakt; dringt er bij de autoriteiten op aan concrete maatregelen te nemen om onderhandelde bekentenissen enkel in uitzonderlijke gevallen te gebruiken teneinde de justitiële reactie tegen de georganiseerde misdaad transparanter en geloofwaardiger te maken; 25. is ernstig bezorgd over de beperkte vooruitgang in de strijd tegen corruptie, en verzoekt de bevoegde instellingen de prestaties van het land op het gebied van de inbeslagname van criminele vermogensbestanddelen, vervolgingen en uiteindelijke veroordelingen aanzienlijk te verbeteren, met name wat betreft spraakmakende zaken, door de kwaliteit en de onafhankelijkheid van het strafrechtelijk onderzoek en de wetshandhaving aanzienlijk te verbeteren; 26. wijst op bepaalde positieve ontwikkelingen met betrekking tot de werkzaamheden van het Agentschap voor de preventie van corruptie; benadrukt echter dat er nog steeds problemen zijn met betrekking tot de onafhankelijkheid en de prioriteiten van het agentschap en verzoekt het agentschap onafhankelijk op te treden en de Wet inzake de preventie van corruptie consequent toe te passen; 27. wijst nogmaals op de noodzaak van een krachtige strafrechtelijke respons op corruptie op hoog niveau; herinnert aan de noodzaak van een doeltreffend antwoord op vermeend misbruik van overheidsmiddelen voor politieke partijen, en illegale financiering van politieke partijen; 28. is ingenomen met de inspanningen om de hervorming van het openbaar bestuur ten uitvoer te leggen en met de reeds bereikte resultaten; is bezorgd over de vaststelling dat partijlidmaatschap nog steeds van grote invloed is op het vinden en houden van een baan in de Montenegrijnse publieke sector en verzoekt de nieuwe regering om overheidsfunctionarissen niet om politieke redenen aan te werven of te ontslaan; verzoekt de Montenegrijnse autoriteiten zich te blijven inspannen om een efficiënt openbaar bestuur tot stand te brengen en deskundigheid te behouden, met name wat het EU-toetredingsproces betreft, en verwelkomt in dat verband transparante benoemingsprocedures; betreurt dat de agentschappen voor mededinging en corruptiebestrijding nog steeds over een geringe institutionele capaciteit beschikken; 29. is bezorgd over de in de Skupština aangenomen wijzigingen van de wet inzake ambtenaren en overheidspersoneel, waarbij de criteria voor werken in openbaar bestuur zijn verlaagd, omdat hierdoor de vooruitgang kan worden belemmerd bij de hervorming van het openbaar bestuur om mensen aan te nemen op basis van hun verdiensten; 30. is ingenomen met de beloften van de nieuwe regering om de transparantie op alle gebieden, met inbegrip van de overheidsfinanciën, aanzienlijk te vergroten, en moedigt de regering aan om dringend een verbeterde wet inzake vrije toegang tot informatie te ontwikkelen en aan te nemen; 31. neemt kennis van de komende volks- en woningtelling in Montenegro, en verzoekt de verantwoordelijke instellingen om deze telling in overeenstemming met de Europese normen en internationale aanbevelingen te doen verlopen; dringt erop aan dit proces niet te politiseren en roept op tot een onderzoek naar alle beschuldigingen in verband met buitenlandse inmenging in de volkstelling; 32. verzoekt de Montenegrijnse autoriteiten bijzondere aandacht te besteden aan het witwassen van geld, belastingontduiking en alle andere criminele activiteiten in het kader van het burgerschapsprogramma voor niet-ingezetenen van de EU, dat in 2021 zal aflopen; is ingenomen met het recente besluit van de Montenegrijnse regering om het programma vóór het einde van het jaar geleidelijk stop te zetten; Eerbiediging van de fundamentele vrijheden en de mensenrechten 33. betreurt de stand van zaken met betrekking tot de vrijheid van meningsuiting en de persvrijheid, een gebied waarop de Commissie in vijf opeenvolgende verslagen “geen vooruitgang” heeft geconstateerd, met name wat betreft de werkzaamheden van de publieke omroep RTCG; veroordeelt met klem alle soorten aanvallen op de media en alle gevallen van intimidatie ten aanzien van journalisten, en roept op tot een dringend en doeltreffend onderzoek in dit verband, onder meer naar zaken uit het verleden, teneinde een einde te maken aan de straffeloosheid van misdaden tegen journalisten; betreurt dat sommige gevallen van geweld tegen journalisten nog steeds onopgelost zijn; dringt aan op verdere maatregelen om de onafhankelijkheid van de media en van journalisten te waarborgen; dringt er bij Montenegro op aan voorwaarden te scheppen die bevorderlijk zijn voor de daadwerkelijke uitoefening van de vrijheid van meningsuiting, hetgeen een kernwaarde van de EU is en een cruciaal onderdeel van het toetredingsproces van Montenegro tot de EU vormt; 34. is bezorgd over het sterk gepolariseerde medialandschap, en met name over de toenemende hoeveelheid desinformatie, die ook tot doel heeft de etnische spanningen op te drijven, de verkiezingsprocessen te verstoren, en de steun van de bevolking voor Euro-Atlantische integratie te verminderen; onderstreept dat mediageletterdheid, mediavrijheid en onafhankelijke media essentieel zijn voor de bestrijding van desinformatie; benadrukt dat de coördinatie moet worden verbeterd om regionale desinformatiecampagnes te bestrijden; 35. roept op tot een versterking van de Europese samenwerking met Montenegro om desinformatie en hybride en cyberdreigingen aan te pakken die erop gericht zijn het Europees perspectief van de regio te ondermijnen; is bezorgd over de toenemende kwetsbaarheid van Montenegro, in het bijzonder voor China, als gevolg van de steeds grotere overheidsschuld; dringt er in dit verband bij de Commissie en de Montenegrijnse regering op aan samen een oplossing te vinden voor de zeer controversiële door de vorige regering afgesloten Chinese lening voor de snelweg van Bar-Boljare, teneinde schuldenafhankelijkheid te vermijden en te voorkomen dat Montenegro een onderpand moet overdragen aan de Chinese crediteuren; dringt erop aan dat de Montenegrijnse autoriteiten tegelijkertijd een grondig en transparant onderzoek instellen naar deze lening en de besteding ervan en degenen die politiek verantwoordelijk zijn ter verantwoording roepen; verzoekt de Commissie om samen met internationale financiële instellingen een redelijke oplossing te vinden ter ondersteuning van de houdbaarheid van de overheidsfinanciën en de hervormingen van Montenegro in overeenstemming met het Europees perspectief van het land; 36. verzoekt Montenegro, de EU-lidstaten en de delegatie van de Europese Unie in Montenegro om Montenegrijnse en EU-burgers actiever en doeltreffender te blijven voorlichten over het Europees perspectief en de gecoördineerde inspanningen voor een betere zichtbaarheid van door de EU gefinancierde projecten voort te zetten; dringt er bij de Commissie en de Europese Dienst voor extern optreden op aan de oprichting van een op de Balkan gericht expertisecentrum inzake desinformatie te ondersteunen; 37. verzoekt de Montenegrijnse autoriteiten concrete stappen te ondernemen om veerkracht en cyberveiligheid op te bouwen, nu het land steeds meer onder druk staat door buitenlandse inmenging met als doel de soevereiniteit en de prowesterse houding van Montenegro te ondermijnen; vraagt de nationale autoriteiten het toezicht op het medialandschap te intensiveren teneinde nepnieuws en andere desinformatieactiviteiten tegen te gaan, in het bijzonder activiteiten die met het oog op schadelijke buitenlandse inmenging zijn georkestreerd; verzoekt de autoriteiten eveneens de operationele onafhankelijkheid van de Montenegrijnse mediaregulatoren en de openbare omroep te verzekeren, en daarbij een evenwicht te vinden tussen de strijd tegen desinformatie en buitenproportionele beperkingen van de vrijheid van meningsuiting online; 38. veroordeelt met klem verbale en fysieke aanvallen op en intimidatie ten aanzien van nationale minderheden, met name de gebeurtenissen in Pljevlja na de parlementsverkiezingen van augustus 2020 en de recente gebeurtenissen in Berane en Nikšić; dringt er bij de Montenegrijnse autoriteiten op aan al die incidenten grondig te onderzoeken en de daders voor het gerecht te brengen; 39. benadrukt dat de rechten van alle nationale minderheden moeten worden beschermd, met name aangezien sommige minderheden geen vertegenwoordigers meer hebben in de Skupština ; dringt er bij de Montenegrijnse autoriteiten op aan bijzondere aandacht aan kwesties met betrekking tot de nationale en etnische identiteit van Montegrijnse burgers; neemt in dit verband kennis van het recente voorstel van de Montenegrijnse regering tot wijziging van de Montenegrijnse burgerschapswet; onderstreept dat alle wijzigingen van dergelijke gevoelige wetten moeten worden onderworpen aan een breed raadplegingsproces en alleen mogen worden aangenomen in overeenstemming met democratische normen en gevestigde Europese praktijken en met het oog op de bevordering van het Europees perspectief van Montenegro; roept op tot eerbiediging van de multi-etnische identiteit van het land, met inbegrip van de gebruikte talen, het cultureel erfgoed en de tradities van de lokale gemeenschappen; benadrukt dat nog verdere vooruitgang is vereist met betrekking tot de sociale inclusie van Roma en Egyptenaren op de arbeidsmarkt, in het onderwijs en in het openbare leven in Montenegro, en verzoekt de autoriteiten hun toegang tot persoonlijke documenten te verzekeren, hun juridische status te waarborgen, en doeltreffende maatregelen te nemen tegen haatzaaiende uitlatingen; 40. neemt kennis van de wet inzake de bescherming tegen huiselijk geweld en de geplande wijzigingen ervan, en dringt bij de Montenegrijnse autoriteiten aan deze wet grondig ten uitvoer te leggen en in voldoende middelen daarvoor te voorzien, aangezien gendergerelateerd geweld, huiselijk geweld, en geweld tegen kinderen punten van ernstige zorg blijven; roept op tot meer waakzaamheid en tot het opzetten van ondersteuningssystemen voor personen die tijdens de COVID-19-pandemie het slachtoffer zijn geworden van huiselijk geweld; 41. dringt er bij de autoriteiten op aan te zorgen voor een grondige uitvoering van de normen van het Verdrag van de Raad van Europa inzake het voorkomen en bestrijden van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld (Verdrag van Istanbul), en openbare bewustmakingscampagnes te lanceren om het melden van huiselijk geweld aan te moedigen, het aantal goedopgeleide en genderbewuste wetshandhavers en rechters te verhogen om ervoor te zorgen dat huiselijk geweld naar behoren wordt onderzocht en vervolgd, en doeltreffende maatregelen te nemen tegen seksuele intimidatie, waaronder op de werkplek; 42. is bezorgd over de beperkte resultaten van het bestaande beleid en de bestaande projecten ter bevordering van de participatie van vrouwen op de arbeidsmarkt, in de beleidsvorming en in de politiek, en ter bestrijding van kwetsbaarheden in sociale en werkgelegenheidsmaatregelen; betreurt in dat verband het teruglopende aantal vrouwelijke parlementsleden, het ontbreken van een genderevenwichtige politieke vertegenwoordiging bij verkiezingen en in de nieuwe Skupština en de nieuwe regering; roept op tot de nodige wettelijke en beleidsmaatregelen om de deelname van vrouwen aan de politiek te bevorderen; 43. herinnert eraan dat de Montenegrijnse regering het jaarlijkse actieplan bij de strategie om personen met een handicap te beschermen tegen discriminatie en om gelijkheid te bevorderen heeft goedgekeurd, maar dat de uitvoering ervan het hoofddoel blijft; betreurt dat personen met een handicap nog steeds worden gediscrimineerd en moeilijk toegang hebben tot de rechter; wijst erop dat mensen met een handicap, binnenlandse ontheemden en andere kwetsbare groepen betere toegang tot de gezondheidszorg moeten krijgen; 44. is ingenomen met de vooruitgang op het gebied van de bescherming van de rechten van LGBTI-personen en is verheugd over het feit dat Montenegro het eerste land in de regio is dat een wet inzake partnerschappen tussen personen van hetzelfde geslacht heeft aangenomen; verzoekt de autoriteiten ervoor te zorgen dat alle nodige voorwaarden voor een passende uitvoering van deze wet worden nageleefd; wijst erop dat de situatie van transgenders en non-binaire personen moet worden verbeterd; is verheugd dat de Pride Parade in 2019 op vreedzame wijze is verlopen; verzoekt de Montenegrijnse autoriteiten om het klimaat van maatschappelijke inclusie en tolerantie te verbeteren en uitgesplitste gegevens met betrekking tot haatzaaiende uitlatingen en misdrijven op grond van seksuele geaardheid en genderidentiteit te verzamelen; 45. roept de Montenegrijnse autoriteiten op tot de voortzetting van een zinvolle dialoog inzake godsdienstvrijheid met de vertegenwoordigers van de verschillende religies, in overeenstemming met het advies van de Commissie van Venetië van 24 juni 2019; verzoekt de buurlanden zich niet te mengen in die kwestie en in andere binnenlandse aangelegenheden van Montenegro; 46. is bezorgd over het feit dat de nieuwe regering via een spoedprocedure, zonder openbaar debat en zonder dialoog met alle religieuze gemeenschappen en zonder het advies van de Commissie van Venetië wijzigingen van de wet inzake de vrijheid van godsdienst en levensovertuiging en de juridische status van religieuze gemeenschappen heeft aangenomen; stelt vast dat de president deze wet heeft ondertekend; Verzoening, goede nabuurschapsbetrekkingen en internationale samenwerking 47. prijst Montenegro voor zijn inzet ten behoeve van inclusieve regionale samenwerking en voor zijn constructieve rol op de Westelijke Balkan, en is verheugd over de actieve deelname van het land aan talrijke regionale initiatieven; benadrukt dat regionale samenwerking en goede nabuurschapsbetrekkingen van belang zijn voor het EU-perspectief van Montenegro; 48. is verheugd over de ondertekening van het protocol inzake de vaststelling van de grens tussen Bosnië en Herzegovina, Montenegro en de Republiek Servië in mei 2019, en moedigt Montenegro aan om, op een constructieve wijze en zo spoedig mogelijk in het toetredingsproces, hangende bilaterale kwesties met zijn buurlanden te blijven aanpakken, waaronder de onopgeloste grensafbakening met Servië en Kroatië; herinnert eraan dat de bestaande bilaterale grensovereenkomsten moeten worden geëerbiedigd; herhaalt dat grensgeschillen moeten worden beslecht in een geest van goede nabuurschapsbetrekkingen, bilateraal en via bestaande internationale mechanismen; neemt er kennis van dat de bilaterale betrekkingen met Servië gekenmerkt worden door spanningen en dringt erop aan alle bilaterale geschillen te beslechten via een inclusieve en niet op confrontatie gerichte dialoog, waarbij elke vorm van buitenlandse inmenging in binnenlandse aangelegenheden wordt vermeden; 49. veroordeelt met klem de ontkenning van de genocide in Srebrenica en de vraagtekens die de minister van Justitie, Mensenrechten en Minderheidsrechten heeft gezet bij de uitspraken en de legitimiteit van het Internationaal Straftribunaal voor het voormalige Joegoslavië (ICTY); is verheugd over de snelle weerlegging door andere leden van de regering en het voorstel voor zijn ontslag; 50. is ingenomen met de totstandbrenging van de gemeenschappelijke regionale markt, die de weg zal vrijmaken voor de volledige toetreding van het land tot de interne markt van de EU; is er stellig van overtuigd dat dergelijke initiatieven een belangrijk instrument kunnen zijn om het potentieel, de aantrekkingskracht en het concurrentievermogen van de regio te vergroten, en met name de regionale economieën kunnen helpen bij hun herstel na de pandemie; 51. veroordeelt met klem alle pogingen van politici in Montenegro en elders in de regio om de genocide van Srebrenica of andere oorlogsmisdaden in het voormalige Joegoslavië te ontkennen; is verheugd over de ondertekening van een protocol voor samenwerking bij het zoeken naar vermiste personen tussen de regeringen van Bosnië en Herzegovina en Montenegro, als goed voorbeeld van samenwerking bij het onderzoek naar zaken met betrekking tot vermiste personen; is bezorgd over het gebrek aan vooruitgang bij de afhandeling van in Montenegro begane oorlogsmisdrijven en verzoekt de autoriteiten meer inspanningen te leveren om oorlogsmisdrijven te bestraffen en het lot van vermiste personen te verduidelijken, en het opgerichte documentatie- en informatiecentrum te steunen en verder te ontwikkelen; 52. spreekt nogmaals zijn steun uit voor het initiatief tot oprichting van de Regionale Commissie voor de vaststelling van feiten over alle slachtoffers van oorlogsmisdaden en andere schendingen van de mensenrechten die zijn begaan op het grondgebied van voormalig Joegoslavië (Recom); prijst de regeringen van Montenegro voor hun inzet en de naleving van hun verplichtingen die voortvloeien uit het lidmaatschap van het regionaal bureau voor jongerensamenwerking (RYCO), en benadrukt het belang van het huidige Montenegrijnse roulerende voorzitterschap van die organisatie; 53. vraagt de Montenegrijnse autoriteiten de bepalingen over de statenopvolgingskwesties met betrekking tot de voormalige Socialistische Federale Republiek Joegoslavië volledig na te leven, in het bijzonder wat militaire middelen betreft; 54. prijst Montenegro omdat het zich volledig richt op het buitenlands en veiligheidsbeleid van de EU en omdat het actief deelneemt aan civiele missies in het kader van het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid (GVDB), met name de EU-marineoperatie “Atalanta” in Somalië en de opleidingsmissie van de EU in Mali, alsook aan andere internationale missies, met name de VN-missie voor het referendum in de Westelijke Sahara, de VN-vredesmacht in Cyprus, de door de NAVO geleide Resolute Support-missie in Afghanistan en de NAVO-missie in Kosovo (KFOR); 55. is bezorgd over de benoemingen door de regering bij de veiligheids- en militaire inlichtingendiensten en over het gevaar dat het strategische bondgenootschap van Montenegro met de EU en de NAVO op losse schroeven komt te staan; onderstreept het strategische belang van het NAVO-lidmaatschap van Montenegro, en moedigt de Montenegrijnse autoriteiten aan om op het gebied van de weerbaarheid tegen buitenlandse inmenging en cyberveiligheid samen te werken met zowel de EU als de NAVO; 56. benadrukt dat de EU en de Verenigde Staten hun partnerschap en coördinatie in de Westelijke Balkan moeten versterken teneinde essentiële hervormingen te versnellen, governance te verbeteren, en verzoening tot stand te brengen; 57. is ingenomen met de vooruitgang en hernieuwde inzet van Montenegro op het gebied van internationale politiesamenwerking, en moedigt het land aan inspanningen te blijven leveren om de irreguliere migratie het hoofd te bieden, door zijn internationale samenwerking op het gebied van grensbewaking en overname verder te ontwikkelen en zijn capaciteit voor de vervolging van migrantensmokkelnetwerken te vergroten; 58. neemt kennis van de inwerkingtreding van de samenwerkingsovereenkomst inzake grensbeheer tussen Montenegro en het Europees Grens- en kustwachtagentschap (Frontex), die Frontex in staat zal stellen Montenegro te helpen bij het grensbeheer, het uitvoeren van gezamenlijke operaties, en het bestrijden van grensoverschrijdende misdaad aan de zeegrenzen van het land, zoals drugs- en wapensmokkel, mensenhandel en terrorisme; 59. dringt er bij de Montenegrijnse autoriteiten op aan de eerbiediging van de mensenrechten, de fundamentele vrijheden en het internationaal recht centraal te blijven stellen in hun migratie- en grensbeleid; verzoekt het Europees Grens- en kustwachtagentschap (Frontex) bij operaties op Montenegrijns grondgebied dezelfde normen in acht te nemen; De economie en de COVID-19-pandemie 60. is ingenomen met de vooruitgang die Montenegro heeft geboekt bij het vergroten van de stabiliteit van zijn financiële sector en bij het doorvoeren van concrete verbeteringen in de arbeidsmarktsituatie; merkt evenwel op dat het werkloosheidscijfer hoog blijft, met name onder vrouwen, jongeren, Roma en laaggeschoolden; moedigt de autoriteiten aan de arbeidsmarktparticipatie van vrouwen te verbeteren en werk te maken van kwesties zoals de genderkloof met betrekking tot werkgelegenheid en beloning en betaalbare kinderopvang; 61. spreekt zijn bezorgdheid uit over het feit dat de begrotingswet voor 2021 pas eind 2020 is voorgesteld en roept ertoe op het nationale begrotingsproces transparanter en tijdiger te laten verlopen; 62. is verheugd dat Montenegro de nodige hervormingen heeft doorgevoerd om te voldoen aan de EU-beginselen inzake goed bestuur in belastingzaken en dat het land op 18 februari 2020 door de Raad is geschrapt van de EU-lijst van jurisdicties die niet-coöperatief zijn op belastinggebied; 63. moedigt Montenegro aan intensiever te werken aan een betere afstemming van het onderwijsstelsel op de arbeidsmarkt, om de discrepantie tussen gevraagde en aangeboden vaardigheden en de braindrain onder jongeren doeltreffender aan te pakken; verzoekt de Montenegrijnse autoriteiten te streven naar een open en transparant personeelsbeleid in het openbaar bestuur en naar meer overheidsinvesteringen in duurzame maatschappelijke en economische ontwikkeling; 64. neemt met bezorgdheid kennis van de gevolgen van de COVID-19-pandemie voor de Montenegrijnse economie gelet op het feit dat het bbp in 2020 met 14,3 % is gedaald; verzoekt de regering een verantwoord macro-economisch en fiscaal beleid te voeren, gezien de hoge overheidsschulden; moedigt de autoriteiten aan optimaal gebruik te maken van de EU-steun om de gevolgen van de crisis te verzachten, onder meer door gerichte maatregelen te ontwikkelen en uit te voeren om de gevolgen van de pandemie voor gemarginaliseerde groepen en kwetsbare personen te verzachten; benadrukt het belang van de ontwikkeling van ondernemersvaardigheden onder jongeren; 65. verzoekt de Commissie om Montenegro te steunen bij zijn inspanningen om de werkloosheid, die zware klappen kreeg door de COVID-19-pandemie, terug te dringen, met name in de toeristische sector, die goed is voor meer dan 20 % van het bbp van Montenegro, gezien de enorme terugloop in het aantal toeristen; 66. wijst er opnieuw op dat de Europese Unie onmiddellijke financiële en materiële steun voor de Westelijke Balkan heeft uitgetrokken om de gezondheidscrisis ten gevolge van de COVID-19-pandemie aan te pakken en het sociaal-economisch herstel van de regio te bespoedigen; herinnert eraan dat aan Montenegro 53 miljoen EUR is toegekend om dringende medische uitrusting aan te schaffen en om de sectoren te helpen die het zwaarst door de COVID-19-crisis zijn getroffen; herinnert eveneens aan het besluit om tot 60 miljoen EUR toe te kennen om Montenegro te helpen de negatieve sociaal-economische gevolgen van de pandemie te beperken; 67. wijst erop dat de COVID-19-pandemie nadelige gevolgen heeft gehad voor de samenleving in haar geheel, en in het bijzonder voor vrouwen, eenoudergezinnen en kwetsbare groepen, zoals de Roma, de Egyptenaren, LGBTI-personen, mensen met een handicap en andere minderheden, doordat de ongelijkheid is vergroot en de bestaande problemen zijn verergerd; verzoekt de Montenegrijnse autoriteiten rekening te houden met de behoeften van deze groepen bij de vaststelling en uitvoering van sociaal-economische steunmaatregelen in verband met COVID-19; 68. prijst de rol van het Uniemechanisme voor civiele bescherming, dat broodnodige steun heeft geboden in de vorm van medische en persoonlijke beschermingsmiddelen in de strijd tegen COVID-19 in Montenegro; 69. spreekt zijn bezorgdheid uit over de lopende procedure om directieleden van openbare gezondheidsinstellingen te ontslaan, net op het moment dat Montenegro zwaar wordt getroffen door de COVID-19-pandemie, alsook over de nieuwe lening van 750 miljoen EUR die de regering heeft afgesloten zonder de Skupština te raadplegen; 70. verzoekt de Commissie en de Raad hun solidariteit met de landen van de Westelijke Balkan te betonen door hen aan COVID-19-vaccins te helpen en door Montenegro op te nemen in gezamenlijke aanbestedingen van de EU voor vaccins; is ingenomen met de maatregelen van de Commissie en de Raad om Montenegro te helpen om via COVAX COVID-19-vaccins aan te kopen, alsook via andere kanalen, bijvoorbeeld het coördineren van donaties van EU-lidstaten; roept op tot verdere bijstand om ervoor te zorgen dat er zo snel mogelijk voldoende COVID-19-vaccins beschikbaar zijn voor de bevolking van alle landen van de Westelijke Balkan, rekening houdend met de pandemische situatie in elk land; is er stellig van overtuigd dat het vaccinatiebeleid op humanitaire overwegingen moet stoelen en geen geopolitieke belangen van welke aard dan ook mag dienen; 71. moedigt Montenegro aan om optimaal gebruik te maken van het economisch en investeringsplan van de Commissie voor de Westelijke Balkan; erkent het belang van het dit plan voor de ondersteuning van duurzame connectiviteit op het gebied van vervoer en infrastructuur, menselijk kapitaal, concurrentievermogen en inclusieve groei in de regio, en wijst erop dat iedere investering in overeenstemming moet zijn met de doelen van de Overeenkomst van Parijs en de EU-doelstellingen inzake decarbonisatie; 72. merkt op dat alle investeringsdoelstellingen van IPA III even belangrijk zijn; verzoekt de Commissie in dit verband om een aanzienlijk deel van de middelen in het kader van IPA III te oormerken voor de lopende democratische transitie van Montenegro, met name gezien de aanhoudende problemen met het investeringsklimaat, het absorptievermogen en de milieunormen in Montenegro; Milieu, energie en vervoer 73. is ingenomen met de vooruitgang die Montenegro heeft geboekt bij de diversificatie van zijn elektriciteitsproductie en de overstap naar hernieuwbare energiebronnen, waarbij het land zijn algemene doelstelling voor 2020 inzake hernieuwbare energie en zijn sectorale doelstellingen inzake elektriciteit en verwarming en koeling heeft overtroffen, alsook met de actieve deelname van het land aan de connectiviteitsagenda voor de Westelijke Balkan; verzoekt Montenegro gestroomlijnde en vereenvoudigde regels in te voeren om de verdere uitrol van hernieuwbare-energieprojecten te vergemakkelijken; benadrukt hoe belangrijk EU-steun is voor de overgang naar schonere en hernieuwbare energie; is bezorgd over de olie- en gasboringsprojecten vlak voor de Montenegrijnse kust, die nadelige gevolgen kunnen hebben voor het milieu, de natuur en het toerisme, de belangrijkste economische sector van het land; 74. prijst het besluit van Montenegro om de financiële steun voor kleine waterkrachtcentrales die zich niet aan passende milieunormen houden, stop te zetten; wijst op de trage vooruitgang en de vertraging bij het stilleggen van de thermische centrale van Pljevlja, en verzoekt Montenegro zich onverwijld aan de voorschriften van de richtlijn inzake grote stookinstallaties (4) te houden; 75. erkent de stappen die Montenegro heeft gezet om een elektronisch systeem voor garanties van oorsprong op te zetten, met het oog op de verenigbaarheid met het gestandaardiseerde Europese energiecertificaatsysteem; neemt kennis van het vergevorderde stadium waarin de uitvoering van de hervormingen in de elektriciteitssector zich bevindt en verzoekt Montenegro de Remit-verordening (5) onverwijld om te zetten en de netcodes om te zetten in nationale netcodes; verzoekt Montenegro het huidige lage niveau van de zoneoverschrijdende capaciteit waarover de deelnemers aan de elektriciteitsmarkt beschikken, overeenkomstig de beste EU-praktijk te verhogen; prijst Montenegro voor de voortrekkersrol die het land speelt bij het opzetten van een koolstofprijs- en emissiehandelsmechanisme in de regio; is ingenomen met de volledige naleving van de richtlijn inzake brandstofkwaliteit (6) , en roept op tot verdere vooruitgang bij het aanhouden van olienoodvoorraden; 76. is ingenomen met de positieve ontwikkelingen in de verdere aanpassing van de Montenegrijnse nationale wetgeving inzake milieu en klimaatverandering alsook het nationale energie- en klimaatplan aan het EU-acquis, en roept op tot meer inspanningen om dit plan zo spoedig mogelijk te voltooien, overeenkomstig de aanbevelingen van de Ministerraad van de Energiegemeenschap; prijst Montenegro voor het beschermen van de rivier Zeta als natuurpark; verzoekt de autoriteiten dringend maatregelen te nemen om beschermde gebieden en potentiële Natura 2000-gebieden beter te beschermen, hieronder vallen onder meer Ulcinj Salina, het Skadarmeer en de rivier Tara; verzoekt Montenegro het afvalbeheer te verbeteren en het probleem van de illegale afvalverwijdering aan te pakken; verzoekt de autoriteiten de lokale gemeenschappen en het maatschappelijk middenveld te betrekken bij de uitvoering van het milieu-, klimaat- en energiebeleid en -projecten in het land; 77. herinnert er met tevredenheid aan dat Montenegro volgens artikel 1 van de grondwet een milieuvriendelijke staat is; brengt in herinnering dat de instelling van gebieden voor militaire opleidingen en het testen van wapens in door de Unesco beschermde gebieden in Sinjajevina moet voldoen aan de UNESCO-beginselen inzake sociaal-culturele en ecologische duurzaamheid; merkt op dat bij de ontwikkeling van extra waterkracht- en toeristische capaciteit, met name in beschermde gebieden, rekening moet worden gehouden met de EU-normen inzake milieubescherming; verzoekt de autoriteiten de milieueffecten van de aanleg van de snelweg naast de Tara te beoordelen en de meest waardevolle gebieden beter te beschermen; herhaalt zijn oproep om de milieu-, economische en sociale effecten van infrastructuurprojecten vooraf op grondige en alomvattende wijze te beoordelen overeenkomstig de Europese normen; 78. is ingenomen met de lancering van de groene agenda voor de Westelijke Balkan, die het potentieel heeft om de overgang naar een duurzame, koolstofneutrale economie te stimuleren; verzoekt Montenegro door te gaan met de invoering en uitvoering van de nodige wetgeving om de overeengekomen gemeenschappelijke doelstellingen inzake de digitale en groene transformatie te verwezenlijken; 79. verzoekt Montenegro – het vierde Europese land qua bosareaal – het beheer van zijn bossen te verbeteren, met name door er meer middelen voor uit te trekken en illegale houtkap actief te bestrijden; neemt kennis van een recente studie waaruit blijkt dat in Montenegro jaarlijks ongeveer honderdduizend kubieke meter houtafval wordt geproduceerd, dat gemakkelijk kan worden hergebruikt; verzoekt de autoriteiten na te denken over manieren om circulaire economische modellen te bevorderen in die en andere economische sectoren; 80. verzoekt de Montenegrijnse autoriteiten het recht op toegang tot milieu-informatie over infrastructuurprojecten te waarborgen, overeenkomstig de grondwet en het Verdrag van Aarhus, dat Montenegro in 2009 heeft geratificeerd; o o o 81. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de voorzitter van de Europese Raad, de Commissie, de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid, de regeringen en parlementen van de lidstaten, en de president, de regering en het parlement van Montenegro. Het Europees Parlement, – gezien de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens (UVRM), de relevante mensenrechtenverdragen en -instrumenten van de Verenigde Naties (VN) – met name de VN-Verklaring over de rechten van inheemse volken, die op 13 september 2007 door de Algemene Vergadering van de VN is goedgekeurd – en het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (het “Handvest”), waarin is bepaald dat alle mensen het recht hebben hun mensenrechten en fundamentele vrijheden ten volle en zonder discriminatie uit te oefenen, – gezien de VN-Verklaring over mensenrechtenverdedigers van 1998, – gezien resolutie A/RES/53/144 van de Algemene Vergadering van de VN van 8 maart 1999, waarmee de Verklaring over mensenrechtenverdedigers werd aangenomen, – gezien het Verdrag inzake biologische diversiteit (VBD) dat in 1992 in Rio is aangenomen en door 168 landen is ondertekend, en zijn resolutie van 16 januari 2020 over de 15e bijeenkomst van de Conferentie van de partijen bij het Verdrag inzake biologische diversiteit (COP15) (1) , – gezien de op 25 september 2015 door de Algemene Vergadering van de VN aangenomen Agenda 2030 voor duurzame ontwikkeling en de doelstellingen voor duurzame ontwikkeling (SDG’s), – gezien het Raamverdrag van de Verenigde Naties inzake klimaatverandering (UNFCCC), dat op 21 maart 1994 in werking is getreden, het Kyotoprotocol van 11 december 1997 en de Overeenkomst van Parijs van 22 april 2016, – gezien resolutie 40/11 van de VN-Mensenrechtenraad van 21 maart 2019, waarin de bijdrage van verdedigers van milieugerelateerde mensenrechten tot de uitoefening van de mensenrechten, milieubescherming en duurzame ontwikkeling wordt erkend, – gezien rapport 31/52 van 1 februari 2016 en rapport A/74/161 van 2019 van de speciale rapporteur van de VN voor mensenrechtenverplichtingen met betrekking tot het genot van een veilig, schoon, gezond en duurzaam milieu, – gezien resolutie 41/21 van de VN-Mensenrechtenraad van 12 juli 2019 over mensenrechten en klimaat, – gezien het rapport van het Milieuprogramma van de Verenigde Naties (UNEP) van 10 december 2015 over klimaatverandering en mensenrechten, en de UNEP-definitie van verdedigers van milieugerelateerde mensenrechten in de tekst “Who are environmental defenders” (Wie zijn milieuactivisten), – gezien het rapport van de speciale rapporteur van de VN voor extreme armoede en mensenrechten van 17 juli 2019 over klimaatverandering en armoede, – gezien het speciaal verslag van de Intergouvernementele Werkgroep inzake klimaatverandering (IPCC) van 2019 over klimaatverandering, woestijnvorming, bodemdegradatie, duurzaam landbeheer, voedselzekerheid en broeikasgasstromen in terrestrische ecosystemen, – gezien het VN-rapport van juni 2020 getiteld “Gender, Climate & Security: Sustaining Inclusive Peace on the Frontlines of Climate Change” (Gender, klimaat en veiligheid: inclusieve vrede handhaven in de frontlinie van klimaatverandering), dat een gezamenlijke publicatie is van het UNEP, de VN-Entiteit voor gendergelijkheid en de empowerment van vrouwen (UN Women), het Ontwikkelingsprogramma van de Verenigde Naties (UNDP) en het VN-departement van politieke zaken en vredesopbouw (UNDPPA), – gezien de leidende beginselen van de VN inzake bedrijfsleven en mensenrechten, – gezien artikel 37 van het Handvest, op grond waarvan de EU zich ertoe verbindt een hoog niveau van milieubescherming en verbetering van de kwaliteit van het milieu te integreren in het beleid van de Unie, – gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU), en met name het vijfde deel getiteld “Extern optreden van de Unie” en de titels I, II, III, IV en V daarvan, – gezien de gezamenlijke mededeling van de Commissie van 25 maart 2020 getiteld “Het EU-actieplan inzake mensenrechten en democratie 2020-2024” (JOIN(2020)0005), – gezien de conclusies van de Raad van 15 mei 2017 over inheemse volken en het gezamenlijk werkdocument van 17 oktober 2016 getiteld “Implementing EU External Policy on Indigenous Peoples” (Uitvoering van het externe beleid van de EU inzake inheemse volken (SWD(2016)0340)), en de conclusies van de Raad van 19 november 2018 over waterdiplomatie, van 17 juni 2019 over EU-optreden ter versterking van een op regels gebaseerd multilateralisme, en van 20 januari 2020 over klimaatdiplomatie, – gezien de EU-mensenrechtenrichtsnoeren inzake veilig drinkwater en sanitaire voorzieningen, die op 17 juni 2019 door de Raad zijn goedgekeurd, en de EU-richtsnoeren over mensenrechtenverdedigers, – gezien zijn eerdere resoluties over gevallen van schending van de mensenrechten, de democratie en de rechtsstaat, – gezien zijn resolutie van 13 september 2017 over corruptie en het effect op de mensenrechten in derde landen (2) , – gezien het verslag van het Europees Milieuagentschap (EEA) van 4 december 2019 getiteld “The European Environment – state and outlook 2020: knowledge for transition to a sustainable Europe” (Het milieu in Europa – Toestand en verkenningen 2020: kennis voor de transitie naar een duurzaam Europa), – gezien uitvoeringsbeginsel 10 van de Verklaring van Rio de Janeiro inzake milieu en ontwikkeling van 1992, waarmee wordt beoogd ervoor te zorgen dat eenieder toegang heeft tot informatie, de kans krijgt deel te nemen aan het besluitvormingsproces en toegang kan krijgen tot de rechter bij milieuaangelegenheden, met als doel het recht op een gezond en duurzaam milieu voor huidige en toekomstige generaties te waarborgen, – gezien de mededeling van de Commissie van 20 juni 2020 getiteld “EU-biodiversiteitsstrategie voor 2030 – De natuur terug in ons leven brengen” ( COM(2020)0380 ), de mededeling van 11 december 2019 over de Europese Green Deal ( COM(2019)0640 ), en de mededeling van 23 juli 2019 getiteld “Bescherming en herstel van bossen wereldwijd” ( COM(2019)0352 ), – gezien zijn resolutie van 15 januari 2020 over de Europese Green Deal (3) , – gezien het rapport van de Voedsel- en Landbouworganisatie van de VN van 2019 getiteld “State of the World’s Biodiversity for Food and Agriculture” (De stand van de wereldwijde biodiversiteit voor voedsel en landbouw), – gezien de enorme bedreiging van verlies aan biodiversiteit zoals beschreven in het “Global Assessment Report on Biodiversity and Ecosystem Services” (mondiaal evaluatieverslag over biodiversiteit en ecosysteemdiensten) van het intergouvernementeel platform voor biodiversiteit en ecosysteemdiensten (IPBES) van 31 mei 2019, – gezien zijn resolutie van 3 juli 2018 over de schending van de rechten van inheemse volkeren, inclusief landroof (4) , – gezien zijn resolutie van 17 april 2020 over gecoördineerde EU-maatregelen om de COVID-19-pandemie en de gevolgen ervan te bestrijden (5) , – gezien artikel 54 van zijn Reglement, – gezien de adviezen van de Commissie ontwikkelingssamenwerking, de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en voedselveiligheid en de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken, – gezien het verslag van de Commissie buitenlandse zaken ( A9-0039/2021 ), A. overwegende dat alle personen, lokale gemeenschappen en bevolkingsgroepen het recht hebben om hun mensenrechten ten volle te genieten, zoals verankerd in de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens; B. overwegende dat de effecten van de klimaatverandering en aanhoudende aantasting van het milieu op zoetwatervoorraden, ecosystemen en de bestaansmiddelen van gemeenschappen nu reeds negatieve gevolgen hebben voor de effectieve uitoefening van mensenrechten, waaronder het recht op leven, voedselzekerheid, veilig drinkwater en sanitaire voorzieningen, gezondheid, huisvesting, zelfbeschikking, werk en ontwikkeling, zoals uiteengezet in resolutie 41/21 van de VN-Mensenrechtenraad; overwegende dat deze effecten de komende decennia spectaculair zullen toenemen, zelfs indien de internationale doelstelling om de opwarming van de aarde te beperken tot 2 °C boven het pre-industriële niveau wordt gehaald; overwegende dat landen een verschillend aandeel hebben in de klimaatverandering en dat ze gemeenschappelijke maar gedifferentieerde verantwoordelijkheden hebben; overwegende dat de klimaatverandering een onmiddellijke en ingrijpende bedreiging vormt voor de wereldbevolking, voornamelijk voor mensen in armoede, die bijzonder kwetsbaar zijn, zoals uiteengezet in resolutie 7/23 van de VN-Mensenrechtenraad; C. overwegende dat de VN, samen met andere internationale organisaties en deskundigen, oproept tot een wereldwijde erkenning van het recht op een gezond en veilig milieu als een universeel recht; D. overwegende dat bij het aanpakken van de klimaatverandering problemen rijzen in verband met rechtvaardigheid en billijkheid, zowel op internationaal en nationaal niveau als tussen generaties; overwegende dat toegang tot de rechter, toegang tot informatie en inspraak bij besluitvorming inzake milieuaangelegenheden verankerd zijn in uitvoeringsbeginsel 10 van de Verklaring van Rio de Janeiro inzake milieu en ontwikkeling, het Verdrag van Aarhus (6) van 25 juni 1998 en het Verdrag van Escazú (7) van 4 maart 2018; E. overwegende dat aantasting van het milieu, klimaatverandering en niet-duurzame ontwikkeling tot de meest dringende en ernstige bedreigingen behoren van het vermogen van huidige en toekomstige generaties om diverse mensenrechten uit te oefenen; overwegende dat de partijen bij het UNFCCC verplicht zijn doeltreffende maatregelen te nemen om de klimaatverandering te beperken, het aanpassingsvermogen van kwetsbare bevolkingsgroepen te versterken, en te verwachten verlies van mensenlevens te voorkomen; F. overwegende dat de partijen bij het UNFCCC verplicht zijn informatie te verzamelen en te verspreiden over milieueffecten en het publiek inspraak te geven in de besluitvorming over milieuaangelegenheden; G. overwegende dat bij een benadering van klimaatverandering vanuit het perspectief van de mensenrechten de nadruk wordt gelegd op de beginselen van universaliteit en non-discriminatie, waarbij wordt beklemtoond dat rechten worden gewaarborgd voor alle mensen in de wereld, met inbegrip van kwetsbare groepen, zonder enig onderscheid, bijvoorbeeld op basis van ras, huidskleur, geslacht, taal, godsdienst, politieke of andere overtuiging, nationale of sociale herkomst, eigendom, geboorte of andere status; H. overwegende dat regeringen, samenlevingen en individuen een ethische en intergenerationele verantwoordelijkheid hebben om steeds proactiever te zijn op het gebied van beleid en samenwerking met als doel overeenstemming te bereiken over internationale normen om de planeet te beschermen en in stand te houden voor de huidige en toekomstige generaties, teneinde te garanderen dat deze hun mensenrechten ten volle kunnen uitoefenen en de negatieve gevolgen van de klimaatverandering te beperken; I. overwegende dat algemeen wordt erkend dat de mensenrechtenverplichtingen en ‑verantwoordelijkheden van landen en de particuliere sector specifieke implicaties inhouden met betrekking tot klimaatverandering; overwegende dat het verzuim om het milieu en verdedigers van het milieu te beschermen in strijd is met de wettelijk bindende mensenrechtenverplichtingen van landen en mogelijk neerkomt op een schending van bepaalde rechten, zoals het recht op een gezond milieu of het recht op leven; overwegende dat een toenemend aantal bedrijfswerkzaamheden en -activiteiten in derde landen ernstige gevolgen voor de mensenrechten en het milieu heeft; J. overwegende dat de Overeenkomst van Parijs het eerste internationale verdrag is waarin het verband tussen klimaatactie en mensenrechten uitdrukkelijk wordt erkend, en dat hier bijgevolg uit voortvloeit dat het gebruik van bestaande rechtsinstrumenten betreffende de mensenrechten is toegestaan om staten en particuliere ondernemingen ertoe aan te sporen hun uitstoot te verminderen; overwegende dat er in het kader van de Overeenkomst van Parijs geen concrete instrumenten zijn ingesteld om landen en ondernemingen ter verantwoording te roepen voor hun invloed op de klimaatverandering en de uitoefening van de mensenrechten; K. overwegende dat het Europees Hof voor de Rechten van de Mens duidelijk heeft vastgesteld dat verschillende vormen van milieuaantasting kunnen leiden tot schendingen van materiële mensenrechten, zoals het recht op leven, het recht op een privé- en gezinsleven, het ongestoord genot van de eigen woning en het verbod op onmenselijke en vernederende behandeling; L. overwegende dat klimaatrechtvaardigheid tot doel heeft de klimaatcrisis aan te pakken met behulp van het recht inzake de mensenrechten om het gebrek aan verantwoordingsplicht op het vlak van klimaatgovernance aan te pakken, door rechtszaken over klimaatverandering aan te spannen om landen en ondernemingen ter verantwoording te roepen en ervoor te zorgen dat zij verantwoordelijkheid nemen voor hun handelingen wat de bescherming van de natuur als zodanig betreft en teneinde een waardig en gezond leven mogelijk te maken voor huidige en toekomstige generaties; M. overwegende dat in verscheidene lopende rechtszaken mensenrechtenschendingen zijn vastgesteld en dat zo het pad is geëffend voor verantwoordingsplicht in het geval van het verzuim of onvermogen van personen, landen en ondernemingen om de gevolgen van klimaatverandering aan te pakken; N. overwegende dat de toegenomen concurrentiestrijd om natuurlijke hulpbronnen die wordt gevoerd door particuliere ondernemingen, soms met medeplichtigheid van de overheid, tot gevolg heeft gehad dat milieuactivisten en inheemse gemeenschappen die hun traditionele grondgebied willen beschermen een doelwit voor vervolging zijn geworden; O. overwegende dat de gevolgen van de klimaatverandering voor de mensenrechten niet alleen zullen worden gevoeld door de meest kwetsbare mensen, maar door de hele wereldbevolking; overwegende dat de meest kwetsbare gemeenschappen en landen die de minste vervuiling en milieuschade veroorzaken, het meest te lijden hebben onder de rechtstreekse gevolgen van de klimaatverandering; overwegende dat de cijfers met betrekking tot ziekte en vroegtijdig overlijden als gevolg van milieuverontreiniging al drie keer zo hoog liggen als de cijfers voor aids, tuberculose en malaria samen, en dat dit een bedreiging vormt voor het recht op leven, een gezond milieu en schone lucht; overwegende dat natuurrampen zoals overstromingen, tropische stormen en langdurige droogten steeds vaker voorkomen en schadelijke gevolgen met zich meebrengen voor de voedselzekerheid in de landen van het zuidelijk halfrond en de uitoefening van tal van mensenrechten; P. overwegende dat milieurechtvaardigheid deel uitmaakt van sociale rechtvaardigheid en overwegende dat de effecten van de klimaatverandering asymmetrisch zijn en dat de negatieve effecten ervan verwoestend zijn voor huidige en toekomstige generaties, met name in ontwikkelingslanden; overwegende dat de klimaatverandering ontwikkelingslanden zwaar treft en bestaande sociale en economische ongelijkheden doet toenemen, zodat kwetsbare groepen onevenredig veel te lijden hebben onder de negatieve effecten ervan; Q. overwegende dat klimaatverandering in steeds grotere mate bijdraagt aan ontheemding en migratie, zowel binnen naties als over internationale grenzen heen; overwegende dat ontheemding voor sommige gemeenschappen binnenkort een realiteit zal worden, zoals voor diegenen die wonen in door woestijnvorming bedreigde gebieden, in het snel smeltende noordpoolgebied, in laaggelegen kustgebieden, op kleine eilanden of in andere delicate ecosystemen en bedreigde gebieden; overwegende dat sinds 2008 jaarlijks gemiddeld 24 miljoen mensen ontheemd zijn geraakt door rampen als gevolg van extreme weersomstandigheden, voornamelijk in de drie meest kwetsbare regio’s – Afrika ten zuiden van de Sahara, Zuid-Azië en Latijns-Amerika; overwegende dat uit gegevens van het UNDP blijkt dat 80 % van de door klimaatverandering ontheemde personen vrouwen zijn; overwegende dat het toenemende verschijnsel van door het klimaat veroorzaakte ontheemding voor de betrokken bevolking een directe bedreiging kan vormen voor hun mensenrechten, cultuur en traditionele kennis en aanzienlijke gevolgen kan hebben voor lokale gemeenschappen in de landen en gebieden waar deze ontheemden zich vestigen; R. overwegende dat de beperkingen en lockdowns naar aanleiding van COVID-19 de transparantie en monitoring van mensenrechtenschendingen hebben aangetast en hebben geleid tot een intensivering van politieke intimidatie en digitale bewaking, en dat tegelijk de toegang tot de rechter en het vermogen van milieuactivisten, lokale spelers, inheemse gemeenschappen en anderen om effectief deel te nemen aan besluitvormingsprocessen werden beperkt; overwegende dat inheemse gemeenschappen als gevolg van lockdowns en gezondheidsmaatregelen beperkt werden in hun vermogen om te patrouilleren op hun grondgebied en het te beschermen; overwegende dat dergelijke beperkingen moeten worden ondersteund door legitieme en democratische wetgeving; overwegende dat het vermogen van de internationale gemeenschap om vermeende schendingen waar te nemen en te onderzoeken aanzienlijk is aangetast vanwege de pandemie; S. overwegende dat het vermogen van mensen om zich aan te passen aan de klimaatverandering in hoge mate verband houdt met hun toegang tot fundamentele mensenrechten en de gezondheid van de ecosystemen waarvan zij voor hun bestaansmiddelen en welzijn afhankelijk zijn; overwegende dat mitigatie- en adaptatiemaatregelen, waaronder toegang tot en het gebruik van natuurlijke hulpbronnen zoals land, water en bossen, en de hervestiging van mensen, ook een negatief effect kunnen hebben op de uitoefening van mensenrechten; overwegende dat volgens het rapport van de speciale rapporteur van de VN voor extreme armoede en mensenrechten van 17 juli 2019 over klimaatverandering en armoede, ontwikkelingslanden en -regio’s naar schatting 75 tot 80 % van de kosten van de klimaatverandering zullen dragen; T. overwegende dat de klimaatverandering menselijke ontwikkeling teniet kan doen door een verlaging van de landbouwproductiviteit, toenemende onzekerheid met betrekking tot de voedsel- en watervoorziening, verhoogde blootstelling aan extreme natuurrampen, de ineenstorting van ecosystemen en een stijging van gezondheidsrisico’s; U. overwegende dat de klimaatverandering volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) vanaf 2030 naar verwachting verantwoordelijk zal zijn voor ongeveer 250 000 extra sterfgevallen per jaar als gevolg van ondervoeding, malaria, diarree en hittestress; overwegende dat klimaatschokken volgens het Wereldvoedselprogramma een van de drie belangrijkste oorzaken van voedselonzekerheid in de wereld zijn; overwegende dat in 2019 bijna 750 miljoen mensen – bijna een tiende van de wereldbevolking – in ernstige mate zijn blootgesteld aan voedselonzekerheid; V. overwegende dat de klimaatcrisis genderongelijkheden uitvergroot, aangezien extreme weersomstandigheden, natuurrampen en langdurige aantasting van het milieu een bedreiging vormen voor huizen en bestaansmiddelen en voor de sociale netwerken en infrastructuur van gemeenschappen, en dat vrouwen en meisjes hier onevenredig zwaar door worden getroffen, onder andere in de vorm van meer onbetaalde zorg- en huishoudelijke taken voor vrouwen, een hogere prevalentie van gendergerelateerd geweld en de marginalisering van onderwijs voor vrouwen, participatie van vrouwen en vrouwelijk leiderschap; W. overwegende dat de tendens om geweld te gebruiken tegen milieuactivisten, met name vrouwen, en tegen verdedigers van milieurechten en hun advocaten inmiddels goed gedocumenteerd is, onder meer via berichtgeving in de massamedia en op sociale media; overwegende dat vrouwelijke activisten te lijden hebben onder genderspecifieke vormen van geweld en intimidatie die bijzonder verontrustend zijn; X. overwegende dat milieuactivisten op de barricaden staan voor klimaatactie en verantwoordingsplicht; overwegende dat mensenrechtenorganen steeds vaker de aandacht vestigen op de noodzaak om milieuactivisten specifiek te beschermen; overwegende dat de steeds beperktere ruimte voor het maatschappelijk middenveld een wereldwijd fenomeen is dat onevenredig grote gevolgen heeft voor mensenrechtenverdedigers die zich inzetten voor kwesties in verband met milieu en grond, die zich vaak in afgelegen plattelandsgebieden bevinden waar de toegang tot beschermingsmechanismen beperkt is; overwegende dat de overgrote meerderheid van mensenrechtenschendingen ten aanzien van mensenrechtenverdedigers en milieuactivisten wordt begaan in een klimaat van bijna totale straffeloosheid; overwegende dat de ondersteuning en bescherming van mensenrechtenverdedigers en milieuactivisten behoren tot de vastgestelde prioriteiten van het extern optreden van de EU in de wereld en in haar nabuurschap; overwegende dat de Unie in dit verband gebruik moet maken van alle instrumenten waarover zij beschikt; Y. overwegende dat milieuactivisten de afgelopen jaren steeds vaker te maken hebben gekregen met moord, ontvoering, foltering, gendergerelateerd geweld, bedreigingen, pesterijen, intimidatie, lastercampagnes, criminalisering, juridische intimidatie, gedwongen uitzetting en ontheemding; Z. overwegende dat de speciale rapporteur van de VN voor de situatie van mensenrechtenverdedigers bezorgdheid heeft geuit over mensenrechtenverdedigers in alle landen, aangezien zij geconfronteerd worden met beperkingen van de vrijheid van verkeer, vergadering, meningsuiting en vereniging, en het doelwit zijn van valse beschuldigingen, oneerlijke processen, willekeurige gevangenneming en hechtenis, foltering en executie; AA. overwegende dat uit het rapport van Global Witness uit 2020 blijkt dat er in 2019 212 land- en milieuactivisten zijn vermoord, hetgeen een stijging met 30 % is ten opzichte van 2018; overwegende dat ongeveer 40 % van die slachtoffers behoorden tot inheemse volken of traditionele landeigenaren waren, en dat meer dan twee derde van de moorden plaatsvond in Latijns-Amerika; AB. overwegende dat inheemse volken specifieke rechten genieten wat betreft de bescherming van het milieu, grond en hulpbronnen, zoals is vastgelegd in artikel 7 van het Verdrag betreffende inheemse en in stamverband levende volken in onafhankelijke landen van 1989 van de Internationale Arbeidsorganisatie (IAO); overwegende dat in artikel 29 van de VN-Verklaring over de rechten van inheemse volken van 2007 wordt bevestigd dat inheemse volken het recht hebben op de instandhouding en bescherming van het milieu en de productiecapaciteit van hun gronden of gebieden en hulpbronnen; AC. overwegende dat de Overeenkomst van Escazú de eerste regionale overeenkomst is over toegang tot informatie, inspraak en de rechter inzake milieuaangelegenheden in Latijns-Amerika en het Caribisch gebied; overwegende dat de Overeenkomst van Escazú, die sinds 1 september 2019 openstaat voor bekrachtiging, het eerste verdrag is waarin het recht op een gezond milieu is vastgelegd ; overwegende dat de Overeenkomst van Escazú, waarin het belang van regionale samenwerking opnieuw wordt benadrukt, een inspiratiebron kan zijn voor andere regio’s die met soortgelijke uitdagingen worden geconfronteerd; overwegende dat in het Verdrag van Aarhus voor individuen en organisaties van het maatschappelijk middenveld een aantal rechten met betrekking tot het milieu is vastgesteld, waaronder toegang tot milieu-informatie, inspraak van het publiek in milieubesluitvorming en toegang tot de rechter; overwegende dat de partijen bij dit verdrag de nodige bepalingen moeten invoeren om te waarborgen dat overheden (op nationaal, regionaal of lokaal niveau) bijdragen tot de eerbiediging van deze rechten, zodat ze daadwerkelijk kunnen worden uitgeoefend; De gevolgen van klimaatverandering voor de mensenrechten 1. benadrukt dat de uitoefening, bescherming en bevordering van op menselijke waardigheid gebaseerde mensenrechten en een gezonde en duurzame planeet onderling afhankelijk zijn; dringt er bij de EU en haar lidstaten op aan op te treden als een geloofwaardige en betrouwbare partner op het wereldtoneel door wetgeving aan te nemen, te versterken en uit te voeren waarin een op mensenrechten gebaseerde aanpak van klimaatactie wordt gehanteerd, als leidraad voor beleid en maatregelen inzake matiging van en aanpassing aan de klimaatverandering en om ervoor te zorgen dat die adequaat, voldoende ambitieus, niet-discriminerend en in overeenstemming met fundamentele mensenrechtenverplichtingen zijn; merkt op dat uit het internationale recht inzake de mensenrechten voortvloeiende beginselen en normen de leidraad moeten vormen voor alle beleidsinitiatieven en programmering in verband met klimaatverandering, in alle fasen van het proces; verzoekt de EU en haar lidstaten om derde landen, ondernemingen en lokale overheden aan te moedigen oplossingen en maatregelen uit te voeren en vast te stellen die bijdragen tot de bescherming van het milieu en die de gevolgen van klimaatverandering aanpakken; 2. verzoekt de Unie en haar lidstaten om de koppeling tussen mensenrechten en het milieu in alle aspecten van hun extern optreden te versterken, en om bijstand en ondersteuning te verlenen aan internationale, regionale en lokale mensenrechtenmechanismen bij het aanpakken van milieu-uitdagingen, met name de gevolgen van de klimaatverandering voor de volledige uitoefening van mensenrechten; verzoekt de Commissie te garanderen dat de thema’s klimaatverandering en mensenrechten worden opgenomen in alle relevante EU-beleidslijnen en te zorgen voor samenhang tussen deze beleidslijnen; wijst erop dat het belangrijk is activiteiten te ondersteunen die het bewustzijn vergroten over de gevolgen van de mensenrechteneffecten van klimaatverandering, aantasting van het milieu en verlies aan biodiversiteit; verzoekt de Unie bovendien samenwerking met derde landen te ondersteunen en te versterken om een op mensenrechten gebaseerde benadering te integreren in milieuwetgeving en milieubeleid; 3. benadrukt het onmisbare karakter van kansen op het gebied van menselijke ontwikkeling voor eenieder; wijst op de risico’s op mensenrechtenschendingen in internationale toeleveringsketens van grondstoffen voor zowel conventionele energie als hernieuwbare energie op basis van “groene technologie”, zoals kinderarbeid in kobaltmijnen die deel uitmaken van de mondiale toeleveringsketen voor lithiumionbatterijen; verzoekt de Commissie om bij de beoordeling van technologische trajecten voor energie en vervoer in de Unie rekening te houden met de gevolgen voor de mensenrechten; 4. beklemtoont dat waterschaarste – een van de gevolgen van de klimaatverandering – overal ter wereld veel mensen treft; dringt er bij de EU en haar lidstaten op aan waterschaarste als een kernprioriteit te behandelen in hun wetgevings- en beleidsagenda; merkt op dat het wanbeheer van land en natuurlijke hulpbronnen bijdraagt tot het ontstaan van nieuwe conflicten en de vreedzame oplossing van bestaande conflicten bemoeilijkt; herinnert eraan dat de toenemende concurrentie om steeds minder hulpbronnen alsmaar sterker wordt en nog wordt verergerd door aantasting van het milieu, bevolkingsgroei en klimaatverandering; 5. herinnert aan de wettelijke verplichting om het recht op een veilig, schoon, gezond en duurzaam milieu te eerbiedigen, hetgeen onder meer een voorwaarde is voor duurzame economische activiteiten die bijdragen tot het welzijn en de bestaansmiddelen van personen en gemeenschappen; wijst erop dat het internationale recht inzake de mensenrechten voorziet in rechtsmiddelen om de schade die personen, inheemse gemeenschappen en verdedigers van milieugerelateerde mensenrechten hebben geleden door de klimaatverandering te vergoeden, maatregelen toe te passen om de klimaatverandering tegen te gaan, en landen, ondernemingen en personen ter verantwoording te roepen voor hun acties die gevolgen hebben voor de klimaatverandering en de mensenrechten; verzoekt de EU in dit verband om van de strijd tegen straffeloosheid een van haar kernprioriteiten te maken door instrumenten tot stand te brengen die de volledige, doeltreffende en volgehouden uitvoering van wetgeving inzake de mensenrechten en het milieu en de handhaving ervan mogelijk maken; 6. verzoekt de Commissie erop toe te zien dat de concrete verbintenissen op het gebied van de mensenrechten, het milieu en de klimaatverandering die reeds zijn vastgelegd in het EU-actieplan inzake mensenrechten en democratie 2020-2024 daadwerkelijk worden uitgevoerd en gemonitord, en dat bij de uitvoering van het plan een genderperspectief wordt gehanteerd; 7. steunt het mandaat van de speciale rapporteur van de VN voor mensenrechten en milieu om aan te dringen op wereldwijde erkenning van het recht om te leven in een veilig, schoon, gezond en duurzaam milieu als een mensenrecht; verzoekt de Unie en haar lidstaten om bij de volgende Algemene Vergadering van de VN de wereldwijde erkenning van dit recht te steunen; is van mening dat die erkenning als katalysator moet dienen voor een krachtiger milieubeleid, een betere wetshandhaving, inspraak in de besluitvorming over milieuaangelegenheden, toegang tot informatie en de rechter en betere resultaten voor mens en planeet; 8. dringt er bij de Commissie op aan dat zij de situatie op het gebied van mensenrechten en klimaatverandering blijft volgen en beoordeelt of er vooruitgang wordt geboekt bij het integreren en mainstreamen van mensenrechten in alle aspecten van klimaatactie op nationaal en internationaal niveau, in nauwe samenwerking met de VN-Mensenrechtenraad/Hoge Commissaris van de VN voor de mensenrechten; dringt er in dit verband bij de Unie op aan actie te ondernemen om het recht op een veilig en gezond milieu op te nemen in het Handvest en artikel 37 daarvan volledig na te leven; beklemtoont in dit verband het belang van nauwe samenwerking met landen en alle betrokken institutionele actoren om een degelijke uitvoering van bepalingen inzake de mensenrechten en het milieu te waarborgen; 9. benadrukt dat alle mensen moeten kunnen beschikken over het fundamentele recht op een veilig, schoon, gezond en duurzaam milieu en op een stabiel klimaat, zonder discriminatie, en dat dit recht moet worden verwezenlijkt via ambitieus beleid en volledig afdwingbaar moet zijn via het rechtssysteem op alle niveaus; 10. is van mening dat de integratie van het mensenrecht op een gezond milieu in belangrijke milieuovereenkomsten en -processen van cruciaal belang is om een holistische respons te bieden op COVID-19 waarbij de relatie tussen mens en natuur wordt geherdefinieerd met het oog op het beperken van risico’s en het voorkomen van toekomstige schade door milieuaantasting; 11. moedigt de EU en haar lidstaten aan een gedurfd initiatief te nemen, met de actieve steun van de speciale vertegenwoordiger van de EU voor de mensenrechten, om op mondiaal niveau de strijd aan te binden met straffeloosheid ten aanzien van de plegers van milieudelicten en binnen het Internationaal Strafhof (ICC) de weg vrij te maken voor nieuwe onderhandelingen tussen de partijen met het oog op de erkenning van “ecocide” als een internationaal misdrijf uit hoofde van het Statuut van Rome; verzoekt de Commissie en de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid (VV/HV) een programma tot stand te brengen om de capaciteit van de nationale jurisdicties van de lidstaten op deze gebieden op te bouwen; 12. dringt er bij de Unie en haar lidstaten op aan regelmatig te onderzoeken hoe de externe dimensie van de Europese Green Deal optimaal kan bijdragen tot een holistische en op mensenrechten gebaseerde aanpak ten aanzien van klimaatactie en biodiversiteitsverlies; dringt er bij de EU op aan de uitgebreide reeks externe beleidsmaatregelen, instrumenten en politieke en financiële instrumenten waarover ze beschikt als hefboom te gebruiken voor de uitvoering van de Europese Green Deal; dringt er bij de EU op aan haar mechanismen voor klimaatfinanciering te evalueren en indien nodig wijzigingen voor te stellen, teneinde volledige eerbiediging van de mensenrechten te garanderen en met het oog hierop sterke waarborgen tot stand te brengen; pleit voor de totstandbrenging van contactpunten voor klimaatkwesties binnen de relevante diensten van de Commissie en de Europese Dienst voor extern optreden (EDEO), die onder meer zouden instaan voor het klimaatbestendig maken van het volledige externe optreden van de EU; pleit voor transparante en informatieve communicatie over deze thema’s in het kader van EU-ontwikkelingssamenwerkingsprogramma’s met derde landen; 13. dringt erop aan het genderperspectief op te nemen in het beleid en de programma’s op het gebied van duurzame ontwikkeling, zodat de rechten van vrouwen en meisjes – met inbegrip van hun seksuele en reproductieve gezondheid en rechten en essentiële gezondheidsdiensten –, de bevordering van gendergelijkheid en klimaatrechtvaardigheid worden geïntegreerd via strategische programma’s; 14. verzoekt de Commissie te voorzien in meer financiële en technische steun en activiteiten voor capaciteitsopbouw om derde landen te ondersteunen bij de integratie van mensenrechten in hun nationale klimaatacties en -programma’s en bij de naleving van internationale milieuregelgeving, teneinde te garanderen dat de doelstellingen op het gebied van klimaatverandering de uitoefening van de mensenrechten in die landen niet in de weg staan; neemt kennis van het interinstitutionele akkoord dat is bereikt over het instrument voor nabuurschapsbeleid, ontwikkeling en internationale samenwerking (NDICI), in het kader waarvan 30 % van de middelen zal worden gebruikt om klimaat- en milieudoelstellingen te ondersteunen; dringt erop aan dat alle activiteiten van Europese financiële instellingen in derde landen, met name die van de Europese Investeringsbank en de Europese Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling, stroken met de klimaatverbintenissen van de EU en worden uitgevoerd volgens een op mensenrechten gebaseerde aanpak; pleit voor de versterking en verdieping van de respectieve klachtenmechanismen van die instellingen (8) voor personen of groepen die vinden dat hun rechten door dergelijke activiteiten zijn geschonden en aanspraak denken te kunnen maken op rechtsmiddelen; 15. is een sterke voorstander van de integratie van mensenrechten in het mondiaal biodiversiteitskader voor de periode na 2020, in overeenstemming met de recente mededeling van de Commissie getiteld “EU-biodiversiteitsstrategie voor 2030 – De natuur terug in ons leven brengen”; is van mening dat het voor de verankering van mensenrechten in het mondiaal biodiversiteitskader voor de periode na 2020 noodzakelijk is nieuwe streefdoelen vast te stellen die gericht zijn op de erkenning en uitvoering, zowel nationaal als mondiaal, van het recht op een schoon, gezond, veilig en duurzaam milieu; 16. herinnert eraan hoe belangrijk het is het noordpoolgebied te beschermen tegen de klimaatverandering en dat er een EU-beleid voor het noordpoolgebied moet komen; 17. erkent de invloed van de band tussen klimaatverandering, aantasting van het milieu en natuurrampen als stimulerende factor voor migratie en door het klimaat veroorzaakte ontheemding, en betreurt het gebrek aan mensenrechtenbescherming op internationaal niveau voor personen die hierdoor worden getroffen; is van mening dat dergelijke ontheemding op internationaal niveau moet worden aangepakt; verzoekt de Commissie en de lidstaten om samen te werken bij de ontwikkeling van een internationaal kader voor het aanpakken van door het klimaat veroorzaakte ontheemding en migratie, zowel in internationale fora als in het kader van het externe optreden van de EU; spoort de Commissie en de lidstaten ertoe aan samen te werken met betrekking tot het opvoeren van hun steun voor veerkrachtmaatregelen in regio’s die gevoelig zijn voor de schadelijke gevolgen van klimaatverandering, en steun te verlenen aan mensen die ontheemd zijn geraakt als gevolg van de klimaatverandering en die niet langer in hun woonplaats kunnen wonen; onderstreept dat het VN-Mensenrechtencomité heeft geoordeeld dat landen rekening moeten houden met de gevolgen van de klimaatcrisis voor de mensenrechten in het land van herkomst wanneer zij de uitzetting van asielzoekers overwegen; stelt verheugd vast dat door het klimaat veroorzaakte migratie en ontheemding zijn opgenomen in het adaptatiekader van Cancún; 18. steunt een op mensenrechten gebaseerde aanpak van migratiebeheer in derde landen, waarbij rekening wordt gehouden met eventuele lacunes met betrekking tot de bescherming van de mensenrechten in migratiecontext; herinnert in dit verband aan bestaande instrumenten voor legale trajecten en is van mening dat dergelijke instrumenten verder tot stand moeten worden gebracht voor personen die bescherming nodig hebben; ondersteunt het inventariseren en bevorderen van goede praktijken op het gebied van verplichtingen en verbintenissen inzake mensenrechten waarmee de beleidsvorming inzake milieubescherming op EU- en internationaal niveau wordt ondersteund en versterkt; 19. dringt aan op de eerbiediging van de rechten van alle personen, zonder enige vorm van discriminatie op grond van de plaats waar zij wonen of hun sociale omstandigheden, met name van diegenen die het meest kwetsbaar zijn voor de negatieve gevolgen van de klimaatverandering; benadrukt hoe belangrijk het is te garanderen en mogelijk te maken dat deze kwetsbare groepen inspraak krijgen wanneer er besluiten worden genomen die gevolgen hebben voor hun bestaansmiddelen; 20. wijst erop dat de ongelijkheid, het geweld en de discriminatie die vrouwen ondervinden, worden uitvergroot door de klimaatverandering; verzoekt de EU en haar lidstaten om beleid met een transversaal genderperspectief te ontwikkelen en uit te voeren op het gebied van handel, samenwerking, klimaat en extern optreden, waarbij de empowerment en participatie van vrouwen in het besluitvormingsproces worden gestimuleerd en de specifieke belemmeringen waarmee meisjes en vrouwen te kampen hebben, worden erkend; 21. verzoekt de Commissie en de lidstaten de rol en de capaciteit van regionale mensenrechtenorganen en andere mechanismen te versterken wat betreft het aanpakken van de band tussen klimaatverandering en mensenrechten, de bevordering van milieurechten en de bescherming van verdedigers van milieurechten; verzoekt de Commissie met name om een programma op te zetten ter ondersteuning van de Overeenkomst van Escazú, dat onder meer tot doel zou hebben de partijen te helpen bij de ratificatie en uitvoering van de overeenkomst, het maatschappelijk middenveld te helpen betrokken te worden bij de overeenkomst en bij te dragen tot de uitvoering ervan, en te voorzien in steun voor het uit hoofde van de overeenkomst opgerichte vrijwillige fonds; COVID-19-respons 22. benadrukt dat de wereldwijde COVID-19-pandemie perfect illustreert welke gevolgen aantasting van het milieu kan hebben, in die zin dat hierdoor de voorwaarden worden gecreëerd voor een toename van zoönoses met ernstige gevolgen op gezondheids-, sociaal, economisch en politiek gebied; verzoekt de Commissie en de lidstaten zich ertoe te verbinden om in elke respons op de COVID-19-pandemie rekening te houden met milieurechten en de verdediging van diegenen die opkomen voor die rechten; moedigt de lidstaten en andere belanghebbenden aan om rekening te houden met de wereldwijde monitoring door de Commissie van de gevolgen van COVID-19 voor de democratie en de mensenrechten; 23. is uiterst bezorgd dat een wereldwijde recessie als gevolg van de COVID-19-pandemie ertoe kan leiden dat toezeggingen van landen wat internationale klimaatdoelstellingen en mensenrechtennormen betreft worden afgezwakt, vertraagd of verschoven; verzoekt de EU en haar lidstaten ervoor te zorgen dat de geplande beleidsmaatregelen voor het economisch herstel volledig in overeenstemming zijn met de bevordering en bescherming van de mensenrechten, zoals verankerd in artikel 21 van het Verdrag van Lissabon, alsook met de bescherming van het milieu en duurzame ontwikkeling; 24. dringt er bij de VV/HV, de Commissie en de lidstaten op aan te pleiten voor een doeltreffende respons op de COVID-19-crisis waarbij ten volle rekening wordt gehouden met het belang van de eerbiediging, bescherming en vervulling van het recht op een veilig, schoon, gezond en duurzaam milieu, als een dam ter voorkoming van toekomstige milieu- en gezondheidscrises waardoor de mensenrechten potentieel in het gedrang komen; verzoekt de Commissie en de EDEO hun klimaat- en milieuambities op te voeren in het licht van de COVID-19-crisis en een ambitieuze strategische aanpak van klimaatdiplomatie te ontwikkelen; 25. stelt bezorgd vast dat nood- en lockdownmaatregelen die in respons op de COVID-19-crisis zijn genomen in vele delen van de wereld mogelijk misbruikt zijn geweest door politieke autoriteiten, veiligheidstroepen en niet-statelijke gewapende groeperingen om mensenrechtenverdedigers, waaronder verdedigers van milieu- en landrechten, beperkingen op te leggen, te intimideren en te vermoorden; wijst er in dit verband op dat inheemse activisten bovendien onevenredig kwetsbaar waren voor COVID-19 vanwege de zwakke gezondheidsinfrastructuur in afgelegen gebieden en verwaarlozing door de overheid; 26. merkt op dat de COVID-19-pandemie de voedselzekerheid en de voeding van miljoenen mensen wereldwijd in het gedrang brengt, aangezien de mondiale voedselvoorzieningsketens zijn getroffen op een moment dat de voedselzekerheid en de voedselsystemen reeds onder druk stonden door de klimaatverandering en natuurrampen; beklemtoont dat de door de pandemie veroorzaakte crisis zou kunnen dienen als een keerpunt om hierin een nieuw evenwicht te zoeken en de voedselsystemen om te vormen, zodat ze inclusiever, duurzamer en veerkrachtiger worden; Verdedigers van milieugerelateerde mensenrechten en de rol van inheemse volken 27. wijst op de verplichting van landen om milieuactivisten en hun gezinsleden te beschermen tegen pesterijen, intimidatie en geweld, zoals verankerd in het recht inzake de mensenrechten, en hun fundamentele vrijheden te waarborgen, en wijst tevens op de verplichting van landen om de rechten van inheemse volken en lokale gemeenschappen te erkennen, evenals de bijdrage van hun ervaring en kennis aan de strijd tegen biodiversiteitsverlies en aantasting van het milieu; onderstreept hun specifieke rol en deskundigheid op het gebied van landbeheer en landbehoud en dringt aan op intensievere samenwerking met en inclusie van inheemse volken en op inspanningen om hun democratische participatie in relevante besluitvormingsprocessen te versterken, met inbegrip van de besluitvorming die verband houdt met internationale klimaatdiplomatie; is ingenomen met de inspanningen van de Commissie om de participatie van inheemse volken te ondersteunen via specifieke steun voor diverse projecten, zoals het Indigenous Peoples’ Center for Documentation, Research and Information (centrum voor documentatie, onderzoek en informatie voor inheemse volken (Docip)); moedigt de Commissie aan te blijven pleiten voor dialoog en samenwerking tussen inheemse volken en de Europese Unie, alsook met internationale fora, met name in verband met klimaatverandering; 28. onderstreept dat aanvallen en bedreigingen zich overal ter wereld voordoen, maar dat de situatie volgens de speciale rapporteur van de VN voor de situatie van mensenrechtenverdedigers bijzonder schrijnend is in Latijns-Amerika en in Azië, waar sommige internationale investeerders, ondernemingen en lokale overheden de terechte bezorgdheid van de bevolking negeren; merkt op dat conflicten en schendingen in veel gevallen plaatsvinden in een context van economische ongelijkheid en sociale uitsluiting; veroordeelt de gerechtelijke vervolging en criminalisering van milieuactivisten in het Amazonegebied, waar milieuactivisten steeds vaker te maken krijgen met aanvallen, moord en vervolging; veroordeelt het toenemend aantal aanvallen op en de vervolging van milieuactivisten in Honduras, evenals de recente moord op milieuactivisten van Guapinol; stelt vast dat er in de afgelopen drie jaar melding is gemaakt van 578 moorden op activisten die zich inzetten voor de bescherming van milieurechten, landrechten en de rechten van inheemse volken; beklemtoont dat de Filipijnen voortdurend bovenaan de lijst van de gevaarlijkste landen voor verdedigers van milieurechten staan; dringt er nogmaals bij de Commissie op aan om, gezien de ernst van de mensenrechtenschendingen in het land en aangezien er geen substantiële verbeteringen zijn waargenomen en de Filipijnse autoriteiten zich niet bereid hebben getoond om samen te werken, de procedure in te leiden die tot de tijdelijke intrekking van tariefpreferenties in het kader van het stelsel van algemene tariefpreferenties plus (SAP+) kan leiden; 29. beveelt de EU-lidstaten aan IAO-Verdrag nr. 169 betreffende inheemse en in stamverband levende volken te ratificeren, indien dit nog niet gebeurd zou zijn; 30. verzoekt de Commissie te waarborgen dat de EU geen initiatieven en projecten steunt die kunnen leiden tot illegale landroof, illegale houtkap en ontbossing, of die andere vergelijkbare schadelijke gevolgen voor het milieu kunnen hebben; veroordeelt iedere poging om de bescherming van het milieu en de mensenrechten te dereguleren in de context van de COVID-19-pandemie en andere crises; 31. veroordeelt ten stelligste het toegenomen aantal moorden, lastercampagnes, daden van vervolging, strafbaarstellingen, gevangennemingen, pesterijen en intimidaties ten aanzien van inheemse volken en verdedigers van milieugerelateerde mensenrechten en landbeschermers overal ter wereld en dringt erop aan dat de verantwoordelijken ter verantwoording worden geroepen; 32. beklemtoont dat vrouwelijke verdedigers van milieugerelateerde mensenrechten tijdens hun werkzaamheden, in hun gemeenschap en thuis worden geconfronteerd met bijkomende uitdagingen doordat zij het doelwit vormen van of worden blootgesteld aan genderspecifieke bedreigingen en genderspecifiek geweld; merkt op dat vrouwelijke activisten een groter risico lopen op bepaalde vormen van geweld en andere schendingen, vooroordelen, uitsluiting en afwijzing dan hun mannelijke tegenhangers; 33. roept de EU en haar lidstaten ertoe op alle mensenrechtenverdedigers te steunen, met name verdedigers van milieurechten en hun wettelijke vertegenwoordigers, en indien nodig de aandacht te vestigen op hun zaak; is ervan overtuigd dat de steun voor verdedigers van milieurechten moet worden versterkt en dat de EU vergeldingsmaatregelen of aanvallen jegens hen door ondernemingen of statelijke actoren moet veroordelen door middel van openbare verklaringen en in voorkomend geval door middel van lokale acties; herhaalt zijn standpunt dat de EDEO, de Commissie en de lidstaten moeten voorzien in investeringen in en een versterking van specifieke genderresponsieve en toegankelijke beschermingsmechanismen en ‑programma’s voor verdedigers van milieurechten, met inbegrip van lokale en inheemse verdedigers, en dat zij hen moeten betrekken bij onderzoeken naar schendingen; 34. uit zijn diepe bezorgdheid over de stelselmatige verslechtering van de situatie van milieuactivisten, klokkenluiders, journalisten en beoefenaars van juridische beroepen die zich specialiseren in het milieu overal ter wereld; dringt er bij de EU en haar lidstaten op aan om de vrijheid van meningsuiting, de vrijheid en de pluriformiteit van de media en het recht op vergadering te beschermen, alsook om de veiligheid en bescherming van journalisten en klokkenluiders te waarborgen, zowel in de EU als in het kader van hun externe betrekkingen; spreekt zijn ernstige bezorgdheid uit over het feit dat er zich nog steeds gevallen voordoen van mishandeling, misdrijven en dodelijke aanslagen jegens journalisten en mediawerkers vanwege hun activiteiten; herinnert eraan dat klokkenluiden een vorm van vrijheid van meningsuiting en informatie is en een centrale rol speelt bij het aan het licht brengen en voorkomen van inbreuken op het Unierecht, alsook bij het versterken van democratische verantwoordingsplicht en transparantie; verzoekt de Commissie in dit verband om toe te zien op de omzetting van Richtlijn (EU) 2019/1937 (9) , en ervoor te zorgen dat deze richtlijn volledig wordt toegepast door de lidstaten; beschouwt de vrijheid van informatie als een belangrijk instrument voor mensen die mogelijk getroffen worden door de gevolgen van klimaatverandering, zodat zij zich in een vroeg stadium op degelijke wijze kunnen informeren over de schadelijke gevolgen van klimaatverandering en over aanpassingsmaatregelen; eist dat de vrijheid van informatie wordt geëerbiedigd; 35. erkent dat het werk van milieuactivisten van essentieel belang is, aangezien zij op zoek gaan naar en zorgen voor de ontwikkeling en verspreiding van haalbare oplossingen en mechanismen met het oog op preventie, veerkracht en aanpassing voor mensen die in door de klimaatverandering getroffen gebieden wonen; 36. verzoekt de Commissie bijzondere aandacht te besteden aan de gedifferentieerde beschermingsbehoeften van vrouwelijke mensenrechtenactivisten, waarbij hun rol als krachtige katalysator van verandering wordt erkend, met name op het gebied van klimaatactie; benadrukt in dit verband dat capaciteitsopbouw en de rol van vrouwen als opleiders en pleitbezorgers van verandering moeten worden ondersteund, en dat in passende financiering voor de betreffende organisaties moet worden voorzien; herinnert eraan hoe vaak vrouwelijke gemeenschapsleiders en milieuactivisten het slachtoffer worden van onderdrukking en zelfs moord, zoals in het geval van de volgende moedige activisten die als finalisten zijn genomineerd voor de Sacharovprijs voor de vrijheid van denken van het Europees Parlement: Marielle Franco uit Brazilië (vermoord in 2018) en Berta Cáceres uit Honduras (vermoord in 2016); 37. roept de EU en de lidstaten ertoe op om te verzoeken en te waarborgen dat het recht op vrije, voorafgaande en geïnformeerde toestemming van inheemse volken wordt geëerbiedigd, zonder dwang, in het kader van alle overeenkomsten of ontwikkelingsprojecten die mogelijk gevolgen hebben voor de gronden, gebieden of natuurlijke rijkdommen van inheemse volken; benadrukt dat de bevordering van de rechten van inheemse volken en hun traditionele gebruiken van belang is voor de verwezenlijking van duurzame ontwikkeling, de bestrijding van de klimaatverandering en de instandhouding en het herstel van de biodiversiteit, en dat hierbij moet worden gezorgd voor passende waarborgen; 38. verzoekt de Commissie en de Raad alle instrumenten die zij ter beschikking hebben, evenals de bepalingen inzake de uitvoering en handhaving van mensenrechten in het kader van het buitenlands beleid en de associatieovereenkomsten van de Unie, in te zetten om verdedigers van mensenrechten en milieurechten in de buurlanden van de EU effectief te ondersteunen en te beschermen, en de kandidaat-lidstaten ertoe aan te moedigen convergentie met de Europese waarden en normen effectief na te streven; 39. dringt aan op de vaststelling van een bijlage bij de EU-richtsnoeren over mensenrechtenverdedigers, gewijd aan de specifieke uitdagingen en behoeften van milieuactivisten en het EU-beleid op dit gebied; beklemtoont dat het belangrijk is de voortzetting van het project ProtectDefenders.eu te garanderen en de financiering ervan te verhogen, net als van andere bestaande EU-instrumenten voor de ondersteuning van mensenrechtenverdedigers; 40. dringt aan op de vaststelling van een EU-lijst van prioritaire landen waar de EDEO, de Commissie en de lidstaten een grotere inspanning kunnen leveren ter ondersteuning van verdedigers van milieurechten en in dialoog kunnen treden met lokale overheden met betrekking tot het invoeren of verbeteren van beschermingsmechanismen en specifieke wetgeving waarin milieuactivisten worden gedefinieerd, hun werkzaamheden worden erkend en hun bescherming wordt gegarandeerd; beklemtoont dat deze lijst met prioritaire landen moet worden opgesteld door de EDEO, in nauwe samenwerking met belanghebbenden en het Parlement, en dat deze lijst jaarlijks moet worden bijgewerkt; verzoekt de VV/HV te voorzien in een jaarlijks openbaar verslag over de acties die zijn ondernomen in de prioritaire landen en over de bescherming van milieuactivisten wereldwijd; 41. verzoekt de VN met klem een grotere rol op zich te nemen bij de bescherming van mondiale ecosystemen en milieuactivisten, met name in gebieden waar de klimaatverandering ernstige gevolgen heeft voor inheemse en lokale gemeenschappen; verzoekt de EU derhalve op het niveau van de VN een initiatief te bevorderen waarbij internationale waarnemers instaan voor het monitoren van zware milieuschade, ernstige milieucrises of situaties waarin verdedigers van milieurechten bijzonder veel risico lopen, en samen te werken met en bijstand te verlenen aan de autoriteiten om voor deze verdedigers een beschermende omgeving tot stand te brengen; 42. verzoekt de Commissie en de lidstaten om door middel van beleidsdialoog te pleiten voor de vaststelling van nationale actieplannen die een veilig en vrij klimaat voor milieuactivisten waarborgen door een breder perspectief van collectieve bescherming te hanteren, met onder meer politieke maatregelen om gemeenschappen en groepen die betrokken zijn bij de bescherming van het milieu wettelijk te erkennen; verzoekt de Commissie expliciet aandacht te besteden aan de mensenrechten van inheemse volken en lokale gemeenschappen in het kader van vrijwilligpartnerschapsovereenkomsten inzake wetshandhaving, governance en handel in de bosbouw (Flegt-VPA’s); 43. wijst erop dat landen, in overeenstemming met de VN-Verklaring over mensenrechtenverdedigers, biodiversiteitsactivisten moeten beschermen als mensenrechtenverdedigers; spreekt zijn tevredenheid uit over de ontwikkeling van internationale verdragen zoals de Overeenkomst van Escazú, die een belangrijk instrument is voor Latijns-Amerika en het Caribisch gebied – de regio met het hoogste aantal geregistreerde moorden op verdedigers van milieugerelateerde mensenrechten; UNFCCC, gerechtigheid en verantwoording 44. betreurt dat de huidige nationaal bepaalde bijdragen (NDC’s), zelfs als ze volledig worden uitgevoerd door alle landen, zouden leiden tot een rampzalige stijging van de temperatuur op aarde van 3 °C boven het pre-industriële niveau, hetgeen in strijd is met de Overeenkomst van Parijs; waarschuwt dat een dergelijk scenario gepaard zou gaan met extreme klimaat- en milieueffecten en verstrekkende negatieve gevolgen voor de mensenrechten; 45. is ingenomen met de verwijzing naar mensenrechten in de preambule van de Overeenkomst van Parijs en dringt aan op doeltreffende maatregelen om de verplichtingen op het gebied van de mensenrechten te eerbiedigen en te bevorderen bij de uitvoering van de overeenkomst en het nemen van klimaatmaatregelen; betreurt echter dat er geen concrete bepalingen zijn om landen en ondernemingen ter verantwoording te roepen voor mensenrechtenschendingen die verband houden met klimaatverandering; 46. dringt er bij de partijen bij het UNFCCC op aan hun ambities op het gebied van mitigatie en adaptatie te blijven verhogen overeenkomstig de doelstellingen van de Overeenkomst van Parijs, en de mensenrechtendimensie te integreren in hun NDC’s en hun adaptatiemededeling; verzoekt het secretariaat van het UNFCCC om in samenwerking met de Hoge Commissaris van de VN voor de mensenrechten richtsnoeren op te stellen waarin wordt aangegeven hoe mensenrechtenbescherming kan worden geïntegreerd in de NDC’s en de adaptatiemededelingen; spoort de partijen bij het UNFCCC ertoe aan de voorgenomen nationaal bepaalde bijdragen (INDC’s) en de NDC’s te herzien en monitoringmechanismen te ontwikkelen voor de NDC’s, met de volledige en effectieve participatie van inheemse volken; 47. beklemtoont dat synergieën tussen rapportageverplichtingen op het gebied van klimaat en mensenrechten moeten worden versterkt; is van mening dat de richtsnoeren inzake het kader voor transparantie van de Overeenkomst van Parijs de eis moeten omvatten dat de partijen niet alleen informatie verschaffen over de uitstoot van broeikasgassen, maar ook aangeven of klimaatmaatregelen worden uitgevoerd overeenkomstig andere maatschappelijke doelstellingen en bestaande wettelijke kaders, en derhalve informatie moeten verstrekken over goede praktijken, met inbegrip van op rechten gebaseerde benaderingen van mitigatie- en adaptatiemaatregelen, alsook over steun; 48. dringt er bij de EU-instellingen op aan hun actieve medewerking te bieden bij de bevordering van een mensenrechtenbenadering in de lopende internationale klimaatonderhandelingen, met name in het kader van het mechanisme voor duurzame ontwikkeling en andere richtsnoeren voor mechanismen uit hoofde van artikel 6, lid 4, van de Overeenkomst van Parijs, die zorgen voor een zinvolle en geïnformeerde participatie van houders van rechten, adequate milieu- en sociale waarborgen en onafhankelijke verhaalmechanismen; beklemtoont dat het mechanisme voor duurzame ontwikkeling gericht moet zijn op de financiering van projecten die ten goede komen aan diegenen die het meest kwetsbaar zijn voor de gevolgen van de klimaatverandering en dat voor de in het kader van het mechanisme voor duurzame ontwikkeling gefinancierde projecten een mensenrechteneffectbeoordeling moet worden uitgevoerd, waarbij alleen projecten met positieve gevolgen in aanmerking komen voor registratie; 49. verzoekt de Commissie subsidiabiliteitscriteria voor EU-subsidies op te stellen waardoor milieu-ngo’s, die anders vanwege hun omvang mogelijk niet in aanmerking komen voor financiering, inclusievere toegang krijgen tot financiële middelen; 50. benadrukt dat met het oog op verantwoordingsplicht voor alle actoren nieuwe mechanismen, zoals het mechanisme voor duurzame ontwikkeling, geïntegreerde institutionele beschermingsmaatregelen en klachtenmechanismen moeten omvatten om de effectieve bescherming van rechten te waarborgen; 51. verzoekt het secretariaat van het UNFCCC om samen met de partijen bij het verdrag een gemeenschappelijk rechtskader voor klimaatrechtvaardigheid te ontwikkelen; 52. benadrukt dat de in artikel 14 van de Overeenkomst van Parijs bedoelde algemene inventarisatie moet worden gebruikt om te evalueren of er vooruitgang is geboekt op het vlak van de integratie van mensenrechten en andere beginselen in klimaatactie; merkt op dat het maatschappelijk middenveld en intergouvernementele organisaties de mogelijkheid moeten krijgen om input te leveren; is van mening dat de evaluatie van de uitvoering van de Overeenkomst van Parijs moet helpen om goede praktijken en belemmeringen voor de uitvoering ervan in kaart te brengen en informatie te verzamelen voor toekomstige NDC’s en internationale samenwerking; 53. beklemtoont dat alle doeltreffende op rechten gebaseerde klimaatacties vrije, actieve, zinvolle en geïnformeerde participatie moeten garanderen; beveelt aan om mitigatie- en adaptatieplannen openbaar te maken, om te voorzien in een transparante financiering ervan en om getroffen en/of mogelijk getroffen groepen te betrekken bij de ontwikkeling van de plannen, met name de meest kwetsbare groepen; 54. benadrukt dat ontwikkelingslanden niet in staat zijn om alleen het hoofd te bieden aan de gevolgen van klimaatverandering en vaak afhankelijk zijn van internationale hulp met betrekking tot hun crisisbeheersingscapaciteit en hun capaciteit om zich aan te passen aan en te anticiperen op de gevolgen van klimaatverandering; 55. onderstreept zijn standpunt dat wetgeving en instellingen op het gebied van de mensenrechten die gewoonlijk worden gebruikt om het gebrek aan verantwoordingsplicht op het vlak van governance te overbruggen, in geen geval de plaats mogen innemen van doeltreffende maatregelen om door de klimaatverandering veroorzaakte schade te voorkomen en te herstellen; is van mening dat nationale mensenrechteninstellingen (NHRI’s) en het maatschappelijk middenveld een doeltreffende rol kunnen spelen in nationale verantwoordings- en toezichtsmechanismen die ontworpen zijn om de toegang tot rechtsmiddelen te waarborgen voor degenen die als gevolg van de klimaatverandering worden benadeeld in hun mensenrechten; 56. is van mening dat de EU een actieve, sterke en ambitieuze leidersrol moet vervullen bij de voorbereiding van de 26e VN-klimaatconferentie (COP26), waarbij de integratie van mensenrechtenbeginselen centraal moet staan in de internationale beleidsvorming inzake klimaatverandering om onherstelbare schade aan de huidige en toekomstige menselijke ontwikkeling en generaties te voorkomen; 57. erkent de actieve rol en betrokkenheid van het maatschappelijk middenveld, met inbegrip van niet-gouvernementele organisaties en milieuactivisten, bij het bepleiten van op mensenrechten gebaseerde benaderingen van klimaatactie en vraagt de EU dergelijke activiteiten te ondersteunen; benadrukt dat de participatie van het maatschappelijk middenveld in het kader voor transparantie dat is uiteengezet in artikel 13 van de Overeenkomst van Parijs moet worden gewaarborgd; 58. neemt kennis van het voorstel van de Commissie voor een verordening tot wijziging van Verordening (EG) nr. 1367/2006 (10) (de zogeheten Aarhus-verordening), waarmee de tenuitvoerlegging van het Verdrag van Aarhus op EU-niveau moet worden verbeterd; spoort de lidstaten er bovendien toe aan te zorgen voor een adequate omzetting van de desbetreffende EU-wetgevingshandelingen (bv. Richtlijn 2011/92/EU (11) ) en internationale juridisch bindende bepalingen (Verdrag van Aarhus) in hun rechtsorde, teneinde inclusieve toegang tot informatie, inspraak bij besluitvorming en toegang tot de rechter inzake milieuaangelegenheden te waarborgen; 59. beklemtoont dat de acties van milieuactivisten volledig stroken met de duurzameontwikkelingsdoelstellingen en dat de systemische verwezenlijking van deze doelstellingen op lokaal, nationaal en internationaal niveau moet worden nagestreefd; 60. herinnert eraan dat de lidstaten verplicht zijn ondernemingen te reguleren om ervoor te zorgen dat zij geen mensenrechtenschendingen veroorzaken, en dat particuliere en bedrijfsactoren verplicht zijn de gevolgen van klimaatverandering voor de mensenrechten aan te pakken, in overeenstemming met de leidende beginselen van de VN inzake bedrijfsleven en mensenrechten; 61. moedigt de Commissie en de lidstaten aan om een actieve rol te spelen bij het ontwerp, de totstandbrenging en de bevordering van garanties en verantwoordingsprocessen binnen internationaal erkende organen om ervoor te zorgen dat de structurele veranderingen die worden doorgevoerd om de emissies tegen 2030 drastisch te doen dalen – zoals wordt beoogd met het klimaatbeleid – zodanig worden vormgegeven, uitgevoerd en gemonitord dat de rechten van getroffen mensen en gemeenschappen worden beschermd, met inbegrip van het recht om te werken, en om rechtvaardige en billijke arbeidsomstandigheden te bevorderen; onderstreept dat de groene transitie rechtvaardig moet zijn en niemand aan zijn lot mag overlaten; 62. beklemtoont het belang van zorgvuldigheid in het bedrijfsleven en duurzame en verantwoordelijke verantwoordingsplicht voor ondernemingen als belangrijke en onontbeerlijke instrumenten ter preventie van en bescherming tegen ernstige mensenrechtenschendingen en milieuovertredingen; verzoekt de EU om duurzame en verantwoordelijke corporate governance te steunen als een essentieel onderdeel van de Europese Green Deal; verzoekt de lidstaten doeltreffende regelgevingsmaatregelen te nemen om potentiële en/of feitelijke mensenrechtenschendingen in kaart te brengen, te beoordelen, te voorkomen, te beëindigen, te beperken, te monitoren, bekend te maken, te verantwoorden, aan te pakken en te herstellen, en bedrijven ter verantwoording te roepen teneinde te waarborgen dat zij voldoen aan hun zorgvuldigheidsverplichtingen met betrekking tot de gevolgen van klimaatverandering voor de mensenrechten, in overeenstemming met de leidende beginselen van de VN inzake bedrijfsleven en mensenrechten; 63. is ingenomen met de toezegging van de Commissie om een wetgevingsvoorstel uit te werken over verplichte zorgvuldigheidseisen voor ondernemingen op het gebied van mensenrechten en milieu in hun volledige toeleveringsketen; beveelt aan om door middel van dit wetgevingsvoorstel de ontwikkeling van gemeenschappelijke methoden voor het meten van effecten op het gebied van milieu en klimaatverandering te ondersteunen en te faciliteren; benadrukt het belang van doeltreffende, zinvolle en geïnformeerde raadpleging van en communicatie met alle getroffen of mogelijk getroffen belanghebbende partijen, met inbegrip van milieuactivisten; dringt er bij de EU op aan steun te geven en effectief deel te nemen aan de lopende onderhandelingen over een bindend VN-verdrag inzake bedrijfsleven en mensenrechten ter regulering van de activiteiten van transnationale bedrijven en andere ondernemingen; is van mening dat een dergelijk instrument ondernemingen en investeerders ertoe moet aanzetten hun verantwoordelijkheid te nemen met betrekking tot het mensenrecht op een gezond milieu; is van mening dat een dergelijk instrument robuuste bepalingen inzake milieubescherming moet omvatten en ondernemingen en financiële instellingen, maar ook regionale investerings- of ontwikkelingsinstellingen, ertoe moet aanzetten hun verantwoordelijkheid te nemen met betrekking tot het mensenrecht op een gezond milieu; 64. beklemtoont dat het van belang is corruptie op wereldniveau te bestrijden vanwege de schadelijkheid ervan voor de uitoefening van mensenrechten en de specifieke negatieve gevolgen en onevenredige nadelen van corruptie voor de meest kansarme, gemarginaliseerde en kwetsbare groepen in de samenleving, zoals vrouwen, kinderen, mensen met een handicap, ouderen, armen, inheemse volken of mensen die tot een minderheid behoren, onder meer doordat zij hierdoor geen gelijke toegang krijgen tot natuurlijke hulpbronnen, waaronder land; 65. verzoekt de Raad en de EDEO misdrijven die verband houden met corruptie op te nemen als strafbare feiten in het kader van de wereldwijde EU-sanctieregeling voor de mensenrechten, de zogenoemde Europese Magnitski-wet, en de snelle goedkeuring en uitvoering ervan te verzekeren; 66. meent dat de huidige toetsing van het handelsbeleid van de EU moet worden aangegrepen als een kans om de bescherming van de mensenrechten in het handelsbeleid te herdefiniëren, te bevorderen en te versterken; benadrukt dat de geschillenbeslechtingsmechanismen van toekomstige handelsovereenkomsten ook betrekking moeten hebben op de hoofdstukken inzake duurzame ontwikkeling; o o o 67. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad, de Commissie, de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid, de speciale vertegenwoordiger van de EU voor de mensenrechten, de regeringen en parlementen van de lidstaten, de VN-Veiligheidsraad, de secretaris-generaal van de VN, de voorzitter van de 74e zitting van de Algemene Vergadering van de VN, de voorzitter van de VN-Mensenrechtenraad, de Hoge Commissaris van de VN voor de mensenrechten en de delegatiehoofden van de EU. (Gewone wetgevingsprocedure: tweede lezing) Het Europees Parlement, – gezien het standpunt van de Raad in eerste lezing (05628/2/2021 – C9-0152/2021), – gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité van 23 januari 2019 (1) , – gezien zijn in eerste lezing geformuleerde standpunt (2) inzake het voorstel van de Commissie aan het Parlement en de Raad ( COM(2018)0630 ), – gezien artikel 294, lid 7, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien het overeenkomstig artikel 74, lid 4, van zijn Reglement door de bevoegde commissie goedgekeurde voorlopig akkoord, – gezien artikel 67 van zijn Reglement, – gezien de aanbeveling voor de tweede lezing van de Commissie industrie, onderzoek en energie ( A9‑0166/2021 ), 1. hecht zijn goedkeuring aan het standpunt van de Raad in eerste lezing; 2. constateert dat de handeling is vastgesteld overeenkomstig het standpunt van de Raad; 3. verzoekt zijn Voorzitter de handeling samen met de voorzitter van de Raad overeenkomstig artikel 297, lid 1, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie te ondertekenen; 4. verzoekt zijn secretaris-generaal de handeling te ondertekenen nadat is nagegaan of alle procedures naar behoren zijn uitgevoerd, en met de secretaris-generaal van de Raad zorg te dragen voor publicatie ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie ; 5. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad, de Commissie en de nationale parlementen. (Gewone wetgevingsprocedure: tweede lezing) Het Europees Parlement, – gezien het standpunt van de Raad in eerste lezing (06116/1/2021 – C9‑0179/2021), – gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité van 17 oktober 2018 (1) , – gezien zijn in eerste lezing geformuleerde standpunt (2) inzake het voorstel van de Commissie aan het Parlement en de Raad ( COM(2018)0443 ), – gezien artikel 294, lid 7, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien het overeenkomstig artikel 74, lid 4, van zijn Reglement door de bevoegde commissie goedgekeurde voorlopig akkoord, – gezien artikel 67 van zijn Reglement, – gezien de aanbeveling voor de tweede lezing van de Commissie economische en monetaire zaken ( A9-0167/2021 ), 1. hecht zijn goedkeuring aan het standpunt van de Raad in eerste lezing; 2. neemt kennis van de als bijlage bij deze resolutie gevoegde verklaring van de Raad, die door het Parlement zeer wordt gewaardeerd en die instrumenteel was voor het bereiken van het definitieve akkoord; 3. constateert dat de handeling is vastgesteld overeenkomstig het standpunt van de Raad; 4. verzoekt zijn Voorzitter de handeling samen met de voorzitter van de Raad overeenkomstig artikel 297, lid 1, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie te ondertekenen; 5. verzoekt zijn secretaris-generaal de handeling te ondertekenen nadat is nagegaan of alle procedures naar behoren zijn uitgevoerd, en met de secretaris-generaal van de Raad zorg te dragen voor publicatie ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie ; 6. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad, de Commissie en de nationale parlementen. BIJLAGE BIJ DE WETGEVINGSRESOLUTIE Verklaring van de Raad De Raad neemt nota van de belangstelling van het Parlement voor meer transparantie bij de uitvoering van EU-wetgeving op het gebied van de bestrijding van belastingfraude, belastingontduiking en belastingontwijking. Binnen de context van het juridisch kader van de Verdragen dat de interinstitutionele betrekkingen regelt, onderkent de Raad de toegevoegde waarde van het houden van jaarlijkse gedachtewisselingen met het Europees Parlement en de Commissie over de lessen die uit het Fiscalis-programma kunnen worden getrokken, op basis van de jaarlijkse voortgangsverslagen van de Commissie.