Het Europees Parlement, – gezien het door 337 leden ingediende verzoek om instelling van een enquêtecommissie die onderzoek moet doen naar vermeende inbreuken op en gevallen van wanbeheer bij de toepassing van het Unierecht met betrekking tot witwaspraktijken, belastingontwijking en belastingontduiking, – gezien het voorstel van de Conferentie van voorzitters, – gezien artikel 226 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien Besluit 95/167/EG, Euratom, EGKS van het Europees Parlement, de Raad en de Commissie van 19 april 1995 tot vaststelling van de wijze van uitoefening van het enquêterecht van het Europees Parlement (1) , – gezien artikel 4, lid 3, van het Verdrag betreffende de Europese Unie, – gezien de artikelen 107 en 108 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien artikel 325 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien Richtlijn 2005/60/EG van het Europees Parlement en de Raad van 26 oktober 2005 tot voorkoming van het gebruik van het financiële stelsel voor het witwassen van geld en de financiering van terrorisme (2) , – gezien Richtlijn (EU) 2015/849 van het Europees Parlement en de Raad van 20 mei 2015 inzake de voorkoming van het gebruik van het financiële stelsel voor het witwassen van geld of terrorismefinanciering, tot wijziging van Verordening (EU) nr. 648/2012 van het Europees Parlement en de Raad en tot intrekking van Richtlijn 2005/60/EG van het Europees Parlement en de Raad en Richtlijn 2006/70/EG van de Commissie (3) , – gezien Richtlijn 2013/36/EU van het Europees Parlement en van de Raad van 26 juni 2013 betreffende toegang tot het bedrijf van kredietinstellingen en het prudentieel toezicht op kredietinstellingen en beleggingsondernemingen, tot wijziging van Richtlijn 2002/87/EG en tot intrekking van de Richtlijnen 2006/48/EG en 2006/49/EG (4) , – gezien Richtlijn 2011/16/EU van de Raad van 15 februari 2011 betreffende de administratieve samenwerking op het gebied van de belastingen en tot intrekking van Richtlijn 77/799/EEG (5) , – gezien Richtlijn 2014/107/EU van de Raad van 9 december 2014 tot wijziging van Richtlijn 2011/16/EU wat betreft verplichte automatische uitwisseling van inlichtingen op belastinggebied (6) , – gezien Richtlijn 2014/91/EU van het Europees Parlement en de Raad van 23 juli 2014 tot wijziging van Richtlijn 2009/65/EG tot coördinatie van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen betreffende bepaalde instellingen voor collectieve belegging in effecten (icbe's) wat bewaardertaken, beloningsbeleid en sancties betreft (7) , – gezien Richtlijn 2011/61/EU van het Europees Parlement en de Raad van 8 juni 2011 inzake beheerders van alternatieve beleggingsinstellingen en tot wijziging van de Richtlijnen 2003/41/EG en 2009/65/EG en van de Verordeningen (EG) nr. 1060/2009 en (EU) nr. 1095/2010 (8) , – gezien Gedelegeerde Verordening (EU) nr. 231/2013 van de Commissie van 19 december 2012 tot aanvulling van Richtlijn 2011/61/EU van het Europees Parlement en de Raad ten aanzien van vrijstellingen, algemene voorwaarden voor de bedrijfsuitoefening, bewaarders, hefboomfinanciering, transparantie en toezicht (9) , – gezien Richtlijn 2009/138/EG van het Europees Parlement en de Raad van 25 november 2009 betreffende de toegang tot en uitoefening van het verzekerings- en het herverzekeringsbedrijf (Solvabiliteit II) (10) , – gezien Richtlijn 2006/43/EG van het Europees Parlement en de Raad van 17 mei 2006 betreffende de wettelijke controles van jaarrekeningen en geconsolideerde jaarrekeningen, tot wijziging van de Richtlijnen 78/660/EEG en 83/349/EEG van de Raad en houdende intrekking van Richtlijn 84/253/EEG van de Raad (11) , – gezien Verordening (EU) nr. 537/2014 van het Europees Parlement en de Raad van 16 april 2014 betreffende specifieke eisen voor de wettelijke controles van financiële overzichten van organisaties van openbaar belang en tot intrekking van Besluit 2005/909/EG van de Commissie (12) , – gezien Richtlijn 2014/56/EU van het Europees Parlement en de Raad van 16 april 2014 tot wijziging van Richtlijn 2006/43/EG betreffende de wettelijke controles van jaarrekeningen en geconsolideerde jaarrekeningen (13) , – gezien Richtlijn 2013/34/EU van het Europees Parlement en van de Raad van 26 juni 2013 betreffende de jaarlijkse financiële overzichten, geconsolideerde financiële overzichten en aanverwante verslagen van bepaalde ondernemingsvormen, tot wijziging van Richtlijn 2006/43/EG van het Europees Parlement en de Raad en tot intrekking van Richtlijnen 78/660/EEG en 83/349/EEG van de Raad (14) , – gezien Richtlijn 2012/17/EU van het Europees Parlement en de Raad van 13 juni 2012 tot wijziging van Richtlijn 89/666/EEG van de Raad en Richtlijnen 2005/56/EG en 2009/101/EG van het Europees Parlement en de Raad wat de koppeling van centrale, handels- en vennootschapsregisters betreft (15) , – gezien Aanbeveling 2012/771/EU van 6 december 2012 van de Commissie met betrekking tot maatregelen om derde landen aan te moedigen minimumnormen voor goed bestuur in belastingzaken toe te passen (16) en Aanbeveling 2012/772/EU van 6 december 2012 van de Commissie over agressieve fiscale planning (17) , – gezien de mededeling van de Commissie van 28 januari 2016 aan het Europees Parlement en de Raad over een externe strategie voor effectieve belastingheffing ( COM(2016)0024 ), – gezien artikel 198 van zijn Reglement, 1. besluit tot instelling van een enquêtecommissie die onderzoek moet doen naar vermeende inbreuken op en gevallen van wanbeheer bij de toepassing van het Unierecht met betrekking tot witwaspraktijken, belastingontwijking en belastingontduiking; 2. besluit dat de enquêtecommissie tot taak heeft: 3. besluit dat de enquêtecommissie binnen 12 maanden na goedkeuring van dit besluit haar eindverslag moet indienen; 4. besluit dat de enquêtecommissie bij haar werkzaamheden rekening moet houden met alle belangrijke ontwikkelingen die zich voordoen tijdens haar mandaat en die onder haar bevoegdheden vallen; 5. besluit dat alle aanbevelingen die worden opgesteld door de enquêtecommissie en door de Speciale Commissie TAXE 2 in behandeling moeten worden genomen door de desbetreffende permanente commissies; 6. besluit dat de enquêtecommissie 65 leden zal tellen; 7. verzoekt zijn Voorzitter zorg te dragen voor de publicatie van dit besluit in het Publicatieblad van de Europese Unie . (Goedkeuring) Het Europees Parlement, – gezien het ontwerp van besluit van de Raad (12080/2015), – gezien de ontwerpovereenkomst tussen de Europese Unie en de Republiek Palau inzake de vrijstelling van de visumplicht voor kort verblijf (12077/2015), – gezien het verzoek om goedkeuring dat de Raad heeft ingediend krachtens artikel 77, lid 2, onder a), en artikel 218, lid 6, tweede alinea, onder a), punt v), van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (C8-0400/2015), – gezien artikel 99, lid 1, eerste en derde alinea, en lid 2, en artikel 108, lid 7, van zijn Reglement, – gezien de aanbeveling van de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken ( A8-0177/2016 ), 1. hecht zijn goedkeuring aan de sluiting van de overeenkomst; 2. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en de Commissie, alsmede aan de regeringen en parlementen van de lidstaten en de Republiek Palau. (Goedkeuring) Het Europees Parlement, – gezien het ontwerp van besluit van de Raad (12089/2015), – gezien de ontwerpovereenkomst tussen de Europese Unie en het Koninkrijk Tonga inzake de vrijstelling van de visumplicht voor kort verblijf (12087/2015), – gezien het verzoek om goedkeuring dat de Raad heeft ingediend krachtens artikel 77, lid 2, onder a), en artikel 218, lid 6, tweede alinea, onder a), punt v), van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (C8-0374/2015), – gezien artikel 99, lid 1, eerste en derde alinea, en lid 2, en artikel 108, lid 7, van zijn Reglement, – gezien de aanbeveling van de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken ( A8-0179/2016 ), 1. hecht zijn goedkeuring aan de sluiting van de overeenkomst; 2. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en aan de Commissie, alsmede aan de regeringen en parlementen van de lidstaten en het Koninkrijk Tonga. (Goedkeuring) Het Europees Parlement, – gezien het ontwerp van besluit van de Raad (12095/2015), – gezien de ontwerpovereenkomst tussen de Europese Unie en de Republiek Colombia inzake de vrijstelling van de visumplicht voor kort verblijf (12094/2015), – gezien het verzoek om goedkeuring dat de Raad heeft ingediend krachtens artikel 77, lid 2, onder a), en artikel 218, lid 6, tweede alinea, onder a), punt v), van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (C8-0390/2015), – gezien artikel 99, lid 1, eerste en derde alinea, en lid 2, en artikel 108, lid 7, van zijn Reglement, – gezien de aanbeveling van de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken ( A8-0178/2016 ), 1. hecht zijn goedkeuring aan de sluiting van de overeenkomst; 2. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en aan de Commissie, alsmede aan de regeringen en parlementen van de lidstaten en de Republiek Colombia. (Goedkeuring) Het Europees Parlement, – gezien het ontwerp van besluit van de Raad (06925/2016), – gezien de Ministeriële Verklaring van de WTO betreffende de uitbreiding van de handel in informatietechnologieproducten van 16 december 2015 (06926/2016), – gezien het verzoek om goedkeuring dat de Raad heeft ingediend krachtens artikel 207, lid 4, eerste alinea, en artikel 218, lid 6, tweede alinea, onder a), punt v), van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (C8-0141/2016), – gezien artikel 99, lid 1, eerste en derde alinea, en lid 2, en artikel 108, lid 7, van zijn Reglement, – gezien de aanbeveling van de Commissie internationale handel ( A8-0186/2016 ), 1. hecht zijn goedkeuring aan de sluiting van de overeenkomst; 2. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad, de Commissie en de regeringen en parlementen van de lidstaten, alsmede aan de Wereldhandelsorganisatie. (Raadpleging) Het Europees Parlement, – gezien het ontwerp van de Raad (15386/2015), – gezien artikel 39, lid 1, van het Verdrag betreffende de Europese Unie, zoals gewijzigd bij het Verdrag van Amsterdam, en artikel 9 van Protocol (Nr. 36) betreffende de overgangsbepalingen, op grond waarvan het Parlement door de Raad is geraadpleegd (C8-0115/2016), – gezien Besluit 2005/387/JBZ van de Raad van 10 mei 2005 inzake de uitwisseling van informatie, de risicobeoordeling en de controle ten aanzien van nieuwe psychoactieve stoffen (1) , en met name artikel 8, lid 3, – gezien artikel 59 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken ( A8-0175/2016 ), 1. hecht zijn goedkeuring aan het ontwerp van de Raad; 2. verzoekt de Raad, wanneer deze voornemens is af te wijken van de door het Parlement goedgekeurde tekst, het Parlement hiervan op de hoogte te stellen; 3. wenst opnieuw te worden geraadpleegd ingeval de Raad voornemens is ingrijpende wijzigingen aan te brengen in de door het Parlement goedgekeurde tekst; 4. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en aan de Commissie. Het Europees Parlement, – gezien het ontwerp van besluit van de Raad (13806/2015), – gezien het verzoek om goedkeuring dat de Raad heeft ingediend krachtens artikel 100, lid 2 en artikel 218, lid 6, onder punt a) v) van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (C8-0410/2015), – gezien artikel 3, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien het advies van het Hof van Justitie van 14 oktober 2014 (1) , – gezien het Internationaal Verdrag van 1996 inzake aansprakelijkheid en vergoeding voor schade in samenhang met het vervoer over zee van gevaarlijke en schadelijke stoffen (hierna: "het HNS-verdrag van 1996"). – gezien het Protocol van 2010 bij het HNS-verdrag van 1996 (hierna: het HNS-verdrag van 2010), – gezien het voorstel voor een besluit van de Raad ( COM(2015)0304 ), – gezien Besluit 2002/971/EG van de Raad van 18 november 2002 op grond waarvan de lidstaten werden gemachtigd in het belang van de Gemeenschap het HNS-verdrag van 1996 te bekrachtigen of tot dat verdrag toe te treden (2) , – gezien Richtlijn 2004/35/EG van het Europees Parlement en de Raad van 21 april 2004 betreffende milieuaansprakelijkheid met betrekking tot het voorkomen en herstellen van milieuschade (3) (de milieuaansprakelijkheidsrichtlijn), – gezien de verklaring van de Commissie naar aanleiding van de notulen van het Comité van permanente vertegenwoordigers en van de Raadsnotulen van 20 november en 8 december 2015 (4) , – gezien de publicatie van de scheepvaartsector van 18 september 2015 waarin de lidstaten worden opgeroepen het Protocol van 2010 bij het HNS-Verdrag zo spoedig mogelijk te bekrachtigen of tot dit protocol toe te treden, overeenkomstig de door de Commissie voorgestelde benadering (5) , – gezien het door de BIO Intelligence Service opgestelde eindverslag voor de Europese Commissie: 'Study on ELD Effectiveness: scope and exceptions', van 19 februari 2014 (6) , – gezien de door de Juridische Dienst van het Parlement opgestelde nota van 11 februari 2016 over de rechtsgrondslag van bovengenoemd voorstel voor een besluit van de Raad (SJ-0066/16), en het daarop volgende advies in briefvorm over de juiste rechtsgrondslag van dit voorstel voor een besluit, dat op 19 februari 2016 is aangenomen door de Commissie juridische zaken (7) en dat is aangehecht aan het verslag A8-0191/2016 , – gezien artikel 99, lid 3, van zijn Reglement, – gezien het interimverslag van de Commissie juridische zaken ( A8-0191/2016 ), A. overwegende dat met het HNS-verdrag van 2010 wordt beoogd verantwoordinsgplicht vast te leggen en te garanderen dat een passende, snelle en doeltreffende vergoeding wordt betaald voor verlies van of schade aan personen, eigendommen of het milieu, voortvloeiende uit het vervoer van gevaarlijke en schadelijke stoffen over zee, door middel van het gespecialiseerde internationale HNS-compensatiefonds; B. overwegende dat met het verdrag daarom enerzijds wordt beoogd praktische invulling te geven aan het beginsel 'de vervuiler betaalt' en aan de beginselen van preventie en voorzorg, zodat preventieve maatregelen genomen worden wanneer sprake is van milieuschade, waarmee het verdrag binnen het Uniebeleid voor milieu valt; overwegende dat het verdrag er anderzijds toe strekt regels te stellen inzake schade als gevolg van vervoer over zee, alsook regels ter voorkoming of beperking van dergelijke schade, waarmee het verdrag binnen het kader van het Uniebeleid voor vervoer valt; C. overwegende dat uit het voorstel van de Commissie ( COM(2015)0304 ) blijkt dat het sluiten van het HNS-verdrag 2010 leidt tot overlapping met het toepassingsgebied van de regelgeving van de milieuaansprakelijkheidsrichtlijn; D. overwegende dat de werkingssfeer van het HNS-verdrag van 2010 samenvalt met die van de milieuaansprakelijkheidsrichtlijn wat betreft milieuschade veroorzaakt op het grondgebied en in de wateren die vallen onder de rechtsmacht van een staat die partij is bij het verdrag, wat betreft schade door milieuvervuiling die is veroorzaakt in de exclusieve economische zone (EEZ) of in een gelijkwaardige zone (maximaal 200 zeemijl vanaf de basislijnen) van een staat die partij is, en wat betreft preventieve maatregelen om dergelijke schade te voorkomen of beperken; E. overwegende dat het HNS-verdrag van 2010 voorziet in de risicoaansprakelijkheid van de reder voor schade ten gevolge van het vervoer over zee van gevaarlijke en schadelijke stoffen die onder het verdrag vallen, en de reder verplicht een verzekering af te sluiten of een andere financiële zekerheid te nemen ter dekking van zijn aansprakelijkheid voor schade die onder het verdrag valt, waarbij een verbod wordt gesteld op elke andere claim tegen de reder, tenzij deze in overeenstemming is met dit verdrag (artikel 7, leden 4 en 5); F. overwegende dat er derhalve een risico bestaat op een potentieel conflict tussen de milieuaansprakelijkheidsrichtlijn en het HNS-verdrag van 2010, maar dat dit risico kan worden afgewend via artikel 4, lid 2, van de milieuaansprakelijkheidsrichtlijn, op grond waarvan de richtlijn "niet van toepassing is op milieuschade of een onmiddellijke dreiging dat dergelijke schade ontstaat ten gevolge van een incident waarvoor de aansprakelijkheid of schadevergoeding binnen de werkingssfeer valt van een van de internationale overeenkomsten, genoemd in bijlage IV, met inbegrip van toekomstige wijzigingen van die overeenkomsten, die in de betrokken lidstaat van kracht zijn"; G. overwegende dat milieuschade of de onmiddellijke dreigingen dat dergelijke schade ontstaat onder het HNS-verdrag van 2010 vallen zodra dit verdrag in werking treedt, en daarmee uitgesloten zijn van de werkingssfeer van de milieuaansprakelijkheidsrichtlijn; overwegende dat, tenzij alle lidstaten binnen hetzelfde tijdsbestek het HNS-verdrag 2010 bekrachtigen of tot dit verdrag toetreden, het risico bestaat dat een gefragmenteerd juridisch landschap ontstaat, waarbij bepaalde lidstaten onder het HNS-verdrag van 2010 vallen en andere onder de milieuaansprakelijkheidsrichtlijn; overwegende dat dit leidt tot een verschillende behandeling van de slachtoffers van vervuiling, zoals kustgemeenschappen, vissers, enz., en indruist tegen de geest van het HNS-verdrag 2010; H. overwegende dat de beginselen die ten grondslag liggen aan de verdragen van de Internationale Maritieme Organisatie tevens de basis vormen van het HNS-verdrag van 2010, te weten: risicoaansprakelijkheid van de reder, verplichte verzekering om schade aan derden te dekken, regresrecht van personen die schade ondervinden tegen de verzekeraar, beperking van de aansprakelijkheid en, in het geval van olie en gevaarlijke en schadelijke stoffen, een speciaal compensatiefonds dat de schade vergoedt als die hoger is dan de maximumaansprakelijkheid van de reder; I. overwegende dat het in het belang van de gehele Unie is wanneer een homogene aansprakelijkheidsregeling van toepassing wordt op milieuschade die voortvloeit uit het vervoer van gevaarlijke en schadelijke stoffen over zee; J. overwegende dat niet volledig duidelijk is of met artikel 4, lid 2, van de milieuaansprakelijkheidsrichtlijn wordt bedoeld dat deze richtlijn niet van toepassing is in een lidstaat die het HNS-verdrag van 2010 heeft bekrachtigd, of dat er sprake is van een beperkte toepassing, al naar gelang de mate waarin aansprakelijkheid of schadevergoeding binnen de werkingssfeer van het HNS-verdrag van 2010 vallen; K. overwegende dat het HNS-verdrag van 2010 een regeling voor schadevergoeding vormt en daarmee minder verreikend is dan de milieuaansprakelijkheidsrichtlijn wat betreft de invoering van een regeling op grond waarvan exploitanten verplicht zijn, en de bevoegde autoriteiten exploitanten dienen te verplichten, om feitelijke milieuschade te herstellen of een onmiddellijke dreiging dat deze schade ontstaat te voorkomen; L. overwegende dat op grond van het HNS-verdrag van 2010 geen schadevergoeding kan worden toegekend bij niet-economische schade, hetgeen niet het geval is op grond van de milieuaansprakelijkheidsrichtlijn; M. overwegende dat de milieuaansprakelijkheidsrichtlijn exploitanten niet verplicht tot het nemen van een financiële zekerheid zodat zij gegarandeerd beschikken over de financiële middelen om milieuschade te voorkomen of te herstellen, tenzij een lidstaat bepalingen heeft aangenomen die dwingender zijn dan de richtlijn; N. overwegende dat de eigenaar op grond van het HNS-verdrag van 2010 expliciet verplicht is een verzekering of andere financiële zekerheid te nemen om zijn aansprakelijkheid voor schade die onder dit verdrag valt te dekken; O. overwegende dat de in bijlage IV van de milieuaansprakelijkheidsrichtlijn genoemde andere verdragen inzake de internationale maritieme organisatie effectief zijn gebleken, aangezien zij een evenwicht hebben gevonden tussen ecologische en commerciële belangen door duidelijke toespitsing van de aansprakelijkheid, waarbij normaliter geen onzekerheid bestaat over de vraag wie de aansprakelijke partij is, alsook door de invoering van verplichte verzekeringen en snel werkende schadevergoedingsmechanismen, die niet uitsluitend beperkt zijn tot milieuschade; 1. verzoekt de Raad en de Commissie de volgende aanbevelingen in overweging te nemen: "aangezien het voorgestelde besluit van de Raad ertoe strekt de lidstaten te machtigen om namens de Unie het Protocol van 2010 bij het HNS-verdrag te bekrachtigen of tot dat protocol toe te treden en, als gevolg daarvan, gebonden te zijn door de regels van het HNS-verdrag van 2010, en overwegende dat laatstgenoemd verdrag niet alleen betrekking heeft op milieuschade (doordat het toepassing geeft aan het beginsel van preventief handelen en het beginsel dat de vervuiler betaalt), maar ook op schade anders dan milieuschade ten gevolge van het vervoer van bepaalde stoffen over zee, vormen de artikelen 100, lid 2, 192, lid 1, en 218, lid 6, onder a), punt v), de juiste rechtsgrondslag van het voorstel." 2. concludeert dat deze resolutie de Raad en de Commissie een extra mogelijkheid biedt om gevolg te geven aan de in paragraaf 1 geformuleerde aanbevelingen; 3. verzoekt zijn Voorzitter zich in te zetten voor verdere besprekingen met de Commissie en de Raad; 4. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad, de Commissie en de regeringen en parlementen van de lidstaten. Het Europees Parlement, – gezien het ontwerp van besluit van de Raad (14112/2015), – gezien het verzoek om goedkeuring dat de Raad heeft ingediend krachtens artikel 81 en artikel 218, lid 6, onder punt a), v) van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (C8-0409/2015), – gezien artikel 3, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien Protocol nr. 22 betreffende de positie van Denemarken, gehecht aan de Verdragen, – gezien het advies van het Hof van Justitie van 14 oktober 2014 (1) , – gezien het Internationaal Verdrag van 1996 inzake aansprakelijkheid en vergoeding voor schade in samenhang met het vervoer over zee van gevaarlijke en schadelijke stoffen (HNS-verdrag van 1996), – gezien het Protocol van 2010 bij het HNS-verdrag van 1996 (HNS-verdrag van 2010), – gezien het voorstel voor een besluit van de Raad ( COM(2015)0305 ), – gezien Besluit 2002/971/EG van de Raad van 18 november 2002 op grond waarvan de lidstaten werden gemachtigd in het belang van de Gemeenschap het HNS-verdrag van 1996 te bekrachtigen of tot dat verdrag toe te treden (2) , – gezien het voorstel voor een besluit van de Raad waarbĳ de lidstaten worden gemachtigd in het belang van de Europese Gemeenschap het Internationaal Verdrag van 1996 inzake aansprakelĳkheid en vergoeding voor schade in samenhang met het vervoer over zee van gevaarlĳke en schadelĳke stoffen (HNS-verdrag) te bekrachtigen of tot dit verdrag toe te treden ( COM(2001)0674 ), – gezien Verordening (EU) nr. 1215/2012 van het Europees Parlement en de Raad van 12 december 2012 betreffende de rechterlijke bevoegdheid, de erkenning en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken (3) ('herschikking van de verordening Brussel I'), – gezien de verklaring van de Commissie naar aanleiding van de notulen van het Comité van permanente vertegenwoordigers en van de Raadsnotulen van 20 november en 8 december 2015 (4) , – gezien de publicatie van de scheepvaartsector van 18 september 2015 waarin de lidstaten worden opgeroepen het Protocol van 2010 bij het HNS-Verdrag zo spoedig mogelijk te bekrachtigen of tot dit protocol toe te treden, overeenkomstig de door de Commissie voorgestelde benadering (5) , – gezien artikel 99, lid 3, van zijn Reglement, – gezien het interimverslag van de Commissie juridische zaken ( A8-0190/2016 ), A. overwegende dat met het HNS-verdrag van 2010 wordt beoogd verantwoordinsgplicht vast te leggen en te garanderen dat een passende, snelle en doeltreffende vergoeding wordt betaald voor verlies van of schade aan personen, eigendommen of het milieu, voortvloeiende uit het vervoer van gevaarlijke en schadelijke stoffen over zee, door middel van het gespecialiseerde internationale HNS-compensatiefonds; B. overwegende dat de volgende beginselen ten grondslag liggen aan de verdragen van de Internationale Maritieme Organisatie, met inbegrip van het HNS-verdrag van 2010: risicoaansprakelijkheid van de reder, verplichte verzekering om schade aan derden te dekken, regresrecht van personen die schade ondervinden tegen de verzekeraar, beperking van de aansprakelijkheid en, in het geval van olie en gevaarlijke en schadelijke stoffen, een speciaal compensatiefonds dat de schade vergoedt als die hoger is dan de maximumaansprakelijkheid van de reder; C. overwegende dat met het verdrag daarom enerzijds wordt beoogd praktische invulling te geven aan het beginsel 'de vervuiler betaalt' en aan het beginsel dat preventieve maatregelen genomen moeten worden wanneer mogelijk sprake is van milieuschade, waarmee het verdrag binnen het Uniebeleid en algemene beginselen inzake milieu valt; overwegende dat het verdrag er anderzijds toe strekt regels te stellen inzake schade als gevolg van vervoer over zee, alsook regels ter voorkoming of beperking van dergelijke schade, waarmee het verdrag binnen het kader van het Uniebeleid voor vervoer valt; D. overwegende dat het HNS-verdrag van 2010 de bevoegdheid regelt van de rechtbanken van de staten die partij zijn bij vorderingen tegen de reder of zijn verzekeraar of tegen het gespecialiseerde HNS-compensatiefonds door personen die door het verdrag gedekte schade hebben geleden, en tevens regelingen bevat inzake de erkenning en tenuitvoerlegging van uitspraken van rechtbanken in staten die partij zijn bij het verdrag; E. overwegende dat uit het voorstel van de Commissie ( COM(2015)0305 ) blijkt dat het sluiten van het HNS-verdrag 2010 dus zorgt voor overlap met de werkingssfeer van de herschikte verordening Brussel I; F. overwegende dat de herschikte verordening Brussel I voorziet in verschillende bevoegdheidsgrondslagen, waarbij hoofdstuk IV van het HNS-Verdrag tegelijkertijd een zeer restrictieve regeling bevat inzake bevoegdheid, erkenning en tenuitvoerlegging, waarmee aan eisers gelijke spelregels worden gegarandeerd en wordt toegezien op uniforme toepassing van de regels inzake aansprakelijkheid en schadevergoeding; G. overwegende dat enerzijds de specifieke aard van de bevoegdheidsregeling van het HNS-verdrag 2010, die ertoe strekt te waarborgen dat slachtoffers van ongevallen kunnen profiteren van duidelijke procedurele regelingen en rechtszekerheid – hetgeen leidt tot effectievere claims bij rechtbanken – en anderzijds de verwachte juridische en praktische moeilijkheden die zich zullen voordoen bij toepassing van een afzonderlijke wettelijke regeling binnen de Unie naast de regeling die geldt voor andere partijen bij het HNS-verdrag van 2010, een uitzondering op de algehele toepassing van de herschikking van de verordening Brussel I rechtvaardigen; H. overwegende dat Denemarken is vrijgesteld van de toepassing van titel V van het derde deel van het VWEU en niet deelneemt aan de vaststelling van het voorgestelde besluit van de Raad met betrekking tot aspecten van justitiële samenwerking in burgerlijke zaken; I. overwegende dat de overlapping tussen het HNS-verdrag 2010 en de regels van de Unie inzake justitiële samenwerking in burgerlijke en handelszaken de rechtsgrondslag vormde voor Besluit 2002/971/EG aangezien het HNS-verdrag 2010 het HNS-verdrag 1996 wijzigde en de gevolgen van het HNS-verdrag 2010 voor de regels van de Unie beoordeeld moeten worden in het licht van de werkingssfeer en de regelingen van Richtlijn 2004/35/EG van het Europees Parlement en van de Raad (de milieuaansprakelijkheidsrichtlijn) (6) , die sinds de vaststelling van Besluit 2002/971/EG deel is gaan uitmaken van de rechtsorde van de EU; J. overwegende dat de milieuschade of de onmiddellijke dreigingen dat dergelijke schade ontstaat die onder het HNS-verdrag van 2010 vallen zodra dit verdrag in werking treedt, buiten de werkingssfeer vallen van de milieuaansprakelijkheidsrichtlijn (artikel 4, lid 2, en bijlage IV van de milieuaansprakelijkheidsrichtlijn); K. overwegende dat het HNS-verdrag van 2010 voorziet in de risicoaansprakelijkheid van de reder voor schade ten gevolge van het vervoer over zee van gevaarlijke en schadelijke stoffen die onder het verdrag vallen, en de reder verplicht een verzekering af te sluiten of een andere financiële zekerheid te nemen ter dekking van zijn aansprakelijkheid voor schade die onder het verdrag valt, waarbij een verbod wordt gesteld op elke andere claim tegen de reder, tenzij deze in overeenstemming is met dit verdrag (artikel 7, leden 4 en 5); L. overwegende dat, tenzij alle lidstaten binnen hetzelfde tijdsbestek het HNS-verdrag 2010 bekrachtigen of tot dit verdrag toetreden, het risico bestaat dat de scheepvaartsector tegelijkertijd onder twee wettelijke regelingen komt te vallen – een Unieregeling en een internationale regeling, hetgeen tevens kan leiden tot een verschillende behandeling van slachtoffers van vervuiling, zoals kustgemeenschappen, vissers, enz., en indruist tegen de geest van het HNS-verdrag 2010; M. overwegende dat de in bijlage IV van de milieuaansprakelijkheidsrichtlijn genoemde andere verdragen inzake de internationale maritieme organisatie effectief zijn gebleken, aangezien zij een evenwicht hebben gevonden tussen ecologische en commerciële belangen door duidelijke toespitsing van de aansprakelijkheid, waarbij normaliter geen onzekerheid bestaat over de vraag wie de aansprakelijke partij is, alsook door de invoering van verplichte verzekeringen en snel werkende schadevergoedingsmechanismen, die niet uitsluitend beperkt zijn tot milieuschade; 1. verzoekt de Raad en de Commissie de volgende aanbevelingen in overweging te nemen: 2. concludeert dat deze resolutie de Raad en de Commissie een extra mogelijkheid biedt om gevolg te geven aan de in paragraaf 1 geformuleerde aanbevelingen; 3. verzoekt zijn Voorzitter zich in te zetten voor verdere besprekingen met de Commissie en de Raad; 4. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad, de Commissie en de regeringen en parlementen van de lidstaten. (Goedkeuring) Het Europees Parlement, – gezien het ontwerpbesluit van de Raad (13085/2014), – gezien het protocol bij de kaderovereenkomst inzake een partnerschap en samenwerking tussen de Europese Unie en haar lidstaten, enerzijds, en de Republiek der Filipijnen, anderzijds, om rekening te houden met de toetreding van de Republiek Kroatië tot de Europese Unie (13082/2014), – gezien het verzoek om goedkeuring dat de Raad heeft ingediend krachtens de artikelen 207 en 209 en artikel 218, lid 6, tweede alinea, onder a), van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (C8-0009/2015), – gezien artikel 99, lid 1, eerste en derde alinea, en lid 2, en artikel 108, lid 7, van zijn Reglement, – gezien de aanbeveling van de Commissie buitenlandse zaken ( A8-0148/2016 ), 1. hecht zijn goedkeuring aan de sluiting van het protocol; 2. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en aan de Commissie, alsmede aan de regeringen en parlementen van de lidstaten en van de Republiek der Filipijnen. (Goedkeuring) Het Europees Parlement, – gezien het ontwerp van besluit van de Raad (05431/2015), – gezien de ontwerpkaderovereenkomst inzake partnerschap en samenwerking tussen de Europese Unie en haar lidstaten, enerzijds, en de Republiek der Filipijnen, anderzijds (15616/2010), – gezien het verzoek om goedkeuring dat de Raad heeft ingediend krachtens de artikelen 207 en 209 en artikel 218, lid 6, tweede alinea, onder a), van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (C8-0061/2015), – gezien zijn niet-wetgevingsresolutie van 8 juni 2016 (1) over het ontwerp van besluit, – gezien artikel 99, lid 1, eerste en derde alinea, en lid 2, en artikel 108, lid 7, van zijn Reglement, – gezien de aanbeveling van de Commissie buitenlandse zaken ( A8-0149/2016 ), 1. hecht zijn goedkeuring aan de sluiting van de overeenkomst; 2. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en aan de Commissie, alsmede aan de regeringen en parlementen van de lidstaten en van de Republiek der Filipijnen. Het Europees Parlement, – gezien het ontwerp van besluit van de Raad (05431/2015), – gezien de ontwerpkaderovereenkomst inzake partnerschap en samenwerking tussen de Europese Unie en haar lidstaten, enerzijds, en de Republiek der Filipijnen, anderzijds (15616/2010), – gezien het verzoek om goedkeuring dat de Raad heeft ingediend krachtens de artikelen 207 en 209 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en in samenhang met artikel 218, lid 6, onder a), (C8-0061/2015), – gezien zijn wetgevingsresolutie van 8 juni 2016 over het ontwerp van besluit (1) , – gezien de diplomatieke relaties tussen de Filipijnen en de EU (op dat ogenblik de Europese Economische Gemeenschap (EEG)), die een begin kenden op 12 mei 1964 toen de ambassadeur van de Filipijnen voor de EEG aangesteld werd, – gezien de EG-Filipijnen-kaderovereenkomst voor ontwikkelingssamenwerking, die van kracht werd op 1 juni 1985, – gezien het meerjarig indicatief programma van de Europese Unie voor de Filipijnen 2014-2020, – gezien Verordening (EEG) nr. 1440/80 van de Raad van 30 mei 1980 betreffende de sluiting van de samenwerkingsovereenkomst tussen de Europese Economische Gemeenschap en Indonesië, Maleisië, de Filipijnen, Singapore en Thailand, lidstaten van de Associatie van de Zuidoost-Aziatische landen (2) , – gezien de gezamenlijke mededeling van de Commissie en van de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid van 18 mei 2015 aan het Parlement en de Raad getiteld "De EU en de ASEAN: een partnerschap met een strategische doelstelling", – gezien de 10e ASEM-top in Milaan op 16 en 17 oktober 2014, – gezien de interparlementaire vergadering van het Europees Parlement en het Filipijns Parlement van februari 2013, – gezien de 23e vergadering van het gemengd samenwerkingscomité ASEAN-EU in Jakarta op 4 februari 2016, – gezien de recente resoluties over de Filipijnen, met name de resoluties van 14 juni 2012 over de gevallen van straffeloosheid op de Filipijnen (3) , van 21 januari 2010 over de Filipijnen (na het bloedbad in Maguindanao van 23 november 2009) (4) en van 12 maart 2009 over de Filipijnen (over de vijandelijkheden tussen regeringstroepen en het Moro National Liberation Front (MNLF)) (5) , – gezien de status van de Filipijnen als stichtend lid van de ASEAN sinds de ondertekening van de verklaring van Bangkok op 8 augustus 1967, – gezien de 27e top van de ASEAN in Kuala Lumpur (Maleisië) van 18 tot 22 november 2015, – gezien de 14e veiligheidstop voor Azië (IISS Shangri-La dialoog) die gehouden werd in Singapore van 29 tot 31 mei 2015, – gezien de verslagen van de speciale VN-rapporteur voor het recht op voedsel, Hilal Elver, (29 december 2015 – A/HRC/31/51/Add.1), van de speciale VN-rapporteur voor de mensenhandel, Joy Ngosi Ezeilo (19 april 2013 – A/HRC/23/48/Add.3) en van de speciale VN-rapporteur voor buitengerechtelijke, standrechtelijke of willekeurige executies, Philip Alston (29 april 2009 – A/HRC/11/2/Add.8), – gezien de tweede universele periodieke doorlichting door de VN-Mensenrechtenraad van mei 2012, waaruit de Filipijnen 66 van de 88 aanbevelingen aanvaardden, – gezien het Filipijnse plan of Action for Nutrition voor de periode van 2011 tot 2016, het Accelerated Hunger Mitigation Program, het algemene landbouwhervormingsplan van 1988 en de visserijwet van 1998, – gezien artikel 99, lid 1, tweede alinea, van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie buitenlandse zaken ( A8-0143/2016 ), A. overwegende dat op het gebied van de internationale en nationale mensenrechtenwetgeving de Filipijnen een rolmodel zijn voor andere landen in de regio, aangezien zij acht van de negen belangrijke mensenrechtenverdragen hebben goedgekeurd (met uitzondering van het Verdrag inzake de bescherming van alle personen tegen gedwongen verdwijning) evenals het Statuut van Rome inzake het Internationaal Strafhof in 2011; B. overwegende dat de regering van de Filipijnen in maart 2014 een vredesakkoord voor het eiland Mindanao heeft gesloten met het Moro Islamic Liberation Front (MILF), waarin werd beslist een autonome regio (Bangsamoro) te creëren in het islamitische zuiden van het eiland, maar waar de andere militiegroepen die tegenstander zijn van het vredesproces niet bij betrokken werden; overwegende evenwel dat het Filipijnse Congres in februari 2016 de Bangsamoro Basic Law niet heeft aangenomen en de vredesonderhandelingen dus niet tot een goed einde heeft kunnen brengen; C. overwegende dat de Filipijnen anti-opstand-, antiterrorisme- en inlichtingendiensttraining hebben gekregen van het leger van de VS in het kader van de strijd tegen milities die mogelijk banden hebben met regionale (Zuidoost-Aziatische) en internationale terroristische groeperingen zoals al-Qaida en ISIS; D. overwegende dat de Filipijnen en de VS in april 2015 de Enhanced Defence Cooperation Agreement (EDCA) hebben ondertekend; E. overwegende dat Japan en de Filipijnen in januari 2015 een memorandum over defensiesamenwerking en -uitwisselingen hebben ondertekend; F. overwegende dat de betrekkingen tussen China en de Filipijnen geleidelijk slechter zijn geworden na de beschuldigingen van corruptie betreffende Chinese steun in 2008, en vooral nadat China steeds assertiever territoriale aanspraken maakte betreffende de Zuid-Chinese Zee; G. overwegende dat de Filipijnen in januari 2013 een arbitragezaak hebben geopend bij het internationaal arbitragehof voor het Verdrag van de Verenigde Naties inzake het recht van de zee (UNCLOS), waarbij zij hebben aangedrongen op meer duidelijkheid ten aanzien van hun maritieme rechten onder het UNCLOS en de geldigheid van de claim van China op een groot deel van de Zuid-Chinese Zee, de "negenstrepenlijn"; H. overwegende dat de Filipijnen hebben aangekondigd dat zij nieuwe zee- en luchtmachtbasissen zullen openen met ruime toegang tot de Zuid-Chinese Zee, en dat zij deze basissen toegankelijk zullen maken voor schepen van de VS, Japan en Vietnam; I. overwegende dat de EU de Filipijnen in december 2014 de SAP+-status heeft toegekend, waardoor zij het eerste ASEAN-land zijn dat dergelijke handelspreferenties geniet; overwegende dat de Filipijnen hierdoor 66 procent van alle producten tariefvrij kunnen uitvoeren naar de EU, met inbegrip van verwerkt fruit, kokosolie, schoeisel, vis en textiel; J. overwegende dat de Filipijnen uit duizenden eilanden bestaan, wat de interne connectiviteit, infrastructuur en handel bemoeilijkt; K. overwegende dat de EU een belangrijke buitenlandse investeerder en handelspartner van de Filipijnen is; L. overwegende dat de EU de vierde grootste handelspartner en de vierde belangrijkste exportmarkt van de Filipijnen is, goed voor 11,56 % van de totale uitvoer uit de Filipijnen; M. overwegende dat de Filipijnen zich onlangs geïnteresseerd hebben getoond om toe te treden tot het trans-Pacifisch partnerschap en momenteel overleg voeren met de VS om tot deze overeenkomst toe te treden; N. overwegende dat de EU haar financiële middelen voor ontwikkelingssamenwerking met de Filipijnen in de periode 2014-2020 meer dan verdubbeld heeft en ook aanzienlijke humanitaire en noodhulpverlening heeft verstrekt aan de slachtoffers van tropische stormen; O. overwegende dat de Filipijnen het derde meest kwetsbare ontwikkelingsland voor de klimaatverandering zijn, hetgeen een negatieve weerslag zal hebben op de landbouw en mariene hulpbronnen van het land; P. overwegende dat de verwoestende impact van de tyfoon Haiyan, waarbij in 2013 naar schatting 6 000 mensen stierven, nog steeds negatieve gevolgen heeft voor de economie en vooral de voedselonzekerheid heeft verergerd, en volgens de schattingen van de VN een miljoen mensen meer in de armoede heeft doen belanden; 1. verwelkomt de sluiting van de kaderovereenkomst inzake partnerschap en samenwerking met de Filipijnen; 2. is van mening dat de EU financiële hulp en capaciteitsopbouwende ondersteuning moet blijven verlenen aan de Filipijnen voor de verlichting van armoede, sociale integratie, de eerbiediging van de mensenrechten en de rechtsstaat, de bevordering van vrede, vereniging, veiligheid en hervorming van het gerecht, en het land moet ondersteunen voor, tijdens en na natuurrampen en bij de tenuitvoerlegging van een doeltreffend beleid om de klimaatverandering aan te pakken; 3. moedigt de regering van de Filipijnen aan verdere vooruitgang te blijven boeken op het gebied van corruptiebestrijding en de bevordering van de mensenrechten; 4. prijst de Filipijnen omdat zij al sinds 2001 lid zijn van de internationale antiterrorismecoalitie; is evenwel bezorgd over de aanhoudende meldingen van ernstige schendingen van de mensenrechten door het Filipijnse leger bij de uitvoering van anti‑oproermaatregelen, met name door paramilitaire eenheden; 5. herinnert eraan dat de Abu Sayyaf Group ervan wordt beschuldigd verschrikkelijke terreurdaden te hebben gepleegd in de Filipijnen, met name bloedige bomaanslagen, waaronder een aanslag op een veerboot in Manilla in 2004 waarbij meer dan 100 mensen om het leven kwamen; 6. benadrukt dat er een stijgende bezorgdheid is dat geaffilieerde groeperingen in Zuidoost-Azië aansluiting bij ISIS zullen zoeken, aangezien ISIS propaganda verspreidt in de plaatselijke talen en enkele extremisten in de regio al getrouwheid hebben gezworen; 7. stelt de inspanningen op prijs die de Filipijnse regering heeft geleverd en benadrukt het belang van een zo inclusief mogelijk vredesproces voor Mindanao; wijst op de bijdrage aan de akkoorden van Mindanao door de internationale contactgroep; betreurt ten zeerste dat de vredesovereenkomst voor Mindanao niet is goedgekeurd door het Filipijnse Congres; roept op om de vredesonderhandelingen voort te zetten en om de BBL in het Congres aan te nemen; 8. veroordeelt het bloedbad dat separatistische rebellen op 24 december 2015 in Mindanao hebben aangericht onder christelijke boeren; verwelkomt het initiatief van de Filipijnse ngo PeaceTech, die christelijke en islamitische scholieren via Skype met elkaar in contact brengt met als doel de uitwisseling tussen deze twee gemeenschappen te bevorderen; 9. roept de Filipijnse regering op tot capaciteitsopbouw voor systematische gegevensverzameling over mensenhandel en roept de EU en de lidstaten op om de regering en vooral de Inter-Agency Council against Trafficking (IACAT) te ondersteunen in haar inspanningen om hulp aan en ondersteuning van slachtoffers te verbeteren, doeltreffende maatregelen voor de rechtshandhaving in te voeren, legale manieren van arbeidsmigratie te verbeteren en een menswaardige behandeling van Filipijnse migranten in derde landen te waarborgen; 10. roept de EU en haar lidstaten op om in dialoog met de Filipijnen inlichtingen uit te wisselen, samen te werken en ondersteuning te bieden teneinde de regering op het gebied van de grondrechten en de rechtsstaat weerbaarder te maken in de internationale strijd tegen terrorisme en extremisme; 11. merkt op dat de Filipijnen strategisch gelegen zijn door de nabijheid van belangrijke internationale routes voor maritiem en luchtverkeer in de Zuid-Chinese Zee; 12. uit opnieuw zijn ernstige bezorgdheid om de spanningen in de Zuid-Chinese Zee; betreurt dat, in tegenstelling tot wat werd vastgelegd in de gedragsverklaring van 2002, verscheidene partijen aanspraak maken op gebied in de betwiste wateren; is met name bezorgd over de massale activiteiten die China momenteel in het gebied ontplooit, waaronder de bouw van militaire faciliteiten, havens en ten minste één landingsbaan; roept alle partijen in het omstreden gebied op om zich te onthouden van unilaterale en provocerende acties maar de conflicten vreedzaam en op basis van internationaal recht, met name het UNCLOS, en met onpartijdige internationale bemiddeling en arbitrage op te lossen; dringt er bij alle partijen op aan de bevoegdheid van het UNCLOS en het Grondwettelijk Hof te erkennen en vraagt het uiteindelijke besluit van het UNCLOS te eerbiedigen; ondersteunt alle acties die erop gericht zijn van de Zuid-Chinese Zee een "zee van vrede en samenwerking" te maken; ondersteunt eveneens alle inspanningen om de partijen tot een gemeenschappelijke gedragscode te brengen voor de vreedzame exploitatie van de betreffende zeegebieden, met inbegrip van de oprichting van veilige handelsroutes, en moedigt maatregelen aan om het vertrouwen te versterken; meent dat de EU de bilaterale en multilaterale samenwerking moet inschakelen om op doeltreffende wijze te kunnen bijdragen tot de veiligheid in de regio; 13. neemt met instemming kennis van de overeenkomst van mei 2014 tussen de Filipijnen en Indonesië ter verduidelijking van de overlappende maritieme grenzen in de zee van Mindanao en die van Celebes; 14. roept de Filipijnen op, als een van de landen die door de EU een SAP+-status toegekend kreeg, tot de doeltreffende uitvoering van alle fundamentele internationale verdragen betreffende mensen- en arbeidsrechten, het milieu en goed bestuur, zoals bepaald in bijlage VIII bij Verordening (EU) nr. 978/2012; erkent dat de Filippijnen hun mensenrechtenwetgeving hebben versterkt; roept de Filippijnen op om verdere vooruitgang te blijven boeken op het gebied van de bevordering van de mensenrechten, onder meer door het nationale actieplan voor mensenrechten te publiceren, en op het gebied van corruptiebestrijding; is bijzonder bezorgd over de repressie ten aanzien van de activisten die zich op vreedzame wijze inzetten om hun voorouderlijke gronden te beschermen tegen de gevolgen van mijnbouw en ontbossing; brengt in herinneringen dat begunstigden onder SAP+ zullen moeten aantonen dat zij hun verplichtingen met betrekking tot mensenrechten-, arbeids-, milieu- en bestuursnormen nakomen; 15. neemt nota van de landenbeoordeling van SAP+ over de Filipijnen, in het bijzonder wat betreft de ratificering van de zeven mensenrechtenverdragen van de VN die relevant zijn voor de SAP+ van de EU; benadrukt dat er nog werk moet worden verricht voor de uitvoering; erkent de stappen die de regering heeft genomen en de vooruitgang die tot dusver behaald is; 16. moedigt de Filipijnen aan om het investeringsklimaat, met inbegrip van de BDI, te blijven verbeteren door transparantie en goed bestuur te vergroten door middel van de tenuitvoerlegging van de beleidslijnen voor bedrijven en mensenrechten van de VN, en de infrastructuur verder te ontwikkelen, waar mogelijk door middel van publiek-private partnerschappen; is bezorgd over de gevolgen van de klimaatverandering voor de Filipijnen; 17. spoort de overheid aan te investeren in nieuwe technologieën en het internet om de culturele en commerciële uitwisseling tussen de eilanden van de archipel te vergemakkelijken; 18. is gunstig gestemd over het akkoord van 22 december 2015 voor de start van de onderhandelingen voor een vrijhandelsovereenkomst met de Filipijnen; acht het passend dat de Commissie en de Filipijnse overheid hoge standaarden inzake mensenrechten, arbeid en milieu waarborgen; benadrukt dat een dergelijke vrijhandelsovereenkomst een bouwsteen moet zijn voor een EU-ASEAN-overeenkomst tussen de regio's over handel en investeringen, die gelijktijdig opnieuw opgestart kan worden; 19. merkt op dat 800 000 Filipijnen in de EU leven en dat Filipijnse zeelui op in de EU geregistreerde schepen jaarlijks tot 3 miljard EUR naar de Filipijnen overschrijven; meent dat de EU interpersoonlijke uitwisselingen tussen studenten, academici en wetenschappelijke onderzoekers, evenals culturele uitwisselingen, verder moet ontwikkelen; 20. aangezien op een groot aantal schepen die niet onder EU-vlag varen en die Europese havens aandoen, de meerderheid van de bemanning van Filipijnse afkomst is, en vanwege de moeilijke en onmenselijke werkomstandigheden waarin veel van deze zeelui leven, wordt de lidstaten verzocht schepen waarop de werkomstandigheden indruisen tegen de rechten van werknemers en de beginselen die in het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie zijn erkend, niet toe te laten in Europese havens; dringt er tevens bij de schepen die niet onder EU-vlag varen op aan voor hun bemanning werkomstandigheden te waarborgen in overeenstemming met de internationale regelgeving en de regeling zoals voorzien in het IAO en in de IMO; 21. roept op tot regelmatige uitwisselingen tussen de Europese dienst voor extern optreden (EDEO) en het Parlement, opdat het Parlement de implementatie van de kaderovereenkomst en het behalen van de doelstellingen kan opvolgen; 22. verzoekt zijn Voorzitter onderhavige resolutie te doen toekomen aan de Raad en aan de Commissie alsmede aan de Europese dienst voor extern optreden, de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid, de regeringen en parlementen van de lidstaten en de regering en het parlement van de Republiek der Filipijnen. (Gewone wetgevingsprocedure: eerste lezing) Het Europees Parlement, – gezien het voorstel van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad ( COM(2016)0067 ), – gezien artikel 294, lid 2, en artikel 212 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, op grond waarvan het voorstel door de Commissie bij het Parlement is ingediend (C8-0032/2016), – gezien artikel 294, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien de schriftelijke toezegging van de vertegenwoordiger van de Raad van 1 juni 2016 om het standpunt van het Europees Parlement goed te keuren, overeenkomstig artikel 294, lid 4, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien artikel 59 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie internationale handel ( A8-0187/2016 ), 1. stelt onderstaand standpunt in eerste lezing vast; 2. hecht zijn goedkeuring aan de gemeenschappelijke verklaring van het Europees Parlement en de Raad die als bijlage bij onderhavige resolutie is gevoegd; 3. verzoekt om hernieuwde voorlegging indien de Commissie voornemens is ingrijpende wijzigingen in haar voorstel aan te brengen of dit door een nieuwe tekst te vervangen; 4. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en aan de Commissie alsmede aan de nationale parlementen. Standpunt van het Europees Parlement in eerste lezing vastgesteld op 8 juni 2016 met het oog op de vaststelling van Besluit (EU) 2016/... van het Europees Parlement en de Raad tot toekenning van verdere macrofinanciële bijstand aan Tunesië (Aangezien het Parlement en de Raad tot overeenstemming zijn geraakt, komt het standpunt van het Parlement overeen met de definitieve rechtshandeling: Besluit (EU) 2016/1112.) BIJLAGE BIJ DE WETGEVINGSRESOLUTIE GEMEENSCHAPPELIJKE VERKLARING VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD Dit besluit wordt goedgekeurd onverminderd de gemeenschappelijke verklaring die is goedgekeurd tezamen met Besluit 778/2013/EU van het Europees Parlement en de Raad tot toekenning van verdere macrofinanciële bijstand aan Georgië, welke als grondslag blijft dienen voor alle besluiten van het Europees Parlement en de Raad tot toekenning van macrofinanciële bijstand aan derde landen en gebieden. (Bijzondere wetgevingsprocedure – raadpleging) Het Europees Parlement, – gezien het voorstel van de Commissie aan de Raad ( COM(2016)0026 ), – gezien artikel 115 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, op grond waarvan het Parlement door de Raad is geraadpleegd (C8-0031/2016), – gezien de gemotiveerde adviezen die in het kader van protocol nr. 2 betreffende de toepassing van de beginselen van subsidiariteit en evenredigheid zijn ingediend door het Maltese parlement en het Zweedse parlement, en waarin wordt gesteld dat het ontwerp van wetgevingshandeling in strijd is met het subsidiariteitsbeginsel, – gezien artikel 59 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie economische en monetaire zaken ( A8-0189/2016 ), 1. hecht zijn goedkeuring aan het Commissievoorstel zoals geamendeerd; 2. verzoekt de Commissie haar voorstel krachtens artikel 293, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie dienovereenkomstig te wijzigen; 3. verzoekt de Raad, wanneer deze voornemens is af te wijken van de door het Parlement goedgekeurde tekst, het Parlement hiervan op de hoogte te stellen; 4. wenst opnieuw te worden geraadpleegd ingeval de Raad voornemens is ingrijpende wijzigingen aan te brengen in het voorstel van de Commissie; 5. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en aan de Commissie alsmede aan de nationale parlementen. Het Europees Parlement, – gezien het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU), in het bijzonder de artikelen 2, 3, 4, 6, 7 en 21, – gezien het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, in het bijzonder de artikelen 1, 2, 3, 4, 18 en 19, – gezien het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de protocollen daarbij, – gezien de relevante VN-mensenrechtenverdragen, met name het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten van 16 december 1966, het Verdrag tegen foltering en andere wrede, onmenselijke of onterende behandeling of bestraffing van 10 december 1984 en de relevante protocollen daarbij, en het Internationaal Verdrag inzake de bescherming van alle personen tegen gedwongen verdwijning van 20 december 2006, – gezien resolutie 2178(2014) van de VN-Veiligheidsraad van 24 september 2014 over terroristische daden die een bedreiging vormen voor de internationale vrede en veiligheid, – gezien het verslag van de VN-Raad voor de mensenrechten door de speciale rapporteur voor foltering en andere wrede, onmenselijke of onterende behandeling of bestraffing inzake onderzoekscommissies als reactie op systematische of sporadische gevallen van foltering of andere vormen van mishandeling, – gezien de uitspraken van het Europees Hof voor de rechten van de mens in de zaken Nasr en Ghali vs Italië (Abu Omar) van februari 2016, Al Nashiri vs Polen en Husayn (Abu Zubaydah) vs Polen van juli 2014 en El-Masri vs de voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië van december 2012, – gezien ook de hangende en lopende zaken voor het Europees Hof voor de rechten van de mens (Abu Zubaydah vs Litouwen en Al Nashiri vs Roemenië), – gezien het vonnis van een Italiaanse rechtbank waarin 22 CIA-agenten, een piloot van de Amerikaanse luchtmacht en twee Italiaanse agenten bij verstek tot gevangenisstraffen zijn veroordeeld vanwege hun rol bij de ontvoering in 2003 van de imam van Milaan, Abu Omar, – gezien de gezamenlijke verklaring van de Europese Unie en haar lidstaten en de Verenigde Staten van 15 juni 2009 betreffende de sluiting van de detentiefaciliteit van Guantánamo Bay en de toekomstige samenwerking inzake terrorismebestrijding, gebaseerd op gemeenschappelijke waarden, het internationale recht en de eerbiediging van de rechtsstaat en de rechten van de mens, – gezien zijn resolutie van 9 juni 2011 over Guantánamo: nakend besluit inzake de doodstraf (1) , zijn andere resoluties over Guantánamo, de meest recente van 23 mei 2013 over hongerstaking door gevangenen (2) , zijn resolutie van 8 oktober 2015 over de doodstraf (3) en de EU-richtsnoeren inzake de doodstraf, – gezien zijn resolutie van 6 juli 2006 over het verondersteld gebruik door de CIA van Europese landen voor het vervoer en illegaal vasthouden van gevangenen, aangenomen halverwege de werkzaamheden van de tijdelijke commissie (4) , zijn resolutie van 14 februari 2007 over het verondersteld gebruik door de CIA van Europese landen voor het vervoer en illegaal vasthouden van gevangenen (5) , zijn resolutie van 11 september 2012 over het veronderstelde vervoer en illegaal vasthouden van gevangenen in Europese landen door de CIA: follow-up bij het verslag van de Commissie TDIP van het Europees Parlement (6) en zijn resolutie van 10 oktober 2013 over het veronderstelde vervoer en illegaal vasthouden van gevangenen in Europese landen door de CIA (7) , – gezien de conclusies van de Raad van 5 en 6 juni 2014 over de grondrechten en de rechtsstaat en over het verslag van de Commissie over de toepassing van het EU‑Handvest van de grondrechten 2013, – gezien zijn resolutie van 27 februari 2014 over de grondrechtensituatie in de Europese Unie - 2012 (8) en zijn resolutie van 8 september 2015 over de situatie van de grondrechten in de Europese Unie (2013-2014) (9) , – gezien de mededeling van de Commissie van 11 maart 2014 met als titel "Een nieuw EU-kader voor het versterken van de rechtsstaat" ( COM(2014)0158 ), – gezien zijn resolutie van 11 februari 2015 over het verslag van de Senaat van de VS over het gebruik van foltering door de CIA (10) , – gezien de in maart 2015 aangenomen Verklaring van Brussel over de uitvoering van het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens, – gezien het afgesloten onderzoek krachtens artikel 52 van het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens met betrekking tot het illegaal vasthouden en vervoer door de CIA van gevangenen die van terroristische daden worden beschuldigd, en het verzoek van de secretaris-generaal van de Raad van Europa aan alle landen die partij zijn bij het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens om hem informatie te verschaffen over afgesloten of lopende onderzoeken, relevante zaken in nationale rechtbanken of andere maatregelen die voor 30 september 2015 in verband met dit onderzoek werden genomen (11) , – gezien de parlementaire onderzoeksmissie van de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken naar Boekarest, Roemenië van 24 en 25 september 2015 en het verslag hierover, – gezien de hoorzitting van de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken van 13 oktober 2015 over "Onderzoek naar het verondersteld vervoer en illegaal vasthouden van gevangenen in Europese landen door de CIA", – gezien de publicatie van de studie van 2015 van de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken met als titel "A quest for accountability? EU and Member State inquiries into the CIA Rendition and Secret Detention Programme", – gezien de open brief van 11 januari 2016 van mensenrechtendeskundigen van de Verenigde Naties en de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa aan de regering van de Verenigde Staten van Amerika naar aanleiding van de 14e verjaardag van de opening van de detentiefaciliteit van Guantánamo Bay, – gezien recent aangenomen resoluties en gepubliceerde verslagen van de Inter-Amerikaanse Commissie voor de rechten van de mens in verband met de mensenrechten van gedetineerden in Guantánamo, met inbegrip van hun toegang tot medische zorg, gezien het verslag van 2015 van het Bureau voor democratische instellingen en mensenrechten van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE/ODIHR) en de besluiten van de VN-werkgroep inzake willekeurige detentie, – gezien de vragen aan de Raad en de Commissie over de follow-up van de resolutie van het Europees Parlement van 11 februari 2015 over het verslag van de Senaat van de VS over het gebruik van foltering door de CIA ( O-000038/2016 – B8-0367/2016 en O‑000039/2016 – B8-0368/2016), – gezien de ontwerpresolutie van de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken, – gezien artikel 128, lid 5, en artikel 123, lid 2, van zijn Reglement, A. overwegende dat de EU is gegrondvest op de beginselen van democratie, de rechtsstaat, mensenrechten en grondrechten en de eerbiediging van de menselijke waardigheid en het internationale recht, niet alleen in haar interne beleid, maar ook naar buiten toe; overwegende dat de gehechtheid van de EU aan de mensenrechten, ondersteund door de inwerkingtreding van het Handvest van de grondrechten van de EU en het proces van toetreding tot het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens, in alle beleidsterreinen weerspiegeld moet worden om het mensenrechtenbeleid van de EU doeltreffend en geloofwaardig te maken; B. overwegende dat het evenwicht tussen de verschillende machten van de staat door de oorlog tegen terrorisme gevaarlijk overhelt naar meer macht voor regeringen ten koste van de parlementen en de rechterlijke macht en dat meer dan ooit beroep wordt gedaan op het staatsgeheim, waardoor openbare onderzoeken naar vermeende mensenrechtenschendingen belemmerd worden; C. overwegende dat het Parlement er herhaaldelijk op heeft aangedrongen dat bij terrorismebestrijding de menselijke waardigheid, mensenrechten en fundamentele vrijheden worden geëerbiedigd, ook in het kader van internationale samenwerking op dit gebied, op basis van EU-Verdragen, het Europees Verdrag voor de rechten van de mens, nationale grondwetten en wetgeving inzake grondrechten; D. overwegende dat het Parlement, als resultaat van de werkzaamheden van zijn tijdelijke commissie verondersteld gebruik door de CIA van Europese landen voor het vervoer en illegaal vasthouden van gevangenen, zijn sterke veroordeling heeft uitgesproken over het door de VS geleide programma voor geheime detentie en uitlevering van de Centrale Inlichtingendienst (Central Intelligence Agency, CIA), met veelvuldige mensenrechtenschendingen tot gevolg, onder meer illegale en willekeurige detentie, ontvoering, marteling en andere onmenselijke of vernederende behandeling, schending van het beginsel van non-refoulement en gedwongen verdwijning door de CIA door middel van het Europees luchtruim en grondgebied; E. overwegende dat verantwoording voor deze daden cruciaal is om de mensenrechten in het interne en externe beleid van de EU doeltreffend te beschermen en bevorderen, en om een legitiem en doeltreffend rechtsstatelijk veiligheidsbeleid te garanderen; F. overwegende dat het Parlement herhaaldelijk heeft verzocht om volledige onderzoeken naar de betrokkenheid van EU-lidstaten bij het CIA-programma voor geheime detentie en buitengewone uitlevering; G. overwegende dat het op 9 december 2015 één jaar geleden was dat het verslag openbaar werd gemaakt van de "Select Committee on Intelligence" van de Senaat (SSCI) van de VS over het detentie- en ondervragingsprogramma van de CIA en het gebruik van verschillende martelingsvormen op gedetineerden tussen 2001 en 2006; overwegende dat dit verslag nieuwe feiten aan het licht heeft gebracht die beweringen kracht bijzetten volgens welke een aantal EU-lidstaten, hun autoriteiten, en ambtenaren en agenten van hun veiligheids- en inlichtingendiensten medeplichtig waren aan het CIA-programma voor geheime detentie en buitengewone uitlevering, en dat in bepaalde gevallen sprake was van corruptie bestaande uit de uitbetaling door de CIA van aanzienlijke bedragen in ruil voor samenwerking; overwegende dat deze studie in de VS niet heeft geleid tot enige vorm van verantwoordingsplicht voor de CIA-programma's voor geheime detentie en uitlevering; overwegende dat de VS spijtig genoeg niet hebben meegewerkt aan Europese onderzoeken naar de Europese medeplichtigheid aan de CIA-programma's en overwegende dat tot nog toe geen enkele dader verantwoording heeft moeten afleggen; H. overwegende dat de heer Mark Martins, hoofdaanklager van de militaire commissies in Guantánamo Bay, heeft verklaard dat de gebeurtenissen die in de samenvatting van de SSCI-studie over het detentie- en ondervragingsprogramma van de CIA worden beschreven, wel degelijk hebben plaatsgevonden; I. overwegende dat nieuwe uitvoerige analyse werd uitgevoerd op basis van de nieuwe informatie in de samenvatting van de SSCI-studie, waardoor vroegere onderzoeken in verband met de betrokkenheid van een aantal landen (waaronder EU-lidstaten) werden bevestigd en nieuwe pistes voor onderzoek werden geïdentificeerd; J. overwegende dat het vorige Parlement, in zijn resolutie van 10 oktober 2013, het huidige Parlement heeft opgeroepen het door de tijdelijke commissie verondersteld gebruik door de CIA van Europese landen voor het vervoer en illegaal vasthouden van gevangenen verleende mandaat te blijven vervullen en uitvoeren, en er bijgevolg voor te zorgen dat haar aanbevelingen worden opgevolgd, nieuwe elementen die naar voren kunnen komen te onderzoeken en zijn enquêterecht ten volle te benutten en te ontwikkelen; K. overwegende dat in recent aangenomen resoluties en gepubliceerde verslagen van de Inter-Amerikaanse Commissie voor de rechten van de mens in verband met de mensenrechten van gedetineerden in Guantánamo bezorgdheid wordt geuit over het feit dat minstens sommige gevangenen niet de gepaste medische zorg of rehabilitatie ontvangen; overwegende dat in het verslag van OVSE/ODIHR van 2015 soortgelijke zorgen worden geuit in verband met de bescherming van de mensenrechten in Guantánamo, onder meer de weigering van rechten op een eerlijk proces, en overwegende dat de VN-werkgroep inzake willekeurige detentie heeft verklaard dat verschillende Guantánamo-gevangenen willekeurig worden vastgehouden; L. overwegende dat president Barack Obama heeft beloofd de detentiefaciliteit van Guantánamo Bay te sluiten tegen januari 2010; overwegende dat de Europese Unie, de EU-lidstaten en de Verenigde Staten op 15 juni 2009 een gezamenlijke verklaring hebben ondertekend betreffende de sluiting van de detentiefaciliteit van Guantánamo Bay en de toekomstige samenwerking op het gebied van terrorismebestrijding, gebaseerd op gemeenschappelijke waarden, het internationaal recht en de eerbiediging van de rechtsstaat en de rechten van de mens; overwegende dat president Obama het Congres op 23 februari 2016 een plan heeft voorgelegd om de Amerikaanse militaire gevangenis in Guantánamo Bay (Cuba) voorgoed te sluiten; overwegende dat de hulp van EU-lidstaten bij de hervestiging van enkele van de gedetineerden beperkt is geweest; M. overwegende dat geen enkele van de betrokken lidstaten volledige en doeltreffende onderzoeken heeft verricht om de daders van misdaden onder internationaal en nationaal recht te berechten of verantwoordingsplicht te garanderen na de openbaarmaking van de studie van de VS-Senaat; N. overwegende dat het betreurenswaardig is dat de leden van de onderzoeksmissie van de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken naar Boekarest geen bezoek konden brengen aan het gebouw van het nationale registratiekantoor voor geheime inlichtingen, dat naar verluidt als een geheime CIA-detentiesite werd gebruikt; O. overwegende dat in de resolutie van het Parlement van 11 februari 2015 over het verslag van de Senaat van de VS over het gebruik van foltering door de CIA de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken wordt opgedragen samen met de Commissie buitenlandse zaken en in het bijzonder de Subcommissie mensenrechten het onderzoek naar het veronderstelde vervoer en illegaal vasthouden van gevangenen in Europese landen door de CIA te hervatten en binnen een jaar verslag uit te brengen aan de plenaire vergadering; 1. benadrukt het buitengewone belang en de strategische aard van de trans-Atlantische betrekkingen bij een mondiale toename van de instabiliteit; is van mening dat deze betrekkingen, die zowel op gemeenschappelijke belangen als gedeelde waarden zijn gebaseerd, verder moeten worden verstevigd op basis van de eerbiediging van multilateralisme, de rechtsstaat en onderhandelde conflictoplossing; 2. herhaalt zijn krachtige veroordeling van "verbeterde ondervragingstechnieken", die door het internationaal recht worden verboden en die onder meer een inbreuk vormen op de rechten op vrijheid, veiligheid, een humane behandeling, vrijwaring van foltering, het vermoeden van onschuld, een eerlijk proces, rechtsbijstand en gelijke rechtsbescherming; 3. uit één jaar na de openbaarmaking van de studie van de Senaat van de VS zijn ernstige bezorgdheid over de onverschilligheid van lidstaten en EU-instellingen ten aanzien van het erkennen van meervoudige schendingen van fundamentele rechten en gevallen van marteling die tussen 2001 en 2006 op Europees grondgebied hebben plaatsgevonden, het onderzoek ernaar en het berechten van medeplichtigen en verantwoordelijken; 4. uit zijn tevredenheid over de uitspraak van het Europees Hof voor de rechten van de mens van 23 februari 2016 in de zaak Nasr en Ghali vs Italië (44883/09), waarin werd bevonden dat de Italiaanse autoriteiten zich bewust waren van de marteling van de Egyptische imam Abu Omar en duidelijk het beginsel van "staatsgeheim" hebben gebruikt om ervoor te zorgen dat de verantwoordelijken de facto straffeloosheid hebben genoten; vraagt de Italiaanse uitvoerende macht afstand te doen van het beginsel van "staatsgeheim" met betrekking tot het voormalige hoofd van de Inlichtingen- en Militaire Veiligheidsdienst (SISMi) en zijn adjunct alsook tot drie voormalige leden van SISMi om ervoor te zorgen dat gerechtigheid zonder belemmering wordt uitgevoerd; 5. betreurt het dat slechts één partij-overschrijdende onderzoeksmissie naar Roemenië werd uitgevoerd in september 2015; vraagt dat het Europees Parlement meer onderzoeksmissies organiseert naar die lidstaten die in de studie van de VS-Senaat over het detentie- en ondervragingsprogramma van de CIA worden geïdentificeerd als medeplichtig aan dat programma, zoals Litouwen, Polen, Italië en het Verenigd Koninkrijk; 6. onderstreept dat trans-Atlantische samenwerking op basis van gemeenschappelijke waarden zoals de bevordering van vrijheid en veiligheid, democratie en fundamentele mensenrechten een belangrijke prioriteit van de buitenlandse betrekkingen van de EU is en moet zijn; herhaalt het heldere standpunt dat in de verklaring van de VS en de EU van 2009 werd ingenomen, namelijk dat bij gezamenlijke inspanningen om terrorisme te bestrijden de uit het internationaal recht voortvloeiende verplichtingen moeten worden nageleefd, in het bijzonder de internationale mensenrechtenwetgeving en het humanitair recht, en dat dit onze landen sterker en veiliger zal maken; vraagt de VS in dit verband elke inspanning te leveren om de rechten van EU-burgers op dezelfde manier te eerbiedigen als de rechten van burgers van de VS; 7. is van mening dat de trans-Atlantische samenwerking op het gebied van terrorismebestrijding de fundamentele rechten en vrijheden en privacy moet eerbiedigen, zoals gewaarborgd door de wetgeving van de Unie, tot wederzijds voordeel van de burgers aan weerszijden van de Atlantische Oceaan; vraagt dat de politieke dialoog tussen de trans-Atlantische partners op het vlak van veiligheid en terrorismebestrijding, met inbegrip van de bescherming van burger- en mensenrechten, wordt voortgezet om terrorisme doeltreffend te bestrijden; 8. betreurt het dat meer dan een jaar na de openbaarmaking van de studie van de Amerikaanse Senaat en de aanname van de resolutie van dit Parlement, waarin de VS werden opgeroepen om de vele schendingen van de mensenrechten ten gevolge van de CIA-programma's voor uitlevering en geheime detentie te onderzoeken en te vervolgen, en medewerking te verlenen aan alle verzoeken van EU-lidstaten in verband met het CIA-programma, nog geen enkele dader verantwoording heeft moeten afleggen en de regering van de VS niet met de EU-lidstaten heeft samengewerkt; 9. herhaalt zijn oproep aan de VS om de vele schendingen van de mensenrechten ten gevolge van de CIA-programma's voor uitlevering en geheime detentie te blijven onderzoeken en vervolgen, en medewerking te verlenen aan alle verzoeken van EU-lidstaten om informatie, uitlevering of doeltreffende rechtsmiddelen voor slachtoffers in verband met het CIA-programma; spoort de SSCI ertoe aan de volledige studie over het detentie- en ondervragingsprogramma van de CIA te publiceren; onderstreept de uiterst belangrijke conclusie van de Senaat van de VS dat de door de CIA ingezette gewelddadige en illegale methoden niet tot inlichtingen hebben geleid waarmee verdere terroristische aanslagen zijn voorkomen; herhaalt zijn volstrekte veroordeling van foltering en gedwongen verdwijning; roept de VS op tot naleving van het internationaal recht met betrekking tot het onderzoek en de huidige beschuldigingen van foltering en mishandeling in Guantánamo, met inbegrip van de verschillende verzoeken om informatie van EU-lidstaten met betrekking tot gedetineerden die eerder in geheime gevangenissen van de CIA opgesloten waren, en met inbegrip van het verzoek van de speciale VN-rapporteur over foltering naar aanleiding van zijn mandaat om Guantánamo te inspecteren en de slachtoffers van foltering door de CIA te ondervragen; 10. betreurt het dat het onderzoek door de secretaris-generaal van de Raad van Europa krachtens artikel 52 van het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens werd afgesloten, terwijl in een aantal lidstaten de onderzoeken nog lopen en verdere follow-up in dit verband noodzakelijk is; herhaalt hiertoe zijn oproepen aan de lidstaten om volledige transparantie te garanderen en de beschuldigingen betreffende geheime gevangenissen op hun grondgebied waar personen in het kader van het CIA-programma werden vastgehouden, te onderzoeken, en degenen die hierbij betrokken waren te vervolgen, rekening houdend met al het recentelijk onthulde bewijs (waaronder de in de samenvatting van de SSCI-studie beschreven betalingen) en stelt met spijt vast dat de onderzoeken traag vorderen, dat er in beperkte mate ter verantwoording wordt geroepen en dat bovenmatig beroep wordt gedaan op staatsgeheimen; 11. dringt er bij Litouwen, Roemenië en Polen op aan dringend transparante, grondige en effectieve strafrechtelijke onderzoeken te voeren naar de geheime CIA-detentiefaciliteiten op hun respectieve grondgebieden en daarbij ten volle rekening te houden met alle feitelijke bewijzen die werden onthuld, daders van mensenrechtenschendingen te berechten, de onderzoekers alomvattend onderzoek te laten uitvoeren naar het netwerk van uitleveringsvluchten en de contactpersonen van wie algemeen bekend is dat zij de betrokken vluchten georganiseerd hebben of eraan deelgenomen hebben, de gevangenisgebouwen en de verstrekking van medische zorgen aan de gevangenen in deze gebouwen aan een forensisch onderzoek te onderwerpen, de telefoonbestanden en geldstromen te analyseren, verzoeken tot verlening van de status van slachtoffer of deelname aan het onderzoek van andere mogelijke slachtoffers in overweging te nemen en ervoor te zorgen dat alle relevante misdaden in overweging worden genomen, ook in verband met het vervoer van gevangenen, of de conclusies van alle onderzoeken tot op heden vrij te geven; 12. dringt erop aan de uitspraken van het Europees Hof voor de rechten van de mens tegen Polen en de voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië volledig en zo spoedig mogelijk uit te voeren, met inbegrip van het voldoen aan individuele en algemene maatregelen; herhaalt de oproep van het Comité van ministers van de Raad van Europa aan Polen om diplomatieke zekerheden van de VS te vragen en te krijgen met betrekking tot de niet-toepassing van de doodstraf en garantie op een eerlijk proces, tijdig grondige en doeltreffende strafrechtelijke onderzoeken aan te vatten, ervoor te zorgen dat alle relevante misdaden worden behandeld, waaronder met betrekking tot alle slachtoffers, en daders van mensenrechtenschendingen te berechten; uit in dit verband zijn tevredenheid over de intentie van de voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië om een onafhankelijk ad-hoconderzoeksorgaan op te richten en dringt aan op een spoedige oprichting met internationale steun en deelname; 13. herinnert eraan dat de heer Ioan Talpes, voormalig directeur van de Roemeense geheime diensten, aan de delegatie van het Europees Parlement formeel heeft toegegeven dat hij zich ten volle bewust was van de aanwezigheid van de CIA op Roemeens grondgebied en heeft erkend dat hij toestemming had gekregen om een overheidsgebouw aan de CIA te "verhuren"; 14. uit zijn bezorgdheid over de belemmering van nationale parlementaire en gerechtelijke onderzoeken naar de betrokkenheid van een aantal lidstaten bij het CIA-programma, en over het feit dat bepaalde documenten onrechtmatig als geheim zijn aangemerkt waardoor de daders van mensenrechtenschendingen de facto van straf zijn vrijgesteld; 15. brengt in herinnering dat het Europees Hof voor de rechten van de mens sinds zijn uitspraak van 24 juli 2014 nu expliciet erkent dat openbare bronnen en cumulatief bewijs die bijdragen tot verduidelijking over de betrokkenheid van lidstaten bij het uitleveringsprogramma van de CIA toelaatbaar bewijs zijn in gerechtelijke procedures, in het bijzonder wanneer officiële staatsdocumenten op grond van "nationale veiligheid" onttrokken worden aan openbare of gerechtelijke controle; 16. is verheugd over de inspanningen van Roemenië tot nog toe en roept de Roemeense Senaat op de resterende geheime delen van zijn verslag van 2007, namelijk de bijlagen waarop de conclusies van het onderzoek van de Roemeense Senaat waren gebaseerd, te derubriceren; herhaalt zijn oproep aan Roemenië om de beschuldigingen dat er een geheime gevangenis was te onderzoeken, degenen die bij deze operaties betrokken waren te vervolgen, rekening houdend met al het recentelijk onthulde bewijs, en het onderzoek dringend af te ronden; 17. stelt vast dat de gegevens die werden verzameld tijdens het onderzoek van de Litouwse parlementaire commissie voor nationale veiligheid en defensie (Seimas CNSD) naar de betrokkenheid van Litouwen bij het geheime CIA-detentieprogramma, niet openbaar werden gemaakt en vraagt dat deze gegevens openbaar worden gemaakt; 18. uit zijn ontgoocheling over het feit dat de leden van de onderzoeksmissie, ondanks verschillende verzoeken (een brief van de voorzitter van de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken aan de minister voor Buitenlandse Zaken, en een ander verzoek ten tijde van de onderzoeksmissie aan de staatssecretaris), geen bezoek konden brengen aan "Bright Light", een gebouw waarvan herhaaldelijk – en officieel – werd gemeld dat het als een detentiesite werd gebruikt; 19. roept alle leden van het Europees Parlement op om actief en ten volle mee te werken aan het onderzoek naar de betrokkenheid van EU-lidstaten bij het CIA-programma voor geheime detentie en buitengewone uitlevering, met name de leden die in de betrokken landen openbare functies bekleedden toen de onderzochte feiten plaatsvonden; 20. vraagt de Commissie en de Raad uiterlijk eind juni 2016 verslag uit te brengen aan de plenaire vergadering over de maatregelen die werden genomen op basis van de aanbevelingen en verzoeken van het Europees Parlement in zijn onderzoek naar het verondersteld vervoer en illegaal vasthouden van gevangenen in Europese landen door de CIA en de daaropvolgende resoluties en over de bevindingen van onderzoeken en vervolgingen in de lidstaten; 21. dringt aan op intensivering van de regelmatige, gestructureerde interparlementaire dialoog tussen de EU en de VS, in het bijzonder tussen de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken van het Europees Parlement en haar relevante tegenhangers in het Amerikaanse Congres en de Amerikaanse Senaat, en wel door alle mogelijkheden voor samenwerking en dialoog te benutten waarin de trans-Atlantische wetgeversdialoog voorziet; is ingenomen met de 78e bijeenkomst in het kader van de trans-Atlantische wetgeversdialoog tussen het Europees Parlement en het Amerikaanse Congres, die van 26 t/m 28 juni 2016 zal plaatsvinden in Den Haag, en ziet deze bijeenkomst als een kans om deze samenwerking te versterken, aangezien de samenwerking op het gebied van terrorismebestrijding een wezenlijk onderdeel van de discussie zal vormen; 22. herinnert eraan dat transparantie de absolute hoeksteen van elke democratische samenleving is, de conditio sine qua non voor verantwoordingsplicht van de regering aan de bevolking; is derhalve uiterst bezorgd over de groeiende trend waarbij regeringen onbehoorlijk beroep doen op "nationale veiligheid" met als enige of voornaamste doel de openbare controle door burgers (aan wie de regering verantwoording verschuldigd is) of door de rechterlijke macht (die de hoedster van de wetten van het land is) te belemmeren; wijst erop dat het zeer gevaarlijk is mechanismen voor het afleggen van democratische verantwoording te deactiveren, waardoor de regering effectief van haar verantwoordingsplicht wordt ontheven; 23. betreurt dat de belofte van de president van de VS om Guantánamo te sluiten vóór januari 2010 nog niet is waargemaakt; herhaalt zijn oproep aan de Amerikaanse autoriteiten om het systeem van militaire commissies te herzien om eerlijke processen te waarborgen, om Guantánamo te sluiten en om foltering, mishandeling en detentie voor onbepaalde duur zonder proces onder alle omstandigheden te verbieden; 24. betreurt dat de regering van de VS er niet in is geslaagd een van haar belangrijkste doelstellingen te verwezenlijken, namelijk de sluiting van het detentiecentrum op de Amerikaanse militaire basis in Guantánamo Bay, Cuba; spoort aan tot verdere inspanningen om dit detentiecentrum te sluiten en om te zorgen voor de vrijlating van de gedetineerden die niet in staat van beschuldiging zijn gesteld, vraagt de VS in te gaan op de zorgen van internationale mensenrechtenorgaan in verband met de mensenrechten van gedetineerden in Guantánamo, waaronder toegang tot gepaste medische zorg en het verstrekken van rehabilitatie voor overlevenden van foltering; benadrukt dat president Obama in zijn State of the Union-toespraak van 20 januari 2015 opnieuw heeft verklaard vastbesloten te zijn om zijn verkiezingsbelofte uit 2008 om de gevangenis van Guantánamo Bay te sluiten, na te komen, en is voorts ingenomen met het plan dat de president op 23 februari 2016 heeft voorgelegd aan het Congres; vraagt de lidstaten asiel te verstrekken aan de gevangenen jegens wie een officieel besluit tot vrijlating is genomen; 25. herhaalt zijn overtuiging dat een normaal strafproces voor de burgerrechter de beste manier is om uitsluitsel te geven over de status van Guantánamo-gevangenen; benadrukt dat gevangenen die door de VS worden vastgehouden onmiddellijk in staat van beschuldiging moeten worden gesteld en voor de rechter gebracht, in overeenstemming met internationale normen van rechtsstatelijkheid, of anders moeten worden vrijgelaten; beklemtoont in dit verband dat voor iedereen dezelfde normen voor een eerlijk proces moeten gelden, zonder discriminatie; 26. vraagt de Amerikaanse autoriteiten de doodstraf niet op te leggen aan gevangenen in Guantánamo Bay; 27. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad, de Commissie, de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid, de regeringen en parlementen van de lidstaten, de "Convening Authority for Military Commissions" van de VS, de minister van Buitenlandse Zaken van de VS, de president van de VS, het Amerikaanse Congres en de Amerikaanse Senaat, de secretaris-generaal van de VN, de speciale VN-rapporteur voor foltering, de secretaris-generaal van de Raad van Europa, de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa en de Inter-Amerikaanse Commissie voor de mensenrechten. Het Europees Parlement, – gezien titel V van het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU), – gezien de titels XVII en XIX van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU), – gezien het verzoek van Frankrijk om hulp en bijstand overeenkomstig artikel 42, lid 7, VEU, van 17 november 2015, – gezien de conclusies van de Raad van 20 november 2015 over een krachtiger strafrechtelijke reactie op radicalisering tot terrorisme en gewelddadig extremisme, – gezien de conclusies van de Europese Raad van 18 december 2013 en 25-26 juni 2015, – gezien de conclusies van de Raad van 25 november 2013 en van 18 november 2014 over het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid, – gezien de conclusies van de Raad van 20-21 februari 2014 over het ruimtevaartbeleid, – gezien het voortgangsverslag van 7 juli 2014 van de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid (VV/HV) en het hoofd van het Europees Defensieagentschap over de uitvoering van de conclusies van de Europese Raad van december 2013, – gezien het verslag van de Commissie van 8 mei 2015 over de tenuitvoerlegging van haar mededeling over defensie, – gezien de gezamenlijke mededeling van 11 december 2013 van de VV/HV en de Commissie getiteld "De alomvattende EU‑aanpak van externe conflicten en crisissituaties" (JOIN(2013)0030) en de conclusies van de Raad van 12 mei 2014 die hiermee verband houden, – gezien de verklaring van de secretaris-generaal van de Noord‑Atlantische Verdragsorganisatie (NAVO), Jens Stoltenberg, over een hechtere samenwerking tussen de EU en de NAVO, in het Europees Parlement op 30 maart 2015, – gezien de verklaringen van de viceminister van Defensie van de Verenigde Staten, Bob Work, van 28 januari 2015 en 10 september 2015 over de derde "offset-strategie" van de VS en de gevolgen ervan voor partners en bondgenoten, – gezien de gezamenlijke mededeling van de VV/HV en de Commissie getiteld "Herziening van het Europees nabuurschapsbeleid" (JOIN(2015)0050) van 18 november 2015, – gezien Verordening (EU) nr. 377/2014 van het Europees Parlement en de Raad van 3 april 2014 tot vaststelling van het Copernicus-programma en tot intrekking van Verordening (EU) nr. 911/2010 (1) , – gezien Verordening (EU) nr. 1285/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 11 december 2013 betreffende de uitvoering en exploitatie van de Europese satellietnavigatiesystemen (2) , – gezien Besluit nr. 541/2014/EU van het Europees Parlement en de Raad van 16 april 2014 tot oprichting van een ondersteuningskader voor ruimtebewaking en monitoring (3) ; – gezien artikel 52 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie buitenlandse zaken en het advies van de Commissie industrie, onderzoek en energie ( A8-0151/2016 ), A. overwegende dat de veiligheidsomgeving binnen en buiten de EU steeds gevaarlijker en problematischer wordt, en gekenmerkt wordt door terroristische aanslagen en massamoorden waarvoor de lidstaten een gezamenlijke strategie en een gecoördineerd antwoord moeten aannemen; overwegende dat het door deze bedreigingen nodig is de veiligheid van de EU te versterken door het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid van de EU op een duurzame manier te ontwikkelen en ondersteunen, zodat het een meer doeltreffend beleidsinstrument wordt dat de veiligheid van de EU‑burgers waarborgt en dat de in artikel 21 VEU verankerde Europese normen en waarden bevordert en ondersteunt; B. overwegende dat de EU haar functie als veiligheidsverlener in binnen- en buitenland moet uitbreiden door te zorgen voor stabiliteit in haar omgeving en wereldwijd; overwegende dat de Unie moet bijdragen tot de strijd tegen veiligheidsbedreigingen, met name de bedreigingen ten gevolge van terrorisme in binnen- en buitenland, ook door derde landen te ondersteunen in de strijd tegen terrorisme en de grondoorzaken daarvan; overwegende dat de lidstaten en de Unie moeten werken aan een effectief en samenhangend grensbewakingssysteem om de buitengrenzen te beveiligen; C. overwegende dat de Unie meer moet samenwerken en coördineren met de Noord‑Atlantische Verdragsorganisatie en de Verenigde Staten, die allebei borg blijven staan voor de Europese veiligheid en stabiliteit, en met de Verenigde Naties, de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa, de Afrikaanse Unie en andere buren en regionale partners; D. overwegende dat de Unie een antwoord moet vinden op de onderliggende oorzaken van de bedreigingen van onze veiligheid, van de onrust en het gewapende conflict in onze omgeving, van migratie, van de achteruitgang van bestaansmiddelen van mensen door overheids- en niet-overheidsactoren, en van de erosie van staten en regionale ordes, ook ten gevolge van de klimaatverandering en armoede, door middel van een alomvattende en regels- en waardengestuurde aanpak van crises zowel binnen als buiten de Unie; E. overwegende dat satellietcapaciteiten kunnen worden gebruikt om de stroom illegale immigranten en hun routes beter te beoordelen en te identificeren en, in het geval van immigranten uit Noord-Afrika, om de plaatsen waar ze inschepen te identificeren om ze sneller te onderscheppen en meer levens te redden; F. overwegende dat de Europese Raad van juni 2015, die onder meer over defensie ging, opriep om in te zetten op een ruimere en systematischer samenwerking rond defensie in Europa, met het oog op het creëren van cruciale capaciteiten, onder meer via een coherent en efficiënt gebruik van EU‑middelen en bestaande capaciteiten van de EU; G. overwegende dat het ruimtevaartbeleid een essentieel onderdeel uitmaakt van de strategische autonomie die de EU moet hebben om gevoelige technologische en industriële capaciteiten te behouden, evenals de capaciteit om onafhankelijke beoordelingen uit te voeren; H. overwegende dat ruimtevaartcapaciteiten voor de veiligheid en defensie in Europa belangrijk en in bepaalde omstandigheden zelfs doorslaggevend zijn voor een groot aantal situaties, gaande van dagelijks gebruik in vredestijd, tot crisisbeheer en meer acute bedreigingen van de veiligheid, zoals grootschalige oorlogvoering; overwegende dat de ontwikkeling van deze capaciteiten een werk van lange termijn is; overwegende dat de ontwikkeling van toekomstige capaciteiten geprogrammeerd moet worden wanneer de huidige capaciteiten in de praktijk worden gebracht; I. overwegende dat de proliferatie van ruimtevaarttechnologieën en de toenemende afhankelijkheid van satellieten voor bedrijven ertoe leiden dat de concurrentie betreffende ruimtevaartproducten (trajecten, frequenties) groter wordt en dat satellieten een cruciaal infrastructuurelement worden; overwegende dat de ontwikkeling van anti‑satelliettechnologieën (ASAT) door een aantal spelers, met inbegrip van capaciteiten van orbitale wapens, wijst op bewapening van de ruimte; J. overwegende dat de Unie op het gebied van defensie en veiligheid onder meer kan handelen via instellingen zoals het Europees Defensieagentschap en het EU‑satellietcentrum; K. overwegende dat de laatste vijftig jaar Europese ruimtevaartproducten werden ontwikkeld dankzij de gecoördineerde inspanningen van de nationale ruimteagentschappen en, meest recent, het Europees Ruimteagentschap (ESA); overwegende dat het Verdrag voor de Kosmische Ruimte, het wettelijke basiskader van internationale ruimtewet, in werking trad in oktober 1967; L. overwegende dat een doeltreffende samenwerking en synergie tussen de lidstaten en met de Europese en internationale instellingen nodig zijn om de ruimtevaartcapaciteiten voor veiligheid en defensie in Europa te ontwikkelen en in stand te houden; M. overwegende dat de ruimtevaartcapaciteiten van de EU verenigbaar moeten zijn met de capaciteiten van de NAVO en de VS zodat ze volledig als een netwerk kunnen worden gebruikt in geval van een crisis; N. overwegende dat onderzoek en ontwikkeling in ruimtevaarttechnologie een sector is met een hoog rendement waarin ook hoogkwalitatieve bijproducten van software en hardware met diverse commerciële toepassingen ontwikkeld worden; 1. is van mening dat ruimtevaartcapaciteiten en -diensten van groot belang zijn voor onder meer de veiligheid en defensie in Europa; is ervan overtuigd dat de huidige en toekomstige ruimtevaartcapaciteiten en -diensten in de lidstaten en de Unie zullen zorgen voor een verbeterd operationeel vermogen voor tweeërlei gebruik tot implementatie van het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid en ander EU‑beleid voor onder meer extern optreden, grensbewaking, maritieme veiligheid, landbouw, het milieu, klimaatactie, energieveiligheid, rampenbeheer, humanitaire hulp en transport; 2. is van mening dat verdere implementatie van het GVDB nodig is; bevestigt nogmaals de noodzaak om de doeltreffendheid, zichtbaarheid en impact van het GVDB te vergroten; bevestigt nogmaals het belang en de toegevoegde waarde van het ruimtevaartbeleid voor het GVDB; is van mening dat ruimtevaart moet worden opgenomen in het toekomstige beleid van de Unie (bijv. interne veiligheid, vervoer, ruimtevaart, energie, onderzoek) en dat synergieën met ruimtevaart verder moeten worden versterkt en geëxploiteerd; benadrukt dat het gebruik van ruimtevaartcapaciteiten in de oorlog tegen terrorisme en terroristische organisaties, via de mogelijkheid om hun opleidingskampen te lokaliseren en te controleren, van cruciaal belang is; 3. is van mening dat de nationale regeringen en de Unie de toegang tot ruimtevaartsatellietcommunicatie, omgevingsbewustzijn in de ruimte, precisienavigatie en capaciteiten voor observatie van de aarde moeten verbeteren, en Europese onafhankelijkheid op het gebied van kritische ruimtevaarttechnologie en toegang tot de ruimte moeten waarborgen; is van mening dat omgevingsbewustzijn in de ruimte in het bijzonder een cruciale rol zal blijven spelen in militaire en burgerzaken; onderstreept de belofte tot niet-militarisering van de ruimte; erkent dat om deze doelstelling te behalen, voldoende financiële investering nodig is; eist in dat opzicht dat zowel de Europese Commissie als de lidstaten de autonomie van de EU verzekeren wat ruimtestructuren betreft en de nodige middelen hiervoor vrijmaken; is van mening dat deze doelstelling van wezenlijk belang is voor burgerlijke zaken (in westerse landen hangt naar schatting 6 à 7 % van het bbp af van satellietnavigatie- en plaatsbepalingstechnologieën) en voor veiligheid en defensie; is van mening dat samenwerking dient te worden gestart op intergouvernementele basis en via het ESA; 4. onderstreept de veiligheidsdimensie van het Copernicusprogramma, in het bijzonder de toepassingen ervan die zijn gericht op preventie van en reactie op crisis, humanitaire hulp en samenwerking, conflictpreventie die leidt tot het toezicht op naleving van internationale verdragen, en maritieme bewaking; dringt er bij de hoge vertegenwoordiger, de Commissie en de lidstaten op aan de doelstelling van conflictpreventie van ruimtevaartcapaciteiten te versterken; 5. benadrukt dat het ruimtevaartbeleid van de EU de wetenschappelijke en technische vooruitgang, het industriële concurrentievermogen en de uitvoering van EU‑beleid bevordert, overeenkomstig artikel 189 VWEU, dat veiligheids- en defensiebeleid omvat; wijst erop dat de twee vlaggenschipprogramma's van de EU – Galileo en Copernicus – civiele programma's zijn die onder civiele controle staan, en dat de verwezenlijkingen en het succes van Galileo en Copernicus te danken zijn aan de Europese dimensie ervan; verzoekt de Raad, de VV/HV en de Commissie te verzekeren dat de Europese ruimtevaartprogramma's civiele ruimtevaartcapaciteiten en -diensten met relevantie voor Europese veiligheids- en defensiecapaciteiten ontwikkelen, met name via de toewijzing van gepaste financieringen voor onderzoek; is van mening dat tweeërlei gebruik van het vermogen van ruimtevaartcapaciteiten belangrijk is om middelen zo doeltreffend mogelijk te gebruiken; 6. beklemtoont dat ruimtevaartprogramma's voordelen op het vlak van veiligheid en defensie bieden waaraan technologisch civiele voordelen verbonden zijn, en wijst er in dit verband op dat Galileo en Copernicus voor tweeërlei gebruik kunnen worden aangewend; is van mening dat deze capaciteit in de volgende generaties volledig moet worden ontwikkeld en bijvoorbeeld een grotere precisie en betere authenticatie, versleuteling, continuïteit en integriteit (Galileo) moet omvatten; benadrukt dat aardobservatiegegevens en plaatsbepalingssystemen met een zeer hoge resolutie nuttig zijn voor toepassingen op civiel terrein en op het gebied van beveiliging, bijvoorbeeld op het vlak van rampenbeheer, humanitaire hulp, vluchtelingenhulp, maritiem toezicht, aardopwarming, continuïteit van de energievoorziening, wereldwijde voedselzekerheid en bij de detectie van en reactie op wereldwijde natuurrampen, met name droogte, aardbevingen, overstromingen en bosbranden; merkt op dat er een betere interactie tussen drones en satellieten nodig is; dringt erop aan bij de tussentijdse evaluatie voldoende middelen te reserveren voor de toekomstige ontwikkeling van alle satellietsystemen; 7. oordeelt dat een holistische, geïntegreerde langetermijnaanpak van de ruimtevaartsector op EU‑niveau noodzakelijk is; is van mening dat de ruimtevaartsector moet worden vermeld in de nieuwe globale EU‑strategie voor buitenlands en veiligheidsbeleid, rekening houdend met de huidige ontwikkeling van EU‑ruimteprogramma's voor tweeërlei gebruik en de behoefte aan verdere ontwikkeling van EU‑programma's voor civiele ruimtevaart die zowel voor civiele als veiligheids- en defensiedoeleinden gebruikt kunnen worden; 8. is verheugd over het door de EU gesponsorde initiatief voor een internationale gedragscode voor activiteiten in de kosmische ruimte als een manier om gedragsregels in de ruimte in te voeren, aangezien deze code tot doel heeft de zekerheid, veiligheid en duurzaamheid in de ruimte te vergroten door te onderstrepen dat activiteiten in de ruimte vergezeld dienen te gaan van een hoge mate aan voorzichtigheid, zorgvuldigheid en transparantie, teneinde vertrouwen op te bouwen tussen de ruimtevaartactoren; 9. vraagt de Commissie snel een definitie op te stellen van de EU‑behoeften betreffende de mogelijke bijdrage van het ruimtevaartbeleid tot het GVDB voor alle hoofdaspecten: lancering, positionering, beeldvorming, communicatie, ruimteweer, ruimteschroot, cyberveiligheid, storingen, spoofing en andere opzettelijke bedreigingen, en beveiliging van het grondsegment; is van mening dat toekomstige ruimtevaarteigenschappen van de huidige Europese systemen moeten worden aangebracht overeenkomstig de vereisten van het GVDB en betrekking moeten hebben op alle hierboven vermelde aspecten; 10. dringt aan op afbakening van de vereisten waaraan toekomstige particuliere of openbare systemen die bijdragen tot toepassingen voor de beveiliging van mensenlevens (bijv. positionering, luchtverkeersbeheer) moeten voldoen inzake bescherming tegen mogelijke aantastingen van de beveiliging (storingen, spoofing, cyberaanvallen, ruimteweer en ruimteschroot); is van mening dat dergelijke veiligheidsvereisten certificeerbaar moeten zijn en onder de bewaking van een Europese entiteit (bijv. het EASA) moeten staan; 11. wijst er in dit verband op dat bij de ontwikkeling van de Europese ruimtevaartcapaciteiten voor de Europese veiligheid en defensie twee strategische kerndoelen moeten worden nagestreefd: enerzijds veiligheid op aarde via ruimtevaartsystemen in een baan om de aarde voor monitoring van het aardoppervlak, het verstrekken van plaatsbepalings-, navigatie- en tijdsbepalingsinformatie, of satellietcommunicatie en anderzijds veiligheid en beveiliging in de ruimte, d.w.z. veiligheid in de omloopbaan en in de ruimte door middel van op aarde of in de ruimte gestationeerde systemen voor omgevingsbewustzijn in de ruimte; 12. wijst op de gevaren van cyberoorlogen en hybride bedreigingen voor Europese ruimtevaartprogramma's, aangezien spoofing en storingen militaire missies kunnen verstoren en ingrijpende gevolgen kunnen hebben voor het dagelijks leven op aarde; is van mening dat cyberveiligheid een gezamenlijke aanpak van de EU, haar lidstaten, het bedrijfsleven en internetspecialisten vergt; verzoekt de Commissie derhalve in haar cyberveiligheidsactiviteiten ruimtevaartprogramma's op te nemen; 13. is van mening dat de coördinatie van ruimtevaartsystemen, die versnipperd is tussen de diverse lidstaten die deze op basis van hun eigen nationale behoeften beheren, uitgebreid moet worden zodat snel gereageerd kan worden op verstoringen van diverse toepassingen (bijv. voor luchtverkeersbeheer); 14. benadrukt dat samenwerking tussen de Commissie, de Europese dienst voor extern optreden, het GNSS-Agentschap, het Europees defensieagentschap, het Europees ruimtevaartagentschap en de lidstaten cruciaal is om de Europese ruimtevaartcapaciteiten en -diensten te verbeteren; is van mening dat de Unie, met name de VV/HV, deze samenwerking op het gebied van ruimtevaartveiligheid en -defensie moet coördineren, faciliteren en ondersteunen via een specifiek operationeel coördinatiecentrum; is ervan overtuigd dat het Europees Ruimteagentschap een belangrijke rol moet krijgen bij de definitie en implementatie van een eengemaakt Europees ruimtevaartbeleid, dat een veiligheids- en defensiebeleid omvat; 15. roept de Europese Commissie op resultaten over te leggen van het opgerichte Europees samenwerkingskader voor veiligheids- en defensieonderzoek op het gebied van ruimtevaart en vraagt aanbevelingen om het verder uit te werken; roept de Commissie op te verduidelijken hoe civiel-militair onderzoek in het kader van Horizon 2020 de implementatie van het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid heeft gediend op het gebied van ruimtevaartcapaciteiten; 16. is verheugd over het ondersteuningskader voor ruimtebewaking en monitoring; roept de Commissie op het Parlement op de hoogte te brengen van de implementatie van het kader en de impact ervan op veiligheid en defensie; roept de Commissie op een stappenplan voor implementatie op te stellen met de definitie van de beoogde architectuur; 17. benadrukt het strategische belang van de bevordering van innovatie en onderzoek op ruimtevaartgebied ten behoeve van veiligheid en defensie; onderkent het aanzienlijke potentieel van essentiële ruimtevaarttechnologieën zoals het EDRS (European Data Relay System), waarmee permanente aardobservatie in realtime mogelijk is, de inzet van megaconstellaties van nanosatellieten, en tot slot de opzet van een responsieve ruimtevaartcapaciteit; benadrukt de behoefte aan innovatieve big-data-technologieën om het potentieel van gegevens uit de ruimte volledig te benutten ten behoeve van veiligheid en defensie; verzoekt de Commissie deze technologieën op te nemen in haar ruimtevaartstrategie voor Europa; 18. roept op tot de ontwikkeling van de diverse diplomatieke initiatieven in ruimtekwesties van de EU, zowel in bilaterale als in multilaterale context, om zo bij te dragen tot de ontwikkeling van de institutionalisering van de ruimtevaart en transparantie en vertrouwenwekkende maatregelen te doen toenemen; benadrukt de noodzaak om intenser te gaan werken aan de bevordering van een internationale gedragscode voor activiteiten in de kosmische ruimte; moedigt de EDEO aan om bij de onderhandelingen over andere kwesties rekening te houden met de ruimtecomponent; 19. moedigt de lidstaten aan om gezamenlijke programma's en initiatieven op het gebied van veiligheid en defensie op te zetten en te finaliseren, zoals het MUSIS-project ("Multinational Space-based Imaging system for Surveillance, reconnaissance and observation"), GovSatCom ("Governmental Satellite Communication") en de programma's voor ruimtebewaking en monitoring (SST); moedigt samenwerking en uitwisseling van informatie op het gebied van veiligheid en defensie aan en spreekt zijn steun uit voor dergelijke gemeenschappelijke programma's en initiatieven; 20. is verheugd over het lopende project van het EDA en het ESA over Governmental Satellite Communications (GovSatcom) dat een van de vlaggenschipprogramma's van het EDA is zoals geïdentificeerd door de Europese Raad in december 2013; roept in dit verband de betrokken spelers op een permanent programma op te stellen en de Europese toegevoegde waarde van het EDA ook te gebruiken voor militaire satellietcommunicatie; is verheugd over de succesvolle voltooiing van het DESIRE I-project en de lancering van het DESIRE II-demoproject voor de toekomstige werking van op afstand bestuurde luchtvaartuigen (RPAS) in niet-gesegregeerd luchtruim door het EDA en het ESA; 21. meent dat een samenwerking tussen de EU en de VS over toekomstige ruimtevaartcapaciteiten en -diensten voor veiligheids- en defensiedoeleinden voor beide partijen voordelig zou zijn; meent dat een samenwerking tussen de EU en de VS meer doeltreffend en verenigbaar is wanneer beide partijen op hetzelfde niveau staan wat technologie en vermogen betreft; roept de Commissie op mogelijke technologiekloven te identificeren en aan te pakken; wijst op het werk dat is verricht voor de derde "offset-strategie" van de VS; spoort de Unie aan om rekening te houden met deze ontwikkeling bij de voorbereiding van haar eigen globale strategie voor buitenlands en veiligheidsbeleid, en om ruimtevaartcapaciteiten voor veiligheids- en defensiedoeleinden binnen de werkingssfeer van deze strategie op te nemen; is van mening dat de reeds bestaande bilaterale relaties tussen lidstaten en de VS zouden kunnen worden gebruikt waar nodig; nodigt de VV/HV uit om in discussie te gaan met de defensieministers over de te hanteren strategische aanpak, en om het Parlement op de hoogte te houden van de ontwikkelingen in het debat; 22. is van mening dat de EU moet doorgaan met de opstelling van een internationale gedragscode voor activiteiten in de kosmische ruimte om de ruimte-infrastructuur te beschermen en tegelijk een bewapening van de ruimte tegen te gaan; is van mening dat de ontwikkeling van het programma voor omgevingsbewustzijn in de ruimte (SSA) hiervoor van doorslaggevend belang is; roept de Unie op aan deze doelstelling te werken in samenwerking met de VN-Commissie voor het vreedzaam gebruik van de kosmische ruimte en andere relevante partners; 23. herhaalt dat een hechte samenwerking tussen de EU en de NAVO op het vlak van veiligheid en defensie nodig is; is ervan overtuigd dat de samenwerking tussen de EU en de NAVO moet gaan over het opbouwen van veerkracht door de twee instellingen en samen met de EU‑buren, en over investeringen in defensie; is van mening dat samenwerking op het gebied van ruimtevaartcapaciteiten en -diensten mogelijkheden creëert om de compatibiliteit tussen beide kaders te verbeteren; is ervan overtuigd dat dit de rol van de NAVO in het veiligheids- en defensiebeleid en in gemeenschappelijke defensie zou versterken; 24. herinnert er evenwel aan dat de EU ernaar moet blijven streven de hoogste mate van militaire autonomie en autonomie op het gebied van ruimtevaart te verzekeren; herinnert eraan dat de EU op termijn moet beschikken over haar eigen instrumenten voor het tot stand brengen van een defensie-unie; 25. is van mening dat de bescherming van ruimtevaartcapaciteiten en -diensten voor veiligheids- en defensiedoeleinden tegen cyberaanvallen, fysieke bedreigingen, schroot en andere schadelijke storingen mogelijkheden biedt voor een samenwerking tussen de EU en de NAVO die zou leiden tot de nodige technologische infrastructuur om activa te beschermen, omdat anders de kans bestaat dat de miljarden belastinggeld die hierin geïnvesteerd werden, verspild worden; erkent dat commerciële satelliettelecommunicatie en het toenemende gebruik ervan voor militaire doeleinden het risico op aanvallen groter maakt; nodigt de VV/HV uit om het Parlement op de hoogte te houden van de verdere ontwikkelingen in de samenwerking tussen de EU en de NAVO; 26. is van mening dat civiele EU‑ruimtevaartprogramma's een ruime waaier van ruimtevaartcapaciteiten en -diensten bieden die mogelijk nuttig zijn in vele sectoren, zoals de volgende fases van het Copernicus- en Galileosysteem; merkt op dat al van in het begin rekening moet worden gehouden met kwesties inzake veiligheid en defensie; is van mening dat omgevingsbewustzijn in de ruimte/ruimteweer, satellietcommunicatie, elektronische inlichtingen en vroegtijdige waarschuwingen gebieden zijn die baat zouden hebben bij meer samenwerking tussen de publieke en private sector, bijkomende ondersteuning op EU‑niveau en langdurige investeringen door, en ondersteuning van, agentschappen op het gebied van ruimte, veiligheid en defensie; 27. wijst op het belang van de publiek gereguleerde dienst van Galileo (PRS) voor navigatie en begeleiding van militaire systemen; roept de hoge vertegenwoordiger en de EU‑lidstaten op hun inspanningen betreffende de mogelijke herziening van het Verdrag voor de Kosmische Ruimte uit 1967 te herzien of een nieuw regelgevend kader in te voeren waarin rekening wordt gehouden met technologische vooruitgang sinds de jaren 1960 en dat ernaar streeft een wapenwedloop in de ruimte te voorkomen; 28. merkt op dat transparantie en doeltreffende bewustmakingscampagnes onder Europeanen van de toepassingen van EU‑ruimtevaartprogramma's die een rechtstreekse impact hebben op gebruikers, zoals de diensten van Galileo en Copernicus, van cruciaal belang zijn voor het welslagen van de programma's; is van mening dat deze programma's kunnen worden gebruikt om de doeltreffendheid van strategie en operaties te verbeteren, in het kader van het GVDB; moedigt de identificatie en ontwikkeling aan van de vermogensbehoeften met betrekking tot veiligheid en defensie voor de volgende generaties van het Galileo- en het Copernicussysteem; 29. wijst op het bestaan van de in het kader van Galileo aangeboden publiek gereguleerde dienst (PRS), waarvan het gebruik beperkt is tot de door de overheid geautoriseerde gebruikers, en die geschikt is voor gevoelige toepassingen waarvan de robuustheid en volledige betrouwbaarheid gewaarborgd moeten zijn; is van mening dat de capaciteit van de PRS in toekomstige generaties verder moet worden ontwikkeld om op nieuwe dreigingen te kunnen reageren; verzoekt de Commissie erop toe te zien dat de operationele procedures zo efficiënt mogelijk verlopen, met name tijdens crises; benadrukt de noodzaak van verdere ontwikkeling en bevordering van toepassingen op basis van Galileocapaciteiten, waaronder de voor het GVDB noodzakelijke toepassingen, om de sociaaleconomische voordelen hiervan te maximaliseren; wijst er voorts op dat de Galileo-infrastructuur, met inbegrip van het grondsegment, beter moet worden beveiligd, en verzoekt de Commissie samen met de lidstaten de nodige maatregelen daartoe te treffen; 30. benadrukt het hoge niveau van beveiliging van de Europese GNSS-systemen; beklemtoont de geslaagde uitvoering van de aan het Europees GNSS-Agentschap toegewezen taken, met name door de Raad voor de veiligheidsaccreditatie en de Galileo-centra voor beveiligingstoezicht; pleit er in dit verband voor de deskundigheid en de beveiligingsinfrastructuur van het Europees GNSS-Agentschap ook voor Copernicus te gebruiken; pleit er bovendien voor deze kwestie bij de tussentijdse herziening van Galileo en Copernicus aan te pakken; 31. merkt in het bijzonder op dat er binnen het Copernicusprogramma operationeel behoefte is aan aardobservatiegegevens van zeer hoge resolutie, en verzoekt de Commissie te onderzoeken op welke wijze in deze behoefte kan worden voorzien, rekening houdend met de vereisten van het GVDB; wijst op ontwikkelingen zoals near-realtime-observatie en videostreaming vanuit de ruimte, en adviseert de Commissie te onderzoeken hoe deze ontwikkelingen kunnen worden benut, ook ten behoeve van veiligheid en defensie; stipt voorts aan dat de infrastructuur van Copernicus, met inbegrip van het grondsegment, en de gegevens beter moeten worden beveiligd, en verzoekt de Commissie samen met de lidstaten de nodige maatregelen daartoe te treffen; benadrukt bovendien dat het van belang is na te gaan hoe de industrie kan worden betrokken bij het beheer van de operationele diensten van Copernicus; 32. wijst erop dat de procedure van informatieverspreiding van satellieten tot gebruikers verbeterd moet worden door onder meer de nodige technologische infrastructuur op te bouwen; vestigt de aandacht op het feit dat in de mededeling van de Commissie vermeld staat dat 60 % van de elektronica aan boord van Europese satellieten momenteel uit de VS wordt ingevoerd; roept op tot een initiatief om te bekijken hoe gevoelige of persoonsgegevens in deze context beschermd kunnen worden; 33. is ingenomen met de inspanningen om de EU autonome toegang te verschaffen tot gouvernementele satellietcommunicatie (GovSatcom) en verzoekt de Commissie verdere vooruitgang op dit punt te boeken; herinnert eraan dat de eerste stap in dit proces bestond uit het vaststellen van de civiele en militaire behoeften door respectievelijk de Commissie en het Europees Defensieagentschap; is van mening dat dit initiatief moet uitmonden in een bundeling van de vraag, en zodanig moet worden opgezet dat optimaal wordt voorzien in de vastgestelde behoeften; verzoekt de Commissie, aan de hand van de behoeften en vereisten van de begunstigden, een kosten-batenanalyse van verschillende oplossingen uit te voeren: verzoekt de Commissie in dit verband het aspect eigendom en aansprakelijkheid aan te pakken; merkt op dat, ongeacht het uiteindelijke besluit, alle nieuwe initiatieven in het algemeen belang moeten zijn en de Europese industrie (fabrikanten, exploitanten, lanceerders en andere sectoren van de industrie) ten goede moeten komen; is van mening dat GovSatcom ook moet worden gezien als een kans om concurrentievermogen en innovatie te stimuleren door de ontwikkeling van duale technologieën te benutten binnen de hevig concurrerende, uiterst dynamische markt voor satellietcommunicatie; onderstreept dat de afhankelijkheid van leveranciers van uitrusting en diensten van buiten de EU moet worden verminderd; 34. beschouwt de ontwikkeling van ruimtebewaking en -monitoring (SST) als een goed initiatief inzake samenwerking op ruimtevaartgebied en een stap in de richting van veiligheid in de ruimte; dringt aan op de verdere ontwikkeling van eigen SSA‑capaciteiten als een prioriteit van de Unie ter bescherming van de economie, de samenleving en de veiligheid van de burgers alsook op het gebied van ruimtevaartcapaciteiten voor de Europese veiligheid en defensie; is van mening dat SST een EU‑programma met een eigen begroting moet worden, evenwel zonder dat de middelen voor lopende projecten daardoor slinken; is bovendien van mening dat de EU een holistischer vermogen voor omgevingsbewustzijn in de ruimte (SSA) moet ontwikkelen, met meer voorspellende capaciteiten, waaronder bewaking van de ruimte en analyse en beoordeling van mogelijke bedreigingen en risico's voor activiteiten in de ruimte; verzoekt de Commissie derhalve voort te bouwen op SST door een breder SSA‑concept te ontwikkelen dat ook kan inspelen op opzettelijke bedreigingen van ruimtesystemen en, in samenwerking met het ESA, ook rekening kan houden met ruimteweersverschijnselen en aardscheerders en de behoefte aan onderzoek naar technologische systemen voor het voorkomen en verwijderen van ruimteschroot; is van mening dat een holistische coördinatie van ruimtevaartactiviteiten moet worden bereikt zonder het vrije gebruik van de ruimte te beknotten; verzoekt de Commissie de mogelijkheid te onderzoeken om de particuliere sector een belangrijke rol te laten vervullen bij de verdere ontwikkeling en het onderhoud van het niet-gevoelige gedeelte van het SSA‑systeem, waarvoor de duale bestuursstructuur van Galileo als voorbeeld zou kunnen dienen; 35. benadrukt dat er beleid en onderzoekscapaciteiten moeten worden ontwikkeld om toekomstige toepassingen mogelijk te maken en een concurrerende Europese industrie op te zetten die commercieel succesvol kan zijn op basis van een gezonde economische omgeving; wijst op het toenemende belang van private entiteiten op de ruimtevaartmarkt; onderstreept de behoefte aan en de voordelen voortvloeiend uit de betrokkenheid van kmo's bij onderzoek, ontwikkeling en productie van ruimtetechnologieën, met name technologieën die relevant zijn voor het verzekeren van veiligheid; blijft terughoudend over niet-gereglementeerde private initiatieven die consequenties hebben voor veiligheid en defensie; benadrukt dat het evenwicht tussen risico's en voordelen kan verschillen afhankelijk van het segment van ruimte-activiteiten, en dat het daarom in alle gevallen afzonderlijk moet worden beoordeeld, met name wat het specifiek karakter van deze sector op het gebied van soevereiniteit en strategische autonomie betreft; roept de Commissie en de HV/VV op geschikte mechanismen voor te bereiden om dergelijke risico's te beperken; 36. benadrukt dat het de publieke sector is die, gezien de strategische inhoud ervan, de grootste inspanningen moet leveren wat investeringen in de ruimtevaart betreft; is van mening dat door de hoge kosten die de ontwikkeling van ruimtevaartprojecten en -infrastructuren met zich meebrengt, dergelijke projecten alleen levensvatbaar kunnen zijn dankzij aanzienlijke inspanningen van de overheid waardoor privé-initiatieven in de praktijk worden gebracht; 37. stipt aan dat het wenselijk zou zijn na te gaan wanneer een beroep kan worden gedaan op vormen van publiek-private partnerschappen voor de toekomstige financiering van de Europese ruimtevaartprogramma's; 38. wijst erop dat de juiste regelgevings- en beleidskaders in het leven moeten worden geroepen om de industrie verdere impulsen en stimulansen te geven voor zowel de technologische ontwikkeling van als onderzoek naar ruimtevaartcapaciteiten; dringt erop aan de noodzakelijke financiering beschikbaar te stellen voor ruimteonderzoek op de bovengenoemde gebieden; wijst op de belangrijke rol die Horizon 2020 kan vervullen om de EU te helpen haar afhankelijkheid van derden voor essentiële ruimtevaarttechnologieën te verminderen; herinnert er in dat verband aan dat de ruimtevaartcomponent van Horizon 2020 onder de prioriteit "Industrieel leiderschap" valt, en met name binnen de specifieke doelstelling "Leiderschap op het gebied van ontsluitende en industriële technologieën"; is derhalve van oordeel dat Horizon 2020 moet worden benut om de technologische basis en industriële capaciteiten van Europa in de ruimtevaart te ondersteunen; verzoekt de Commissie bij de tussentijdse herziening van Horizon 2020 voldoende rekening te houden met essentiële ruimtevaarttechnologieën ten behoeve van veiligheid en defensie; 39. is van mening dat de EU een rol kan spelen om de Europese ruimtevaartcapaciteiten en -diensten krachtiger, veerkrachtiger en responsief te maken; is ervan overtuigd dat een snel reactievermogen om in geval van crisis beschadigde of versleten ruimteproducten te vervangen of te herstellen effectief ontwikkeld moet worden door middel van partnerschappen tussen meerdere landen, ook op Europees niveau; uit zijn lof over het werk van het ESA betreffende de ontwikkeling van een programma voor omgevingsbewustzijn in de ruimte (SSA) om ruimteafval of botsingen tussen satellieten te detecteren en te voorspellen; onderstreept ook de dringende noodzaak om het risico op botsingen door het toenemende aantal satellieten en ruimteafval te verminderen; roept de Commissie en de Raad op dit vermogen ook na 2016 te blijven financieren; is bijgevolg verheugd over het initiatief van de Commissie voor een Europees systeem voor ruimtebewaking en monitoring (SST), dat de Europese onafhankelijkheid in de ruimte zal waarborgen; vraagt zich af er of geschikte governancestructuren zijn voor het beheer van PRS en andere belangrijke ruimte-infrastructuur in geval van een gewapende aanval of een andere grote veiligheidscrisis; 40. moedigt de Commissie en de Europese agentschappen op het gebied van ruimtevaart, veiligheid en defensie aan om gezamenlijk een witboek van opleidingsvereisten te ontwikkelen voor het gebruik van ruimtevaartcapaciteiten en -diensten voor veiligheids- en defensiedoeleinden; is van mening dat EU‑middelen gemobiliseerd moeten worden voor proefcursussen in die gebieden waar er volgens de lidstaten en de bevoegde Europese agentschappen het meest behoefte aan is; 41. is van mening dat bijkomende financiële en politieke steun voor de ontwikkeling en het gebruik van de EU‑draagraketten en van het Programme for Reusable In-orbit Demonstrator in Europe (PRIDE) van strategisch belang is aangezien de demonstrator meer kostenefficiënt is en onafhankelijkheid biedt in toegang tot de ruimte, alsook een plan voor ruimtecrisisbeheer; 42. drukt zijn bezorgdheid uit over de toenemende kosten van de Copernicus- en Galileoprogramma's die veel hoger oplopen dan de initiële toewijzingen; drukt zijn steun uit voor de verdere ontwikkeling van de ruimtevaartcapaciteiten van de EU en vraagt tegelijkertijd een geschikt beheer van de financiële middelen; 43. roept de lidstaten die het Verdrag voor de Kosmische Ruimte niet hebben geratificeerd, op dit toch te doen, gezien het belang ervan bij de handhaving van de wet in de ruimte; 44. verwelkomt de procedure en de plannen voor de ontwikkeling van de nieuwe draagraketten Ariane 6 en VEGA, en meent dat de ontwikkeling van deze draagraketten essentieel is om de Europese ruimtevaartprogramma's voor defensie- en veiligheidsdoeleinden op lange termijn haalbaar en onafhankelijk te maken; is ervan overtuigd dat het behoud van de dominante positie van de Europese ruimteveren een Europese strategische doelstelling moet zijn nu er nieuwe concurrenten opduiken die worden ondersteund met concurrerende financieringsmodellen; is van mening dat, om dit doel te bereiken, structurele veranderingen op het gebied van wetgeving en financiering moeten worden doorgevoerd die nodig zijn om op Europees niveau de ontwikkeling van innovatieve en concurrerende projecten te vergemakkelijken; moedigt onder andere innovatie op het gebied van hergebruik van onderdelen aan daar dit een opmerkelijke vooruitgang betekent wat betreft efficiëntie en duurzaamheid; is van mening dat de EU bijzondere aandacht moet schenken aan de impact van bepaalde projecten inzake de onafhankelijkheid van de EU, zoals de samenwerking met Rusland in gevoelige gebieden als satellietlancering met Sojoezraketten; 45. wijst op het strategische belang van onafhankelijke toegang tot de ruimte en op de noodzaak van specifieke EU‑maatregelen, ook op het gebied van veiligheid en defensie, aangezien deze capaciteit Europa in geval van een crisis toegang tot de ruimte zou geven; verzoekt de Commissie, in samenwerking met het ESA en de lidstaten: is van mening dat deze inspanningen noodzakelijk zijn, wil Europa op de mondiale lanceringsmarkt kunnen concurreren; is voorts van mening dat de EU ervoor moet zorgen dat ze beschikt over een stevige basis inzake ruimtevaarttechnologie en over de noodzakelijke industriële capaciteiten om ruimtevaartsystemen te ontwerpen, te ontwikkelen, te lanceren, te exploiteren en te benutten, gaande van technologische autonomie en cyberveiligheid tot overwegingen omtrent de toelevering; 46. is van mening dat de Unie alle actoren in de toeleveringsketen voor technologie en knowhow moet stimuleren om hun aandacht te richten op ruimtevaartcapaciteiten en technologieën voor tweeërlei gebruik die relevant zijn voor veiligheids- en defensiedoeleinden, en meent dat zij de ontwikkeling van innovatieve toepassingen en nieuwe zakelijke ideeën op dit vlak moet bevorderen, met bijzondere aandacht voor kleine en middelgrote ondernemingen en voor de ontwikkeling van ondernemerschap in de sector; merkt op dat voortgezette financiële investeringen nodig zijn om technologisch onderzoek en ontwikkeling te ondersteunen; is ervan overtuigd dat de publieke sector de oprichting van gespecialiseerde starterscentra moet aanmoedigen, evenals aangepaste fondsen voor innovatieve start-ups, om ervoor te zorgen dat de hoge kosten die ruimtelijk onderzoek met zich meebrengt het opzetten van innovatieve projecten niet belemmeren; roept op tot een plan om technologieën voor tweeërlei gebruik in de ruimtevaartsector in te zetten teneinde bij te dragen tot de ontwikkeling van de Europese defensie-industrie en meer mededinging; 47. onderstreept dat inspanningen ter bevordering van Europese samenwerking in de sector moeten worden ondersteund om een einde te maken aan de grote versnippering, vooral ten aanzien van de institutionele vraagzijde; is ervan overtuigd dat alleen een kostenefficiëntere en stabielere Europese ruimtevaartindustrie internationaal concurrerend kan zijn; onderstreept dat het EU‑industriebeleid op het gebied van de ruimtevaart verder moet worden ontwikkeld in samenwerking met het Europees Ruimteagentschap (ESA) om voor complementariteit te zorgen; 48. herhaalt dat het belangrijk is dat men, om de veiligheid, defensie en stabiliteit van Europa te bewaren, de uitvoer verhindert van gevoelige ruimtevaarttechnologie naar landen die de regionale of globale veiligheid en stabiliteit in gevaar brengen, die een agressief buitenlands beleid voeren, die terrorisme rechtstreeks of onrechtstreeks ondersteunen of die hun bevolking onderdrukken; dringt er bij de hoge vertegenwoordiger, de EU‑lidstaten en de Commissie op aan ervoor te zorgen dat de acht criteria van Gemeenschappelijk Standpunt 2008/944/GBVB van de Raad en de regels van Verordening (EG) Nr. 428/2009 van de Raad voor tweeërlei gebruik volledig worden nageleefd met betrekking tot de uitvoer van gevoelige ruimtevaarttechnologie; 49. benadrukt dat de ruimtevaartcapaciteiten van de EU beter gecoördineerd moeten worden, door de nodige systeemarchitecturen en procedures te ontwikkelen om een passend beveiligingsniveau te waarborgen, ook wat de gegevensbeveiliging betreft; verzoekt de Commissie voor elk systeem dat diensten op het gebied van veiligheid en defensie levert, een bestuursmodel te definiëren en te promoten; is van mening dat, om de eindgebruikers een geïntegreerde dienstverlening aan te bieden, de voor veiligheid en defensie bestemde ruimtevaartcapaciteiten van de EU zouden moeten worden beheerd door een specifiek operationeel coördinatiecentrum (commando- en controlecentrum, zoals vermeld in het Horizon 2020-werkprogramma 2014-2015); is van mening dat dit, met het oog op de kosteneffectiviteit, zo mogelijk geïntegreerd zou moeten worden in een van de bestaande EU‑organen, zoals het Europees GNSS-Agentschap, het Satellietcentrum van de EU, of het Europees Defensieagentschap, rekening houdend met de capaciteiten waarover deze agentschappen reeds beschikken; 50. is van mening dat door op lange termijn een juridisch kader te creëren dat duurzame investeringen in veiligheids- en defensiecapaciteiten op EU‑niveau mogelijk maakt, een ruimere en meer systematische samenwerking rond defensie in Europa gestimuleerd kan worden, waardoor cruciale capaciteiten kunnen worden gecreëerd; neemt dus kennis van de conclusies van de Europese Raad van juni 2015; spoort de Raad, de VV/HV en de Commissie aan om het noodzakelijke kader voor financiering op EU‑niveau te ontwikkelen; 51. merkt op dat de Europese ruimtevaartindustrie erg geconcentreerd is, met een hoge mate van verticale integratie waarbij vier bedrijven verantwoordelijk zijn voor meer dan 70 % van de totale tewerkstelling in ruimtevaart in Europa en 90 % van de productie voor de Europese ruimtevaartsector in zes landen is gevestigd; benadrukt dat het potentieel van landen met ervaring in octrooiaanvragen voor hoogtechnologische toepassingen maar zonder traditie in ruimtevaartactiviteiten niet over het hoofd mag worden gezien, en vraagt om beleidsmaatregelen om deelname van deze landen aan de Europese ruimtevaartsector aan te moedigen, onder meer met de middelen van het programma "Horizon 2020"; 52. is ook van mening dat onderzoek en ontwikkeling op het gebied van ruimtevaarttechnologie en -diensten moeten worden versterkt binnen een consistent EU‑beleidskader; 53. is van mening dat een witboek op EU‑niveau over veiligheid en defensie een goede manier kan zijn om een structuur op te zetten voor verdere EU‑verbintenissen inzake ruimtevaartcapaciteiten voor veiligheids- en defensiedoeleinden; roept de HV/VV op besprekingen te beginnen om te bepalen wat de ambitie van de EU is op de overlappende gebieden ruimtevaartcapaciteiten en veiligheid en defensie; is van mening dat dit ook zou zorgen voor een coherente ontwikkeling van capaciteiten in alle domeinen die verband houden met vredeshandhaving, conflictpreventie en een verhoogde internationale veiligheid, in overeenstemming met de beginselen van het Handvest van de Verenigde Naties; roept de Commissie op in het toekomstige Europese defensieactieplan haar plannen voor ruimtevaartactiviteiten ter ondersteuning van veiligheid en defensie te beschrijven; onderkent tevens de voordelen van internationale veiligheidssamenwerking op ruimtevaartgebied met de betrouwbare partners van de EU; 54. herinnert eraan dat ruimteafval een toenemend probleem is voor ruimteveiligheid en roept de EU op onderzoek naar en ontwikkeling van technologieën voor actieve afvalverwijdering (ADR) te ondersteunen; moedigt de EU aan te investeren in de opstelling van een internationale overeenkomst die een wettelijke definitie van ruimteafval bevat, regels en regelgevingen betreffende de verwijdering ervan vaststelt, en aansprakelijkheidskwesties verduidelijkt; benadrukt de behoefte aan een uitgebreid wereldwijd mechanisme voor omgevingsbewustzijn in de ruimte en roept op het Europese SSA‑systeem te verbinden met partners zoals de VS, en meer vertrouwenwekkende maatregelen en informatie-uitwisseling met andere tegenspelers uit te werken; 55. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Europese Raad, de Europese Commissie, de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid, de secretaris-generaal van de Verenigde Naties, de secretaris-generaal van de Noord‑Atlantische Verdragsorganisatie, de EU‑agentschappen op het gebied van ruimte, veiligheid en defensie en de nationale parlementen. Het Europees Parlement, – gezien artikel 189 van titel XIX van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien de mededeling van de Commissie van 28 februari 2013 getiteld "EU-industriebeleid op het gebied van de ruimtevaart" ( COM(2013)0108 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 4 april 2011 getiteld "Naar een ruimtevaartstrategie van de Europese Unie ten dienste van de burger" ( COM(2011)0152 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 19 april 2016 getiteld "Europees cloudinitiatief - Bouwen aan een concurrentiële data- en kenniseconomie in Europa" ( COM(2016)0178 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 14 juni 2010 getiteld "Actieplan inzake toepassingen van het wereldwijd satellietnavigatiesysteem (GNSS)" ( COM(2010)0308 ), – gezien Verordening (EU) nr. 512/2014 van het Europees Parlement en de Raad van 16 april 2014 betreffende tot wijziging van Verordening (EU) nr. 912/2010 tot oprichting van het Europees GNSS-Agentschap (1) , – gezien Verordening (EU) nr. 377/2014 van het Europees Parlement en de Raad van 3 april 2014 tot vaststelling van het Copernicus-programma en tot intrekking van Verordening (EU) nr. 911/2010 (2) , – gezien Verordening (EU) nr. 912/2010 van het Europees Parlement en de Raad van 22 september 2010 tot oprichting van het Europese GNSS-Agentschap, tot intrekking van Verordening (EG) nr. 1321/2004 van de Raad inzake de beheersstructuren van de Europese programma’s voor radionavigatie per satelliet en tot wijziging van Verordening (EG) nr. 683/2008 van het Europees Parlement en de Raad (3) , – gezien Verordening (EU) nr. 1285/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 11 december 2013 betreffende de uitvoering en exploitatie van de Europese satellietnavigatiesystemen en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 876/2002 van de Raad en Verordening (EG) nr. 683/2008 van het Europees Parlement en de Raad (4) , – gezien Verordening (EU) 2015/758 van het Europees Parlement en de Raad van 29 april 2015 inzake typegoedkeuringseisen voor de uitrol van het op de 112-dienst gebaseerde eCall-boordsysteem en houdende wijziging van Richtlijn 2007/46/EG (5) , – gezien Verordening (EU) nr. 165/2014 van het Europees Parlement en van de Raad van 4 februari 2014 betreffende tachografen in het wegvervoer, tot intrekking van Verordening (EEG) nr. 3821/85 van de Raad betreffende het controleapparaat in het wegvervoer en tot wijziging van Verordening (EG) nr. 561/2006 van het Europees Parlement en de Raad tot harmonisatie van bepaalde voorschriften van sociale aard voor het wegvervoer (6) , – gezien de conclusies van de Raad ter zake en de ministeriële Verklaring van Amsterdam van 14 april 2016 over samenwerking op het gebied van geconnecteerd en geautomatiseerd rijden, – gezien zijn resolutie van 8 juni 2016 over ruimtevaartcapaciteiten voor de Europese veiligheid en defensie (7) , – gezien zijn resolutie van 10 december 2013 over het EU-industriebeleid op het gebied van de ruimtevaart - benutting van de groeimogelijkheden in de ruimtevaartsector (8) , – gezien zijn resolutie van 19 januari 2012 getiteld "Naar een ruimtevaartstrategie van de Europese Unie ten dienste van de burger" (9) , – gezien zijn resolutie van 7 juni 2011 over transporttoepassingen van de globale navigatiesatellietsystemen - EU-beleid op korte en middellange termijn (10) , – gezien de studie van januari 2016 over de marktkansen in de ruimtevaartsector in Europa (11) , – gezien artikel 123, lid 2, van zijn Reglement, A. overwegende dat EU-activiteiten op het gebied van ruimtevaart van groot belang zijn voor de wetenschappelijke en technische vooruitgang, innovatie, economische groei, het concurrentievermogen van de industrie, sociale cohesie, het scheppen van geschoolde banen en van ondernemingen en voor nieuwe kansen voor zowel de upstream- als de downstreammarkten; B. overwegende dat satellietnavigatie, aardobservatie (AO) en satellietcommunicatiediensten een essentiële bijdrage zouden kunnen leveren aan de tenuitvoerlegging van een groot aantal uiteenlopende beleidsmaatregelen van de Unie; overwegende dat de Europese burgers veel baat zouden kunnen hebben bij satellietnavigatie- en AO-diensten; C. overwegende dat de tenuitvoerlegging van vlaggenschipprogramma's op het gebied van de ruimtevaart de meerwaarde van samenwerking op EU-niveau aantoont; overwegende dat de EU nog steeds geen geïntegreerd en samenhangend ruimtevaartbeleid heeft; D. overwegende dat autonome toegang tot de ruimte van strategisch belang is voor de EU; overwegende dat zeer betrouwbare en nauwkeurige plaatsbepalings- en tijdsinformatie en AO-gegevens van fundamenteel belang zijn voor de versterking van de Europese autonomie en dat Europees GNSS en Copernicusprogramma's een unieke, innoverende benadering van technologie-implementatie volgen; overwegende dat de Unie tussen nu en 2020 meer dan 11 miljard euro zal investeren in de infrastructuur daarvan; E. overwegende dat de European Geostationary Navigation Overlay Service (Egnos), die het GPS-signaal versterkt, al operationeel is en dat de eerste Galileo-diensten binnenkort van start zullen gaan; overwegende dat Copernicus operationeel is, en dat de belangrijkste diensten ervan al beschikbaar zijn voor de gebruikers en de gegevens wereldwijd gratis gebruikt kunnen worden; F. overwegende dat de technologieën die in het kader van ruimtevaartonderzoek zijn ontwikkeld sterke kruisbestuivings- en spin off-effecten sorteren op andere beleidsterreinen; G. overwegende dat het met elkaar verbinden van bestaande infrastructuren op het gebied van gegevensopslag, networking en krachtige computersystemen in Europa noodzakelijk is voor de ontwikkeling van het vermogen om grote hoeveelheden satellietgegevens te verwerken en op te slaan en dus van belang is om een sterke en concurrerende Europese AO-downstreamindustrie te bevorderen; H. overwegende dat het Europese GNSS naar verwachting de komende twintig jaar voor 60 à 90 miljard euro aan economische en sociale voordelen zal genereren; overwegende dat het voor 2030 te bereiken jaarlijks omzetpotentieel van de markt voor AO-downstreamdiensten op circa 2,8 miljard euro wordt geraamd, waarvan meer dan 90 % afkomstig zou moeten zijn van Copernicus; I. overwegende dat de marktdoorbraak van op ruimtevaartgegevens gebaseerde downstreamtoepassingen en -diensten tot nu toe achterblijft bij de verwachtingen; overwegende dat het voor de volledige benutting van het potentieel van de markt voor ruimtevaartgegevens noodzakelijk is zowel de publieke als de private vraag te stimuleren, een einde te maken aan de marktversnippering en de technische, wetgevings- en andere obstakels te slechten die de werking van de interne markt op het gebied van op ruimtevaart gebaseerde producten en diensten in de weg staan; J. overwegende dat de Commissie in haar werkprogramma voor 2016 het voornemen heeft aangekondigd om een ruimtevaartstrategie voor Europa te presenteren en dat zij in april 2016 een openbare raadpleging heeft gestart; overwegende dat deze resolutie een bijdrage zal leveren aan die strategie; Ruimtevaartstrategie en marktkansen in de ruimtevaartsector 1. moedigt de Commissie aan tot het presenteren van een alomvattende, ambitieuze en toekomstgerichte strategie die de leidende positie van Europa op het gebied van ruimtevaarttechnologieën en -diensten op de wereldmarkten op de korte, middellange en lange termijn zeker moet stellen en die voor een gelijk speelveld voor de Europese ruimtevaartindustrie zorgt; 2. is van mening dat een van de hoofdelementen van de strategie betrekking moet hebben op de marktdoorbraak van ruimtevaartgegevens, -diensten en -toepassingen om zo groot mogelijke sociaaleconomische voordelen uit EU-ruimtevaartprogramma's te halen; 3. verzoekt de Commissie met een voorstel te komen voor een helder Europees beleid voor de ruimtevaartindustrie als onderdeel van de op handen zijnde strategie; 4. benadrukt dat de toekomstige ontwikkeling van ruimtevaartprogramma's van de EU gebruikersgericht moet zijn en moet uitgaan van de behoeften van publieke, private en wetenschappelijke gebruikers; 5. beseft dat er talrijke verschillende belanghebbenden betrokken zijn bij de tenuitvoerlegging van het EU-ruimtevaartbeleid, en met name de Commissie, het Europees GNSS-Agentschap (GSA), het Europees Ruimteagentschap (ESA), aanbieders van Copernicusdiensten (Eumetsat, het Europees Milieuagentschap, het Europees Agentschap voor maritieme veiligheid, Frontex, het Europees Centrum voor weersvoorspellingen op middellange termijn, het Gemeenschappelijk Centrum voor onderzoek, Mercator Ocean), de lidstaten en het bedrijfsleven; spoort de belanghebbenden, en met name de EU en het ESA, ertoe aan nog meer samen te werken; verzoekt de Commissie een hoofdrol te spelen bij de ontwikkeling van het vermogen van het Europese bedrijfsleven om de toegang tot gegevens, de marktdoorbraak en het concurrentievermogen op de wereldwijde markt te verbeteren; 6. benadrukt de noodzaak van een vereenvoudigd institutioneel landschap voor EU-ruimtevaartactiviteiten om de benutting van de geboden kansen door zowel publieke als private gebruikers te vergemakkelijken; verzoekt de Commissie hieraan aandacht te besteden in haar strategie en duidelijke definities voor te stellen voor de rollen van de verschillende spelers; 7. benadrukt het belang van de regionale dimensie; is voorstander van een grotere rol van regionale en lokale overheden in een succesvol EU-ruimtevaartbeleid; benadrukt dat plaatselijke initiatieven op nationaal niveau moeten worden gecoördineerd om te voorkomen dat de Commissie en de lidstaten dubbel werk doen; Technische belemmeringen 8. is verheugd over de vooruitgang die is geboekt met betrekking tot beide vlaggenschipprogramma's, Galileo en Copernicus; is van mening dat ze moeten worden beschouwd als complementaire programma's en dat moet worden aangespoord tot verdere synergie; dringt er bij de Commissie op aan de hand te houden aan het tijdschema en te waarborgen dat de infrastructuur en diensten van beide vlaggenschipprogramma's in de ruimte en op aarde snel en volledig operationeel worden; is van mening dat het voor het behoud van het vertrouwen van de particuliere sector van groot belang is verdere vertragingen te voorkomen; wijst nogmaals op de kansen die worden gecreëerd op de wereldmarkt door het Europees GNSS, gekoppeld aan de uitbreiding van Egnos-dekking tot Zuid-Oost- en Oost-Europa, Afrika en het Midden-Oosten; 9. is voorstander van de ontwikkeling van geïntegreerde toepassingen waarin gebruik wordt gemaakt van zowel Egnos/Galileo als Copernicus; 10. is van oordeel dat de verspreiding van Copernicusgegevens te veel versnipperd is en dat een EU-benadering essentieel is om de Europese industrie de voordelen ervan te kunnen laten ondervinden; onderstreept dat een betere toegang tot AO-gegevens van Copernicus een noodzakelijke voorwaarde vormt voor de ontwikkeling van een sterke downstreambedrijfstak; benadrukt met name dat er behoefte is aan een snellere toegang tot grote verzamelingen AO-gegevens, zoals tijdreeksen; 11. dringt er bij de Commissie op aan te waarborgen dat Copernicusgegevens beschikbaar worden gesteld voor onafhankelijke ICT-platformen, waardoor het mogelijk zou worden big data op te slaan, te beheren, te verwerken en makkelijk toegankelijk te maken, en waardoor het eenvoudiger zou worden gegevensverzamelingen van zo veel mogelijk bronnen samen te voegen en naar de gebruiker te brengen; is van mening dat dergelijke platformen moeten instaan voor: 12. pleit er tevens voor dat de Commissie bij het creëren van een naar behoren geïntegreerd infrastructuurstelsel met een passend niveau van gegevensbeveiliging nauw samenwerkt met de lidstaten en het ESA; 13. wijst erop dat de marktkansen van Galileo ernstig zullen worden ingeperkt als er geen met Galileo compatibele chipsets en ontvangers beschikbaar zijn; is daarom verheugd over het bedrag dat in de begroting van het Europees GNSS opzij is gezet voor het financieringsprogramma "fundamentele elementen", dat wordt beheerd door het GSA, om de ontwikkeling van deze onderdelen te ondersteunen; dringt er bij de Commissie op aan in de tussentijdse herziening na te gaan of dit bedrag moet worden verhoogd; 14. verzoekt het GSA te blijven samenwerken met fabrikanten van chipsets en ontvangers om hun behoeften te leren kennen en hun de nodige technische gegevens en specificaties te bezorgen, zodat wordt gewaarborgd dat zoveel mogelijk gebruikersapparatuur compatibel is met Galileo; is van mening dat de behoeften van de sector moeten worden geïntegreerd in het evolutieproces van het programma, zodat het systeem blijft beantwoorden aan de marktbehoeften; verzoekt de Commissie ervoor te zorgen dat Galileo door de sector wordt opgenomen als een van de referentieconstellaties voor multiconstellatie-ontvangers; 15. herinnert eraan dat Galileo zal beschikken over "differentiatoren", d.w.z. bepaalde voordelen die niet worden geboden door andere GNSS-constellaties, zoals opendienstauthentificatie en de zeer hoge precisie en betrouwbaarheid van de commerciële dienstverlening; benadrukt dat het van essentieel belang is deze differentiatoren zo snel mogelijk beschikbaar te stellen om er mee voor te zorgen dat Galileo een referentieconstellatie wordt en de voordelen ten opzichte van de concurrenten in de verf kunnen worden gezet; 16. benadrukt hoe belangrijk het is te garanderen dat de nodige technische normen van kracht zijn om het gebruik van ruimtevaartgegevens en -diensten mogelijk te maken; dringt er bij de Commissie op aan thematische werkgroepen met deskundigen uit de lidstaten op te richten om die normen vast te stellen; Marktbelemmeringen 17. is van oordeel dat activiteiten van de overheidssector, met inbegrip van de activiteiten van met de uitvoering belaste Europese agentschappen, voorspelbaar moeten zijn om investeringen van de particuliere sector te stimuleren; gelooft in het beginsel dat toekomstige ruimtevaartdiensten hoofdzakelijk moeten worden geleverd door commerciële ondernemingen en ook van hen moeten worden afgenomen, tenzij er een goede reden is om dit niet te doen, bijvoorbeeld wegens concrete veiligheidsrisico's; oppert dat de tussentijdse beoordeling van de Copernicus- en Galileoverordeningen moet worden aangewend om de particuliere sector meer te betrekken bij het afnemen van diensten; 18. dringt er bij de Commissie op aan om met betrekking tot de Copernicusgegevens duidelijk en zo snel mogelijk te omschrijven wat de rol is van de basisoverheidsdiensten (welke producten zij aanbieden binnen het beleid van open en vrije toegang, de procedures waarmee nieuwe producten kunnen worden toegevoegd) en wat moet worden overgelaten aan de downstreamsector; verzoekt de Commissie na te gaan wat de behoeften zijn met betrekking tot AO-gegevens met zeer hoge resolutie voor interne operationele doeleinden van de EU; is van mening dat dergelijke gegevens moeten worden gekocht bij Europese commerciële leveranciers om de Europese industrie in een sterke positie te plaatsen waardoor ze haar producten kan verkopen op commerciële markten overal ter wereld; dringt er bij de Commissie op aan tevens maatregelen te treffen ter facilitering van het afnemen van op de ruimtevaart gebaseerde diensten door overheidsinstanties, onder meer door precommerciële inkoop te stimuleren, met name ter ondersteuning van innovatieve kmo's; 19. dringt aan op verhoogde inspanningen om de bevolking, de particuliere sector en eindgebruikers bewust te maken van het potentieel van Europese ruimtevaartprogramma's en om aan te sporen tot het gebruik van ruimtevaartgegevens in de openbare sector en het bedrijfsleven; is van mening dat een door gebruikers aangestuurde, probleemoplossende benadering, waarin beleidsbehoeften worden afgestemd op geschikte operationele satellietdiensten, doeltreffend kan zijn; pleit ervoor dat de Commissie aanspoort tot de uitwisseling van beste praktijken, zoals het Britse programma "Space for Smarter Government" (ruimtevaart voor een slimmer bestuur); is van oordeel dat de Commissie een grote rol kan spelen bij het verzamelen van de overheidsbehoeften en het helpen genereren van de gebruikersvraag; 20. waardeert verscheidene bewustmakingsactiviteiten van de Commissie, het GSA, het ESA, aanbieders van Copernicusdiensten, nationale ruimtevaartagentschappen en andere belanghebbenden; wijst op de jaarlijkse conferenties over het Europees ruimtevaartbeleid, de conferentie over Europese ruimteoplossingen, de ruimtevaartdagen, de Europese ruimtevaartexpo, de Galileotekenwedstrijd, de Europese satellietnavigatiewedstrijd en de wedstrijd "Copernicus Masters", als geslaagde voorbeelden van beste praktijken; 21. is van mening dat er meer inspanningen moeten worden geleverd om het Copernicusprogramma aan te prijzen en op de markt te brengen; 22. spoort het GSA aan zich te blijven inspannen voor het promoten en op de markt brengen van Galileo en Egnos, en voor het verstrekken van informatie over gebruikersbehoeften en ontwikkelingen op de markt van de satellietnavigatie; 23. is van mening dat de Commissie het netwerk van regionale Europe Direct-centra in de lidstaten moet betrekken bij de bewustmaking rond de voordelen van ruimtevaartgegevens van Copernicus en Galileo, en tevens overheidsinstanties moet ondersteunen bij het bepalen van hun behoeften; Ruimtevaart in EU-beleid 24. beveelt aan dat de Commissie en de lidstaten ervoor zorgen dat de infrastructuur van de Europese ruimtevaartprogramma's en hun diensten worden gebruikt in verwante beleidsdomeinen en programma's; is van mening dat de Commissie de banden moet versterken tussen EU-ruimtevaartmiddelen en activiteiten in beleidsdomeinen als de interne markt, industriële basis, werkgelegenheid, groei, investeringen, energie, klimaat, milieu, gezondheid, landbouw, bosbouw, visserij, vervoer, toerisme, de digitale interne markt, regionaal beleid en lokale planning; is van mening dat hier een enorm potentieel ligt voor het aanpakken van uitdagingen als migratie, grensbeheer en duurzame ontwikkeling; 25. dringt er daarom bij de Commissie op aan een "ruimtevaartcontrole" te verrichten op alle bestaande en nieuwe beleidsinitiatieven, om er zeker van te zijn dat de EU-ruimtevaartmiddelen zo goed mogelijk worden benut; verzoekt de Commissie met klem bestaande EU-wetgeving te herzien om na te gaan of er wijzigingen nodig zijn ter stimulering van het gebruik van satellietgegevens en -diensten (GNSS, AO, telecommunicatie), socio-economische diensten en andere voordelen te bieden en een "ruimtevaartcontrole" te verrichten op alle nieuwe wetgeving; 26. spoort de Commissie aan de mogelijkheden te onderzoeken voor een ontplooiing van het Europees GNSS en Copernicus in het nabuurschaps- en ontwikkelingsbeleid van de Unie en in onderhandelingen over samenwerking met derde landen en internationale organisaties; 27. onderstreept het cruciaal belang van gegevens van het Europees GNSS voor meer veiligheid en een efficiënt gebruik van intelligente systemen voor het beheer van vervoer en verkeer; wijst op de verordeningen inzake eCall en de digitale tachograaf, die ertoe zullen bijdragen dat Galileo en Egnos worden toegepast; spoort de Commissie aan zich te richten op andere geschikte toepassingsgebieden met voordelen voor de veiligheid en beveiliging van de EU-burger, zoals de lokalisering van noodoproepen en -berichten; verzoekt de Commissie wetgevingsmaatregelen hieromtrent te nemen om ervoor te zorgen dat GNSS-chipsets compatibel zijn met Galileo/Egnos, met name op het gebied van burgerluchtvaart en kritieke infrastructuur; 28. benadrukt dat ruimtevaartgegevens en -diensten een essentiële rol kunnen spelen door Europa een leiderspositie te laten innemen op het gebied van belangrijke technologische trends, zoals het internet der dingen, slimme steden, big data en verbonden/autonome voertuigen; is in dit verband verheugd over de "Verklaring van Amsterdam", waarin de rol van Galileo en Egnos wordt benadrukt; Toegang tot financiering en deskundigheid 29. benadrukt dat de financiering voor de ontwikkeling van downstreamtoepassingen en ‑diensten en de downstreammarkt in het algemeen moet worden versterkt; verzoekt de Commissie om ter gelegenheid van het volgende MFK te onderzoeken of het wenselijk is hiervoor een groter aandeel van de EU-begroting voor ruimtevaart opzij te zetten; 30. beklemtoont dat de EU over een breed gamma aan mogelijkheden voor toegang tot financiering beschikt om de downstreamruimtevaartsector te ondersteunen (Horizon 2020, ESIF, Cosme, EFSI, enz.); dringt er bij de Commissie op aan deze instrumenten op een gecoördineerde en gerichte manier in te zetten, onder meer door advies- en outreachdiensten te bevorderen; spoort de Commissie tevens aan innovatieve en flexibele financieringsmechanismen in te voeren en de aandacht te richten op de ontoereikende beschikbaarheid van durfkapitaal; wijst erop dat er bijzondere aandacht moet worden besteed aan een vereenvoudigde toegang tot financiering voor Europese starters, micro-, kleine en middelgrote ondernemingen, met name om hen te helpen slagen in de vroege stadia van commercialisatie; 31. dringt er bij de Commissie op aan te ijveren voor de internationalisering van ruimtevaartondernemingen, met inbegrip van kmo's, via een betere toegang tot financiering en passende steun voor het concurrentievermogen van de Europese ruimtevaartsector, alsook via specifieke EU-maatregelen om ervoor te zorgen dat Europa onafhankelijke toegang tot de ruimte heeft; 32. pleit ervoor dat er een sterkere band wordt gesmeed tussen onderzoek &amp; ontwikkeling en steun aan programma's voor bedrijfsontwikkeling; is met name van oordeel dat voor de ruimtevaartsector beter gebruik moet worden gemaakt van het innovatiepotentieel van Horizon 2020; dringt aan op een geschikte strategie om de onderzoeksresultaten van Horizon 2020 die verband houden met de ruimtevaart te verspreiden in de bedrijfswereld, en is van mening dat het noodzakelijk is nauwere samenwerking te bevorderen tussen universiteiten en particuliere ondernemingen voor het ontwikkelen van toepassingen en diensten; 33. is ervan overtuigd dat clusters, starterscentra en gelijkaardige initiatieven voor de ruimtevaartsector bijdragen tot de ondersteuning van marktkansen, tot de stimulering van innovatie en tot de bevordering van synergieën tussen de sectoren van de ruimtevaart en ICT en andere economische sectoren; is verheugd over de inspanningen van een aantal lidstaten op dit gebied, alsook over de starterscentra van het ESA; is van mening dat de Commissie moet voortbouwen op deze inspanningen om een samenhangende EU-strategie uit te werken ter ondersteuning van ondernemerschap, en de methoden moet ontwikkelen om deze te koppelen aan de bredere economie; verzoekt de Commissie het gebrek aan geografisch evenwicht van dergelijke activiteiten, waarbij de Centraal- en Oost-Europese landen achterophinken, te helpen corrigeren; onderstreept dat samenwerking, informatie-uitwisseling en beste praktijken en het delen van infrastructurele capaciteit moeten worden versterkt; 34. is van mening dat de EU en de lidstaten, in samenwerking met de particuliere sector, de inspanningen moeten opvoeren om vaardigheden en ondernemerschap te stimuleren en studenten van technische universiteiten, jonge wetenschappers en ondernemers naar de ruimtevaartsector te lokken; meent dat dit zal helpen om een toonaangevende capaciteit op het gebied van ruimtewetenschap in stand te houden en een kennisvlucht van hoogopgeleide en gekwalificeerde deskundigen naar andere delen van de wereld te voorkomen; o o o 35. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad en de Commissie. Het Europees Parlement, – gezien zijn vele eerdere en recente resoluties over de situatie in Venezuela, met name die van 27 februari 2014 over de situatie in Venezuela (1) , die van 18 december 2014 over de vervolging van de democratische oppositie in Venezuela (2) en die van 12 maart 2015 over de situatie in Venezuela (3) , – gezien de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens van 1948, – gezien het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten, waarbij Venezuela partij is, – gezien het Inter-Amerikaans Democratisch Handvest, goedgekeurd op 11 september 2001, – gezien de grondwet van Venezuela, en met name de artikelen 72 en 233, – gezien de verklaring van de Hoge Commissaris van de Verenigde Naties voor de mensenrechten van 20 oktober 2014 over de detentie van demonstranten en politici in Venezuela, – gezien de verklaring van de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid (VV/HV), Federica Mogherini, van 7 december 2015 over de verkiezingen in Venezuela, – gezien de verklaring van 5 januari 2016 van de EDEO-woordvoerder over de installatie van de nieuwe Nationale Vergadering van Venezuela, – gezien de verklaring van de woordvoerder van de Hoge Commissaris van de Verenigde Naties voor de mensenrechten, Ravina Shamdasani, van 12 april 2016, – gezien de verklaring van de VV/HV van 10 mei 2016 over de situatie in Venezuela, – gezien de brief van 16 mei 2016 van Human Rights Watch aan Luis Almagro, secretaris-generaal van de Organisatie van Amerikaanse Staten, over Venezuela (4) , – gezien de verklaring van 18 mei 2016 van de permanente raad van de Organisatie van Amerikaanse Staten, – gezien de officiële mededelingen van de secretaris-generaal van de Unie van Zuid-Amerikaanse Naties (UNASUR) van 23 mei (5) en 28 mei (6) 2016 over de verkennende gesprekken voor het opstarten van een dialoog tussen vertegenwoordigers van de Venezolaanse regering en de oppositiecoalitie MUD, – gezien de verklaring van de G7-leiders te Ise-Shima van 26-27 mei 2016 (7) , – gezien de verklaring van de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, John Kerry, van 27 mei 2016 betreffende zijn telefoongesprek met de voormalige Spaanse premier José Luis Rodríguez Zapatero (8) , – gezien artikel 123, leden 2 en 4, van zijn Reglement, A. overwegende dat de Venezolaanse oppositiecoalitie MUD 112 zetels van de 167 zetels in de uit één kamer bestaande Nationale Assemblee heeft gewonnen, en dus over een twee derde meerderheid beschikt, tegenover 55 zetels voor de PSUV; overwegende dat het Hooggerechtshof vervolgens vier nieuwverkozen leden van de Nationale Vergadering, waarvan drie van MUD, belette hun ambt te aanvaarden, waardoor de oppositie haar twee derde meerderheid kwijtraakte; B. overwegende dat het hooggerechtshof in de vijf maanden waarin de nieuwe Nationale Vergadering, waar de democratische oppositie in de meerderheid is, wetgevend actief was, 13 politiek gemotiveerde uitspraken heeft gedaan ten gunste van de regering, die alle het in een rechtsstaat vereiste machtsevenwicht in gevaar brengen; C. overwegende dat beslissingen zoals die betreffende de uitvaardiging en bevestiging van het economische nooddecreet, de intrekking van de bevoegdheid van de Nationale Vergadering om toezicht te houden op het beleid, de weigering om de grondwettelijke bevoegdheid van de Nationale Vergadering te erkennen om rechters van het hooggerechtshof uit hun ambt te ontheffen, het ongrondwettelijk verklaren van de hervorming van de wet betreffende de centrale bank van Venezuela, de opschorting van de bepalingen van het huishoudelijk reglement van de Nationale Vergadering en de bevestiging van de uitzonderlijke economische noodtoestand werden genomen in strijd met de wetgevingsbevoegdheden van de Nationale Vergadering en zonder inachtneming van het in een rechtsstaat essentiële machtsevenwicht; D. overwegende dat er ongeveer 2 000 mensen in de gevangenis zitten, onder huisarrest zijn geplaatst of een voorlopige straf opgelegd hebben gekregen om politieke redenen, waaronder belangrijke politieke leiders als Leopoldo López, Antonio Ledezma en Daniel Ceballos; overwegende dat het Venezolaanse parlement op 30 maart 2016 een wet heeft aangenomen waardoor aan bovengenoemde gevangenen amnestie zou worden verleend, en waarmee de weg werd geëffend voor dialoog en nationale verzoening; overwegende dat deze wet strookt met artikel 29 van de Venezolaanse grondwet, niettegenstaande de ongrondwettelijkverklaring door het Hooggerechtshof; overwegende dat de Hoge Commissaris van de VN voor de mensenrechten, Zeid Ra'ad Al-Hussein, openlijk heeft verklaard dat de amnestie- en nationaleverzoeningswet in overeenstemming is met het internationaal recht, en zijn teleurstelling heeft uitgesproken over de verwerping ervan; E. overwegende dat de rechtsstaat en het beginsel van de scheiding der machten in Venezuela niet naar behoren worden geëerbiedigd; overwegende dat de huidige feiten erop duiden dat de regering invloed op en controle over justitie en de Nationale Kiesraad uitoefent, hetgeen het wetgevingsproces en de mogelijkheden om oppositie te voeren, die de hoekstenen van elk democratisch stelsel zijn, schade toebrengt, en neerkomt op een duidelijke schending van de beginselen van de onafhankelijkheid en de scheiding der machten, die kenmerkend zijn voor democratieën en rechtsstaten; F. overwegende dat de democratische oppositie een door de grondwet erkend proces in gang heeft gezet waardoor ambtenaren middels een speciaal referendum uit hun ambt kunnen worden ontzet nadat zij de helft van hun mandaat hebben vervuld; overwegende dat de Nationale Kiesraad 1,8 miljoen handtekeningen van Venezolaanse burgers ter ondersteuning van dit proces heeft ontvangen, wat beduidend meer is dan de 198 000 aanvankelijk vereiste handtekeningen opdat het proces wettig en in overeenstemming met de grondwet zou zijn; G. overwegende dat Venezuela te kampen heeft met een ernstige humanitaire crisis, die wordt veroorzaakt door een tekort aan voedsel en geneesmiddelen; overwegende dat het parlement, gezien het algemene gebrek aan geneesmiddelen, medische apparatuur en benodigdheden, heeft verklaard dat er sprake is van een humanitaire, gezondheids- en voedselcrisis, en dat het de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) om humanitaire hulp heeft gevraagd alsook een om technisch bezoek teneinde de hierboven beschreven omstandigheden te bevestigen; H. overwegende dat – hoewel officiële gegevens ontbreken – het armoedecijfer in Venezuela volgens ENCOVI (Encuesta de Condiciones de Vida) verdubbeld is van 30 % in 2013 naar 60 % in 2016; overwegende dat 75 % van de geneesmiddelen die door de Wereldgezondheidsorganisatie onontbeerlijk worden geacht, in Venezuela niet verkrijgbaar is; I. overwegende dat de regering de toegang van humanitaire hulp tot het land verhindert en diverse internationale initiatieven ten behoeve van het maatschappelijk middenveld boycot, zoals in het geval van Caritas en andere ngo's; J. overwegende dat de Venezolaanse economie volgens het Internationaal Monetair Fonds (IMF) in 2016 naar verwachting met 8 % zal krimpen, na in 2015 al met 5,7 % te zijn afgenomen; overwegende dat hoewel het minimumloon met 30 % is gestegen, er bij een inflatiecijfer van 180,9 % geen enkel vooruitzicht op betaalbare basisgoederen voor Venezolanen is; overwegende dat de ramingen van het IMF een gemiddeld inflatiecijfer van 700 % tot eind 2016 en van 2 200 % in 2017 voorspellen; K. overwegende dat het gebrek aan planning op het gebied van basisinfrastructuur en inefficiënt bestuur tot een grootschalige economische en maatschappelijke crisis hebben geleid, hetgeen blijkt uit het langdurige tekort aan hulpbronnen, grondstoffen, productiemiddelen, basislevensmiddelen en onontbeerlijke geneesmiddelen, bij nul productie, en overwegende dat het land grote sociale onrust te wachten staat en een humanitaire crisis met onvoorspelbare gevolgen; L. overwegende dat het zeer hoge misdaadcijfer en de volledige straffeloosheid in Venezuela het land tot een van de gevaarlijkste landen ter wereld hebben gemaakt en dat Caracas het hoogste percentage gewelddaden ter wereld heeft, met meer dan 119,87 doden door geweld per 100 000 inwoners; M. overwegende dat gevechten om de controle over illegale mijnen schering en inslag zijn in het mineralenrijke gebied aan de grens met Guyana en Brazilië; overwegende dat er op 4 maart 2016 een massamoord heeft plaatsgevonden in Tumeremo in de deelstaat Bolívar, waarbij 28 mijnwerkers eerst verdwenen waren en vervolgens vermoord bleken; overwegende dat er nog steeds geen bevredigend antwoord is ontvangen van de autoriteiten, en overwegende dat de journaliste Lucía Suárez, die de zaak recentelijk had onderzocht, op 28 april 2016 in haar huis in Tumeremo werd doodgeschoten; N. overwegende dat de G7-landen op 27 mei 2016 een verklaring hebben uitgebracht waarin Venezuela met klem wordt verzocht de voorwaarden te scheppen voor een dialoog tussen de regering en haar burgers om een oplossing te vinden voor de steeds ernstiger wordende economische en politieke crisis, en overwegende dat de permanente raad van de Organisatie van Amerikaanse Staten (OAS) op 1 juni 2016 een verklaring over de situatie in Venezuela heeft uitgebracht; O. overwegende dat er recentelijk in het kader van UNASUR verkennende gesprekken hebben plaatsgevonden in de Dominicaanse Republiek, onder leiding van de voormalige Spaanse premier José Luis Rodríguez Zapatero, de voormalige president van de Dominicaanse Republiek Leonel Fernández en de voormalige president van Panama Martín Torrijos, met het doel een nationale dialoog op gang te brengen tussen vertegenwoordigers van de regering van de Bolivariaanse Republiek Venezuela en de door MUD vertegenwoordigde oppositiepartijen; P. overwegende dat een oplossing voor de crisis alleen kan worden gevonden via een dialoog met alle geledingen van de overheid, de democratische oppositie en de samenleving; 1. maakt zich ernstige zorgen over de sterk verslechterende democratie-, mensenrechten- en sociaal-economische situatie in Venezuela, en over de toenemende politieke en maatschappelijke instabiliteit; 2. spreekt ook zijn verontrusting uit over de huidige institutionele impasse en de controle van de uitvoerende macht over het Hooggerechtshof en de Nationale Kiesraad die tot doel heeft de uitvoering van door de Nationale Assemblee aangenomen wetten en initiatieven tegen te houden; roept de Venezolaanse regering op tot eerbiediging van de rechtsstaat en het beginsel van de scheiding der machten; herinnert eraan dat scheiding en niet-inmenging tussen gelijkwaardige legitieme machten een basisbeginsel is van democratische staten die gegrondvest zijn op het rechtsstaatbeginsel; 3. dringt er bij de Venezolaanse regering op aan de kritieke situatie waarin Venezuela momenteel verkeert, te overwinnen door middel van een constructieve opstelling, teneinde via dialoog een grondwettelijke, vreedzame en democratische oplossing tot stand te brengen; 4. is ingenomen met de op verzoek van UNASAR gestarte bemiddelingsinspanningen om een proces van nationale dialoog tot stand te brengen tussen de uitvoerende macht en de oppositie, vertegenwoordigd door de MUD-meerderheid; 5. neemt kennis van de verklaring van de G7-leiders over Venezuela; verzoekt de Europese Raad van juni met een politieke verklaring te komen over de situatie in het land en steun te verlenen aan de onlangs van start gegane bemiddelingsinspanningen, zodat er overeenstemming bereikt kan worden over democratische en politieke oplossingen voor Venezuela; 6. dringt er bij de Venezolaanse regering op aan alle politieke gevangenen onmiddellijk vrij te laten; herinnert eraan dat de vrijlating van politieke gevangenen door de oppositie als voorwaarde is gesteld voor het starten van onderhandelingen, en roept beide partijen op tot een compromisoplossing te komen die gericht is op het ondersteunen van de lopende bemiddelingsinspanningen; verzoekt de EU en de VV/HV de Venezolaanse regering aan te sporen politieke gevangenen en personen die willekeurig worden vastgehouden onmiddellijk vrij te laten, in overeenstemming met de oproepen van diverse VN-instanties en internationale organisaties en met de amnestie- en nationaleverzoeningswet; 7. verzoekt de autoriteiten het constitutionele recht van vreedzame betoging te eerbiedigen en te waarborgen; roept daarnaast de oppositieleiders op hun bevoegdheden op verantwoordelijke wijze uit te oefenen; verzoekt de Venezolaanse autoriteiten de veiligheid en de vrije uitoefening van rechten te waarborgen voor alle burgers, en met name mensenrechtenactivisten, journalisten, politieke activisten en leden van onafhankelijke niet-gouvernementele organisaties; 8. dringt er bij president Maduro en zijn regering op aan dringend economische hervormingen door te voeren in samenwerking met het democratisch verkozen parlement, teneinde een constructieve oplossing te vinden voor de recessie en de energiecrisis, en met name voor het gebrek aan voedsel en geneesmiddelen; 9. maakt zich ernstig zorgen over de toenemende maatschappelijke spanningen die veroorzaakt worden door het tekort aan basisgoederen zoals levensmiddelen en geneesmiddelen; verzoekt de VV/HV een plan voor hulp voor Venezuela te ontwikkelen en de Venezolaanse autoriteiten op te roepen humanitaire hulp tot het land toe te laten en de internationale organisaties, die de zwaarst getroffen maatschappelijke sectoren willen helpen en daarmee in de grootste behoeften van de bevolking willen helpen voorzien, in de gelegenheid te stellen hun werk te doen; 10. verzoekt de regering en de overheid van Venezuela zich te houden aan de grondwet, inclusief de rechts- en de erkende mechanismen en -procedures voor het activeren van de in de Venezolaanse grondwet voorziene procedure voor het - voor eind 2016 - afzetten van de president; 11. verzoekt de VV/HV met klem met de Latijns-Amerikaanse landen en regionale en internationale organisaties samen te werken om ervoor te zorgen dat er in Venezuela mechanismen voor dialoog, nationale verzoening en bemiddeling tot stand komen teneinde een vreedzame, democratische en grondwettelijke oplossing te ondersteunen voor de crisis waarin het land momenteel verkeert; 12. beschouwt het als absolute prioriteit om de hoge mate van straffeloosheid, die de toename van het geweld en de onveiligheid in het land versterkt en in de hand werkt, terug te dringen en om te zorgen voor eerbiediging van het bestaande rechtsstelsel, dat vraagt om gerechtigheid voor de slachtoffers van ontvoering, moord en andere misdrijven die elke dag weer gepleegd worden, alsook voor hun familie; 13. verzoekt de Venezolaanse autoriteiten onderzoek te verrichten naar de massamoord in Tumeremo, waar 28 mijnwerkers zijn vermoord, teneinde de daders en aanstichters voor de recht te brengen, waaronder ook degenen die achter de recente moord op journaliste Lucía Suárez zitten, die op dezelfde plaats werd gedood en waarvan vermoed wordt dat er sprake was van samenhang met de overige moorden; 14. herhaalt zijn verzoek om zo spoedig mogelijk een delegatie van het Europees Parlement naar Venezuela te sturen en in dialoog te treden met alle bij het conflict betrokken partijen; 15. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad, de Commissie, de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid, de regering en Nationale Vergadering van de Bolivariaanse Republiek Venezuela, de Euro-Latijns-Amerikaanse Parlementaire Vergadering en de secretaris-generaal van de Organisatie van Amerikaanse Staten. Het Europees Parlement, – gezien Verordening (EU) nr. 528/2012 van het Europees Parlement en de Raad van 22 mei 2012 betreffende het op de markt aanbieden en het gebruik van biociden (1) , – gezien de routekaart van de Commissie voor het vaststellen van criteria voor de identificatie van hormoonontregelende stoffen in de context van de tenuitvoerlegging van de gewasbeschermingsmiddelenverordening en de biocidenverordening (2) , – gezien het arrest van het Gerecht van de Europese Unie van 16 december 2015 in zaak T-521/14 (door Zweden aangespannen tegen de Commissie, waarbij Zweden werd gesteund door het Europees Parlement, de Raad van de Europese Unie, Denemarken, Finland, Frankrijk en Nederland) (3) , – gezien artikel 17, lid 1, van het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU), – gezien de artikelen 265 en 266 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU), – gezien de brief d.d. 22 maart 2016 van Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker aan de Voorzitter van het Europees Parlement ((2016)1416502), – gezien het UNEP/WHO-rapport met als titel "State of the science of endocrine disrupting chemicals 2012" (4) , – gezien artikel 123, leden 2 en 4, van zijn Reglement, A. overwegende dat volgens artikel 5 van Verordening (EU) nr. 528/2012 werkzame stoffen die op grond van nader te bepalen wetenschappelijke criteria dan wel, in afwachting van de vaststelling van deze criteria, op grond van voorlopige criteria geacht worden hormoonontregelende eigenschappen te bezitten die schadelijk kunnen zijn voor de mens, niet worden goedgekeurd, tenzij een van de afwijkingen als bedoeld in artikel 5, lid 2, van toepassing is; B. overwegende dat in artikel 5, lid 3, van Verordening (EU) nr. 528/2012 bepaald is dat de Commissie uiterlijk op 13 december 2013 gedelegeerde handelingen vaststelt tot vaststelling van wetenschappelijke criteria voor het bepalen van hormoonontregelende eigenschappen van werkzame stoffen en biociden; C. overwegende dat de Commissie de gedelegeerde handelingen tot vaststelling van wetenschappelijke criteria nog steeds niet heeft vastgesteld, wat nu al meer dan tweeënhalf jaar geleden had moeten gebeuren; D. overwegende dat hormoonontregelende stoffen in het UNEP/WHO-rapport worden beschouwd als een wereldwijde bedreiging, waarbij onder meer wordt verwezen naar de grote incidentie en de toenemende trend van hormoongerelateerde aandoeningen bij de mens, alsook naar de vaststelling van hormoongerelateerde effecten bij in het wild levende dieren; overwegende dat er bewijs beschikbaar wordt van negatieve gevolgen voor de voortplanting (onvruchtbaarheid, kankers, misvormingen) door blootstelling aan hormoonontregelende stoffen en dat er ook steeds meer bewijs is van de effecten van deze chemische stoffen met betrekking tot de schildklierfunctie, de hersenfunctie, zwaarlijvigheid en het metabolisme en homeostase van insuline en glucose; E. overwegende dat het Gerecht van de Europese Unie in zijn arrest van 16 december 2015 in zaak T-521/14 heeft verklaard dat de Commissie inbreuk heeft gemaakt op het EU-recht, aangezien zij geen gedelegeerde handelingen heeft vastgesteld tot vaststelling van wetenschappelijke criteria voor het bepalen van hormoonontregelende eigenschappen; F. overwegende dat het Gerecht heeft geoordeeld dat de Commissie een duidelijke, nauwkeurige en onvoorwaardelijke verplichting had om uiterlijk op 13 december 2013 gedelegeerde handelingen tot vaststelling van de voornoemde wetenschappelijke criteria vast te stellen; G. overwegende dat de deskundigenadviesgroep hormoonontregelende stoffen, die door de Europese Commissie opgericht is en door het Gemeenschappelijk Centrum voor onderzoek (JRC) gecoördineerd wordt, op 28 maart 2013 een verslag had aangenomen over de belangrijkste wetenschappelijke vraagstukken met betrekking tot de identificatie en karakterisering van hormoonontregelende stoffen; overwegende dat op dat moment, na drie jaar werk van de betrokken diensten, een volwaardig voorstel voor wetenschappelijke criteria beschikbaar was; H. overwegende dat het Gerecht stelt dat geen enkele bepaling van Verordening (EU) nr. 528/2012 een effectbeoordeling van wetenschappelijke, op gevaren gebaseerde criteria voorschrijft, en dat zelfs indien de Commissie van mening zou zijn dat een dergelijke effectbeoordeling noodzakelijk was, deze effectbeoordeling haar niet zou vrijstellen van de verplichting om te voldoen aan de uiterste termijn zoals vastgelegd in de verordening (punt 74 van het arrest); I. overwegende dat het Gerecht voorts heeft bepaald dat de vaststelling van wetenschappelijke criteria alleen op objectieve wijze kan worden gerealiseerd op basis van wetenschappelijke gegevens met betrekking tot het hormoonstelsel, onafhankelijk van andere overwegingen, in het bijzonder economische (punt 71 van het arrest); overwegende dat het Gerecht daarom heeft verduidelijkt dat een sociaaleconomische effectbeoordeling geen passend instrument is om een besluit te nemen over een wetenschappelijke kwestie; J. overwegende dat het Gerecht voorts heeft bepaald dat de Commissie, in de context van de toepassing van de door de wetgever aan haar gedelegeerde bevoegdheden, het door de wetgever vastgelegde regelgevende evenwicht tussen de verbetering van de interne markt en de bescherming van de gezondheid van mensen en dieren en van het milieu niet ter discussie kan stellen (punt 72 van het arrest); overwegende dat het Gerecht daarom heeft verduidelijkt dat het niet passend is dat de Commissie wijzigingen van bepalingen in de sectorale regelgeving beoordeelt als onderdeel van de effectbeoordeling met betrekking tot de vaststelling van een gedelegeerde handeling; K. overwegende dat het Gerecht van oordeel is dat de voorlopige criteria van Verordening (EU) nr. 528/2012 een beschermingsniveau bieden dat niet als hoog genoeg kan worden beschouwd (punt 77 van het arrest); L. overwegende dat uit hoofde van artikel 266 VWEU de instelling, het orgaan of de instantie welker handeling nietig is verklaard of welker nalatigheid strijdig met de Verdragen is verklaard, gehouden is de maatregelen te nemen welke nodig zijn ter uitvoering van het arrest van het Hof van Justitie van de Europese Unie; M. overwegende dat Vytenis Andriukaitis, commissaris voor Gezondheid en Voedselveiligheid, tijdens de plenaire vergadering van het Europees Parlement van februari 2016 verklaarde dat de Commissie de uitvoering van de effectbeoordeling echter zal voortzetten, aangezien zij die beschouwt als een "nuttig en zelfs essentieel instrument [...] om haar te leiden bij haar toekomstige beslissing over de criteria"; N. overwegende dat de Commissie verplicht is effectbeoordelingen uit te voeren van wetgevings- en niet-wetgevingsinitiatieven die naar verwachting aanzienlijke economische, ecologische of maatschappelijke gevolgen hebben teneinde alternatieve oplossingen in kaart te brengen, wat betekent dat effectbeoordelingen waardevolle instrumenten zijn die regelgevende instanties helpen om beleidsopties te beoordelen, maar niet om wetenschappelijke kwesties te regelen; O. overwegende dat Commissievoorzitter Juncker in zijn brief van 22 maart 2016 aan Voorzitter Schultz heeft herhaald dat de Commissie voornemens is om eerst het advies van de Raad voor regelgevingstoetsing over de effectbeoordeling in te winnen alvorens een besluit over de wetenschappelijke criteria te nemen en vervolgens tegen eind juni 2016 wetenschappelijke criteria voor het bepalen van hormoonontregelende eigenschappen vast te stellen; P. overwegende dat het derhalve geen twijfel lijdt dat de Commissie nog geen actie heeft ondernomen om te voldoen aan het arrest van het Gerecht, maar in plaats daarvan inbreuk blijft maken op het EU-recht zoals verklaard door het Gerecht en nu dus ook inbreuk maakt op artikel 266 VWEU; Q. overwegende dat het volstrekt onaanvaardbaar is dat de Commissie als hoedster van de Verdragen de Verdragen niet naleeft; 1. veroordeelt de Commissie niet alleen omdat zij heeft verzaakt aan haar verplichting om overeenkomstig Verordening (EU) nr. 528/2012 gedelegeerde handelingen vast te stellen, maar ook omdat zij niet heeft voldaan aan haar institutionele verplichtingen zoals neergelegd in de Verdragen zelf, met name artikel 266 VWEU; 2. neemt kennis van het politieke engagement van de Commissie om vóór de zomer wetenschappelijke criteria voor het bepalen van hormoonontregelende eigenschappen voor te stellen; 3. benadrukt het feit dat het Gerecht heeft bepaald dat de vaststelling van wetenschappelijke criteria alleen op objectieve wijze kan worden gerealiseerd op basis van wetenschappelijke gegevens met betrekking tot het hormoonstelsel, onafhankelijk van andere overwegingen, in het bijzonder economische, en dat de Commissie niet bevoegd is het in een basishandeling vastgelegde regelgevende evenwicht te wijzigen via de toepassing van aan haar toegewezen bevoegdheden overeenkomstig artikel 290 VWEU, een kwestie die de Commissie echter in het kader van haar effectbeoordeling evalueert; 4. verzoekt de Commissie onmiddellijk te voldoen aan haar verplichtingen uit hoofde van artikel 266 VWEU en onverwijld op gevaren gebaseerde wetenschappelijke criteria vast te stellen voor het bepalen van hormoonontregelende eigenschappen; 5. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de voorzitter van de Raad en de voorzitter van de Commissie en hen in kennis te stellen van de uitslag van de stemming over deze resolutie in de plenaire vergadering. Het Europees Parlement, – gezien het ontwerp van uitvoeringsbesluit van de Commissie tot verlening van een vergunning voor het in de handel brengen van producten die geheel of gedeeltelijk bestaan uit of zijn geproduceerd met de genetisch gemodificeerde mais Bt11 × MIR162 × MIR604 × GA21, en genetisch gemodificeerde maissoorten die bestaan uit een combinatie van twee of drie van de "events" Bt11, MIR162, MIR604 en GA21, en tot intrekking van de Besluiten 2010/426/EU, 2011/893/EU, 2011/892/EU en 2011/894/EU (D044931/01), – gezien Verordening (EG) nr. 1829/2003 van het Europees Parlement en de Raad van 22 september 2003 inzake genetisch gemodificeerde levensmiddelen en diervoeders (1) , en met name artikel 7, lid 3, artikel 9, lid 2, artikel 19, lid 3, en artikel 21, lid 2, – gezien de artikelen 11 en 13 van Verordening (EU) nr. 182/2011 van het Europees Parlement en de Raad van 16 februari 2011 tot vaststelling van de algemene voorschriften en beginselen die van toepassing zijn op de wijze waarop de lidstaten de uitoefening van de uitvoeringsbevoegdheden door de Commissie controleren (2) , – gezien het feit dat het Permanent Comité voor de voedselketen en de diergezondheid, waarnaar wordt verwezen in artikel 35 van Verordening (EG) nr. 1829/2003, op 25 april 2016 na stemming heeft besloten geen advies uit te brengen, – gezien het advies van de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA) van 7 december 2015 (3) , – gezien zijn resolutie van 3 februari 2016 over het ontwerp van uitvoeringsbesluit van de Commissie tot verlening van een vergunning voor het in de handel brengen van producten die geheel of gedeeltelijk bestaan uit of zijn geproduceerd met genetisch gemodificeerde soja MON 87705 × MON 89788 (MON-877Ø5-6 × MON-89788-1) overeenkomstig Verordening (EG) nr. 1829/2003 van het Europees Parlement en de Raad (4) , – gezien zijn resolutie van 3 februari 2016 over het ontwerp van uitvoeringsbesluit van de Commissie tot verlening van een vergunning voor het in de handel brengen van producten die geheel of gedeeltelijk bestaan uit of zijn geproduceerd met genetisch gemodificeerde soja MON 87708 × MON 89788 (MON-877Ø8-9 × MON-89788-1) overeenkomstig Verordening (EG) nr. 1829/2003 van het Europees Parlement en de Raad (5) , – gezien zijn resolutie van 3 februari 2016 over het ontwerp van uitvoeringsbesluit van de Commissie tot verlening van een vergunning voor het in de handel brengen van producten die geheel of gedeeltelijk bestaan uit of zijn geproduceerd met genetisch gemodificeerde soja FG72 (MST-FGØ72-2) overeenkomstig Verordening (EG) nr. 1829/2003 van het Europees Parlement en de Raad (6) , – gezien zijn resolutie van 16 december 2015 over Uitvoeringsbesluit (EU) 2015/2279 van de Commissie van 4 december 2015 tot verlening van een vergunning voor het in de handel brengen van producten die geheel of gedeeltelijk bestaan uit of zijn geproduceerd met de genetisch gemodificeerde mais NK603 × T25 (MON-ØØ6Ø3-6 × ACS-ZMØØ3-2) krachtens Verordening (EG) nr. 1829/2003 van het Europees Parlement en de Raad (7) , – gezien de ontwerpresolutie van de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en voedselveiligheid, – gezien artikel 106, leden 2 en 3, van zijn Reglement, A. overwegende dat Syngenta France S.A.S. op 9 februari 2009 bij de bevoegde instantie van Duitsland overeenkomstig de artikelen 5 en 17 van Verordening (EG) nr. 1829/2003 een aanvraag heeft ingediend voor het in de handel brengen van levensmiddelen, levensmiddeleningrediënten en diervoeders die geheel of gedeeltelijk bestaan uit of zijn geproduceerd met mais Bt11 × MIR162 × MIR604 × GA21; B. overwegende dat de aanvraag ook betrekking heeft op het in de handel brengen van genetisch gemodificeerde mais Bt11 × MIR162 × MIR604 × GA21 in producten die er geheel of gedeeltelijk uit bestaan, voor andere toepassingen dan als levensmiddel of als diervoeder die ook voor andere maissoorten zijn toegelaten, met uitzondering van de teelt; C. overwegende dat Syngenta op 5 juli 2013 de aanvraag uitbreidde tot alle sub-combinaties van de afzonderlijke genetische gemodificeerde "events" bestaande uit Bt11 × MIR162 × MIR604 × GA21 (‘sub-combinaties’), inclusief Bt11 × GA21 mais, MIR604 × GA21 mais, Bt11 × MIR604 mais, en Bt11 × MIR604 × GA21, waarvoor al vergunning is verleend overeenkomstig Besluiten 2010/426/EU (8) , 2011/892/EU (9) , 2011/893/EU (10) en 2011/894/EU (11) van de Commissie; D. overwegende dat, zoals in de aanvraag beschreven, SYN-BTØ11-1 mais het Cry1Ab-eiwit tot expressie brengt dat bescherming biedt tegen bepaalde schadelijke lepidoptera, en het PAT-eiwit dat tolerantie geeft voor glufosinaat-ammoniumherbiciden; E. overwegende dat, zoals in de aanvraag beschreven, SYN-IR-162-4 mais het Vip3Aa20-eiwit tot expressie brengt dat bescherming biedt tegen bepaalde schadelijke lepidoptera, alsook het PMI-eiwit, dat als genetische marker werd gebruikt; F. overwegende dat, zoals in de aanvraag beschreven, SYN-IR6Ø4-5 mais het Cry3A-eiwit tot expressie brengt dat bescherming biedt tegen bepaalde schadelijke lepidoptera, alsook het PMI-eiwit, dat als genetische marker werd gebruikt; G. overwegende dat, zoals in de aanvraag beschreven, MON-ØØØ21-9 mais het Cry1Ab-eiwit tot expressie brengt dat bescherming biedt tegen bepaalde schadelijke lepidoptera, en het mEPSPS-eiwit dat tolerantie geeft voor op glyfosaat gebaseerde herbiciden; H. overwegende dat het Internationaal Agentschap voor kankeronderzoek – het gespecialiseerde kankeragentschap van de Wereldgezondheidsorganisatie – op 20 maart 2015 glyfosaat heeft geclassificeerd als waarschijnlijk kankerverwekkend voor mensen (12) ; I. overwegende dat het Permanent Comité op 25 april 2016 over het ontwerp van uitvoeringsbesluit van de Commissie heeft gestemd, maar geen advies heeft uitgebracht; J. overwegende dat de Commissie op 22 april 2015 in de toelichting bij haar wetgevingsvoorstel tot wijziging van Verordening (EG) nr. 1829/2003 betreurde dat sinds de inwerkingtreding van Verordening (EG) nr. 1829/2003 vergunningsbesluiten door de Commissie in overeenstemming met de toepasselijke wetgeving werden vastgesteld zonder gesteund te worden door advies van de comités van de lidstaten, en dat de terugzending van het dossier aan de Commissie voor een definitieve beslissing, wat zeer ongebruikelijk was voor de procedure in het algemeen, de norm was geworden voor de besluitvorming rond het verlenen van vergunningen voor genetisch gemodificeerde levensmiddelen en diervoeders; 1. is van mening dat het ontwerp van uitvoeringsbesluit van de Commissie de in Verordening (EG) nr. 1829/2003 bedoelde uitvoeringsbevoegdheden overschrijdt; 2. verzoekt de Commissie haar ontwerp van uitvoeringsbesluit in te trekken; 3. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad en de Commissie, alsmede aan de regeringen en parlementen van de lidstaten. Het Europees Parlement, – gezien het ontwerp van uitvoeringsbesluit van de Commissie betreffende het in de handel brengen van een genetisch gemodificeerde anjer ( Dianthus caryophyllus L. , lijn SHD-27531-4) (D044927/02), – gezien Richtlijn 2001/18/EG van het Europees Parlement en de Raad van 12 maart 2001 inzake de doelbewuste introductie van genetisch gemodificeerde organismen in het milieu en tot intrekking van Richtlijn 90/220/EEG van de Raad (1) , en met name artikel 18, lid 1, eerste alinea daarvan, – gezien de artikelen 11 en 13 van Verordening (EU) nr. 182/2011 van het Europees Parlement en de Raad van 16 februari 2011 tot vaststelling van de algemene voorschriften en beginselen die van toepassing zijn op de wijze waarop de lidstaten de uitoefening van de uitvoeringsbevoegdheden door de Commissie controleren (2) , – gezien het advies van de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA) van 15 december 2015 (3) , – gezien het advies van EFSA van 10 november 2014 (4) , – gezien het resultaat van de stemming in het regelgevend comité van 25 april 2016, – gezien de ontwerpresolutie van de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en voedselveiligheid, – gezien artikel 106, leden 2 en 3, van zijn Reglement, A. overwegende dat Suntory Holdings Limited, Osaka, Japan, in maart 2013 bij de bevoegde instantie in Nederland een kennisgeving heeft ingediend (ref.nr. C/NL/13/01) betreffende het handel brengen van een genetisch gemodificeerde anjer ( Dianthus caryophyllus L. , lijn SHD-27531-4); B. overwegende dat deze kennisgeving betrekking had op de invoer, distributie en verkoop in de Unie van snijbloemen van de genetisch gemodificeerde anjer SHD-27531-4, uitsluitend met het doel om als sierbloem te worden gebruikt; C. overwegende dat het regelgevend comité op 25 april 2016 besloot geen advies uit te brengen, waarbij 7 lidstaten (die 7.84 % van de bevolking vertegenwoordigden) tegen het ontwerp van uitvoeringsbesluit stemden, 6 lidstaten (die 46.26 % van de bevolking vertegenwoordigden) zich onthielden van stemming, 11 lidstaten (die 36.29 % van de bevolking vertegenwoordigden) voor het ontwerp van uitvoeringsbesluit stemden en 4 lidstaten niet vertegenwoordigd waren; D. overwegende dat in het advies van EFSA wordt vermeld dat het GMO-panel van EFSA op de hoogte is van de gewoonte van bepaalde bevolkingsgroepen om anjerblaadjes die als garnering worden gebruikt opzettelijk op te eten; E. overwegende dat het GMO-panel van EFSA evenwel geen onderzoek heeft gedaan naar de mogelijke gevolgen van het opzettelijk eten van genetisch gemanipuleerde anjers door mensen; F. overwegende dat er in het advies van EFSA niets wordt gezegd over het opzettelijk of onopzettelijk eten van genetisch gemanipuleerde anjers door dieren; G. overwegende dat de anjer behoort tot de soort Dianthus caryophyllus van het op grote schaal gekweekte geslacht Dianthus ; H. overwegende dat de wilde en gedomesticeerde soorten van het geslacht Dianthus een tamelijk grote onderlinge variëteit kennen, omdat hun herkomst varieert van Zuid‑Rusland tot de alpiene regio's van Griekenland en de Auvergne in Frankrijk; overwegende dat het geslacht Dianthus zich heeft aangepast aan de koelere alpiene regio's in Europa en Azië, maar tevens wordt aangetroffen in de mediterrane kustgebieden; overwegende dat Dianthus caryophyllus een sierplant is die in Europa op grote schaal gekweekt wordt (bijv. in Italië en Spanje) en die in een aantal landen in het Middellandse Zeegebied her en der in verwilderde vorm voorkomt (dit lijkt uitsluitend het geval te zijn in de mediterrane kustregio's van Griekenland, Italië, Sicilië, Corsica en Sardinië (5) ); I. overwegende dat gekweekte anjers met name afkomstig zijn uit Italië, Spanje en Nederland en dat de wilde Dianthus caryophyllus voornamelijk wordt aangetroffen in Frankrijk en Italië (6) ; J. overwegende dat Cyprus naar aanleiding van de kennisgeving bezwaar heeft gemaakt en het GMO-panel van EFSA het met Cyprus eens was dat vermeerdering van anjer SHD-27531-4 (door bijvoorbeeld stekken) door individuele personen niet uitgesloten kan worden; overwegende dat EFSA van oordeel is dat afgesneden stengels met daaraan scheuten vermeerderd zouden kunnen worden door stekken of door middel van microvermeerdering, en zo in het milieu (bijvoorbeeld in tuinen) terecht zouden kunnen komen; K. overwegende dat in de vrije natuur kruisbestuiving van het geslacht Dianthus plaatsvindt via bestuivende insecten, met name Lepidoptera , die een voldoende lange roltong hebben om de nectarklieren in de bloemen te bereiken; overwegende dat het GMO-panel van EFSA van mening is dat de overbrenging door Lepidoptera van stuifmeel van de genetisch gemanipuleerde anjer SHD-27531-4 naar wilde Dianthus ‑soorten niet uitgesloten kan worden; L. overwegende dat de genetisch gemanipuleerde Dianthus caryophyllus L. , lijn SHD‑27531-4, eenmaal uitgebloeid, bij het afval terecht zal komen en volgens de beginselen van de circulaire economie wellicht gecomposteerd zal worden, maar dat EFSA de gevolgen daarvan voor het milieu niet heeft onderzocht; M. overwegende dat het GMO-panel van EFSA van mening is dat een genetisch gemanipuleerde anjer van de lijn SHD-27531-4 die via levensvatbare zaden, stuifmeel of stekken in het milieu terechtkomt, geen kenmerken van verhoogde fitness zal vertonen, behalve bij blootstelling aan herbiciden op basis van sulfonylureum; N. overwegende dat de genetisch gemanipuleerde anjer het van Nicotiana tabacum afkomstige gen SuRB ( als ) bevat dat codeert voor een mutant acetolactaat synthase‑eiwit (ALS) dat tolerantie voor sulfonylureum geeft; O. overwegende dat volgens PAN UK sommige onkruidbestrijdingsmiddelen, zoals sulfonylureumverbindingen, sulfonamiden en imidazolinonen, reeds in een zeer lage dosis zeer giftig kunnen zijn voor planten en dat sulfonylureumverbindingen in de plaats zijn gekomen van andere onkruidbestrijdingsmiddelen die schadelijker zijn voor dieren; overwegende dat volgens PAN UK deskundigen hebben gewaarschuwd dat grootschalig gebruik van sulfonamiden rampzalige gevolgen kan hebben voor de productiviteit van niet-doelgewassen, voor de samenstelling van natuurlijke plantengemeenschappen en voor voedselketens in de vrije natuur (7) ; P. overwegende dat sulfonylureumverbindingen worden gebruikt als tweedelijnsmedicatie voor de behandeling van diabetes type 2 en overwegende dat het risico van hart- en vaatziekten bij dit type antidiabeticum hoger is dan bij andere medicijnen tegen diabetes (8) ; Q. overwegende dat het creëren van een markt voor planten die resistent zijn tegen sulfonylureum het wereldwijde gebruik van dit antidiabeticum als onkruidbestrijdingsmiddel zal stimuleren; R. overwegende dat het gebruik van een medicijn voor een ander doel dan de bevordering van de volksgezondheid, met als gevolg een ongecontroleerde verspreiding ervan in ecosystemen, zeer schadelijke effecten kan hebben voor de biodiversiteit in de hele wereld en kan leiden tot chemische vervuiling van drinkwater; 1. is van oordeel dat het ontwerp van uitvoeringsbesluit van de Commissie niet dient ter bescherming van de volksgezondheid en het milieu als bedoeld in Richtlijn 2001/18/EG en derhalve de in deze richtlijn aan de Commissie verleende uitvoeringsbevoegdheden overschrijdt; 2. verzoekt de Commissie haar ontwerp van uitvoeringsbesluit in te trekken; 3. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad en de Commissie, alsmede aan de regeringen en parlementen van de lidstaten.