(Raadplegingsprocedure) Het Europees Parlement , – gezien het voorstel van de Commissie aan de Raad ( COM(2008)0336 ), – gelet op artikel 37 van het EG­Verdrag, op grond waarvan het Parlement door de Raad is geraadpleegd (C6-0247/2008), – gelet op artikel 51 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie landbouw en plattelandsontwikkeling en het advies van de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en voedselveiligheid ( A6-0223/2009 ), 1. hecht zijn goedkeuring aan het Commissievoorstel, als geamendeerd door het Parlement; 2. verzoekt de Commissie haar voorstel krachtens artikel 250, lid 2, van het EG-Verdrag dienovereenkomstig te wijzigen; 3. verzoekt de Raad, wanneer deze voornemens is af te wijken van de door het Parlement goedgekeurde tekst, het Parlement hiervan op de hoogte te stellen; 4. wenst opnieuw te worden geraadpleegd ingeval de Raad voornemens is ingrijpende wijzigingen aan te brengen in het voorstel van de Commissie; 5. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en de Commissie. Het Europees Parlement , – gezien het verzoek van Aldo Patriciello om verdediging van zijn immuniteit naar aanleiding van een momenteel door de officier van justitie bij de districtsrechtbank van Isernia ingesteld onderzoek, van de ontvangst waarvan op 9 maart 2009 ter plenaire vergadering kennis werd gegeven, – gelet op de artikelen 9 en 10 van het Protocol van 8 april 1965 betreffende de voorrechten en immuniteiten van de Europese Gemeenschappen, in artikel 6, lid 2, van de Akte van 20 september 1976 betreffende de verkiezing van de leden van het Europees Parlement door middel van rechtstreekse algemene verkiezingen, – gelet op de arresten van het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen van 12 mei 1964, 10 juli 1986 en 21 oktober 2008 (1) , – gelet op artikel 6, lid 3, en artikel 7 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie juridische zaken ( A6-0286/2009 ), 1. besluit de immuniteit en voorrechten van Aldo Patriciello te verdedigen; 2. verzoekt zijn Voorzitter dit besluit en het verslag van zijn bevoegde commissie onmiddellijk te doen toekomen aan de terzake bevoegde autoriteiten van de Italiaanse Republiek. Het Europees Parlement , – gezien het door Umberto Bossi om verdediging van zijn immuniteit naar aanleiding van een momenteel door de officier van justitie bij de districtsrechtbank van Verbania ingesteld onderzoek, dat op 19 februari 2009 werd ingediend en van de ontvangst waarvan op 9 maart 2009 ter plenaire vergadering kennis werd gegeven, – gelet op de artikelen 9 en 10 van het Protocol van 8 april 1965 betreffende de voorrechten en immuniteiten van de Europese Gemeenschappen, alsmede op artikel 6, lid 2, van de Akte van 20 september 1976 betreffende de verkiezing van de leden van het Europees Parlement door middel van rechtstreekse algemene verkiezingen, – gelet op de arresten van het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen van 12 mei 1964, 10 juli 1986 en 21 oktober 2008 (1) , – gelet op artikel 6, lid 3, en artikel 7 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie juridische zaken ( A6-0269/2009 ), 1. besluit de immuniteit en voorrechten van Umberto Bossi te verdedigen; 2. verzoekt zijn Voorzitter dit besluit en het verslag van zijn bevoegde commissie onmiddellijk te doen toekomen aan de ter zake bevoegde autoriteiten van de Italiaanse Republiek. Het Europees Parlement , – gezien het voorstel van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad ( COM(2009)0150 – C6-0115/2009), – gelet op het Interinstitutioneel Akkoord van 17 mei 2006 tussen het Europees Parlement, de Raad en de Commissie betreffende de begrotingsdiscipline en een goed financieel beheer (1) , en met name punt 28 hiervan, – gelet op Verordening (EG) nr. 1927/2006 van het Europees Parlement en de Raad van 20 december 2006 tot oprichting van een Europees fonds voor aanpassing aan de globalisering (2) (EFG-verordening), – gezien het verslag van de Begrotingscommissie en het advies van de Commissie werkgelegenheid en sociale zaken ( A6-0266/2009 ), A. overwegende dat de Europese Unie passende wetgevings- en begrotingsinstrumenten heeft gecreëerd om aanvullende steun te geven aan werknemers die te lijden hebben onder de gevolgen van grote structurele veranderingen in de wereldhandelspatronen en hen te helpen bij hun terugkeer op de arbeidsmarkt, B. overwegende dat de financiële steun van de Europese Unie aan ontslagen werknemers dynamisch van aard moet zijn en zo snel en efficiënt mogelijk beschikbaar moet worden gesteld, overeenkomstig de tijdens het overleg van 17 juli 2008 aangenomen gezamenlijke verklaring van het Europees Parlement, de Raad en de Commissie en met inachtneming van het Interinstitutioneel Akkoord van 17 mei 2006 bij besluiten tot beschikbaarstelling van middelen uit het fonds, C. overwegende dat Spanje steun heeft aangevraagd in verband met ontslagen in de automobielsector in de autonome gemeenschappen Castilla y León en Aragón (3) en voldoet aan de in de EFG-verordening vastgestelde subsidiabiliteitscriteria, D. overwegende dat artikel 8, lid 1, van de EFG-verordening bepaalt dat jaarlijks maximaal 0,35% van het EFG kan worden gebruikt voor bijstand op het gebied van toezicht, informatie, administratieve en technische bijstand, boekhoudkundige controle en evaluatiewerkzaamheden die nodig zijn voor de tenuitvoerlegging van deze verordening, E. overwegende dat de Commissie op basis van dit artikel heeft voorgesteld om middelen uit het fonds beschikbaar te stellen voor de oprichting van een EFG-website met informatie over het EFG in alle talen van de Gemeenschap, aan de hand van publicaties, audiovisueel materiaal en een netwerk voor de uitwisseling van beste praktijken tussen de lidstaten (4) , overeenkomstig de wil van het Europees Parlement de burgers beter te informeren over de acties van de Europese Unie, 1. verzoekt de bij het besluit en de tenuitvoerlegging hiervan betrokken instellingen het nodige te doen om de middelen uit het fonds versneld beschikbaar te stellen; 2. herinnert eraan dat de Europese Unie al haar middelen moet inzetten om de gevolgen van de mondiale economische en financiële crisis op te vangen; wijst erop dat het EFG een cruciale rol kan spelen bij de terugkeer op de arbeidsmarkt van ontslagen werknemers; 3. is verheugd over het initiatief van de Commissie tot oprichting van een transparante, gebruikersvriendelijke en up-to-date website voor de burgers van de Europese Unie; 4. benadrukt dat de uitgaven uit het EFG aan betalingskredieten de financiering van het Europees Sociaal Fonds niet in gevaar mogen brengen; 5. hecht zijn goedkeuring aan het bij deze resolutie gevoegde besluit; 6. verzoekt zijn Voorzitter dit besluit samen met de voorzitter van de Raad te ondertekenen en zorg te dragen voor publicatie ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie; 7. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie, met inbegrip van de bijlage, te doen toekomen aan de Raad en de Commissie. BIJLAGE BESLUIT VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD betreffende de beschikbaarstelling van middelen uit het Europees Fonds voor aanpassing aan de globalisering, overeenkomstig punt 28 van het Interinstitutioneel Akkoord van 17 mei 2006 tussen het Europees Parlement, de Raad en de Commissie betreffende de begrotingsdiscipline en een goed financieel beheer HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE, gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, gelet op het Interinstitutioneel Akkoord van 17 mei 2006 tussen het Europees Parlement, de Raad en de Commissie over de begrotingsdiscipline en een goed financieel beheer (5) , en met name punt 28 hiervan, gelet op Verordening (EG) nr. 1927/2006 van het Europees Parlement en de Raad van 20 december 2006 tot oprichting van een Europees fonds voor aanpassing aan de globalisering (6) en met name op artikel 12, lid 3, gezien het voorstel van de Commissie, overwegende hetgeen volgt: (1) Het Europees fonds voor aanpassing aan de globalisering (hierna "het fonds" genoemd) is opgericht om extra steun te geven aan werknemers die de gevolgen van grote structurele veranderingen in de wereldhandelspatronen ondervinden, teneinde hen te helpen bij hun terugkeer op de arbeidsmarkt. (2) Het Interinstitutioneel Akkoord van 17 mei 2006 staat uitgaven uit het fonds toe binnen het jaarlijkse maximum van 500 miljoen EUR. (3) Op 29 december 2008 dienden de Spaanse autoriteiten een aanvraag in om middelen uit het fonds beschikbaar te stellen in verband met gedwongen ontslagen in de automobielsector. Deze aanvraag voldoet aan de voorschriften voor de bepaling van de financiële bijdragen, zoals vastgesteld in artikel 10 van Verordening (EG) nr. 1927/2006. De Commissie stelt derhalve voor een bedrag van 2 694 300 EUR ter beschikking te stellen. (4) Voorts stelt de Commissie voor om uit het fonds een bedrag van 690 000 EUR voor technische bijstand beschikbaar te stellen overeenkomstig artikel 8 van Verordening (EG) nr. 1927/2006. (5) Er moeten derhalve middelen uit het fonds beschikbaar worden gesteld om te voorzien in een financiële bijdrage voor de door Spanje ingediende aanvraag en om aan de behoefte aan technische bijstand te voldoen, BESLUITEN: Artikel 1 Voor de algemene begroting van de Europese Unie voor het begrotingsjaar 2009 wordt uit het Europees fonds voor aanpassing aan de globalisering een bedrag van 3 384 300 EUR aan vastleggings- en betalingskredieten beschikbaar gesteld. Artikel 2 Dit besluit wordt bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Europese Unie. Gedaan te Straatsburg, Voor het Europees Parlement Voor de Raad De Voorzitter De voorzitter Het Europees Parlement , – gezien het speciaal verslag van de Europese ombudsman aan het Europees Parlement, – gelet op artikel 195, lid 1, tweede alinea, van het EG-Verdrag, – gezien Besluit 94/262/EGKS, EG, Euratom van het Europees Parlement van 9 maart 1994 inzake het statuut van de Europese ombudsman en de algemene voorwaarden voor de uitoefening van zijn ambt (1) , inzonderheid artikel 3, lid 7, ervan, – gelet op het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, met name artikel 21 ervan, – gelet op de Europese code van goed administratief gedrag, met name op artikel 5, lid 3, ervan, – gelet op artikel 195, lid 2, eerste zin, van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie verzoekschriften ( A6-0201/2009 ), A. overwegende dat volgens het Hof van Justitie het beginsel van non-discriminatie op grond van leeftijd zoals bepaald in artikel 21 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie een algemeen beginsel vormt van het Gemeenschapsrecht, B. overwegende dat een verschillende behandeling op grond van leeftijd wordt beschouwd als leeftijdsdiscriminatie, tenzij die verschillende behandeling objectief gerechtvaardigd is en de middelen om dat doel te bereiken passend en noodzakelijk zijn, C. overwegende dat volgens de ombudsman de Commissie haar behandeling van freelance-hulpconferentietolken (ACI's – auxiliary conference interpreters ) die ouder zijn dan 65 jaar niet genoegzaam heeft kunnen rechtvaardigen en blijft vasthouden aan haar huidige beleid ter aanwerving van ACI's, D. overwegende dat de ombudsman dit beschouwt als een geval van wanbeheer, E. overwegende dat het Parlement, als enig gekozen orgaan van de Unie, verantwoordelijk is voor de waarborging en bescherming van de onafhankelijkheid van de Europese ombudsman bij de uitoefening van zijn taken jegens de Europese burgers en voor het toezicht op de uitvoering van zijn aanbevelingen, 1. onderschrijft de kritische opmerkingen van de Europese ombudsman en zijn aanbeveling inzake het door de Commissie gevoerde beleid bij de aanwerving van ACI's ouder dan 65 jaar; 2. dringt er bij de Commissie op aan dat zij haar huidige beleid, waarbij ACI's ouder dan 65 jaar worden uitgesloten van aanwerving, herziet; acht toekenning van een vergoeding echter niet gerechtvaardigd in de omstandigheden van deze zaak; 3. merkt op dat het Parlement, na ontvangst van een vergelijkbare ontwerpaanbeveling van de ombudsman, onmiddellijk zijn werkwijze met betrekking tot de aanwerving van ACI's ouder dan 65 jaar heeft gewijzigd en de geldende voorschriften heeft geïnterpreteerd op een manier die niet leidt tot discriminatie; 4. is van mening dat het wijzigen van de geldende voorschriften en het schrappen van leeftijdsdiscriminatie uit het aanwervingsproces een Europese instelling niet verplicht om ACI's ouder dan 65 jaar aan te werven, maar dat dit de voorschriften van de Commissie zou doen stroken met een algemeen beginsel van het recht van de Europese Unie; is bovendien van mening dat dit, gezien het tekort aan tolken in bepaalde officiële talen, de instelling meer mogelijkheden zou bieden voor het garanderen van een optimale dienstverlening, zoals is gebleken bij het Parlement; 5. verzoekt de Commissie samen te werken met het Parlement bij de herziening van de geldende voorschriften voor het aanwerven van ACI's en andere personeelsleden, om te verzekeren dat iedere vorm van discriminatie wordt voorkomen; 6. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Commissie, de Raad en de Europese ombudsman. (Medebeslissingsprocedure: eerste lezing) Het Europees Parlement , – gezien het voorstel van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad ( COM(2008)0812 ), – gelet op artikel 251, lid 2, en artikel 175 van het EG­Verdrag, op grond waarvan het voorstel door de Commissie bij het Parlement ingediend is (C6-0470/2008), – gelet op artikel 51 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en voedselveiligheid ( A6-0208/2009 ), 1. hecht zijn goedkeuring aan het Commissievoorstel zoals geamendeerd; 2. verzoekt om hernieuwde voorlegging indien de Commissie voornemens is ingrijpende wijzigingen in dit voorstel aan te brengen of dit door een nieuwe tekst te vervangen; 3. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en de Commissie. Standpunt van het Europees Parlement in eerste lezing vastgesteld op 5 mei 2009 met het oog op de aanneming van Richtlijn 2009/…/EG van het Europees Parlement en de Raad inzake fase II-benzinedampterugwinning tijdens het bijtanken van motorvoertuigen in benzinestations (Aangezien het Parlement en de Raad tot overeenstemming zijn geraakt, komt het standpunt van het Parlement in eerste lezing overeen met het definitieve wetsbesluit: Richtlijn 2009/126/EG.) (Medebeslissingsprocedure: eerste lezing) Het Europees Parlement , – gezien het voorstel van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad ( COM(2008)0469 ), – gelet op artikel 251, lid 2, en de artikelen 95 en 133 van het EG­Verdrag, op grond waarvan het voorstel door de Commissie bij het Parlement is ingediend (C6-0295/2008), – gezien het advies van de Commissie juridische zaken over de voorgestelde rechtsgrondslag, – gezien zijn verklaring over het verbod op zeehondenproducten in de Europese Unie (1) , – gezien de schriftelijke toezegging van de vertegenwoordiger van de Raad van 24 april 2009 om het voorstel als geamendeerd goed te keuren, overeenkomstig artikel 251, lid 2, tweede alinea, eerste streepje, van het EG-Verdrag, – gelet op de artikelen 51 en 35 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie interne markt en consumentenbescherming, de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en voedselveiligheid en de Commissie landbouw en plattelandsontwikkeling ( A6-0118/2009 ), 1. hecht zijn goedkeuring aan het Commissievoorstel, als geamendeerd door het Parlement; 2. verzoekt om hernieuwde voorlegging indien de Commissie voornemens is ingrijpende wijzigingen in dit voorstel aan te brengen of dit door een nieuwe tekst te vervangen; 3. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en de Commissie. Standpunt van het Europees Parlement in eerste lezing vastgesteld op 5 mei 2009 met het oog op de aanneming van Verordening (EG) nr. .../2009 van het Europees Parlement en de Raad betreffende de handel in zeehondenproducten (Aangezien het Parlement en de Raad tot overeenstemming zijn geraakt, komt het standpunt van het Parlement in eerste lezing overeen met het definitieve wetsbesluit: Verordening (EG) nr. 1007/2009.) (Medebeslissingsprocedure: eerste lezing) Het Europees Parlement, – gezien het voorstel van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad ( COM(2008)0543 ), – gelet op artikel 251, lid 2 en artikel 95 van het EG-Verdrag, op grond waarvan het voorstel door de Commissie bij het Parlement is ingediend (C6-0391/2008), – gelet op artikel 51 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie landbouw en plattelandsontwikkeling en de adviezen van de Commissie industrie, onderzoek en energie en de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en voedselveiligheid ( A6-0240/2009 ), 1. hecht zijn goedkeuring aan het Commissievoorstel, als geamendeerd door het Parlement; 2. verzoekt om hernieuwde voorlegging indien de Commissie voornemens is ingrijpende wijzigingen in haar voorstel aan te brengen of dit door een nieuwe tekst te vervangen; 3. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en de Commissie. Standpunt van het Europees Parlement in eerste lezing vastgesteld op 5 mei 2009 met het oog op de aanneming van Richtlijn 2009/…/EG van het Europees Parlement en de Raad betreffende de bescherming van dieren die voor wetenschappelijke doeleinden worden gebruikt (Voor de EER relevante tekst) HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE, Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, en met name op artikel 95, Gezien het voorstel van de Commissie║, Gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité (1) , Gezien het advies van het Comité van de Regio's║, Handelend volgens de procedure van artikel 251 van het Verdrag (2) , Overwegende hetgeen volgt: (1) Dierenwelzijn is een communautaire waarde die is vastgelegd in het aan het Verdrag gehechte Protocol betreffende de bescherming en het welzijn van dieren. (2) Op 23 maart 1998 heeft de Raad Besluit 1999/575/EG betreffende de sluiting door de Gemeenschap van de Europese Overeenkomst voor de bescherming van gewervelde dieren die voor experimentele en andere wetenschappelijke doeleinden worden gebruikt (3) aangenomen. Door partij te worden bij die overeenkomst heeft de Gemeenschap op internationaal niveau het belang erkend van de bescherming en het welzijn van dieren die voor wetenschappelijke doeleinden worden gebruikt. (3) Op 24 november 1986 heeft de Raad Richtlijn 86/609/EEG (4) aangenomen teneinde de verschillen tussen de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen van de lidstaten inzake de bescherming van dieren die voor experimentele en andere wetenschappelijke doeleinden worden gebruikt, weg te werken. Sedert de aanneming van die richtlijn zijn de verschillen tussen de lidstaten nog groter geworden. Sommige lidstaten hebben nationale uitvoeringsmaatregelen aangenomen die een hoog niveau van bescherming waarborgen voor dieren die voor wetenschappelijke doeleinden worden gebruikt terwijl andere lidstaten slechts de minimumeisen van Richtlijn 86/609/EEG toepassen. Daarom moet deze richtlijn meer gedetailleerde regels vastleggen om dergelijke verschillen te beperken en een goede werking van de interne markt te waarborgen. (4) In zijn verslag van ║ 5 december ║ 2002 over Richtlijn 86/609/EEG heeft het Europees Parlement de Commissie verzocht een voorstel tot herziening van die richtlijn in te dienen dat strengere en transparantere maatregelen met betrekking tot dierproeven omvat. (5) Er is nieuwe wetenschappelijke kennis beschikbaar over factoren die van invloed zijn op het welzijn van dieren en op hun vermogen om pijn, lijden, angst en blijvende schade te voelen en tot uiting te brengen. Daarom moet het welzijn van de dieren die in wetenschappelijke procedures worden gebruikt, worden verbeterd door de minimumnormen voor de bescherming van deze dieren aan te scherpen in overeenstemming met de nieuwste wetenschappelijke inzichten. (6) Het kan wenselijk zijn bepaalde ongewervelde diersoorten binnen de werkingssfeer van deze richtlijn te brengen, wanneer er wetenschappelijke aanwijzingen zijn dat die diersoorten pijn, lijden, angst en blijvende schade kunnen ondervinden. (7) Deze richtlijn dient ook van toepassing te zijn op de embryonale en foetale vormen van gewervelde dieren, wanneer er wetenschappelijke aanwijzingen zijn dat voor deze vormen tijdens het laatste derde van hun ontwikkelingsproces een toenemend risico bestaat dat zij pijn, lijden en angst ondervinden, wat ook negatieve gevolgen kan hebben voor hun verdere ontwikkeling. Er zijn ook wetenschappelijke aanwijzingen dat als embryonale en foetale vormen van zoogdieren in een vroeger ontwikkelingsstadium aan procedures worden onderworpen, dit kan resulteren in pijn, lijden, angst en blijvende schade indien deze dieren ook na het eerste tweederde van hun embryonale/foetale ontwikkeling in leven worden gehouden. (8) Binnen de huidige beperkingen van de wetenschap blijft het gebruik van levende dieren noodzakelijk om de gezondheid van mensen en dieren en het milieu te beschermen. Deze richtlijn vormt evenwel een belangrijke stap in de richting van het bereiken van het doel om de tests op levende dieren voor wetenschappelijke doeleinden volledig door andere procedures te vervangen zodra dit wetenschappelijk mogelijk zal blijken. De richtlijn probeert hiertoe de vooruitgang van alternatieve methoden te vergemakkelijken en te bevorderen en een hoog niveau van bescherming voor de in de tests gebruikte dieren te verzekeren. De richtlijn moet regelmatig worden herzien in het licht van de ontwikkeling van de wetenschap en de mogelijkheden tot bescherming van de dieren. (9) Gelet op de wetenschappelijke evolutie blijft het beroep op proeven met dieren een belangrijk middel om te zorgen voor een zeer hoog kwaliteitsniveau van het onderzoek op het gebied van volksgezondheid. (10) Op de behandeling en het gebruik van levende dieren voor wetenschappelijke doeleinden zijn de internationaal vastgelegde beginselen van vervanging, vermindering en verfijning van toepassing. Om te garanderen dat de manier waarop dieren in de Gemeenschap worden gefokt, verzorgd en in procedures worden gebruikt, in overeenstemming is met de internationale en nationale normen die buiten de Gemeenschap gelden, is het noodzakelijk bij de toepassing van deze richtlijn stelselmatig de mogelijkheden tot vervanging, vermindering en verfijning voor ogen te houden. De Commissie dient een hoog niveau van transparantie te verzekeren met betrekking tot het gebruik van dieren en de verslaggeving aan het publiek over de uitvoering van de dierenbeschermingsmaatregelen en de vooruitgang die bereikt is op weg naar methoden waarbij geen dieren worden gebruikt. (11) Dieren hebben als zodanig een intrinsieke waarde die moet worden geëerbiedigd. Bovendien bestaat er bij het brede publiek ethische bezorgdheid ten aanzien van het gebruik van dieren in procedures. Dieren moeten daarom altijd worden behandeld als wezens met gevoel en het gebruik ervan in wetenschappelijke procedures moet worden beperkt tot gebieden die de wetenschap en fundamentele kennis vooruit helpen, aangezien dit uiteindelijk van nut kan zijn voor bijvoorbeeld de gezondheid van mensen of dieren of voor het milieu. Om die reden mag het gebruik van dieren voor wetenschappelijke procedures alleen worden overwogen als een alternatief voor dierproeven niet voorhanden is. Het gebruik van dieren voor wetenschappelijke procedures op andere onder de bevoegdheid van de Gemeenschap vallende gebieden moet worden verboden. (12) De beginselen van vervanging, vermindering en verfijning moeten in de praktijk worden gebracht via een strikt primaat van het voorschrift om alternatieve methoden te gebruiken. Als de Gemeenschapswetgeving geen alternatieve methode erkent, kunnen de aantallen proefdieren worden verminderd door gebruik te maken van andere redelijke en in de praktijk beschikbare methoden en door de toepassing van beproevingsstrategieën, bijvoorbeeld met gebruikmaking van in vitro- en andere methoden, waardoor het gebruik van dieren wordt verminderd en verfijnd. (13) Volgens de doelstellingen van de mededeling van de Commissie van 23 januari 2006 aan het Europees Parlement en de Raad over het communautair actieplan inzake de bescherming en het welzijn van dieren 2006 – 2010 moet de Commissie zich op internationaal niveau beijveren voor het welzijn van dieren die voor wetenschappelijke doeleinden worden gebruikt, met name voor de vervanging, vermijding en verfijning van dierprocedures via de Wereldorganisatie voor Diergezondheid (OIE), en er ook naar streven dat dierenwelzijnsnormen onder de criteria worden opgenomen aan de hand waarvan naleving van de goede laboratoriumpraktĳken (GLP) wordt geconstateerd. (14) De keuze van de methoden en van de te gebruiken soort(en) is van directe invloed op zowel het aantal als het welzijn van de gebruikte proefdieren. Daarom moet ervoor worden gezorgd dat de methode wordt geselecteerd die de meest relevante resultaten oplevert en waarschijnlijk het minste pijn, lijden en angst veroorzaakt. De geselecteerde methoden dienen gebruik te maken van het kleinste aantal dieren dat ▌betrouwbare resultaten oplevert, en van de diersoorten die de geringste neurofysiologische gevoeligheid vertonen en het beste geschikt zijn voor extrapolatie van de resultaten naar de doelsoort. (15) Wegens het ernstige lijden dat met een naderende dood gepaard gaat, moet zoveel mogelijk worden vermeden methoden te selecteren die de dood als eindpunt hebben. Voor zover mogelijk dienen in plaats daarvan humanere eindpunten te worden gebruikt, gebaseerd op klinische signalen van een op handen zijnde dood, die het mogelijk maken het dier op humane wijze te doden en zodoende verder lijden te besparen. (16) Het gebruik van ongeschikte methoden om dieren te doden kan bij de dieren aanzienlijke pijn, angst en lijden veroorzaken. Van even groot belang is de bekwaamheid van de persoon die de handeling in kwestie verricht. Dieren dienen daarom alleen te worden gedood door een geschoold en daartoe bevoegd persoon en middels een humane methode die geschikt wordt geacht voor de betrokken soort. (17) Er moet voor worden gezorgd dat het gebruik van dieren in procedures geen bedreiging vormt voor de biodiversiteit. Het gebruik van bedreigde soorten in procedures dient dan ook te worden beperkt tot het strikte minimum ten behoeve van essentiële biomedische doeleinden en onderzoek gericht op het behoud van de betrokken soorten. (18) Bij de huidige stand van de wetenschappelijke kennis is het gebruik van niet-menselijke primaten in wetenschappelijke procedures in het biomedisch onderzoek nog steeds noodzakelijk. Bij het gebruik van niet-menselijke primaten in wetenschappelijke procedures doen zich, wegens de genetische verwantschap van deze dieren met de mens en hun sterk ontwikkelde sociale gedragsrepertoire, specifieke ethische en praktische problemen voor inzake het tegemoetkomen aan hun ethologische, ecologische en sociale behoeften in een laboratoriumomgeving. Bovendien is het gebruik van niet-menselijke primaten een punt van buitengewone zorg bij het publiek. Om deze redenen mag het gebruik van niet-menselijke primaten alleen worden toegestaan voor onderzoek op essentiële biomedische gebieden ten bate van de mens, mits daarvoor nog geen andere vervangende alternatieve methoden beschikbaar zijn ▌, dan wel met het oog op het behoud van de betrokken niet-menselijke primatensoorten. Op sommige gebieden van de biomedische wetenschap kan fundamenteel onderzoek in de toekomst wellicht nieuwe informatie verschaffen die relevant is voor vele levensbedreigende of gezondheidsondermijnende aandoeningen van de mens. ▌ (19) Het gebruik van mensapen, de soorten die het nauwst met de mens verwant zijn en die het meest geavanceerde sociale en gedragsrepertoire vertonen, mag alleen worden toegestaan voor onderzoek dat op het behoud van de betrokken soorten is gericht of dat in verband met levensbedreigende of gezondheidsondermijnende aandoeningen vereist is, voor zover geen andere soorten of alternatieve methoden aan het doel van de procedure kunnen voldoen. De lidstaten die een dergelijke behoefte denken te hebben, moeten de Commissie de informatie overleggen die nodig is om hierover een beslissing te nemen. (20) ▌Teneinde het vangen van dieren in het wild ten behoeve van de fok geleidelijk te beëindigen, moet zo spoedig mogelijk een grondig wetenschappelijk onderzoek worden uitgevoerd naar de mogelijkheden om het gebruik van deze dieren te beperken tot exemplaren die afkomstig zijn van fokkolonies die zich zelf in stand houden. Inrichtingen die niet-menselijke primaten fokken en leveren, dienen daarom over een strategie te beschikken om het geleidelijk bereiken van dat doel te ondersteunen en te vergemakkelijken. (21) Het is noodzakelijk bepaalde soorten gewervelde dieren die in procedures worden gebruikt, specifiek met het oog op het gebruik in dergelijke procedures te fokken zodat hun genetische, biologische en gedragskenmerken goed bekend zijn bij de personen die deze procedures uitvoeren. Deze kennis verhoogt de wetenschappelijke kwaliteit en betrouwbaarheid van de resultaten en leidt tot minder variabele uitkomsten, wat in laatste instantie resulteert in minder procedures en een geringer proefdiergebruik. Voorts moet, met het oog op dierenwelzijn en natuurbehoud, het gebruik van in het wild gevangen dieren in procedures worden beperkt tot die gevallen waarin het doel van de procedures niet kan worden bereikt met dieren die specifiek ten behoeve van het gebruik in procedures werden gefokt. (22) Aangezien de voorgeschiedenis van zwerfdieren en verwilderde exemplaren van huisdiersoorten niet bekend is en de vangst en het onderbrengen van dergelijke dieren in proefdierinrichtingen een zeer nadelige invloed heeft op hun welzijn, dienen zij niet in procedures te worden gebruikt. (23) Teneinde de transparantie te verhogen, de toelatingsprocedure voor projecten te stroomlijnen en te voorzien in een instrumentarium voor toezicht op de naleving, moet een indeling naar ernst van de procedures worden opgesteld op basis van het geraamde niveau van pijn, lijden, angst en blijvende schade waaraan de dieren worden blootgesteld. ▌ (24) Vanuit een ethisch gezichtspunt dient er een bovengrens te worden gesteld aan de pijn, het lijden en de angst waaraan dieren in wetenschappelijke procedures worden blootgesteld. Daarom moet het uitvoeren van procedures die resulteren in vermoedelijk langdurige ernstige pijn, lijden of angst in normale omstandigheden niet worden toegestaan . Bij het uitwerken van een gemeenschappelijk rapportageformaat moet in plaats van de geschatte ernst van de procedure tijdens de ethische beoordeling rekening worden gehouden met de werkelijke ernst die door het dier werd ondervonden. (25) Het aantal in procedures gebruikte dieren kan worden verminderd door dieren meer dan eens aan een procedure te onderwerpen, mits dit niet onverenigbaar is met het wetenschappelijk doel en geen kwalijke gevolgen heeft voor het dierenwelzijn. In elk geval dient het hergebruik van dieren te worden afgewogen tegen het minimaliseren van negatieve gevolgen voor het dierenwelzijn, rekening houdend met de volledige levensloop van de individuele dieren. Wegens dit mogelijke conflict moet het hergebruik van dieren per geval in overweging worden genomen en uitsluitend beperkt blijven tot procedures waarbij cumulatieve pijn, angst en lijden ethisch gerechtvaardigd zijn. (26) Aan het einde van een geautoriseerde procedure dient op grond van dierenwelzijnsoverwegingen en mogelijke risico's voor het milieu het meest aangewezen besluit te worden genomen over de bestemming van elk dier. Dieren waarvan het welzijn in het gedrang is, moeten op humane wijze worden gedood. In sommige gevallen kunnen de dieren worden vrijgelaten; dieren zoals honden en katten dienen eventueel te worden vrijgegeven om door gezinnen te worden geadopteerd, aangezien er bij het publiek grote bezorgdheid bestaat over het lot van deze dieren. Indien een inrichting toelaat dat dieren door particulieren worden geadopteerd, is het van wezenlijk belang dat zij over voorzieningen beschikt ten behoeve van een passende socialisatie van de dieren, teneinde een succesvolle adoptie te bevorderen , de dieren onnodige angst te besparen en de openbare veiligheid te waarborgen. (27) Dierlijke weefsels en organen worden gebruikt voor de ontwikkeling van in vitro-methoden. Om het beginsel van vermindering in de praktijk te brengen, is het wenselijk dat de lidstaten programma's opzetten voor de uitwisseling van organen en weefsels van dieren die op humane wijze zijn gedood. (28) Het welzijn van de dieren die in procedures worden gebruikt, is in hoge mate afhankelijk van de kwaliteit en de professionele bekwaamheid van de personen die het toezicht hebben op de procedures, dan wel de procedures uitvoeren, alsook van de personen die toezicht houden op het personeel dat de dieren dagelijks verzorgt. Teneinde te garanderen dat de personen die omgaan met dieren en met procedures waarbij dieren zijn betrokken, over voldoende bekwaamheid beschikken, mogen deze activiteiten uitsluitend worden uitgevoerd in inrichtingen en door personen die daarvoor de toelating hebben verkregen van de bevoegde instanties. Daarbij dient de nadruk vooral te liggen op het verwerven en op peil houden van een passend bekwaamheidsniveau, waarvan het bewijs vóór de verlening of hernieuwing van de toelating aan de betrokken personen moet worden geleverd. De machtiging door een bevoegde autoriteit en het bewijs van een succesvolle voltooiing van de betrokken opleiding moeten door alle lidstaten wederzijds worden erkend. (29) Inrichtingen dienen over passende installaties en voorzieningen te beschikken om tegemoet te komen aan de huisvestingsbehoeften van de betrokken diersoort(en) en te garanderen dat de procedures efficiënt en met zo weinig mogelijk nadelige gevolgen voor het welzijn van zowel de dieren die direct betrokken zijn als de dieren die hen vergezellen, kunnen worden uitgevoerd. Inrichtingen mogen hun bedrijvigheid alleen ontplooien als zij daarvoor de toelating van de bevoegde instanties hebben gekregen. (30) Om de continue monitoring van de behoeften inzake dierenwelzijn te garanderen, dient te allen tijde passende diergeneeskundige zorg beschikbaar te zijn en dient in elke inrichting een personeelslid verantwoordelijk te zijn voor de verzorging en het welzijn van de dieren. (31) Dierenwelzijnsoverwegingen dienen bij het houden, fokken en gebruiken van dieren de hoogste prioriteit te hebben. Elke inrichting dient derhalve over een ▌permanente ethische toetsingscommissie te beschikken, met als belangrijkste taken het bieden van een specifiek forum voor de ethische discussie op inrichtingsniveau, het bevorderen van een dierenwelzijnsgericht klimaat en het aanreiken van instrumenten voor de praktische toepassing en tijdige implementatie van de nieuwste technische en wetenschappelijke ontwikkelingen in samenhang met de beginselen van vervanging, vermindering en verfijning om de dieren een optimale levensloop te bieden. De besluiten van de permanente ethische toetsingscommissie dienen naar behoren te worden gedocumenteerd en moeten bij inspecties kunnen worden ingezien. (32) Teneinde de bevoegde instanties in staat te stellen toe te zien op de naleving van deze richtlijn, dient elke inrichting, waar dat mogelijk is, een nauwkeurig register bij te houden van de aantallen dieren, hun herkomst en het lot dat zij hebben ondergaan. (33) Voor niet-menselijke primaten met een sterk ontwikkeld sociaal gedragsrepertoire, alsook voor honden en katten, moet vanaf de geboorte een individueel levensloopdossier worden bijgehouden, zodat deze dieren de verzorging, huisvesting en behandeling kunnen worden geboden die op hun individuele behoeften en kenmerken zijn afgestemd. (34) De huisvesting en verzorging van de dieren moeten worden afgestemd op de specifieke behoeften en kenmerken van elke soort. (35) Op 15 juni 2006 is op het vierde multilateraal overleg van de partijen bij de Europese Overeenkomst voor de bescherming van gewervelde dieren die voor experimentele en andere wetenschappelijke doeleinden worden gebruikt, een herziene bijlage A aangenomen met richtsnoeren voor de huisvesting en verzorging van proefdieren. Deze richtsnoeren zijn opgenomen in Aanbeveling 2007/526/EG van de Commissie van 18 juni 2007 betreffende richtsnoeren voor de huisvesting en verzorging van dieren die voor experimentele en andere wetenschappelĳke doeleinden worden gebruikt (5) . (36) Tussen de lidstaten bestaan er verschillen wat betreft de eisen inzake huisvesting en verzorging van dieren, wat leidt tot een verstoring van de interne markt. Bovendien zijn sommige van die eisen niet meer in overeenstemming met de nieuwste kennis betreffende de effecten van huisvesting en verzorging op zowel het dierenwelzijn als de wetenschappelijke uitkomsten van procedures. Daarom is het noodzakelijk in deze richtlijn minimumeisen inzake huisvesting en verzorging vast te stellen, altijd op basis van de beste en modernste wetenschappelijke inzichten. (37) Ter controle op de naleving van deze richtlijn dienen de lidstaten elke inrichting jaarlijks ten minste één maal te inspecteren. Om het vertrouwen van het publiek te verkrijgen en de transparantie te bevorderen, dient ║ ten minste één inspectie onaangekondigd plaats te vinden. Er moeten door de lidstaten programma's voor gezamenlijke inspecties worden opgezet om de uitwisseling van ervaringen en goede praktijken te stimuleren. (38) Om de lidstaten te helpen bij de handhaving van deze richtlijn dient de Commissie, op basis van de bevindingen in de verslagen over het functioneren van de nationale inspecties en voor zover passend, controles van de nationale inspectiesystemen uit te voeren. De lidstaten moeten eventuele zwakke punten die door deze controles aan het licht worden gebracht, wegwerken. (39) Een uitgebreide ethische beoordeling van projecten waarbij dieren worden gebruikt, welke de grondslag vormt voor de toelating van de projecten, moet ervoor zorgen dat de beginselen van vervanging, vermindering en verfijning in die projecten worden geïmplementeerd. (40) Voorts is het zowel om morele als om wetenschappelijke redenen van essentieel belang dat elk proefdiergebruik zorgvuldig wordt beoordeeld op de wetenschappelijke validiteit, het nut en de relevantie ▌ervan. De schade die de dieren vermoedelijk zullen ondervinden, moet worden afgewogen tegen de verwachte voordelen van het project. Daarom dient de toelatingsprocedure voor projecten waarbij levende dieren worden gebruikt, een van de leidinggevenden van de studie onafhankelijke ethische beoordeling te omvatten. Voor een effectieve implementatie van de ethische beoordeling moet ook worden voorzien in de mogelijkheid tot passende beoordeling van het gebruik van eventuele nieuwe experimentele technieken. (41) In sommige gevallen kan het wegens de aard van het project, de gebruikte diersoort en de waarschijnlijkheid dat de gewenste doelstellingen van het project worden gehaald, noodzakelijk zijn een beoordeling achteraf uit te voeren. Aangezien projecten aanzienlijk kunnen verschillen qua complexiteit, duur en termijn waarop de resultaten beschikbaar komen, moet bij de beslissing over de uitvoering van een beoordeling achteraf terdege met deze aspecten rekening worden gehouden. (42) Om ervoor te zorgen dat het publiek wordt geïnformeerd, is het van belang dat objectieve informatie over de projecten waarbij levende dieren worden gebruikt, openbaar wordt gemaakt. Die informatie moet worden gepresenteerd in een zodanige vorm dat geen eigendomsrechten worden geschonden en geen vertrouwelijke informatie wordt prijsgegeven. De gebruikende inrichtingen dienen daarom kwantitatieve en/of kwalitatieve gegevens betreffende het gebruik van de levende dieren aan de bevoegde autoriteit te verstrekken en deze gegevens openbaar te maken. (43) Ten behoeve van het beheer van de risico's voor de gezondheid van mens en dier en voor het milieu schrijft de Gemeenschapswetgeving voor dat stoffen en producten pas in de handel mogen worden gebracht nadat passende gegevens over de veiligheid en werkzaamheid ervan zijn overgelegd. Aan sommige van deze eisen kan alleen worden voldaan door middel van dierproeven, hierna "voorgeschreven proeven" genoemd. Er zijn specifieke maatregelen nodig om de toepassing van alternatieve benaderingen te bevorderen en onnodige duplicaties van voorgeschreven proeven te voorkomen. Daarom dienen de lidstaten de geldigheid te erkennen van de experimentele gegevens die zijn verkregen middels de beproevingsmethoden waarin de Gemeenschapswetgeving voorziet. (44) Om de administratieve werklast te verminderen en de concurrentiekracht van het communautaire onderzoek en het communautaire bedrijfsleven te versterken, dient in de mogelijkheid te worden voorzien om voor meerdere voorgeschreven proefprocedures toestemming te verlenen in het kader van één collectieve toelating, met dien verstande dat die procedures niet van een ethische beoordeling zijn vrijgesteld. (45) Om ervoor te zorgen dat toelatingsaanvragen naar behoren worden onderzocht en om de concurrentiekracht van het communautaire onderzoek en het communautaire bedrijfsleven te versterken, dient een termijn te worden vastgesteld waarbinnen de bevoegde instanties de projectvoorstellen moeten evalueren en een besluit over de toelating van de projecten moeten nemen. Om de kwaliteit van de ethische beoordeling niet in het gedrang te brengen, kan in het geval van complexere projectvoorstellen extra tijd nodig zijn wanneer het voorgestelde project raakvlakken heeft met een groot aantal disciplines, nieuwe aspecten vertoont of een beroep doet op complexere technieken. De verlenging van de termijn voor de ethische beoordeling dient evenwel een uitzondering te blijven. (46) De beschikbaarheid van alternatieve methoden is in hoge mate afhankelijk van de vooruitgang van het onderzoek ter ontwikkeling van alternatieven. Via de communautaire kaderprogramma's voor onderzoek en technologische ontwikkeling zijn van lieverlee meer financiële middelen uitgetrokken voor projecten die gericht zijn op de vervanging, vermindering en verfijning van proefdiergebruik. Om de concurrentiekracht van het communautaire onderzoek en het communautaire bedrijfsleven te versterken, moeten de Commissie en de lidstaten daarom een bijdrage leveren aan de ontwikkeling en validatie van alternatieve benaderingen. (47) Binnen het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek van de Commissie is een Europees Centrum voor de validatie van alternatieve methoden opgericht, dat de validatie van alternatieve benaderingen in de Gemeenschap coördineert. Niettemin is de groeiende noodzaak voelbaar om nieuwe methoden te ontwikkelen en ter validatie in te dienen. Om op lidstaatniveau de noodzakelijke mechanismen paraat te hebben, dient elke lidstaat een referentielaboratorium voor de validatie van alternatieve methoden aan te wijzen. Om de coherentie en een vergelijkbare kwaliteit van de resultaten te garanderen, moeten de lidstaten referentielaboratoria aanwijzen die zijn erkend overeenkomstig Richtlĳn 2004/10/EG van het Europees Parlement en de Raad van 11 februari 2004 betreffende de onderlinge aanpassing van de wettelĳke en bestuursrechtelĳke bepalingen inzake de toepassing van de beginselen van goede laboratoriumpraktĳken en het toezicht op de toepassing ervan voor tests op chemische stoffen (6) . Bovendien wordt het mandaat van het Europees Centrum voor de validatie van alternatieve methodes uitgebreid met de coördinatie en bevordering van de ontwikkeling en toepassing van alternatieven voor dierproeven. (48) Er moet worden gezorgd voor een coherente aanpak van de strategieën inzake ethische beoordeling en ethische toetsing op lidstaatniveau. De lidstaten dienen nationale comités voor dierenwelzijn en ethiek in te stellen die advies moeten verstrekken aan de bevoegde instanties en de permanente ethische toetsingscommissies van de inrichtingen ter bevordering van de beginselen van vervanging, vermindering en verfijning. Het netwerk van nationale comités voor dierenwelzijn en ethiek dient dan ook een rol te spelen bij de uitwisseling van beste praktijken op Gemeenschapsniveau. (49) De technische en wetenschappelijke vooruitgang op het gebied van biomedisch onderzoek kan snel gaan, evenals de toename van de kennis van factoren die van invloed zijn op het dierenwelzijn. Daarom moet in een toetsing van deze richtlijn worden voorzien. Bij die toetsing , die gebaseerd is op de resultaten van wetenschappelijke werkzaamheden die door collega's zijn getoetst, dient de mogelijke vervanging van het gebruik van proefdieren, en met name van niet-menselijke primaten, prioritair aan de orde te zijn wanneer een dergelijke vervanging in het licht van de wetenschappelijke vooruitgang mogelijk is. (50) De voor de uitvoering van deze richtlijn vereiste maatregelen worden vastgesteld overeenkomstig Besluit 1999/468/EG van de Raad van 28 juni 1999 tot vaststelling van de voorwaarden voor de uitoefening van de aan de Commissie verleende uitvoeringsbevoegdheden (7) . (51) In het bijzonder wordt de Commissie de bevoegdheid gegeven om de criteria voor de indeling van procedures vast te stellen en de bijlagen II tot en met IX aan te passen aan de vooruitgang van wetenschap en techniek. Aangezien het maatregelen van algemene strekking betreft tot wijziging van niet-essentiële onderdelen van deze richtlijn, onder meer door haar aan te vullen met nieuwe niet-essentiële onderdelen, moeten zij worden vastgesteld volgens de regelgevingsprocedure met toetsing als bepaald in artikel 5 bis van Besluit 1999/468/EG. (52) De lidstaten moeten regels vaststellen inzake de sancties die van toepassing zijn op overtredingen van deze richtlijn, en erop toezien dat deze worden toegepast. Deze sancties moeten doeltreffend, evenredig en afschrikkend zijn. (53) Richtlijn 86/609/EEG dient daarom te worden ingetrokken. (54) De dierenwelzijnsvoordelen van een toepassing met terugwerkende kracht van de toelatingsprocedure, en de daarmee samenhangende administratieve kosten, vallen alleen te rechtvaardigen in het geval van nog lopende langetermijnprojecten. Daarom moet in overgangsmaatregelen worden voorzien voor lopende korte- en middellangetermijnprojecten om te voorkomen dat er een toelating achteraf moet worden verleend die slechts van beperkt nut is. (55) Daar de doelstellingen van deze richtlijn van de te ondernemen actie, namelijk de harmonisatie van de wetgeving inzake het gebruik van dieren voor wetenschappelijke doeleinden, niet voldoende door de lidstaten kan worden verwezenlijkt en derhalve wegens de omvang en de gevolgen ervan beter door de Gemeenschap kan worden verwezenlijkt, kan de Gemeenschap overeenkomstig het in artikel 5 van het Verdrag neergelegde subsidiariteitsbeginsel maatregelen treffen. Overeenkomstig het in hetzelfde artikel neergelegde evenredigheidsbeginsel gaat deze richtlijn niet verder dan nodig is om deze doelstellingen te verwezenlijken, HEBBEN DE VOLGENDE RICHTLIJN VASTGESTELD: HOOFDSTUK I Algemene bepalingen Artikel 1 Onderwerp Deze richtlijn bevat maatregelen ter bescherming van dieren die worden gebruikt of bestemd zijn om te worden gebruikt voor wetenschappelijke doeleinden. Daartoe worden voorschriften vastgesteld betreffende: Artikel 2 Toepassingsgebied 1. Deze richtlijn is van toepassing op de huisvesting en verzorging van dieren die worden gebruikt of bestemd zijn om te worden gebruikt in procedures, of wanneer zij specifiek worden gefokt opdat hun organen of weefsels voor wetenschappelijke doeleinden kunnen worden gebruikt , en heeft betrekking op alle wijzen van gebruik van dieren in procedures die hun pijn, lijden, angst of blijvende schade kunnen toebrengen . Indien er sprake is van enige pijn, lijden, angst of blijvende schade, heeft de uitschakeling daarvan door de efficiënte toepassing van verdoving, pijnstilling of een andere methode ▌niet tot gevolg dat het gebruik van een dier in een procedure buiten het toepassingsgebied van deze richtlijn valt. 2. Deze richtlijn is van toepassing op de volgende dieren: 3. Deze richtlijn is van toepassing op in procedures gebruikte dieren die zich in een vroeger ontwikkelingsstadium dan het in lid 2, onder a), genoemde bevinden, indien deze dieren bestemd zijn om voorbij dat ontwikkelingsstadium in leven te blijven en gevaar lopen om na het bereiken van dat stadium pijn, lijden, angst of blijvende schade te ondervinden. 4. Afgezien van de algemene controles op fokinrichtingen is deze richtlijn ▌niet van toepassing op: 5. Deze richtlijn is van toepassing onverminderd de bepalingen van Richtlijn 76/768/EEG van de Raad van 27 juli 1976 betreffende de onderling aanpassing van de wetgevingen der lidstaten inzake cosmetische producten (8) . Artikel 3 Definities Voor de toepassing van deze richtlijn gelden de volgende definities: Artikel 4 Vervanging, vermindering en verfijning 1. Wanneer er testmethoden , experimentele of andere wetenschappelijke activiteiten bestaan waarbij geen levende dieren worden gebruikt en die vanuit wetenschappelijk oogpunt een bevredigende methode of teststrategie voor het verkrijgen van de gezochte resultaten vormen, en die in de plaats van een procedure kunnen worden toegepast, dragen de lidstaten er zorg voor dat die alternatieve methode in plaats daarvan wordt gebruikt , op voorwaarde dat deze in de desbetreffende lidstaat niet verboden is. In het kader van deze richtlijn gelden testmethoden waarbij cellen van menselijke embryo's en foetussen worden gebruikt, niet als alternatief, hetgeen inhoudt dat de lidstaten wat het gebruik van deze testmethoden betreft hun eigen ethische beslissingen kunnen nemen. 2. De lidstaten dragen er zorg voor dat het aantal dieren dat in projecten wordt gebruikt, tot het minimum wordt beperkt zonder dat de doelstellingen van het project in het gedrang worden gebracht. 3. De lidstaten dragen er zorg voor dat de fok, de huisvesting en de verzorging alsook de bij de procedures gebruikte methoden worden verfijnd teneinde elke vorm van pijn, lijden, angst en blijvende schade die de dieren kunnen ondervinden, te voorkomen of tot het minimum te beperken. 4. De lidstaten zorgen ervoor dat financiële middelen beschikbaar worden gesteld voor opleiding en onderzoek naar en de ontwikkeling en tenuitvoerlegging van uit wetenschappelijk oogpunt bevredigende methoden of teststrategieën waarbij geen dieren worden gebruikt. 5. De lidstaten zorgen ervoor dat het in lid 1 genoemde doel door de bevoegde autoriteit wordt nagestreefd wanneer zij machtiging verleent voor projecten. 6. De lidstaten verstrekken aan de daarvoor geëigende personen en instellingen opleiding over het gebruik van uit wetenschappelijk oogpunt bevredigende methoden of teststrategieën waarbij geen dieren worden gebruikt, en bevorderen het gebruik van dergelijke methoden of teststrategieën. Artikel 5 Doel van de procedures Procedures mogen uitsluitend voor de volgende doeleinden worden uitgevoerd: Artikel 6 Humane methoden om dieren te doden 1. De lidstaten dragen er zorg voor dat dieren worden gedood in een inrichting en door een persoon die over de toelating daartoe beschikken, op zodanige wijze dat de dieren zo weinig mogelijk pijn, lijden en angst worden berokkend en, voor wat de in bijlage VI opgenomen soorten betreft, met een in die bijlage genoemde passende humane dodingsmethode, of een andere methode waarvan wetenschappelijk is aangetoond dat die minstens net zo humaan is. Wanneer een humanere dodingsmethode mogelijk en gemakkelijk beschikbaar is, kan die worden gebruikt, ook als zij niet in bijlage VI is opgenomen. In het geval van veldonderzoek mag een dier evenwel elders dan in een over een toelating beschikkende inrichting worden gedood. 2. De bevoegde instanties kunnen afwijkingen van lid 1 toestaan indien middels een wetenschappelijke motivering wordt aangetoond dat het doel van de procedure niet kan worden bereikt als een humane dodingsmethode wordt toegepast of dat andere methoden waarbij dieren meer worden beschermd zijn uitgewerkt. Ongeacht eventuele uitzonderingsregels moet het zo zijn dat het doden van dieren plaats vindt met een minimum aan pijn, lijden en angst. 3. Lid 1 is niet van toepassing wanneer een dier in een noodsituatie om redenen van dierenwelzijn moet worden gedood. De lidstaten stellen vast in welke gevallen sprake is van een noodsituatie als bedoeld in de eerste alinea. Artikel 7 Nationale maatregelen Deze richtlijn mag geen belemmering vormen voor de lidstaten wat de toepassing of goedkeuring betreft van strengere nationale maatregelen om het welzijn en de bescherming van voor wetenschappelijke doeleinden gebruikte dieren te verbeteren. HOOFDSTUK II BEPALINGEN BETREFFENDE HET GEBRUIK VAN BEPAALDE DIEREN IN PROCEDURES Artikel 8 Bedreigde diersoorten uitgezonderd niet-menselijke primaten 1. In bijlage A van Verordening (EG) nr. 338/97 van de Raad (9) genoemde bedreigde diersoorten mogen niet worden gebruikt in procedures, met uitzondering van procedures die aan de volgende voorwaarden voldoen: 2. Dit artikel is niet van toepassing op niet-menselijke primatensoorten. Artikel 9 Niet-menselijke primaten 1. Niet-menselijke primaten mogen wegens hun hoge neurofysiologische en cognitieve ontwikkelingsgraad niet worden gebruikt in procedures; met uitzondering van procedures die aan de volgende voorwaarden voldoen: 2. Onverminderd lid 1 mogen mensapen niet in procedures worden gebruikt, onder voorbehoud van het gebruik van de vrijwaringsclausule van artikel 53 . 3. Om de twee jaar, te beginnen ... (10) voert de Commissie, in overleg met de lidstaten, een toetsing uit van het gebruik van niet-menselijke primaten in procedures en publiceert zij de resultaten hiervan. Bij de toetsing wordt aandacht geschonken aan de gevolgen van ontwikkelingen in de technologische en wetenschappelijke kennis en de kennis over het dierenwelzijn en worden doelstellingen vastgesteld voor de implementatie van gevalideerde vervangende methoden. Artikel 10 In het wild gevangen dieren 1. In het wild gevangen dieren mogen niet in procedures worden gebruikt. 2. De bevoegde instanties kunnen afwijkingen van lid 1 toestaan indien middels een wetenschappelijke motivering wordt aangetoond dat het doel van de procedure niet kan worden bereikt als een dier wordt gebruikt dat voor het gebruik in procedures is gefokt. Artikel 11 Voor gebruik in procedures gefokte dieren 1. Uiterlijk ... (11) * voert de Commissie een dierenwelzijnsevaluatie uit en een onderzoek naar de uitvoerbaarheid van de vereisten geformuleerd in de tweede en derde alinea. De lidstaten dragen er zorg voor dat dieren behorend tot de in bijlage II genoemde soorten alleen in procedures worden gebruikt als die dieren voor het gebruik in procedures zijn gefokt. Waar de uitvoerbaarheid hiervan is vastgesteld, dragen de lidstaten er zorg voor dat de in die bijlage genoemde niet-menselijke primaten met ingang van de in bijlage III vastgestelde datums in het licht van de in alinea 1 genoemde beoordeling slechts in procedures worden gebruikt als zij afkomstig zijn uit zich zelf in stand houdende fokkolonies. 2. De bevoegde instanties kunnen op basis van een diergeneeskundige motivering, ten behoeve van het dierenwelzijn, of op basis van een wetenschappelijke motivering afwijkingen van lid 1, tweede en derde alinea , toestaan. Artikel 12 Zwerfdieren en verwilderde exemplaren van huisdiersoorten Zwerfdieren en verwilderde exemplaren van huisdiersoorten mogen niet in procedures worden gebruikt. Artikel 13 Gebruik van kadavers, weefsels en organen voor opleidingsdoeleinden In de hogere scholing en opleiding mogen kadavers, weefsels en organen slechts worden gebruikt indien zij afkomstig zijn van in de zin van Verordening (EG) nr. .../2009 van ... [inzake de bescherming van dieren bij het doden] (12) gedode dieren. HOOFDSTUK III PROCEDURES Artikel 14 Procedures 1. De lidstaten dragen er zorg voor dat procedures altijd worden uitgevoerd in ▌inrichtingen zoals gedefinieerd in artikel 3 . De bevoegde instanties kunnen op basis van een wetenschappelijke motivering afwijkingen van de eerste alinea toestaan. 2. Procedures mogen alleen worden uitgevoerd in het kader van een project. Artikel 15 In de procedures gebruikte methoden 1. De lidstaten dragen er zorg voor dat geen procedure wordt uitgevoerd indien het nagestreefde resultaat kan worden verkregen met behulp van een andere wetenschappelijk verantwoorde methode of beproevingsstrategie waarbij geen proefdieren worden gebruikt en die in de Gemeenschapswetgeving is erkend. Bij ontstentenis van een dergelijke methode mag geen procedure worden uitgevoerd indien het nagestreefde resultaat kan worden verkregen met behulp van een redelijke en in de praktijk beschikbare, wetenschappelijk verantwoorde methode of beproevingsstrategie, met inbegrip van computerondersteunde, in vitro- en andere methodieken, waarbij geen proefdieren worden gebruikt. 2. In geval van verschillende mogelijkheden moet de keuze vallen op die procedures waarbij gebruik wordt gemaakt van een zo gering mogelijk aantal dieren, waarbij dieren betrokken zijn met de laagste graad van neurofysiologische gevoeligheid, waarbij de dieren zo min mogelijk pijn, lijden, angst of blijvende schade wordt berokkend, en die de grootste kans bieden op bevredigende resultaten. 3. De dood als eindpunt van een procedure moet zo veel mogelijk worden vermeden en worden vervangen door in een vroege fase vaststelbare, humane eindpunten. Indien de dood als eindpunt onvermijdelijk is, dient de procedure zo te worden opgezet dat zo weinig mogelijk dieren komen te sterven. Artikel 16 Verdoving 1. Waar dat nodig is, dragen de lidstaten ▌er zorg voor dat elke procedure onder algehele of plaatselijke verdoving of met gebruik van andere methoden ter verzachting van de pijn wordt uitgevoerd. 2. In afwijking van lid 1 mogen procedures zonder verdoving worden uitgevoerd in de volgende omstandigheden: 3. Indien de procedure zonder verdoving wordt uitgevoerd, dienen pijnstillers of andere geschikte middelen te worden gebruikt wanneer dit ten goede komt aan het welzijn van het dier om onvermijdelijke pijn, lijden en angst zo veel mogelijk te beperken. 4. De lidstaten dragen er zorg voor dat de dieren geen stoffen worden toegediend waardoor zij niet meer, of slechts in verminderde mate, in staat zijn pijn te tonen bij te lichte verdoving of te geringe pijnstilling. In dergelijke gevallen is een wetenschappelijke motivering vereist, vergezeld van nadere gegevens over het verdovings- of pijnstillingsprotocol. 5. Dieren die ▌pijn kunnen lijden als de verdoving eenmaal is uitgewerkt, worden pre-emptief en postoperatief behandeld met pijnstillers of andere geschikte pijnbestrijdingsmethoden, mits dit verenigbaar is met het doel van de procedure. Als een behandeling met pijnstillers niet mogelijk is, wordt het dier onverwijld met een humane methode gedood. Artikel 17 Indeling naar ernst van de procedures 1. De lidstaten dragen er zorg voor dat alle procedures worden ingedeeld in een van de categorieën "onschuldig tot licht", "matig ernstig" of "ernstig", overeenkomstig de bepalingen van bijlage IX. 2. De lidstaten dragen er zorg voor dat als "ernstig" ingedeelde procedures wetenschappelijk gerechtvaardigd zijn en aan een ethische controle worden onderworpen indien zij dreigen te resulteren in langdurige pijn, lijden of angst. Dergelijke procedures moeten van uitzonderlijke aard zijn en door de bevoegde autoriteit onderworpen worden aan een bijzondere analyse en onderzoek naar de leed-batenbalans. 3. Procedures die worden uitgevoerd onder algemene verdoving en waarbij aan het eind ervan het dier met een humane methode wordt gedood voordat het weer bij bewustzijn komt, worden ingedeeld als "terminaal". 4. Uiterlijk ... (13) stelt de Commissie op basis van de internationale classificaties en conform de beste praktijken in de Europese Unie de criteria vast voor de indeling van de procedures, zoals bedoeld in bijlage IX . Deze criterie omvatten ook een maximale zwaartelimiet waarboven dierprocedures niet zijn toegestaan. Deze maatregelen, die beogen niet-essentiële onderdelen van deze richtlijn te wijzigen door haar aan te vullen, worden ║ uiterlijk ... (14) * vastgesteld volgens de in artikel 54 , lid 4 , bedoelde regelgevingsprocedure met toetsing. Artikel 18 Hergebruik 1. De lidstaten dragen er zorg voor dat, als in plaats daarvan een ander dier zou kunnen worden gebruikt dat nog niet eerder een voorbereidende of andere procedure heeft ondergaan, een dier dat wél reeds aan een procedure is onderworpen alleen dan kan worden hergebruikt in los daarvan staande nieuwe procedures als aan alle volgende voorwaarden is voldaan: 2. In afwijking van lid 1 kan de bevoegde instantie op basis van een wetenschappelijke motivering het hergebruik van een dier toestaan indien de voorafgaande procedure waaraan het dier tevoren was onderworpen is ingedeeld als onschuldig tot "matig ernstig" en indien de volgende procedure is ingedeeld als ║ onschuldig tot "matig ernstig " dan wel als "terminaal". Artikel 19 Einde van de procedure 1. Een procedure wordt geacht te zijn afgelopen wanneer er voor die procedure geen verdere waarnemingen hoeven te worden verricht of, in het geval van nieuwe genetisch gemodificeerde dierenvariëteiten, wanneer wetenschappelijk kan worden aangetoond dat er geen schadelijke effecten zijn voor de dieren. 2. Aan het einde van de procedure wordt door een dierenarts of een andere deskundige persoon beslist of het dier in leven zal worden gehouden, dan wel of het met een humane methode zal worden gedood. 3. Na afloop van een procedure wordt een dier ▌met een humane methode gedood als aannemelijk is dat het blijvende pijn of angst zal ondervinden. 4. Indien een dier in leven wordt gehouden, krijgt het de voor zijn gezondheidstoestand passende verzorging en huisvesting en wordt het onder toezicht van een dierenarts of een andere deskundige persoon geplaatst. Artikel 20 Uitwisseling van organen en weefsels De lidstaten stimuleren het opzetten van programma's ▌voor de uitwisseling van organen en weefsels van dieren die met een humane methode zijn gedood. Artikel 21 Vrijlating en adoptie van dieren De lidstaten kunnen toestaan dat dieren die werden gebruikt of bestemd waren om te worden gebruikt in procedures vrijgelaten worden in hun oorspronkelijke habitat, terugkeren naar een dierenhouderij die afgestemd is op de eisen van de soort of vrijgegeven worden voor adoptie, mits aan de volgende voorwaarden is voldaan: HOOFDSTUK IV TOELATING Afdeling 1 Verlening van toelating aan personen Artikel 22 Verlening van toelating aan personen 1. De lidstaten dragen er zorg voor dat alleen personen die over een toelating van de bevoegde of hiertoe gemachtigde instantie beschikken, enige hierna genoemde taak uitvoeren: 2. De lidstaten dragen er zorg voor dat de in lid 1 bedoelde personen waaraan een toelating wordt verleend, over de passende veterinaire of wetenschappelijke scholing en opleiding beschikken en het bewijs ▌van de vereiste bekwaamheid kunnen leveren . Personen die de in lid 1, onder b), genoemde taken uitvoeren, moeten geschoold zijn in een wetenschappelijke richting die voor het verrichten van die werkzaamheden relevant is en voorts in staat zijn om met dieren van de betrokken soorten om te gaan en deze te verzorgen. 3. Alle toelatingen worden de betrokken personen verleend voor een beperkte periode van ten hoogste vijf jaar. De lidstaten dragen er zorg voor dat een aan een persoon verleende toelating alleen wordt hernieuwd als die persoon het bewijs kan leveren over de vereiste bekwaamheid te beschikken. De lidstaten dragen zorg voor wederzijdse erkenning van onderwijs- en opleidingskwalificaties en van toelatingen om de bedoelde procedures uit te voeren. 4. De lidstaten maken op basis van de in bijlage VII vermelde elementen de minimumeisen bekend inzake scholing, opleiding en de vereisten voor het verwerven, op peil houden en aantonen van de vereiste bekwaamheid. Afdeling 2 Eisen met betrekking tot inrichtingen Artikel 23 Verlening van toelating aan inrichtingen 1. De lidstaten dragen er zorg voor dat alle fok-, toeleverings- en gebruikende inrichtingen over een toelating van de bevoegde instantie beschikken en bij deze zijn geregistreerd. Aan inrichtingen wordt alleen een toelating verleend als zij door de bevoegde instantie zijn geïnspecteerd en als daarbij gebleken is dat zij aan de eisen van deze richtlijn voldoen. 2. In de toelating wordt het type inrichting gespecificeerd, alsook de persoon die verantwoordelijk is voor de inrichting en voor de naleving van deze richtlijn. Artikel 24 Schorsing en intrekking van toelatingen 1. Wanneer een inrichting niet langer voldoet aan de eisen van deze richtlijn, moet de bevoegde instantie de mogelijkheid hebben om de toelating te schorsen of in te trekken, of de passende herstellende maatregelen te nemen dan wel te eisen dat dergelijke maatregelen worden genomen . Er moeten adequate procedures komen op grond waarvan de houders van een vergunning in beroep kunnen gaan tegen een dergelijk besluit. 2. De lidstaten dragen er zorg voor dat wanneer de toelating wordt geschorst of ingetrokken, het welzijn van de in de inrichting gehuisveste dieren daardoor niet negatief wordt beïnvloed. Artikel 25 Eisen met betrekking tot installaties en voorzieningen 1. De lidstaten dragen er zorg voor dat alle fok-, toeleverings- en gebruikende inrichtingen beschikken over installaties en voorzieningen die geschikt zijn voor de daar gehuisveste diersoort(en) en, indien er procedures plaatsvinden, voor de uitvoering van die procedures. 2. Het ontwerp, de bouw en de werking van de in lid 1 bedoelde installaties en voorzieningen dienen zodanig te zijn dat de procedures zo doelmatig mogelijk kunnen worden uitgevoerd, ▌met zo weinig mogelijk dieren en een minimum aan pijn, lijden, angst of blijvende schade ▌. Artikel 26 Eisen met betrekking tot het personeel van inrichtingen Elke fok-, toeleverings- en gebruikende inrichting dient over voldoende personeel met de vereiste opleiding te beschikken, waaronder ten minste: Onder voorbehoud van de algemene werking van punt 1 dient de fok-, toeleverings- en gebruikende inrichting erop toe te zien dat er te allen tijde ten minste één persoon met de vereiste opleiding beschikbaar is die toeziet op het welzijn van de dieren . Artikel 27 Permanente ethische toetsingscommissie 1. De lidstaten dragen er zorg voor dat elke fok-, toeleverings- en gebruikende inrichting een permanente ethische toetsingscommissie instelt. 2. De permanente ethische toetsingscommissie omvat op zijn minst de officieel aangewezen dierenarts, de persoon of personen die verantwoordelijk zijn voor het welzijn en de verzorging van de dieren in de inrichting en, in het geval van een gebruikende inrichting, een wetenschapper , alsmede een persoon die deskundig is op het gebied van de toepassing van de eis tot vervanging, vermindering en verfijning . Artikel 28 Taken van de permanente ethische toetsingscommissie 1. Gelet op de doelstellingen van deze richtlijn en met name artikel 4, vervult de permanente ethische toetsingscommissie ▌de volgende taken: 2. De lidstaten dragen er zorg voor dat de documenten met betrekking tot alle door de permanente ethische toetsingscommissie aan de inrichting verstrekte adviezen en de ter zake genomen besluiten worden bewaard. Deze documenten moeten op verzoek ter beschikking aan de bevoegde instantie worden gesteld. De lidstaten moeten bijzondere aandacht schenken aan het vergaren, het verzamelen en het publiceren van verslagen over projecten die als "ernstig" worden ingedeeld of die waarbij niet-menselijke primaten betrokken zijn, opdat informatie beschikbaar wordt gesteld ter verbetering van het dierenwelzijn en bevordering van de beginselen van vervanging, vermindering en verfijning. Artikel 29 Fokstrategie voor niet-menselijke primaten 1. De lidstaten dragen er zorg voor dat de fok- en toeleveringsinrichtingen van de EU voor niet-menselijke primaten een strategie toepassen om het aandeel van dieren die de nakomelingen zijn van in gevangenschap gefokte niet-menselijke primaten te verhogen. Wanneer het gebruik van niet-menselijke primaten wordt toegelaten, treffen de Europese Commissie en de lidstaten alle noodzakelijke voorzieningen om zorg te dragen voor gepaste omstandigheden tijdens het vervoer. 2. Inrichtingen in de EU die niet-menselijke primaten aanschaffen, leveren ten genoegen van de bevoegde instantie, op haar verzoek, het bewijs dat de inrichting waarvan de dieren zijn verkregen, een fokstrategie toepast. Artikel 30 Adoptieregeling Als een lidstaat adoptie als bedoeld in artikel 21 toelaat, dienen de fok-, toeleverings- en gebruikende inrichtingen waaruit de te adopteren dieren afkomstig zijn, een adoptieregeling toe te passen die voorziet in de socialisatie van de voor adoptie vrijgegeven dieren. Artikel 31 Proefdierenregister 1. De lidstaten dragen er zoveel mogelijk zorg voor dat alle fok-, toeleverings- en gebruikende inrichtingen een register bijhouden met de volgende gegevens: 2. De in lid 1 bedoelde gegevens worden ten minste drie jaar lang bewaard en worden op verzoek aan de bevoegde instantie overgelegd. Artikel 32 Informatie betreffende honden, katten en niet-menselijke primaten 1. De lidstaten dragen er zorg voor dat alle fok-, toeleverings- en gebruikende inrichtingen over elke hond, kat en niet-menselijke primaat de volgende gegevens bewaren: 2. Voor elke niet-menselijke primaat, kat en hond wordt een individueel levensloopdossier bijgehouden dat het dier gedurende zijn hele leven vergezelt. De lidstaten zien toe op de doelmatige en consistente toepassing van deze richtlijn. Dat dossier wordt geopend bij de geboorte van het dier en bevat alle relevante gegevens over de voortplantingsactiviteit, de medische toestand en het sociaal gedrag van het dier in kwestie. 3. De in lid 1 bedoelde gegevens worden na de dood van het dier nog ten minste drie jaar lang bewaard en worden op verzoek aan de bevoegde instantie overgelegd. Artikel 33 Merken van dieren 1. Alle honden, katten en niet-menselijke primaten in fok-, toeleverings- of gebruikende inrichtingen moeten, voordat zij worden gespeend, op de minst pijnlijke wijze van een individueel merkteken worden voorzien, behalve in de in lid 2 bedoelde gevallen. 2. Wanneer een hond, kat of niet-menselijke primaat vóór het spenen van één inrichting naar een andere wordt overgebracht en het niet mogelijk is het dier vooraf te merken, moeten alle gegevens over het betrokken dier, met name de identiteit van de moeder, door de ontvangende inrichting worden bewaard totdat het dier is gemerkt. 3. Niet-gemerkte honden, katten en niet-menselijke primaten die voor het eerst in een inrichting komen, worden zo spoedig mogelijk gemerkt. 4. De inrichting motiveert, wanneer de bevoegde instantie daarom verzoekt, waarom een gegeven dier niet is gemerkt. Artikel 34 Verzorging en huisvesting 1. Wat betreft de verzorging en de huisvesting van de dieren dragen de lidstaten er zorg voor dat: 2. Met het oog op het bepaalde in lid 1, onder a) en b), passen de lidstaten de in bijlage IV omschreven verzorgings- en huisvestingsnormen toe met ingang van de in die bijlage gespecificeerde datums. 3. De lidstaten kunnen om wetenschappelijk verantwoorde redenen, redenen van diergeneeskundige aard of van dierenwelzijn afwijkingen van lid 2 toestaan. 4. In de procedures waarvan het doel wordt beschreven in artikel 5, lid 2, onder c), mogen de in bijlage V vermelde, voor de landbouw interessante diersoorten onder normale houderij-omstandigheden worden gehouden, overeenkomstig de in de lidstaten gebruikelijke landbouwpraktijken en de toepasselijke regelgeving. Afdeling 3 Inspecties Artikel 35 Nationale inspecties 1. De lidstaten dragen er zorg voor dat alle fok-, toeleverings- en gebruikende inrichtingen worden onderworpen aan inspecties met betrekking tot de naleving van deze richtlijn door die inrichtingen. 2. De nationale inspecties worden gemiddeld één keer per jaar uitgevoerd , waarbij de bevoegde instantie de frequentie van de inspecties aanpast naar gelang van een risicoanalyse van elke inrichting . Ten minste een van deze inspecties vindt onaangekondigd plaats. 3. De lidstaten dragen er zorg voor dat de frequentie en de omvang van deze inspecties zijn afgestemd op het aantal gehuisveste dieren en op de betrokken soorten, op de staat van dienst van de inrichting wat betreft de naleving van deze richtlijn en, in het geval van gebruikende inrichtingen, op het aantal en de aard van de projecten die er worden uitgevoerd. De lidstaten nemen alle noodzakelijke maatregelen om ervoor te zorgen dat deze inspecties de wetenschappelijke waarde van de projecten en het dierenwelzijn niet in gevaar brengen en dat deze controles plaatsvinden onder met de andere vigerende regelgeving strokende omstandigheden. 4. De gegevens van alle inspecties worden gedurende ten minste vijf jaar bewaard, door de bevoegde autoriteit van elke lidstaat, welke ook gedetailleerde gegevens moeten bevatten over gevallen waarin niet werd voldaan aan de in deze richtlijn gestelde vereisten. 5. De lidstaten dragen er zorg voor dat een adequate infrastructuur, inclusief een voldoende aantal ter zake opgeleide inspecteurs, beschikbaar is voor het uitvoeren van de inspecties. 6. De lidstaten zetten programma's op voor gezamenlijke inspecties door de lidstaten. Artikel 36 Controle op de nationale inspecties 1. De Commissie oefent controle uit op de infrastructuur en het functioneren van de nationale inspecties , alsook op de correcte toepassing van de zwaarteclassificaties in de lidstaten. Derhalve stelt de Commissie een systeem in waaronder gemiddeld elke drie jaar toezicht wordt uitgeoefend op de inspecties en naleving van deze richtlijn door elke lidstaat teneinde geharmoniseerde praktijken zeker te stellen voor het gebruik van en de zorg voor dieren die gebruikt worden in wetenschappelijke procedures of die men voornemens is daarvoor te gebruiken. 2. De lidstaat op wiens grondgebied een controle wordt uitgevoerd, verleent de deskundigen van de Commissie alle bijstand die voor de uitvoering van hun taak nodig is. De Commissie stelt de bevoegde instantie van de betrokken lidstaat op de hoogte van het resultaat van de uitgevoerde controle. 3. De bevoegde instantie van de betrokken lidstaat neemt de maatregelen die op grond van de resultaten van deze controle noodzakelijk zijn. Afdeling 4 Eisen met betrekking tot projecten Artikel 37 Toelating van projecten 1. De lidstaten dragen er zorg voor dat er geen als "matig ernstig" of "ernstig" geclassificeerde projecten dan wel projecten waarbij niet-menselijke primaten zijn betrokken worden uitgevoerd waarvoor niet vooraf toelating is verleend door de bevoegde instantie. Alle overige projecten moeten van tevoren bij de bevoegde instantie worden aangemeld nadat er door de permanente ethische toetsingscommissie van de instelling een ethische toetsing is verricht. 2. Toelating kan alleen worden verleend als de uitkomst van de onafhankelijke ethische en wetenschappelijke beoordeling door de bevoegde instantie gunstig is. Artikel 38 Aanvraag tot toelating van een project 1. Wanneer dat vereist is, dient de gebruikende inrichting of de persoon die de wetenschappelijke verantwoordelijkheid voor het project draagt een aanvraag in tot toelating van het project ▌, die de volgende onderdelen omvat: 2. De lidstaten kunnen ontheffing verlenen van de in punt b) bedoelde verplichting en de gebruikende instelling toestaan een beperkt projectvoorstel in te dienen dat alleen de ethische beoordeling en de in artikel 43 , lid 2, opgenomen elementen bevat, op voorwaarde dat het project alleen procedures omvat die in een van de categorieën "onschuldig tot licht" zijn ingedeeld en er geen niet-menselijke primaten worden gebruikt. Artikel 39 Ethische beoordeling 1. Middels de ethische beoordeling wordt geverifieerd dat het project aan de volgende criteria voldoet: 2. De ethische beoordeling omvat in het bijzonder: 3. De bevoegde instantie die de ethische beoordeling uitvoert, doet in het bijzonder een beroep op desbetreffende deskundigheid op de volgende gebieden: 4. De ethische beoordeling vindt op transparante wijze plaats, waarbij terdege rekening wordt gehouden met ▌onafhankelijke expertise en de eerbiediging van de intellectuele eigendom, het vertrouwelijke karakter en de veiligheid van goederen en personen worden gevrijwaard . Artikel 40 Beoordeling achteraf 1. In het kader van de ethische beoordeling door de bevoegde instantie wordt aan de hand van de in artikel 39 , lid 2, onder d), bedoelde schade-batenanalyse door deze instantie vastgesteld of het project na voltooiing ▌aan een beoordeling achteraf moet worden onderworpen. Indien een beoordeling achteraf passend wordt geacht, wordt in de ethische beoordeling de termijn vastgesteld waarbinnen de beoordeling achteraf van het betrokken project moet zijn afgerond. 2. Een beoordeling achteraf stelt het volgende vast : 3. Alle projecten waarbij niet-menselijke primaten worden gebruikt, worden aan een beoordeling achteraf onderworpen. 4. ▌Alleen de procedures die zijn ingedeeld in een van de categorieën ║ onschuldig tot "matig ernstig " hoeven niet aan een beoordeling achteraf te worden onderworpen. Artikel 41 Schriftelijk verslag van de ethische beoordeling 1. De inrichting bewaart gedurende ten minste drie jaar na het verstrijken van de toelating voor het project het schriftelijk verslag van de ethische beoordeling en legt dit verslag op verzoek over aan de bevoegde instantie. 2. Het verslag van de ethische evaluatie van een project dat aan een beoordeling achteraf moet worden onderworpen, wordt evenwel bewaard totdat de desbetreffende beoordeling achteraf is afgerond. Artikel 42 Niet-technische samenvatting van het project 1. Onverminderd de bescherming van vertrouwelijke informatie en inrichtings- en personeelsgegevens, bevat de niet-technische samenvatting van een project de volgende gegevens: 2. Op basis van de uitkomsten van de ethische beoordeling vermeldt de gebruikende inrichting in de niet-technische samenvatting van het project of dat project aan een beoordeling achteraf zal worden onderworpen, en zo ja, binnen welke termijn. 3. De gebruikende inrichting vult de niet-technische samenvatting van het project aan met de resultaten van de beoordeling achteraf. 4. De lidstaten maken anonieme versies van de niet-technische samenvattingen van de toegelaten projecten en de eventuele aanvullingen daarvan openbaar. 5. Onverminderd de bescherming van vertrouwelijke en persoonlijke informatie maken de lidstaten niet-persoonlijke informatie over overtreding van deze richtlijn, nationale wetgeving en toelatingen openbaar. Artikel 43 Verlening van toelating voor een project 1. De toelating voor een project is beperkt tot de procedures die aan een ethische beoordeling zijn onderworpen en de categorieën waarin deze procedures naar ernst zijn ingedeeld. 2. In de toelating voor een project worden vermeld: 3. Toelatingen voor projecten worden voor een periode van ten hoogste vijf jaar verleend. 4. De lidstaten kunnen toestaan dat toelatingen betrekking hebben op meerdere projecten als die projecten wettelijk vereist zijn of als er gestandaardiseerde procedures worden toegepast waarvoor al een positieve ethische beoordeling is gegeven . 5. De gebruikende inrichtingen bewaren de documenten betreffende alle toelatingen voor projecten gedurende ten minste drie jaar na het verstrijken van de toelatingen en leggen deze documenten op verzoek over aan de bevoegde instantie. Artikel 44 Wijziging, hernieuwing en intrekking van de toelating voor een project 1. De bevoegde instantie kan op verzoek van de gebruikende inrichting of de persoon die het project leidt de toelating voor een project wijzigen of hernieuwen. 2. De toelating voor een project kan alleen worden gewijzigd of hernieuwd na een nieuwe ▌ethische beoordeling. 3. Wijzigingen op onschuldige of gematigde procedures, waarbij geen sprake is van verhoging van de mate van ernst van de procedure kunnen door de instantie voor ethische controle worden aangebracht, maar moeten binnen een week na de verandering bij de bevoegde autoriteit worden gemeld. 4. De bevoegde instantie kan de toelating voor een project intrekken als het project niet overeenkomstig de bepalingen van de toelating wordt uitgevoerd en zou kunnen leiden tot een verslechtering van de normen voor dierenwelzijn. 5. Als de toelating voor een project wordt ingetrokken, mag het welzijn van de in het project gebruikte of voor gebruik in het project bestemde dieren daardoor niet negatief worden beïnvloed. 6. De lidstaten dragen zorg voor de vaststelling en bekendmaking van nadere voorwaarden voor de wijziging en hernieuwing van toelatingen voor projecten. Artikel 45 Besluit tot toelating ║ De lidstaten dragen er zorg voor dat het besluit tot toelating uiterlijk 30 dagen na de indiening van de aanvraag wordt genomen en aan de gebruikende inrichting wordt meegedeeld. Indien een lidstaat binnen deze termijn geen besluit heeft genomen, wordt de toelating geacht te zijn verleend indien bij het project alleen als "onschuldig tot licht" ingedeelde procedures worden toegepast en er geen niet-menselijke primaten worden gebruikt. In alle andere gevallen geldt deze veronderstelling niet. ▌ HOOFDSTUK V VERMIJDING VAN DUPLICATIES EN TOEPASSING VAN ALTERNATIEVE BENADERINGEN Artikel 46 Onnodige duplicatie van procedures 1. Elke lidstaat aanvaardt van andere lidstaten de ▌gegevens die ▌met behulp van bij de Gemeenschapswetgeving erkende of uitgevoerde procedures zijn verkregen ▌. 2. Met in achtneming van de noodzaak tot het bewaren van de vertrouwelijkheid van gevoelige informatie, dragen de lidstaten zorg voor de uitwisseling van gegevens die gegenereerd zijn door de procedures, met inbegrip van procedures die in de EU zijn verricht vóór de inwerkingtreding van deze richtlijn. Een persoon die gebruik wil maken van gegevens die in het bezit van een ander zijn moet desgewenst een bijdrage leveren aan de intrinsieke kosten voor het verstrekken van deze data. 3. Alvorens toelating te vragen voor een project, moet de persoon die een procedure wil uitvoeren alle redelijke stappen doen om zich ervan te verzekeren of gegevens die relevant zijn voor de doeleinden van zijn project reeds bestaan en, zo ja, toegang te zoeken tot deze gegevens (daarbij een bijdrage verlenend aan de kosten daarvan), en ook de lidstaten moeten controleren of dergelijke gegevens bestaan voordat zij een toelating verstrekken. 4. Lidstaten verstrekken geen toelating voor een procedure indien de verantwoordelijke persoon geen redelijke stappen heeft gedaan, zoals vereist in lid 3. 5. Indien ter zake doende gegevens redelijkerwijs beschikbaar zijn, verlenen de lidstaten slechts dan toelating voor een project indien dat noodzakelijk is om redenen van bescherming van het publiek. Artikel 47 Alternatieve benaderingen De Commissie en de lidstaten leveren onder meer een financiële bijdrage aan de ontwikkeling en , voor zover van toepassing, de wetenschappelijke validering van alternatieve benaderingen die bedoeld zijn om vergelijkbare resultaten te verkrijgen als met procedures waarbij dieren worden gebruikt, maar waarbij geen of minder dieren worden gebruikt of minder pijnlijke ingrepen worden verricht, en nemen de maatregelen die zij nodig achten om onderzoek op dit gebied te stimuleren. Het is wenselijk grootschalige veterinaire biobanken op te richten ter ondersteuning van de beginselen van vervanging, vermindering en verfijning, met gebruikmaking van overtollig weefsel dat als onderdeel van klinische procedures is ontnomen. Artikel 48 Europees Centrum voor de validatie van alternatieve methodes Het mandaat van het Europees Centrum voor de validatie van alternatieve methodes moet worden uitgebreid, zodat het ook de coördinatie en bevordering omvat van de ontwikkeling en toepassing van alternatieven voor dierprocedures, met inbegrip van toegepast en fundamenteel onderzoek op biomedisch en veterinair gebied en het uitvoeren van tests op reguleringsgebied door het vervullen van de volgende functies: Artikel 49 Nationale referentielaboratoria voor alternatieve methoden 1. Elke lidstaat wijst uiterlijk ... (15) een centrum aan dat verantwoordelijk is voor het ondersteunen van de ontwikkeling, validering en bevordering van alternatieven voor voor regelgevingsdoeleinden gebruikte dierproeven, en voorzieningen voor het ontwikkelen en bevorderen van het gebruik van alternatieven voor procedures op dieren gebruikt voor andere doeleinden, zoals basis- en toegepast biomedisch en diergeneeskundig onderzoek. 2. De lidstaten mogen als nationale referentielaboratoria alleen laboratoria aanwijzen die overeenkomstig Richtlijn 2004/10/EG zijn erkend. 3. De nationale referentielaboratoria moeten aan de volgende eisen voldoen: 4. De nationale referentielaboratoria nemen de volgende taken waar: 5. De nationale centra moeten met alle relevante belanghebbenden samenwerken om de verwezenlijking het doel van een volledige vervanging van procedures waarbij dieren worden gebruikt naderbij te brengen. 6. De nationale referentielaboratoria melden eventuele belangenconflicten met betrekking tot alle werkzaamheden die zij ondernemen. 7. Elke lidstaat deelt de Commissie de naam en het adres van zijn referentielaboratorium mee. De Commissie maakt de lijst van de nationale referentielaboratoria bekend. 8. Na raadpleging van de nationale referentielaboratoria stelt de Commissie de prioriteiten inzake valideringsstudies vast en verdeelt zij die de taken ter uitvoering van die studies onder die laboratoria. Artikel 50 Nationaal comité voor dierenwelzijn en ethiek 1. Elke lidstaat stelt een nationaal comité voor dierenwelzijn en ethiek in, dat de bevoegde instanties en de permanente ethische toetsingscommissies adviseert met betrekking tot de aanschaf, de fok, de huisvesting, de verzorging en het gebruik van dieren in procedures en zorgt voor de verspreiding van de beste praktijken. 2. De nationale comités voor dierenwelzijn en ethiek wisselen informatie uit over het functioneren van de permanente ethische toetsingscommissies en de ethische beoordelingen, en zorgen voor de verspreiding van de beste praktijken in de Gemeenschap. HOOFDSTUK VI SLOTBEPALINGEN Artikel 51 Aanpassing van de bijlagen aan de vooruitgang van de techniek De Commissie kan de bijlagen II tot en met IX aanpassen aan de vooruitgang van wetenschap en techniek. Deze maatregelen, die bedoeld zijn om niet-essentiële onderdelen van deze richtlijn te wijzigen, worden vastgesteld volgens de in artikel 54 , lid 4, bedoelde regelgevingsprocedure met toetsing. Artikel 52 Rapportage 1. De lidstaten zenden de Commissie uiterlijk ... (16) , en vervolgens iedere vijf jaar, de informatie toe over de uitvoering van deze richtlijn en met name artikel 11 , lid 1, en de artikelen 27, 29, 35, 39, 40, 42 en 46 . 2. De lidstaten verzamelen jaarlijks statistische gegevens over het gebruik van dieren in procedures en maken deze openbaar, met inbegrip van gegevens over de werkelijke ernst van de procedures en over de herkomst van de in procedures gebruikte niet-menselijke primaten en de soorten waartoe deze behoren. De lidstaten maken deze statistische gegevens openbaar en dienen ze bij de Commissie in uiterlijk ... (17) * en vervolgens met tussenperioden van maximum twee jaar . 3. De Commissie stelt volgens de in artikel 54 , lid 2, bedoelde regelgevingsprocedure uiterlijk ... (18) ** een gemeenschappelijk formaat vast voor de indiening van de in lid 2 bedoelde gegevens. Artikel 53 Vrijwaringsclausule 1. Wanneer een lidstaat gegronde redenen heeft om aan te nemen dat een maatregel van wezenlijk belang is voor het behoud van de soort of in verband met een onverwachte uitbraak van een levensbedreigende of gezondheidsondermijnende klinische aandoening bij de mens, kan hij het gebruik van mensapen bij procedures met een van de in artikel 5, punt 2, onder a), punten 3) of 6) , genoemde doelen toestaan, voor zover het doel van de procedure niet door middel van het gebruik van andere diersoorten dan mensapen of met alternatieve methoden kan worden bereikt. De verwijzing naar artikel 5, lid 2, onder a), geldt echter niet voor dieren en planten. 2. De lidstaat stelt de Commissie en de andere lidstaten onverwijld hiervan op de hoogte, onder opgave van de redenen van zijn besluit en met overlegging van bewijzen van de in lid 1 beschreven noodsituatie waarop de voorlopige maatregel gebaseerd is. 3. De Commissie neemt binnen 60 dagen na ontvangst van de informatie van de lidstaat een besluit overeenkomstig de in artikel 54 , lid 2, beschreven regelgevingsprocedure . Met dit besluit wordt: Artikel 54 Comité 1. De Commissie wordt bijgestaan door een comité. 2. Wanneer naar dit lid wordt verwezen, zijn de artikelen 5 en 7 van Besluit 1999/468/EG van toepassing, met inachtneming van artikel 8 van dat besluit. 3. De in artikel 5, lid 6, van Besluit 1999/468/EG bedoelde termijn wordt vastgesteld op drie maanden. 4. Wanneer naar dit lid wordt verwezen, zijn artikel 5 bis, lid 1 tot en met 4, en artikel 7 van Besluit 1999/468/EG van toepassing, met inachtneming van artikel 8 van dat besluit. Artikel 55 Verslag van de Commissie 1. Uiterlijk ... (19) , en vervolgens iedere vijf jaar, dient de Commissie op basis van de krachtens artikel 52 , lid 1, van de lidstaten verkregen informatie bij het Europees Parlement een de Raad een verslag in over de uitvoering van deze richtlijn. 2. Uiterlijk ... * , en vervolgens iedere drie jaar, dient de Commissie op basis van de krachtens artikel 52 , lid 2, door de lidstaten overgelegde gegevens bij het Europees Parlement een de Raad een samenvattend verslag in over die gegevens. Artikel 56 Toetsing Uiterlijk ... (20) * toetst de Commissie deze richtlijn, rekening houdend met de vooruitgang bij de ontwikkeling van alternatieve methoden waarbij geen dieren en met name geen niet-menselijke primaten worden gebruikt, en stelt zij indien passend wijzigingen voor. Artikel 57 Thematische toetsing De Commissie voert elke twee jaar te beginnen ... (21) in overleg met lidstaten en eventuele desbetreffende belanghebbenden een thematische toetsing uit van het gebruik van dieren in procedures. In het kader van de toetsing wordt de impact van ontwikkelingen op het gebied van technologische, wetenschappelijke en dierenwelzijnskennis onderzocht en worden doelen bepaald voor de tenuitvoerlegging van gevalideerde vervangingsmethoden. Bij haar periodieke toetsingen geeft de Commissie prioriteit aan de terugdringing en afschaffing van procedures die heel veel pijn, lijden, angst of blijvende schade bij dieren veroorzaken en procedures die niet tot doel hebben levensbedreigende of degeneratieve ziekten bij mensen te behandelen, met als uiteindelijk doel de volledige afschaffing van alle procedures. De Commissie moet bij haar periodieke toetsingen rekening houden met de ontwikkeling van de openbare mening ten aanzien van het gebruik van dieren in procedures. Artikel 58 Bevoegde instanties 1. Elke lidstaat wijst een of meer voor de uitvoering van deze richtlijn bevoegde instanties aan. De lidstaten kunnen ter uitvoering van deze richtlijn andere entiteiten dan overheidsinstanties aanwijzen. Aldus aangewezen entiteiten worden in het kader van deze richtlijn als bevoegde instanties aangemerkt. 2. De lidstaten delen de Commissie uiterlijk ... (22) * de namen en adressen van de bevoegde instanties mee. De lidstaten delen de Commissie alle wijzigingen in de namen en adressen van deze bevoegde instanties mee. De Commissie maakt de lijst van de bevoegde instanties bekend. Artikel 59 Sancties De lidstaten stellen de regels vast voor de sancties die van toepassing zijn op inbreuken op krachtens deze richtlijn vastgestelde nationale bepalingen en nemen alle nodige maatregelen om ervoor te zorgen dat deze ten uitvoer worden gelegd. De sancties moeten doeltreffend, evenredig en afschrikkend zijn. De lidstaten stellen de Commissie uiterlijk op ... (23) van de desbetreffende bepalingen in kennis en delen haar alle latere wijzigingen ervan zo spoedig mogelijk mede. Artikel 60 Omzetting 1. De lidstaten dienen uiterlijk op ... (24) * de nodige wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen vast te stellen en bekend te maken om aan deze richtlijn te voldoen. Zij delen de Commissie de tekst van die bepalingen onverwijld mede, alsmede een concordantietabel ter weergave van het verband tussen die bepalingen en deze richtlijn. Zij passen die bepalingen toe met ingang van ... (25) **. Wanneer de lidstaten die bepalingen aannemen, wordt in de bepalingen zelf of bij de officiële bekendmaking van die bepalingen naar deze richtlijn verwezen. De regels voor die verwijzing worden vastgesteld door de lidstaten. 2. De lidstaten delen de Commissie de tekst van de belangrijkste bepalingen van intern recht mee die zij op het onder deze richtlijn vallende gebied vaststellen. Artikel 61 Intrekking Richtlijn 86/609/EEG wordt met ingang van ... (26) ingetrokken. Verwijzingen naar de ingetrokken richtlijn gelden als verwijzingen naar deze richtlijn. Artikel 62 Overgangsbepalingen 1. De lidstaten passen de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen die uit hoofde van de artikelen 37 tot en met 45 worden vastgesteld, niet toe op projecten die vóór ... * zijn aangevat en uiterlijk ║ drie jaar na ... * zijn afgerond. 2. Voor projecten die vóór ... * van start zijn gegaan en ║ na ║ drie jaar na ... * worden afgerond, dient uiterlijk drie jaar na ... * een toelating zijn verkregen. Artikel 63 Inwerkingtreding Deze richtlijn treedt in werking op de twintigste dag volgende op die van haar bekendmaking in het Publicatieblad van de Europese Unie. Artikel 64 Adressaten Deze richtlijn is gericht tot de lidstaten. Gedaan te ║ Voor het Europees Parlement Voor de Raad De Voorzitter De Voorzitter BIJLAGE I In artikel 2, lid 2, onder b), bedoelde ordes van ongewervelde dieren ▌ − Koppotigen (Cephalopoda) − Tienpotige kreeftachtigen (Crustacea Decapoda) van de onderordes Brachyura en Astacidea BIJLAGE II Lijst van de in artikel 11, lid 1, tweede alinea bedoelde dieren 1. Kikker (Xenopus (laevis, tropicalis), Rana (temporaria, pipiens)) 2. Muis (Mus musculus) 3. Rat (Rattus norvegicus) 4. Cavia (Cavia porcellus) 5. Syrische hamster (goudhamster) (Mesocricetus auratus) 6. Chinese hamster (Cricetulus griseus) 7. Mongoolse gerbil (Meriones unguiculatus) ▌ 8. Hond (Canis familiaris) 9. Kat (Felis catus) 10. Alle soorten niet-menselijke primaten 11. Zebravis (Danio Danio) BIJLAGE III Lijst van niet-menselijke primaten en datums bedoeld in artikel 11 , lid 1, derde alinea Soort Datum Penseelaapje (Callithrix jacchus) [Datum van toepassing genoemd in lid 1, tweede alinea, van het artikel over de omzetting] Java-aap (Macaca fascicularis) [ 10 jaar na omzetting van de richtlijn] Rhesusaap (Macaca mulatta) [ 10 jaar na omzetting van de richtlijn] Andere soorten niet-menselijke primaten [10 jaar na omzetting van de richtlijn] BIJLAGE IV Verzorgings- en huisvestingsnormen bedoeld in artikel 34 Deel A: algemeen De verzorgings- en huisvestingsomstandigheden zijn afgestemd op het wetenschappelijk doel 1. De gebouwen De huisvestingsomstandigheden zijn afgestemd op het wetenschappelijke doel. 1.1. Functies en algemeen ontwerp a) De huisvesting van de dieren moet zijn afgestemd op de fysiologische en ethologische behoeften van de daarin gehouden soorten. De gebouwen dienen voorts zodanig te worden ontworpen en beheerd dat onbevoegden de toegang wordt belet en dat het binnendringen respectievelijk ontsnappen van dieren wordt voorkomen. b) Er dient een actief onderhoudsprogramma van toepassing te zijn om eventuele mankementen aan de gebouwen of de uitrusting te voorkomen en te herstellen. 1.2. Dierenverblijven a) De dierenverblijven moeten geregeld en doelmatig schoongemaakt worden en de handhaving van behoorlijke hygiënische normen moet worden gewaarborgd. b) In verblijven waarin de dieren vrij kunnen rondlopen, moeten muren en vloeren bedekt zijn met een materiaal dat bestand is tegen slijtage veroorzaakt door de dieren en door het schoonmaken. Die bedekking mag niet schadelijk zijn voor de gezondheid van de dieren en de dieren mogen zich er niet aan kunnen verwonden. Toestellen of installaties moeten extra worden beschermd zodat zij niet kunnen worden beschadigd door de dieren of de dieren zelf kunnen verwonden. c) Soorten die niet samen passen, bijvoorbeeld roofdieren en hun prooien, of dieren die verschillende eisen stellen aan hun milieu, mogen niet in hetzelfde vertrek en, in het geval van roofdier en prooi, niet binnen elkaars gezichts-, geur- en gehoorveld worden gehuisvest. 1.3. Ruimten voor het uitvoeren van algemene en bijzondere procedures a) Alle inrichtingen moeten beschikken over laboratoriumvoorzieningen voor het verrichten van eenvoudige diagnostische bepalingen, het verrichten van post-mortemonderzoeken en/of het verzamelen van monsters voor uitvoeriger laboratoriumonderzoek dat elders zal worden verricht. b) Er dienen voorzieningen beschikbaar te zijn om pas verworven dieren te isoleren tot hun gezondheidstoestand kan worden vastgesteld en tot het eventuele gezondheidsrisico voor de reeds aanwezige dieren is beoordeeld en geminimaliseerd. c) Er moet worden voorzien in ruimten om zieke of gewonde dieren afgezonderd te huisvesten. 1.4. Dienstruimten a) Opslagruimten moeten zodanig worden ontworpen, gebruikt en onderhouden dat de kwaliteit van het voer en strooisel gewaarborgd is. Deze ruimten moeten vrij worden gehouden van ongedierte en insecten. Andere materialen, die besmet kunnen zijn of gevaar kunnen opleveren voor de dieren of het personeel, moeten afzonderlijk worden bewaard. b) De schoonmaak- en wasruimten moeten groot genoeg zijn om de installaties te bevatten die nodig zijn om gebruikte apparatuur te reinigen en te ontsmetten. Tijdens het reinigingsproces moet het vuile materiaal van het schone gescheiden blijven, ten einde besmetting van zojuist gereinigd materiaal te voorkomen. c) Er moeten voorzieningen worden getroffen voor het onder hygiënische omstandigheden bewaren en afvoeren van kadavers en ander dierlijk afval. Voorts moeten er speciale voorzorgsmaatregelen worden getroffen voor het hanteren, opslaan en afvoeren van giftig, radioactief of besmettelijk afval. 2. De omgevingsfactoren en de regulering daarvan 2.1. Ventilatie a) In de dierenverblijven en de leefruimten moet worden gezorgd voor ventilatie om in de behoeften van de daar gehuisveste soorten te voorzien. b) De lucht in de ruimten moet veelvuldig worden ververst. c) Het ventilatiesysteem moet zodanig zijn ontworpen dat schadelijke tocht en lawaaihinder worden voorkomen. d) In de ruimten waarin de dieren zich bevinden mag niet worden gerookt. 2.2. Temperatuur a) De temperatuur in de dierenverblijven moet zijn afgestemd op de daarin gehuisveste soorten. De temperatuur in de dierenverblijven moet dagelijks worden gemeten en geregistreerd. b) Dieren mogen niet in openluchtruimten worden opgesloten in klimaatsomstandigheden die ongunstig zijn voor hun welzijn. 2.3. Vochtigheid De vochtigheidsgraad in de dierenverblijven moet zijn afgestemd op de daarin gehuisveste soorten. 2.4. Verlichting a) Wanneer natuurlijk licht niet voor een passende licht-donkercyclus zorgt, moet regelbare verlichting worden aangebracht, zowel om te voldoen aan de biologische behoeften van de dieren als om een bevredigende werkomgeving te scheppen. b) De verlichting moet toereikend zijn voor het uitvoeren van de verzorgingsprocedures en het onderzoeken van de dieren. c) De fotoperiodiciteit en lichtintensiteit moeten worden afgestemd op de gehuisveste soorten. d) Indien albinodieren worden gehouden, moet bij de verlichting rekening worden gehouden met hun gevoeligheid voor licht. 2.5. Geluid a) Het geluidsniveau binnen het gehoorbereik van de dieren, met inbegrip van ultrageluiden, moet met name gedurende de rustfase van de dieren tot een minimum worden beperkt. b) Alarmsystemen dienen te functioneren buiten het gevoelige-gehoorbereik van de dieren, voor zover dit de goede hoorbaarheid voor de mens niet in de weg staat. c) De dierenverblijven moeten worden voorzien van geluidsisolerende en -absorberende materialen. 2.6. Alarmsystemen a) Inrichtingen die voor de beheersing van omgevingsfactoren en voor hun beveiliging afhankelijk zijn van elektrische of mechanische apparatuur, moeten over een stand-bysysteem beschikken dat de essentiële functies en noodverlichtingsystemen in stand kan houden en dat ervoor zorgt dat de alarmsystemen zelf altijd blijven functioneren. b) Verwarmings- en ventilatiesystemen moeten worden uitgerust met bewakings- en alarmapparatuur. c) Duidelijke instructies inzake de te nemen maatregelen in noodgevallen moeten goed zichtbaar worden opgehangen. 3. Verzorging De verzorging is afgestemd op het wetenschappelijke doel. 3.1. Gezondheid a) De inrichtingen moeten een strategie toepassen die garandeert dat een passende gezondheidstoestand van de dieren wordt gehandhaafd teneinde hun welzijn te waarborgen en aan de wetenschappelijke eisen te voldoen. Deze strategie moet een microbiologisch bewakingsprogramma, plannen om het hoofd te bieden aan sanitaire problemen, een omschrijving van de gezondheidsparameters en procedures voor het binnenbrengen van nieuwe dieren omvatten. b) De dieren moeten ten minste dagelijks worden gecontroleerd door de persoon die in de inrichting verantwoordelijk is voor de huisvesting en verzorging van de dieren. De inspecties moeten de gezondheidsmonitoring van de dieren omvatten teneinde te garanderen dat alle zieke of gewonde dieren worden opgemerkt en dat passende actie wordt ondernomen. 3.2. Het vangen van dieren in het wild a) Als er dieren in het wild moeten worden gevangen, mag dit uitsluitend geschieden door middel van humane methoden en door personen die bevoegd zijn deze te gebruiken. De gevolgen van de vangstprocedures voor de overige wilde fauna en flora en de habitats moeten zoveel mogelijk te worden beperkt. b) Dieren waarvan bij of na de vangst wordt vastgesteld dat zij gewond zijn of in slechte gezondheid verkeren, moeten zo spoedig mogelijk door een bevoegd persoon worden onderzocht. Er moeten maatregelen worden genomen om de dieren zo min mogelijk te laten lijden, waarbij het herstel van hun gezondheid de hoogste prioriteit moet hebben. c) Op de plaats van de vangst moeten voldoende geschikte laadkisten en vervoermiddelen beschikbaar zijn voor het geval dat dieren met het oog op onderzoek of behandeling naar elders moeten worden overgebracht. d) Er moeten speciale maatregelen worden genomen voor de acclimatisatie, quarantaine, huisvesting, houderij en verzorging van in het wild gevangen dieren. 3.3. Huisvesting en milieuverrijking a) Huisvesting Met uitzondering van de soorten die van nature solitair zijn, moet dieren in sociaal verband te worden gehuisvest in stabiele groepen van compatibele individuen. In gevallen waarin afzonderlijke huisvesting op grond van diergeneeskundige of welzijnsoverwegingen ondersteund door een gunstige ethische beoordeling gerechtvaardigd is, moet de duur van de afzondering tot het noodzakelijke minimum worden beperkt en moet zo mogelijk het visuele, auditieve, olfactorische en tactiele contact worden gehandhaafd. De introductie of herintroductie van dieren in bestaande groepen moet zorgvuldig in het oog worden gehouden, teneinde problemen als gevolg van onverenigbaarheid of verstoorde sociale relaties te vermijden. b) Milieuverrijking Alle dieren dienen over een ruimte van toereikende complexiteit te beschikken om een breed spectrum van normale gedragingen te kunnen ontplooien. Zij moeten hun milieu tot op zekere hoogte zelf kunnen bepalen en controleren, zodat stressgerelateerd gedrag wordt beperkt. De inrichtingen moeten geschikte verrijkingstechnieken toepassen, waardoor het spectrum van activiteiten die het dier kan ontplooien wordt verruimd en meer mogelijkheden tot "coping"-gedrag worden geboden, zoals voor de betreffende soort geschikte lichaamsbeweging, foerageergedrag en manipulatieve en cognitieve activiteiten. De milieuverrijking in dierenleefruimten moet worden afgestemd op de soortspecifieke en individuele behoeften van de betrokken dieren. De verrijkingsstrategieën in de inrichtingen moeten regelmatig worden getoetst en geactualiseerd. c) Leefruimten De leefruimten mogen niet vervaardigd zijn van materiaal dat schadelijk is voor de gezondheid van de dieren. Zij dienen zodanig te zijn ontworpen en gebouwd dat de dieren zich niet kunnen verwonden. Tenzij zij na gebruik worden verwijderd, moeten zij vervaardigd zijn van materialen die bestand zijn tegen schoonmaak en ontsmetting. Het ontwerp van de vloeren van de leefruimten moet aangepast zijn aan de soort en de leeftijd van het dier en zodanig zijn dat uitwerpselen gemakkelijk kunnen worden verwijderd. 3.4. Voer a) De vorm, samenstelling en presentatie van het voer moeten beantwoorden aan de ethologische en voedingsbehoeften van het dier. b) Het voer moet geschikt zijn voor consumptie en vrij zijn van besmetting. Bij de keuze van de grondstoffen, de productiewijze, de bereiding en de presentatie van het voer dienen de inrichtingen voorzorgsmaatregelen nemen ter beperking van chemische, fysische en microbiologische besmetting. c) De verpakking, het vervoer en de opslag moeten zodanig zijn dat besmetting, bederf of vernietiging wordt vermeden. Alle voederbakken, ruiven, troggen en ander gerei gebruikt bij het voederen van de dieren moeten regelmatig worden schoongemaakt en zo nodig gesteriliseerd. d) Alle dieren moeten toegang hebben tot het voer; bij de voederbak moet er voldoende ruimte zijn om voedselconcurrentie te beperken. 3.5. Water a) Alle dieren moeten steeds onbesmet drinkwater tot hun beschikking hebben. b) Wanneer gebruik wordt gemaakt van automatische watervoorziening-systemen, moet het functioneren ervan regelmatig worden gecontroleerd en moeten zij regelmatig worden onderhouden en gespoeld om problemen te voorkomen. Indien gebruik wordt gemaakt van kooien met een ondoorlaatbare vloer, moet erop worden toegezien dat het risico van overstroming tot een minimum wordt beperkt. c) Er moeten voorzieningen worden getroffen om de toevoer van water aan aquariums en watertanks aan te passen aan de behoeften en tolerantiegrenzen van de individuele soorten vissen, amfibieën en reptielen. 3.6. Vloeren, substraat, strooisel, bedding- en nestmateriaal a) De dieren moeten altijd kunnen beschikken over geschikt beddingmateriaal en/of slaapgelegenheid, alsook over geschikt nestmateriaal en/of -voorzieningen voor dieren in de voortplantingsfase. b) De vloer van de dierenleefruimte moet alle dieren een stevig en comfortabel rustvlak bieden. Alle slaapplaatsen moeten schoon en droog worden gehouden. 3.7. Omgang met de dieren De inrichtingen moeten trainingsprogramma's opzetten die op medewerking van de dieren bij de procedures zijn gericht. De trainingprogramma's moeten worden aangepast aan de soort en de herkomst van de dieren, alsmede aan de procedures en de duur van het project. Sociaal contact met de mens moet tot prioriteit worden gemaakt en aangepast zijn aan de soort en de herkomst van de dieren, de procedure en de duur van het project. Deel B: Soortspecifiek gedeelte 1. Muizen, ratten, gerbils, hamsters en cavia's In deze en alle volgende tabellen voor muizen, ratten, gerbils, hamsters en cavia's wordt onder "hoogte van de leefruimte" de verticale afstand tussen de bodem van de leefruimte en de bovenkant van de leefruimte verstaan; deze hoogte moet van toepassing zijn over meer dan 50% van het minimale bodemoppervlak van de leefruimte vóór het aanbrengen van het verrijkingsmateriaal. Bij het ontwerpen van de procedures moet rekening worden gehouden met de eventuele groei van de dieren, teneinde ervoor te zorgen dat zij gedurende de hele duur van de studie over voldoende ruimte (zoals omschreven in de tabellen 1.1 tot en met 1.5) beschikken. Tabel 1.1. Muizen Lichaamsgewicht (g) Minimale omvang leefruimte (cm2) Bodemoppervlak per dier (cm2) Minimale hoogte leefruimte (cm) Datum bedoeld in artikel 34 , lid 2 Bij het in voorraad houden en tijdens de procedures tot en met 20 > 20 t/m 25 > 25 t/m 30 meer dan 30 330 330 330 330 60 70 80 100 12 12 12 12 [Jan. 2012] Tijdens het fokken 330 Per monogaam paartje (al dan niet ingeteeld) of per trio (ingeteeld). Voor elk extra wijfje met jongen is 180 cm2 extra vereist. 12 Voorraadpopulatie bij de fokker* Omvang leefruimte 950 cm² minder dan 20 950 40 12 Omvang leefruimte 1 500 cm² minder dan 20 1 500 30 12 * Gespeende muizen mogen bij deze hogere bezettingsdichtheid worden gehouden gedurende de korte tijd tussen het spenen en de levering, mits de dieren in grotere, voldoende verrijkte leefruimten worden gehuisvest. Deze huisvestingsomstandigheden mogen niet de oorzaak zijn van welzijnstekorten zoals: verhoogde agressie, ziektefrequentie of sterfte, stereotiep of ander afwijkend gedrag, gewichtsverlies of andere fysiologische of gedragsmatige stressreacties. Tabel 1.2. Ratten Lichaamsgewicht (g) Minimale omvang leefruimte (cm2) Bodemoppervlak per dier (cm2) Minimale hoogte leefruimte Datum bedoeld in artikel 34 , lid 2 Bij het in voorraad houden en tijdens de procedures* tot en met 200 > 200 t/m 300 > 300 t/m 400 > 400 t/m 600 meer dan 600 800 800 800 800 1 500 200 250 350 450 600 18 18 18 18 18 [Jan. 2012] Tijdens het fokken 800 Per moederdier met jongen. Voor elk extra volwassen dier dat permanent in de leefruimte aanwezig is, is 400 cm2 extra vereist. 18 Voorraadpopulatie bij de fokker* Omvang leefruimte 1 500 cm² tot en met 50 > 50 t/m 100 > 100 t/m 150 > 150 t/m 200 1 500 1 500 1 500 1 500 100 125 150 175 18 18 18 18 Voorraadpopulatie bij de fokker* Omvang leefruimte 2 500 cm² tot en met 100 > 100 t/m 150 > 150 t/m 200 2 500 2 500 2 500 100 125 150 18 18 18 * In het geval van studies die de gehele levensduur van dieren bestrijken, moeten zij worden gehouden in leefruimten van een zodanige omvang dat zij er in sociaal verband kunnen worden gehuisvest. In gevallen waarin de beschikbare ruimte per individu uiteindelijk geringer is dan de hierboven vermelde waarde dient voorrang te worden verleend aan het behoud van stabiele sociale structuren. ** Gespeende ratten mogen bij deze bezettingsdichtheid worden gehouden gedurende de korte tijd tussen het spenen en de levering, mits de dieren in grotere, voldoende verrijkte leefruimten worden gehuisvest. Deze huisvestingsomstandigheden mogen niet de oorzaak zijn van welzijnstekorten zoals: verhoogde agressie, ziektefrequentie of sterfte, stereotiep of ander afwijkend gedrag, gewichtsverlies of andere fysiologische of gedragsmatige stressreacties. Tabel 1.3. Gerbils Lichaamsgewicht (g) Minimale omvang leefruimte (cm2) Bodemoppervlak per dier (cm2) Minimale hoogte leefruimte (cm) Datum bedoeld in artikel 34 , lid 2 Bij het in voorraad houden en tijdens de procedures tot en met 40 meer dan 40 1 200 1 200 150 250 18 18 [Jan. 2012] Tijdens het fokken 1 200 Per monogaam paartje of trio met nakomelingen. 18 Tabel 1.4. Hamsters Lichaamsgewicht (g) Minimale omvang leefruimte (cm2) Bodemoppervlak per dier (cm2) Minimale hoogte leefruimte (cm) Datum bedoeld in artikel 34 , lid 2 Bij het in voorraad houden en tijdens de procedures tot en met 60 > 60 t/m 100 meer dan 100 800 800 800 150 200 250 14 14 14 [Jan. 2012] Tijdens het fokken 800 Per moederdier of monogaam paartje met jongen. 14 Voorraadpopulatie bij de fokker* minder dan 60 1 500 100 14 * Gespeende hamsters mogen bij deze bezettingsdichtheid worden gehouden gedurende de korte tijd tussen het spenen en de levering, mits de dieren in grotere, voldoende verrijkte leefruimten worden gehuisvest. Deze huisvestingsomstandigheden mogen niet de oorzaak zijn van welzijnstekorten zoals: verhoogde agressie, ziektefrequentie of sterfte, stereotiep of ander afwijkend gedrag, gewichtsverlies of andere fysiologische of gedragsmatige stressreacties. Tabel 1.5. Cavia's Lichaamsgewicht (g) Minimale omvang leefruimte (cm2) Bodemoppervlak per dier (cm2) Minimale hoogte leefruimte (cm) Datum bedoeld in artikel 34 , lid 2 Bij het in voorraad houden en tijdens de procedures tot en met 200 > 200 t/m 300 > 300 t/m 450 > 450 t/m 700 meer dan 700 1 800 1 800 1 800 2 500 2 500 200 350 500 700 900 23 23 23 23 23 [Jan. 2012] Tijdens het fokken 2 500 Per paartje met jongen. Voor elk extra wijfje in de voortplantingsfase is 1 000 cm2 extra vereist. 23 2. Konijnen De leefruimte moet een verhoogde plek omvatten waarop het dier kan gaan zitten en liggen en waar het makkelijk onder kan kruipen; deze structuur mag echter niet meer dan 40% van het bodemoppervlak in beslag nemen. Indien uitzonderlijke wetenschappelijke of diergeneeskundige argumenten pleiten tegen het gebruik van een dergelijke verhoogde zitplek, moet de leefruimte 33% groter zijn voor één konijn alleen en 60% groter voor twee konijnen. Indien een verhoogde plek bestemd is voor konijnen die minder dan 10 weken oud zijn, moeten de afmetingen van de verhoogde plek ten minste 55 cm x 25 cm bedragen en moet de hoogte boven de bodem zodanig zijn dat de dieren er gebruik van kunnen maken. Tabel 2.1. Meer dan 10 weken oude konijnen De waarden in tabel 2.1 gelden zowel voor kooien als voor hokken. Het vereiste extra bodemoppervlak per dier bedraagt ten minste 3 000 cm2 voor het derde, vierde, vijfde en zesde konijn, en vervolgens 2 500 cm2 voor elk extra konijn na het zesde. Uiteindelijk lichaamsgewicht (kg) Minimaal bodemoppervlak voor één of twee compatibele dieren (cm2) Minimale hoogte (cm) Datum bedoeld in artikel 34 , lid 2 minder dan 3 3 t/m 5 meer dan 5 3 500 4 200 5 400 45 45 60 [Jan. 2012] Tabel 2.2. Moerkonijn met jongen Gewicht moer (kg) Minimale omvang leefruimte (cm2) Extra ruimte voor nestbox (cm2) Minimale hoogte (cm) Datum bedoeld in artikel 34 , lid 2 minder dan 3 3 t/m 5 meer dan 5 3 500 4 200 5 400 1 000 1 200 1 400 45 45 60 [Jan. 2012] Tabel 2.3. Minder dan 10 weken oude konijnen De waarden in tabel 2.3 gelden zowel voor kooien als voor hokken. Leeftijd Minimale omvang leefruimte (cm2) Minimaal bodemoppervlak per dier (cm2) Minimale hoogte (cm) van het spenen tot 7 weken van 7 tot 10 weken 4 000 4 000 800 1 200 40 40 Tabel 2.4. Konijnen: optimale afmetingen van de verhoogde plek in leefruimten met de in tabel 2.1 aangegeven afmetingen Leeftijd in Weken Uiteindelijk lichaamsgewicht (kg) Optimale afmetingen (cm x cm) Optimale hoogte vanaf de bodem van de leefruimte (cm) Datum bedoeld in artikel 34 , lid 2 meer dan 10 minder dan 3 3 t/m 5 meer dan 5 55 x 25 55 x 30 60 x 35 25 25 30 [Jan. 2012] 3. Katten Tabel 3.1. Katten De minimumruimte voor het houden van een moederkat en haar pasgeboren jongen is dezelfde ruimte die nodig is voor één volwassen kat; de toegemeten ruimte dient geleidelijk te worden vergroot zodat wanneer de jongen vier maanden oud zijn, zij in overeenstemming met bovenvermelde eisen inzake de minimumruimte voor volwassen katten zijn gehuisvest. De voederplaatsen en de plaatsen voor de kattenbakken dienen ten minste 0,5 m van elkaar verwijderd te zijn en mogen niet worden omgewisseld. Bodemoppervlak* (m²) Ligplanken (m²) Hoogte (m) Datum bedoeld in artikel 34 , lid 2 Minimum voor één volwassen dier 1,5 0,5 2 [Jan. 2017] Extra ruimte per extra dier 0,75 0,25 – Opmerking: * Bodemoppervlak, de ligplanken niet inbegrepen. 4. Honden De binnenleefruimte moet ten minste 50 % uitmaken van de minimale ruimte waarover honden dienen te kunnen beschikken, als omschreven in tabel 4.1. De hieronder vermelde waarden voor de beschikbaar te stellen ruimte zijn afgestemd op de behoeften van beagles, maar reuzenrassen zoals sint-bernardshonden of Ierse wolfshonden moeten aanzienlijk meer ruimte krijgen dan de in tabel 4.1 vermelde waarden. Voor andere rassen dan de laboratoriumbeagle moet de beschikbaar te stellen ruimte worden vastgesteld in overleg met het diergeneeskundig personeel. Tabel 4.1. Honden De bewegingsvrijheid van honden die paars- of groepsgewijs worden gehuisvest, mag worden beperkt tot de helft van de totale ter beschikking gestelde ruimte (2 m² voor een hond tot 20 kg, 4 m² voor een hond van meer dan 20 kg) gedurende de periode dat zij procedures ondergaan als omschreven in deze richtlijn, indien deze onderverdeling van de leefruimte onontbeerlijk is om wetenschappelijke redenen. Een zogende teef met haar worp dient over evenveel ruimte te beschikken als een teef met een vergelijkbaar lichaamsgewicht alleen. De kraambox dient zo te zijn ontworpen dat de teef zich in een extra compartiment of op een verhoogde plek kan terugtrekken buiten het bereik van de pups. Gewicht (kg) Minimale omvang leefruimte (m²) Minimaal bodemoppervlak voor één of twee dieren (m²) Minimale extra ruimte vereist per extra dier (m²) Minimale hoogte (m) Datum bedoeld in artikel 34 , lid 2 tot en met 20 meer dan 20 4 8 4 8 2 4 2 2 [Jan. 2017] Tabel 4.2. Honden: gespeende jonge honden Gewicht hond (kg) Minimale omvang leefruimte (m²) Minimaal bodemoppervlak per dier (m2) Minimale hoogte (m) Datum bedoeld in artikel 34 , lid 2 tot en met 5 4 0,5 2 [Jan. 2017] > 5 t/m 10 4 1,0 2 > 10 t/m 15 4 1,5 2 > 15 t/m 20 4 2 2 meer dan 20 8 4 2 5. Fretten Tabel 5. Fretten Minimale omvang leefruimte (cm2) Minimaal bodemoppervlak per dier (cm2) Minimale hoogte (cm) Datum bedoeld in artikel 34 , lid 2 Dieren tot en met 600 g Dieren van meer dan 600 g Volwassen mannetjes Moer met jongen 4 500 4 500 6 000 5 400 1 500 3 000 6 000 5 400 50 50 50 50 [Jan. 2012] 6. Niet-menselijke primaten Tabel 6.1. Penseelaapjes en tamarins Minimaal bodemoppervlak voor leefruimten met 1* of 2 dieren en hun jongen van ten hoogste 5 maanden oud (m2) Minimumvolume per extra dier van meer dan vijf maanden oud (m3) Minimale hoogte leefruimte (m) ** Datum bedoeld in artikel 34 , lid 2 Penseelaapjes 0,5 0,2 1,5 [Jan. 2017] Tamarins 1,5 0,2 1,5 * De dieren mogen slechts in uitzonderlijke omstandigheden afzonderlijk worden gehouden. ** De top van de leefruimte dient zich ten minste 1,8 m boven de bodem te bevinden. Tabel 6.2. Doodshoofdaapjes Minimaal bodemoppervlak voor 1* of 2 dieren (m2) Minimumvolume per extra dier van meer dan zes maanden oud (m3) Minimale hoogte leefruimte (m) Datum bedoeld in artikel 34 , lid 2 2,0 0,5 1,8 [Jan. 2017] * De dieren mogen slechts in uitzonderlijke omstandigheden afzonderlijk worden gehouden. Tabel 6.3. Makaken en meerkatten * Minimale omvang leefruimte (m2) Minimaal volume leefruimte (m3) Minimaal volume per dier (m3) Minimale hoogte leefruimte (m) Datum bedoeld in artikel 34 , lid 2 Dieren van minder dan 3 jaar oud ** 2,0 3,6 1,0 1,8 [Jan. 2017] Dieren vanaf de leeftijd van 3 jaar *** 2,0 3,6 1,8 1,8 Dieren gehouden voor de fok **** 3,5 2,0 * De dieren mogen slechts in uitzonderlijke omstandigheden afzonderlijk worden gehouden. ** Een leefruimte met de minimumafmetingen mag ten hoogste drie dieren bevatten. *** Een leefruimte met de minimumafmetingen mag ten hoogste twee dieren bevatten. **** In fokkolonies is geen extra volume/leefruimte nodig voor jonge dieren tot de leeftijd van twee jaar die bij hun moeder zijn gehuisvest. Tabel 6.4. Bavianen * Minimale omvang leefruimte (m2) Minimaal volume leefruimte (m3) Minimaal volume per dier (m3) Minimale hoogte leefruimte (m) Datum bedoeld in artikel 34 , lid 2 Dieren van minder dan 4 jaar oud ** 4,0 7,2 3,0 1,8 [Jan. 2017] Dieren vanaf de leeftijd van 4 jaar ** 7,0 12,6 6,0 1,8 Dieren gehouden voor de fok*** 12,0 2,0 * De dieren mogen slechts in uitzonderlijke omstandigheden afzonderlijk worden gehouden. ** Een leefruimte met de minimumafmetingen mag ten hoogste twee dieren bevatten. *** In fokkolonies is geen extra volume/leefruimte nodig voor jonge dieren tot de leeftijd van twee jaar die bij hun moeder zijn gehuisvest. 7. Landbouwhuisdieren Tabel 7.1. Runderen Lichaamsgewicht (kg) Minimale omvang leefruimte (m2) Minimaal bodemoppervlak per dier (m2/dier) Ruimte bij de trog bij ad libitum voedering van onthoornde runderen (m/dier) Ruimte bij de trog bij gerantsoeneerde voedering van onthoornde runderen (m/dier) Datum bedoeld in artikel 34 , lid 2 tot en met 100 2,50 2,30 0,10 0,30 [Jan. 2017] > 100 t/m 200 4,25 3,40 0,15 0,50 > 200 t/m 400 6,00 4,80 0,18 0,60 > 400 t/m 600 9,00 7,50 0,21 0,70 > 600 t/m 800 11,00 8,75 0,24 0,80 meer dan 800 16,00 10,00 0,30 1,00 Tabel 7.2. Schapen en geiten Lichaamsgewicht (kg) Minimale omvang leefruimte (m2) Minimaal bodemoppervlak per dier (m2/dier) Minimumhoogte tussenschotten (m) Ruimte bij de trog bij ad libitum voedering (m/dier) Ruimte bij de trog bij gerantsoeneerde voedering (m/dier) Datum bedoeld in artikel 34 , lid 2 tot en met 20 1,0 0,7 1,0 0,10 0,25 [Jan. 2017] > 20 t/m 35 1,0 1,0 1,2 0,10 0,30 > 35 t/m 60 2,0 1,5 1,2 0,12 0,40 meer dan 60 3,0 1,8 1,5 0,12 0,50 Tabel 7.3. Varkens en minivarkens Levendgewicht (kg) Minimale omvang leefruimte* (m2) Minimaal bodemoppervlak per dier (m2/dier) Minimale ligruimte per dier (in het thermisch neutrale temperatuurbereik) (m2/dier) Datum bedoeld in artikel 34 , lid 2 tot en met 5 2,0 0,20 0,10 [Jan. 2017] > 5 t/m 10 2,0 0,25 0,11 > 10 t/m 20 2,0 0,35 0,18 > 20 t/m 30 2,0 0,50 0,24 > 30 t/m 50 2,0 0,70 0,33 > 50 t/m 70 3,0 0,80 0,41 > 70 t/m 100 3,0 1,00 0,53 > 100 t/m 150 4,0 1,35 0,70 meer dan 150 5,0 2,50 0,95 volwassen beren (normale lichaamsgrootte) 7,5 1,30 * Varkens mogen gedurende kortere perioden in kleinere leefruimten worden opgesloten, bijvoorbeeld door de grote leefruimte onder te verdelen door middel van tussenschotten, wanneer dit om veterinaire of experimentele redenen gerechtvaardigd is, bijvoorbeeld omdat de voedselopname individueel moeten worden gereguleerd. Tabel 7.4. Paardachtigen De lengte van de korte zijde moet ten minste 1,5 x de schofthoogte van het dier bedragen. De binnenleefruimten moeten hoog genoeg zijn om de dieren toe te laten zich in hun volle lengte op te richten. Schofthoogte (m) Minimaal bodemoppervlak per dier (m2/dier) Minimale hoogte leefruimte (m) Datum bedoeld in artikel 34 , lid 2 Per dier dat afzonderlijk of in een groep van 3 of minder dieren wordt gehouden Per dier dat in een groep van 4 of meer dieren wordt gehouden Kraambox / merrie met veulen [Jan. 2017] Van 1,00 t/m 1,40 9,0 6,0 16 3,00 > 1,40 t/m 1,60 12,0 9,0 20 3,00 meer dan 1,60 16,0 (2 x SH)2 * 20 3,00 * Om voldoende plaats te garanderen, moet de beschikbaar te stellen ruimte per dier worden gebaseerd op de schofthoogte (SH). 8. Vogels Tabel 8.1. Huishoenders Wanneer het om wetenschappelijke redenen niet mogelijk is onderstaande minimumwaarden na te leven, moet de duur van de opsluiting in een kleinere leefruimte door de experimentator worden gemotiveerd in overleg met het diergeneeskundig personeel. In dergelijke omstandigheden mogen de vogels worden gehuisvest in kleinere leefruimten met een minimaal bodemoppervlak van 0,75 m2 waarin het milieu op passende wijze is verrijkt. Lichaamsgewicht (g) Minimale omvang leefruimte (m2) Minimaal oppervlak per vogel (m2) Minimale hoogte (cm) Minimale lengte voedertrog per vogel Datum bedoeld in artikel 34 , lid 2 tot en met 200 1,00 0,025 30 3 [Jan. 2012] > 200 t/m 300 1,00 0,03 30 3 > 300 t/m 600 1,00 0,05 40 7 > 600 t/m 1 200 2,00 0,09 50 15 > 1 200 t/m 1 800 2,00 0,11 75 15 > 1 800 t/m 2 400 2,00 0,13 75 15 meer dan 2 400 2,00 0,21 75 15 Tabel 8.2. Tamme kalkoenen Alle zijden van de leefruimten moeten ten minste 1,5 m lang zijn. Wanneer het om wetenschappelijke redenen niet mogelijk is onderstaande minimumwaarden na te leven, moet de duur van de opsluiting in een kleinere leefruimte door de experimentator worden gemotiveerd in overleg met het diergeneeskundig personeel. In dergelijke omstandigheden mogen de vogels worden gehuisvest in kleinere leefruimten met een minimaal bodemoppervlak van 0,75 m2 en een minimumhoogte van 50 cm (vogels van minder dan 0,6 kg), 75 cm (vogels van minder dan 4 kg) of 100 cm (vogels van meer dan 4 kg) waarin het milieu op passende wijze is verrijkt. In dergelijke leefruimten kunnen kleinere groepen vogels worden gehuisvest in overeenstemming met de in tabel 8.2 vermelde minimumwaarden voor de beschikbaar te stellen ruimte. Lichaamsgewicht (kg) Minimale omvang leefruimte (m2) Minimaal oppervlak per vogel (m2) Minimale hoogte (cm) Minimale lengte voedertrog per vogel (cm) Datum bedoeld in artikel 34 , lid 2 tot en met 0,3 2,00 0,13 50 3 [Jan. 2012] > 0,3 t/m 0,6 2,00 0,17 50 7 > 0,6 t/m 1 2,00 0,30 100 15 > 1 t/m 4 2,00 0,35 100 15 > 4 t/m 8 2,00 0,40 100 15 > 8 t/m 12 2,00 0,50 150 20 > 12 t/m 16 2,00 0,55 150 20 > 16 t/m 20 2,00 0,60 150 20 meer dan 20 3,00 1,00 150 20 Tabel 8.3. Kwartels Lichaamsgewicht (g) Minimale omvang leefruimte (m2) Oppervlak per vogel bij paarsgewijze huisvesting (m2) Oppervlak per extra vogel bij groepshuisvesting (m2) Minimale hoogte (cm) Minimale lengte voedertrog per vogel (cm) Datum bedoeld in artikel 32, lid 2 tot en met 150 1,00 0,5 0,10 20 4 [Jan. 2012] meer dan 150 1,00 0,6 0,15 30 4 Tabel 8.4. Eenden en ganzen Wanneer het om wetenschappelijke redenen niet mogelijk is onderstaande minimumwaarden na te leven, moet de duur van de opsluiting in een kleinere leefruimte door de experimentator worden gemotiveerd in overleg met het diergeneeskundig personeel. In dergelijke omstandigheden mogen de vogels worden gehuisvest in kleinere leefruimten met een minimaal bodemoppervlak van 0,75 m2 waarin het milieu op passende wijze is verrijkt. In dergelijke leefruimten kunnen kleinere groepen vogels worden gehuisvest in overeenstemming met de in tabel 8.4 vermelde minimumwaarden voor de beschikbaar te stellen ruimte. Lichaamsgewicht (g) Minimale omvang leefruimte (m2) Oppervlak per vogel (m2)* Minimale hoogte (cm) Minimale lengte voedertrog per vogel (cm) Datum bedoeld in artikel 34 , lid 2 Eenden [Jan. 2012] tot en met 300 2,00 0,10 50 10 > 300 t/m 1 200** 2,00 0,20 200 10 > 1 200 t/m 3 500 2,00 0,25 200 15 meer dan 3 500 2,00 0,50 200 15 Ganzen tot en met 500 2,00 0,20 200 10 > 500 t/m 2 000 2,00 0,33 200 15 meer dan 2 000 2,00 0,50 200 15 * Inbegrepen is een poel met een diepte van ten minste 30 cm en een oppervlak van ten minste 0,5 m2 per 2 m2 leefruimte. De poel mag tot 50% van de minimale oppervlakte van de leefruimte in beslag nemen. ** Nog niet vliegvlugge vogels mogen worden gehouden in leefruimte met een minimumhoogte van 75 cm. Tabel 8.5. Eenden en ganzen: Minimale afmeting poel* Oppervlak (m2) Diepte (cm) Eenden 0,5 30 Ganzen 0,5 10 - 30 * De afmetingen van de poel zijn per 2 m2 leefruimte. De poel mag tot 50% van de minimale oppervlakte van de leefruimte in beslag nemen. Tabel 8.6. Duiven Lange en smalle leefruimten (bv. 2 m bij 1 m) verdienen de voorkeur boven vierkante omdat de vogels dan een eindje kunnen vliegen. Groepsgrootte Minimale omvang leefruimte (m2) Minimale hoogte (cm) Minimale lengte voedertrog per vogel (cm) Minimale lengte roeststok per vogel (cm) Datum bedoeld in artikel 34 , lid 2 tot en met 6 2 200 5 30 [Jan. 2012] van 7 t/m 12 3 200 5 30 voor elke extra vogel na de 12e 0,15 5 30 Tabel 8.7. Zebravinken De leefruimten dienen lang en smal te zijn (bv. 2 m bij 1 m) zodat de vogels een eindje kunnen vliegen. Ten behoeve van voortplantingsstudies kunnen paartjes worden gehuisvest in kleinere leefruimten waarin het milieu op een passende manier is verrijkt en waarvan de afmetingen ten minste 0,5 m2 voor het vloeroppervlak en 40 cm voor de hoogte bedragen. De duur van de opsluiting in een kleinere ruimte dient door de experimentator te worden gemotiveerd in overleg met het diergeneeskundig personeel. Groepsgrootte Minimale omvang leefruimte (m2) Minimale hoogte (cm) Minimaal aantal voedertoestellen Datum bedoeld in artikel 34 , lid 2 tot en met 6 1,0 100 2 [Jan. 2012] van 7 t/m 12 1,5 200 2 van 13 t/m 20 2,0 200 3 voor elke extra vogel na de 20e 0,05 1 per 6 vogels 9. Amfibieën Tabel 9.1. Aquatische Urodela Lichaamslengte* (cm) Minimaal wateroppervlak (cm2) Minimaal extra wateroppervlak per extra dier in het geval van groepshuisvesting (cm2) Minimale waterdiepte (cm) Optimale temperatuur Relatieve vochtigheid Datum bedoeld in artikel 34 , lid 2 tot en met 10 262,5 50 13 15ºC-22ºC 100% [Jan. 2012] > 10 t/m 15 525 110 13 >15 t/m 20 875 200 15 > 20 t/m 30 1 837,5 440 15 meer dan 30 3 150 800 20 * Gemeten van snuitpunt tot cloaca. Tabel 9.2. Aquatische Anura* Lichaamslengte**(cm) Minimaal wateroppervlak (cm2) Minimaal extra wateroppervlak per extra dier in het geval van groepshuisvesting (cm2) Minimale waterdiepte (cm) Optimale temperatuur Relatieve vochtigheid Datum bedoeld in artikel 34 , lid 2 minder dan 6 160 40 6 18ºC-22ºC 100% [Jan. 2012] van 6 t/m 9 300 75 8 > 9 t/m 12 600 150 10 meer dan 12 920 230 12,5 * Deze aanbevelingen zijn van toepassing op de watertanks die gebruikt worden voor de houderij, maar niet op de tanks die ten behoeve van de efficiëntie worden gebruikt voor natuurlijke bevruchting en superovulatie, aangezien voor laatstgenoemde procedures kleinere, individuele tanks nodig zijn. De in de tabel genoemde cijfers betreffende de beschikbaar te stellen ruimte gelden voor volwassen exemplaren van de aangegeven grootteklassen; ofwel dienen juvenielen en dikkopjes te worden verwijderd, ofwel dienen de afmetingen van de leefruimte navenant te worden opgeschaald. ** Gemeten van snuitpunt tot cloaca. Tabel 9.3. Hoofdzakelijk aquatische Anura Lichaamslengte* (cm) Minimale omvang leefruimte**(cm2) Minimaal extra oppervlak per extra dier in het geval van groepshuisvesting (cm2) Minimale hoogte leefruimte*** (cm) Minimale waterdiepte (cm) Optimale temperatuur Relatieve vochtigheid Datum bedoeld in artikel 34 , lid 2 tot en met 5,0 1 500 200 20 10 10ºC-15ºC 50-80% [Jan. 2012] > 5,0 t/m 7,5 3 500 500 30 10 meer dan 7,5 4 000 700 30 15 * Gemeten van snuitpunt tot cloaca. ** Bestaande uit een landgedeelte (een derde van de oppervlakte) en een watergedeelte (twee derde van de oppervlakte) waarin de dieren volledig moeten kunnen onderduiken. *** Gemeten vanaf het oppervlak van het landgedeelte tot aan de binnenkant van het terrariumdeksel; de hoogte van de leefruimten dient voorts te zijn afgestemd op de binneninrichting. Tabel 9.4. Hoofdzakelijk terrestrische Anura Lichaamslengte* (cm) Minimale omvang leefruimte ** (cm2) Minimaal extra oppervlak per extra dier in het geval van groepshuisvesting (cm2) Minimale hoogte leefruimte*** (cm) Minimale waterdiepte (cm) Optimale temperatuur Relatieve vochtigheid Datum bedoeld in artikel 34 , lid 2 tot en met 5,0 1 500 200 20 10 23ºC-27ºC 50-80% [Jan. 2012] > 5,0 t/m 7,5 3 500 500 30 10 meer dan 7,5 4 000 700 30 15 * Gemeten van snuitpunt tot cloaca. ** Bestaande uit een landgedeelte (twee derde van de oppervlakte) en een watergedeelte (een derde van de oppervlakte) waarin de dieren volledig moeten kunnen onderduiken. *** Gemeten vanaf het oppervlak van het landgedeelte tot aan de binnenkant van het terrariumdeksel; de hoogte van de leefruimten dient voorts te zijn afgestemd op de binneninrichting. Tabel 9.5. Boombewonende Anura Lichaamslengte* (cm) Minimale omvang leefruimte** (cm2) Minimaal extra oppervlak per extra dier in het geval van groepshuisvesting (cm2) Minimale hoogte leefruimte *** (cm) Optimale temperatuur Relatieve vochtigheid Datum bedoeld in artikel 34 , lid 2 tot en met 3,0 900 100 30 18ºC-25ºC 50-70% [Jan. 2012] meer dan 3,0 1 500 200 30 * Gemeten van snuitpunt tot cloaca. ** Bestaande uit een landgedeelte (twee derde van de oppervlakte) en een watergedeelte (een derde van de oppervlakte) waarin de dieren volledig moeten kunnen onderduiken. *** Gemeten vanaf het oppervlak van het landgedeelte tot aan de binnenkant van het terrariumdeksel; de hoogte van de leefruimten dient voorts te zijn afgestemd op de binneninrichting. 10. Reptielen Tabel 10.1. Waterschildpadden Lichaamslengte* (cm) Minimaal wateroppervlak (cm2) Minimaal extra wateroppervlak per extra dier in het geval van groepshuisvesting (cm2) Minimale waterdiepte (cm) Optimale temperatuur Relatieve vochtigheid Datum bedoeld in artikel 34 , lid 2 tot en met 5 600 100 10 20ºC-25ºC 80-70% [Jan. 2012] > 5 t/m 10 1 600 300 15 > 10 t/m 15 3 500 600 20 > 15 t/m 20 6 000 1 200 30 > 20 t/m 30 10 000 2 000 35 meer dan 30 20 000 5 000 40 * In rechte lijn gemeten van de voorrand tot de achterrand van het pantser. Tabel 10.2. Terrestrische slangen Lichaamslengte* (cm) Minimaal bodemoppervlak (cm2) Minimaal extra oppervlak per extra dier in het geval van groepshuisvesting (cm2) Minimale hoogte leefruimte ** (cm) Optimale temperatuur Relatieve vochtigheid Datum bedoeld in artikel 34 , lid 2 tot en met 30 300 150 10 22ºC-27ºC 60-80% [Jan. 2012] > 30 t/m 40 400 200 12 > 40 t/m 50 600 300 15 > 50 t/m 75 1 200 600 20 meer dan 75 2 500 1 200 28 * Gemeten van snuitpunt tot staartpunt. ** Gemeten vanaf het oppervlak van het landgedeelte tot aan de binnenkant van het terrariumdeksel; de hoogte van de leefruimten dient voorts te zijn afgestemd op de binneninrichting. BIJLAGE V Lijst van in artikel 34, lid 4, bedoelde dieren 1) Runderen (met inbegrip van Bos taurus en Bos indicus); 2) Schapen en geiten (Ovis aries en Capra hircus); 3) Varkens (Sus scrofa); 4) Paarden (Equus caballus en Equus asinus); 5) Kippen (Gallus gallus domesticus); 6) Kalkoenen (Meleagris gallopavo); 7) Eenden en gansen (Anas platyrhynchos, Anser anser domesticus, Cairina moschata); 8) Kwartels (Coturnix spp); 9) Duiven (Colombia livia); 10) Konijnen (Oryctolagus cuniculus). BIJLAGE VI Humane methoden om dieren te doden Tabel 1 – Humane methoden om vissen (Gnathostomata en Cyclostomata) te doden Middel Snelheid Doeltreffend-heid Gebruiks- gemak Veiligheid voor de toediener Esthetische waarde-ring Algemene waardering (1-5) Opmerkingen Overdosis anesthesie ++ ++ ++ + tot ++ ++ 4 tot 5* Kan worden gebruikt met voorafgaande sedatie van het dier. *Sommige anesthetica kunnen bij vissen huidirritatie veroorzaken. Elektrische bedwelming ++ + + + ++ 4 Vereist speciale apparatuur. Moet worden gevolgd door onmiddellijk leegbloeden of onmiddellijke vernietiging van de hersenen, of de dood moet op een andere wijze worden verzekerd. Maceratie ++ ++ ++ ++ + 4 Alleen voor vissen van minder dan 2 cm lang. Kopslag ++ + + ++ - 3 Moet worden gevolgd door onmiddellijk leegbloeden of onmiddellijke vernietiging van de hersenen, of de dood moet op een andere wijze worden verzekerd. Breken van de nek ++ ++ + ++ - 2 – wanneer het dier bij bewustzijn is 5 – wanneer het dier bewusteloos is Niet gebruikt bij vissen > 500 g. Moet worden gevolgd door vernietiging van de hersenen. Voor bewusteloze vissen kunnen andere methoden worden gebruikt op voorwaarde dat het dier niet bij weer bij bewustzijn komt voor zijn dood. Snelheid: ++ zeer snel, + snel, − langzaam. Doeltreffendheid: ++ zeer doeltreffend, + doeltreffend, − ondoeltreffend. Gebruiksgemak: ++ gemakkelijk te gebruiken, + vereist deskundigheid, − vereist een gespecialiseerde opleiding. Veiligheid voor de toediener: ++ geen gevaar, + weinig gevaar, − gevaarlijk. Esthetische waardering: ++ goed, + voor de meeste mensen aanvaardbaar, − voor veel mensen onaanvaardbaar. Algemene waardering: 1-5, waarbij 5 het meest bevredigend is. Tabel 2 − Humane methoden om amfibieën te doden Middel Snelheid Doeltreffendheid Gebruiks- gemak Veiligheid voor de toediener Esthetische waardering Algemene waardering (1-5) Opmerkingen Overdosis anesthesie ++ ++ ++ ++ ++ 5 Kan worden gebruikt met voorafgaande sedatie van het dier. Kopslag ++ ++ + ++ - 3 Moet worden gevolgd door onmiddellijk leegbloeden of onmiddellijke vernietiging van de hersenen, of de dood moet op een andere wijze worden verzekerd. NMI/ anesthesiemeng-sels* + ++ - + + 3 Moet intraveneus worden ingespoten en vereist dus deskundigheid. Magnetronstraling ++ ++ - + ++ 3 Vereist speciale apparatuur. Voor kleine amfibieën. Elektrische bedwelming + + + - - 2 Vereist speciale apparatuur. Moet worden gevolgd door onmiddellijk leegbloeden of onmiddellijke vernietiging van de hersenen, of de dood moet op een andere wijze worden verzekerd. * Neuromusculaire inhibitor, NMI Voor bewusteloze amfibieën kunnen andere methoden worden gebruikt op voorwaarde dat het dier niet bij weer bij bewustzijn komt voor zijn dood. Snelheid: ++ zeer snel, + snel, − langzaam. Doeltreffendheid: ++ zeer doeltreffend, + doeltreffend, − ondoeltreffend. Gebruiksgemak: ++ gemakkelijk te gebruiken, + vereist deskundigheid, − vereist een gespecialiseerde opleiding. Veiligheid voor de toediener: ++ geen gevaar, + weinig gevaar, − gevaarlijk. Esthetische waardering: ++ goed, + voor de meeste mensen aanvaardbaar, − voor veel mensen onaanvaardbaar. Algemene waardering: 1-5, waarbij 5 het meest bevredigend is. Tabel 3 − Humane methoden om reptielen te doden Middel Snelheid Doeltreffendheid Gebruiks-gemak Veiligheid voor de toediener Esthetische waardering Algemene waardering (1-5) Opmerkingen Overdosis anesthesie ++ ++ ++ + ++ 5 Kan worden gebruikt met voorafgaande sedatie van het dier. Penschiettoestel ++ ++ ++ + + 5 Voor grote reptielen Moet worden gevolgd door onmiddellijk leegbloeden of onmiddellijke vernietiging van de hersenen, of de dood moet op een andere wijze worden verzekerd. Afschot ++ ++ ++ - + 4 Uit te voeren door ervaren scherpschutter. Kan methode vereisen om dood te verzekeren. Te gebruiken in veldomstandigheden. Kopslag + + + ++ - 3 Moet worden gevolgd door onmiddellijk leegbloeden of onmiddellijke vernietiging van de hersenen, of de dood moet op een andere wijze worden verzekerd. Voor bewusteloze reptielen kunnen andere methoden worden gebruikt op voorwaarde dat het dier niet bij weer bij bewustzijn komt voor zijn dood. Snelheid: ++ zeer snel, + snel, − langzaam. Doeltreffendheid: ++ zeer doeltreffend, + doeltreffend, − ondoeltreffend. Gebruiksgemak: ++ gemakkelijk te gebruiken, + vereist deskundigheid, − vereist een gespecialiseerde opleiding. Veiligheid voor de toediener: ++ geen gevaar, + weinig gevaar, − gevaarlijk. Esthetische waardering: ++ goed, + voor de meeste mensen aanvaardbaar, − voor veel mensen onaanvaardbaar. Algemene waardering: 1-5, waarbij 5 het meest bevredigend is. Tabel 4 − Humane methoden om vogels te doden Middel Snelheid Doeltreffendheid Gebruiksgemak Veiligheid voor de toediener Esthetische waardering Algemene waardering (1-5) Opmerkingen Neuromusculaire inhibitor/ anesthesiemengsels ++ ++ + + ++ 4 Moet intraveneus worden ingespoten en vereist dus deskundigheid. Inerte gassen (Ar, N2) ++ ++ ++ ++ + 4 Moet worden gevolgd door onmiddellijk leegbloeden of onmiddellijke vernietiging van de hersenen, of de dood moet op een andere wijze worden verzekerd. Maceratie ++ ++ ++ ++ - 4 Voor kuikens tot 72 uur oud. Breken van de nek ++ ++ - ++ - 1/3 – wanneer het dier bij bewustzijn is 5 – wanneer het dier bewusteloos is Voor kleine en jonge vogels (<250 g). Moet worden gevolgd door onmiddellijk leegbloeden of onmiddellijke vernietiging van de hersenen, of de dood moet op een andere wijze worden verzekerd. Magnetronstraling ++ ++ - ++ + 3 Vereist speciale apparatuur. Kopslag ++ ++ - ++ - 3 Moet worden gevolgd door onmiddellijk leegbloeden of onmiddellijke vernietiging van de hersenen, of de dood moet op een andere wijze worden verzekerd. Elektrische bedwelming ++ ++ + - - 3 Vereist speciale apparatuur. Moet worden gevolgd door onmiddellijk leegbloeden of onmiddellijke vernietiging van de hersenen, of de dood moet op een andere wijze worden verzekerd. Koolmonoxide + + ++ - - 1 Gevaarlijk voor de toediener. Voor bewusteloze vogels kunnen andere methoden worden gebruikt op voorwaarde dat het dier niet bij weer bij bewustzijn komt voor zijn dood. Snelheid: ++ zeer snel, + snel, − langzaam. Doeltreffendheid: ++ zeer doeltreffend, + doeltreffend, − ondoeltreffend. Gebruiksgemak: ++ gemakkelijk te gebruiken, + vereist deskundigheid, − vereist een gespecialiseerde opleiding. Veiligheid voor de toediener: ++ geen gevaar, + weinig gevaar, − gevaarlijk. Esthetische waardering: ++ goed, + voor de meeste mensen aanvaardbaar, − voor veel mensen onaanvaardbaar. Algemene waardering: 1-5, waarbij 5 het meest bevredigend is. Tabel 5 − Humane methoden om knaagdieren te doden Middel Snelheid Doeltreffendheid Gebruiksgemak Veiligheid voor de toediener Esthetische waardering Algemene waardering (1-5) Opmerkingen Overdosis anesthesie ++ ++ ++ + ++ 5 Kan worden gebruikt met voorafgaande sedatie van het dier. Neuromusculaire inhibitor/ anesthesiemengsels ++ ++ - + ++ 4 Moet intraveneus worden ingespoten en vereist dus deskundigheid. Inert gas (Ar) ++ + ++ + + 4 Moet worden gevolgd door onmiddellijk leegbloeden of onmiddellijke vernietiging van de hersenen, of de dood moet op een andere wijze worden verzekerd. Kopslag ++ ++ + ++ - 3 Voor knaagdieren van minder dan 1 kg. Moet worden gevolgd door onmiddellijk leegbloeden of onmiddellijke vernietiging van de hersenen, of de dood moet op een andere wijze worden verzekerd. Breken van de nek ++ ++ + ++ - 2/3 – wanneer het dier bij bewustzijn is. 5 – wanneer het dier bewusteloos is. Voor knaagdieren van minder dan 150 g. Moet worden gevolgd door onmiddellijk leegbloeden of onmiddellijke vernietiging van de hersenen, of de dood moet op een andere wijze worden verzekerd. Magnetronstraling ++ ++ - ++ + 3 Vereist speciale apparatuur. Decapitatie + + + ++ - 1/2 – wanneer het dier bij bewustzijn is. 5 – wanneer het dier bewusteloos is. Kooldioxide + ++ ++ + ++ 5 Alleen te gebruiken bij geleidelijke blootstelling aan het gas. Koolmonoxide + + + - ++ 1 Gevaarlijk voor de toediener. Voor bewusteloze kraagdieren kunnen andere methoden worden gebruikt op voorwaarde dat het dier niet bij weer bij bewustzijn komt voor zijn dood. Snelheid: ++ zeer snel, + snel, − langzaam. Doeltreffendheid: ++ zeer doeltreffend, + doeltreffend, − ondoeltreffend. Gebruiksgemak: ++ gemakkelijk te gebruiken, + vereist deskundigheid, − vereist een gespecialiseerde opleiding. Veiligheid voor de toediener: ++ geen gevaar, + weinig gevaar, − gevaarlijk. Esthetische waardering: ++ goed, + voor de meeste mensen aanvaardbaar, − voor veel mensen onaanvaardbaar. Algemene waardering: 1-5, waarbij 5 het meest bevredigend is. Tabel 6 − Humane methoden om konijnen te doden Middel Snelheid Doeltreffendheid Gebruiks-gemak Veiligheid voor de toediener Esthetische waardering Algemene waardering (1-5) Opmerkingen Overdosis anesthesie ++ ++ ++ + ++ 5 Kan worden gebruikt met voorafgaande sedatie van het dier. Neuromusculaire inhibitor/ anesthesiemengsels ++ ++ - + ++ 4 Moet intraveneus worden ingespoten en vereist dus deskundigheid. Penschiettoestel ++ ++ - + + 4 Moet worden gevolgd door onmiddellijk leegbloeden of onmiddellijke vernietiging van de hersenen, of de dood moet op een andere wijze worden verzekerd. Breken van de nek ++ ++ - ++ - 3 – wanneer het dier bij bewustzijn is. 5 – wanneer het dier bewusteloos is. Aanvaardbaar voor konijnen tot 1 kg. Moet worden gevolgd door onmiddellijk leegbloeden of onmiddellijke vernietiging van de hersenen, of de dood moet op een andere wijze worden verzekerd. Kopslag ++ + - ++ - 3 Moet worden gevolgd door onmiddellijk leegbloeden of onmiddellijke vernietiging van de hersenen, of de dood moet op een andere wijze worden verzekerd. Elektrische bedwelming ++ + ++ - + 3 Vereist speciale apparatuur. Moet worden gevolgd door onmiddellijk leegbloeden of onmiddellijke vernietiging van de hersenen, of de dood moet op een andere wijze worden verzekerd. Magnetronstraling ++ ++ - ++ + 3 Vereist speciale apparatuur. Decapitatie + + + - - 1 – wanneer het dier bij bewustzijn is. 5 – wanneer het dier bewusteloos is. Voor konijnen tot 1 kg. Koolmonoxide + + ++ - ++ 1 Gevaarlijk voor de toediener. Snelle bevriezing + + ++ ++ + 1 Te gebruiken voor foetussen tot 4 g. Voor bewusteloze konijnen kunnen andere methoden worden gebruikt op voorwaarde dat het dier niet bij weer bij bewustzijn komt voor zijn dood. Snelheid: ++ zeer snel, + snel, − langzaam. Doeltreffendheid: ++ zeer doeltreffend, + doeltreffend, − ondoeltreffend. Gebruiksgemak: ++ gemakkelijk te gebruiken, + vereist deskundigheid, − vereist een gespecialiseerde opleiding. Veiligheid voor de toediener: ++ geen gevaar, + weinig gevaar, − gevaarlijk. Esthetische waardering: ++ goed, + voor de meeste mensen aanvaardbaar, − voor veel mensen onaanvaardbaar. Algemene waardering: 1-5, waarbij 5 het meest bevredigend is. Tabel 7 − Humane methoden om honden, katten, fretten en vossen te doden Middel Snelheid Doeltreffendheid Gebruiks-gemak Veiligheid voor de toediener Esthetische waardering Algemene waardering (1-5) Opmerkingen Overdosis anesthesie ++ ++ - + ++ 5 Kan worden gebruikt met voorafgaande sedatie van het dier. Neuromusculaire inhibitor/ anesthesiemengsels ++ ++ - + + 4 Moet intraveneus worden ingespoten en vereist dus deskundigheid. Afschot met passend geweer of pistool en passende munitie ++ ++ - - - 4 Uit te voeren door ervaren scherpschutter. Kan methode vereisen om dood te verzekeren. Penschiettoestel ++ ++ - ++ + 3 Moet worden gevolgd door onmiddellijk leegbloeden of onmiddellijke vernietiging van de hersenen, of de dood moet op een andere wijze worden verzekerd. Elektrische bedwelming ++ ++ - - - 3 Vereist speciale apparatuur. Moet worden gevolgd door onmiddellijk leegbloeden of onmiddellijke vernietiging van de hersenen, of de dood moet op een andere wijze worden verzekerd. Kopslag ++ ++ + ++ - 2 Te gebruiken bij pasgeboren dieren. Moet worden gevolgd door onmiddellijk leegbloeden of onmiddellijke vernietiging van de hersenen, of de dood moet op een andere wijze worden verzekerd. Voor bewusteloze honden, katten, fretten of vossen kunnen andere methoden worden gebruikt op voorwaarde dat het dier niet bij weer bij bewustzijn komt voor zijn dood. Snelheid: ++ zeer snel, + snel, − langzaam. Doeltreffendheid: ++ zeer doeltreffend, + doeltreffend, − ondoeltreffend. Gebruiksgemak: ++ gemakkelijk te gebruiken, + vereist deskundigheid, − vereist een gespecialiseerde opleiding. Veiligheid voor de toediener: ++ geen gevaar, + weinig gevaar, − gevaarlijk. Esthetische waardering: ++ goed, + voor de meeste mensen aanvaardbaar, − voor veel mensen onaanvaardbaar. Algemene waardering: 1-5, waarbij 5 het meest bevredigend is. Tabel 8 − Humane methoden om grote zoogdieren te doden Middel Snelheid Doeltreffendheid Gebruiks-gemak Veiligheid voor de toediener Esthetische waardering Algemene waardering (1-5) Opmerkingen Overdosis anesthesie ++ ++ - + ++ 5 Kan worden gebruikt met voorafgaande sedatie van het dier. Penschiettoestel ++ ++ + + + 5 Moet worden gevolgd door onmiddellijk leegbloeden of onmiddellijke vernietiging van de hersenen, of de dood moet op een andere wijze worden verzekerd. Afschot met passend geweer of pistool en passende munitie. ++ ++ + - + 4 Uit te voeren door ervaren scherpschutter. Kan methode vereisen om dood te verzekeren. Te gebruiken in veldomstandigheden. Neuromusculaire inhibitor/ anesthesiemengsels ++ ++ - + ++ 4 Moet intraveneus worden ingespoten en vereist dus deskundigheid. Inert gas (Ar) ++ ++ + + + 4 Moet worden gevolgd door onmiddellijk leegbloeden of onmiddellijke vernietiging van de hersenen, of de dood moet op een andere wijze worden verzekerd. Aanvaardbaar voor varkens. Elektrische bedwelming ++ ++ + - - 3 Vereist speciale apparatuur. Moet worden gevolgd door onmiddellijk leegbloeden of onmiddellijke vernietiging van de hersenen, of de dood moet op een andere wijze worden verzekerd. Kopslag ++ + - + + 3 – wanneer het dier bij bewustzijn is 5 – wanneer het dier bewusteloos is Moet worden gevolgd door onmiddellijk leegbloeden of onmiddellijke vernietiging van de hersenen, of de dood moet op een andere wijze worden verzekerd. Voor bewusteloze grote zoogdieren kunnen andere methoden worden gebruikt op voorwaarde dat het dier niet bij weer bij bewustzijn komt voor zijn dood. Snelheid: ++ zeer snel, + snel, − langzaam. Doeltreffendheid: ++ zeer doeltreffend, + doeltreffend, − ondoeltreffend. Gebruiksgemak: ++ gemakkelijk te gebruiken, + vereist deskundigheid, − vereist een gespecialiseerde opleiding. Veiligheid voor de toediener: ++ geen gevaar, + weinig gevaar, − gevaarlijk. Esthetische waardering: ++ goed, + voor de meeste mensen aanvaardbaar, − voor veel mensen onaanvaardbaar. Algemene waardering: 1-5, waarbij 5 het meest bevredigend is. Tabel 9 − Humane methoden om niet-menselijke primaten te doden Middel Snelheid Doeltreffendheid Gebruiksgemak Veiligheid voor de toediener Esthetische waardering Algemene waardering (1-5) Opmerkingen Overdosis anesthesie ++ ++ - + ++ 5 Kan worden gebruikt met voorafgaande sedatie van het dier. Voor bewusteloze niet-menselijke primaten kunnen andere methoden worden gebruikt op voorwaarde dat het dier niet bij weer tot bewustzijn komt voor zijn dood. Snelheid: ++ zeer snel, + snel, − langzaam. Doeltreffendheid: ++ zeer doeltreffend, + doeltreffend, − ondoeltreffend. Gebruiksgemak: ++ gemakkelijk te gebruiken, + vereist deskundigheid, − vereist een gespecialiseerde opleiding. Veiligheid voor de toediener: ++ geen gevaar, + weinig gevaar, − gevaarlijk. Esthetische waardering: ++ goed, + voor de meeste mensen aanvaardbaar, − voor veel mensen onaanvaardbaar. Algemene waardering: 1-5, waarbij 5 het meest bevredigend is. BIJLAGE VII Lijst van in artikel 22 , lid 4, bedoelde elementen 1. Toepasselijke nationale wetgeving inzake aanschaf, houderij, verzorging en gebruik van dieren in wetenschappelijke procedures. 2. Ethiek in verband met de relatie tussen mens en dier, de intrinsieke waarde van het leven en argumenten voor en tegen het gebruik van dieren in wetenschappelijke procedures. 3. Biologische basiskennis met betrekking tot anatomie, fysiologische kenmerken, fokken, genetica en genetische manipulatie. 4. Diergedrag, houderij en milieuverrijking. 5. Beheer van diergezondheid en hygiëne. 6. Herkenning van soortspecifieke symptomen van angst, pijn en lijden bij de meest voorkomende laboratoriumsoorten. 7. Anesthesie, pijnverlichtingsmethoden en euthanasie. 8. Gebruik van humane eindpunten. 9. Eis tot vervanging, vermindering en verfijning. BIJLAGE VIII Lijst van in artikel 38, lid 1, onder c), bedoelde elementen 1. Relevantie en rechtvaardiging van: 2. Bewijs dat bestaande methoden voor vervanging, vermindering en verfijning van het proefdierengebruik zijn toegepast. 3. Bewijs van bekwaamheid van de bij het project betrokken personen. 4. Gepland gebruik van anesthesie, analgesie en andere pijnverlichtingsmethoden. 5. Vermindering, vermijding en verlichting van alle vormen van dierlijk lijden van geboorte tot dood. 6. Omstandigheden waarin de dieren zullen worden gehuisvest, gehouden en verzorgd. 7. Gebruik van vroege en humane eindpunten. 8. Experimentele of observatiestrategie en statistisch model gebruikt om het aantal dieren, hun lijden en eventuele milieueffecten tot een minimum te beperken. 9. Levensloop en hergebruik van dieren. 10. Vermijding van onnodige duplicatie van de procedures. BIJLAGE IX Algemene definities van de graden van ernst genoemd in artikel 17, lid 1 In het algemeen: Tenzij het tegendeel bekend is of wordt vastgesteld, moet worden aangenomen dat procedures die pijn veroorzaken bij mensen ook pijn veroorzaken bij dieren. Geen pijn of een lichte pijn: ernstklasse 1 Ingrepen en handelingen met dieren voor experimentele doeleinden waarbij de dieren geen pijn, lijden, letsel of extreme angst ondervinden en waarbij hun algemene toestand niet noemenswaardig verslechtert. Voorbeelden: Matig ernstig: ernstklasse 2 Ingrepen en handelingen met dieren voor experimentele doeleinden waarbij de dieren gedurende korte tijd een matig ernstige belasting ondergaan of gedurende langere of lange tijd een lichte belasting (pijn, lijden of letsel, extreme angst of een aanzienlijke verslechtering van de algemene toestand) ondergaan. Voorbeelden: Ernstig: ernstklasse 3 Ingrepen en handelingen met dieren voor experimentele doeleinden waarbij de dieren een ernstige tot zeer ernstige belasting ondergaan of gedurende langere of lange tijd een matig ernstige belasting (ernstige pijn, langdurig lijden of ernstig letsel, extreme en aanhoudende angst of een aanzienlijke en blijvende verslechtering van de algemene toestand) ondergaan. Voorbeelden: (Medebeslissingsprocedure: eerste lezing) Het Europees Parlement , – gezien het voorstel van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad ( COM(2008)0134 ), – gelet op artikel 251, lid 2 en artikel 80, lid 2, van het EG­Verdrag, op grond waarvan het voorstel door de Commissie bij het Parlement is ingediend (C6-0142/2008), – gelet op artikel 51 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie vervoer en toerisme en de adviezen van de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en voedselveiligheid en de Commissie juridische zaken ( A6-0080/2009 ), 1. hecht zijn goedkeuring aan het Commissievoorstel, als geamendeerd door het Parlement; 2. verzoekt om hernieuwde voorlegging indien de Commissie voornemens is ingrijpende wijzigingen in dit voorstel aan te brengen of dit door een nieuwe tekst te vervangen; 3. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en de Commissie. Standpunt van het Europees Parlement in eerste lezing vastgesteld op 5 mei 2009 met het oog op de aanneming van Richtlijn 2009/…/EG van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Richtlijn 2005/35/EG inzake verontreiniging vanaf schepen en invoering van sancties voor inbreuken (Aangezien het Parlement en de Raad tot overeenstemming zijn geraakt, komt het standpunt van het Parlement in eerste lezing overeen met het definitieve wetsbesluit: Richtlijn 2009/123/EG.) (Medebeslissingsprocedure: herschikking) Het Europees Parlement , – gezien het voorstel van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad ( COM(2008)0778 ), – gelet op artikel 251, lid 2, en artikel 95 van het EG­Verdrag, op grond waarvan het voorstel door de Commissie bij het Parlement is ingediend (C6-0412/2008), – gezien het Interinstitutioneel Akkoord van 28 november 2001 over een systematischer gebruik van de herschikking van besluiten (1) , – gezien de brief van 11 maart 2009 van de Commissie juridische zaken aan de Commissie industrie, onderzoek en energie, overeenkomstig artikel 80 bis, lid 3, van zijn Reglement, – gelet op de artikelen 80 bis en 51 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie industrie, onderzoek en energie ( A6-0146/2009 ), A. overwegende dat het voorstel in kwestie volgens de Adviesgroep van de juridische diensten van het Europees Parlement, de Raad en de Commissie geen andere inhoudelijke wijzigingen bevat dan die welke als zodanig in het voorstel worden vermeld en dat met betrekking tot de codificatie van de ongewijzigd gebleven bepalingen van de eerdere besluiten met die wijzigingen kan worden geconstateerd dat het voorstel een eenvoudige codificatie van de bestaande teksten behelst, zonder inhoudelijke wijzigingen, 1. gaat akkoord met het voorstel van de Commissie zoals dit is aangepast aan de aanbevelingen van de Adviesgroep van de juridische diensten van het Europees Parlement, de Raad en de Commissie, en zoals dit hieronder is geamendeerd; 2. verzoekt om hernieuwde voorlegging indien de Commissie voornemens is ingrijpende wijzigingen in dit voorstel aan te brengen of dit door een nieuwe tekst te vervangen; 3. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en de Commissie. Standpunt van het Europees Parlement in eerste lezing vastgesteld op 5 mei 2009 met het oog op de aanneming van Richtlijn 2009/…/EG van het Europees Parlement en de Raad betreffende de vermelding van het energieverbruik en het verbruik van andere hulpbronnen op de etikettering en in de standaard-productinformatie van energiegerelateerde producten (herschikking) (Voor de EER relevante tekst) HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE, Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese ║ Gemeenschap, en met name op artikel 95, Gezien het voorstel van de Commissie║, Gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité (2) , Gezien het advies van het Comité van de Regio's (3) , Handelend volgens de procedure van artikel 251 van het Verdrag (4) , Overwegende hetgeen volgt: (1) Richtlijn 92/75/EEG van de Raad van 22 september 1992 betreffende de vermelding van het energieverbruik en het verbruik van andere hulpbronnen op de etikettering en in de standaard-productinformatie van huishoudelijke apparaten (5) is ingrijpend gewijzigd (6) . Aangezien nieuwe belangrijke wijzigingen nodig zijn, dient ter wille van de duidelijkheid tot herschikking van deze richtlijn te worden overgegaan. (2) Het toepassingsgebied van Richtlijn 92/75/EEG ║ is beperkt tot huishoudelijke apparaten . De mededeling van de Commissie van 16 juli 2008 me over in het actieplan inzake duurzame consumptie en productie en een duurzaam industriebeleid is aangetoond dat de uitbreiding van het toepassingsgebied van ║ Richtlijn 92/75/EEG tot alle energiegerelateerde producten , inclusief bouwproducten, die tijdens hun gebruik een significant direct of indirect effect hebben op het energieverbruik, kan leiden tot sterkere synergieën tussen de bestaande wetgevende maatregelen, en met name met Richtlijn 2005/32/EG van het Europees Parlement en de Raad van 6 juli 2005 betreffende de totstandbrenging van een kader voor het vaststellen van eisen inzake ecologisch ontwerp voor energieverbruikende producten (7) ║ . Deze richtlijn moet een aanvulling vormen op en mag in geen geval afbreuk doen aan de toepassing van Richtlijn 2005/32/EG. Zij moet door een doelgerichte holistische benadering door en de extra energiebesparingen en milieuvoordelen die zij zal opleveren worden gezien als een onderdeel van een zelfs breder wettelijk kader, dat Verordening (EG) nr. 1980/2000 van het Europees Parlement en de Raad van 17 juli 2000 inzake een herzien communautair systeem voor de toekenning van milieukeuren (8) en Richtlĳn 2002/91/EG van het Europees Parlement en de Raad van 16 december 2002 betreffende de energieprestatie van gebouwen (9) omvat. (3) In de conclusies van het voorzitterschap van de Europese Raad van 8 en 9 maart 2007 wordt beklemtoond dat de energie-efficiëntie in de Gemeenschap moet toenemen, met het oog op de verwezenlijking van de doelstelling het energieverbruik in de Gemeenschap uiterlijk in 2020 met 20% te verlagen, en wordt opgeroepen tot een volledige en snelle implementatie van de in de Mededeling van de Commissie van 19 oktober 2006, getiteld "Actieplan voor energie-efficiëntie: het potentieel realiseren", geïdentificeerde sleutelsectoren. In dit actieplan wordt gewezen op het enorme potentieel voor energiebesparingen in de productensector. (4) Ter bevordering van energie-efficiëntie en energiebesparing is het voorts van essentieel belang dat de EU en de lidstaten het streefcijfer voor 2020 van 20% energiebesparing juridisch bindend maken en consequente maatregelen voorstellen en uitvoeren waarmee gewaarborgd wordt dat dit doel wordt bereikt. (5) Het verbeteren van de efficiency van energiegerelateerde producten door een oordeelkundige keuze van de consument komt de gehele EU-economie ten goede en is voorts goed voor de productiesector door verlaging van de koolstofprijs in het emissiehandelsstelsel. (6) De verstrekking van nauwkeurige, zinnige en vergelijkbare informatie over het specifieke energieverbruik van energiegerelateerde producten moet de eindgebruiker ertoe aanzetten te kiezen voor producten die tijdens hun gebruik minder energie of andere belangrijke hulpbronnen verbruiken of het energieverbruik indirect doen dalen, zodat fabrikanten ertoe worden gebracht maatregelen te nemen om het energieverbruik en het verbruik van andere essentiële hulpbronnen van de producten die zij vervaardigen, te verminderen . Hierdoor moet indirect ook een efficiënt gebruik van deze producten worden gestimuleerd , teneinde bij te dragen tot het EU-streefcijfer van 20% energie-efficiëntie . De werking van de markt alleen, zonder deze informatie, kan het rationele gebruik van energie en van andere belangrijke hulpbronnen voor deze producten niet afdoende bevorderen. (7) Aangezien gebouwen 40% van het totale energieverbruik van de EU voor hun rekening nemen en de herziening van Richtlĳn 2002/91/EG tot doel heeft de totale energieprestatie van gebouwen op kosteneffectieve wijze te bevorderen, moet een uitbreiding van het toepassingsgebied van deze richtlijn tot bepaalde, energiegerelateerde bouwproducten privéhuishoudens helpen om bij renovaties van hun woningen de energie-efficiëntste en meest kostenefficiënte producten te kiezen. (8) Omwille van de voorspelbaarheid voor de producenten en de duidelijkheid voor de eindverbruikers dient de Commissie een prioriteitenlijst op te stellen van energiegerelateerde producten, met inbegrip van bouwproducten, die onder deze richtlijn vallen en dientengevolge onder de uitvoeringsmaatregelen van de lidstaten en de Commissie zullen vallen. (9) Informatie speelt een sleutelrol bij de werking van de markt en het is derhalve nodig voor alle producten van hetzelfde type een uniform etiket in te voeren, potentiële klanten gestandaardiseerde aanvullende informatie te verschaffen over de kosten van die producten in termen van energie en het verbruik van andere essentiële hulpbronnen van deze producten en maatregelen te nemen om ervoor te zorgen dat ook potentiële eindgebruikers die het product niet uitgestald zien en dus geen gelegenheid hebben het etiket te bekijken, deze informatie krijgen . Om efficiënt en doeltreffend te zijn, moet het etiket voor de eindgebruiker gemakkelijk herkenbaar, eenvoudig en beknopt zijn. Hiertoe moet de bestaande lay-out van het etiket worden gehandhaafd als basis om de eindgebruikers te informeren over de energie-efficiëntie van producten. Het energieverbruik van en andere informatie over de producten worden verkregen door metingen volgens geharmoniseerde normen en methoden. (10) Zoals aangegeven in de effectbeoordeling van de Commissie in bijlage bij haar voorstel voor een richtlijn, heeft het oorspronkelijke, succesvolle A-G etiket internationaal navolging gekregen in landen als Argentinië, Brazilië, Chili, China, Iran, Israël en Zuid-Afrika. (11) De lidstaten zien regelmatig toe op de naleving van deze richtlijn, en nemen relevante informatie op in het verslag dat zij om de twee jaar moeten indienen bij de Commissie, uit hoofde van deze richtlijn, in het bijzonder wat de verantwoordelijkheden van leveranciers en handelaars betreft. (12) Een systeem op een louter vrijwillige basis zou ertoe leiden dat slechts sommige producten zouden worden geëtiketteerd of van standaard-productinformatie zouden worden voorzien, met het risico dat dit sommige eindgebruikers in verwarring brengt of zelfs dat verkeerde informatie wordt verschaft . De huidige maatregelen moeten er derhalve toe leiden dat bij alle betrokken producten het verbruik van energie en van andere essentiële hulpbronnen door middel van verplichte etikettering en standaard-productinformatie is aangegeven. (13) Energiegerelateerde producten hebben een directe of indirecte impact op het verbruik van een grote verscheidenheid van energievormen tijdens het gebruik, waarbij elektriciteit en gas de belangrijkste zijn. Deze richtlijn moet derhalve van toepassing zijn op alle energiegerelateerde producten die een directe of indirecte impact hebben op het verbruik van gelijk welke vorm van energie gedurende het gebruik, conform de EU-doelstellingen ter verbetering van de energie-efficiëntie, bevordering van hernieuwbare energiebronnen en beperking van de broeikasgasemissies . (14) ▌Energiegerelateerde producten die een significant direct of indirect effect op het energieverbruik hebben of, waar van toepassing, op het verbruik van essentiële hulpbronnen tijdens het gebruik ▌, dienen te worden opgenomen in een uitvoeringsmaatregel, waarbij de verstrekking van informatie via etikettering de eindgebruikers ertoe kan aanzetten efficiëntere producten te kopen. (15) Aangezien gebouwen 40% van het totale energieverbruik in de EU voor hun rekening nemen en de EU in het kader van de verplichtingen ingevolge het Protocol van Kyoto het streefcijfer 20% voor verbetering van de energie-efficiëntie uiterlijk in 2020 heeft vastgesteld, is het van essentieel belang dat de er bij voorrang uitvoeringsmaatregelen voor bouwproducten, zoals ramen, worden ontwikkeld. (16) Het aantal lidstaten dat een aankoopbeleid hanteert waarbij de aanbestedende diensten verplicht worden energie-efficiënte producten aan te kopen dient gestaag toe te nemen, totdat de doelstelling het hele grondgebied van de Europese Unie te bestrijken, is verwezenlijkt . Hetzelfde dient te gelden voor het aantal lidstaten dat stimulansen biedt voor energie-efficiënte producten. Om marktverstoring te voorkomen en ofschoon de criteria voor producten om in aanmerking te komen voor openbare aanbestedingen of stimulansen ▌sterk verschillen van lidstaat tot lidstaat , dienen deze criteria in overeenstemming te zijn met de strategische doelstellingen van de Europese Unie ten aanzien van energie-efficiëntie . Gebruik maken van prestatieklassen voor specifieke producten, zoals bepaald in de uitvoeringsmaatregelen bij de richtlijn, kan de versnippering van openbare aanbestedingen en stimulansen tegengaan en de opmars van efficiënte producten bevorderen. (17) Bij het vaststellen van bepalingen betreffende openbare aanbestedingen in de uitvoeringsmaatregelen bij deze richtlijn, dienen evenredige drempels inzake de waarde en de omvang van de openbare aanbestedingen te worden bepaald, rekening houden met de administratieve last en de afdwingbaarheid van de aanbestedingsregels voor de lidstaten. (18) De door de lidstaten geboden stimulansen voor efficiënte producten kunnen de vorm aannemen van staatssteun. Deze richtlijn doet geen afbreuk aan het resultaat van enigerlei toekomstige, uit hoofde van de artikelen 87 en 88 van het Verdrag, ingeleide procedure inzake staatssteun. Voor staatssteun voor milieubescherming, met name energiebesparingen, die een gemeenschappelijk Europees belang dient, gelden evenwel vrijstellingen uit hoofde van diverse communautaire instrumenten, mits wordt voldaan aan de daarin vastgestelde voorwaarden als bepaald in de communautaire richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming (10) . (19) De bevordering van energie-efficiënte producten via etikettering, openbare aanbestedingen en stimulansen mag geen afbreuk doen aan ║ algemene milieuprestaties van zulke producten . (20) De bepalingen van deze richtlijn betreffende de inhoud van reclame moeten louter als uitzonderlijke maatregel beschouwd worden. Deze bepalingen mogen daarom op geen enkele andere manier uit hoofde van welke andere communautaire wetgeving dan ook een inperking van de reclame inhouden. (21) De voor de uitvoering van deze richtlijn vereiste maatregelen worden vastgesteld overeenkomstig Besluit 1999/468/EG van de Raad van 28 juni 1999 tot vaststelling van de voorwaarden voor de uitoefening van de aan de Commissie verleende uitvoeringsbevoegdheden (11) . (22) In het bijzonder moet de Commissie ║ de bevoegdheid worden gegeven uitvoeringsmaatregelen te nemen met betrekking tot etikettering en standaard-productinformatie over het verbruik van energie en van andere essentiële hulpbronnen door energiegerelateerde producten tijdens het gebruik . Om tot een systeem te komen dat voorspelbaar is voor de sector en voldoende begrijpelijk voor de consument, zou de Commissie verantwoordelijk moeten zijn voor de vaststelling van een vaste geldigheidsduur van energie-etiketteringsclassificatie(s) en voor het herhaaldelijk en regelmatig bijwerken van de efficiency-classificatiedrempels. Daar het maatregelen van algemene strekking betreft tot wijziging van niet-essentiële onderdelen van deze richtlijn, door haar aan te vullen met nieuwe niet-essentiële onderdelen , moeten zij volgens de in artikel 5 bis van Besluit 1999/468/EG vastgestelde regelgevingsprocedure met toetsing worden vastgesteld. De Commissie dient om de twee jaar een verslag in te dienen bij het Europees Parlement dat voor de EU als geheel en elke lidstaat afzonderlijk gedetailleerde informatie bevat over de aanneming van uitvoeringsmaatregelen, alsmede over standaard-productinformatie. (23) De verplichting tot omzetting van deze richtlijn in nationaal recht dient te worden beperkt tot die bepalingen die ten opzichte van de vorige richtlijn materieel zijn gewijzigd. De verplichting tot omzetting van de ongewijzigde bepalingen vloeit voort uit de vorige richtlijn. (24) Bij de tenuitvoerlegging van de relevante bepalingen van deze richtlijn moeten de lidstaten trachten te voorkomen dat er nodeloos bureaucratische en omslachtige verplichtingen aan het midden- en kleinbedrijf (MKB) worden opgelegd en dat er voor zover mogelijk rekening wordt gehouden met de bijzondere behoeften en de grenzen aan de financiële en administratieve draagkracht van het MKB. (25) Deze richtlijn dient de verplichtingen van de lidstaten met betrekking tot de in bijlage I, deel B, genoemde termijnen voor omzetting in nationaal recht en toepassing van de aldaar genoemde richtlijn onverlet te laten, HEBBEN DE VOLGENDE RICHTLIJN VASTGESTELD: Artikel 1 Toepassingsgebied 1. Deze richtlijn biedt een kader voor de harmonisatie van nationale voorschriften met betrekking tot eindgebruikersinformatie, met name door middel van etikettering en verstrekking van productinformatie over het energieverbruik en het verbruik van andere essentiële hulpbronnen tijdens het gebruik , alsmede aanvullende informatie op dat gebied voor energiegerelateerde producten, zodat de eindgebruiker kan kiezen voor efficiëntere producten. 2. Deze richtlijn is van toepassing op energiegerelateerde producten , inclusief bouwproducten, met een significant direct of indirect effect op het energieverbruik en, waar van toepassing, op het verbruik van andere essentiële hulpbronnen tijdens het gebruik. 3. Deze richtlijn is niet van toepassing op: Artikel 2 Definities In deze richtlijn wordt verstaan onder: Artikel 3 Verantwoordelijkheden van de lidstaten 1. Elke lidstaat neemt alle nodige maatregelen om ervoor te zorgen: De administratieve samenwerking en uitwisseling van informatie geschieden met maximale gebruikmaking van elektronische communicatiemiddelen en kunnen door relevante communautaire programma's worden ondersteund. Die samenwerking zal de veiligheid en betrouwbaarheid van de verwerking garanderen, alsmede, waar nodig, de bescherming van gevoelige informatie die tijdens de procedure werd verstrekt. De Commissie neemt passende maatregelen om ║ samenwerking tussen de lidstaten aan te moedigen en te ondersteunen. 2. Wanneer een lidstaat vaststelt dat een product niet voldoet aan de in deze richtlijn en de uitvoeringsmaatregelen bepaalde vereisten inzake etikettering en fiches, dient de leverancier ervoor te zorgen dat het product aan die vereisten en aan ▌ door die lidstaat bepaalde , doeltreffende en proportionele voorwaarden voldoet . Ten aanzien van reeds aangeschafte producten hebben de consumenten de reeds door de communautaire en de nationale wetgeving inzake consumentenbescherming vastgestelde rechten, inclusief schadevergoeding of vervanging van het product. Als er voldoende bewijs is dat een product niet aan de vereisten voldoet, neemt de lidstaat in kwestie binnen een bepaald tijdsbestek de nodige preventieve maatregelen , teneinde de naleving van de in deze richtlijn bepaalde vereisten te garanderen, rekening houdend met mogelijke door de niet-naleving veroorzaakte schade . In geval van persistente niet-naleving ▌, beperkt of verbiedt de lidstaat het in de handel brengen en/of in gebruik nemen van het product in kwestie of zorgt hij ervoor dat het product uit de handel wordt genomen. Indien het in de handel brengen van het product wordt beperkt of het product uit de handel wordt genomen of niet in de handel mag worden gebracht, worden de Commissie en de andere lidstaten daarvan onmiddellijk in kennis gesteld. 3. Om de twee jaar brengen de lidstaten bij de Commissie verslag uit van hun handhavingsactiviteiten en de mate van naleving binnen hun grondgebied. De Commissie kan de details van de gemeenschappelijke inhoud van die verslagen vastleggen. Deze maatregelen, die niet-essentiële onderdelen van deze richtlijn beogen te wijzigen door haar aan te vullen, worden vastgesteld volgens de in artikel 11 , lid 2, bedoelde regelgevingsprocedure met toetsing. Artikel 4 Informatievereisten De lidstaten zorgen ervoor dat: Artikel 5 Verantwoordelijkheden van de leveranciers De lidstaten zorgen ervoor dat: Daartoe mogen de leveranciers gebruik maken van reeds overeenkomstig op grond van de desbetreffende communautaire wetgeving voorgeschreven vereisten samengestelde documentatie ; De leveranciers stellen op verzoek een elektronische versie van de technische documentatie ter beschikking van de autoriteiten voor markttoezicht in de lidstaten en van de Commissie ; Artikel 6 Verantwoordelijkheden van de handelaars De lidstaten zorgen ervoor dat: Artikel 7 Verkoop op afstand Wanneer de producten te koop, te huur of in huurkoop worden aangeboden door postorderbedrijven, aan de hand van catalogi, via het internet, via telemarketing of op een andere wijze die inhoudt dat de potentiële eindgebruiker het product waarschijnlijk niet uitgestald ziet, wordt in de uitvoeringsmaatregelen bepaald dat potentiële eindgebruikers de informatie krijgen die op de laatste versie van het etiket voor dit product en op het fiche wordt vermeld, alvorens zij het product kopen. In geval van verkoop op afstand bepalen de uitvoeringsmaatregelen de wijze waarop het etiket en het fiche dienen te worden aangebracht. Artikel 8 Vrij verkeer 1. De lidstaten mogen het binnen hun grondgebied in de handel brengen of in dienst stellen van producten die onder deze richtlijn en de geschikte uitvoeringsmaatregelen vallen en er volledig aan voldoen, niet verbieden, beperken of verhinderen. 2. Op voorwaarde dat de lidstaten de markt regelmatig controleren en tenzij het tegendeel wordt bewezen, gaan zij ervan uit dat met het etiket of het fiche in kwestie is voldaan aan de bepalingen van deze richtlijn en de uitvoeringsmaatregelen. De lidstaten eisen van leveranciers dat deze bewijzen als bedoeld in artikel 5 overleggen van de juistheid van de op hun etiketten of fiches verstrekte informatie, indien er gegronde vermoedens bestaan dat deze informatie niet juist is. Artikel 9 Openbare aanbestedingen en stimulansen 1. Aanbestedende diensten die openbare contracten voor werken, leveringen ║ of diensten sluiten als bedoeld in Richtlijn 2004/18/EG van het Europees Parlement en de Raad (12) , die niet zijn uitgesloten uit hoofde van de artikelen 12 tot 18 van die richtlijn, kopen geen producten aan die niet voldoen aan de in de desbetreffende uitvoeringsmaatregel bepaalde minimale prestatieniveaus , en, teneinde de hoogste efficiëntieklasse na te streven, die niet voldoen aan de in lid 2 bepaalde criteria . 2. Voor het bepalen van de minimale prestatieniveaus voor openbare aanbestedingen in uitvoeringsmaatregelen gelden de volgende criteria: 3. Lid 1 is van toepassing op contracten waarvan de waarde exclusief btw gelijk aan of groter dan 15 000 EUR wordt geschat. In de uitvoeringsmaatregelen mag de drempel hoger dan 15 000 EUR exclusief btw worden gesteld, rekening houdend met de normale verkoopprijzen en -omvang. 4. De lidstaten verstrekken geen stimulansen voor producten die niet voldoen aan de in de desbetreffende uitvoeringsmaatregel bepaalde minimale prestatieniveaus. 5. Wanneer de lidstaten producten aankopen of er stimulansen voor verstrekken, drukken zij de prestatieniveaus uit in klassen, als bepaald in de desbetreffende uitvoeringsmaatregel. Tot die stimulansen kunnen onder andere de volgende maatregelen behoren: belastingvoordelen voor de eindgebruikers die uiterst energie-efficiënte producten gebruiken en voor bedrijven die dergelijke producten bevorderen en vervaardigen, en verlaging van de BTW op materialen en onderdelen die de energie-efficiëntie verbeteren. Deze door de lidstaten verstrekte stimulansen moeten effectief en doeltreffend zijn. Artikel 10 Herziening van de energie-etiketteringsclassificatie(s) 1. De Commissie is verantwoordelijk voor de regelmatige herziening van de energie-etiketteringsclassificatie(s), overeenkomstig de in de uitvoeringsmaatregelen uit hoofde van artikel 12 vastgestelde geldigheidsduur van de classificatie(s). 2. De Commissie baseert zich bij de herziening van de efficiency-classificatiedrempels op de meest recent beschikbare gegevens, rekening houdend met de snelheid van de technologische ontwikkeling van het product in kwestie, en raadpleegt ruim vóór de herziening de belanghebbenden overeenkomstig artikel 12, lid 3. 3. Leveranciers zijn verplicht uiterlijk op de datum van verstrijking van de geldigheidsperiode van het oude etiket aan de detailhandel voor ieder product de laatste versie van het etiket ter beschikking te stellen. 4. De detailhandelaren zijn verplicht op dezelfde dag als de dag waarop de geldigheid van het oude etiket verstrijkt overeenkomstig artikel 6, lid 2, voor elk product het oude etiket te vervangen door het energie-etiket met de herziene classificaties. Artikel 11 Comitéprocedure 1. De Commissie wordt bijgestaan door een comité. 2. Wanneer naar dit lid wordt verwezen, zijn artikel 5 bis, leden 1 tot en met 4, en artikel 7 van Besluit 1999/468/EG van toepassing, met inachtneming van artikel 8 van dat besluit. Artikel 12 Uitvoeringsmaatregelen 1. Details betreffende het etiket en het fiche worden verstrekt in uitvoeringsmaatregelen. Deze uitvoeringsmaatregelen, die niet-essentiële onderdelen van deze richtlijn beogen te wijzigen door haar aan te vullen, worden voor ieder soort product overeenkomstig dit artikel vastgesteld volgens de in artikel 11 , lid 2, bedoelde regelgevingsprocedure met toetsing. Wanneer een product voldoet aan de criteria zoals opgesomd in lid 2, dient daarop een uitvoeringsmaatregel overeenkomstig lid 4 van toepassing te zijn. Dankzij bepalingen in uitvoeringsmaatregelen betreffende de op het etiket en het fiche verstrekte informatie over het verbruik van energie en van andere essentiële hulpbronnen tijdens het gebruik, kunnen de eindgebruikers hun aankoopbeslissingen met meer kennis van zaken nemen en kunnen de autoriteiten voor markttoezicht nagaan of de producten overeenstemmen met de verstrekte informatie. Wanneer in een uitvoeringsmaatregel bepalingen worden vastgesteld met betrekking tot de energie-efficiëntie en het verbruik van essentiële hulpbronnen van een product, wordt in het ontwerp en de inhoud van het etiket de energie-efficiëntie van het product benadrukt. De nu geldende uitvoeringsmaatregelen, die zijn aangenomen vóór de inwerkingtreding van deze richtlijn worden uiterlijk ... (13) in overeenstemming gebracht met de bepalingen van deze richtlijn, met name voor wat betreft de opmaak, het ontwerp, de klassen of andere kenmerken van het energie-etiket. 2. De in lid 1 genoemde criteria zijn de volgende: 3. Wanneer de Commissie een ontwerp voor een uitvoeringsmaatregel opstelt: 4. De uitvoeringsmaatregelen bevatten met name: Artikel 13 Prioriteitenlijst voor de uitvoeringsmaatregelen Uiterlijk ... (14) legt de Commissie het Europees Parlement en de lidstaten een lijst voor van prioritaire producten, inclusief bouwproducten, die worden voorgesteld voor etikettering op grond van hun energiebesparingspotentieel. Artikel 14 Haalbaarheid van een uitbreiding van het toepassingsgebied De Commissie voert uiterlijk in 2010 een haalbaarheidsstudie uit over de vraag of het etiket via de vaststelling van uitvoeringsmaatregelen de eindgebruikers ook informatie zal verschaffen over de effecten van het product op significante energiebronnen en andere essentiële hulpbronnen gedurende zijn hele levenscyclus. Artikel 15 Sancties De lidstaten stellen de regels vast voor de sancties die van toepassing zijn op inbreuken op de krachtens deze richtlijn en de uitvoeringsmaatregelen vastgestelde nationale bepalingen en treffen alle nodige maatregelen om ervoor te zorgen dat deze worden toegepast. De vastgestelde sancties moeten doeltreffend, evenredig en afschrikkend zijn. De lidstaten nemen tevens de vereiste maatregelen voor de versterking van de rechtsbescherming tegen het onrechtmatige gebruik van etikettering. De lidstaten stellen de Commissie uiterlijk op de in artikel 16 , lid 1, vermelde datum in kennis van deze bepalingen en stellen haar onverwijld in kennis van elke latere wijziging van die bepalingen. Artikel 16 Omzetting 1. De lidstaten doen de nodige wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen in werking treden om uiterlijk op ... (15) aan deze richtlijn te voldoen. Zij delen de Commissie de tekst van die bepalingen onverwijld mede, alsmede een tabel ter weergave van het verband tussen die bepalingen en deze richtlijn. Zij passen die bepalingen toe met ingang van […]. Wanneer de lidstaten die bepalingen aannemen, wordt in die bepalingen zelf of bij de officiële bekendmaking daarvan naar deze richtlijn verwezen. In de bepalingen wordt tevens vermeld dat verwijzingen in bestaande wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen naar de bij deze richtlijn ingetrokken richtlijnen, gelden als verwijzingen naar de onderhavige richtlijn. De regels voor die verwijzing en de formulering van die vermelding worden vastgesteld door de lidstaten. 2. De lidstaten delen de Commissie de tekst van de belangrijkste bepalingen van intern recht mee die zij op het onder deze richtlijn vallende gebied vaststellen. Artikel 17 Intrekking Richtlijn 92/75/ EEG , zoals gewijzigd bij de in bijlage I, deel A, genoemde Verordening (EG) nr. 1882/2003 van het Europees Parlement en de Raad ║ (16) , wordt met ingang van ... (17) ingetrokken, onverminderd de verplichtingen van de lidstaten met betrekking tot de termijnen voor omzetting in nationaal recht en de toepassing van de in bijlage I, deel B, genoemde richtlijn. Verwijzingen naar de ingetrokken richtlijn gelden als verwijzingen naar de onderhavige richtlijn en worden gelezen volgens de concordantietabel in bijlage II. Artikel 18 Inwerkingtreding Deze richtlijn treedt in werking op de dag volgende op die van haar bekendmaking in het Publicatieblad van de Europese Unie. De artikelen ... (18) zijn van toepassing met ingang van ... * . Artikel 19 Adressaten Deze richtlijn is gericht tot de lidstaten. Gedaan te ║ Voor het Europees Parlement Voor de Raad De voorzitter De voorzitter BIJLAGE I Deel A Ingetrokken richtlijn en wijziging ervan (bedoeld in artikel 17 ) Richtlijn 92/75/EEG van de Raad (PB L 297 van 13.10.1992, blz. 16) Verordening (EG) nr. 1882/2003 (PB L 284 van 31.10.2003, blz. 1) uitsluitend bijlage III, punt 32 Deel B Termijnen voor omzetting in nationaal recht (bedoeld in artikel 17 ) Richtlijn Omzettingstermijn 92/75/EEG ║ 1 januari 1994 BIJLAGE II Concordantietabel Richtlijn 92/75/EEG De onderhavige richtlijn Artikel 1, lid 1, inleidende tekst, eerste zin Artikel 1, lid 1 Artikel 1, lid 1, inleidende tekst, tweede zin Artikel 1, lid 2 Artikel 1, lid 1, eerste tot en met zevende streepje − Artikel 1, lid 2 − − Artikel 1, lid 3, onder a) en b) Artikel 1, lid 3 Artikel 1, lid 3, onder c) − Artikel 2, eerste en derde streepje Artikel 1, lid 4, eerste en tweede streepje Artikel 2, zesde en tiende streepje − Artikel 2, eerste streepje Artikel 1, lid 4, derde streepje − Artikel 1, lid 4, vierde streepje Artikel 2, vierde streepje Artikel 1, lid 4, vijfde streepje Artikel 2, vijfde streepje Artikel 1, lid 5 − Artikel 2, lid 1 Artikel 4, lid 1 Artikel 2, lid 2 − Artikel 2, lid 3 Artikel 5, lid 2 Artikel 2, lid 4 Artikel 5, leden 2 en 3 Artikel 3, lid 1 Artikel 5, lid 1 Artikel 3, lid 2 Artikel 5, leden 5 en 6 Artikel 3, lid 3 Artikel 5, lid 7 Artikel 3, lid 4 Artikel 5, lid 8 Artikel 4, onder a) Artikel 5, lid 4, en artikel 6, lid 2 Artikel 4, onder b) − Artikel 5 Artikel 7 Artikel 6 − Artikel 7, onder a) Artikel 3, lid 1, onder a) Artikel 7, onder b) Artikel 3, lid 1, onder b) Artikel 7, onder c) Artikel 3, lid 1, onder c) Artikel 8, lid 1 Artikel 8, lid 1 Artikel 8, lid 2 Artikel 8, lid 2 Artikel 9, onder a) − Artikel 9, onder b) − Artikel 10, lid 1 Artikel 11 , lid 1 Artikel 10, lid 2 Artikel 11 , lid 2 Artikel 10, lid 3 − Artikel 11 − Artikel 12, onder a) Artikel 12 , lid 4, onder a) Artikel 12, onder b) Artikel 12 , lid 4, onder b) Artikel 12, onder c) Artikel 12 , lid 4, onder c) Artikel 12, onder d) Artikel 12 , lid 4, onder d) Artikel 12, onder e) Artikel 12 , lid 4, onder e) Artikel 12, onder f) Artikel 12 , lid 4, onder f) Artikel 12, onder g) − Artikel 13 Artikel 17 Artikel 14 Artikel 16 Artikel 15 Artikel 19 − Artikel 3, lid 1, onder d) − Artikel 3, lid 2 − Artikel 3, lid 3 − Artikel 4, lid 2 − Artikel 6, lid 1 − Artikel 9 − Artikel 12 , leden 1 tot en met 3 − Artikel 12 , lid 4, letter g) tot en met letter l) − Artikel 15 − Artikel 18 − Bijlage I − Bijlage II Het Europees Parlement , – gelet op artikel 272, lid 2, van het EG-Verdrag, – gelet op Verordening (EG, Euratom) nr. 1605/2002 van de Raad van 25 juni 2002 houdende het Financieel Reglement van toepassing op de algemene begroting van de Europese Gemeenschappen (1) , en met name artikel 31 daarvan, – gelet op het Interinstitutioneel Akkoord van 17 mei 2006 tussen het Europees Parlement, de Raad en de Commissie betreffende de begrotingsdiscipline en een goed financieel beheer (2) , – onder verwijzing naar zijn resolutie van 10 maart 2009 over de richtsnoeren voor de begrotingsprocedure van 2010 − afdelingen I, II, IV, V, VI, VII, VIII en IX (3) , – gezien het verslag van de secretaris-generaal aan het Bureau met het oog op de opstelling van het voorontwerp van raming van het Parlement voor het begrotingsjaar 2010, – gezien het voorontwerp van raming, opgesteld door het Bureau op 21 april 2009, overeenkomstig artikel 22, lid 6, en artikel 73, lid 1, van het Reglement, – gezien het ontwerp van raming, opgesteld door de Begrotingscommissie overeenkomstig artikel 73, lid 2, van het Reglement van het Parlement, – gelet op artikel 73 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Begrotingscommissie ( A6-0275/2009 ), A. overwegende dat vorig jaar een proefprocedure is gelanceerd om een nauwere samenwerking tussen het Bureau en de Begrotingscommissie en een vroegtijdig wederzijdse samenwerking bij alle kwesties met aanzienlijke gevolgen voor de begroting te bevorderen, en dat deze proefprocedure voor 2010 van toepassing blijft, B. overwegende dat het voorrecht van de plenaire vergadering om de raming en de definitieve begroting aan te nemen, in overeenstemming met de bepalingen van het Verdrag en het Reglement volledig van kracht blijft, C. overwegende dat op 25 maart 2009 en 16 april 2009 twee pre-overlegvergaderingen tussen afgevaardigden van het Bureau en de Begrotingscommissie hebben plaatsgevonden en dat hierin een aantal kernpunten is besproken, 1. wijst erop dat de algemene teneur van de begroting van 2010 en de uitdagingen waaraan deze begroting moet beantwoorden, in bovengenoemde resolutie van 10 maart 2009 over de begrotingsrichtsnoeren is weergegeven; wijst er met name op dat optimale en gelijke toegang tot taalkundige faciliteiten voor de leden en werkzaamheden die verband houden met de uitgebreide wetgevende rol van het Parlement essentiële elementen van de begroting 2010 vormen; Algemene situatie 2. constateert dat de totale uitgaven van de begroting 2010 in het voorstel van het Bureau onder het traditionele vrijwillige aandeel van 20% van rubriek 5 (administratieve uitgaven) van het financiële meerjarenkader blijven; stelt vast dat het voorgestelde verhogingspercentage 3,98% bedraagt en de daaruit voortvloeiende uitgaven iets hoger liggen dan in 2009, d.w.z. 19,67% van de kredieten onder deze rubriek; 3. besluit dat het niveau van de begroting in dit stadium 1 590 012 726 EUR bedraagt, hetgeen neerkomt op een netto-verhoging van 3,92%, waardoor het nieuwe Parlement in het najaar niet alleen meer speelruimte wordt geboden maar ook zoveel mogelijk besparingen kunnen worden gemaakt; besluit de reserve voor onvoorziene uitgaven op hetzelfde niveau als dat van 2009 te handhaven (10 000 000 EUR); 4. is van mening dat met het oog op het meerjaarlijkse karakter van de meeste uitgaven en belangrijkste projecten die binnen de instelling worden gelanceerd, de planning van haar begroting op middellange termijn verbeterd en transparanter moet worden; is van oordeel dat het van groot belang is dat het volledige begrotingsvoorstel, of ten minste het leeuwendeel ervan, in het voorjaar in het stadium van de ramingen wordt ingediend en is van mening dat het gebruik van zogeheten "nota's van wijzigingen" in het najaar beperkt moeten blijven tot onvoorziene gebeurtenissen en/of technische updates; 5. benadrukt dat een tijdige samenwerking tussen het Bureau en de Begrotingscommissie in hun streven om duidelijk te maken wat de gevolgen van de te nemen besluiten voor de begroting zullen zijn, een essentieel onderdeel vormt van de wijze waarop alle belangrijke kwesties moeten worden aangepakt, terwijl de officiële voorrechten van ieder orgaan behouden blijven; 6. spreekt zijn waardering uit voor de verlenging van het proefproject over nauwere samenwerking tussen het Bureau en de Begrotingscommissie met een tweede jaar en wijst er andermaal op dat de beginselen van vertrouwen en doorzichtigheid van wezenlijke betekenis zijn; waarschuwt ervoor dat zulke samenwerking verwordt tot niet meer dan een formaliteit en ophoudt een werkelijke dialoog te zijn, en dat besluiten voortijdig worden genomen; dringt erop aan de geest van wederzijdse samenwerking nu en ook voor de toekomst te behouden en tegelijkertijd de voorrechten van ieder orgaan te eerbiedigen; herhaalt dat voorafgaande raadpleging over zaken die aanzienlijke financiële gevolgen hebben een cruciaal aspect van het proefproject vormt; 7. is van mening dat de omvang van de financiële middelen die voor belangrijke zaken nodig zijn, met inbegrip van de ratio tussen interne en externe middelen die voor belangrijke diensten en projecten noodzakelijk zijn, een sleutelelement vormt dat vanuit begrotingsoogpunt zorgvuldig in overweging moet worden genomen; dringt er bij zijn uitvoerende organen op aan hiermee rekening te houden en in overeenstemming hiermee te handelen ten einde tot kosteneffectieve oplossingen te komen, dubbele inspanningen te voorkomen en beleidskwesties van te voren te analyseren; Specifieke kwesties Posten en herstructurering 8. neemt in het kader van de reeds voor 2009 toegezegde aanzienlijke verhogingen, kennis van de voorstellen van het Bureau voor de herstructurering van bepaalde diensten en wijzigingen van het organigram; onderstreept zijn wens om de hiermee verband houdende begrotingsmiddelen onder de loep te nemen zodra een volledig overzicht van alle aanvragen beschikbaar is, met inbegrip van de aanvragen van de fracties, en benadrukt dat het bereid is het totaalpakket op dat moment zorgvuldig in overweging te nemen en daarbij rekening te houden met de noodzaak de grotere wetgevende rol van het Parlement te verbeteren; besluit daarom het creëren van 30 nieuwe posten in dit stadium niet toe te staan; constateert dat de herschikking van de posten te wensen overlaat en spoort aan tot verdere inspanningen op dit punt; 9. neemt in het licht hiervan ter kennis dat het Bureau op zijn vergadering van 1 april 2009 met algemene stemmen heeft ingestemd met het herstructureringsplan voor DG INLO met betrekking tot het onderhoud en beheer van de gebouwen van het Parlement en met de oprichting van gespecialiseerde centrale diensten ter verbetering van de kwaliteit van de begrotingscontrole en de openbare aanbestedingsprocedures; onderstreept dat het definitieve besluit over de juiste omvang van de middelen voor DG INLO en ook voor andere diensten onderdeel is van de eerste lezing van de begroting in het najaar volgens de normale procedures; onderstreept dat de keuze die vanuit begrotingsoogpunt moet worden gemaakt verband houdt met de vastgoedexpertise die het Parlement in huis moet hebben om ervoor te zorgen dat de onderhoudstaken die aan externe dienstverleners worden toevertrouwd naar behoren zijn omschreven en dat de uitvoering ervan adequaat wordt gecontroleerd; constateert in dit verband dat het externe rapport hoofdzakelijk melding maakt van veiligheidsaspecten van de gebouwen, maar ook ingaat op onderhoud en beheer en de mogelijke verbetering daarvan; 10. acht het van essentieel belang dat de vastgoedstrategie van midden tot lange termijn op tijd voor de eerste lezing in het najaar wordt ingediend zodat de hiervoor noodzakelijke begrotingsbesluiten kunnen worden genomen; is dan ook verheugd over de toezegging van de secretaris-generaal dat hij het Bureau in de nieuwe zittingsperiode zo spoedig mogelijk een voorstel ter zake zal voorleggen; is het eens met het Bureau om in dit stadium van de begrotingsprocedure de vastgoedreserve tot de vaststelling van het passende kredietniveau, zodra de strategie op dit gebied duidelijker is omschreven, tot 18 500 000 EUR te verlagen; 11. hecht belang aan het nieuwe veiligheidsbeleid dat moet worden uitgestippeld en aan de doelstellingen die in deze sector moeten worden nagestreefd, met inachtneming van het specifieke karakter van een parlement waar veiligheid en toegankelijkheid hand in hand moeten gaan; is van mening dat de begrotingsmiddelen voor de strategische en operationele behoeften van dit beleid gedurende de procedure voor 2010 kunnen worden behandeld; juicht de verklaring van het Bureau over een optimaal gebruik van de middelen toe en met name zijn opmerkingen over een kosteneffectief evenwicht tussen intern personeel en externe medewerkers; vreest echter dat de operationele en financiële gevolgen op middenlange tot lange termijn van het oprichten van een nieuw directoraat met vier volledige afdelingen, niet duidelijk in kaart zijn gebracht; 12. hoopt tegelijkertijd het kostenbesparende plan te ontvangen dat op grond op een uit 2008 stammend verzoek in het DG Presidium is opgesteld, en maakt zich nog steeds zorgen over de ontwikkeling van de kosten voor operationele begrotingslijnen die met de veiligheid en veiligheidsvoorzieningen verband houden; 13. juicht de voorstellen voor een reorganisatie van zijn personeelsbeheersdiensten toe en is verheugd dat doelstellingen zoals grotere coherentie, duidelijke doelstellingen, en het scheppen van synergieën hierbij de richtinggevende beginselen zijn; juicht het van harte toe dat dit met behulp van de bestaande middelen moet worden bereikt, mede via een interne herverdeling van de posten, maar zou tegelijkertijd ook wat meer garanties willen krijgen met betrekking tot de gevolgen op middellange tot lange termijn; Meertaligheid 14. herhaalt zijn oproep om gelijke toegang tot taalkundige faciliteiten voor de leden tot een essentieel element van de begroting 2010 te maken; is ermee ingenomen dat de administratie stappen heeft ondernomen om deze wens te verwezenlijken, maar is van mening dat dit natuurlijk gepaard moet gaan met een zo goed mogelijk gebruik van de middelen; 15. verzoekt het Bureau en de Begrotingscommissie zo spoedig mogelijk de interinstitutionele werkgroep inzake meertaligheid in te schakelen om een voorstel (op technisch niveau) voor te bereiden zodat de interinstitutionele samenwerking op dit gebied, met name als het om het gebruik van vrije capaciteit gaat, wordt verbeterd; is bijvoorbeeld teleurgesteld over het feit dat van het bestaande systeem om vertalingen tussen de instellingen beter te verdelen, bijna geen gebruik wordt gemaakt; hoopt dat nog voor de eerste lezing een voorstel over mogelijkheden voor verbetering hiervan wordt ingediend; is tevens uitermate geïnteresseerd in nieuwe technische instrumenten voor zijn vertaaldiensten en verzoekt om gegevens over de ontwikkeling hiervan en de daarmee verband houdende financiële gevolgen in 2010, met inbegrip van het onderzoek naar het vertaalhulpmiddel Euramis; zou in het kader van dit onderzoek graag zien dat onderzocht wordt of dit vertaalhulpmiddel kan bijdragen tot een verbetering van de interinstitutionele samenwerking op het gebied van vertaling en tevens tot een grotere efficiëntie en kostenbesparingen, zodat de afhankelijkheid van externe vertaaldiensten zou kunnen verminderen; 16. verzoekt de secretaris-generaal een kostenbatenanalyse te maken van het vertalen op de drukste momenten, met inbegrip van de uitbesteding van vertalingen aan freelancers, en te onderzoeken of ook andere werkmethoden toegepast kunnen worden; 17. wenst een geactualiseerd overzicht te ontvangen van de wijze waarop de middelen verdeeld kunnen worden op alle gebieden waar de instellingen tijdelijk met ongebruikte capaciteiten zitten, zonder hun onafhankelijkheid en operationeel vermogen te verminderen (vertolking, verhuur van gebouwen, kopieerdiensten, enz.); Wetgeving 18. juicht het toe dat het voorstel van het Bureau gevolg geeft aan de belangrijkste prioriteit van vorig jaar, namelijk het wetgevingswerk, maar is van mening dat de voorgestelde posten nader geanalyseerd moeten worden en, zoals reeds is gezegd, binnen het gehele pakket moeten worden bekeken; spreekt zijn waardering uit voor het feit dat zaken die verband houden met wetgeving en de medebeslissingsprocedure, het meest van de verhoogde begrotingskredieten voor 2009 hebben geprofiteerd; Informatie- en communicatietechnologie 19. herhaalt dat er is verzocht om verduidelijking in de IT-sector en verwacht een duidelijk plan voor een overkoepelende ICT-strategie voor het Parlement dat van cruciaal belang is om optimaal gebruik van de beschikbare middelen te maken; is er stellig van overtuigd dat een dergelijk plan coherent moet zijn en een goede balans moet vormen tussen de noodzakelijke "centralisering" en schaalvoordelen die reeds impliciet met de oprichting van een nieuw en apart DG voor dit gebied voorhanden zijn, alsmede de noodzaak om de nodige flexibiliteit op het niveau van de andere DG's aan de dag te leggen; wenst dat het Bureau waakt tegen dubbel werk en dubbele uitgaven; verzoekt het Bureau erop toe te zien dat de ICT-veiligheid en de behoefte van de fracties integraal deel van een dergelijk plan uitmaken; 20. neemt tevens kennis van het voorstel voor de eindfase van het driejarenplan om expertise op dit gebied op te bouwen en de afhankelijkheid van externe adviseurs hiermee te verminderen, alsmede van het voorstel om meer posten te creëren; herhaalt dat het van mening is dat een aanzienlijke personeelsuitbreiding tot besparingen van adviseurskosten moeten leiden en wenst een overzicht van de kosten over drie jaren te ontvangen, alsmede de goedgekeurde en/of voorgestelde personeelsuitbreiding; 21. neemt kennis van het door het Bureau goedgekeurde IT Governance Plan en benadrukt dat het met het oog op een voor het gehele Parlement optimaal gebruik van de beperkte financiële middelen belangrijk is ervoor te zorgen dat de prioriteiten op een duidelijke en redelijke manier worden vastgesteld; wenst in verband hiermee tevens opheldering over de wijze waarop de verhouding "dienstverlener-afnemer" van de dienst op ICT-gebied functioneert en in hoeverre de "afnemers" kunnen aangeven welke projecten zij uitgevoerd wensen te zien, hoe de financiering voor de uitvoering van deze projecten wordt vastgesteld en ten slotte, hoe wordt gewaarborgd dat de projecten in de overkoepelende strategie passen; Meerjarenprojecten 22. herhaalt dat het van mening is dat een groot aantal belangrijke initiatieven en projecten op het gebied van informatie en onderzoek ten behoeve van de leden en het personeel, zoals een nieuwe onderzoeksdienst voor de bibliotheek, de beleidseenheden van de commissies, in samenhang met het uitgebreide scala aan andere beschikbare informatiebronnen/systemen, belangrijke ontwikkelingen binnen zijn werkzaamheden vormen en een verhoging van de kredieten vereist; is derhalve van mening dat een budgettaire en functionele evaluatie de zaak alleen ten goede kan komen ten einde coherentie en goed gebruik van de algemene middelen te garanderen, en herinnert in dit verband aan zijn eerdere besluit betreffende een voorstel over deze kwestie; juicht de inspanningen toe die de administratie heeft ontplooid om een kennisbeheerssysteem in te voeren; 23. constateert dat het web-TV-project reeds in de voorstellen van het Bureau is opgenomen; zou echter meer informatie over deze investering wensen te ontvangen, met name over de kijkcijfers en de toekomstige perspectieven; wenst tevens te vernemen of web-TV de behoefte aan andere vormen van gedrukte informatie reeds verminderd heeft of verminderen zal; 24. neemt kennis van het voorstel van het Bureau om specifieke kredieten op te voeren voor een deskundigenonderzoek over de oprichting van een Huis van de Europese geschiedenis; wenst een duidelijk overzicht van de geplande kosten voor het gehele project te ontvangen, met inbegrip van de administratieve kosten, en wel uiterlijk bij opstelling van het voorontwerp van raming voor de begrotingsprocedure 2011; 25. wenst dat het bezoekerscentrum daadwerkelijk de kans krijgt zijn activiteiten voort te zetten en zijn deuren zo spoedig mogelijk open te stellen, in ieder geval niet later dan begin 2010; kijkt daarom reikhalzend uit naar het definitieve besluit over een beheersconcept, ten einde de geplande doelstellingen te verwezenlijken en acht het belangrijk dat dit gebaseerd is op een daadwerkelijke kostenbatenafweging met betrekking tot de bestaande alternatieven; benadrukt bijvoorbeeld dat een oplossing die op uitbesteding gebaseerd is, slechts een zeer beperkt effect op het interne organigram zal sorteren, zo zij al effect sorteert, en vice-versa; Slotsom 26. onderstreept dat een uitvoeriger behandeling van de afzonderlijke begrotingslijnen voor de eerste lezing van de begroting dit najaar moet plaatsvinden; zal deze derhalve bestuderen en de uiteindelijke begrotingsbeslissingen op dat moment nemen; 27. neemt, bovenstaande in acht nemend, de raming voor het begrotingsjaar aan en wijst erop dat de ontwerpbegroting tijdens de eerste lezing in oktober 2009 wordt goedgekeurd, volgens de stemprocedure zoals vastgelegd in het Verdrag; o o o 28. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie en de raming te doen toekomen aan de Raad en de Commissie. Het Europees Parlement , – gelet op artikel 116 van zijn Reglement, A. overwegende dat de speciale Olympische Spelen in Europa volwassenen en kinderen met een geestelijke handicap sportieve en maatschappelijke kansen bieden, B. overwegende dat in alle lidstaten programma's in het kader van de speciale Olympische Spelen plaatsvinden en dat daaraan wordt deelgenomen door een half miljoen sportlieden, C. overwegende dat de speciale Olympische Spelen het EU-beleid dagelijks in de praktijk brengen door het stimuleren van grensoverschrijdende sportbeoefening en vrijwilligerswerk, het afbreken van stereotypen over handicaps, het verzorgen van openbare gezondheidsfaciliteiten en door mensen die niet volledig aan de samenleving kunnen deelnemen, bij maatschappelijke activiteiten te betrekken, D. overwegende dat de speciale Olympische Spelen in de nabije toekomst de organisatie op zich zullen nemen van twee belangrijke evenementen, namelijk de speciale Europese Olympische Zomerspelen die in 2010 in Warschau, Polen, worden gehouden en de speciale Olympische Wereldzomerspelen in 2011, in Athene, Griekenland, E. overwegende dat de EU in 2003 financiële steun heeft verleend aan de speciale Olympische Wereldzomerspelen in Ierland, 1. is van mening dat de dienstverlening voor de speciale Olympische Spelen op plaatselijk, nationaal en internationaal niveau aanzienlijke middelen vergt; 2. wijst erop dat de speciale Olympische Spelen in Europa financiële steun proberen te verwerven van de Commissie voor de financiering van de Europese Zomerspelen in Warschau in 2010 en de Wereldzomerspelen in Athene in 2011; 3. erkent dat sportmensen, hun gezinnen en de gemeenschap als geheel profijt hebben van het feit dat deze evenementen in Europa plaatsvinden; 4. dringt er bij de Commissie op aan steun te verlenen aan de Spelen in Warschau in 2010 en in Athene in 2011; 5. verzoekt zijn Voorzitter deze verklaring, met de namen van de ondertekenaars, te doen toekomen aan de Raad, de Commissie en de parlementen van de lidstaten. Lijst van ondertekenaars Adamos Adamou, Jim Allister, Alexander Alvaro, Jan Andersson, Georgs Andrejevs, Emmanouil Angelakas, Roberta Angelilli, Stavros Arnaoutakis, Robert Atkins, John Attard-Montalto, Elspeth Attwooll, Jean-Pierre Audy, Margrete Auken, Inés Ayala Sender, Liam Aylward, Pilar Ayuso, Peter Baco, Mariela Velichkova Baeva, Enrique Barón Crespo, Etelka Barsi-Pataky, Domenico Antonio Basile, Alessandro Battilocchio, Katerina Batzeli, Edit Bauer, Jean Marie Beaupuy, Zsolt László Becsey, Glenn Bedingfield, Angelika Beer, Ivo Belet, Irena Belohorská, Jean-Luc Bennahmias, Monika Beňová, Rolf Berend, Maria Berger, Sergio Berlato, Giovanni Berlinguer, Thijs Berman, Adam Bielan, Slavi Binev, Jana Bobošíková, Sebastian Valentin Bodu, Herbert Bösch, Guy Bono, Mario Borghezio, Erminio Enzo Boso, Costas Botopoulos, Catherine Boursier, John Bowis, Sharon Bowles, Emine Bozkurt, Iles Braghetto, Mihael Brejc, Frieda Brepoels, Elmar Brok, Danutė Budreikaitė, Wolfgang Bulfon, Nicodim Bulzesc, Colm Burke, Niels Busk, Cristian Silviu Buşoi, Philippe Busquin, Simon Busuttil, Jerzy Buzek, Maddalena Calia, Mogens Camre, Carlos Carnero González, David Casa, Paulo Casaca, Michael Cashman, Carlo Casini, Pilar del Castillo Vera, Jean-Marie Cavada, Jorgo Chatzimarkakis, Călin Cătălin Chiriţă, Zdzisław Kazimierz Chmielewski, Ole Christensen, Sylwester Chruszcz, Luigi Cocilovo, Carlos Coelho, Richard Corbett, Giovanna Corda, Michael Cramer, Jan Cremers, Gabriela Creţu, Brian Crowley, Marek Aleksander Czarnecki, Ryszard Czarnecki, Joseph Daul, Dragoş Florin David, Bairbre de Brún, Arūnas Degutis, Jean-Luc Dehaene, Véronique De Keyser, Panayiotis Demetriou, Jean-Paul Denanot, Gérard Deprez, Proinsias De Rossa, Marielle De Sarnez, Marie-Hélène Descamps, Harlem Désir, Mia De Vits, Jolanta Dičkutė, Giorgos Dimitrakopoulos, Alexandra Dobolyi, Avril Doyle, Mojca Drčar Murko, Bárbara Dührkop Dührkop, Andrew Duff, Árpád Duka-Zólyomi, Christian Ehler, Lena Ek, James Elles, Harald Ettl, Jill Evans, Jonathan Evans, Robert Evans, Carlo Fatuzzo, Ilda Figueiredo, Roberto Fiore, Věra Flasarová, Alessandro Foglietta, Hanna Foltyn-Kubicka, Glyn Ford, Brigitte Fouré, Janelly Fourtou, Juan Fraile Cantón, Armando França, Monica Frassoni, Ingo Friedrich, Daniel Petru Funeriu, Urszula Gacek, Kinga Gál, Milan Gaľa, Vicente Miguel Garcés Ramón, José Manuel García-Margallo y Marfil, Iratxe García Pérez, Salvador Garriga Polledo, Jean-Paul Gauzès, Jas Gawronski, Eugenijus Gentvilas, Georgios Georgiou, Lidia Joanna Geringer de Oedenberg, Claire Gibault, Adam Gierek, Monica Giuntini, Ioannis Gklavakis, Robert Goebbels, Ana Maria Gomes, Donata Gottardi, Genowefa Grabowska, Vasco Graça Moura, Luis de Grandes Pascual, Martí Grau i Segú, Louis Grech, Lissy Gröner, Elly de Groen-Kouwenhoven, Mathieu Grosch, Françoise Grossetête, Cristina Gutiérrez-Cortines, Catherine Guy-Quint, Fiona Hall, David Hammerstein, Małgorzata Handzlik, Malcolm Harbour, Marian Harkin, Rebecca Harms, Satu Hassi, Christopher Heaton-Harris, Erna Hennicot-Schoepges, Esther Herranz García, Jim Higgins, Krzysztof Hołowczyc, Milan Horáček, Richard Howitt, Ján Hudacký, Ian Hudghton, Stephen Hughes, Filiz Hakaeva Hyusmenova, Mikel Irujo Amezaga, Marie Anne Isler Béguin, Carlos José Iturgaiz Angulo, Anneli Jäätteenmäki, Stanisław Jałowiecki, Mieczysław Edmund Janowski, Lívia Járóka, Georg Jarzembowski, Elisabeth Jeggle, Rumiana Jeleva, Anne E. Jensen, Dan Jørgensen, Pierre Jonckheer, Romana Jordan Cizelj, Aurelio Juri, Jelko Kacin, Filip Kaczmarek, Gisela Kallenbach, Othmar Karas, Sajjad Karim, Ioannis Kasoulides, Martin Kastler, Metin Kazak, Tunne Kelam, Glenys Kinnock, Evgeni Kirilov, Wolf Klinz, Dieter-Lebrecht Koch, Silvana Koch-Mehrin, Maria Eleni Koppa, Magda Kósáné Kovács, Miloš Koterec, Sergej Kozlík, Guntars Krasts, Rodi Kratsa-Tsagaropoulou, Ģirts Valdis Kristovskis, Urszula Krupa, Wiesław Stefan Kuc, Aldis Kušķis, Sepp Kusstatscher, Zbigniew Krzysztof Kuźmiuk, Jean Lambert, Stavros Lambrinidis, Vytautas Landsbergis, Anne Laperrouze, Vincenzo Lavarra, Henrik Lax, Johannes Lebech, Stéphane Le Foll, Bernard Lehideux, Lasse Lehtinen, Jo Leinen, Janusz Lewandowski, Bogusław Liberadzki, Marcin Libicki, Alain Lipietz, Eleonora Lo Curto, Antonio López-Istúriz White, Andrea Losco, Patrick Louis, Sarah Ludford, Astrid Lulling, Florencio Luque Aguilar, Elizabeth Lynne, Marusya Ivanova Lyubcheva, Jules Maaten, Linda McAvan, Arlene McCarthy, Mary Lou McDonald, Mairead McGuinness, Edward McMillan-Scott, Eugenijus Maldeikis, Toine Manders, Ramona Nicole Mănescu, Vladimír Maňka, Marian-Jean Marinescu, Catiuscia Marini, David Martin, Jan Tadeusz Masiel, Antonio Masip Hidalgo, Jiří Maštálka, Véronique Mathieu, Marios Matsakis, Yiannakis Matsis, Maria Matsouka, Iosif Matula, Manolis Mavrommatis, Manuel Medina Ortega, Erik Meijer, Íñigo Méndez de Vigo, Emilio Menéndez del Valle, Rosa Miguélez Ramos, Miroslav Mikolášik, Francisco José Millán Mon, Gay Mitchell, Andreas Mölzer, Claude Moraes, Eluned Morgan, Luisa Morgantini, Elisabeth Morin, Jan Mulder, Cristiana Muscardini, Antonio Mussa, Sebastiano (Nello) Musumeci, Riitta Myller, Juan Andrés Naranjo Escobar, Catherine Neris, Bill Newton Dunn, James Nicholson, null Nicholson of Winterbourne, Angelika Niebler, Ljudmila Novak, Cem Özdemir, Péter Olajos, Jan Olbrycht, Seán Ó Neachtain, Gérard Onesta, Janusz Onyszkiewicz, Miroslav Ouzký, Siiri Oviir, Doris Pack, Justas Vincas Paleckis, Marie Panayotopoulos-Cassiotou, Dimitrios Papadimoulis, Atanas Paparizov, Georgios Papastamkos, Neil Parish, Vincent Peillon, Bogdan Pęk, Alojz Peterle, Maria Petre, Rihards Pīks, Józef Pinior, Umberto Pirilli, Hubert Pirker, Paweł Bartłomiej Piskorski, Gianni Pittella, Francisca Pleguezuelos Aguilar, Zita Pleštinská, Anni Podimata, Zdzisław Zbigniew Podkański, Lydie Polfer, Christa Prets, Vittorio Prodi, Jacek Protasiewicz, Luís Queiró, Reinhard Rack, Poul Nyrup Rasmussen, Vladimír Remek, Karin Resetarits, José Ribeiro e Castro, Karin Riis-Jørgensen, Giovanni Rivera, Bogusław Rogalski, Zuzana Roithová, Raül Romeva i Rueda, Dariusz Rosati, Wojciech Roszkowski, Mechtild Rothe, Libor Rouček, Heide Rühle, Leopold Józef Rutowicz, Eoin Ryan, Tokia Saïfi, Aloyzas Sakalas, María Isabel Salinas García, Manuel António dos Santos, Sebastiano Sanzarello, Salvador Domingo Sanz Palacio, Daciana Octavia Sârbu, Jacek Saryusz-Wolski, Toomas Savi, Christel Schaldemose, Agnes Schierhuber, Margaritis Schinas, Olle Schmidt, Pál Schmitt, Horst Schnellhardt, Elisabeth Schroedter, Willem Schuth, Czesław Adam Siekierski, Eva-Riitta Siitonen, José Albino Silva Peneda, Brian Simpson, Kathy Sinnott, Marek Siwiec, Peter Skinner, Nina Škottová, Alyn Smith, Csaba Sógor, Bogusław Sonik, María Sornosa Martínez, Jean Spautz, Bart Staes, Grażyna Staniszewska, Peter Šťastný, Petya Stavreva, Dirk Sterckx, Struan Stevenson, Catherine Stihler, Theodor Dumitru Stolojan, Dimitar Stoyanov, Margie Sudre, László Surján, Eva-Britt Svensson, Hannes Swoboda, József Szájer, Andrzej Jan Szejna, István Szent-Iványi, Konrad Szymański, Csaba Sándor Tabajdi, Hannu Takkula, Charles Tannock, Salvatore Tatarella, Britta Thomsen, Marianne Thyssen, Silvia-Adriana Ţicău, Gary Titley, Ewa Tomaszewska, Witold Tomczak, Jacques Toubon, Antonios Trakatellis, Catherine Trautmann, Kyriacos Triantaphyllides, Claude Turmes, Evangelia Tzampazi, Feleknas Uca, Vladimir Urutchev, Inese Vaidere, Nikolaos Vakalis, Anne Van Lancker, Daniel Varela Suanzes-Carpegna, Ioannis Varvitsiotis, Ari Vatanen, Yannick Vaugrenard, Donato Tommaso Veraldi, Philippe de Villiers, Oldřich Vlasák, Dominique Vlasto, Diana Wallis, Henri Weber, Renate Weber, Andrzej Wielowieyski, Glenis Willmott, Iuliu Winkler, Janusz Wojciechowski, Anna Záborská, Jan Zahradil, Zbigniew Zaleski, Mauro Zani, Andrzej Tomasz Zapałowski, Stefano Zappalà, Tatjana Ždanoka, Dushana Zdravkova, Vladimír Železný, Roberts Zīle, Jaroslav Zvěřina, Tadeusz Zwiefka