(Goedkeuring) Het Europees Parlement, – gezien het ontwerp van besluit van de Raad (10725/2/2015), – gezien het ontwerp van stabilisatie- en associatieovereenkomst tussen de Europese Unie en de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie, enerzijds, en Kosovo, anderzijds (10728/1/2015), – gezien het verzoek om goedkeuring dat de Raad heeft ingediend krachtens artikel 217 en artikel 218, lid 6, tweede alinea, onder a), i), en leden 7 en 8, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (C8-0328/2015), – gezien artikel 99, lid 1, eerste en derde alinea, en lid 2, en artikel 108, lid 7, van zijn Reglement, – gezien de aanbeveling van de Commissie buitenlandse zaken en het advies van de Commissie internationale handel ( A8-0372/2015 ), 1. hecht zijn goedkeuring aan de sluiting van de overeenkomst; 2. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en aan de Commissie, alsmede aan de regeringen en parlementen van de lidstaten en Kosovo. Het Europees Parlement, – gezien de associatieovereenkomsten / diepe en brede vrijhandelsruimten (AA's/DCFTA's) tussen de Europese Unie en de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie en hun lidstaten, enerzijds, en Georgië, Moldavië en Oekraïne, anderzijds, – gezien zijn eerdere resoluties over Georgië, Moldavië en Oekraïne en zijn recente resolutie van 9 juli 2015 over de herziening van het Europees nabuurschapsbeleid (1) , – gezien de gezamenlijke verklaring van de topbijeenkomst van het Oostelijk partnerschap die op 21 en 22 mei 2015 plaatsvond in Riga, – gezien de voortgangsverslagen van 18 december 2015 over de tenuitvoerlegging door Georgië en Oekraïne van het actieplan voor visumliberalisering, – gezien de aanbevelingen van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de integratie van het maatschappelijk middenveld in de beleidsvormings- en hervormingsprocessen, – gezien artikel 123, leden 2 en 4, van zijn Reglement, A. overwegende dat Georgië, Moldavië en Oekraïne alle drie de associatieovereenkomsten (AA's), inclusief de diepe en brede vrijhandelsruimten (DCFTA's), hebben geratificeerd en daarmee hebben gekozen voor verdere politieke en economische integratie met de Europese Unie en het doorvoeren van vergaande hervormingen op talrijke terreinen, waaronder democratie, goed bestuur, de rechtsstaat en de mensenrechten; B. overwegende dat de EU zich bewust is van de Europese aspiraties van de drie landen, en de toegevoegde waarde van de AA's voor hun hervormingsprocessen benadrukt; C. overwegende dat goed bestuur, democratie, de rechtsstaat en mensenrechten de kern blijven vormen van het Europees nabuurschapsbeleid (ENP) en een fundamentele inzet vereisen, met name van de drie landen die AA's met de EU hebben ondertekend; D. overwegende dat Rusland, direct dan wel indirect, betrokken blijft bij conflicten en interne verdeeldheid die alle drie de associatielanden raken: de bezette gebieden van Abchazië en Zuid-Ossetië / de regio Tsinvali in Georgië, de kwestie-Transnistrië in Moldavië en de Russische annexatie van de Krim en de betrokkenheid van Rusland bij het conflict in het oostelijk deel van Oekraïne; E. overwegende dat in april 2014 visumvrij reizen werd ingevoerd tussen de EU en Moldavië, en overwegende dat in de meest recente verslagen van de Commissie van december 2015 wordt aangegeven dat Georgië en Oekraïne nu voldoen aan de vereisten die zijn vastgelegd in de actieplannen voor visumliberalisering; F. overwegende dat de betrokkenheid van de EU bij de landen van het Oostelijk Partnerschap op grote weerstand is gestuit en agressieve reacties heeft uitgelokt bij de Russische Federatie, zoals vergeldingsmaatregelen tegen de associatielanden; overwegende dat de EU en de lidstaten een aantal sancties en beperkende maatregelen hebben ingesteld tegen de Russische Federatie en Russische functionarissen; 1. benadrukt het belang van de associatieovereenkomsten (AA's) en de diepe en brede vrijhandelsruimten (DCFTA's) die daar deel van uitmaken; verwelkomt de vooruitgang die tot nu toe is verwezenlijkt en dringt erop aan dat de EU en de drie partnerlanden de tenuitvoerlegging van deze AA's/DCFTA's en de bijbehorende associatieagenda's als topprioriteit beschouwen; benadrukt dat de Raad van de Europese Unie de AA's unaniem heeft ondertekend; 2. verwelkomt de inspanningen van Georgië, Moldavië en Oekraïne om te waarborgen dat de nationale wetgeving wordt aangepast aan de EU-normen, op basis van de bepalingen van de AA's/DCFTA's; wijst erop dat het succes daarvan afhangt van een groot aantal factoren, waaronder een stabiele politieke omgeving, strategische planning, concrete hervormingsplannen en een goed gebruik van financiële en technische internationale steun; 3. steunt in dit verband de gerichte en veelzijdige financiële en technische bijstand die de EU en andere financiële instellingen verstrekken aan Oekraïne en Georgië, maar benadrukt dat de financiële hulp van de EU aan al haar partners afhankelijk is gesteld van concrete hervormingsmaatregelen; benadrukt de cruciale rol die de Commissie moet spelen bij het mogelijk maken van de tenuitvoerlegging van de AA's/DCFTA's en het monitoren en ondersteunen van de relevante autoriteiten, zowel op technisch als op financieel gebied; 4. herinnert eraan dat de beschikbaar gestelde middelen goed besteed moet worden, en op zichzelf niet voldoende zijn om de economie te stabiliseren en dat er geen blijvend succes tot stand kan worden gebracht zonder de voortdurende inzet van de partners om structurele hervormingen door te voeren en ten uitvoer te leggen, te zorgen voor een stijging van de binnenlandse vraag en sociale cohesie te bereiken; 5. is van mening dat parlementaire controle een essentiële voorwaarde is voor de democratische ondersteuning van EU-beleid; dringt er derhalve bij de Commissie op aan dat zij op tijdige wijze de regelmatige en grondige monitoring van de tenuitvoerlegging van de AA's/DCFTA's door het Europees Parlement mogelijk maakt; roept op tot het geven van een nieuwe impuls aan de Parlementaire Vergadering Euronest en aan het intensiveren van de werkzaamheden daarvan, om nieuwe uitdagingen op doeltreffende wijze te kunnen aangaan; pleit voor de uitwisseling van beste praktijken en voor het sluiten van memoranda van overeenstemming, gebaseerd op het memorandum van overeenstemming dat is ondertekend met de Verchovna Rada, en dat kan dienen als voorbeeld voor parlementaire samenwerking; 6. benadrukt het belang van het ontwikkelen van de sociale dimensie van het partnerschap, in overeenstemming met de bepalingen in de associatieagenda's en de relevante conventies van de Internationale Arbeidsorganisatie; dringt er bij alle partijen op aan hun toezeggingen op het gebied van de fundamentele arbeids- en milieunormen gestand te doen; 7. onderstreept dat het de territoriale integriteit van alle drie de landen krachtig ondersteunt; roept de Russische Federatie op een einde te maken aan de bezetting van de Krim en alle directe en indirecte inmenging in het lopende conflict in Oekraïne en in de bevroren conflicten in Georgië en Moldavië onmiddellijk stop te zetten; verwelkomt het besluit van de Raad van 21 december 2015 om de economische sancties tegen de Russische Federatie te verlengen, als gevolg van de niet-naleving van de akkoorden van Minsk; 8. onderstreept dat de associatielanden er uit vrije wil voor hebben gekozen om de betrekkingen met de EU te verdiepen, en dat hun keuze volledig moet worden gerespecteerd en niet onder druk mag worden gezet door derden; veroordeelt in dit verband de acties die Rusland onderneemt om de pro-Europese koers van de drie associatielanden te ondermijnen of te laten mislukken, en roept op tot het verrichten van meer inspanningen om desinformatie tegen te gaan en de strategische communicatie over EU-beleid en -activiteiten in het oostelijk partnerschap te verbeteren, tezamen met de activiteiten verricht door de EU East StratCom Task Force; 9. is zeer ingenomen met de recentste en laatste voortgangsverslagen, door de Commissie gepubliceerd op 18 december 2015, over de tenuitvoerlegging door Georgië en Oekraïne van hun respectievelijke actieplannen voor visumliberalisering; verwacht van de Raad en de lidstaten dat zij doorgaan op de ingeslagen weg en de twee landen zonder uitstel een visumvrije reisregeling toekennen; prijst Moldavië voor de correcte uitvoering van de regeling inzake visumliberalisering, die sinds april 2014 van kracht is, en is van oordeel dat Moldavië hiermee de hele regio het goede voorbeeld geeft; 10. onderstreept dat de belangrijkste doelstellingen van de DCFTA's op kleine schaal zijn om tastbare en duurzame verbeteringen tot stand te brengen in de leefomstandigheden van gewone burgers door stabiliteit te garanderen, mogelijkheden te creëren voor kmo's en banen te scheppen; wijst erop dat de tenuitvoerlegging van de DCFTA in Oekraïne, gezien de huidige slechte economische omstandigheden in dat land, gevolgen zal hebben voor de economie en arbeidsmarkt, en sociale effecten zal teweegbrengen die niet genegeerd mogen worden; benadrukt dat de totstandbrenging van bilaterale DCFTA's met Oekraïne, Georgië en Moldavië een belangrijk instrument vormt ter bevordering van moderne, transparante en voorspelbare handel, harmonisatie van regelgeving en geleidelijke economische integratie van de partnerlanden in de interne markt van de EU, en een positieve invloed heeft op directe buitenlandse investeringen, die leiden tot meer werkgelegenheid en duurzame groei, met als uiteindelijke doel de verwezenlijking van een grotere economische ruimte waarbinnen de regels van de WTO worden geëerbiedigd en soevereine keuzes worden gerespecteerd; 11. benadrukt dat de hervormingsagenda op energieke wijze verder moet worden uitgevoerd, met name op het gebied van de rechterlijke macht, de rechtsstaat en de strijd tegen corruptie en georganiseerde criminaliteit, als belangrijke voorwaarden voor de sociaaleconomische ontwikkeling van de drie associatielanden; 12. herhaalt dat het belangrijk is dat het maatschappelijk middenveld betrokken wordt bij de beleidsvorming en bij hervormingen; benadrukt de rol die de relevante platforms voor het maatschappelijk middenveld als voorzien in de AA's bij dit proces kunnen spelen, met name bij het proces van publieke bewustmaking en het toezicht op de uitvoering van de overeenkomsten; wijst erop hoe belangrijk het is om de bevolking van de associatielanden de voordelen uit te leggen van de tenuitvoerlegging van de AA's/DCFTA's en eventuele mythen te ontzenuwen; 13. benadrukt het belang van de bepalingen in de AA's/DCFTA's over de samenwerking op energiegebied met het oog op de voorzieningszekerheid en de ontwikkeling van concurrerende, transparante en niet-discriminerende energiemarkten, in overeenstemming met EU-voorschriften en -normen, en met het oog op hernieuwbare energie en energie-efficiëntie; staat achter de intentie van de EU om via de energiegemeenschap een volledige integratie van de energiemarkt met die van Moldavië, Oekraïne en Georgië te bevorderen; 14. is ingenomen met het feit dat de uitvoer uit Georgië en Moldavië naar de EU, ondanks de negatieve economische ontwikkeling in de regio, in de eerste twaalf maanden na het begin van de tenuitvoerlegging van de DCFTA's is toegenomen, te weten een stijging van de EU-import uit Georgië van 15 % en uit Moldavië van 62 %, en verwacht dezelfde positieve ontwikkeling voor Oekraïne; verzoekt de Commissie jaarlijks in detail verslag uit te brengen over de tenuitvoerlegging van de DCFTA's met Georgië, Moldavië en Oekraïne, met name over het antiontwijkingsmechanisme voor Georgië en het antiontwijkingsmechanisme en de vrijwaringsclausule in het geval van Moldavië; 15. benadrukt dat krachtens artikel 49 van het Verdrag betreffende de Europese Unie elk Europees land het lidmaatschap van de Europese Unie kan aanvragen, mits het de democratische beginselen in acht neemt, de fundamentele vrijheden, de mensenrechten en de rechten van minderheden eerbiedigt en het functioneren van de rechtsstaat garandeert; 16. is tevreden over de deelname van de drie landen aan of hun medewerking met EU-programma's, zoals het programma voor het concurrentievermogen van ondernemingen en kleine en middelgrote ondernemingen (Cosme), Horizon 2020, Erasmus+, Marie Skłodowska-Curie en Creatief Europa; merkt op dat deze samenwerking wederzijds voordelen oplevert en de partnerlanden bovendien de gelegenheid biedt om vertrouwd te raken met EU-werkmethoden en -beleid; 17. is ingenomen met de nieuwe focus van het herziene ENB op en het voornemen van de EU tot intensivering van de samenwerking met de EU-partners op het gebied van conflictpreventie, terrorismebestrijding, de aanpak van radicalisering en hervorming van de veiligheidssector; is van oordeel dat dergelijke samenwerking substantieel moet zijn en zich moet richten op de aanpak van gemeenschappelijke veiligheidsdreigingen en de ontwikkeling van gezamenlijke maatregelen voor het oplossen van conflicten, onder meer door middel van een grotere participatie in missies en opleidingsactiviteiten van het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid (GVDB) en acties op het gebied van de non-proliferatie van massavernietigingswapens en de bestrijding van de illegale handel in handvuurwapens en lichte wapens (SALW's); spreekt opnieuw zijn steun uit voor de EU-missie voor bijstandsverlening inzake grensbeheer aan Moldavië en Oekraïne (EUBAM), de adviesmissie van de EU voor de hervorming van de civiele veiligheidssector in Oekraïne (EUAM Ukraine) en de waarnemingsmissie van de Europese Unie in Georgië (EUMM), alsmede voor de inspanningen gericht op de vreedzame oplossing van conflicten waar de drie landen mee te maken hebben; Georgië 18. is tevreden met de vooruitgang die Georgië de laatste drie jaar heeft geboekt op alle terreinen die vallen onder de vier blokken van het actieplan visumliberalisering en prijst de Georgische autoriteiten om het engagement waarvan zij op dit gebied blijk geven; 19. benadrukt het feit dat vrije media, vrije meningsuiting en pluriformiteit van de informatie fundamentele waarden zijn van een democratische samenleving; maakt zich zorgen over de negatieve gevolgen voor de pluriformiteit van de media van zaken als die van de omroeporganisatie Rustavi 2; verzoekt de Georgische autoriteiten in dit kader de pluriformiteit van de media, de redactionele onafhankelijkheid en de transparantie met betrekking tot de eigendom van de media te garanderen, met name aan de vooravond van de parlementsverkiezingen van 2016; steunt het voorstel van de Georgische autoriteiten om een deskundigendelegatie van hoge adviseurs, bestaande uit gepensioneerde rechters van het Europees Hof van Justitie en het Europees Hof voor de Rechten van de Mens, naar Georgië te zenden om toezicht uit te oefenen op de zaak Rustavi 2; 20. onderstreept in dit verband dat gerechtelijke procedures transparant en onpartijdig moeten zijn en niet politiek gemotiveerd mogen zijn; verzoekt Georgië voort te gaan met de hervorming van het gerechtelijk apparaat en deze volledig ten uitvoer te leggen, inclusief een versterking van de onafhankelijkheid ervan en de depolitisering van het Openbaar Ministerie; blijft bezorgd over het gebrek aan verantwoordingsplicht van het Openbaar Ministerie en over de onduidelijke criteria op grond waarvan aanklagers en opsporingsambtenaren worden benoemd; roept op tot voortdurende inspanningen voor het bereiken van volledige onafhankelijkheid, efficiëntie, onpartijdigheid en professionaliteit van de rechterlijke macht, het Openbaar Ministerie en het ministerie van Binnenlandse Zaken, alsook van de onlangs opgerichte veiligheidsdienst, met inbegrip van parlementaire controle op deze instellingen; maakt zich zorgen over het verregaande gebruik van voorarrest, met name voor politici en activisten, dat een uitzonderlijke maatregel moet zijn die alleen wordt toegepast in dringende en ondubbelzinnige omstandigheden; 21. herinnert aan de verklaring van de Commissie van Venetië van de Raad van Europa van 22 september 2015 over de ongeoorloofde druk uitgeoefend op rechters van het grondwettelijk hof van Georgië, en roept de regering van Georgië op passende stappen te nemen, waaronder maatregelen ter bescherming van leden van het hof en hun familieleden en een grondig onderzoek naar alle vormen van intimidatie, om de plegers daarvan voor de rechter te brengen; 22. onderstreept het feit dat het bestaan van een politieke oppositie van cruciaal belang is voor een evenwichtig en volwaardig politiek systeem en benadrukt dat elke daad van geweld tegen leden van welke politieke partij dan ook onmiddellijk grondig moet worden onderzocht; dringt er bij alle politieke actoren in Georgië op aan om het politieke klimaat te verbeteren en confrontaties en polarisatie te vermijden en de dialoog tussen partijen te waarborgen met het oog op versterking van de democratie en de rechtsstaat; 23. roept op tot volledige tenuitvoerlegging van de aanbevelingen vastgelegd in het belangrijke rapport "Georgia in Transition" van speciaal adviseur van de EU Thomas Hammarberg over de grondwets- en juridische hervorming en de mensenrechten; 24. spreekt zijn waardering uit voor het innovatieve e-aanbestedingssysteem dat door Georgië is ingevoerd, en dat ervoor gezorgd heeft dat de transparantie, doeltreffendheid en controleerbaarheid, allemaal belangrijke factoren in de strijd tegen corruptie, aanzienlijk zijn toegenomen; Moldavië 25. maakt zich ernstige zorgen over de feitelijke, stelselmatige politieke instabiliteit die sinds de laatste parlementsverkiezingen van 30 november 2014 nog altijd voortduurt, en is van mening dat de huidige politieke impasse in Moldavië een kritiek punt heeft bereikt, waarbij het risico bestaat dat de instellingen van het land gedestabiliseerd raken en de economie in het gedrang komt, hetgeen ernstige gevolgen heeft voor de instroom van directe buitenlandse investeringen (FDI); 26. verheugt zich over de totstandkoming van een nieuwe regering na een lange periode van impasse en mislukte pogingen om een nieuwe regering te vormen op 4 en 13 januari 2016; dringt er bij de politieke actoren in Moldavië op aan onmiddellijk vaart te zetten achter het hervormingsproces, in het belang van de hele Moldavische bevolking en ook om te voldoen aan de eisen van de Wereldbank en het Internationale Monetaire Fonds (IMF); pleit voor het vermijden van de grimmige geopolitieke gevolgen van een verdere politieke crisis en herinnert de Moldavische partijen aan de noodzaak om de politieke stabiliteit te versterken zodat een duurzaam succes van de hervormingen kan worden gegarandeerd en hoopt dat de nieuwe regering aanzienlijke resultaten zal kunnen boeken; 27. onderstreept het feit dat bijkomende inspanningen nodig zijn voor het bestrijden van corruptie, het creëren van een onafhankelijk en gedepolitiseerd gerecht, het ongedaan maken van corruptie op overheidsniveau en het stabiliseren van de Moldavische economie; betreurt het feit dat door de politieke instabiliteit van de Moldavische instellingen en het feit dat deze geen resultaten kunnen leveren, de financiële hulp van de EU sinds begin 2015 is opgeschort; 28. verzoekt de Commissie en de lidstaten om alle nodige technische kennis en financiële steun te verstrekken aan de toekomstige regering van Moldavië, in navolging van de steungroep voor Oekraïne, onder andere door deskundigen en ambtenaren uit Brussel en hoofdsteden van lidstaten te detacheren en ze in te zetten in het Moldavische bestuur zodat ze ter plaatse dagelijks kunnen helpen bij en controle uitoefenen op de doorvoering van de hervormingen; 29. dringt er bij de autoriteiten op aan een volledig en grondig onderzoek uit te voeren naar het corruptieschandaal en de diefstal van 1 miljard EUR uit het banksysteem, de verantwoordelijken voor het gerecht te brengen en te waarborgen dat de gestolen middelen worden teruggegeven; is van oordeel dat de aanhoudende bankencrisis aantoont dat binnen het juridisch kader dringend systemische verbeteringen moeten worden doorgevoerd ter verbetering van het toezicht op en de transparantie van de activiteiten van de bankensector; verzoekt de Commissie in dit kader de lopende justitiële onderzoeken nauwlettend te volgen en de Moldavische autoriteiten te voorzien van de nodige expertise en bijstand om de onderzoeken uit te voeren en af te ronden, mocht dit nodig zijn; 30. vraagt om een grondige hervorming van de mediasector en om volledige transparantie met betrekking tot de eigendom van de media; spreekt in dit verband zijn bezorgdheid uit over het gebrek aan werkelijke concurrentie, en verzoekt om de vaststelling van een strenge wet inzake belangenconflicten; Oekraïne 31. is ingenomen met de inwerkingtreding van de DCFTA EU-Oekraïne op 1 januari 2016; vindt het echter kwalijk dat de Russische Federatie haar vrijhandelsovereenkomst met Oekraïne unilateraal heeft opgeschort, zware handelsbeperkingen heeft opgelegd voor Oekraïense exportproducten naar Rusland, en de doorvoer van goederen naar derde landen belemmert, hetgeen in strijd is met de verdragen van de Wereldhandelsorganisatie en andere bilaterale handelsverdragen; dringt er bij de EU op aan Oekraïne te steunen bij huidige en toekomstige twisten met Rusland binnen de WTO; 32. benadrukt de ongekende openheid en inspanningen van de Commissie sinds meer dan anderhalf jaar om alle twijfels aan Russische zijde in verband met de gevolgen van de tenuitvoerlegging van de DCFTA bespreekbaar te maken en praktische oplossingen te vinden; betreurt het dat Rusland geen concrete voorbeelden aandraagt van de manier waarop zijn eigen markt en handel zou worden getroffen door de inwerkingtreding van de DCFTA; wijst er nogmaals op dat de tenuitvoerlegging van de AA/DCFTA Rusland voordelen kan bieden, zoals meer handels- en economische activiteiten en een stabielere regio; roept in dit verband op tot het onderzoeken van verdere mogelijkheden voor een dialoog op hoog niveau; 33. verzoekt de lidstaten de missie van de Organisatie voor veiligheid en samenwerking in Europa (OVSE) volledig bemand en operationeel te houden; neemt kennis van de verzoeken van de Oekraïense regering om een uitgebreide internationale vredesmacht langs de Oekraïens-Russische grens en in de districten Loegansk en Donetsk; stemt ermee in dat een door de EU geleide GVDB-missie moet worden aangeboden aan de bij het conflict betrokken partijen zodra de situatie dit toelaat, waarbij deze missie ondersteuning biedt bij taken als het opruimen van mijnen, hulp bij de voorbereiding van lokale verkiezingen en het garanderen van onbelemmerde toegang voor humanitaire hulporganisaties; 34. maakt zich ernstige zorgen over de tenuitvoerlegging van de akkoorden van Minsk tegen de aanvankelijk overeengekomen termijn van 31 december 2015; wijst erop dat de Russische autoriteiten een bijzondere verantwoordelijkheid hebben op dit vlak; herinnert eraan dat de schendingen van het staakt-het-vuren zijn toegenomen sinds half oktober 2015, dat waarnemers van de speciale waarnemingsmissie (SMM) van de OVSE nog altijd beperkt worden in hun bewegingsvrijheid, dat het herstel van de Oekraïense controle over de volledige lengte van zijn grens met Rusland niet is verwezenlijkt, dat er geen akkoord is bereikt over de omstandigheden waarin de plaatselijke verkiezingen in de tijdelijk bezette gebieden Loehansk en Donetsk moeten plaatsvinden, en dat niet alle gevangenen en onrechtmatig opgesloten personen zoals Nadiya Savchenko en Oleg Sentsov zijn vrijgelaten; 35. verwelkomt de publicatie van het rapport van de Nederlandse Onderzoeksraad voor Veiligheid over de crash van vlucht 17 van Malaysia Airlines (MH17), waarbij 298 onschuldige burgers werden gedood; steunt de oprichting van een internationaal strafrechtelijk tribunaal, en roept de Russische Federatie op tot volledige medewerking met de internationale gemeenschap bij de uitvoering van een omvattend en onpartijdig strafrechtelijk onderzoek, om de schuldigen voor de rechter te brengen; betreurt het besluit van de Russische Federatie om de resolutie van de VN Veiligheidsraad over de oprichting van een internationaal hof voor het onderzoek naar deze misdaad te blokkeren; 36. betreurt het dat de aanhoudende Russische agressie tot een rampzalige humanitaire situatie in het Donetsbekken heeft geleid en dat Oekraïense en internationale humanitaire organisaties geen toegang krijgen tot de bezette gebieden; spreekt zijn grote bezorgdheid uit over de ernstige humanitaire situatie van de meer dan 1,5 miljoen binnenlandse ontheemden; is zeer bezorgd over de mensenrechtenschendingen in de door Rusland bezette Krim, met name de benarde situatie van de Krim-Tataren, en benadrukt de behoefte aan verder financiële steun van de EU voor Oekraïne; 37. is ingenomen met de voortdurende inspanningen van de Oekraïense autoriteiten om het actieplan voor visumliberalisering uit te voeren en complimenteert hen met het positieve definitieve voortgangsverslag over de tenuitvoerlegging van dat plan; spreekt zijn tevredenheid uit over de vaststelling van nieuwe wetgeving en van beleid waarmee de bescherming tegen discriminatie is verbeterd; verwacht van de Oekraïense overheid dat ze haar anti-corruptietoezeggingen in het eerste kwartaal van 2016 nakomt; 38. benadrukt dat de grootste uitdaging van de hervormingsinspanningen de wijdverspreide corruptie is; is ingenomen met de tot nu toe genomen besluiten, zoals de vaststelling van anticorruptiewetgeving, de oprichting van instellingen (het nationale anti-corruptiebureau, het nationaal agentschap voor de preventie van corruptie, een speciale anti-corruptieaanklager), de instelling van mechanismen en de oprichting van het nationaal agentschap voor de terugvordering van opbrengsten uit corruptie; verwelkomt daarnaast de recente goedkeuring van de wet inzake overheidssubsidies voor politieke partijen, die op 1 juli 2016 in werking zal treden, alsmede van de wet inzake openbare aanbestedingen; 39. begrijpt dat de oorlogssituatie in het oosten van Oekraïne de hervormingsinspanning ernstig bemoeilijkt; maakt echter duidelijk dat het succes en de veerkracht van Oekraïne jegens externe vijanden sterk afhankelijk zijn van de vitaliteit van zijn economie en rechtskader, een goed functionerende democratie en groeiende welvaart; 40. is verheugd over het lopende proces van grondwetshervormingen op het vlak van decentralisatie en de rechtspraak; herinnert eraan dat de Commissie van Venetië positieve aanbevelingen heeft gedaan over beide reeksen grondwetswijzigingen; benadrukt dat verdere vooruitgang geboekt moet worden op deze en andere gebieden, met name de economie, waar betere regelgeving en demonopolisering prioriteit moeten behouden, tezamen met fiscale hervormingen, verbetering van de transparantie en de verwezenlijking van een gunstig investeringsklimaat; is verontrust over de toestand waarin de Oekraïense economie verkeert en over de algemene financiële situatie van het land; neemt kennis van de lichte vooruitgang die is gemeld in de stabilisatie van de economische prestaties; prijst de gedenkwaardige deal voor schuldverlichting, die Oekraïne in september 2015 met zijn schuldeisers heeft weten te sluiten; herinnert eraan dat de internationale gemeenschap, met name de EU, in Europa gevestigde internationale financiële instellingen, het IMF en individuele landendonoren, een ongekend hoog bedrag van omstreeks 20 miljard EUR heeft toegezegd; 41. verwelkomt de actieve steun van de EU en de solidariteit in de energiesector, waardoor de Russische gasleveranties aan Oekraïne hervat konden worden voor de winterperiode 2015-2016; roept de lidstaten op het potentieel voor doorvoer door Oekraïne volledig te benutten en de samenwerking te versterken, teneinde de energievoorziening van zowel de EU als Oekraïne te waarborgen, en te voorkomen dat nieuwe pijpleidingen worden aangelegd via andere landen dan Oekraïne, in het bijzonder de ontwikkeling van het project "Nord Stream II" voor de levering van Russisch gas aan Europa, dat nadelig zou kunnen zijn voor de strategie van de EU voor de diversificatie van energiebronnen en voor het EU-recht; steunt het voornemen van de EU om via de energiegemeenschap te werken aan volledige integratie van de energiemarkt met Oekraïne en om de energieafhankelijkheid te verminderen zonder particuliere huishoudens te zwaar te belasten; dringt er bij de EU en de regering van Oekraïne op aan maatregelen uit te werken om maatschappelijke ongemakken te verzachten; 42. waardeert het doeltreffende en dynamische werk van het Parlementair Associatiecomité EU-Oekraïne bij het toezicht op de politieke, economische en veiligheidssituatie in Oekraïne, evenals zijn inzet en steun voor de verbetering van de op de EU georiënteerde hervormingsprocessen van de Oekraïense autoriteiten; wijst op het memorandum van overeenstemming dat in 2015 is ondertekend door de Verkhovna Rada van Oekraïne en het Europees Parlement met het oog op de oprichting van een gezamenlijk kader voor parlementaire steun en capaciteitsopbouw tussen de twee parlementen; 43. benadrukt dat het maatschappelijk middenveld in Oekraïne moet worden versterkt om de autoriteiten te adviseren en te ondersteunen bij de verwezenlijking van de beloofde hervormingen en op te treden als een doeltreffende waakhond en klokkenluider; is ingenomen met de doeltreffende samenwerking tussen de deskundigengemeenschap en de Verkhovna Rada tijdens het hervormingsproces en de tenuitvoerlegging van de AA/DCFTA; vindt het prijzenswaardig dat de prioriteiten van de Verkhovna Rada vorm hebben gekregen na een uitvoerige dialoog met het maatschappelijk middenveld; 44. neemt kennis van het op stapel staande Nederlandse raadplegende referendum over de AA/DCFTA tussen de EU en de Oekraïne zal worden gehouden; vertrouwt erop dat de beslissing van de Nederlanders zal worden genomen op grond van de voordelen van de overeenkomst, en dat de concrete effecten voor de EU in het algemeen en Nederland in het bijzonder op waarde worden geschat; o o o 45. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad, de Commissie, de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid, de lidstaten, de regeringen en parlementen van de landen van het Oostelijk Partnerschap en van de Russische Federatie, de parlementaire vergadering Euronest, en de parlementaire vergaderingen van de Raad van Europa en de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa. Het Europees Parlement, – gezien Titel V van het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU), en met name artikel 42, lid 7, – gezien artikel 2, lid 4, en artikel 222 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU), – gezien zijn resolutie van 22 november 2012 over de EU-clausules inzake wederzijdse verdediging en solidariteit: politieke en operationele dimensies (1) , – gezien het Handvest van de Verenigde Naties, en met name de bepalingen van hoofdstuk VII en artikel 51, – gezien de verklaring van de Franse president in het Franse Congres op 16 november 2015 dat Frankrijk in oorlog is, – gezien de conclusies over defensie en veiligheid van de Europese Raad van 19 en 20 december 2013 en 25 en 26 juni 2015, – gezien de uitkomst van de Raad Buitenlandse Zaken (van ministers van Defensie) van 17 november 2015, – gezien artikel 123, leden 2 en 4, van zijn Reglement, A. overwegende dat op 13 november 2015 in Parijs meerdere terroristische aanslagen zijn gepleegd, waarbij minstens 130 mensen uit meer dan 26 landen zijn omgekomen, en overwegende dat de EU-lidstaten sinds 2004 door verschillende terroristische aanslagen zijn getroffen waarbij honderden mensen zijn omgekomen en enkele duizenden gewond zijn geraakt; B. overwegende dat de Franse regering na de terroristische aanslagen van 13 november 2015 in Parijs officieel de clausule inzake wederzijdse verdediging heeft ingeroepen, zoals verankerd in artikel 42, lid 7, VEU; C. overwegende dat solidariteit, steun en wederzijdse bijstand tussen de lidstaten, onder meer door gebruik te maken van middelen waar de Unie over beschikt, deel uitmaken van de grondbeginselen van de EU; D. overwegende dat, nu Frankrijk de clausule inzake wederzijdse verdediging heeft ingeroepen, op de EU-lidstaten de plicht rust om Frankrijk met alle middelen waarover zij beschikken hulp en bijstand te verlenen overeenkomstig artikel 51 van het Handvest van de Verenigde Naties; overwegende dat het voorkomen van conflicten en aanslagen de voorkeur verdient boven het verhelpen van de gevolgen ervan; E. overwegende dat de bestrijding van het internationale terrorisme voor de EU als prioriteit geldt en overwegende dat de invulling van het solidariteitsbeginsel om optreden in eigen land alsmede in het buitenland vraagt; overwegende dat de interne en de externe dimensie van de veiligheid in de EU noodzakelijkerwijze en nauw met elkaar verweven zijn; overwegende dat een gemeenschappelijke EU-strategie vereist is; F. overwegende dat er nog geen volledige uitvoering is gegeven aan de veiligheids- en defensiearchitectuur als omschreven in de Verdragen; overwegende dat de lidstaten verantwoordelijk zijn voor het boeken van vooruitgang op het gebied van de veiligheid en defensie van de Unie; G. overwegende dat de EU intensiever moet samenwerken met de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie (NAVO) om een steeds grotere compatibiliteit te bereiken in het binnen beide organisaties opgestelde veiligheids- en defensiebeleid, met name wanneer een lidstaat op zijn grondgebied gewapenderhand wordt aangevallen, zoals ook het geval is bij terreuraanslagen; H. overwegende dat de EU-instellingen actiever moeten worden in het veiligheids- en defensiebeleid en de uitvoering van alle in de Verdragen verankerde bepalingen inzake het veiligheids- en defensiebeleid moeten bevorderen, met inbegrip van de bepalingen over de bijzondere rol van de NAVO met betrekking tot de Europese en trans-Atlantische veiligheid en defensie; overwegende dat de EU-instellingen alle lidstaten moeten ondersteunen bij hun inspanningen om die bepalingen volledig uit te voeren; I. overwegende dat artikel 42, lid 6, VEU over permanente gestructureerde samenwerking dient te worden geactiveerd voor de lidstaten die nauw met elkaar willen samenwerken; J. overwegende dat de EU een terrorismebestrijdingsstrategie heeft vastgesteld die steunt op zowel EU- als intergouvernementele instrumenten op het gebied van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid (GBVB); overwegende dat deze strategie zich toespitst op vier doelstellingen, te weten preventie, bescherming, vervolging en respons; K. overwegende dat de respons van de EU op terrorisme onder meer bestaat uit het bevorderen van democratie, dialoog en behoorlijk bestuur, met als doel de diepere oorzaken van gewelddadig extremisme aan te pakken; 1. veroordeelt in de meest krachtige bewoordingen de weerzinwekkende door Daesh uitgevoerde terroristische aanvallen; spreekt zijn diepste medeleven, solidariteit en deelneming uit met alle slachtoffers van terreuraanslagen en hun families; 2. verwelkomt en onderschrijft de unanieme steun die Frankrijk van alle lidstaten van de EU heeft ontvangen; is verheugd over de bereidheid van alle lidstaten om alle nodige steun en bijstand te verlenen; 3. herinnert eraan dat de clausule inzake wederzijdse verdediging voor de eerste maal werd ingeroepen; is van mening dat dit geval een diepgaand politiek debat op gang moet brengen over de multidimensionale aard van de Europese veiligheid en defensie; 4. stelt met tevredenheid vast dat bijkomende capaciteit beschikbaar is gesteld voor de bestrijding van terrorisme; dringt er bij alle lidstaten op aan onvoorwaardelijk en voortdurend steun te blijven verlenen en hun bijdragen zo lang als nodig te handhaven; wijst op de rol van Frankrijk als drijvende kracht achter deze gezamenlijke inspanning en spoort de bevoegde EU-instellingen aan hun steun waar nodig te verlenen en vol te houden; 5. is van mening dat het inroepen van de Verdragsclausules inzake wederzijdse verdediging en solidariteit allereerst een politieke zaak is; onderstreept dat, wanneer deze clausules worden ingeroepen, zowel de Europese Raad als het Europees Parlement de fora voor het politieke debat zijn; 6. spreekt er zijn bezorgdheid over uit dat het - zoals in dit geval - niet voor alle lidstaten mogelijk zal zijn bilateraal hulp en bijstand uit hoofde van de clausule inzake wederzijdse verdediging te verlenen; verzoekt daarom de Europese Raad vaart te zetten achter de verdere ontwikkeling van deze clausule en de relevante EU-instellingen een sterkere, faciliterende rol toe te kennen; 7. wijst erop dat de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid in eerdere resoluties is gevraagd om praktische regelingen en richtsnoeren voor te stellen ter waarborging van een adequate respons ingeval een lidstaat de clausule inzake wederzijdse verdediging inroept, alsook om te analyseren welke rol de EU-instellingen in zo'n geval moeten vervullen; vindt het evenwel betreurenswaardig dat er geen analyse en geen richtsnoeren beschikbaar waren toen de clausule inzake wederzijdse verdediging voor het eerst werd geactiveerd, wat heeft geleid tot de huidige situatie, waarin ad-hocmaatregelen, ad-hocbeheer en ad-hocsamenwerking geboden waren; 8. is van mening dat de vaststelling van praktische regelingen en richtsnoeren voor de toekomstige activering van de clausule inzake wederzijdse verdediging een dringende prioriteit blijft; benadrukt dat bij het opstellen van deze richtsnoeren rekening moet worden gehouden met de ervaring die is opgedaan bij de eerste activering van artikel 42, lid 7; 9. dringt er bij de Raad en de lidstaten op aan onverwijld een beleidskader te ontwikkelen en vast te stellen dat als richtsnoer kan dienen bij de uitvoering van artikel 42, lid 7, VEU, en dat een tijdschema bevat, een herzieningsclausule en toezichtsmechanismen; is er ten volle van overtuigd dat alle nationale, bilaterale of multilaterale acties na de activering van artikel 42, lid 7, ter kennis moeten worden gebracht van de Raad en op hetzelfde tijdstip openbaar moeten worden gemaakt; 10. merkt op dat de in artikel 222 VWEU vastgelegde solidariteitsclausule het mogelijk zou maken alle relevante EU-middelen ter beschikking te stellen aan Frankrijk en andere lidstaten die rechtstreeks deelnemen aan de strijd tegen het terrorisme; herinnert eraan dat artikel 222 VWEU speciaal is ontworpen om de gevolgen van terroristische aanslagen in Europa het hoofd te bieden en de mogelijkheid biedt om de geringe samenwerking en coördinatie tussen nationale rechtshandhavingsinstanties in Europa te verbeteren; 11. is ervan overtuigd dat de EU, die daarvoor gebruik kan maken van bestaande capaciteiten in de lidstaten en op Unieniveau, behoefte heeft aan een permanent civiel-militair hoofdkwartier met strategische en operationele taken, en dat deze structuur belast dient te worden met strategische en operationele noodplanning, o.a. met het oog op collectieve verdediging als bedoeld in artikel 42, leden 2 en 7, VEU en de toekomstige toepassing daarvan in nauwe samenwerking met de relevante NAVO-structuren; 12. is van mening dat de huidige activering van artikel 42, lid 7, VEU de aanzet moet geven tot de ontsluiting van het potentieel van alle Verdragsbepalingen inzake veiligheid en defensie, die geen dode letter mogen blijven; wijst in dit verband op het belang van een volledige en juiste toepassing van het defensiepakket, waaronder Richtlijn 2009/81/EG betreffende het plaatsen van defensieopdrachten en Richtlijn 2009/43/EG betreffende de overdracht van defensiegerelateerde producten binnen de Gemeenschap; 13. roept alle Europese landen op de strijd tegen het terrorisme ten volle te blijven steunen en in binnen- en buitenland een rigoureuze aanpak te hanteren; 14. uit zijn ernstige bezorgdheid over het feit dat de degenen die een centrale rol hebben vervuld bij de aanslagen in Parijs burgers van de Europese Unie blijken te zijn geweest die in de EU geboren waren en woonden, en dringt bijgevolg aan op passende maatregelen om de verplaatsing van wapens, explosieven en van terrorisme verdachte personen te controleren; 15. dringt er bij de lidstaten op aan structurele informatiedeling en operationele samenwerking tot stand te brengen tussen grensbewakings-, politie- en andere rechtshandhavingsinstanties, evenals inlichtingendeling, door de nationale databanken aan elkaar te koppelen en bestaande kaders zoals de applicatie van Europol voor veilige informatie-uitwisseling (Secure Information Exchange Network Application, SIENA) ten volle te benutten en door maximaal gebruik te maken van andere platforms en diensten van Europol; 16. pleit krachtig voor een omvattende aanpak op het gebied van de-radicalisering, inclusief nationale inspanningen gericht op jongeren, voorkoming van gewelddadig extremisme en terrorismebestrijding, waarbij de nadruk moet komen te liggen op het vergroten van de sociale cohesie, misdaadpreventie en een gerichte inzet van politie en veiligheidsdiensten op basis van een verdenking tegen een specifieke persoon of naar aanleiding van een concrete dreiging, vastgesteld door mensen, niet door machines; onderstreept daarnaast dat ook de regels betreffende het verwerven en bezitten van wapens, de regels inzake de export van wapens en de regels op het gebied van de bestrijding van de illegale wapenhandel aangescherpt moeten worden; 17. dringt aan op een gemeenschappelijk buitenlands beleid van de EU inzake de toekomst van Syrië en het Midden-Oosten in ruimere zin, in samenspraak met alle relevante actoren; vindt dat dit beleid integraal deel moet uitmaken van de toekomstige algehele EU-strategie; 18. beschouwt de toepassing van de clausule inzake wederzijdse bijstand als een unieke kans om de basis te leggen voor een sterke en duurzame Europese defensie-unie; is van mening dat de EU over een autonome veiligheids- en defensiecapaciteit moet beschikken om toegerust en gereed te zijn voor de enorme interne en externe dreigingen en uitdagingen; 19. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de voorzitter van de Europese Raad, de voorzitter van de Europese Commissie, de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid, de secretaris-generaal van de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie, de secretaris-generaal van de Verenigde Naties en de president en de minister van Defensie van de Verenigde Staten. Het Europees Parlement, – gezien de Universele Verklaring van de rechten van de mens en de VN-verdragen over de rechten van de mens en de facultatieve protocollen hierbij, – gezien resolutie 60/251 van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties, waarbij de VN-Mensenrechtenraad (UNHRC) is opgericht, – gezien het Europees Verdrag betreffende de rechten van de mens, het Europees Sociaal Handvest en het Handvest van de grondrechten van de EU, – gezien het EU-actieplan inzake mensenrechten en democratie 2015-2019, – gezien zijn eerdere resoluties over de UNHRC, – gezien zijn eerdere resoluties over mensenrechtenschendingen, waaronder de resoluties over debatten over gevallen van schending van de mensenrechten, de democratie en de rechtsstaat, – gezien zijn resolutie van 17 december 2015 over het jaarverslag over mensenrechten en democratie in de wereld in 2014 en het mensenrechtenbeleid van de Europese Unie (1) , – gezien de artikelen 2, 3, lid 5, 18, 21, 27 en 47 van het Verdrag betreffende de Europese Unie, – gezien het jaarverslag 2015 van de UNHRC aan de Algemene Vergadering van de VN, – gezien artikel 123, leden 2 en 4, van zijn Reglement, A. overwegende dat 2015 en 2016 belangrijke herdenkingsjaren zijn wat mensenrechten, vrede en veiligheid betreft: de 70e verjaardag van de oprichting van de Verenigde Naties, de 50e verjaardag van het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten (ICCPR) en van het Internationaal Verdrag inzake economische, sociale en culturele rechten (ICESCR), de 30e respectievelijk 20e verjaardag van de Verklaring over het recht op ontwikkeling (1986) en de Verklaring en het Actieprogramma van Peking (1995) en de 15e verjaardag van de historische resolutie van de VN-Veiligheidsraad inzake vrouwen, vrede en veiligheid (2000) en de millenniumdoelstellingen voor ontwikkeling (2000); B. overwegende dat het eerbiedigen van mensenrechten, ongeacht ras, religie, etnische of sociale afkomst, geslacht, seksuele geaardheid of huidskleur, een plicht is die voor alle landen geldt, en overwegende dat het EP blijft vasthouden aan de ondeelbaarheid van mensenrechten (hetzij politieke, burgerlijke, economische, sociale of culturele rechten), die onderling verbonden en wederzijds afhankelijk zijn, en verder overwegende dat de ontzegging van om het even welk van deze rechten directe en negatieve gevolgen heeft voor de andere rechten; overwegende dat alle landen verplicht zijn de grondrechten van hun bevolkingen te eerbiedigen, de plicht hebben concrete maatregelen te treffen om de eerbiediging van deze rechten op nationaal niveau te faciliteren, en op internationaal niveau moeten samenwerken om belemmeringen voor de verwezenlijking van de mensenrechten waar dan ook weg te nemen; C. overwegende dat eerbiediging, bevordering en waarborging van het universele karakter van mensenrechten deel uitmaakt van het ethische en juridische acquis van de Europese Unie, en een van de hoekstenen vormt van de Europese eenheid en integriteit; overwegende dat interne en externe samenhang op het gebied van mensenrechten van essentieel belang is voor de geloofwaardigheid van het EU-mensenrechtenbeleid in het buitenland; D. overwegende dat het optreden van de Unie in haar betrekkingen met derde landen gegrondvest is op artikel 21 van het Verdrag betreffende de Europese Unie, dat het universele en ondeelbare karakter van mensenrechten en fundamentele vrijheden bekrachtigt en voorziet in eerbiediging van de menselijke waardigheid, de beginselen van gelijkheid en solidariteit, en de beginselen van het VN-Handvest en het internationaal recht bij haar acties in de wereld; E. overwegende dat eerbiediging van mensenrechten geïntegreerd moet worden in alle beleidsdomeinen met raakvlakken met vrede en veiligheid, ontwikkelingssamenwerking, handel en investeringen, humanitair optreden, klimaatverandering, migratie en terrorismebestrijding, aangezien deze niet los van de eerbiediging van de mensenrechten kunnen worden benaderd; F. overwegende dat de VN-lidstaten zich hebben vastgelegd op de door hen aangenomen Agenda 2030, die een wereld in het vooruitzicht stelt van universele eerbiediging van mensenrechten en menselijke waardigheid, rechtsstatelijkheid, rechtvaardigheid, gelijkheid en non-discriminatie; G. overwegende dat de reguliere zittingen van de UNHRC, de benoeming van bijzonder rapporteurs, de universele periodieke doorlichting (UPR) en de zogeheten speciale procedure voor specifieke situaties in landen of voor thematische kwesties bijdragen aan de internationale inspanningen ter bevordering en eerbiediging van de mensenrechten, de democratie en de rechtsstaat; H. overwegende dat sommige leden van de Mensenrechtenraad te boek staan als behorend tot degenen die de mensenrechten het meest met voeten treden en een slechte reputatie hebben als het gaat om samenwerking in het kader van de speciale procedures van de VN en om naleving van hun rapportageverplichtingen aan de organen van het VN-Mensenrechtenverdrag; De VN-Mensenrechtenraad 1. is verheugd over de benoeming van ambassadeur Choi Kyong-lim tot voorzitter van de VN-Mensenrechtenraad voor 2016; 2. verwelkomt het jaarverslag van de UNHRC aan de Algemene Vergadering van de VN, waarin de 28e, 29e en 30e zittingen van de Mensenrechtenraad worden behandeld; 3. herhaalt zijn standpunt dat de leden van de UNHRC moeten worden gekozen uit die landen die de mensenrechten, de rechtsstaat en de democratie eerbiedigen, en dringt er bij de VN-lidstaten op aan er onder meer voor te ijveren dat bij de verkiezing van leden van de UNHRC prestatiecriteria op het gebied van mensenrechten worden gehanteerd; spreekt zijn bezorgdheid uit over de schendingen van de mensenrechten in sommige recentelijk verkozen UNHRC-leden; is van mening dat de lidstaten geen steun moeten verlenen aan de verkiezing in de UNHRC van landen die de mensenrechten niet eerbiedigen; 4. benadrukt dat het belangrijk is om steun te verlenen aan de onafhankelijkheid en integriteit van het VN-Bureau van de hoge commissaris voor de mensenrechten (OHCHR), alsook om ervoor te zorgen dat het op een zo doeltreffend en onpartijdig mogelijke manier uitvoering kan blijven geven aan zijn mandaat; verzoekt in dit verband het OHCHR te voorzien van passende ondersteuning en financiering; spreekt nogmaals zijn steun uit voor de speciale procedures en de onafhankelijke status van mandaathouders als de speciale rapporteurs, bedoeld om hen in staat te stellen hun taak volledig neutraal uit te voeren, en roept alle landen op hun medewerking aan deze procedures te verlenen; is teleurgesteld over het gebrek aan samenwerking waarvan een aantal lidstaten blijk geeft; 5. benadrukt nogmaals het belang van het universele karakter van de universele periodieke doorlichting (UPR) om tot een volledig inzicht te komen in de mensenrechtensituatie in alle VN-lidstaten, en spreekt andermaal zijn steun uit voor de tweede doorlichtingscyclus die gericht is op de tenuitvoerlegging van de gedurende de eerste cyclus aanvaarde aanbevelingen; dringt er echter opnieuw op aan dat de aanbevelingen die door sommige landen niet werden aanvaard gedurende de eerste cyclus bij de voortzetting van het UPR-proces worden heroverwogen; 6. benadrukt dat moet worden gewaarborgd dat een breed scala aan belanghebbenden, met name het maatschappelijk middenveld, ten volle aan alle aspecten van het werk van de UNHCR deelneemt, en toont zich bezorgd over de vergaande beperkingen die de deelname van het maatschappelijk middenveld aan het UPR-proces bemoeilijken; verzoekt de VN-lidstaten, waaronder de EU-lidstaten, de universele periodieke doorlichting te gebruiken als een middel om hun eigen mensenrechtensituatie te beoordelen en in dit verband aanbevelingen te doen; 7. dringt er bij de EU op aan om in alle beleidsdialogen van de EU met de landen in kwestie nader in te gaan op de aanbevelingen in het kader van de UPR, om na te gaan op welke manier aan die aanbevelingen door middel van landen- en regionale strategieën uitvoering kan worden gegeven; 8. is verheugd over het "Initiative for Change" van de Hoge Commissaris voor de mensenrechten van de VN, dat erop gericht is de mondiale aanwezigheid van VN-mensenrechtenbureaus te vergroten middels de oprichting van acht regionale centra ter bescherming en bevordering van de eerbiediging van mensenrechten via rechtstreekse samenwerking met partners om de aanbevelingen van de mensenrechtenmechanismen te vertalen naar tastbare veranderingen in het veld; dringt ter gelegenheid van de 10e verjaardag van de UNHRC aan op een beoordeling van de impact die hij heeft gehad, onder meer met betrekking tot zijn mandaat en de tenuitvoerlegging van zijn resoluties en andere besluiten; Burgerrechten en politieke rechten 9. spreekt zijn bezorgdheid uit over de grondwetsherzieningen die in enkele landen worden doorgevoerd en die gericht zijn op een wijziging van de vastgestelde presidentiële ambtstermijnen, wat in een aantal gevallen tot verkiezingsgerelateerd geweld heeft geleid; stelt nogmaals dat eerbiediging van burgerrechten en politieke rechten, met inbegrip van de individuele en collectieve vrijheid van meningsuiting en van vergadering en vereniging, de belangrijkste indicator is van een democratische, verdraagzame en pluralistische maatschappij; 10. herhaalt dat deelneming aan periodiek te organiseren vrije en eerlijke verkiezingen, op basis van algemeen en gelijk kiesrecht, een fundamenteel recht is dat volgens de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens en het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten aan alle burgers toekomt; bevestigt nogmaals dat de vrijheid van meningsuiting en een levendig en gunstig klimaat voor een onafhankelijk en pluralistisch maatschappelijk middenveld noodzakelijke voorwaarden zijn voor het bevorderen van mensenrechten; 11. is van mening dat de digitale technologie van vandaag voordelen en uitdagingen biedt voor de bescherming van het recht op de persoonlijke levenssfeer en voor de wereldwijde online uitoefening van vrijheid van meningsuiting, omdat die hedendaagse technologie kan worden gebruikt voor extremistische en terroristische propaganda en voor rekruteringsdoeleinden; spreekt in deze context zijn voldoening uit over de aanstelling van een bijzonder VN-rapporteur voor het recht op privacy in het digitale tijdperk, onder wiens mandaat ook bewakings- en privacy-kwesties vallen waarmee mensen online en offline in aanraking komen; 12. dringt er bij de VN-lidstaten, waaronder de EU-lidstaten, op aan de aanbevelingen van de speciale VN-rapporteur met betrekking tot hedendaagse vormen van racisme, rassendiscriminatie, vreemdelingenhaat en aanverwante vormen van onverdraagzaamheid ten uitvoer te leggen, teneinde de verspreiding van rassenhaat, etnische haat en vreemdelingenhaat en het aanzetten tot geweld op internet en via sociale media te bestrijden door passende wetgevingsmaatregelen te nemen en daarbij de vrijheid van meningsuiting ten volle te eerbiedigen; Mensenrechtenverdedigers 13. veroordeelt de aanhoudende pesterijen en opsluiting van mensenrechtenverdedigers en oppositieleden door de regeringsmacht in een aantal derde landen; spreekt zijn bezorgdheid uit over oneerlijke en beperkende wetgeving, met inbegrip van beperkingen op buitenlandse financiering, waardoor het maatschappelijk middenveld steeds minder ruimte krijgt om zijn activiteiten te ontplooien; verzoekt alle regeringen om de vrijheid van media, organisaties van het maatschappelijk middenveld en de acties van mensenrechtenverdedigers te bevorderen en te ondersteunen en het hen mogelijk te maken te functioneren zonder angst, onderdrukking of intimidatie; 14. is van mening dat de aanhoudende intimidatie en detentie van mensenrechtenactivisten en oppositieleden door een aantal leden van de UNHRC de geloofwaardigheid van de UNHRC aantast; spoort de EU en haar lidstaten aan zich op het niveau van de VN hard te maken voor een initiatief gericht op het formuleren van een samenhangend en alomvattend antwoord op de belangrijke uitdagingen waar mensenrechtenactivisten die zich inzetten voor vrouwenrechten, het milieu, landrechten en de rechten van inheemse volkeren, de strijd tegen corruptie en straffeloosheid, en religie, alsook journalisten en andere mensenrechtenverdedigers die gebruikmaken van de media, met inbegrip van online media en sociale media, wereldwijd mee worden geconfronteerd, en de moord op deze groepen activisten stelselmatig te veroordelen; 15. is uitermate verontrust over de toename van de aanvallen tegen humanitaire hulpverleners en medische voorzieningen; wijst er nogmaals op dat dergelijke aanvallen verboden zijn uit hoofde van het internationaal humanitair recht, en roept de conflictpartijen op te voldoen aan de bepalingen het van internationaal humanitair recht; benadrukt dat het belangrijk is de veiligheid van hulpverleners te verbeteren om doeltreffender op de aanvallen te kunnen reageren; Doodstraf 16. herinnert aan het EU-standpunt van nultolerantie voor de doodstraf en herhaalt dat het zich sinds lang verzet tegen de doodstraf, foltering en wrede, onmenselijke en onterende behandeling en bestraffing, in alle gevallen en onder alle omstandigheden; onderstreept hoe belangrijk het is dat de EU blijft ijveren voor een moratorium op de doodstraf en benadrukt eens te meer dat de afschaffing van de doodstraf bijdraagt tot de versterking van de menselijke waardigheid; herhaalt zijn standpunt dat bij de ondersteuning van het handhavingsbeleid inzake drugs in derde landen, zoals financiële bijstand, technische bijstand en steun voor capaciteitsopbouw, het gebruik van de doodstraf voor drugsgerelateerde misdrijven moet worden uitgesloten; spreekt zijn steun uit voor de benoeming van een speciale rapporteur voor mensenrechten en drugsbeleid; 17. prijst de substantiële vooruitgang die tot nu toe is geboekt, met vele landen die de doodstraf hebben opgeschort en andere die wetgevingsmaatregelen hebben getroffen voor de afschaffing van de doodstraf; betreurt niettemin dat er in de loop van de voorbije jaren weer terechtstellingen zijn ingevoerd in een aantal landen; verzoekt de landen die de doodstraf hebben afgeschaft of sinds lang een moratorium hebben ingesteld op uitvoering van doodvonnissen, standvastig te blijven in hun besluit en de doodstraf niet opnieuw in te voeren; Vrijheid van godsdienst 18. herinnert eraan dat vrijheid van denken, geweten, godsdienst en overtuiging een fundamenteel mensenrecht is, zoals erkend in de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens en gewaarborgd door artikel 18 van het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten; herinnert er evenzeer aan dat dit recht nauw samenhangt met andere mensenrechten en fundamentele vrijheden, bestaande uit het recht om te geloven of niet te geloven, de vrijheid om een theïstisch, niet-theïstisch of atheïstisch geloof te belijden en het recht om een geloof naar keuze aan te nemen, te wijzigen en er afstand van te doen of het opnieuw aan te nemen; acht het verontrustend dat sommige landen zich nog steeds niet willen houden aan de VN-normen en hun toevlucht zoeken tot repressie van staatswege, die kan bestaan uit lijfstraffen, gevangenisstraffen, buitensporige boetes en zelfs de doodstraf, in strijd met de vrijheid van godsdienst of overtuiging; maakt zich zorgen over de toegenomen vervolging van minderheden op grond van hun religie of overtuiging, alsook over onrechtmatige vernielingen aan de plaatsen waar zij samenkomen; stelt zich achter het rapport van de speciale VN-rapporteur voor vrijheid van godsdienst en overtuiging over geweld dat door religieuze motieven wordt ingegeven; roept de EU op invulling te geven aan haar aanbevelingen met het oog op initiatieven voor interreligieuze dialoog; 19. is ingenomen met het engagement van de EU om in internationale fora te ijveren voor de vrijheid van godsdienst of overtuiging, onder meer door het mandaat van de bijzonder VN-rapporteur voor vrijheid van godsdienst en overtuiging te steunen; geeft zijn volledige steun aan de werkwijze van de EU om in de UNHRC en in de Algemene Vergadering van de VN het initiatief te nemen voor thematische resoluties over dit onderwerp; vraagt om concrete actie ter bescherming van religieuze minderheden, niet-gelovigen, geloofsafvalligen en atheïsten die het slachtoffer zijn van wetgeving inzake godslastering; is van oordeel dat er op zowel internationale als regionale fora actie ondernomen moet worden door een open, transparante en regelmatige dialoog in stand te houden met kerkgenootschappen en religieuze gemeenschappen, zoals bepaald in artikel 17 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie; Sociale en economische rechten 20. erkent de inspanningen van de UNHRC om alle mensenrechten middels de aanstelling van mandaathouders voor speciale procedures met betrekking tot economische, sociale en culturele rechten op voet van gelijkheid te behandelen en dezelfde nadruk toe te kennen; benadrukt in dit verband het belang van de ratificatie van het optioneel protocol bij het ICESCR houdende de vaststelling van klachten- en onderzoeksmechanismen; 21. spreekt zijn diepe bezorgdheid uit over de toename van extreme armoede, waardoor de volledige uitoefening van alle mensenrechten in het gedrang komt; is in dit verband ingenomen met het verslag van de speciale UNHRC-rapporteur over extreme armoede en mensenrechten (A/HRC/29/31) en spreekt zijn steun uit voor diens voorstellen tot uitbanning van extreme armoede; acht het van belang dat de toenemende ongelijkheid wordt aangepakt om de armoede in het algemeen te bestrijden en de sociale en economische rechten in het bijzonder te bevorderen, met name door de toegang tot voedsel, water, onderwijs, gezondheidszorg en huisvesting te vergemakkelijken; 22. is van oordeel dat corruptie, belastingontduiking, wanbeheer van openbare goederen en ontbrekende verantwoordingsplicht bedreigingen vormen voor het uitoefenen van gelijke mensenrechten, en democratische processen, de rechtsstaat, een eerlijke rechtsbedeling en openbare diensten zoals onderwijs en basisgezondheidszorg ondermijnen; is van mening dat maatregelen voor de eerbiediging van mensenrechten, met name het recht op informatie, vrijheid van meningsuiting en vrijheid van vergadering, een onafhankelijk gerechtelijk apparaat en democratische deelname aan het openbaar leven, een hulpmiddel zijn in de strijd tegen corruptie; 23. benadrukt dat minderheidsgroepen in derde landen specifieke behoeften hebben en dat geijverd moet worden voor hun gelijkwaardigheid op alle gebieden van het economische, sociale, politieke en culturele leven; 24. verzoekt de VN-lidstaten, waaronder de EU-lidstaten, erop aan te dringen dat alle houders van mandaten voor speciale procedures bijzondere aandacht besteden aan problemen waar inheemse vrouwen, jongeren en personen met een handicap mee kampen, en hierover verslag uitbrengen aan de UNHRC; roept de Europese Dienst voor extern optreden (EDEO), de Commissie en de lidstaten op de deelname van inheemse volkeren aan de UNHRC-zittingen te ondersteunen; dringt er bij de EDEO en de lidstaten op aan de ontwikkeling van het op het hele bestel gerichte actieplan inzake inheemse volkeren actief te steunen, in het bijzonder voor wat betreft de regelmatige raadplegingen van inheemse volkeren; Bedrijfsleven en mensenrechten 25. spreekt zijn steun uit voor de daadwerkelijke en brede tenuitvoerlegging van de VN-richtsnoeren inzake het bedrijfsleven en mensenrechten; dringt er bij alle VN-lidstaten, waaronder de EU-lidstaten, op aan nationale actieplannen uit te werken en ten uitvoer te leggen; is van mening dat handel en mensenrechten hand in hand kunnen gaan en dat voor het bedrijfsleven een belangrijke rol is weggelegd wat de bevordering van mensenrechten en democratie betreft; bevestigt dat het van belang is dat Europese en multinationale ondernemingen de leiding nemen in de bevordering van internationale normen inzake bedrijfsleven en mensenrechten; 26. verzoekt de VN en de EU tevens zich samen met multinationale en Europese ondernemingen te buigen over de kwestie van landroof en landrechtenverdedigers, die het slachtoffer zijn van vergeldingsmaatregelen zoals bedreigingen, pesterijen, willekeurige arrestaties, geweld en moord; 27. is verheugd over het initiatief van de hoge commissaris voor de mensenrechten van de VN ter versterking van het project voor verantwoordingsplicht en rechtsmiddelen, teneinde bij te dragen aan een eerlijk en doeltreffender stelsel van nationale rechtsmiddelen, met name in het geval van grove mensenrechtenschendingen in het bedrijfsleven; verzoekt alle regeringen hun plicht te doen met betrekking tot het waarborgen van de eerbiediging van mensenrechten en toegang tot de rechter voor slachtoffers die bij die toegang op nationaal en internationaal niveau praktische en juridische problemen ondervinden in het geval van mensenrechtenschendingen door bedrijven; 28. wijst erop dat in juli 2015 een eerste bijeenkomst is gehouden van een bij de UNHRC-resolutie van 26 juni 2014 ingestelde open, intergouvernementele werkgroep voor het uitwerken van een internationaal bindend instrument voor transnationale bedrijven en andere ondernemingen met betrekking tot de rechten van de mens; dringt er bij de EU op aan de inspanningen om haar beleid af te stemmen op de OESO-richtsnoeren voor multinationale ondernemingen te ondersteunen en pleit ervoor dat de EU en haar lidstaten op constructieve wijze deelnemen aan het debat over een internationaal juridisch bindend instrument in het kader van de VN inzake bedrijfsleven en mensenrechten; Migratie en vluchtelingen 29. maakt zich zorgen over de meest ernstige humanitaire crisis sinds de Tweede Wereldoorlog, die is ontstaan doordat een steeds groter aantal mensen gedwongen is hun huis te verlaten ten gevolge van vervolging, gewapende conflicten, alomtegenwoordig geweld en klimaatverandering, en doordat mensen op zoek zijn naar bescherming en een beter leven, waarbij ze met gevaar voor hun leven gevaarlijke tochten ondernemen; dringt aan op doeltreffende en gecoördineerde internationale maatregelen om de onderliggende oorzaken van migratie aan te pakken; dringt daarnaast aan op verdere inspanningen op VN-niveau om de huidige en toekomstige uitdagingen op het gebied van migratie aan te pakken door voor passende financiering te zorgen voor de Hoge Commissaris voor vluchtelingen, het Wereldvoedselprogramma en andere VN-organen die betrokken zijn bij het verstrekken van basisdiensten voor vluchtelingen binnen en buiten conflictgebieden; benadrukt het belang van het werk van de speciale VN-rapporteur voor de mensenrechten van migranten, met inbegrip van zijn aanbevelingen; 30. verzoekt alle landen om met betrekking tot migratie een op mensenrechten gebaseerde benadering te hanteren, waarbij de rechten van migranten en vluchtelingen worden gewaarborgd in het migratiebeleid en -beheer, met bijzondere aandacht voor de situatie van gemarginaliseerde en benadeelde groepen onder de migranten en vluchtelingen, zoals vrouwen en kinderen; verzoekt alle landen om gendergerelateerd geweld tegen vrouwen en meisjes aan te pakken, en benadrukt hoe belangrijk het is een migratiebeleid te ontwikkelen vanuit een genderperspectief om aan de specifieke behoeften van deze groep te kunnen beantwoorden; 31. herinnert eraan dat alle landen verplicht zijn de mensenrechten van alle personen binnen hun rechtsgebied te eerbiedigen en te beschermen, ongeacht hun nationaliteit of herkomst en ongeacht hun immigratiestatus; herinnert eraan dat een wereldwijde strategie inzake migratie nauw verbonden is met het humanitaire en ontwikkelingsbeleid, met inbegrip van de totstandbrenging van humanitaire corridors en de afgifte van humanitaire visa; herhaalt zijn verzoek om ervoor te zorgen dat alle samenwerkings- en overnameovereenkomsten met derde landen op het gebied van migratie stroken met het internationaal recht; herinnert eraan dat de terugkeer van migranten met volledige eerbiediging van hun rechten moet verlopen, op basis van beslissingen met kennis van zaken en alleen wanneer de bescherming van hun rechten gewaarborgd is in hun land; verzoekt regeringen een einde te maken aan de willekeurige arrestatie en willekeurige opsluiting van migranten; spreekt zijn bezorgdheid uit over de discriminatie van migranten en vluchtelingen, alsook over de schendingen van hun rechten; roept de VN-lidstaten, waaronder de EU-lidstaten, in dit verband op tot de eerbiediging van het recht om asiel aan te vragen en te genieten; Klimaatverandering en mensenrechten 32. is verheugd over de Overeenkomst van Parijs in het kader van het Raamverdrag van de Verenigde Naties inzake klimaatverandering (United Nations Framework Convention on Climate Change, UNFCCC), waarin aandacht wordt besteed aan aanpassing, mitigatie, ontwikkeling en overdracht van technologie en capaciteitsopbouw; roept alle verdragsluitende landen op hun toezeggingen gestand te doen; betreurt dat in het UNFCCC niet wordt verwezen naar de Universele Verklaring van de rechten van de mens en dringt erop aan dat al het UNFCCC-beleid en alle UNFCCC-maatregelen op mensenrechten worden gebaseerd; 33. herinnert eraan dat de nadelige gevolgen van klimaatverandering een onmiddellijke en mogelijk onomkeerbare wereldwijde bedreiging vormen voor de volledige uitoefening van mensenrechten, en dat de gevolgen voor kwetsbare groepen, die zich nu al in een onzekere situatie bevinden, aanzienlijk zijn; stelt met bezorgdheid vast dat klimaatgerelateerde incidenten zoals de stijging van de zeespiegel en extreme weersveranderingen die droogte en overstromingen veroorzaken naar verwachting nog meer levens zullen vergen en nog meer tot verplaatsing van de bevolking en tot voedsel- en watertekorten zullen leiden; 34. verzoekt de internationale gemeenschap zich te buigen over de juridische lacunes met betrekking tot de term "klimaatvluchteling", met inbegrip van een mogelijke internationale definitie van dit begrip; Vrouwenrechten 35. is verheugd over de recente resolutie 2242 van de VN-Veiligheidsraad over vrouwen, vrede en veiligheid, waarin vrouwen een centrale rol toebedeeld krijgen in alle inspanningen voor het aanpakken van wereldwijde uitdagingen, waaronder toenemend gewelddadig extremisme, klimaatverandering, migratie, duurzame ontwikkeling, vrede en veiligheid; prijst de bevindingen van het wereldwijde VN-onderzoek over de tenuitvoerlegging van resolutie 1325 van de VN-Veiligheidsraad over vrouwen, vrede en veiligheid, waarin het belang van vrouwelijk leiderschap en de deelname van vrouwen aan conflictoplossing en vredesopbouw worden benadrukt, alsook de bijdrage van vrouwelijke betrokkenheid aan de verbetering van humanitaire hulp, de versterking van de inspanningen van vredeshandhavers, de afronding van vredesbesprekingen en de strijd tegen gewelddadig extremisme; verzoekt de VN en alle lidstaten concrete acties te ondernemen om de autonomie van vrouwen te waarborgen en ervoor te zorgen dat ze op een betekenisvolle manier worden betrokken bij het voorkomen en oplossen van conflicten, alsook bij het proces van vredesonderhandelingen en vredesopbouw, door middel van een grotere vrouwelijke vertegenwoordiging op alle besluitvormingsniveaus, met inbegrip van nationale, regionale en internationale instellingen en mechanismen; 36. stelt met afgrijzen vast dat geweld tegen vrouwen sinds de opkomst van gewelddadige extremistische groeperingen als Da'esh in Syrië en Irak en Boko Haram in West-Afrika een nieuwe dimensie heeft gekregen omdat seksueel geweld een integraal onderdeel is geworden van de doelstellingen, ideologie en inkomstenbronnen van deze extremistische groeperingen, en de internationale gemeenschap hierdoor met een cruciale nieuwe uitdaging wordt geconfronteerd; verzoekt alle regeringen en de VN-instellingen zich bij de strijd tegen deze afschuwelijke misdaden nog voortvarender te tonen en zich er nog meer voor in te spannen dat deze vrouwen hun waardigheid terugvinden zodat ze gerechtigheid, schadeloosstelling en passende steun krijgen; 37. is van mening dat het waarborgen van de autonomie van vrouwen door iets te doen aan de onderliggende ongelijke behandeling van vrouwen en mannen, die vrouwen en meisjes in tijden van conflict kwetsbaar maakt, een van de manieren is om extremisme te bestrijden; benadrukt dat meisjes in vluchtelingenkampen, in conflictgebieden die worden getroffen door extreme armoede en extreme milieuomstandigheden zoals droogte en overstromingen onderwijs moeten blijven krijgen; 38. benadrukt hoe belangrijk het is dat er geen afbreuk wordt gedaan aan het "acquis" van het Platform voor Actie van Beijing op de gebieden toegang tot onderwijs en gezondheidszorg, als een fundamenteel mensenrecht; onderstreept dat de universele toegang tot seksuele en reproductieve gezondheidsdiensten de zuigelingen- en moedersterfte helpt terugdringen; wijst erop dat gezinsplanning, de gezondheid van moeders, een gemakkelijke toegang tot anticonceptie en toegang tot het volledige scala aan seksuele en reproductieve gezondheidsdiensten belangrijke factoren zijn om vrouwenlevens te redden en om vrouwen te helpen hun leven weer op te pakken als ze het slachtoffer zijn geweest van verkrachting; beklemtoont dat deze beleidsmaatregelen centraal moeten staan in de ontwikkelingssamenwerking met derde landen; 39. onderstreept het belang van maatregelen die ervoor zorgen dat meer vrouwen in leidinggevende posities terechtkomen en meer participeren in de besluitvorming op alle niveaus; verzoekt landen te waarborgen dat vrouwen gelijk vertegenwoordigd zijn in openbare instellingen en het openbare leven, met een bijzondere aandacht voor de inclusie van vrouwen uit minderheidsgroepen; 40. verzoekt de Commissie, de EDEO en de vicevoorzitter/hoge vertegenwoordiger (VV/HV) te blijven ijveren voor de politieke en economische versterking van de positie van vrouwen en meisjes door gendergelijkheid te integreren in al hun buitenlandse beleidslijnen en programma's, onder meer door gestructureerde dialogen te voeren met derde landen, door gendergerelateerde kwesties in het openbaar te bespreken en door hiervoor voldoende middelen uit te trekken; Rechten van het kind 41. ondersteunt de inspanningen van de EU om de rechten van het kind te bevorderen, met name door er mee voor te zorgen dat kinderen toegang hebben tot water, sanitaire voorzieningen, gezondheidszorg en onderwijs, door voor de rehabilitatie en re-integratie te zorgen van kinderen die ingelijfd zijn bij gewapende groeperingen, door kinderarbeid, foltering, het probleem van kinderen die van hekserij worden beschuldigd, kinderhandel, kindhuwelijken en seksuele uitbuiting uit te bannen, alsook door kinderen bijstand te bieden in gewapende conflicten en te waarborgen dat ze in conflictgebieden en vluchtelingenkampen toegang krijgen tot onderwijs; 42. herinnert eraan dat in het Verdrag inzake de rechten van het kind, dat in 1989 is aangenomen en het mensenrechtenverdrag is dat door het grootste aantal landen is geratificeerd, een aantal kinderrechten worden beschreven, zoals het recht op leven, gezondheid, onderwijs en spel, het recht op familie-en gezinsleven, op bescherming tegen geweld en discriminatie en het recht om gehoord te worden; verzoekt alle ondertekenaars van dit verdrag hun verplichtingen na te komen; 43. is verheugd over het geplande wereldwijde onderzoek dat door de VN zal worden opgestart om via een analyse op basis van toezicht en beoordeling in kaart te brengen hoe bestaande internationale wetgeving en normen in de praktijk ten uitvoer worden gelegd en om concreet na te gaan hoe landen hun beleid en reacties kunnen verbeteren; dringt er bij alle landen op aan actief steun te verlenen en deel te nemen aan het onderzoek; 44. stelt bezorgd vast dat in 2015 in een aantal landen mensen ter dood zijn veroordeeld voor het plegen van strafbare feiten vóór het bereiken van de 18-jarige leeftijd en zijn geëxecuteerd, ondanks het verbod op de doodstraf voor minderjarigen in het VN-Verdrag inzake de rechten van het kind; Rechten van LGBTI's 45. toont zich bezorgd over het feit dat er in diverse landen nog steeds sprake is van discriminerende wetten en praktijken en van geweld tegen personen op grond van hun seksuele geaardheid en genderidentiteit; pleit ervoor dat de situatie van LGBTI's op de voet wordt gevolgd in landen waar onlangs anti-LGBTI-wetten zijn ingevoerd; toont zich uitermate verontrust over de zogeheten "antipropagandawetten" waarmee de vrijheid van meningsuiting en vergadering wordt ingeperkt, ook in landen op het Europese continent; 46. bekrachtigt zijn steun aan de niet-aflatende werkzaamheden van de Hoge Commissaris voor de mensenrechten om de vrije uitoefening van alle mensenrechten door LGBTI te bevorderen en te beschermen, voornamelijk met behulp van verklaringen, verslagen en de "vrij &amp; gelijk"-campagne; spoort de Hoge Commissaris aan zijn strijd tegen discriminerende wetten en praktijken voort te zetten; maakt zich zorgen over de inperking van de fundamentele vrijheden van activisten die zich voor mensenrechten van LGBTI's inzetten, en roept de EU op hen meer steun te betuigen; merkt op dat LGBTI's meer kans maken om geëerbiedigd te worden in hun grondrechten indien zij toegang hebben tot alle rechterlijke instanties; Integratie van mensenrechten in de EU en samenhang 47. verzoekt de EU de universaliteit en ondeelbaarheid van de mensenrechten, waaronder burgerrechten en politieke, economische, sociale en culturele rechten, te bevorderen overeenkomstig artikel 21 van het Verdrag betreffende de Europese Unie en de algemene bepalingen inzake het extern optreden van de Unie; 48. dringt er nogmaals bij de EU op aan een op rechten gebaseerde benadering te kiezen en eerbiediging van de mensenrechten te integreren in handels- en investeringsbeleid, overheidsdiensten en ontwikkelingssamenwerking, alsmede in haar gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid; onderstreept voorts dat het EU-beleid op het gebied van de mensenrechten de garantie moet bieden dat interne en externe beleidsmaatregelen samenhangend zijn en aansluiten bij de verplichtingen van het EU-Verdrag; 49. herhaalt voorts hoe belangrijk het is dat de EU actief en consequent deelneemt aan de mensenrechtenmechanismen van de VN, met name de Derde Commissie, de Algemene Vergadering (AVVN) en de UNHRC; erkent de inspanningen van de EDEO, de EU-delegaties in New York en Genève en de lidstaten om door middel van tijdig en inhoudelijk overleg de samenhang van het EU-optreden inzake mensenrechtenkwesties op VN-niveau te vergroten en met één stem naar buiten te treden; spoort de EU aan de inspanningen op te voeren om haar stem te laten horen, onder meer door de toenemende praktijk van regio-overschrijdende initiatieven te versterken en door steun te verlenen aan en het initiatief te nemen voor resoluties; herhaalt zijn oproep voor een grotere zichtbaarheid van het EU-optreden in alle multilaterale fora; 50. spoort de speciale vertegenwoordiger voor de mensenrechten aan om de doeltreffendheid, samenhang en zichtbaarheid van het EU-mensenrechtenbeleid in de context van de UNHRC te vergroten, en een nauwe samenwerking tot stand te brengen met het Bureau van de Hoge Commissaris voor de mensenrechten (OHCHR) en de speciale procedures; 51. beklemtoont uitdrukkelijk de noodzaak om verbeteringen aan te brengen in de voorbereiding en coördinatie van EU-standpunten voor de UNHRC-zittingen en om zich te buigen over de samenhang tussen het externe en interne mensenrechtenbeleid van de EU; 52. herinnert eraan hoe belangrijk het is de geïnstitutionaliseerde praktijk om parlementaire delegaties naar de UNHRC en de AVVN te sturen in stand te houden; 53. dringt er bij de EU-lidstaten op aan zich in de UNHRC meer dan tot nu toe het geval is geweest door principes te laten leiden en minder selectief te zijn; Drones en autonome wapens 54. herhaalt zijn oproep aan de Raad van de EU een gemeenschappelijk EU-standpunt over het gebruik van gewapende drones te formuleren en daarin prioritair belang toe te kennen aan eerbiediging van mensenrechten en het internationaal humanitair recht en aandacht te besteden aan kwesties zoals het rechtskader, evenredigheid, verantwoordingsplicht, de bescherming van burgers en transparantie; dringt er nogmaals bij de EU op aan een verbod uit te vaardigen op de productie, ontwikkeling en het gebruik van volledig autonome wapens, waarmee aanvallen zonder menselijke tussenkomst kunnen worden uitgevoerd; vindt dat mensenrechten aan de orde moeten komen in alle dialogen met derde landen over terrorismebestrijding; Terrorismebestrijding 55. neemt met tevredenheid kennis van de richtsnoeren voor terrorismebestrijding, die door de EDEO en de Commissie zijn opgesteld om de eerbiediging van de mensenrechten te waarborgen bij het plannen en uitvoeren van projecten met derde landen inzake bijstand op het gebied van terrorismebestrijding; herinnert er in dit verband aan dat de eerbiediging van de grondrechten en de fundamentele vrijheden de basis vormt van een geslaagd beleid inzake terrorismebestrijding, met inbegrip van het gebruik van digitale bewakingstechnologieën; onderstreept de behoefte aan effectieve communicatiestrategieën waarmee terroristische en extremistische propaganda en rekruteringsmethoden moeten worden tegengegaan, met name online; Democratisering 56. pleit ervoor dat de EU haar inspanningen opvoert voor de ontwikkeling van een bredere benadering van democratiseringsprocessen, waarvan vrije en eerlijke verkiezingen slechts één dimensie uitmaken, om een positieve bijdrage te leveren aan de versterking van democratische instellingen; is van mening dat de uitwisseling van overgangservaringen in het kader van het uitbreidings- en nabuurschapsbeleid moet worden gebruikt voor ondersteuning en consolidering van andere democratiseringsprocessen over de hele wereld; Ontwikkeling en mensenrechten 57. onderstreept het belang van duurzame-ontwikkelingsdoelstelling (SDG) 16 van Agenda 2030, over vrede en recht, die een van de prioriteiten behoort te zijn voor elk extern en intern optreden, vooral waar het gaat om financiering van de ontwikkelingssamenwerking; Sport en mensenrechten 58. maakt er zich ernstige zorgen over dat een aantal grootschalige sportmanifestaties wordt georganiseerd door autoritaire staten waar mensenrechten worden geschonden; verzoekt de VN en de EU-lidstaten dit probleem aan de orde te stellen en met nationale sportbonden, het bedrijfsleven en organisaties van het maatschappelijk middenveld in discussie te gaan over de praktische details van hun deelname aan dergelijke evenementen, bijvoorbeeld de wereldkampioenschappen voetbal in Rusland in 2018, respectievelijk Qatar in 2022, en de Olympische Spelen in Beijing in 2022; Internationaal Strafhof 59. herhaalt zijn volledige steun voor de werkzaamheden van het ICC die erop gericht zijn een einde te maken aan de straffeloosheid ten aanzien van plegers van de ernstigste misdrijven die de internationale gemeenschap met zorg vervullen, en gerechtigheid te bieden aan slachtoffers van oorlogsmisdaden, misdrijven tegen de menselijkheid en genocide; blijft alert op pogingen om de legitimiteit of de onafhankelijkheid van het ICC te ondermijnen; dringt er bij de EU en haar lidstaten op aan samen te werken met het ICC en het krachtige diplomatieke, politieke en financiële steun te bieden, ook in het kader van de VN; dringt er bij de EU, haar lidstaten en haar speciale vertegenwoordigers op aan actief steun te betuigen aan het ICC, de handhaving van zijn beslissingen en de strijd tegen straffeloosheid met betrekking tot misdrijven die onder het Statuut van Rome vallen, onder meer door de betrekkingen met de Veiligheidsraad te versterken en uit te breiden en de universele ratificatie van het Statuut van Rome en de amendementen van Kampala te bevorderen; Landen die het voorwerp vormen van een universele periodieke doorlichting (UPR) Georgië 60. is ingenomen met het lidmaatschap van Georgië van de UNHRC en de recente UPR over Georgië; neemt kennis van de wetswijzigingen die geleid hebben tot een zekere vooruitgang en verbetering op gebieden als justitie en wetshandhaving, het openbaar ministerie, de strijd tegen slechte behandeling, de rechten van het kind, de bescherming van de persoonlijke levenssfeer en persoonsgegevens, en interne ontheemden; 61. stelt overigens vast dat er op het vlak van de volledige onafhankelijkheid van het gerechtelijk apparaat en van de strijd tegen slechte behandeling, met name in het stadium van voorlopige hechtenis en wat rehabilitatie van slachtoffers betreft, van de verantwoordingsplicht voor misstanden door wetshandhavingsinstanties, van onderzoeken naar misstanden door regeringsfunctionarissen in het verleden en van rechten van minderheden en vrouwen nog verdere inspanningen nodig zijn; benadrukt de plicht van de regering uit hoofde van het internationaal humanitair recht om alle kinderen te beschermen tegen geweld, en dringt aan op toetsing van alle charitatieve instellingen voor kinderen; pleit ervoor te voorzien in de rehabilitatie van slachtoffers; blijft bezorgd over de vrijheid van meningsuiting en de mediavrijheid en over het feit dat waarnemers geen toegang krijgen tot de bezette gebieden Abchazië en Tsinvali/Zuid-Ossetië, waar mensenrechtenschendingen schering en inslag blijven; roept de regering van Georgië op adequate maatregelen te treffen om ervoor te zorgen dat de in het UPR-proces gedane aanbevelingen worden opgevolgd; Libanon 62. prijst Libanon om zijn beleid van open grenzen en opvang dat het land al jarenlang tentoonspreidt ten aanzien van vluchtelingen uit Palestina, Irak en Syrië, onderstreept dat dit land -waar een op de vier mensen vluchteling is- gerekend naar inwoneraantal de hoogste vluchtelingenconcentratie ter wereld kent, en spoort de Europese Unie aan meer middelen beschikbaar te stellen en nauw samen te werken met de Libanese autoriteiten om het land te helpen de bescherming van de rechten van vluchtelingen en asielzoekers te handhaven; spreekt in dit verband zijn bezorgdheid uit over het naar verluidt grote aantal gevallen van kindhuwelijken en/of gedwongen huwelijken onder Syrische vluchtelingen; raadt de Libanese regering aan een hervorming van de wettelijke regeling inzake in- en uitreis en verblijf in overweging te nemen; 63. steunt de aanbevelingen van het VN-comité voor de uitbanning van discriminatie van vrouwen (CEDAW) door op te roepen tot maatregelen om onder in de huishouding werkende vrouwelijke migranten meer besef te kweken van hun mensenrechten volgens het CEDAW-verdrag, waarbij Libanon partij is; benadrukt met name de noodzaak om het 'Kafala-systeem' af te schaffen en voor in de huishouding werkende vrouwelijke migranten doeltreffende toegang tot de rechter te waarborgen, onder meer door hun veiligheid en verblijf tijdens juridische en administratieve procedures betreffende hun status te garanderen; Mauritanië 64. onderstreept dat de Mauritaanse regering weliswaar vooruitgang heeft geboekt door wettelijke maatregelen te nemen ter bestrijding van alle vormen van slavernij en op slavernij lijkende praktijken, maar dat dergelijke praktijken blijven voortbestaan bij gebrek aan een doeltreffende tenuitvoerlegging van deze maatregelen; roept de autoriteiten op een antislavernijwet in te voeren, in het hele land stelselmatig en volgens dezelfde regels gedifferentieerde gegevens over alle vormen van slavernij te gaan verzamelen en een grondig, op bewijsmateriaal gebaseerd onderzoek in te stellen naar de geschiedenis en de aard van slavernij, teneinde deze praktijk uit te roeien; 65. dringt er bij de Mauritaanse autoriteiten op aan vrijheid van meningsuiting en van vergadering toe te staan, in overeenstemming met internationale verdragen en de eigen nationale wetgeving; dringt tevens aan op de vrijlating van Biram Dah Abeid, Bilal Ramdane en Djiby Sow, zodat zij hun geweldloze campagne tegen het voortbestaan van slavernij kunnen voortzetten zonder pesterij of intimidatie te hoeven vrezen; Myanmar 66. is verheugd dat er op 8 november 2015 competitieve verkiezingen werden gehouden, hetgeen voor het land een belangrijke mijlpaal is in het proces van overgang naar democratie; is positief gestemd over de wijze waarop de kiezers in Myanmar het voortgaande democratiseringsproces in het land omarmen; wijst evenwel met bezorgdheid op het grondwettelijk kader voor deze verkiezingen, dat voorschrijft dat 25 % van de parlementszetels bestemd is voor het leger; erkent dat er vooruitgang is geboekt wat betreft de mensenrechten, maar ziet nog steeds een aantal punten van grote zorg, zoals de rechten van minderheden en de vrijheid van meningsuiting, vereniging en vreedzame vergadering; 67. veroordeelt de ernstige en wijdverbreide discriminatie jegens de Rohingya, die nog verergerd wordt door het feit dat deze gemeenschap geen wettelijke status heeft, en door de toenemende haatzaaiende uitlatingen tegen niet-boeddhisten; dringt aan op een grondig, transparant en onafhankelijk onderzoek naar alle berichten van mensenrechtenschendingen jegens de Rohingya en is van mening dat de vier door het parlement in 2015 aangenomen wetten 'ter bescherming van ras en religie' discriminerende aspecten bevatten wat geslacht betreft; herhaalt zijn verzoek om het Bureau van de Hoge Commissaris voor de mensenrechten (OHCHR) toestemming te verlenen een kantoor in het land te openen, en spreekt zijn bezorgdheid uit over het feit dat dit nog niet is gebeurd; benadrukt dat er een grondige duurzaamheidseffectbeoordeling moet worden uitgevoerd voordat de onderhandelingen over de investeringsovereenkomst tussen de EU en Myanmar worden afgerond; Nepal 68. is ingenomen met de inwerkingtreding op 20 september 2015 van de nieuwe grondwet van Nepal, die het fundament moet vormen van de toekomstige politieke stabiliteit en economische ontwikkeling van het land; hoopt dat de resterende vragen betreffende de politieke vertegenwoordiging van minderheden, waaronder de Dalits, en de wetgeving inzake burgerschap in de nabije toekomst zullen worden aangepakt; 69. betreurt dat voor de mensenrechtenschendingen die tijdens de burgeroorlog door beide partijen werden begaan amper personen ter verantwoording zijn geroepen, ondanks de in mei 2014 aangenomen wet inzake waarheid, verzoening en verdwijningen; dringt er bij de regering van Nepal op aan toe te treden tot het Internationaal Verdrag inzake de bescherming van alle personen tegen gedwongen verdwijning; veroordeelt de beperkingen die aan de fundamentele vrijheden van Tibetaanse vluchtelingen worden gesteld; dringt er bij India op aan zijn onofficiële blokkade van de Nepalese economie op te heffen die in combinatie met de verwoestende aardbeving van april 2015 tot een humanitaire crisis heeft geleid en nog eens bijna een miljoen Nepalezen in een armoedeval heeft gedreven; Oman 70. prijst Oman om het feit dat er van overheidswege een nationale mensenrechtencommissie (NHRC) in het leven is geroepen en een uitnodiging is uitgegaan die het historische bezoek van de speciaal VN-rapporteur voor het recht op vreedzame vergadering in september 2014 mogelijk maakte; spreekt de hoop uit dat deze constructieve stappen tot een intensiever contact tussen Oman, VN-vertegenwoordigers voor mensenrechtenkwesties en onafhankelijke mensenrechtenorganisaties zullen leiden; 71. moedigt Oman aan de nodige maatregelen te treffen om verandering te brengen in wat door de speciale VN-rapporteur werd omschreven als een alomtegenwoordig klimaat van angst en intimidatie in het land; blijft bezorgd over het verbod op alle politieke partijen en verzoekt de regering dit te heroverwegen; roept de EU-instellingen en de EU-lidstaten op technische en juridische bijstand te bieden om Oman te helpen een veilige en vruchtbare omgeving te creëren voor organisaties van het maatschappelijk middenveld; Rwanda 72. spreekt zijn verontrusting uit over de mensenrechtensituatie in Rwanda, zoals de beperking van de vrijheid van meningsuiting en de vrijheid van vereniging, de krimpende democratische ruimte voor politieke oppositiepartijen en onafhankelijke activiteiten van het maatschappelijk middenveld, en het ontbreken van een gunstig klimaat voor een onafhankelijke rechterlijke macht; roept de Rwandese regering op een democratisch speelveld te scheppen waarop alle geledingen van de maatschappij vrij kunnen opereren; 73. is bezorgd over de recente grondwetswijzigingen waardoor het de zittende president mogelijk is gemaakt zich kandidaat te stellen voor een derde ambtstermijn; verzoekt de regering van Rwanda het Afrikaans handvest inzake democratie, verkiezingen en bestuur na te leven; Zuid-Sudan 74. is verheugd over het op 28 augustus 2015 door de oorlogvoerende partijen ondertekende vredesakkoord, dat bedoeld is om een einde te maken aan de burgeroorlog, waarin wordt voorzien in een overgangsregeling voor de verdeling van de macht, veiligheidsregelingen en de oprichting van een hybride rechtbank voor de berechting van alle misdaden die sinds de start van het conflict zijn gepleegd; herinnert eraan dat het conflict duizenden levens geëist heeft en geleid heeft tot honderdduizenden ontheemden en vluchtelingen; 75. roept alle partijen op geen mensenrechtenschendingen te plegen en geen inbreuk te maken op het internationaal humanitair recht, met inbegrip van schendingen die neerkomen op internationale misdaden, zoals buitengerechtelijke executies, etnisch gemotiveerd geweld, conflictgerelateerd seksueel geweld, waaronder verkrachting, alsook gendergerelateerd geweld, het ronselen en inzetten van kinderen, gedwongen verdwijningen en willekeurige arrestaties en opsluiting; 76. is ingenomen met de resolutie van de UNHRC van juni 2015 en de organisatie van een OHCHR-missie om toezicht te houden op en verslag uit te brengen over de situatie van de mensenrechten in Zuid-Sudan; verzoekt de Mensenrechtenraad de benoeming van een speciale rapporteur voor Zuid-Sudan te steunen, die als mandaat heeft toezicht te houden op schendingen en daarover verslag uit te brengen, de regering te helpen bij de uitvoering van de aanbevelingen die de OHCHR-missie moet doen, en aanbevelingen te doen voor doeltreffende verantwoordingsmechanismen; Venezuela 77. spreekt zijn bezorgdheid uit over de barre mensenrechtensituatie in dit land als gevolg van het in de afgelopen jaren verslechterde economische, politieke en sociale klimaat; wijst er nogmaals op dat de vrijheid van meningsuiting, een onafhankelijke rechterlijke macht en rechtsstatelijkheid essentiële onderdelen uitmaken van elke democratische samenleving; dringt er bij de Venezolaanse autoriteiten op aan de oppositieleiders, en alle vreedzame betogers die willekeurig gevangen worden gehouden vanwege de uitoefening van de vrijheid van meningsuiting en grondrechten, onmiddellijk vrij te laten; 78. is verheugd over de organisatie van de verkiezingen op 6 december 2015 en de installatie van de nieuwe Nationale Vergadering; veroordeelt alle pogingen om de handhaving van de verkiezingsuitslag, die de wil van het Venezolaanse volk tot uitdrukking brengt, te ondermijnen, zoals bijvoorbeeld door schorsing van sommige democratisch gekozen parlementsleden; herinnert eraan dat de nieuwe regering een breed scala van mensenrechtenkwesties zal moeten aanpakken, zoals straffeloosheid, verantwoording voor buitengerechtelijke executies, willekeurige arrestaties en opsluiting, eerlijke processen, de onafhankelijkheid van de rechter, de vrijheid van vergadering en vereniging, alsmede de mediavrijheid; benadrukt dat het UNHRC-lidmaatschap van Venezuela voor de periode van drie jaar die ingaat op 1 januari 2016 een bijzondere verplichting tot eerbiediging van de mensenrechten met zich meebrengt; Syrië 79. spreekt zijn bezorgdheid uit over de dramatische veiligheids- en humanitaire situatie in Syrië; benadrukt het belang van het werk dat is uitgevoerd door de onafhankelijke internationale onderzoekscommissie van de VN over Syrië; veroordeelt de gerichte acties tegen de burgerbevolking, lukrake en disproportionele aanvallen, aanvallen op burgerdoelen en beschermd cultureel erfgoed en het opleggen van belegeringen en blokkades als strafmaatregel; benadrukt dat er bijzondere aandacht en steun moet uitgaan naar vrouwelijke slachtoffers van geweld, vrouwenorganisaties en participatie van vrouwen in humanitaire hulpverlening en conflictoplossing; verzoekt de EU en haar lidstaten er mee voor te zorgen dat de onderzoekscommissie voldoende middelen krijgt om haar mandaat uit te voeren, dat bestaat uit het vaststellen van de feiten en omstandigheden van alle ernstige mensenrechtenschendingen en, waar mogelijk, het aanduiden van de verantwoordelijken, teneinde te garanderen dat de daders van schendingen, met inbegrip van schendingen die mogelijk als misdaden tegen de menselijkheid kunnen worden beschouwd, ter verantwoording worden geroepen, onder meer voor Internationaal Strafhof; 80. herhaalt zijn overtuiging dat een duurzame oplossing voor de crisis in Syrië alleen kan worden bereikt middels een inclusieve politieke oplossing die leidt tot een echte politieke overgang die voldoet aan de legitieme verwachtingen van de Syrische bevolking en haar in staat stelt op onafhankelijke en democratische wijze de eigen toekomst te bepalen; is ingenomen met de slotverklaring van 30 oktober 2015 over de resultaten van de gesprekken over Syrië in Wenen; is ingenomen met de aanneming van resolutie 2254 (2015) van de VN-Veiligheidsraad op 18 december 2015; 81. maakt zich zorgen over de vervolging van religieuze en etnische minderheden in Syrië, die worden gedwongen zich te bekeren en belasting te betalen, en worden aangevallen, verwond, verkocht als slaaf of beroofd van hun organen, uitsluitend vanwege hun geloof; Burundi 82. maakt zich ernstig zorgen over de gerichte aanvallen op mensenrechtenactivisten, journalisten en hun familieleden; veroordeelt met klem het politieke geweld, de standrechtelijke executies en andere mensenrechtenschendingen; roept de autoriteiten van Burundi op prioritair een eind aan deze schendingen en dit geweld te maken en grondige, onpartijdige en onafhankelijke onderzoeken te verrichten om de daders ter verantwoording te roepen en de slachtoffers de mogelijkheid te bieden verhaal te halen; 83. blijft zeer bezorgd over de humanitaire gevolgen van de crisis voor de burgerbevolking in het land en de hele regio; verzoekt de EU zich te blijven inspannen om een consensus te bereiken tussen de regering en de oppositie, teneinde opnieuw een inclusief en democratisch politiek stelsel tot stand te brengen; 84. is ingenomen met het feit dat op 17 december 2015 een speciale zitting van de Mensenrechtenraad heeft plaatsgevonden over het voorkomen van een verdere verslechtering van de mensenrechtensituatie in Burundi, maar betreurt het dat het zo lang heeft geduurd voordat de zitting werd georganiseerd; dringt erop aan de missie van onafhankelijke deskundigen zo snel mogelijk uit te zenden, en verzoekt de Burundese autoriteiten met klem met deze missie samen te werken; Saudi-Arabië 85. maakt zich onverminderd ernstige zorgen over de stelselmatige mensenrechtenschendingen in het land; uit zijn ernstige bezorgdheid over het alarmerende tempo waarin rechtbanken in Saudi-Arabië in 2015 de doodstraf hebben uitgesproken en voltrokken; betreurt de massa-executies die de afgelopen weken zijn voltrokken; verzoekt Saudi-Arabië een moratorium op de doodstraf in te stellen; 86. verzoekt de Saudische autoriteiten alle gewetensgevangenen, onder wie Raif Badawi, winnaar van de Sacharovprijs 2015, in vrijheid te stellen; verzoekt de EU dit specifieke geval nauwgezet te volgen; 87. herhaalt dat de leden van de UNHRC verkozen moeten worden uit de groep landen die de eerbiediging van de mensenrechten, de rechtsstaat en de democratie eerbiedigen, hetgeen momenteel niet het geval is in Saudi-Arabië; verzoekt de autoriteiten van Saudi-Arabië hun volledige medewerking te verlenen aan de speciale procedures van de UNHRC en het Bureau van de Hoge Commissaris voor de mensenrechten; Belarus 88. is ingenomen de vrijlating van de laatste politieke gevangenen in augustus 2015 en verzoekt de Belarussische regering de vrijgelaten politieke gevangenen te rehabiliteren en volledig in hun politieke en burgerrechten te herstellen; spreekt zijn ernstige bezorgdheid uit over de voortdurende beperkingen van de vrijheid van meningsuiting, van vereniging en vredelievende vergadering; veroordeelt de intimidatie van onafhankelijke en oppositiejournalisten en de pesterijen en opsluiting van mensenrechtenactivisten; dringt erop aan dat Belarus zich achter een wereldwijd moratorium op de voltrekking van de doodstraf schaart als eerste stap naar de definitieve afschaffing ervan; verzoekt de regering volledig samen te werken met de speciale rapporteur en zich te verbinden tot hervormingen ter bescherming van de mensenrechten, onder meer door de aanbevelingen van de speciale rapporteur en van andere mensenrechtenmechanismen uit te voeren; Vredesproces in het Midden-Oosten 89. neemt kennis van de conclusies van de VV/HV en de Raad van 18 januari 2016 over het vredesproces in het Midden-Oosten; is het ten zeerste met de Raad eens dat inachtneming van het internationaal humanitair recht en mensenrechtenrecht door iedereen, inclusief het aspect verantwoordingsplicht, een absolute voorwaarde is voor vrede en veiligheid, en dat de Israëlische nederzettingen in strijd zijn met het internationaal recht en de levensvatbaarheid van de tweestatenoplossing ondermijnen; betreurt ten zeerste dat de speciale VN-rapporteur voor de mensenrechtensituatie in de Palestijnse gebieden, Makarim Wibisono, ontslag heeft genomen; o o o 90. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad, de Commissie, de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid, de speciale vertegenwoordiger van de EU voor de mensenrechten, de regeringen en parlementen van de lidstaten, de VN-Veiligheidsraad, de secretaris-generaal van de Verenigde Naties, de voorzitter van de 69e Algemene Vergadering van de Verenigde Naties, de voorzitter van de VN-Mensenrechtenraad, de hoge commissaris voor de mensenrechten van de VN en de secretaris-generaal van de Parlementaire Vergadering van de Raad van Europa. Het Europees Parlement, – gezien zijn eerdere resoluties over de uitkomst van de beraadslagingen van de Commissie verzoekschriften, – gezien de artikelen 10 en 11 van het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU), – gezien het belang van het recht om verzoekschriften in te dienen en het belang voor het Parlement om onmiddellijk kennis te nemen van de specifieke zorgen van de burgers en ingezetenen van de Unie, zoals bepaald in de artikelen 24 en 227 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU), – gezien artikel 228 van het VWEU, – gezien artikel 44 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie inzake het recht om verzoekschriften in te dienen bij het Europees Parlement, – gezien de bepalingen van het VWEU met betrekking tot de inbreukprocedure, en met name de artikelen 258 en 260, – gelet op artikel 52, artikel 215, artikel 216, lid 8 en artikel 218 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie verzoekschriften ( A8-0361/2015 ), A. overwegende dat in 2014 2 714 verzoekschriften zijn ontvangen, bijna 6 % minder dan in 2013, toen het Parlement 2 885 verzoekschriften ontving; overwegende dat 790 verzoekschriften ontvankelijk zijn verklaard en in behandeling zijn genomen; overwegende dat 1 070 verzoekschriften niet-ontvankelijk verklaard zijn; overwegende dat 817 verzoekschriften ontvankelijk verklaard zijn en afgehandeld zijn; overwegende dat van 37 verzoekschriften de aanbeveling betwist is; overwegende dat uit deze cijfers blijkt dat bijna tweemaal zoveel verzoekschriften zijn ontvangen als in 2009; overwegende dat het aantal ambtenaren dat met de behandeling van deze verzoekschriften belast is, niet dienovereenkomstig verhoogd is; B. overwegende dat het jaarverslag over de activiteiten van de Commissie verzoekschriften is bedoeld om een analyse van de in 2014 ontvangen verzoekschriften te bieden alsmede om van gedachten te wisselen over mogelijke verbeteringen van de procedures en van de betrekkingen met andere instellingen; C. overwegende dat het aantal ontvangen verzoekschriften bescheiden is in verhouding tot het aantal inwoners van de Europese Unie, wat erop wijst dat de meeste burgers zich nog niet bewust zijn van het recht om verzoekschriften in te dienen, of van het mogelijke nut ervan als middel om de aandacht van de Europese instellingen en de lidstaten te vestigen op aangelegenheden die hen aangaan en zorgen baren; overwegende dat sommige burgers weliswaar op de hoogte zijn van de verzoekschriftenprocedure, maar dat er nog steeds wijdverbreide verwarring bestaat over de werkzaamheden van de EU, zoals blijkt uit het grote aantal ingediende niet-ontvankelijke verzoekschriften (39,4 %); D. overwegende dat een deugdelijke behandeling van verzoekschriften tijdens de hele procedure cruciaal is om aan te tonen dat het petitierecht wordt geëerbiedigd; overwegende dat degenen die verzoekschriften indienen doorgaans burgers zijn die zich inzetten voor de verbetering en het toekomstige welzijn van onze samenlevingen; overwegende dat de wijze waarop deze burgers de afhandeling van hun verzoekschrift ervaren hun toekomstige mening over het Europese project kan bepalen; E. overwegende dat 1 887 verzoekschriften, waarvan 1 070 niet-ontvankelijk waren, in 2014 zijn afgehandeld; overwegende dat slechts 29,1 % van de verzoekschriften ontvankelijk werd verklaard en werd behandeld, terwijl 39,4 % niet-ontvankelijk werd verklaard en 30,1 % ontvankelijk werd verklaard en direct werd afgehandeld; F. overwegende dat de burgers van de EU worden vertegenwoordigd door de enige EU-instelling waarvan de leden rechtstreeks door hen worden gekozen – het Europees Parlement; overwegende dat het recht om verzoekschriften in te dienen hun de kans biedt de aandacht van de door hen gekozen vertegenwoordigers te trekken; G. overwegende dat de burgers van de EU en de cultuur van dienstverlening aan hen altijd centraal moeten staan in de werkzaamheden van het Parlement en met name in die van de Commissie verzoekschriften, en aan alle andere overwegingen of doelmatigheidscriteria voorafgaan; overwegende dat het huidige niveau van beschikbare personele middelen binnen de afdeling Verzoekschriften de naleving van deze fundamentele beginselen in gevaar brengt; H. overwegende dat het recht om verzoekschriften in te dienen, indien de essentie ervan volledig wordt geëerbiedigd, de communicatie tussen het Parlement en de burgers en ingezetenen van de EU kan versterken als er een open, democratisch, inclusief en transparant mechanisme in alle fasen van de verzoekschriftenprocedure tot stand wordt gebracht, met als doel problemen op te lossen die met name verband houden met de toepassing van de EU-wetgeving; I. overwegende dat het petitierecht een essentieel onderdeel is van de participerende democratie; J. overwegende dat met het petitierecht, alsmede met de Europese Ombudsman, wordt beoogd het wanbestuur aan te pakken van EU-instellingen of van nationale instellingen bij de uitvoering van EU-wetgeving; K. overwegende dat verzoekschriften waardevolle feedback opleveren voor wetgevers en uitvoerende organen op zowel Europees als nationaal niveau, met name over mogelijke lacunes bij de tenuitvoerlegging van EU-wetgeving; overwegende dat verzoekschriften een vroegtijdige waarschuwing kunnen zijn voor lidstaten die achterblijven bij de uitvoering van EU-wetgeving; L. overwegende dat de tot de Commissie verzoekschriften gerichte verzoekschriften vaak een nuttige en directe inbreng zijn gebleken voor andere commissies van het Parlement bij hun respectieve wetgevende werkzaamheden; M. overwegende dat de Commissie verzoekschriften niet als enige de taak heeft om te zorgen dat het fundamentele petitierecht naar behoren wordt geëerbiedigd, maar dat het veeleer een gemeenschappelijk streven van alle commissies van het Parlement, alsook van de andere EU-instellingen, zou moeten zijn; overwegende dat in afwachting van de reacties van andere commissies geen enkel verzoekschrift mag worden afgehandeld; N. overwegende dat de Commissie verzoekschriften ernaar moet streven meer gebruik te maken van haar prerogatieven en algemene en specifieke commissie-instrumenten, zoals mondelinge vragen en korte resoluties, om zodoende zichtbaarheid te geven aan de verschillende in de ontvangen verzoekschriften tot uiting gebrachte punten van zorg van burgers en inwoners van de EU, door die tijdens de plenaire vergadering van het Parlement ter sprake te brengen; O. overwegende dat ieder verzoekschrift zorgvuldig, efficiënt, vlot, transparant, afzonderlijk en onder eerbiediging van het participatierecht van de leden van de Commissie verzoekschriften moet worden beoordeeld en behandeld; overwegende dat iedere indiener binnen een redelijke termijn een antwoord moet ontvangen met mededeling van de redenen waarom het verzoekschrift in kwestie werd afgesloten of van de getroffen follow-up-, uitvoerings- en toezichtmaatregelen; overwegende dat betere institutionele coördinatie met nationale, regionale en EU-instellingen van wezenlijk belang is om in verzoekschriften aangehaalde kwesties onmiddellijk aan te pakken; P. overwegende dat een efficiënte en vlotte behandeling van verzoekschriften ook moet worden gegarandeerd wanneer een nieuw Parlement aantreedt en ten gevolge daarvan personeelsveranderingen plaatsvinden; Q. overwegende dat het vooral in het belang van de ontvankelijke en gegronde verzoekschriften is als het werk van de Commissie verzoekschriften niet wordt belemmerd door het feit dat zij zich onredelijk lang moet bezighouden met niet-ontvankelijke en ongegronde verzoekschriften; R. overwegende dat de indiener naar behoren moet worden geïnformeerd over de redenen waarom het verzoekschrift in kwestie niet-ontvankelijk werd verklaard; S. overwegende dat de verzoekschriften worden besproken tijdens de vergaderingen van de Commissie verzoekschriften en dat de indieners kunnen deelnemen aan deze besprekingen, het recht hebben hun verzoekschrift te presenteren en nader toe te lichten en actief kunnen bijdragen aan het werk van de Commissie verzoekschriften door aanvullende informatie te verstrekken aan de leden van de Commissie verzoekschriften en aan de Europese Commissie, alsook aan de eventueel aanwezige vertegenwoordigers van de lidstaten; overwegende dat in 2014 127 indieners een vergadering hebben bijgewoond en betrokken waren bij de besprekingen van de commissie; overwegende dat dit een vrij laag cijfer van rechtstreekse participatie blijft en zou moeten worden verhoogd, mede door gebruik te maken van technologie voor communicatie op afstand en door een planning te hanteren zodat de indieners hun komst naar de commissie beter kunnen organiseren; T. overwegende dat de behandeling van de verzoekschriften na het openbare debat tijdens de commissievergaderingen in veel gevallen niet wordt afgesloten en nadere follow-up is voorzien en feedback wordt verwacht, namelijk in de vorm van aanvullende inlichtingen van de Europese Commissie of parlementaire commissies of concrete uitwisseling met de betreffende nationale of regionale autoriteiten; U. overwegende dat meer vergadertijd nodig is om een breed scala aan onderwerpen te bespreken en de kwaliteit van elke bespreking te waarborgen; overwegende dat vergaderingen van fractiecoördinatoren cruciaal zijn voor een soepele planning en uitvoering van de commissiewerkzaamheden, en dat daarom voldoende tijd moet worden besteed om tot een democratische besluitvorming te komen; V. overwegende dat de werkzaamheden van de Commissie verzoekschriften gebaseerd zijn op de schriftelijke informatie van de indieners en hun mondelinge en audiovisuele bijdragen tijdens de vergaderingen, aangevuld met expertise van de Europese Commissie, de lidstaten, de Ombudsman en andere politieke vertegenwoordigingsorganen; W. overwegende dat de bezwaren van indieners in alle stadia van de verzoekschriftenprocedure naar behoren en op een grondige manier moeten worden onderzocht; overwegende dat voor deze procedure verschillende fasen nodig kunnen zijn, waaronder meerdere ronden van feedback van de indiener en de betreffende Europese instellingen en nationale autoriteiten; X. overwegende dat verzoekschriften, overeenkomstig de ontvankelijkheidscriteria die zijn vastgelegd in het Verdrag en het Reglement van het Parlement, moeten voldoen aan de formele ontvankelijkheidsvoorwaarden (artikel 215 van het Reglement), met andere woorden dat zij betrekking moeten hebben op een kwestie die binnen het kader van de werkzaamheden van de Europese Unie valt en indiener rechtstreeks aangaat, en dat indieners burger moeten zijn van de Europese Unie of er moeten verblijven; overwegende dat sommige verzoekschriften dientengevolge niet-ontvankelijk worden verklaard omdat ze niet aan deze formele criteria voldoen; overwegende dat het besluit inzake de ontvankelijkheid veeleer aan dergelijke juridische en technische criteria moet voldoen, en niet mag worden bepaald door politieke beslissingen; overwegende dat het webportaal voor verzoekschriften een doeltreffend instrument moet zijn door indieners te voorzien van de nodige informatie en richtsnoeren in verband met de ontvankelijkheid; Y. overwegende dat nu een specifieke procedure is aangenomen voor de afhandeling van verzoekschriften die betrekking hebben op kinderen, aangezien in deze gevallen iedere vertraging verregaande gevolgen kan hebben voor de betrokkenen; Z. overwegende dat de verzoekschriften een instrument kunnen zijn waarmee de burgers van de EU kunnen controleren of het EU-recht correct wordt opgesteld en toegepast; overwegende dat de burgers van de EU op deze manier een waardevolle bron van informatie kunnen zijn ten aanzien van het EU-recht en schendingen daarvan, met name op het gebied van milieu, interne markt, erkenning van beroepskwalificaties, consumentenbescherming en de financiëledienstensector; AA. overwegende dat verzoekschriften vaak gelijktijdig worden ingediend met een klacht bij de Europese Commissie, wat kan leiden tot de instelling van een inbreukprocedure of een vordering wegens nalatigheid; overwegende dat uit de statistieken (zie het 23e verslag van de Commissie over de controle op de toepassing van het EU-recht ( COM(2006)0416 )) blijkt dat een kwart tot een derde van de verwerkte verzoekschriften en klachten verband houdt met of aanleiding geeft tot inbreukprocedures; overwegende dat de betrokkenheid van het Parlement bij deze verzoekschriftenprocedures een aanvullende toetsing oplevert van het onderzoekswerk van de bevoegde EU-instellingen; overwegende dat verzoekschriften niet mogen worden afgehandeld in afwachting van het onderzoek van de Commissie; AB. overwegende dat de belangrijkste punten van zorg die in de verzoekschriften aan bod komen, zoals het milieurecht (met name op het gebied van afval- en waterbeheer, de exploratie naar en ontginning van koolwaterstoffen en grootschalige infrastructuur- en ontwikkelingsprojecten), de grondrechten (met name de rechten van het kind en van personen met een handicap, in het bijzonder omdat een vierde van de Europese kiezers verklaart in enige mate aan fysieke gebreken of beperkingen te lijden), het vrije verkeer van personen, discriminatie, immigratie, werkgelegenheid, de onderhandelingen over het trans-Atlantisch partnerschap voor handel en investeringen (TTIP), dierenwelzijn, rechtspraak en de sociale inclusie van personen met een handicap; AC. overwegende dat het webportaal van de Commissie verzoekschriften met een jaar vertraging op 19 november 2014 werd gelanceerd, ter vervanging van het oude elektronische platform voor het indienen van verzoekschriften op de Europarlwebsite, en ontworpen was om het petitierecht en de actieve betrokkenheid van de burgers bij de EU te bevorderen; overwegende dat dit nog niet volledig operationele portaal erop gericht is een geïntegreerde oplossing te bieden om in de specifieke behoeften van de verzoekschriftenprocedure te voorzien en om de Europese burgers die een verzoekschrift willen indienen een beter webinstrument te bieden, met de mogelijkheid om de verschillende stadia van hun verzoekschrift in realtime te volgen; overwegende dat verscheidene tekortkomingen zijn vastgesteld, met name wat de zoekfunctie betreft, die de rol van het portaal als openbaar register van verzoekschriften ondermijnen, en overwegende dat de tweede fase, waarin alle bestaande problemen worden opgelost, al zou moeten zijn afgerond; overwegende dat het webportaal kan bijdragen tot een betere dienstverlening en zichtbaarheid voor de burgers en de commissieleden en zal fungeren als een elektronisch register (als bedoeld in artikel 216, lid 4, van het Reglement van het P arlement) waarmee de burgers verzoekschriften kunnen indienen en volgen, en een elektronische handtekening kunnen plaatsen onder hun eigen verzoekschriften; overwegende dat het nieuwe portaal is bedoeld om de verzoekschriftenprocedure transparanter en interactiever te maken en de administratieve efficiëntie te verbeteren, in het belang van de indieners, de leden en het grote publiek; overwegende dat het webportaal het instrument moet zijn waarmee meer transparantie van de verzoekschriftenprocedure kan worden bereikt, indieners beter toegang krijgen tot informatie en burgers bewust worden gemaakt van de capaciteit en de mogelijkheden van de Commissie verzoekschriften om hun situatie te helpen verbeteren; benadrukt dat het gebruik van nieuwe informatie- en communicatietechnologie verder moet worden verhoogd en bevorderd om het werk van de commissie dichter bij de burger te brengen; AD. overwegende dat het Europees burgerinitiatief een belangrijk instrument is om burgers in staat te stellen deel te nemen aan het politieke besluitvormingsproces van de EU, waarvan het potentieel volledig zou moeten worden benut; overwegende dat het instrument, om de beste resultaten te behalen op het vlak van de participatie van burgers, verder moet worden verbeterd, dat het niveau van vertegenwoordiging en de praktische aspecten ervan moeten worden vergroot, en dat het volledig door de Europese instellingen (en met name de Commissie) moet worden geëerbiedigd en ten uitvoer moet worden gelegd; AE. overwegende dat de Commissie verzoekschriften actieve belangstelling blijft tonen voor de wijze waarop de verordening inzake het Europees burgerinitiatief wordt toegepast, en zich bewust is van de behoefte aan een nieuwe verordening om het hoofd te bieden aan de vele tekortkomingen, hindernissen en zwakten ervan, alsook aan de omslachtige aard van het bestaande rechtskader en de voorgeschreven mechanismen om een Europees burgerinitiatief te starten en op te volgen, met name wat het daadwerkelijk verzamelen van handtekeningen betreft; AF. overwegende dat de Commissie verzoekschriften van oordeel is dat de tenuitvoerlegging van Verordening (EU) nr. 211/2011, drie jaar na de inwerkingtreding ervan op 1 april 2012, moet worden geëvalueerd om eventuele tekortkomingen op te sporen en haalbare oplossingen voor te stellen voor een snelle herziening, met het oog op een betere tenuitvoerlegging; AG. overwegende dat de organisatie van openbare hoorzittingen voor succesvolle initiatieven een succes is geweest en dat de betrokkenheid en participatie van de Commissie verzoekschriften als medeverantwoordelijke commissie bij de hoorzittingen in het kader van de Europese burgerinitiatieven bijzonder werd geapprecieerd door de leden en door het maatschappelijk middenveld; overwegende dat de Commissie verzoekschriften dit proces steunt en haar ruime ervaring met de burgers in dienst stelt van dit streven; overwegende dat van de Commissie een concrete follow-up van geslaagde Europese burgerinitiatieven mag worden verwacht; AH. overwegende dat er dient te worden opgemerkt dat er, vanwege de werklast van de Commissie verzoekschriften en de noodzaak het secretariaat van de Commissie verzoekschriften extra te bemannen, geen enkele onderzoeksmissie heeft plaatsgevonden voor de verzoekschriften waarvoor er in 2014 een onderzoek liep; overwegende dat in de toekomst in geval van passende verzoekschriften onderzoeksmissies zullen plaatsvinden; AI. overwegende dat in 2016 het gebruikelijke aantal onderzoeksmissies moet plaatsvinden, gezien het feit dat dit een specifieke bevoegdheid van de commissie en een essentieel onderdeel van haar werkzaamheden betreft, waaronder ook de interactie met burgers en autoriteiten in de desbetreffende lidstaten valt; overwegende dat leden van deze delegaties op gelijke voet aan alle gerelateerde activiteiten deelnemen, met inbegrip van verslaglegging; AJ. overwegende dat de Commissie verzoekschriften verantwoordelijkheden heeft met betrekking tot het Bureau van de Europese Ombudsman, dat bevoegd is om klachten van Europese burgers over mogelijk wanbeheer binnen de instellingen en organen van de Europese Unie te onderzoeken, waarover de commissie ook een jaarverslag opstelt op basis van het jaarverslag van de Europese Ombudsman zelf; overwegende dat de Commissie verzoekschriften in 2014 actief en rechtstreeks heeft meegewerkt aan de organisatie van de verkiezing van de Europese Ombudsman krachtens artikel 204 van het Reglement van het Parlement; overwegende dat mevrouw Emily O'Reilly in december 2014 voor een mandaat van vijf jaar is herkozen als Ombudsman, en dat deze verkiezingen op een doeltreffende en transparante manier zijn verlopen; AK. overwegende dat de Commissie verzoekschriften lid is van het Europees Netwerk van ombudsmannen, dat ook een aantal verzoekschriftencommissies van nationale parlementen omvat, voor zover deze bestaan; overwegende dat het van belang is dat de parlementen van de lidstaten verzoekschriftencommissies in het leven roepen of deze versterken waar ze al bestaan, en dat de onderlinge samenwerking wordt verbeterd; 1. benadrukt de werkzaamheden die door de Commissie verzoekschriften moeten worden uitgevoerd, waardoor de burgers en ingezetenen van de Unie enige inspraak krijgen bij het verdedigen en bevorderen van hun rechten en het toezicht op de correcte toepassing van de communautaire wetgeving, daar hun verzoekschriften zorgen van burgers aan de oppervlakte brengen zodat hun legitieme grieven binnen een redelijk tijdsbestek kunnen worden opgelost; wijst erop dat ontvankelijke verzoekschriften negen maanden na indiening in de commissie moeten worden behandeld; wijst er opnieuw op dat betere institutionele coördinatie met nationale, regionale en EU-instellingen alsook andere organen, van wezenlijk belang is om in verzoekschriften aangehaalde kwesties onmiddellijk aan te pakken; 2. benadrukt dat de Commissie verzoekschriften (als aanspreekpunt voor de burgers), de Europese Ombudsman en het Europees burgerinitiatief samen een reeks fundamentele instrumenten vormen voor een grotere politieke betrokkenheid van de burgers, die verzekerd moeten zijn van een transparante, passende toegang tot deze instrumenten en een betrouwbare werking ervan; onderstreept dat deze instanties verantwoordelijk zijn voor het bevorderen van het Europees burgerschap en het vergroten van de zichtbaarheid en geloofwaardigheid van de EU-instellingen; dringt er bij de EU-instellingen op aan het werk van de Europese Ombudsman meer in overweging te nemen; dringt aan op meer mechanismen voor rechtstreekse betrokkenheid van de burgers bij het besluitvormingsproces van de Europese instellingen; 3. benadrukt dat nauwere samenwerking met de nationale, regionale en lokale overheden bij vraagstukken betreffende de toepassing van het EU-recht onontbeerlijk is met het oog op het herstel van het contact met de Europese burgers en de versterking van de democratische legitimiteit en de verantwoordingsplicht in het besluitvormingsproces van het Europees Parlement; merkt op dat samenwerking wordt verbeterd door proactieve uitwisseling van informatie, op alle institutionele niveaus, en dat dit essentieel is om door indieners aangehaalde kwesties aan te pakken; betreurt het dat in bepaalde gevallen nationale, regionale en lokale autoriteiten niet reageren op verzoeken van de Commissie verzoekschriften; 4. waarschuwt voor de aanhoudende achterstand bij de behandeling van verzoekschriften, vanwege het gebrek aan beschikbaar personeel in het commissiesecretariaat, dat duidelijke gevolgen heeft voor de tijd die beschikbaar is voor de afhandeling van verzoekschriften, met name wat de vaststelling van de ontvankelijkheid betreft; is van mening dat dergelijke vertragingen niet aanvaardbaar zijn als een uitmuntende dienstverlening wordt beoogd, en daardoor niet alleen het daadwerkelijke petitierecht wordt ondermijnd maar ook de geloofwaardigheid van de Europese instellingen wordt aangetast in de ogen van de desbetreffende burgers; dringt er bij de verantwoordelijke politieke en administratieve organen van het Parlement op aan om, in samenwerking met de Begrotingscommissie, een passende oplossing te vinden die ervoor zorgt dat de Commissie verzoekschriften overeenkomstig de geest van de Verdragen kan functioneren; 5. onderstreept dat de niet-ontvankelijkheid respectievelijk het afsluiten van de behandeling van een verzoekschrift wegens ongegrondheid zorgvuldig tegenover de indieners moet worden gemotiveerd; 6. verzoekt de Commissie verzoekschriften en eventueel de voor wijziging van het Reglement bevoegde organen van het Europees Parlement om het onderscheid tussen de criteria voor het vaststellen van ontvankelijkheid en van gegrondheid alsmede tussen het aanhouden en het afsluiten van een verzoekschrift duidelijker uit te werken en dit onderscheid ook voor potentiële indieners van verzoekschriften inzichtelijk te maken; 7. benadrukt de belangrijke ondersteunende rol van de Commissie bij de behandeling van de zaken die door indieners aan de orde zijn gesteld, en verzoekt de Commissie om proactief en tijdig toezicht te houden op door indieners aan de kaak gestelde projecten waarbij sprake is of zal zijn van inbreuk op het EU-recht door de tenuitvoerlegging van officiële planning; verzoekt de Commissie, als hoedster van de verdragen, een oplossing te vinden voor gevallen van onjuiste of niet-omzetting van het EU-recht, die in een groot aantal aan het Parlement gerichte verzoekschriften aan de orde worden gesteld; verzoekt de Commissie daarbij ook minder aarzelend op te treden als het gaat om het instellen van inbreukprocedures; onderstreept dat bij het instellen van inbreukprocedures niet de indruk mag ontstaan dat met grotere lidstaten sterker rekening wordt gehouden; verzoekt de Commissie om de Commissie verzoekschriften regelmatig op de hoogte te houden van de voortgang en de concrete uitkomst van inbreukprocedures die rechtstreeks verband houden met verzoekschriften; 8. verzoekt de Commissie zich volledig in te zetten in het verzoekschriftenproces, namelijk door ontvankelijke, aan haar toegewezen zaken grondig te onderzoeken en de indieners uiteindelijk tijdig van nauwkeurige en geactualiseerde antwoorden te voorzien; verwacht dat deze antwoorden nader worden toegelicht in de mondelinge debatten over deze kwesties tijdens de openbare vergaderingen van de Commissie verzoekschriften; is van mening dat de Commissie met het oog op de institutionele geloofwaardigheid in dergelijke debatten moet worden vertegenwoordigd door een functionaris met passende rang; is van mening dat de Commissie zich, als hoedster van de Verdragen, intensiever moet bezighouden met de essentie van zaken, daarbij rekening houdend met de achterliggende bedoeling van de desbetreffende EU-wetgeving; 9. verzoekt dat, omwille van de transparantie en in de geest van loyale samenwerking tussen de verschillende EU-instellingen, de Commissie de toegang tot documenten met alle toepasselijke informatie over EU-proefprocedures vergemakkelijkt, met name in het geval van ontvangen verzoekschriften, met inbegrip van de uitwisseling van vragen en antwoorden tussen de Commissie en de betreffende lidstaat, ten minste wanneer de procedure is afgerond; 10. benadrukt het belang van proactief toezicht en tijdige preventieve maatregelen van de Commissie wanneer er gegrond bewijs is dat bepaalde geplande en bekendgemaakte projecten mogelijk een inbreuk vormen op de EU-wetgeving; is ongerust over de huidige neiging tot terughoudendheid binnen de Commissie bij onderzoek naar de problematiek van veel verzoekschriftenop puur procedurele gronden; is het niet eens met de telkens terugkerende voorstellen om tal van dossiers van specifieke verzoekschriften te sluiten zonder de resultaten van de onderzoeken naar de aangekaarte kwesties af te wachten, en meent dat dit niet strookt met de geest van haar ultieme rol als hoedster van de Verdragen; pleit voor nog meer nauwgezette aandacht en daaropvolgende maatregelen, vooral in zaken waar het gaat om mogelijke inbreuken op de EU-wetgeving door de Commissie zelf, bijvoorbeeld op het vlak van toegang van het publiek tot documenten, zoals gewaarborgd door het Verdrag van Aarhus; 11. wijst erop dat het belangrijk is te waarborgen dat de Commissie alle verzoekschriften gedetailleerd, proactief en zo snel mogelijk beantwoordt; 12. wenst dat het secretariaat meer personeel ter beschikking krijgt, gezien de bijzondere aard van deze commissie en de zware werklast die voortvloeit uit het contact met de duizenden burgers en ingezetenen die elk jaar verzoekschriften indienen; 13. onderstreept de noodzaak van een betere correspondentie met burgers met het oog op de behandeling van hun verzoeken; 14. acht het belangrijk om de samenwerking met de nationale parlementen en hun relevante commissies alsmede met de regeringen van de lidstaten te versterken en om de autoriteiten van de lidstaten ertoe aan te sporen het EU-recht op volledig transparante wijze om te zetten en toe te passen; wijst op het belang van de samenwerking tussen de Commissie en de lidstaten met het oog op een doeltreffender en transparanter bescherming van de rechten van burgers, en pleit voor de aanwezigheid van vertegenwoordigers van de lidstaten tijdens de vergaderingen; beklemtoont dat er vertegenwoordigers van de Raad en de Commissie van een zo hoog mogelijk niveau aanwezig moeten zijn bij vergaderingen en hoorzittingen van de Commissie verzoekschriften, wanneer de inhoud van de besproken kwesties de betrokkenheid van deze instellingen vereist; herhaalt het in zijn resolutie van 11 maart 2014 over de werkzaamheden van de Commissie verzoekschriften in 2013 (1) geformuleerde verzoek om een versterking van de gestructureerde dialoog met de lidstaten, namelijk door met regelmaat vergaderingen met leden van nationale verzoekschriftencommissies of andere bevoegde instanties te houden; 15. verzoekt de lidstaten wettelijk te regelen dat in de nationale parlementen een goed functionerende verzoekschriftencommissie moet worden ingesteld, waardoor de samenwerking tussen de Commissie verzoekschriften en de nationale parlementen doeltreffender zou worden; 16. acht het belangrijk dat de commissie verzoekschriften de samenwerking met andere parlementaire commissies versterkt door hun advies te vragen over verzoekschriften, hun leden uit te nodigen voor deelname aan de bespreking van tot hun bevoegdheidsgebied behorende vraagstukken en als medeadviserende commissie meer deel te nemen aan de opstelling van bepaalde verslagen, met name verslagen met betrekking tot de correcte omzetting en tenuitvoerlegging van het EU-recht in de lidstaten; verzoekt de bevoegde commissies de nodige aandacht te besteden aan de aan hen doorgezonden verzoekschriften en passende feedback te verstrekken voor de correcte afhandeling van verzoekschriften; 17. onderstreept het groeiende belang van de Commissie verzoekschriften als toetsingscommissie, die een referentiepunt zou moeten zijn voor de omzetting en tenuitvoerlegging van de Europese wetgeving op administratief niveau in de lidstaten; herhaalt de in bovengenoemde resolutie over de werkzaamheden van de Commissie verzoekschriften 2013 geformuleerde oproep tot meer politieke debatten tijdens de plenaire vergaderingen en tot een levendiger communicatie over de verzoekschriften van Europese burgers; 18. betreurt dat niet meer indieners hun geval rechtstreeks aan de Commissie verzoekschriften kunnen presenteren, deels vanwege een gebrek aan vergadertijd en aan personeel in het secretariaat; dringt aan op een verbetering van de termijnen waarbinnen indieners in kennis worden gesteld van de behandeling van hun verzoekschriften en van hun verschijning voor de commissie; pleit ervoor meer gebruik te maken van videoconferenties of andere middelen waarmee indieners actief aan de werkzaamheden van de Commissie verzoekschriften kunnen deelnemen, ook als ze niet fysiek aanwezig kunnen zijn; 19. pleit voor de onmiddellijke totstandbrenging van een informeel netwerk voor verzoekschriften binnen het Parlement, met deelname van leden die alle parlementaire commissies vertegenwoordigen, om te zorgen voor een soepele en doeltreffende coördinatie van de werkzaamheden met betrekking tot verzoekschriften, waardoor de uitoefening van het petitierecht zal verbeteren; 20. wijst erop dat de overige commissies van het Parlement een belangrijke rol vervullen, onder meer omdat zij tijdens hun vergaderingen aangelegenheden behandelen die aan de orde zijn gesteld in de verzoekschriften die betrekking hebben op hun bevoegdheidsterreinen, en de ontvangen relevante verzoekschriften als informatiebron voor wetgevingsprocedures gebruiken; 21. betreurt dat het Handvest van de grondrechten niet in alle lidstaten is aangenomen en dat de tenuitvoerlegging ervan onduidelijk en tot op zekere hoogte onbevredigend is voor een groot aantal burgers; betreurt eveneens dat het Handvest van de grondrechten nog niet door de EU is aangenomen zoals bedoeld in artikel 6, lid 2, van het VEU en dat de Europese burgers niet voldoende op de hoogte zijn van de procedures die hiervoor bestaan; betreurt de strikte uitlegging door de Europese Commissie van artikel 51 van het Handvest van de grondrechten, waarin wordt bepaalt dat de bepalingen van het Handvest zijn gericht tot de instellingen, organen en instanties van de Europese Unie met inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel, alsmede, uitsluitend wanneer zij het EU-recht ten uitvoer brengen, tot de lidstaten; herinnert eraan dat de Europese Commissie vaak heeft verklaard dat het haar onmogelijk was om op te treden op het gebied van de grondrechten, wanneer de commissie haar daarom had verzocht, vanwege artikel 51 van het Handvest van de grondrechten; onderstreept dat de verwachtingen van de burgers vaak verder gaan dan hetgeen op grond van de zuiver juridische bepalingen van het Handvest kan worden waargemaakt; verzoekt de Europese Commissie dichter bij de verwachtingen van de burgers te staan en een nieuwe aanpak te zoeken voor de uitlegging van artikel 51; 22. wijst op het belangrijke werk dat de Commissie verzoekschriften heeft verricht in de context van de tenuitvoerlegging van het VN-Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap; neemt in dit verband terdege kennis van de slotopmerkingen van het VN-Comité voor de rechten van personen met een handicap in verband met het initiële verslag van de Europese Unie (2) ; beklemtoont dat het kader van de Europese Unie van voldoende middelen moet worden voorzien, overeenkomstig de voorschriften van het Verdrag; verzoekt in dit verband om een vergroting van de capaciteit van de Commissie verzoekschriften en haar secretariaat, waardoor de commissie haar beschermende rol naar behoren kan vervullen; pleit voor de aanstelling van een aangewezen functionaris met de taak om kwesties op het gebied van handicaps te behandelen; benadrukt de bereidheid van de commissie om nauw samen te werken met andere wetgevingscommissies die deel uitmaken van het netwerk van het Parlement voor handicaps; stelt vast dat de commissie zich meer moet inspannen en meer actie moet ondernemen ten aanzien van de bescherming van personen met een handicap, zoals acties gericht op de bevordering van de spoedige ratificering van het Verdrag van Marrakesh; 23. wijst op de bezorgdheid van de burgers ten opzichte van de onderhandelingen voor het trans-Atlantisch partnerschap voor handel en investeringen (TTIP) waaraan de Commissie deelneemt, zoals blijkt uit talrijke verzoekschriften die in 2014 zijn ontvangen; onderstreept dat de Commissie dringend de aanbevelingen van de Europese Ombudsman in dit verband ten uitvoer moet leggen; 24. wijst op het advies van de Commissie verzoekschriften inzake aanbevelingen aan de Europese Commissie voor de onderhandelingen over TTIP, waarin zij het als ISDS bekendstaande instrument voor geschillenbeslechting afwijst, waarop in vele ontvangen verzoekschriften werd aangedrongen, en betreurt dat het Europees burgerinitiatief tegen TTIP is verworpen; 25. betreurt het dat enkele lidstaten het VN-Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap nog niet hebben geratificeerd en verzoekt hen dit verdrag zo spoedig mogelijk te ondertekenen en te ratificeren; 26. verzoekt de EU en de lidstaten het Facultatief Protocol bij het Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap te ondertekenen en te ratificeren; 27. verzoekt de lidstaten het Verdrag van Marrakesh tot bevordering van de toegang tot gepubliceerde werken voor personen die blind zijn, visueel gehandicapt of anderszins een leeshandicap hebben, onverwijld te ondertekenen en te ratificeren; 28. stelt vast dat bijzondere aandacht wordt besteed aan bepaalde verzoekschriften over het plan om mogelijke oliereserves op de Canarische eilanden te verkennen en exploiteren; wijst erop dat indieners die op grond van milieuoverwegingen tegen het plan waren aanzienlijk hebben bijgedragen aan de opheldering van het debat; beseft dat milieuvraagstukken een prioriteit voor de indieners blijven, en dat hierdoor duidelijk wordt waar de lidstaten op dit gebied in gebreke blijven; merkt op dat een aantal van deze verzoekschriften over afvalbeheer, waterveiligheid, kernenergie, fracking en de bescherming van diersoorten gaan; 29. wijst op het hoge aantal ontvangen verzoekschriften waarin bezwaar wordt gemaakt tegen het gebruik van fracking om gas en aardolie uit de ondergrond te halen en wordt gewezen op de ecologische, economische en sociale gevolgen die aan het gebruik van deze techniek verbonden zijn; 30. hekelt met name het opsplitsen van dossiers, een praktijk die herhaaldelijk voorkomt bij grote infrastructuur- of boorprojecten die ten grondslag liggen aan tal van verzoekschriften over milieukwesties; 31. wijst op de bezorgdheid van indieners over vermeende onrechtvaardigheden bij de administratieve en gerechtelijke procedures inzake echtscheidingen en kwesties met betrekking tot het gezag over kleine kinderen en gedwongen adopties; merkt in dit verband op dat in enkele lidstaten, in geval van paren met een gemengde nationaliteit, sprake kan zijn van discriminatie op grond van nationaliteit ten voordele van de ouder die onderdaan is van de lidstaat waar de procedure plaatsvindt, en ten nadele van de ouder die geen onderdaan is van die lidstaat, wat vaak zeer ernstige en omvangrijke gevolgen heeft voor de rechten van het kind; onderstreept dat er gevallen zijn voorgelegd uit verscheidene lidstaten (Duitsland – vooral met betrekking tot de activiteiten van het bureau voor kinder- en jeugdzorg, Frankrijk, Nederland, Slowakije, Denemarken) en uit Noorwegen, en is in dit verband ingenomen met de in 2016 geplande herziening van de verordening Brussel II bis; benadrukt dat in 2015 binnen de Commissie verzoekschriften een nieuwe werkgroep is opgericht om deze punten van zorg snel en samenhangend aan te pakken, en dat deze werkgroep een onderzoeksmissie naar het Verenigd Koninkrijk heeft uitgevoerd om dergelijke klachten ter plaatse te bestuderen; 32. wijst op het grote aantal ontvangen verzoekschriften waarin het migratie-, het handels- en het buitenlands beleid van de EU zwaar op de korrel wordt genomen en wordt gewaarschuwd voor de gevolgen ervan waar het gaat om de eerbiediging van de mensenrechten van migranten; stipt aan dat alle agentschappen, organen en instellingen van de EU, met inbegrip van Frontex, op hun werkterrein te allen tijde de eerbiediging van de mensenrechten en de naleving van het Handvest van de grondrechten moeten waarborgen; 33. is verheugd over de maatschappelijke dialoog die de Commissie sinds 2007 jaarlijks organiseert onder de naam "Europees Forum voor de rechten van het kind", dat tot doel heeft de rechten van het kind in het interne en externe optreden van de EU te bevorderen; merkt op dat aan deze dialoog wordt deelgenomen door vertegenwoordigers van de lidstaten, vertrouwenspersonen voor de rechten van het kind, het Comité van de Regio's, het Europees Economisch en Sociaal Comité, de Raad van Europa, Unicef en een aantal ngo's; 34. benadrukt dat in de verzoekschriften van burgers de meest uiteenlopende vraagstukken aan bod komen, zoals de grondrechten, de mensenrechten, de rechten van personen met een handicap, de interne markt, het milieurecht, arbeidsverhoudingen, het migratiebeleid, handelsovereenkomsten, volksgezondheidsvraagstukken, kinderwelzijn, vervoer, dierenrechten en discriminatie; verzoekt de Commissie verzoekschriften haar werkzaamheden nader te specialiseren voor de belangrijkste beleidsterreinen waar de indieners naar verwijzen; verzoekt om de toewijzing van meer middelen aan haar secretariaat zodat de commissie al deze uiteenlopende verzoekschriften die veel aandacht vereisen, kan behandelen; 35. is van mening dat de organisatie van openbare hoorzittingen een nuttig middel is om de door de burgers aan de orde gestelde problemen te onderzoeken; wil de aandacht vestigen op de openbare hoorzittingen die werden georganiseerd met de Commissie milieubeheer in het kader van het Europees burgerinitiatief "Water is een mensenrecht" en met de Commissie juridische zaken in het kader van het Europees burgerinitiatief "Een van ons"; is van mening dat het Europees burgerinitiatief een instrument is dat transnationale, participatieve en representatieve democratie bevordert en, zodra een nieuwe verordening is goedgekeurd, de burgers de mogelijkheid biedt directer deel te nemen aan het aankaarten en hoog op de agenda plaatsen van te behandelen Europese beleidsmaatregelen en wetgevingskwesties; bevestigt nogmaals dat het vastbesloten is proactief deel te nemen aan de organisatie van openbare hoorzittingen voor succesvolle initiatieven; verbindt zich ertoe om, op institutioneel niveau, prioriteit te verlenen aan de doeltreffendheid van dit participatief proces en ervoor te zorgen dat in voorkomend geval voor wetgevende follow-up wordt gezorgd; is ingenomen met de toegankelijkheidsvoorzieningen die tijdens de hoorzittingen aan personen met een handicap worden geboden, zoals het scherm voor de omzetting van tekst naar spraak; 36. betreurt het antwoord van de Commissie op het beperkte aantal Europese burgerinitiatieven en is teleurgesteld dat er weinig follow-up is gegeven aan het enige instrument van transnationale participatieve democratie in de EU; 37. vestigt de aandacht op verscheidene resoluties die in 2014 zijn aangenomen, zoals zijn resolutie van 12 maart 2014 betreffende het verslag over het EU-burgerschap 2013 met als titel "EU-burgers: uw rechten, uw toekomst" (3) , dat geleid heeft tot debatten over de harmonisatie van pensioenrechten en over het actief en passief kiesrecht van burgers; vestigt de aandacht op het jaarverslag van de Commissie over de werkzaamheden van de Commissie verzoekschriften in 2013 ( A7-0131/2014 ), en op zijn resolutie van 15 januari 2015 over het jaarverslag over de activiteiten van de Ombudsman in 2013 (4) , met name ten aanzien van de TTIP-overeenkomst; 38. waardeert het besluit van de Commissie om de in 2013 aangevangen activiteiten van het "Europees Jaar van de burger" in 2014 voort te zetten, met een sterkere nadruk op de Europese verkiezingen (die hebben plaatsgevonden tussen 22 en 25 mei 2014); vindt het een goede zaak dat de Commissie de Europese burgers wil informeren over de instrumenten waarover zij beschikken om te kunnen deelnemen aan het Europees besluitvormingsproces, en hun informatie en advies wil verstrekken met betrekking tot hun rechten en de democratische instrumenten waarover zij beschikken om die rechten af te dwingen; benadrukt dat meer aandacht moet worden besteed aan bewustmaking ten aanzien van de verkiezingen voor het Europees Parlement, aangezien de opkomst bij de verkiezingen in 2014 in veel lidstaten lager dan 50 % was; 39. onderstreept hoe belangrijk het is ervoor te zorgen dat de Commissie verzoekschriften een volledig operationeel webportaal heeft, dat de indieners de mogelijkheid biedt zich op doeltreffende wijze te registreren, een verzoekschrift in te dienen, de begeleidende documenten te uploaden, ontvankelijk verklaarde verzoekschriften te steunen, informatie te ontvangen over hun verzoekschrift en via automatische e-mails op de hoogte te worden gebracht van veranderingen in de status daarvan, en rechtstreeks in contact te treden met ambtenaren van de EU-instellingen voor directe en duidelijke informatie over de vorderingen in de kwesties die zij in hun verzoekschriften aan de orde hebben gesteld; betreurt het dat het tijdschema niet is gehaald en dat veel van de verwachte mogelijkheden nog niet volledig functioneren; dringt er bij de verantwoordelijke administratieve organen op aan de uitvoering van de resterende projectfasen te versnellen, waarbij alle bestaande tekortkomingen worden gecorrigeerd; beklemtoont dat meer stappen moeten worden gezet om de transparantie van de verzoekschriftenprocedure te verhogen; 40. wenst dat het Parlement, de nationale parlementen en de autoriteiten op lagere niveaus in de lidstaten, met passende klachteninstanties, een gezamenlijke lijn volgen om de burgers op begrijpelijke wijze duidelijk te maken op welk niveau en tot welke instantie zij hun verzoekschriften kunnen richten; 41. verzoekt om een effectieve beoordeling van het secretariaat van de Commissie verzoekschriften die gericht is op wat in kwalitatief en kwantitatief opzicht nodig is om aan de grote accumulatie van verzoekschriften en de aanhoudende vertraging bij de verwerking daarvan een einde te maken; is van mening dat adequate behandeling van en voldoende aandacht aan goedgekeurde verzoekschriften, tezamen met billijke feedback aan indieners essentieel is om de banden tussen het Europees maatschappelijk middenveld en de Europese instellingen aan te halen; 42. benadrukt dat het noodzakelijk is burgers op constructievere wijze te informeren over het webportaal van de Commissie verzoekschriften door in de lidstaten voorlichtingsseminars te organiseren; 43. benadrukt de belangrijke rol van het SOLVIT-netwerk, dat regelmatig problemen in verband met de uitvoering van de internemarktwetgeving aan het licht brengt en oplost; dringt er bij de Commissie op aan dit instrument te versterken, de leden van de Commissie verzoekschriften toegang te verschaffen tot alle informatie die via SOLVIT beschikbaar is en hen op de hoogte te houden in zaken die verband houden met ingediende verzoekschriften; 44. wijst erop dat de Commissie verzoekschriften nauwer moet samenwerken met de overige instellingen en organen van de Europese Unie en met de nationale autoriteiten in de lidstaten; acht het noodzakelijk om te komen tot een dialoog en een systematische samenwerking met de lidstaten, met name met de verzoekschriftencommissies van de nationale parlementen; beveelt alle parlementen van de lidstaten die dat nog niet hebben gedaan aan om verzoekschriftencommissies in het leven te roepen; is van mening dat het bezoek van een delegatie van het Schotse parlement aan de Commissie verzoekschriften op 2 december 2014 een voorbeeld van deze samenwerking is en dat dergelijke partnerschappen de beste manier zijn om ervaringen en optimale werkwijzen uit te wisselen, alsmede om verzoekschriften op een meer systematische en efficiënte manier door te verwijzen naar de bevoegde organen; 45. benadrukt dat nauwe samenwerking met de lidstaten van essentieel belang is voor de werkzaamheden van de Commissie verzoekschriften; moedigt de lidstaten aan een proactieve rol te spelen bij de behandeling van verzoekschriften die verband houden met de toepassing en handhaving van de EU-wetgeving, en hecht zeer veel belang aan de aanwezigheid en actieve participatie van de vertegenwoordigers van de lidstaten bij de vergaderingen van de Commissie verzoekschriften; wijst erop dat vertegenwoordigers van de Griekse regering aanwezig waren bij de bespreking van het verslag over de onderzoeksmissies naar Griekenland in verband met afvalbeheer (18 t/m 20 september 2013) tijdens de vergadering van 10 februari 2014; 46. herinnert eraan dat onderzoeksmissies een van de belangrijkste onderzoeksinstrumenten zijn waarover de Commissie verzoekschriften beschikt, zoals in de regels is voorzien, hoewel in 2014 geen enkele onderzoeksmissie heeft plaatsgevonden; acht het zeer belangrijk dat de behandeling van verzoekschriften tijdens de onderzoeksmissies niet tot stilstand komt, ook niet tussen de Europese verkiezingen en de constituering van het nieuwe Parlement, en verzoekt de parlementaire commissies hiervoor de nodige voorzieningen te treffen; benadrukt dat onderzoeksmissies moeten resulteren in duidelijke aanbevelingen die gericht zijn op de oplossing van de problemen van de indiener; verwacht dat de reguliere activiteit van de Commissie verzoekschriften wat de onderzoeksmissies betreft in 2016 wordt hervat; 47. verzoekt Griekenland kennis te nemen van de aanbevelingen in het door de commissie in februari 2014 goedgekeurde verslag over de onderzoeksmissies met betrekking tot de afvalinzameling en de stortplaatsen in Griekenland; verzoekt de Commissie nauwgezet toezicht te houden op de besteding van de voor afvalverwijdering toegekende middelen; verzoekt de lidstaten de richtlijnen van de Europese Unie inzake afvalrecycling te eerbiedigen; 48. hecht zeer veel belang aan de aanwezigheid en de actieve participatie van vertegenwoordigers van de lidstaten bij de vergaderingen van de Commissie verzoekschriften; is verheugd over en voorstander van de aanwezigheid, de participatie en de actieve samenwerking van overheidsfunctionarissen uit de betrokken lidstaten; moedigt alle lidstaten aan actief deel te nemen aan de verzoekschriftenprocedure; 49. benadrukt het belang van samenwerking met de Europese Ombudsman, alsook van de betrokkenheid van het Parlement bij het Europees Netwerk van ombudsmannen; juicht de uitstekende betrekkingen binnen het institutionele kader tussen de Ombudsman en de Commissie verzoekschriften toe; waardeert in het bijzonder de regelmatige bijdragen die de Ombudsman in de loop van het jaar heeft geleverd aan de werkzaamheden van de Commissie verzoekschriften; 50. kijkt uit naar nauwere samenwerking met verzoekschriftencommissies van nationale en regionale parlementen van de verschillende lidstaten, indien aanwezig; verbindt zich ertoe richtsnoeren te geven voor het instellen van dergelijke commissies in de resterende lidstaten die daartoe bereid zijn; 51. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie, en het verslag van de Commissie verzoekschriften, te doen toekomen aan de Raad, de Commissie, de Europese Ombudsman, de regeringen en parlementen van de lidstaten, hun verzoekschriftencommissies en hun nationale ombudsman of soortgelijke bevoegde organen. Het Europees Parlement, – gezien de Universele Verklaring van de rechten van de mens, – gezien het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten, en met name de artikelen 9, 10 en 14, – gezien het Verdrag van de Verenigde Naties inzake het recht van de zee, – gezien artikel 135, lid 5, en artikel 123, lid 4, van zijn Reglement, A. overwegende dat de 35-koppige bemanning (waaronder 14 Esten en 6 Britten alsook Indiërs en Oekraïners) van het in de VS gebaseerde en onder Sierra Leoonse vlag varende particuliere schip MV Seaman Guard Ohio op 12 oktober 2013 in de deelstaat Tamil Nadu (India) is gearresteerd op beschuldiging van illegaal wapenbezit in Indiase wateren; B. overwegende dat de bemanning blijkbaar een piraterijbestrijdingsmissie aan het uitvoeren was, niet agressief tegen Indiase burgers is opgetreden en steeds heeft ontkend iets verkeerds te hebben gedaan; C. overwegende dat de beschuldigingen kort daarna ongegrond zijn verklaard, maar dat de Indiase autoriteiten beroep hebben aangetekend en dat het hooggerechtshof het proces heeft laten doorgaan; overwegende dat de mannen al die tijd India niet konden verlaten en niet konden werken; D. overwegende dat er regelmatig uitgebreid overleg op de hoogste niveaus heeft plaatsgevonden tussen de Indiase autoriteiten en hun Britse en Estse tegenhangers, ook op ministerieel niveau en op het niveau van de eerste ministers; overwegende dat daarbij onder meer is gevraagd om de 14 Estse en 6 Britse bemanningsleden vervroegd te laten terugkeren, gezien de financiële problemen en het psychische leed van hun gezinsleden; E. overwegende dat elk van de 35 zeelieden en bewakers op 12 januari 2016 is veroordeeld tot de maximumstraf van vijf jaar "streng gevangenisregime" en een boete van 3 000 INR (40 EUR); overwegende dat de mannen momenteel in de gevangenis van Palayamkottai in Tamil Nadu zitten; overwegende dat zij overwegen om binnen de voorgeschreven termijn van 90 dagen in beroep te gaan tegen de vonnissen; F. overwegende dat deze loop der gebeurtenissen veel mensen heeft verrast en verbijsterd; 1. eerbiedigt de soevereiniteit van India over zijn grondgebied en jurisdictie en erkent de integriteit van het Indiase rechtssysteem; 2. deelt de gegronde bezorgdheid en gevoeligheid van India ten aanzien van terrorisme, die gebaseerd zijn op recente ervaringen; 3. is ervan op de hoogte dat de betrokken personeelsleden aan piraterijbestrijding deden en dat bewezen is dat beschermingsteams aan boord de meest doeltreffende maatregel tegen piraterij zijn en ondersteuning verdienen van de internationale gemeenschap, waaronder India; 4. vraagt de Indiase autoriteiten om de zaak van de bemanning van de MV Seaman Guard Ohio te behandelen met volledige inachtneming van de mensenrechten en burgerrechten van de beklaagden, overeenkomstig de verplichtingen die zijn vastgelegd in de verscheidene handvesten, verdragen en overeenkomsten inzake de mensenrechten die India heeft ondertekend; 5. dringt er bij de Indiase autoriteiten op aan om zich in deze zaak welwillend te tonen, de rechtsgang zo spoedig mogelijk te laten verlopen, en alle betrokken personeelsleden in afwachting van de afronding van de processen vrij te laten om de negatieve gevolgen voor de betrokkenen en hun gezinsleden zoveel mogelijk te beperken; 6. beveelt India aan om te overwegen het document van Montreux van 18 september 2008 te ondertekenen, waarin onder meer wordt vastgesteld hoe het internationaal recht van toepassing is op de activiteiten van particuliere militaire en beveiligingsondernemingen; 7. onderstreept dat de EU en haar lidstaten en India al sinds lang uitstekende betrekkingen onderhouden; vraagt India en de betrokken Europese landen ervoor te zorgen dat dit incident geen negatief effect heeft op de ruimere betrekkingen; benadrukt het belang van nauwe economische, politieke en strategische banden tussen India en de EU-lidstaten alsook de EU; 8. vraagt de EU en India meer te gaan samenwerken op het gebied van veiligheid op zee en de bestrijding van piraterij, onder meer door de internationale doctrine en operationele standaardprocedures te ontwikkelen, zodat het potentieel van de rol van India in de regio ten volle kan worden benut; is er bovendien van overtuigd dat dit soortgelijke geschillen in de toekomst zal helpen voorkomen; 9. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad, de Commissie, de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor Buitenlandse Zaken en Veiligheidsbeleid, en de regering en het parlement van India. Het Europees Parlement, – gezien zijn eerdere resoluties over de situatie in Ethiopië en in het bijzonder zijn meest recente plenaire debat over de kwestie op 20 mei 2015, – gezien de verklaring van 23 december 2015 van de woordvoerder van de Europese Dienst voor extern optreden (EDEO) over de recente onlusten in Ethiopië, – gezien de gezamenlijke verklaring van 20 oktober 2015 van Federica Mogherini, vicevoorzitter van de Commissie / hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid en de minister van buitenlandse zaken van de Federale Republiek Ethiopië Tedros Adhanom, – gezien het persbericht van 13 januari 2016 over de bespreking tussen Federica Mogherini en de minister van buitenlandse zaken van de Federale Republiek Ethiopië Tedros Adhanom, – gezien de verklaring van 27 mei 2015 van de woordvoerder van de Europese Dienst voor extern optreden (EDEO) over de verkiezingen in Ethiopië, – gezien de verklaring van 10 juli 2015 van de speciale rapporteur van de VN inzake de bevordering en bescherming van het recht op vrijheid van meningsuiting David Kaye, over de vrijlating van Ethiopische journalisten, – gezien de laatste universele periodieke toetsing (UPT) van Ethiopië door de VN-Mensenrechtenraad, – gezien de Overeenkomst van Cotonou, – gezien de grondwet van de Federale Republiek Ethiopië, aangenomen op 8 december 1994, en met name de bepalingen in hoofdstuk III inzake fundamentele rechten en vrijheden, mensenrechten en democratische rechten, – gezien de Universele Verklaring van de rechten van de mens, – gezien het Verdrag tegen foltering en andere wrede, onmenselijke of onterende behandeling of bestraffing, dat Ethiopië in 1994 heeft geratificeerd, – gezien het Afrikaanse Handvest van de rechten van de mens en de volkeren, – gezien het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten van de VN, – gezien artikel 135, lid 5, en artikel 123, lid 4, van zijn Reglement, A. overwegende dat de laatste algemene verkiezingen werden gehouden op 24 mei 2015, waarbij het Revolutionair Democratisch Volksfront van Ethiopië (EPRDF) zich als regeringspartij wist te handhaven door alle zetels in het nationale parlement te winnen, wat deels te verklaren is doordat kritische of afwijkende stemmen in de verkiezingsstrijd geen ruimte kregen; overwegende dat de federale verkiezingen van mei plaatsvonden in een algemene sfeer van intimidatie en twijfel aan de onafhankelijkheid van de nationale kiesraad; overwegende dat het EPRDF al vierentwintig jaar aan de macht is, sinds de omverwerping van het militair bewind in 1991; B. overwegende dat in de grootste regio in Ethiopië, Oromia, het woongebied van de grootste etnische bevolkingsgroep, een golf van protesten is uitgebroken tegen de uitbreiding van de gemeentegrenzen van de hoofdstad Addis Ababa, waardoor boeren van hun land dreigen te worden verdreven; C. overwegende dat volgens internationale mensenrechtenorganisaties door veiligheidstroepen in reactie op deze overwegend vreedzame protesten ten minste 140 betogers hebben gedood en nog veel meer gewond, in wat wellicht de grootste crisis is die Ethiopië sinds het verkiezingsgeweld van 2005 doormaakt; overwegende dat de Ethiopische regering slechts heeft erkend dat tientallen mensen en twaalf man van de veiligheidstroepen zijn omgekomen; D. overwegende dat de regering op 14 januari 2016 besloot het omstreden grootschalige stedelijke uitbreidingsproject niet te laten doorgaan; overwegende dat uitvoering van het project het stadsgebied twintig maal zo groot zou hebben gemaakt; overwegende dat er al miljoenen Oromo-boeren door uitbreidingen van Addis Ababa ontheemd zijn geraakt en tot armoede zijn vervallen; E. overwegende dat Ethiopië een land is van grote religieuze en culturele diversiteit; overwegende dat sommige van de grootste etnische gemeenschappen, met name de Oromo en Somali (Ogaden) gemarginaliseerd worden ten gunste van de Amhara en Tigray, en in de politieke vertegenwoordiging nauwelijks aan bod komen; F. overwegende dat de Ethiopische autoriteiten willekeurig vreedzame betogers, journalisten en oppositieleiders hebben gearresteerd, in de nasleep van het gewelddadige neerslaan van de protesten in het Oromia-gebied; overwegende dat de arrestanten voor marteling en andere mishandeling moeten vrezen; G. overwegende dat de regering de overwegend vreedzame betogers tot "terroristen" bestempeld heeft, met toepassing van het anti-terrorismedecreet (wet no. 652/2009) en inzet van militair geweld; H. overwegende dat de autoriteiten op 23 december 2015 Bekele Gerba hebben gearresteerd, de vice-voorzitter van het Oromo Federalist Congress (OFC), de grootste wettig ingeschreven politieke partij van Oromiya; overwegende dat Bekele Gerba naar de gevangenis werd gebracht en volgens berichten kort daarna in het ziekenhuis moest worden opgenomen; overwegende dat zijn verblijfplaats op dit moment niet bekend is; I. overwegende dat er de afgelopen weken ook andere prominente OFC-leiders willekeurig zijn gearresteerd of naar het heet onder huisarrest zijn geplaatst; J. overwegende dat het niet voor het eerst is dat Ethiopische veiligheidstroepen zich naar aanleiding van vreedzame betogingen aan ernstige mensenrechtenschendingen schuldig maken, en dat het bekend is dat de Ethiopische regering systematisch de vrijheid van vereniging en vergadering onderdrukt, en mensen belet om hun kritiek op of oppositie tegen het regeringsbeleid te uiten en daarmee de politieke en burgerrechtelijke ruimte beperkt houden, mede door middel van politiek ingegeven vervolging krachtens de draconische anti-terrorismewetgeving, decimering van onafhankelijke media, ontmanteling van wezenlijk maatschappelijk activisme en geweldpleging tegen oppositionele politieke partijen; K. overwegende dat leidende activisten als Getachew Shiferaw (hoofdredacteur van Negere Ethiopia ), Yonathan Teressa (online activist) en Fikadu Mirkana (Oromia Radio en TV) in december 2015 willekeurig werden gearresteerd, maar nog steeds niet officieel in staat van beschuldiging zijn gesteld; L. overwegende dat de Ethiopische regering verregaande beperkingen oplegt aan onafhankelijke maatschappelijke organisaties en media; overwegende dat Ethiopië blijkens een telling van 2014 door het Committee to Protect Journalists (CPJ), op drie andere landen na de ergste journalistenvervolger ter wereld is, want ten minste 17 journalisten zitten er achter de tralies, 57 mediawerkers hebben in de afgelopen jaar Ethiopië moeten ontvluchten, en een aantal onafhankelijke kranten en tijdschriften hebben moeten sluiten onder druk van de overheid; overwegende dat Ethiopië op de CPJ-lijst van 2015 van de tien landen met de meeste censuur eveneens de vierde plaats innam; M. overwegende dat er nog talloze gewetensgevangenen vastzitten, waaronder journalisten en oppositieleden, die de afgelopen jaren enkel wegens legitieme gebruikmaking van hun meningsvrijheid in de gevangenis zijn beland; overwegende dat sommigen onder hen zijn veroordeeld in oneerlijke processen, anderen nog moeten terechtstaan en weer anderen worden vastgehouden zonder aanklacht, zoals Eskinder Nega, Temesghen Desalegn, Solomon Kebede, Yesuf Getachew, Woubshet Taye, Saleh Edris en Tesfalidet Kidane; N. overwegende dat Andargachew Tsege, een in ballingschap levende Brits-Ethiopisch onderdaan en leider van een oppositiepartij, in juni 2014 werd gearresteerd; overwegende dat Andargachew Tsege enkele jaren geleden bij verstek ter dood is veroordeeld, en sinds zijn arrestatie in isolatie op de dodengalerij verblijft; O. overwegende dat de Ethiopische wetgeving inzake liefdadigheidsorganisaties en verenigingen (Charities and Societies Proclamation) voorschrijft dat organisaties die voor anderen opkomen, 90 % van hun financiering moeten verkrijgen uit plaatselijke bronnen, hetgeen de activiteiten van maatschappelijke organisaties heeft doen verminderen en voor menige maatschappelijke organisatie het einde betekende; overwegende dat Ethiopië alle aanbevelingen naast zich neerlegt tot wijziging van de Charities and Societies Proclamation en de Anti-Terrorism Proclamation, die verschillende landen uitbrachten na in mei 2014 de mensenrechtelijke staat van dienst van het land te hebben onderzocht in het kader van de Universele Periodieke Toetsing door de VN-Mensenrechtenraad; P. overwegende dat de Ethiopische regering de facto een uitgestrekte blokkade handhaaft tegen de Ogaden regio in Ethiopië, die rijk is aan olie- en gasvoorraden; overwegende dat pogingen van internationale media en humanitaire groepen om vanuit deze regio te werken en te berichten, als criminele activiteiten worden gezien die strafbaar zijn ingevolge de Anti-Terrorism Proclamation; overwegende dat er wordt bericht over oorlogsmisdaden en ernstige mensenrechtenschendingen door legereenheden en regeringsmilities tegen de bevolking in Ogaden; Q. overwegende dat Ethiopië, het op één na dichtst bevolkte land in Afrika, genoemd wordt als een van de snelst groeiende economieën in Afrika, met een gemiddelde groei van 10 % over de laatste tien jaar; overwegende dat het desondanks tot de armste landen behoort met een BNI per hoofd van de bevolking van USD 632; overwegende dat het de 173e plaats inneemt onder de 187 landen op de menselijke ontwikkelingsindex voor 2014; R. overwegende dat Ethiopië een sleutelrol speelt in de regio en politieke steun geniet van westerse donors en zijn meeste buurlanden, vooral door zijn positie als gastland van de Afrikaanse Unie (AU) en zijn bijdragen aan de VN-vredeshandhaving, en de veiligheids- en hulppartnerschappen met westerse landen; S. overwegende dat naargelang de economische groei gestaag doorgaat (met beduidende buitenlandse investeringen, in de landbouw, de bouw en de maakindustrie, grootschalige ontwikkelingsprojecten zoals hydro-elektrische stuwdammen en aanleg van plantage, en verkoop van uitgestrekte terreinen, vaak aan buitenlandse ondernemingen), veel mensen waaronder landbouwers en veehoeders, van huis en haard worden verdreven; T. overwegende dat artikel 40, lid 5, van de Ethiopische grondwet de veehoeders in Ethiopië het recht garandeert van vrij gebruik van het land als weide- en cultuurgrond, evenals het recht om niet van hun eigen land te worden verdreven; U. overwegende dat Ethiopië de Overeenkomst van Cotonou heeft ondertekend en dat in artikel 96 van deze overeenkomst wordt bepaald dat eerbiediging van de mensenrechten en fundamentele vrijheden een essentieel onderdeel vormen van de ACS-EU-samenwerking; V. overwegende dat Ethiopië de ergste droogteperiode meemaakt sinds tientallen jaren, met gevolgen als voedselonzekerheid, sterke vermagering en ongewone sterfte onder het vee; overwegende dat bijna 560 000 mensen binnenlands zijn ontheemd als gevolg van overstromingen, hevige schermutselingen om schaarse hulpmiddelen en droogte; overwegende dat volgens schatting van de Ethiopische regering voor 10,1 miljoen mensen, voor de helft kinderen, noodvoedselhulp nodig is als gevolg van de droogte; W. overwegende dat Ethiopië te maken heeft met een permanente instroom van migranten en opvang moet bieden aan ongeveer 700 000 vluchtelingen, waarvan velen uit Zuid-Soedan, Eritrea en Somalië; overwegende dat op 11 november 2015 een gemeenschappelijke agenda inzake migratie en mobiliteit (CAMM) door de EU en Ethiopië werd ondertekend, strekkende tot versterking van de samenwerking en de dialoog tussen beide partijen op gebied van migratie; 1. veroordeelt krachtig het recente gebruik van excessief geweld door de veiligheidstroepen in Oromia en alle Ethiopische regio's, en de steeds veelvuldiger gevallen van mensenrechtenschendingen; betuigt zijn medeleven met de nabestaanden van de slachtoffers en dringt aan op onmiddellijke vrijlating van allen die vastzitten wegens gebruikmaking van hun rechten van vreedzame vergadering en vrije meningsuiting; 2. herinnert de Ethiopische regering aan haar verplichtingen tot waarborging van fundamentele rechten, zoals toegang tot de rechter, en het recht op een eerlijk proces, zoals die zijn vastgelegd in het Afrikaans Handvest en andere internationale en regionale instrumenten, waaronder de Cotonou Overeenkomst, meer bepaald de artikelen 8 en 96 daarvan; 3. dringt aan op geloofwaardig, transparant en onafhankelijk onderzoek naar de dood van betogers en naar andere mensenrechtenschendingen die rond de protestbeweging zouden zijn voorgevallen, en roept de regering op de verantwoordelijken op eerlijke wijze te vervolgen en voor de bevoegde rechter te brengen; 4. roept de regering van Ethiopia op de Universele Verklaring van de rechten van de mens en het Afrikaans Handvest te eerbiedigen, en daarmee ook het recht van vreedzame vergadering en de vrijheid van meningsuiting en van vergadering; vraagt de regering met klem om onmiddellijk de speciale VN-rapporteur voor vrijheid van vreedzame vergadering en vereniging en andere VN-mensenrechtsdeskundigen naar Ethiopië uit te nodigen om over de situatie te rapporteren; 5. is opgelucht door het besluit van de regering om het speciale urbanisatieplan voor Addis Ababa en Oromia volledig te stoppen; dringt aan op een onmiddellijke, inclusieve en transparante politieke dialoog waaraan regering, oppositiepartijen, maatschappelijke vertegenwoordigers en plaatselijke bevolking deelnemen, om verder geweld en radicalisering van de bevolking te verhinderen; 6. onderstreept dat vrije en onafhankelijke media essentieel zijn met het oog op een goed-geïnformeerde, actieve en betrokken bevolking, en roept de Ethiopische autoriteiten op de onderdrukking van de vrije informatiestroom, door storing van uitzendingen en intimidatie van media, te staken, de rechten van plaatselijke maatschappelijke organisaties en media te waarborgen en overal in Ethiopië de toegang voor onafhankelijke journalisten en mensenrechtenwaarnemers te vergemakkelijken; is erkentelijk voor de recente vrijlating van de "Zone 9"-bloggers en van zes journalisten; 7. verlangt dat de Ethiopische autoriteiten ophouden politieke tegenstanders, dissidenten, mensenrechtenactivisten, bestuurders van maatschappelijke organisaties en onafhankelijke journalisten met gebruikmaking van de anti-terrorismewetgeving (Decreet nr. 652/2009) te onderdrukken; vraagt de Ethiopische regering tevens deze anti-terrorismewetgeving te herzien en in overeenstemming te brengen met internationale mensenrechtelijke regels en principes; 8. veroordeelt de excessieve restricties waaraan mensenrechtelijke activiteiten worden onderworpen door de Charities and Societies Proclamation (decreet inzake liefdadigheidsorganisaties en verenigingen), die mensenrechtenorganisaties de toegang ontzegt tot essentiële financiering, de Charities and Societies Agency excessieve bevoegdheden toedeelt om bij mensenrechtenorganisaties in te grijpen, en slachtoffers van mensenrechtenschendingen in gevaar brengt door inbreuk op de vertrouwelijkheidsregel; 9. doet een beroep op de Ethiopische autoriteiten etnische of religieuze discriminatie te verhinderen en actie te ondernemen ter aanmoediging van een vreedzame en constructieve dialoog tussen alle bevolkingsgroepen; 10. verwelkomt het mensenrechten-actieplan van Ethiopië uit 2013 en dringt aan op snelle en volledige uitvoering daarvan; 11. vraagt de autoriteiten dringend om met name uitvoering te geven aan de aanbeveling van de VN-werkgroep inzake willekeurige detentie en de Brits onderdaan en politieke activist Andargachew Tsege onmiddellijk op vrije voeten te stellen; 12. stelt dat respectering van de mensenrechten en de rechtsstaat van doorslaggevend belang zijn voor het EU-beleid ter bevordering van de ontwikkeling in Ethiopië en elders in de Hoorn van Afrika; vraagt om de aandacht van de AU voor de politieke, economische en sociale situatie van haar gastland, Ethiopië; 13. vraagt de EU, de grootste afzonderlijke donor, om daadwerkelijk het oog te houden op programma- en beleidsuitvoering om ertegen te waken dat de EU-ontwikkelingshulp bijdraagt aan de mensenrechtenschendingen in Ethiopia, met name programma's die gepaard gaan met ontheemding van landbouwers en veehoeders, en strategieën uit te werken waardoor eventuele negatieve ontheemdende effecten van door de EU-gefinancierde ontwikkelingsprojecten tot een minimum beperkt blijven; onderstreept dat de EU zuinig aan moet doen met financiële steunverlening om eerst te zien hoe het land zich in mensenrechtelijk opzicht gedraagt en in hoeverre de Ethiopische regering ernst maakt met hervormingen naar democratisering; 14. roept de regering op plaatselijke gemeenschappen door middel van dialoog bij de uitvoering van grootschalige ontwikkelingsprojecten te betrekken; maakt zijn bezwaren kenbaar tegen het programma van de regering voor gedwongen hervestiging; 15. uit zijn diepe verontrusting over de rampzalige klimaatomstandigheden in Ethiopië die de humanitaire situatie in het land nog hebben verergerd; vraagt de EU evenals haar internationale partners, om haar steun aan de Ethiopische regering en bevolking op te schroeven; verwelkomt de onlangs door de EU aangekondigde bijdrage en vraagt de Commissie erop toe te zien dat deze extra financiering zo snel mogelijk beschikbaar komt; 16. herinnert eraan dat Ethiopië een belangrijk bestemmings- doorgangs- respectievelijk herkomstland is voor migranten en asielzoekers, en dat het de grootste vluchtelingenpopulatie in Afrika herbergt; neemt dan ook belangstellend kennis van de vaststelling van een gemeenschappelijke agenda inzake migratie en mobiliteit tussen de EU en Ethiopië die ingaat op de kwesties rond vluchtelingen, grenscontrole en bestrijding van mensensmokkel; vraagt de Commissie tevens om alle projecten die onlangs van start zijn gegaan in het kader van het Trustfonds van de EU voor Afrika nauwlettend te blijven volgen; 17. is uiterst bezorgd over de economische en sociale situatie van de bevolking van het land – met name die van vrouwen, minderheden, vluchtelingen, en van de steeds talrijker ontheemden – gezien de crisis en de instabiliteit in de regio; betuigt nogmaals zijn steun aan alle humanitaire organisaties die ter plaatse werkzaam zijn, alsmede de buurlanden waar de vluchtelingen worden opgevangen; sluit zich aan bij de oproepen van de internationale gemeenschap en humanitaire organisaties om de hulp aan voor ontheemden en vluchtelingen op te voeren; 18. onderstreept dat voor realisering van de duurzame ontwikkelingsdoelstellingen een planning voor belangrijke openbare investeringen nodig is, met name op gebied van onderwijs en gezondheidszorg; vraagt van de Ethiopische autoriteiten een daadwerkelijke inzet voor het bereiken van die doelstellingen; 19. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de regering en het parlement van Ethiopië, de Commissie, de Raad, de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid, de Raad ACS-EU, de instellingen van de Afrikaanse Unie, de secretaris-generaal van de Verenigde Naties, en het Pan-Afrikaanse Parlement. Het Europees Parlement, – gezien zijn eerdere resoluties over Noord-Korea, – gezien de verklaring van de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid, Federica Mogherini, van 6 januari 2016 over de vermeende kernproef in de Democratische Volksrepubliek Korea, – gezien de verklaring van de VN-secretaris-generaal van 6 januari 2016 over de kernproef die was bekendgemaakt door de Democratische Volksrepubliek Korea, – gezien de resoluties van de VN-Veiligheidsraad nrs. 1718(2006), 1874(2009), 2087(2013) en 2094(2013), waarin kernproeven van de Democratische Volksrepubliek Korea uitdrukkelijk worden verboden, – gezien de resolutie van de Algemene Vergadering van de VN van 17 december 2015 over de mensenrechtensituatie in de Democratische Volksrepubliek Korea, – gezien het VN-rapport "Democratische Volksrepubliek Korea 2015: behoeften en prioriteiten" van april 2015, – gezien de resolutie van de VN-Mensenrechtenraad van 27 maart 2015 over de mensenrechtensituatie in de Democratische Volksrepubliek Korea, – gezien het verslag van de onderzoekscommissie voor de mensenrechten in de Democratische Volksrepubliek Korea van 7 februari 2014, – gezien de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten, het Internationaal Verdrag inzake economische, sociale en culturele rechten, het Verdrag inzake de rechten van het kind en het Verdrag inzake de uitbanning van alle vormen van discriminatie tegen vrouwen, die alle door de Democratische Volksrepubliek Korea zijn ondertekend, – gezien het Verdrag tegen foltering en andere wrede, onmenselijke of onterende behandeling of bestraffing van 1984, – gezien artikel 135, lid 5, en artikel 123, lid 4, van zijn Reglement, A. overwegende dat de Raad van de Europese Unie en de VN-Veiligheidsraad de "succesvolle kernproef met een waterstofbom van 6 januari 2016 ", aldus de DVK, hebben veroordeeld omdat het een flagrante schending is van de internationale verplichtingen uit hoofde van de resoluties van de VN-Veiligheidsraad; B. overwegende dat de verspreiding van nucleaire, chemische en biologische wapens en hun lanceerinrichtingen een bedreiging voor de internationale vrede en veiligheid is; overwegende dat de DVK zich in 2003 heeft teruggetrokken uit het Non-proliferatieverdrag en sinds 2006 kernproeven doet en in 2009 officieel verklaarde dat het een atoomwapen heeft ontwikkeld wat inhoudt dat de dreiging van haar geavanceerde nucleaire capaciteit duidelijk is toegenomen; overwegende dat de voortzetting van onwettige nucleaire en ballistische programma's een bedreiging vormt voor het internationale non-proliferatiestelsel, en regionale spanningen dreigt te vergroten; C. overwegende dat de DVK met haar militair georiënteerde economie ver verwijderd is gebleven van de verklaarde doelstelling van een sterke en welvarende natie, en de bevolking integendeel met haar drang om over massavernietigingswapens en hun lanceerinrichtingen te beschikken, steeds meer in isolement en armoede heeft gedreven; D. overwegende dat de EU sterk voorstander is van het idee van een kernvrij Koreaans schiereiland en de hervatting van het zespartijenoverleg van essentieel belang acht voor vrede, veiligheid en stabiliteit in de regio; E. overwegende dat de focus van de DVK op militaire investeringen beschouwd kan worden als misdadige verwaarlozing van de basisbehoeften van haar burgers gezien het feit dat ca. 70% van de 24,6 miljoen mensen tellende bevolking van het land kampt met voedselonzekerheid en dat 30% van de kinderen onder de 5 ernstig ondervoed is; F. overwegende dat de mensenrechtensituatie in de DVK al jaren uiterst problematisch is; overwegende dat het regime van de DVK amper heeft samengewerkt met de VN en alle resoluties van de VN-Mensenrechtenraad en de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties inzake de mensenrechten in Noord-Korea heeft verworpen; overwegende dat het regime evenmin heeft samengewerkt met de bijzondere rapporteur van de VN voor de mensenrechtensituatie in het land, en alle hulp van de Hoge Commissaris voor de mensenrechten van de VN volgens de bijzondere procedures heeft afgewezen; G. overwegende dat er na de resolutie van de VN-Mensenrechtenraad van 27 maart 2015 een bijeenkomst heeft plaatsgevonden van Noord-Koreaanse diplomaten en Marzuki Darusman, de bijzondere rapporteur van de VN-mensenrechtenraad inzake mensenrechten in Noord-Korea; H. overwegende dat de Europese Unie de naleving van mensenrechten en democratie wereldwijd verdedigt en bevordert; overwegende dat de mensenrechtendialoog tussen de EU en de DVK sinds 2013 door de DVK is opgeschort; overwegende dat er in juni 2015 een politieke dialoogronde EU-DVK heeft plaatsgevonden; I. overwegende dat de onderzoekscommissie van de VN onderzoek heeft gedaan naar "de systematische, wijdverspreide en ernstige schendingen van de mensenrechten" in Noord‑Korea en op 7 februari 2014 een verslag heeft uitgebracht; overwegende dat de onderzoekscommissie in haar verslag concludeerde dat de schendingen van de mensenrechten door Pyongyang "zonder enig precedent zijn in de huidige wereld" en "een bijna volledige ontzegging van de vrijheid van denken, geweten, en de vrijheid van godsdienst, alsmede van de vrijheid van mening, meningsuiting, informatie en vereniging" constateerde; overwegende dat de onderzoekscommissie in vele gevallen constateerde dat de schendingen van de mensenrechten misdrijven tegen de menselijkheid vormen; overwegende dat de mensenrechtensituatie in de DVK sinds 2014 is verslechterd; J. overwegende dat de regering van de DVK geen politieke oppositie, vrije en eerlijke verkiezingen, vrije media, vrijheid van godsdienst, van vereniging of van beweging en collectieve arbeidsovereenkomsten toestaat; K. overwegende dat de DVK een uitgebreid en goed-gestructureerd veiligheidssysteem heeft dat bijna elke burger nauwlettend controleert en geen enkele vorm van basale vrijheid in het land toestaat; L. overwegende dat de overheidsautoriteiten stelselmatig overgaan tot buitengerechtelijke executies en willekeurige opsluiting en het doen verdwijnen van mensen – inclusief het ontvoeren van buitenlanders – en meer dan 100 000 mensen vasthouden in gevangenissen en zogenaamde heropvoedingskampen; M. overwegende dat de bevolking van de DVK sinds decennia wordt geconfronteerd met een ontwikkelingsachterstand, een gebrekkige gezondheidszorg en ernstige ondervoeding van moeders en kinderen, in een context van politiek en economisch isolement, terugkerende natuurrampen en stijgingen van internationale voedsel- en olieprijzen; overwegende dat de DVK het recht op voedsel van haar bevolking schendt; 1. veroordeelt de vierde kernproef van 6 januari 2016 ten zeerste als een onnodige en gevaarlijke provocatie, alsmede als een schending van de relevante resoluties van de VN‑Veiligheidsraad en als een ernstige bedreiging van de vrede en de veiligheid op het Koreaanse schiereiland en de Noordoost-Aziatische regio; steunt stevige en effectieve sancties na de recente kernproef die moeten worden opgelegd door de internationale gemeenschap; 2. dringt er bij de DVK op aan af te zien van verdere provocerende acties door haar nucleaire en ballistische programma's op een volledige, verifieerbare en onherroepelijke wijze te staken, alle gerelateerde activiteiten te staken en onmiddellijk te voldoen aan al haar internationale verplichtingen, inclusief de resoluties van de VN-Veiligheidsraad en de Raad van Bestuur van de IAEA, alsmede aan overige internationale normen voor ontwapening en non-proliferatie; verzoekt de DVK om het Verdrag inzake een volledig verbod op kernproeven onverwijld te ondertekenen en te ratificeren en zich te houden aan de afspraken die zijn gemaakt in de Gezamenlijke Verklaring na het zespartijenoverleg van 19 september 2005; 3. pleit uitdrukkelijk voor een diplomatieke en politieke oplossing voor de Noord-Koreaanse nucleaire kwestie; verklaart andermaal het zespartijenoverleg te steunen en verlangt dat dit overleg wordt hervat; dringt bij alle deelnemers aan het zespartijenoverleg aan op méér inspanningen; roept de DVK ertoe op opnieuw op constructieve wijze met de internationale gemeenschap te gaan praten, en in het bijzonder met de leden van het zespartijenoverleg, en wel met het oog op duurzame vrede en veiligheid op een kernwapenvrij Koreaans schiereiland, als de beste wijze om een welvarender en stabielere toekomst voor de DVK te verzekeren; 4. is ervan overtuigd dat het nu tijd is dat de internationale gemeenschap concrete maatregelen treft om de straffeloosheid van de daders te beëindigen; eist dat degenen met de meeste verantwoordelijkheid voor de in de DVK gepleegde misdrijven tegen de menselijkheid ter verantwoording worden geroepen, voor het Internationaal Strafhof worden gebracht en aan gerichte sancties worden onderworpen; 5. benadrukt het feit dat de schendingen die beschreven staan in het verslag van de onderzoekscommissie, waarvan er vele misdrijven tegen de menselijkheid vormen, te lang hebben plaatsgevonden onder het toeziend oog van de internationale gemeenschap; 6. dringt er bij de regering van de DVK op aan onverwijld gevolg te geven aan de aanbevelingen van de onderzoekscommissie; 7. dringt er bij de regering van de Volksrepubliek China op aan haar toenemende invloed aan te wenden, alsmede haar politieke en economische invloed op de DVK om ervoor te zorgen dat de situatie niet nog verder escaleert; dringt er bij de Volksrepubliek China op aan alle noodzakelijke stappen te ondernemen, in samenwerking met de internationale gemeenschap, om de vrede en veiligheid op het Koreaanse schiereiland te herstellen; neemt kennis van de steun van de Volksrepubliek China voor resolutie 2094(2013) van de VN-Veiligheidsraad; neemt kennis van de consensus tussen de leden van de VN‑Veiligheidsraad in hun reactie op de recente kernproef van de DVK; 8. dringt er bij de Chinese regering, als partij bij het VN-vluchtelingenverdrag, op aan Noord-Koreaanse vluchtelingen die de Chinese grens oversteken het recht om asiel aan te vragen niet te ontzeggen en hen niet gedwongen terug te sturen naar Noord-Korea, maar hun fundamentele mensenrechten te beschermen; verzoekt de EU daartoe diplomatieke druk uit te oefenen; herhaalt zijn verzoek aan alle landen die vluchtelingen uit de DVK hebben opgenomen het Verdrag van Genève van 1951, alsmede het Protocol bij dit Verdrag uit 1967 na te leven en geen Noord-Koreaanse vluchtelingen terug te sturen naar de DVK; 9. is verheugd over de resolutie van de Algemene Vergadering van de VN van 17 december 2015 over de situatie op het gebied van de mensenrechten in de Democratische Volksrepubliek Korea, die door alle EU-lidstaten is gesteund; vraagt de EU en haar lidstaten de ernstige mensenrechtensituatie in de DVK te blijven aankaarten; 10. verzoekt VV/HV Federica Mogherini om gebruik te maken van de expertisecapaciteit van de Republiek Korea om de EU-strategie voor de DVK te formuleren; verzoekt VV/HV Federica Mogherini om de verdere ontwikkelingen in de DVK nauwlettend in het oog te houden en verslag uit te brengen aan het Europees Parlement zodat de mensenrechtensituatie in de DVK hoog op de politieke agenda van de EU blijft staan; is van mening dat de EU een constructieve rol moet spelen door haar kritische betrokkenheid bij de regering van de DVK; 11. geeft uitdrukking aan zijn diepe bezorgdheid over de aanhoudende verslechtering van de mensenrechtensituatie in de DVK; verzoekt de regering van de DVK haar verplichtingen uit hoofde van de mensenrechteninstrumenten waarbij het land partij is na te komen en erop toe te zien dat humanitaire organisaties, onafhankelijke mensenrechtenwaarnemers en de speciale VN-rapporteur voor de mensenrechtensituatie van de DVK toegang hebben tot het land en de noodzakelijke medewerking krijgen; 12. verzoekt de regering van de DVK het gebruik van stelselmatige onderdrukking van mensenrechten als een politiek instrument om haar eigen bevolking te controleren en door te lichten, onmiddellijk te staken; 13. veroordeelt het stelselmatig en grootschalig gebruik van de doodstraf in de DVK ten zeerste; vraagt de regering van de DVK om een moratorium in te stellen op alle terechtstellingen, met het oog op afschaffing van de doodstraf in de nabije komst; verzoekt de DVK een einde te maken aan buitengerechtelijke executies en onvrijwillige verdwijningen, politieke gevangenen vrij te laten en haar burgers toe te staan vrij te reizen, zowel in Noord-Korea zelf als naar het buitenland; verzoekt de DVK vrije meningsuiting en persvrijheid voor nationale en internationale media toe te staan en haar burgers ongecensureerde toegang tot het internet te verlenen; 14. dringt er bij de regering van de DVK op aan onmiddellijk een einde te maken aan haar van staatswege gesteunde programma van dwangarbeid in het kader waarvan buitenlandse landen tienduizenden Noord-Koreaanse arbeiders onder illegale voorwaarden hebben ingehuurd, met name voor de uitvoering van mijnbouw-, bosbouw-, textiel- en bouwprojecten, wat harde valuta heeft opgeleverd die het regime in staat heeft gesteld zich te handhaven; wijst er in dit geval op dat de verantwoordelijkheid om arbeidsrechten te beschermen zich uitstrekt tot de gastlanden die moeten zorgen voor de naleving van arbeids- en mensenrechtennormen; 15. veroordeelt de ernstige beperkingen van de vrijheid van denken, geweten, godsdienst of levensovertuiging, vreedzame vergadering en vereniging, de discriminatie op basis van het songbun-systeem, dat de mensen indeelt in door de staat toegekende sociale rangen en standen, en ook rekening houdt met politieke opvattingen en godsdienst; 16. spreekt zijn bijzondere bezorgdheid uit over de ernst van de voedselsituatie in het land en de gevolgen daarvan voor de economische, sociale en culturele rechten van de bevolking; verzoekt de Europese Commissie de huidige humanitaire hulpprogramma's en de communicatiekanalen met de DVK in stand te houden en erop toe te zien dat de goederen veilig aankomen bij het beoogde deel van de bevolking; verzoekt de autoriteiten van de DVK ervoor te zorgen dat alle burgers conform de humanitaire beginselen al naargelang hun behoefte toegang krijgen tot voedsel- en humanitaire hulp; 17. dringt er bij de autoriteiten van de DVK op aan het probleem van de stelselmatige ontvoeringen van mensen met spoed op te lossen en alle informatie over onderdanen van derde landen, inclusief Japan en de Republiek Korea, van wie vermoed wordt dat zij in de afgelopen decennia door Noord-Koreaanse staatsagenten zijn ontvoerd, vrij te geven, en de ontvoerden onmiddellijk naar hun land van herkomst te laten terugkeren; 18. dringt er bij de DVK op aan zich constructief te blijven opstellen bij hun internationale gesprekspartners om concrete verbeteringen aan te brengen in de mensenrechtensituatie ter plaatse, o.a. door dialoog, officiële bezoeken aan het land en meer intermenselijk contact; 19. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid, de Raad, de Commissie, de regeringen en parlementen van de lidstaten, de speciale vertegenwoordiger van de EU voor de mensenrechten, de regering en het parlement van de Democratische Volksrepubliek Korea, de regering en het parlement van de Republiek Korea, de regering en het parlement van de Volksrepubliek China, de regering en het parlement van de Verenigde Staten, de regering en het parlement van de Russische Federatie, de regering en het parlement van Japan, de speciale VN-rapporteur voor de mensenrechtensituatie in de DVK, en de secretaris-generaal van de Verenigde Naties.