(Bijzondere wetgevingsprocedure – goedkeuring) Het Europees Parlement, – gezien het ontwerp van verordening van de Raad tot wijziging van Verordening (EU, Euratom) 2020/2093 tot bepaling van het meerjarig financieel kader voor de jaren 2021-2027 (05818/2024), – gezien het verzoek om goedkeuring, ingediend door de Raad overeenkomstig artikel 312, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (C9-0030/2024), – gezien het voorstel van de Commissie van 20 juni 2023 voor een verordening van de Raad tot wijziging van Verordening (EU, Euratom) 2020/2093 tot bepaling van het meerjarig financieel kader voor de jaren 2021‑2027 ( COM(2023)0337 ), – gezien zijn resolutie van 3 oktober 2023 over het voorstel voor een tussentijdse herziening van het meerjarig financieel kader 2021-2027 (1) , – gezien artikel 92 en artikel 105, leden 1 en 4, van zijn Reglement, – gezien de aanbeveling van de Begrotingscommissie ( A9-0051/2024 ), 1. hecht zijn goedkeuring aan het ontwerp van verordening van de Raad dat als bijlage bij deze resolutie is gevoegd; 2. hecht zijn goedkeuring aan de gemeenschappelijke verklaring van het Parlement, de Raad en de Commissie die als bijlage bij deze resolutie is gevoegd; 3. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en aan de Commissie, alsmede aan de nationale parlementen. BIJLAGE 1: Ontwerp van verordening van de Raad tot wijziging van Verordening (EU, Euratom) 2020/2093 tot bepaling van het meerjarig financieel kader voor de jaren 2021-2027 VERORDENING (EU, Euratom) 2024/… VAN DE RAAD van ... tot wijziging van Verordening (EU, Euratom) 2020/2093 tot bepaling van het meerjarig financieel kader voor de jaren 2021-2027 DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE, Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 312, Gezien het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie, en met name artikel 106 bis, Gezien het voorstel van de Europese Commissie, Gezien de goedkeuring door het Europees Parlement (2) , Na toezending van het ontwerp van wetgevingshandeling aan de nationale parlementen, Handelend volgens een bijzondere wetgevingsprocedure, Overwegende hetgeen volgt: (1) Nu het meerjarig financieel kader (MFK) voor de jaren 2021-2027 zoals vastgesteld bij Verordening (EU, Euratom) 2020/2093 van de Raad (3) de eerste jaren van uitvoering achter de rug heeft, presenteert de Commissie een herziening van de werking ervan, inclusief een beoordeling van de houdbaarheid van de uitgavenmaxima. (2) Sinds december 2020 wordt de Unie geconfronteerd met een reeks ongekende en onverwachte uitdagingen. De Unie heeft snel gehandeld en alle haar ter beschikking staande middelen gebruikt, maar de beperkte budgettaire flexibiliteit die in het MFK voor de jaren 2021-2027 is ingebouwd, is bijna uitgeput, waardoor het vermogen van de begroting van de Unie om zelfs de meest dringende uitdagingen aan te pakken, in het gedrang komt. (3) In de eerste jaren van de uitvoering van het MFK zijn op grote schaal speciale instrumenten gebruikt om meerdere uitdagingen aan te pakken. De noodzaak om verdere actie te ondernemen blijft bestaan, terwijl de beschikbare begrotingsmiddelen om dergelijke situaties in de resterende periode van het MFK het hoofd te bieden, beperkt zijn. (4) De begroting van de Unie moet de Unie in staat stellen om in reactie op nieuwe uitdagingen de nodige beleidsmaatregelen te treffen en te voldoen aan wettelijke verplichtingen die binnen de bestaande maxima en gezien de uitgeputte flexibiliteit niet kunnen worden opgevangen. De uitgavenmaxima voor vastleggingskredieten in de rubrieken 1, 2, 3, 4, 5 en 6 voor de jaren 2024, 2025, 2026 en 2027 moeten worden gewijzigd. Hoewel de uitgavenmaxima voor betalingskredieten op hun huidige niveau kunnen worden gehandhaafd, moet het maximum voor betalingskredieten in het kader van het enkelvoudig marge-instrument voor 2026 bijgevolg worden aangepast om het risico van achterstanden te voorkomen. Daarnaast moet het totale bedrag van de extra toewijzingen in het kader van de programmaspecifieke aanpassing als bedoeld in artikel 5 en de desbetreffende tabel in bijlage II bij Verordening (EU, Euratom) 2020/2093 worden gewijzigd. (5) Ook de bedragen voor de reserve voor aanpassing aan de Brexit en het Europees Fonds voor aanpassing aan de globalisering moeten worden gewijzigd. (6) Door de illegale aanvalsoorlog van Rusland tegen Oekraïne woedt er opnieuw een oorlog op het Europese continent. De Unie zal Oekraïne blijven steunen zolang dat nodig is en zal het land vastberaden helpen op zijn Europees traject. Daartoe hebben het Europees Parlement en de Raad Verordening (EU) 2024/… van het Europees Parlement en de Raad (4) (5) vastgesteld als reactie van de Unie ter ondersteuning van de macrofinanciële stabiliteit, wederopbouw en modernisering van Oekraïne, en ter ondersteuning van de hervormingsinspanningen van Oekraïne in het kader van zijn toetredingstraject tot de Unie (de “faciliteit voor Oekraïne”). (7) Gezien de onzekerheden in verband met de Russische aanvalsoorlog moet de faciliteit voor Oekraïne een flexibel instrument zijn om tot 2027 voldoende steun in passende vorm te bieden. De steun in het kader van de faciliteit voor Oekraïne moet worden verleend in de vorm van leningen, niet-terugbetaalbare steun en voorzieningen voor begrotingsgaranties. (8) Voor het deel van de steun dat in het kader van de faciliteit voor Oekraïne in de vorm van leningen wordt verstrekt, is het passend de bestaande begrotingsgarantie van de Unie tot 2027 te verlengen ter dekking van de financiële steun die aan Oekraïne ter beschikking wordt gesteld. Bijgevolg moet het mogelijk zijn de nodige kredieten in de begroting van de Unie beschikbaar te stellen boven de tot eind 2027 beschikbare maxima van het MFK voor financiële steun aan Oekraïne. Naast de reeds bij Verordening (EU) 2022/2463 vastgestelde financiële hulp op korte termijn aan Oekraïne moet de begrotingsgarantie van de Unie de financiële steun aan Oekraïne dekken voor een bedrag van maximaal 33 miljard EUR, zoals gespecificeerd in Verordening (EU) 2024/… (6) . (9) Voor het deel van de steun in het kader van de faciliteit voor Oekraïne dat wordt verleend in de vorm van niet‑terugbetaalbare steun en voorzieningen voor begrotingsgaranties, moeten de kredieten worden verstrekt via een nieuw thematisch speciaal instrument – de “reserve voor Oekraïne”. De vastleggingskredieten en de bijbehorende betalingskredieten moeten jaarlijks beschikbaar worden gesteld in het kader van de in artikel 314 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU) beschreven begrotingsprocedure, boven de maxima van het MFK. Met het oog op de ordelijke ontwikkeling van de uitgaven die uit hoofde van de desbetreffende bepalingen van Verordening (EU) 2024/… (7) moeten worden geprogrammeerd, en met name in het licht van de in het Oekraïneplan vast te leggen bedragen, is het passend algemene en jaarlijkse maximumbedragen vast te stellen die in de periode 2024-2027 voor de reserve voor Oekraïne kunnen worden uitgetrokken. Om volledige uitvoering en flexibiliteit tussen de verschillende jaren te waarborgen, in overeenstemming met het totaalbedrag, moet het mogelijk zijn om in de volgende jaren tot 2027 het niet-aangewende deel van het jaarlijkse bedrag in een bepaald jaar te gebruiken bovenop het maximumbedrag voor het desbetreffende jaar. (10) Sinds 2022 zien de Unie en de meeste grote economieën een stijging van de rentetarieven voor alle emittenten van obligaties, waaronder de Unie. Bijgevolg zullen de financieringskosten voor leningen in het kader van het herstelinstrument voor de Europese Unie, NextGenerationEU (“EURI”), die op grond van artikel 5, lid 2, van Besluit (EU, Euratom) 2020/2053 van de Raad (8) ten laste van de begroting van de Unie komen, naar verwachting hoger liggen dan de ramingen die aanvankelijk onder de MFK-maxima waren geprogrammeerd op het moment van de vaststelling ervan in december 2020, die respectievelijk 2 332 miljoen EUR in 2025 (in prijzen van 2018), 3 196 miljoen EUR in 2026 (in prijzen van 2018) en 4 168 miljoen EUR in 2027 (in prijzen van 2018) bedroegen. (11) Gezien de onzekerheid omtrent de toekomstige ontwikkeling van de rentetarieven in veranderende marktomstandigheden en de totale leningsbehoeften voor de financiering van de lopende programma’s van de Unie die door het EURI worden gefinancierd, is het passend om, als onderdeel van de voorzieningen die nodig zijn om de jaarlijkse begrotingsprocedure soepel te laten verlopen en ervoor te zorgen dat de financiële middelen beschikbaar worden gesteld teneinde de Unie in staat te stellen haar wettelijke verplichtingen na te komen, een uitzonderlijk en tijdelijk instrument vast te stellen dat beperkt is tot de duur van het huidige MFK, ter dekking van de financieringskosten voor leningen uit het EURI die de oorspronkelijk geprogrammeerde bedragen overschrijden. Er moet daarom een nieuw thematisch speciaal instrument – “EURI-instrument” – worden gecreëerd met als enige doelstelling de resterende kostenoverschrijdingen te dekken. Dit instrument moet uitzonderlijk zijn, mag niet dienen als precedent voor toekomstige regelingen voor MFK’s na 2027 en dient meer in het bijzonder voor het dekken van de kosten van rentebetalingen voor middelen die op de markten ter financiering van het EURI zijn geleend. (12) De begrotingsautoriteit dient tijdens de jaarlijkse begrotingsprocedure alleen het EURI-instrument aan te wenden indien dat nodig is. Het moet worden aangewend nadat er andere financieringsmogelijkheden zijn gezocht, onder meer via ruimte die ontstaat bij de begrotingsuitvoering van de programma’s en herprioritering, alsook via niet-thematische speciale instrumenten, ter dekking, voor zover mogelijk, van een aanzienlijk deel van de nodige bedragen die hoger zijn dan de bedragen die oorspronkelijk waren opgenomen in het bestaande EURI-begrotingsonderdeel in rubriek 2b, teneinde een bedrag beschikbaar te stellen dat overeenkomt met ongeveer 50 % van de overschrijdingen van de EURI-rentebetalingen als benchmark. Dit zal gebeuren in overeenstemming met de toepasselijke sectorale voorschriften en andere wettelijke verplichtingen en met inachtneming van prioriteiten, een prudente begrotingsaanpak en goed financieel beheer, waarvoor met name passende marges voor onvoorziene uitgaven nodig zijn. De nationale toewijzingen van de lidstaten die in een juridische verbintenis zijn vastgelegd, met name die in het kader van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid en het cohesiebeleid, zullen niet worden aangetast. De vastleggingskredieten en bijbehorende betalingskredieten van het EURI-instrument in de begroting van de Unie moeten boven de maxima van het MFK beschikbaar worden gesteld. In het kader van het EURI-instrument moet eerst gebruik worden gemaakt van een bedrag dat gelijk is aan de vrijmakingen van kredieten, met uitzondering van externe bestemmingsontvangsten, die sinds het begin van het huidige MFK zijn gedaan. Bedragen van vrijmakingen die overeenkomstig relevante bepalingen opnieuw zijn opgevoerd, mogen niet in aanmerking worden genomen. Het beschikbare bedrag aan vrijmakingen voor het EURI-instrument moet elk jaar worden berekend als onderdeel van de technische aanpassing van het MFK, waarbij duidelijk de totale beschikbare middelen en de bedragen die reeds in aanmerking zijn genomen bij de eerdere beschikbaarstelling van het EURI-instrument, worden weergegeven. In het onverwachte geval dat alsnog een overschrijding blijft bestaan, moet het nodige extra bedrag om de kosten volledig te financieren, via het EURI-instrument als achtervangmaatregel beschikbaar worden gesteld als laatste redmiddel. Indien, bij wijze van uitzondering, een of meer lidstaten van oordeel zijn dat er ernstige zorgen bestaan over de toepassing van deze achtervangmaatregel, kunnen zij verzoeken dat de voorzitter van de Europese Raad de zaak voorlegt tijdens de volgende bijeenkomst van de Europese Raad. Dit proces mag in de regel niet langer duren dan één maand en moet volledig in overeenstemming zijn met de in de Verdragen neergelegde prerogatieven van de instellingen. (13) In het licht van de natuurrampen die zich hebben voorgedaan in de lidstaten en in de landen waarmee de Unie toetredingsonderhandelingen voert en de natuurrampen en humanitaire crises in derde landen, en teneinde voor beide gevallen in voldoende financiering te voorzien, moet de huidige reserve voor solidariteit en noodhulp (SEAR) worden versterkt en gesplitst in twee afzonderlijke instrumenten: de “reserve voor Europese solidariteit” om in het kader van het bij Verordening (EG) nr. 2012/2002 van de Raad (9) opgerichte Solidariteitsfonds van de Europese Unie steun te verlenen aan getroffen landen en regio’s, en de “reserve voor noodhulp” om in reactie op crises en noodsituaties binnen en buiten de Unie de begroting van Unieprogramma’s op dit gebied te versterken. (14) Het flexibiliteitsinstrument moeten worden versterkt om ervoor te zorgen dat de Unie tot 2027 over voldoende capaciteit beschikt om op onvoorziene omstandigheden te reageren. Vervallen bedragen uit de reserve voor Europese solidariteit en de reserve voor noodhulp moeten vanaf 2024 ter beschikking worden gesteld voor gebruik in het kader van flexibiliteitsinstrument. (15) In het licht van deze onverwachte gebeurtenissen en nieuwe uitdagingen moet het MFK worden herzien en moet Verordening (EU, Euratom) 2020/2093 dienovereenkomstig worden gewijzigd. (16) De wijzigingen van Verordening (EU, Euratom) 2020/2093 laten de verplichting om de in artikel 3, lid 1, en artikel 6 van Besluit (EU, Euratom) 2020/2053 vastgelegde maxima van de eigen middelen in acht te nemen, onverlet. (17) In het licht van de situatie in Oekraïne moet deze verordening met spoed in werking treden op de dag van de bekendmaking ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie en met terugwerkende kracht van toepassing zijn, vanaf 1 januari 2024, HEEFT DE VOLGENDE VERORDENING VASTGESTELD: Artikel 1 Verordening (EU, Euratom) 2020/2093 wordt als volgt gewijzigd: 1) Artikel 2 wordt als volgt gewijzigd: a) in lid 2 wordt de eerste alinea vervangen door:" “2. Indien een beroep moet worden gedaan op de middelen van de in de artikelen 8, 9, 10, 10 bis, 10 ter en 12 bedoelde speciale instrumenten, worden in de begroting vastleggingskredieten en bijbehorende betalingskredieten opgenomen boven de desbetreffende MFK-maxima.”; b) aan lid 3 wordt de volgende alinea toegevoegd:" “Indien gebruik moet worden gemaakt van een garantie voor financiële bijstand aan Oekraïne die beschikbaar is voor de jaren 2024 tot en met 2027 voor een totaalbedrag aan leningen van maximaal 33 000 miljoen EUR in lopende prijzen, zoals gespecificeerd in Verordening (EU) 2024/… van het Europees Parlement en de Raad * (10) , en die is goedgekeurd overeenkomstig artikel 220, lid 1, van het Financieel Reglement, wordt het benodigde bedrag ter beschikking gesteld boven de MFK-maxima. ________________ * Verordening (EU) 2024/... van het Europees Parlement en de Raad van ... tot instelling van de faciliteit voor Oekraïne (PB L, …, ELI: …).”; 2) aan artikel 4, lid 1, worden de volgende punten toegevoegd:" “f) een berekening van het voor het EURI-instrument beschikbare bedrag overeenkomstig artikel 10 bis, lid 3, punt a); 3) in artikel 5, lid 1, wordt de tweede alinea vervangen door:" “De totale extra toewijzingen voor de periode 2022 tot en met 2027 voor respectievelijk vastleggings- en betalingskredieten bedragen 10 155 miljoen EUR (in prijzen van 2018). Voor elk van de jaren 2022 tot en met 2026 bedragen de extra toewijzingen voor respectievelijk vastleggings- en betalingskredieten jaarlijks minstens 1 500 miljoen EUR (in prijzen van 2018) en hoogstens 2 000 miljoen EUR (in prijzen van 2018).”; 4) De artikelen 8 en 9 worden vervangen door:" “ Artikel 8 Europees Fonds voor aanpassing aan de globalisering 1. Het Europees Fonds voor aanpassing aan de globalisering, waarvan de doelstellingen en het toepassingsgebied zijn vastgelegd in Verordening (EU) 2021/691 van het Europees Parlement en de Raad * , mag het jaarlijkse maximumbedrag van 30 miljoen EUR (in prijzen van 2018) niet overschrijden. 2. De kredieten van het Europees Fonds voor aanpassing aan de globalisering worden als voorziening opgenomen in de algemene begroting van de Unie. Artikel 9 Reserve voor solidariteit en noodhulp 1. De reserve voor solidariteit en noodhulp bestaat uit twee instrumenten die kunnen worden gebruikt voor de financiering van respectievelijk: 2. De reserve voor Europese solidariteit mag een jaarlijks maximumbedrag van 1 016 miljoen EUR (in prijzen van 2018) niet overschrijden. Elk in jaar n niet gebruikt deel van het jaarlijkse bedrag kan tot jaar n+1 worden gebruikt. Het deel van het jaarlijkse bedrag uit het voorgaande jaar wordt het eerst aangesproken. Elk deel van het bedrag van jaar n dat in jaar n+1 niet is gebruikt, vervalt. Op 1 oktober van elk jaar is ten minste een vierde van het jaarlijkse bedrag van de reserve voor Europese solidariteit nog beschikbaar om de behoeften te dekken die tot het einde van dat begrotingsjaar ontstaan. In uitzonderlijke gevallen en indien de bedragen die nodig worden geacht in het jaar waarin een ramp als bedoeld in lid 1, punt a), heeft plaatsgevonden, niet op te brengen zijn uit de resterende beschikbare financiële middelen, kan de Commissie voorstellen om het verschil te financieren via het in de eerste alinea van dit lid bedoelde jaarlijkse bedrag dat beschikbaar is in het volgende jaar, tot een maximumbedrag van 400 miljoen EUR (in prijzen van 2018). 3. De reserve voor noodhulp mag een jaarlijks maximumbedrag van 508 miljoen EUR (in prijzen van 2018) niet overschrijden. Elk in jaar n niet gebruikt deel van het jaarlijkse bedrag kan tot jaar n+1 worden gebruikt. Het deel van het jaarlijkse bedrag uit het voorgaande jaar wordt het eerst aangesproken. Elk deel van het bedrag van jaar n dat in jaar n+1 niet is gebruikt, vervalt. 4. De kredieten voor de reserve voor Europese solidariteit en de reserve voor noodhulp worden als voorziening opgenomen in de algemene begroting van de Unie. ________________ * Verordening (EU) 2021/691 van het Europees Parlement en de Raad van 28 april 2021 betreffende het Europees Fonds voor aanpassing aan de globalisering voor ontslagen werknemers (EFG) en tot wijziging van Verordening (EU) nr. 1309/2013 (PB L 153 van 3.5.2021, blz. 48). ** Verordening (EG) nr. 2012/2002 van de Raad van 11 november 2002 tot oprichting van het Solidariteitsfonds van de Europese Unie (PB L 311 van 14.11.2002, blz. 3).”; 5) in artikel 10 wordt lid 2 vervangen door:" “2. De reserve voor aanpassing aan de Brexit mag maximaal 4 491 miljoen EUR (in prijzen van 2018) bedragen.”; 6) de volgende artikelen worden ingevoegd:" “ Artikel 10 bis EURI-instrument 1. Vanaf 2025 kan het EURI-instrument worden gebruikt voor de financiering, voor een bepaald jaar, van de kosten van de rente- en couponbetalingen die verschuldigd zijn uit hoofde van de overeenkomstig artikel 5, lid 2, van Besluit (EU, Euratom) 2020/2053 van de Raad * op de kapitaalmarkten geleende middelen. Het EURI-instrument kan alleen in een bepaald jaar beschikbaar worden gesteld, in de mate als in de volgende leden bepaald, om deze kosten te dekken als ze de volgende bedragen overschrijden (in prijzen van 2018): 2. Het Europees Parlement en de Raad kunnen in het kader van de in artikel 314 VWEU bedoelde begrotingsprocedure het EURI-instrument beschikbaar stellen, enkel nadat zij andere financieringsmiddelen hebben gezocht, ter dekking van een aanzienlijk deel van de bedragen die de in lid 1 van dit artikel bedoelde bedragen overschrijden, in overeenstemming met de toepasselijke sectorale voorschriften en andere wettelijke verplichtingen en met inachtneming van prioriteiten, een prudente begrotingsaanpak en goed financieel beheer. Kredieten voor het EURI-instrument worden boven de MFK-maxima beschikbaar gesteld. 3. Het EURI-instrument omvat de volgende elementen: Elk jaar berekent de Commissie, als onderdeel van de in artikel 4 bedoelde technische aanpassingen, het beschikbare bedrag op basis van de eerste alinea, punt a), van dit lid, rekening houdend met de bedragen die in de voorgaande jaren voor dat doel in aanmerking zijn genomen. Artikel 10 ter Oekraïnereserve 1. De reserve voor Oekraïne kan uitsluitend worden aangesproken voor de financiering van uitgaven in het kader van Verordening (EU) 2024/… (11) . 2. De reserve voor Oekraïne mag voor de periode 2024-2027 maximaal 17 000 miljoen EUR in lopende prijzen bedragen. 3. Het jaarlijkse bedrag dat in een bepaald jaar uit de reserve voor Oekraïne beschikbaar wordt gesteld, mag maximaal 5 000 miljoen EUR in lopende prijzen bedragen. Onverminderd het in lid 2 vermelde totaalbedrag kan het ongebruikte deel van het jaarlijkse bedrag in een bepaald jaar in de daaropvolgende jaren, tot en met 2027, worden aangewend. 4. Het Europees Parlement en de Raad kunnen middelen uit de reserve voor Oekraïne ter beschikking stellen in het kader van de in artikel 314 VWEU beschreven begrotingsprocedure. ________________ * Besluit (EU, Euratom) 2020/2053 van de Raad van 14 december 2020 betreffende het stelsel van eigen middelen van de Europese Unie en tot intrekking van Besluit 2014/335/EU, Euratom (PB L 424 van 15.12.2020, blz. 1).”. 7) in artikel 11 wordt het volgende lid ingevoegd:" “3 bis. Het maximumbedrag voor de in lid 3 van dit artikel bedoelde jaarlijkse aanpassing voor het jaar 2026, verhoogd met het in de tweede alinea van artikel 5, lid 2, bedoelde bedrag, wordt aangepast met het bedrag dat overeenkomt met het ongebruikte deel van het maximumbedrag voor het jaar 2025.”; 8) artikel 12 wordt vervangen door:" “ Artikel 12 Flexibiliteitsinstrument 1. Het flexibiliteitsinstrument kan worden gebruikt voor de financiering, voor een bepaald begrotingsjaar, van specifieke, onvoorziene uitgaven in vastleggingskredieten en de overeenkomstige betalingskredieten die niet op een andere wijze kunnen worden gefinancierd binnen de grenzen van de voor een of meer andere rubrieken beschikbare maxima. Het jaarlijks bedrag voor het flexibiliteitsinstrument bedraagt in de periode 2021-2023 maximaal 915 miljoen EUR (in prijzen van 2018). Het jaarlijks bedrag voor het flexibiliteitsinstrument bedraagt in de periode 2024-2027 maximaal 1 346 miljoen EUR (in prijzen van 2018). Elk jaar wordt het jaarlijkse bedrag voor het flexibiliteitsinstrument verhoogd met een bedrag dat gelijk is aan de delen van de jaarlijkse bedragen voor de reserve voor Europese solidariteit en de reserve voor noodhulp die overeenkomstig artikel 9 in het voorgaande jaar zijn vervallen. 2. Het ongebruikte deel van het jaarlijks bedrag voor het flexibiliteitsinstrument kan worden aangewend tot en met jaar n+2. Delen van het jaarlijks bedrag uit voorgaande jaren worden het eerst gebruikt, te beginnen met het oudste. Delen van het bedrag van jaar n die in jaar n+2 niet zijn gebruikt, vervallen.”; 9) De bijlagen I en II worden vervangen door de tekst die is opgenomen in de bijlage bij deze verordening. Artikel 2 Deze verordening treedt in werking op de dag van de bekendmaking ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie . Zij is van toepassing met ingang van 1 januari 2024. Deze verordening is verbindend in al haar onderdelen en is rechtstreeks toepasselijk in elke lidstaat. Gedaan te ..., Voor de Raad De voorzitter BIJLAGE “BIJLAGE I MEERJARIG FINANCIEEL KADER (EU-27) ( miljoen EUR — prijzen van 2018 ) VASTLEGGINGSKREDIETEN 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 Totaal 2021-2027 1. Eengemaakte markt, innovatie en digitaal beleid 19 712 20 211 19 678 19 178 18 173 18 120 17 565 132 637 2. Cohesie, veerkracht en waarden 5 996 62 642 63 525 65 079 65 184 56 675 58 680 377 781 2a. Economische, sociale en territoriale cohesie 1 666 56 673 57 005 57 436 57 772 48 302 48 937 327 791 2b. Veerkracht en waarden 4 330 5 969 6 520 7 643 7 412 8 373 9 743 49 990 3. Natuurlijke hulpbronnen en milieu 53 562 52 626 51 893 51 013 49 914 48 734 47 960 355 702 waarvan: marktgerelateerde uitgaven en directe betalingen 38 040 37 544 36 857 36 054 35 283 34 602 33 886 252 266 4. Migratie en grensbeheer 1 687 3 104 3 454 3 569 4 083 4 145 4 701 24 743 5. Veiligheid en defensie 1 598 1 750 1 762 2 112 2 277 2 398 2 576 14 473 6. Nabuurschap en internationaal beleid 15 309 15 522 14 789 14 500 14 192 13 326 13 447 101 085 7. Europees openbaar bestuur 10 021 10 215 10 342 10 454 10 554 10 673 10 843 73 102 waarvan: administratieve uitgaven van de instellingen 7 742 7 878 7 945 7 997 8 025 8 077 8 188 55 852 TOTAAL VASTLEGGINGSKREDIETEN 107 885 166 070 165 443 165 905 164 377 154 071 155 772 1 079 523 TOTAAL BETALINGSKREDIETEN 154 065 153 850 152 682 151 436 151 175 151 175 151 175 1 065 558 BIJLAGE II PROGRAMMASPECIFIEKE AANPASSING — LIJST VAN PROGRAMMA’S, VERDEELSLEUTEL EN TOTALE EXTRA TOEWIJZINGEN VAN VASTLEGGINGSKREDIETEN ( miljoen EUR — prijzen van 2018 ) Verdeelsleutel Totale extra toewijzingen van vastleggingskredieten op grond van artikel 5 2022-2024 2025-2027 1. Eengemaakte markt, innovatie en digitaal beleid 36,36 % 41,79 % 4 000 Horizon Europa 27,27 % 31,34 % 3 000 InvestEU-fonds 9,09 % 10,45 % 1 000 2b. Veerkracht en waarden 54,55 % 47,76 % 5 155 EU4Health 26,37 % 15,37 % 2 055 Erasmus+ 15,46 % 17,77 % 1 700 Creatief Europa 5,45 % 6,26 % 600 Rechten en Waarden 7,27 % 8,36 % 800 4. Migratie en grensbeheer 9,09 % 10,45 % 1 000 Fonds voor geïntegreerd grensbeheer 9,09 % 10,45 % 1 000 TOTAAL 100,00 % 100,00 % 10 155 ”. BIJLAGE 2: Gezamenlijke verklaring van het Europees Parlement, de Raad en de Commissie over het hergebruik van vrijgemaakte middelen in verband met het onderzoeksprogramma In de gezamenlijke verklaring van 22 december 2020 over het hergebruik van vrijgemaakte middelen in verband met het onderzoeksprogramma (12) zijn het Europees Parlement, de Raad en de Commissie overeengekomen om voor het onderzoeksprogramma in de periode 2021-2027 vastleggingskredieten opnieuw beschikbaar te maken die overeenkomen met maximaal 0,5 miljard EUR (in prijzen van 2018) aan vrijmakingen, die het resultaat zijn van gehele of gedeeltelijke niet-uitvoering van projecten die deel uitmaken van dat programma of de voorloper ervan, als bepaald in artikel 15, lid 3, van het Financieel Reglement. Onverminderd de bevoegdheden van de begrotingsautoriteit in het kader van de jaarlijkse begrotingsprocedure en de bevoegdheden van de Commissie om de begroting uit te voeren, komen het Europees Parlement, de Raad en de Commissie overeen om voor het onderzoeksprogramma in de periode 2025-2027 een aanvullend bedrag beschikbaar te maken dat overeenkomt met 100 miljoen EUR (in prijzen van 2018) aan vrijmakingen van 2019 en 2020, die het resultaat zijn van gehele of gedeeltelijke niet-uitvoering van projecten die deel uitmaken van dat programma of de voorloper ervan, als bepaald in artikel 15, lid 3, van het Financieel Reglement, in navolging van de gemeenschappelijke verklaring van 22 december 2020. Dit heeft geen gevolgen voor het beschikbare bedrag aan vrijmakingen voor het in artikel 10 bis van Verordening (EU, Euratom) 2020/2093 genoemde EURI-instrument. Het Europees Parlement, – gezien de artikelen 311, 312 en 323, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU), – gezien het ontwerp van verordening van de Raad tot wijziging van Verordening (EU, Euratom) 2020/2093 tot bepaling van het meerjarig financieel kader voor de jaren 2021‑2027 (05818/2024), – gezien het verzoek tot goedkeuring dat de Raad heeft ingediend krachtens artikel 312, lid 2, VWEU (C9-0030/2024), – gezien Verordening (EU, Euratom) 2020/2093 van de Raad van 17 december 2020 tot bepaling van het meerjarig financieel kader voor de jaren 2021‑2027 (1) en de gezamenlijke verklaringen van het Parlement, de Raad en de Commissie in dit verband (2) en de unilaterale verklaringen daaromtrent (3) , – gezien Besluit (EU, Euratom) 2020/2053 van de Raad van 14 december 2020 betreffende het stelsel van eigen middelen van de Europese Unie en tot intrekking van Besluit 2014/335/EU, Euratom (4) , – gezien het Interinstitutioneel Akkoord van 16 december 2020 tussen het Europees Parlement, de Raad van de Europese Unie en de Europese Commissie betreffende begrotingsdiscipline, samenwerking in begrotingszaken en goed financieel beheer, alsmede betreffende nieuwe eigen middelen, met inbegrip van een routekaart voor de invoering van nieuwe eigen middelen (5) (“het IIA”), – gezien Verordening (EU, Euratom) 2020/2092 van het Europees Parlement en de Raad van 16 december 2020 betreffende een algemeen conditionaliteitsregime ter bescherming van de Uniebegroting (6) , – gezien het voorstel van de Commissie van 20 juni 2023 voor een verordening van de Raad tot wijziging van Verordening (EU, Euratom) 2020/2093 tot bepaling van het meerjarig financieel kader voor de jaren 2021‑2027 ( COM(2023)0337 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 20 juni 2023 met de titel “Tussentijdse herziening van het meerjarig financieel kader 2021‑2027” ( COM(2023)0336 ) en het begeleidend werkdocument van de diensten van de Commissie (SWD(2023)0336), – gezien de conclusies van de Europese Raad van 1 februari 2024, – gezien zijn resolutie van 3 oktober 2023 over het voorstel voor een tussentijdse herziening van het meerjarig financieel kader 2021‑2027 (7) , – gezien zijn resolutie van 10 mei 2023 over de gevolgen voor de EU-begroting 2024 van de stijgende financieringskosten van het herstelinstrument voor de Europese Unie (8) , – gezien zijn resolutie van 15 december 2022 over het opschalen van het meerjarig financieel kader 2021‑2027: een veerkrachtige EU-begroting die geschikt is voor nieuwe uitdagingen (9) , – gezien zijn resolutie van 19 mei 2022 over de sociale en economische gevolgen voor de EU van de Russische oorlog in Oekraïne – versterking van het vermogen van de EU om op te treden (10) , – gezien artikel 105, lid 2, van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Begrotingscommissie ( A9-0053/2024 ), A. overwegende dat de verordening tot bepaling van het meerjarig financieel kader (MFK) voor de jaren 2021-2027 niet voorziet in een verplichte tussentijdse evaluatie of herziening; overwegende dat de Commissie zich er in een unilaterale verklaring in het kader van het akkoord van december 2020 over het MFK toe heeft verbonden uiterlijk op 1 januari 2024 met een evaluatie van de werking van het MFK te komen; B. overwegende dat het Parlement in december 2022 heeft benadrukt dat de politieke, economische en sociale context sinds de goedkeuring van het MFK in december 2020 ingrijpend is veranderd, en de Commissie heeft verzocht haar geplande evaluatie te vervroegen en een herziening van het huidige MFK voor te stellen; 1. benadrukt dat een herziening van de MFK-verordening een essentiële voorwaarde is voor het waarborgen van financiële steun op middellange termijn aan Oekraïne via de faciliteit voor Oekraïne, voor het mogelijk maken van meer financiering voor gerichte beleidsprioriteiten en voor het veiligstellen van de programma’s van de Unie en de flexibiliteit van de begroting in het licht van hoger dan voorspelde rentevoeten en bijgevolg hoger dan geprogrammeerde financieringskosten van de Unie; 2. benadrukt dat de ontwerpverordening van de Raad tot wijziging van het MFK deel uitmaakt van een wetgevingspakket en dat de vaststelling ervan het mogelijk zal maken snel steun te verlenen aan Oekraïne en ervoor zal zorgen dat reeds in de begroting 2024 zo snel mogelijk verhogingen kunnen worden opgenomen door middel van een gewijzigde begroting alsook voor de resterende jaren van de looptijd van het MFK; benadrukt dat de herziening van het MFK een duidelijke verbetering betekent ten opzichte van de status quo, hoewel sommige aspecten van de ontwerpverordening van de Raad overduidelijk betreurenswaardig zijn, waardoor de EU-begroting onder druk blijft staan, met beperkte marges en flexibiliteit, met bezuinigingen op belangrijke programma’s zoals Horizon Europe, EU4Health, evenals in het cohesiebeleid en het gemeenschappelijk landbouwbeleid, en met verminderde ambitie op belangrijke toekomstgerichte beleidsterreinen, zoals soevereiniteit; 3. herinnert eraan dat het Parlement heeft aangevoerd dat de herziening in de eerste plaats gericht moet zijn op het aanpakken van de gevolgen van de Russische aanvalsoorlog tegen Oekraïne en op het bieden van voldoende flexibiliteit aan de Unie om in te spelen op opkomende behoeften en crises, met een structurele aanpak om Oekraïne te ondersteunen en de financieringskosten van NextGenerationEU te beheren en meer financiering te verstrekken voor extern beleid, migratie en strategische autonomie en concurrentievermogen; merkt op dat deze prioriteiten allemaal tot uiting kwamen in het voorstel van de Commissie van juni 2023 voor een herziening en allemaal, althans tot op zekere hoogte, zijn opgenomen in de ontwerpverordening van de Raad waarvoor het Parlement wordt verzocht zijn goedkeuring te verlenen; 4. onderstreept dat het Parlement van meet af aan snel en constructief heeft gewerkt om een snelle goedkeuring van het MFK-pakket mogelijk te maken; betreurt het dat het proces werd overschaduwd door politieke moeilijkheden tussen de lidstaten, met ongewenste vertragingen in de Raad tot gevolg; dringt erop aan dat de in deze herziening aangebrachte wijzigingen onverwijld worden uitgevoerd, met name om de tijdige betaling van financiële steun aan Oekraïne te waarborgen gezien de urgente behoeften; 5. is teleurgesteld over het feit dat de Raad en de Commissie de bepalingen van de Verdragen en het IIA niet hebben toegepast om de juiste mate van betrokkenheid eerder in het proces mogelijk te maken; dringt erop aan dat er in de toekomst een samenwerking tot stand wordt gebracht aan het begin van elke herzieningsprocedure; 6. zet hieronder zijn overwegingen uiteen met betrekking tot de verschillende aspecten van de herziening van het MFK; Steun voor Oekraïne 7. is zeer ingenomen met het financieringspakket van 50 miljard EUR voor Oekraïne voor de periode 2024-2027, waarbij subsidies (17 miljard EUR) worden gecombineerd met leningen tegen zeer gunstige voorwaarden (33 miljard EUR) en verankerd zijn in de EU-begroting; benadrukt dat de wijziging van de MFK-verordening waarvoor het Parlement wordt verzocht zijn goedkeuring te verlenen een voorwaarde is voor het verstrekken van financiële steun aan Oekraïne; 8. benadrukt dat deze structurele oplossing voor de middellange termijn de bevolking van Oekraïne zekerheid biedt, waardoor de overheid essentiële diensten kan handhaven en het land wordt geholpen op weg naar wederopbouw, herstel en lidmaatschap van de EU; is bovendien van mening dat het financieringspakket een essentieel symbool is van de langetermijninzet van de Unie ten aanzien van Oekraïne en zijn bevolking en dat het een belangrijk signaal van die inzet is, zowel aan andere belangrijke donoren als aan de Russische Federatie; verbindt zich ertoe de toekomstige financieringsbehoeften van Oekraïne te monitoren, rekening houdend met internationale ontwikkelingen; 9. benadrukt dat, met de faciliteit voor Oekraïne die is opgenomen in de EU-begroting, de nodige controlemechanismen voor uitgaven en de vereiste financiële controles zullen worden gewaarborgd, en dat de reserve voor Oekraïne die betrekking heeft op de subsidiecomponent van de faciliteit door de begrotingsautoriteit zal worden aangesproken in het kader van de jaarlijkse begrotingsprocedure; Rubrieken 4 en 6 – Migratie en de externe dimensie 10. is ingenomen met het feit dat nog eens 3,1 miljard EUR aan nieuwe middelen beschikbaar zal worden gesteld voor rubriek 6 (nabuurschap en de wereld), in combinatie met nog eens 4,5 miljard EUR aan vrijgemaakte en herschikte middelen die binnen de rubriek moeten worden herbestemd, voor een totaalbedrag van 7,6 miljard EUR dat volgens planning zal worden besteed aan steun voor migratiemaatregelen en vluchtelingen in derde landen en aan meer financiering voor toetreding voor landen van de Westelijke Balkan tussen 2024 en 2027; benadrukt verder dat de oprichting van de faciliteit voor Oekraïne en de grotere steun voor de Westelijke Balkan ook ruimte zullen creëren voor meer financiële steun aan Moldavië op zijn weg naar toetreding; 11. is ingenomen met het feit dat bij de herziening de aan Oekraïne gerelateerde garanties van de Europese Investeringsbank en de rentesubsidies voor macrofinanciële bijstandsleningen aan Oekraïne voor een totaalbedrag van 1,9 miljard EUR in 2022 uit rubriek 6 worden gehaald, waardoor de rubriek minder onder druk komt te staan; 12. is zeer teleurgesteld dat noch de buffer in het kader van het instrument voor nabuurschapsbeleid, ontwikkeling en internationale samenwerking (NDICI) – Europa in de wereld, noch de humanitaire hulp in het kader van de herziening van het MFK zijn versterkt en dat, ondanks de verbeteringen, de rubriek als geheel voor de rest van het MFK onder aanzienlijke druk zal blijven staan gezien de moeilijke geopolitieke situatie en de combinatie van wereldwijde crises; verwacht dat de behoeften inzake humanitaire hulp de begrote bedragen zullen blijven overschrijden en is daarom van plan deze behoeften zorgvuldig te monitoren en indien nodig in het kader van de jaarlijkse begrotingsprocedure aan te pakken; 13. herinnert eraan dat vrijgemaakte middelen in het kader van de NDICI-verordening opnieuw moeten worden vastgelegd in het oorspronkelijke begrotingsonderdeel; benadrukt dat besluiten over de herschikking van vrijgemaakte middelen in overeenstemming moeten zijn met het interne evenwicht en de verdeling tussen de begrotingsonderdelen waarin de NDICI-verordening voorziet; benadrukt dat de precieze verdeling van de middelen over begrotingsonderdelen uitsluitend door de begrotingsautoriteit wordt vastgesteld in het kader van de jaarlijkse begrotingsprocedure, en is vastbesloten ervoor te zorgen dat de EU essentiële financiële steun en ontwikkelingshulp aan het Mondiale Zuiden blijft verlenen; 14. benadrukt dat financiële steun aan derde landen moet worden verleend via programma’s binnen rubriek 6, wat zorgt voor robuust toezicht en de prerogatieven van het Parlement waarborgt; benadrukt dat het gebruik van faciliteiten een laatste toevlucht is voor het verlenen van financiële steun; benadrukt dat het governancemodel dat in de faciliteit voor Oekraïne wordt gehanteerd, met name wat betreft het uitgebreide gebruik van uitvoeringsbesluiten van de Raad, specifiek is voor de context waarin de faciliteit zal functioneren en bijgevolg uitzonderlijk is en niet mag worden overgenomen in gelijkaardige toekomstige instrumenten; 15. is ingenomen met de extra 2 miljard EUR in rubriek 4 (migratie en grensbeheer), die van cruciaal belang zal zijn voor de uitvoering van het nieuwe migratie- en asielpact en de druk op programma’s en gedecentraliseerde agentschappen in de rubriek zal helpen verlichten; Platform voor strategische technologieën voor Europa (STEP) 16. benadrukt dat het platform voor strategische technologieën voor Europa is opgezet als een hefboom om synergieën tussen bestaande programmastructuren tot stand te brengen en zo bij te dragen tot het veiligstellen van de open strategische autonomie van de Unie, het verminderen van de afhankelijkheid van landen buiten de EU, het stimuleren van investeringen in strategische sectoren en het bevorderen van de groene en de digitale transitie; herhaalt dat het STEP moet dienen als proeftuin voor een volwaardig soevereiniteitsfonds in de volgende MFK-periode; 17. herinnert er in dit verband aan dat het STEP bedoeld was om nieuwe financiering voor InvestEU en Horizon Europa, voor het Innovatiefonds en voor het Europees Defensiefonds te combineren met een herprioritering van middelen in het kader van bestaande programma’s, met name via meer voorfinanciering en medefinanciering in het kader van cohesiebeleidsprogramma’s; 18. is ingenomen met de verhoging van de investeringscapaciteit van de Unie op het gebied van defensie door de versterking van het Europees Defensiefonds met 1,5 miljard EUR; betreurt evenwel de over het geheel genomen beperkte aanvullende middelen ter ondersteuning van de STEP-doelstellingen en het gebrek aan nieuwe financiering voor de andere programma’s, wat negatieve gevolgen heeft voor groene en digitale investeringen; Rentebetalingen NextGenerationEU 19. is ingenomen met het feit dat in de ontwerpverordening van de Raad een speciaal instrument zonder bovengrens wordt ingesteld dat de maxima overschrijdt (het EURI-instrument) om ten minste een deel van het tekort van de financieringskosten van NGEU te dekken, wat zekerheid zal bieden aan de financiële markten; herinnert eraan dat het tekort momenteel wordt geraamd op 15 miljard EUR tussen 2025 en 2027; benadrukt dat, zonder een herziening van het MFK, een tekort alleen kan worden verholpen door te bezuinigen op de programma’s en de begrotingsflexibiliteit uit te hollen; 20. benadrukt dat de terugbetalingskosten van NextGenerationEU (NGEU) onderhevig zijn aan marktvoorwaarden, worden beïnvloed door externe factoren en dus inherent volatiel zijn, en dat de terugbetaling van financieringskosten een niet-discretionaire juridische verbintenis voor de Unie is; herhaalt daarom dat het in de onderhandelingen over het MFK van 2020 sterk gekant was tegen het opleggen van een plafond voor de terugbetaling van de financieringskosten van NGEU binnen een MFK-rubriek; herinnert eraan dat het er herhaaldelijk op heeft aangedrongen dat alle financieringskosten voor NGEU boven de MFK-maxima worden geplaatst als een alomvattende structurele oplossing om de terugbetalingskosten van NGEU te dekken, die zijn toegenomen als gevolg van stijgende rentevoeten en een aanzienlijk gebruik van de begrotingsflexibiliteit in 2023 en 2024 hebben gevergd; 21. benadrukt dat het EURI-instrument uit twee onderdelen bestaat, waarbij het eerste een bedrag omvat dat gelijk is aan vrijgemaakte middelen en het tweede een achtervangmechanisme bestaande uit aanvullende bijdragen van de lidstaten; herhaalt het aloude standpunt van het Parlement dat vrijgemaakte kredieten deel moeten blijven uitmaken van de begroting en door de begrotingsautoriteit in de jaarlijkse begrotingsprocedure moeten worden vastgelegd; is dan ook ingenomen met deze belangrijke stap door de erkenning dat binnen de begroting vastgelegde kredieten deel moeten blijven uitmaken van de begroting en de broodnodige begrotingsflexibiliteit moeten helpen bieden; 22. merkt op dat van de begrotingsautoriteit wordt verwacht dat zij, alvorens een beroep te doen op het speciale instrument, de mogelijkheid onderzoekt om een deel van eventuele terugbetalingstekorten binnen de rubrieken en via het flexibiliteitsinstrument en het enkelvoudige marge-instrument op te lossen; benadrukt dat dit proces objectief moet zijn en gebaseerd moet zijn op reële behoeften en niet mag worden gestuurd door willekeurige benchmarks; herinnert er in dit verband aan dat de gezamenlijke verklaring die door de drie instellingen is overeengekomen als onderdeel van het MFK-akkoord van 2020, waarin staat dat uitgaven ter dekking van de financieringskosten van NGEU erop gericht zijn programma’s en fondsen niet te verminderen, nog steeds van toepassing is en als referentiepunt voor de begrotingsautoriteit dient; is dan ook van plan ervoor te zorgen dat alle programma’s over voldoende middelen beschikken en dat de flexibiliteit en responscapaciteit van de begroting worden gehandhaafd via de jaarlijkse begrotingsprocedure; 23. dringt erop aan dat de Commissie gedurende de gehele begrotingsprocedure betrouwbare, tijdige en nauwkeurige informatie verstrekt over de financieringskosten van NGEU en over verwachte uitbetalingen in het kader van de herstel- en veerkrachtfaciliteit; 24. benadrukt dat de Europese Raad op grond van de Verdragen noch in de begrotingsprocedure, noch in de wetgevingsprocedure een rol speelt; benadrukt dat besprekingen over het EURI-instrument in de Europese Raad het pragmatische tijdschema voor de begrotingsprocedure dat elk jaar overeenkomstig het IIA wordt overeengekomen, niet mogen verstoren en dat daarin op geen enkele wijze voorwaarden mogen worden gesteld aan het verloop van de begrotingsprocedure; benadrukt dat het in dit verband bijzonder waakzaam zal zijn en erop zal toezien dat de in de Verdragen vastgelegde prerogatieven van de begrotingsautoriteit volledig worden geëerbiedigd en dat het IIA volledig wordt nageleefd; Flexibiliteitsinstrument en speciale instrumenten Reserve voor solidariteit en noodhulp 25. wijst op de toegenomen behoeften sinds het begin van het MFK voor humanitaire hulp en noodhulp binnen en buiten de Unie en voor steun in verband met natuurrampen, die steeds vaker voorkomen en intenser worden, met name als gevolg van de klimaatverandering; is ervan overtuigd dat dergelijke behoeften waarschijnlijk zullen toenemen; is daarom ingenomen met het feit dat de reserve voor solidariteit en noodhulp (SEAR) voor de rest van de MFK-periode met 1,5 miljard EUR zal worden verhoogd, maar blijft bezorgd over het feit dat zelfs met deze verhoging waarschijnlijk niet in de behoeften zal kunnen worden voorzien; 26. is bovendien ingenomen met het feit dat, in overeenstemming met het reeds lang bestaande standpunt van het Parlement, het instrument in de ontwerpverordening van de Raad wordt opgesplitst in twee delen: de Europese solidariteitsreserve voor natuurrampen en noodsituaties op het gebied van de volksgezondheid in het kader van het Solidariteitsfonds van de Europese Unie en de reserve voor noodhulp voor snelle respons op noodsituaties binnen en buiten de Unie; is van mening dat deze herziene architectuur de uitvoering zal vergemakkelijken; 27. is evenwel bezorgd over het feit dat de verdeling van het percentage tussen de twee reserves, waarbij twee derde moet worden toegewezen aan de solidariteitsreserve en een derde aan de reserve voor noodhulp, niet volledig is afgestemd op het evenwicht van de behoeften in de eerste drie jaar van het MFK, waarbij de verhouding eerder 65-35 was; 28. is ingenomen met het feit dat potentiële ongebruikte bedragen in het kader van de solidariteitsreserve en de reserve voor noodhulp die anders zouden vervallen, het volgende jaar opnieuw ter beschikking zullen worden gesteld van het flexibiliteitsinstrument, waarbij een belangrijk beginsel wordt vastgesteld om de flexibiliteit te vergroten; Flexibiliteitsinstrument 29. onderkent dat de ontwerpverordening van de Raad enige druk op de begroting wegneemt door het flexibiliteitsinstrument tussen 2024 en 2027 met 2 miljard EUR te verhogen en door het speciale EURI-instrument voor overschrijdingen van de financieringskosten van NGEU in het leven te roepen; is niettemin van mening dat, gezien de logica van de stappen die leiden tot de activering van het nieuwe speciale instrument en het tekort bij de administratieve uitgaven als gevolg van de inflatie, de verhoging de facto reeds grotendeels vooraf is toegewezen; blijft bezorgd over het feit dat de verhoging, in overeenstemming met de bestedingspatronen in de eerste jaren van het MFK, mogelijk onvoldoende begrotingsruimte creëert om de Unie in staat te stellen te reageren op onvoorziene omstandigheden en nieuwe behoeften; 30. betreurt het dat, wat flexibiliteit en crisisrespons betreft, de herziening van het MFK louter als een gemiste kans kan worden beschouwd; Nieuwe eigen middelen 31. bevestigt zijn gehechtheid aan de juridisch bindende routekaart in het IIA, waarin het Parlement, de Raad en de Commissie toegezegd hebben voldoende nieuwe eigen middelen in te voeren om ten minste de terugbetaling van de financieringskosten van NGEU en, buiten het huidige MFK, de hoofdsom te dekken; 32. betreurt het ten zeerste dat er in de Raad geen vooruitgang is geboekt met de voorstellen inzake eigen middelen die op tafel liggen, en herinnert eraan dat het alle nodige stappen heeft ondernomen om een snelle goedkeuring mogelijk te maken; verzoekt de Raad de voorstellen onverwijld goed te keuren; benadrukt dat vooruitgang op het gebied van echte nieuwe eigen middelen naast de bestaande voorstellen van vitaal belang blijft; Betalingen 33. benadrukt dat de geloofwaardigheid van de Unie afhangt van het waarborgen van toereikende betalingskredieten zodat de begunstigden tijdig het geld ontvangen dat zij moeten krijgen; herinnert eraan dat de betalingsbehoeften in de laatste jaren van de MFK-periode naar verwachting sterk zullen toenemen, onder meer door het aangepaste toepassingsgebied en de aangepaste regels voor het gebruik van cohesiefondsen uit hoofde van de STEP-verordening; 34. betreurt het daarom dat er in de ontwerpverordening van de Raad geen rekening is gehouden met het voorstel van het Parlement om het jaarlijkse plafond voor betalingskredieten met het oog op het gebruik van het enkelvoudig marge-instrument af te schaffen, waardoor elk risico op een betalingscrisis zou zijn weggenomen; 35. merkt op dat de ontwerpverordening van de Raad voorziet in enige flexibiliteit in de betalingsmaxima door toe te staan dat een bedrag dat gelijk is aan het ongebruikte deel van de maximale jaarlijkse aanpassing van het betalingsplafond voor 2025 wordt overgedragen naar 2026, hoewel dit het risico op een betalingsachterstand niet volledig wegneemt; verzoekt de Commissie nauwlettend toe te zien op de ontwikkeling van de betalingsbehoeften en de begrotingsautoriteit tijdig de nodige corrigerende maatregelen voor te stellen; Gevolgen voor de EU-begroting 36. benadrukt dat, in tegenstelling tot de nationale begrotingen, waar de inflatie van invloed is op de nominale waarde van zowel de ontvangsten als de uitgaven, de uitgavenmaxima van het MFK jaarlijks met 2 % worden verhoogd, terwijl het maximum van de eigen middelen mee evolueert met de inflatie; herinnert eraan dat de reële waarde van het MFK als gevolg van de inflatie volgens de Commissie met 74 miljard EUR is gedaald, terwijl de ontvangsten die van de lidstaten worden gevraagd voor MFK-uitgaven zijn gedaald als percentage van het bruto nationaal inkomen (bni) en de kortingen voor de vijf begunstigde lidstaten, die geïndexeerd zijn, sneller zijn gestegen dan de MFK-maxima; 37. blijft bezorgd over het feit dat, zelfs na de herziening, de totale vastleggingskredieten slechts 1,02 % van het bni bedragen en de totale betalingskredieten slechts 1,01 % van het bni; herinnert eraan dat de betalingskredieten in het huidige MFK oorspronkelijk 1,10 % van het bni moesten bedragen; onderkent tegelijkertijd de begrotingsuitdagingen waarmee veel lidstaten worden geconfronteerd; 38. betreurt de bezuinigingen op vlaggenschipprogramma’s in de herziening van het MFK, met name de programma’s die specifiek zijn versterkt in het kader van de MFK-overeenkomst van 2020, en is met name bezorgd over het politieke signaal dat met dergelijke bezuinigingen wordt afgegeven; 39. is zeer verontrust over de verlaging van de financiële middelen voor Horizon Europa met 2,1 miljard EUR, wat indruist tegen de door de Raad zelf geformuleerde doelstelling om 3 % van het bruto binnenlands product te investeren in onderzoek en ontwikkeling; benadrukt dat meer investeringen in onderzoek en innovatie (O&I) in Europa vandaag de dag een absolute voorwaarde zijn om het Europese economische concurrentievermogen in de toekomst veilig te stellen; merkt op dat er meer investeringen in O&I nodig zijn om Europa in staat te stellen zijn technologische leiderschap te behouden of te ontwikkelen in sectoren die de meeste gevolgen zullen ondervinden van de groene en de digitale transitie; wijst erop dat bezuinigingen op de Europese O&I-activiteiten indruisen tegen de beloften van de EU-leiders om het concurrentievermogen van de EU te versterken en haar open strategische autonomie te versterken; wijst er evenwel op dat het Parlement de gevolgen van de verlaging van Horizon Europa heeft helpen verzachten door 100 miljoen EUR aan vrijgemaakte middelen voor onderzoek uit hoofde van artikel 15, lid 3, van het Financieel Reglement beschikbaar te stellen ten behoeve van het programma, boven op de 500 miljoen EUR die reeds in 2020 was overeengekomen; herinnert eraan dat het hergebruik van vrijgemaakte middelen voor onderzoek een lang bestaande eis van het Parlement is; 40. herinnert aan het belang van het gezondheidsbeleid en aan de duidelijke politieke toezegging in de MFK-overeenkomst van 2020 om prioriteit te geven aan gezondheidsfinanciering; is daarom zeer teleurgesteld over de verlaging met 1 miljard EUR voor EU4Health; is van mening dat een dergelijk besluit de paraatheid voor verdere pandemieën wellicht zal ondermijnen en het vermogen van de Unie om volksgezondheidsstelsels te ondersteunen, zal beperken; wijst er evenwel op dat het uitgavenprofiel van het programma op verzoek van het Parlement is aangepast om de impact van de bezuinigingen op de praktische uitvoering te beperken door het effect van de verlaging gelijkmatiger over de resterende jaren te spreiden; 41. herinnert aan zijn standpunt dat vooraf toegewezen nationale middelen niet mogen worden aangepast bij de herziening van het MFK; is daarom ingenomen met het besluit om de vooraf toegewezen nationale middelen onaangetast te laten en daar geen rekening mee te houden in het mechanisme ter dekking van het tekort bij de financieringskosten van NGEU; betreurt evenwel de bezuinigingen op acties onder direct beheer in het kader van het cohesiebeleid (-0,4 miljard EUR) en het gemeenschappelijk landbouwbeleid (-0,7 miljard EUR), waardoor het volledige potentieel en de impact van deze acties worden beperkt; 42. onderkent dat zowel het Europees Fonds voor aanpassing aan de globalisering (EFG) als de reserve voor aanpassing aan de Brexit (BAR) niet in de voorziene mate zijn aangesproken en dat er dus ruimte is om de bijbehorende middelen aan te passen; is van mening dat middelen uit deze speciale instrumenten voor andere doeleinden in de begroting hadden moeten worden hergebruikt, bijvoorbeeld om het flexibiliteitsinstrument te versterken; Uitvoering van het MFK-pakket 43. verzoekt de Commissie de begrotingsautoriteit gedetailleerd uit de doeken te doen hoe zij alle wijzigingen in programma’s en speciale instrumenten denkt te beheren, zodat de doelstellingen daarvan maximaal kunnen worden verwezenlijkt, en gedetailleerde informatie te verstrekken over de gevolgen van de herziening voor de EU-begroting in haar geheel; 44. is bereid om, gezien de urgentie van deze kwestie, onverwijld de nodige wetgevings- en begrotingswijzigingen goed te keuren; herinnert in dit verband aan de gezamenlijke verklaring van het Europees Parlement, de Raad en de Commissie over de integratie van de resultaten van de herziening van het MFK in de begroting 2024; 45. benadrukt dat het Parlement erop zal toezien dat zijn prerogatieven in de jaarlijkse begrotingsprocedure bij de uitvoering van dit pakket volledig worden geëerbiedigd; o o o 46. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad en de Commissie. (Gewone wetgevingsprocedure: eerste lezing) Het Europees Parlement, – gezien het voorstel van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad ( COM(2023)0338 ), – gezien artikel 294, lid 2, artikel 212 en artikel 322, lid 1, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, op grond waarvan het voorstel door de Commissie bij het Parlement is ingediend (C9‑0210/2023), – gezien artikel 294, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien het overeenkomstig artikel 74, lid 4, van zijn Reglement door de bevoegde commissies goedgekeurde voorlopig akkoord en de door de vertegenwoordiger van de Raad bij brief van 14 februari 2024 gedane toezegging om het standpunt van het Europees Parlement overeenkomstig artikel 294, lid 4, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie goed te keuren, – gezien artikel 59 van zijn Reglement, – gezien de gezamenlijke vergaderingen van de Commissie buitenlandse zaken en de Begrotingscommissie overeenkomstig artikel 58 van het Reglement, – gezien de brieven van de Commissie begrotingscontrole en de Commissie landbouw en plattelandsontwikkeling, – gezien het verslag van de Commissie buitenlandse zaken en de Begrotingscommissie ( A9-0286/2023 ), 1. stelt onderstaand standpunt in eerste lezing vast (1) ; 2. hecht zijn goedkeuring aan de gemeenschappelijke verklaring van het Parlement en de Raad die als bijlage bij onderhavige resolutie is gevoegd en die in de C-reeks van het Publicatieblad van de Europese Unie zal worden bekendgemaakt; 3. hecht zijn goedkeuring aan de gemeenschappelijke verklaring van het Parlement, de Raad en de Commissie die als bijlage bij onderhavige resolutie is gevoegd en die in de C-reeks van het Publicatieblad van de Europese Unie zal worden bekendgemaakt; 4. verzoekt de Commissie om hernieuwde voorlegging aan het Parlement indien zij haar voorstel vervangt, ingrijpend wijzigt of voornemens is het ingrijpend te wijzigen; 5. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en de Commissie, alsmede aan de nationale parlementen. Standpunt van het Europees Parlement in eerste lezing vastgesteld op 27 februari 2024 met het oog op de vaststelling van Verordening (EU) 2024/... van het Europees Parlement en de Raad tot instelling van de faciliteit voor Oekraïne (Aangezien het Parlement en de Raad tot overeenstemming zijn geraakt, komt het standpunt van het Parlement overeen met de definitieve rechtshandeling: Verordening (EU) 2024/792.) BIJLAGE BIJ DE WETGEVINGSRESOLUTIE Gemeenschappelijke verklaring van het Europees Parlement en de Raad over de geschikte begrotingsnomenclatuur voor de faciliteit voor Oekraïne (2) Onverminderd de prerogatieven van de begrotingsautoriteit in het kader van de jaarlijkse begrotingsprocedure en de bevoegdheden van de Commissie om de ontwerpbegroting op te stellen, verzoeken het Europees Parlement en de Raad dat de Commissie in haar voorstel het volgende opneemt: minstens één begrotingsonderdeel voor pijler I van de faciliteit voor Oekraïne, twee begrotingsonderdelen onder pijler II, onder meer ter voorziening van het gemeenschappelijk voorzieningsfonds voor de in hoofdstuk IV van de verordening inzake de faciliteit voor Oekraïne ingestelde garantie voor Oekraïne, drie begrotingsonderdelen onder pijler III voor hulp en andere maatregelen bij de toetreding tot de Unie, subsidies voor financieringskosten, en de voorziening van het gemeenschappelijk voorzieningsfonds – Legacy, en een specifiek begrotingsonderdeel voor uitgaven in verband met de technische en administratieve ondersteuning van de uitvoering van de faciliteit. Gemeenschappelijke verklaring van het Europees Parlement, de Raad en de Commissie met betrekking tot het buitengewone karakter van de faciliteit voor Oekraïne (3) Het Europees Parlement, de Raad en de Commissie delen de mening dat de faciliteit voor Oekraïne een uitzonderlijk instrument voor de middellange termijn van groot geopolitiek belang is dat is aangepast aan de onzekerheid en de ongekende uitdagingen die eigen zijn aan het ondersteunen van een land dat verwikkeld is in een oorlog met rechtstreekse gevolgen voor de veiligheid van de Unie. De faciliteit voor Oekraïne biedt derhalve een evenwicht tussen flexibiliteit en programmeerbaarheid van de EU-respons op de financieringskloof en de behoeften op het gebied van herstel, wederopbouw en modernisering van Oekraïne, terwijl zij Oekraïne ondersteunt bij zijn hervormingen in het kader van zijn toetreding tot de Unie. De voor de faciliteit voor Oekraïne overeengekomen doelstellingen en financierings- en governanceregelingen beantwoorden aan de buitengewone en specifieke context en uitdagingen in verband waarmee deze specifieke faciliteit is vastgesteld. Deze oplossing voor Oekraïne mag derhalve niet worden beschouwd als een precedent voor toekomstige instrumenten voor economische bijstand aan derde landen. (Gewone wetgevingsprocedure: eerste lezing) Het Europees Parlement, – gezien het voorstel van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad ( COM(2023)0335 ), – gezien artikel 294, lid 2, artikel 164, artikel 173, lid 3, artikel 175, lid 3, artikel 177, lid 1, artikel 178, lid 1, artikel 182, lid 1 en artikel 192, lid 1, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, op grond waarvan het voorstel door de Commissie bij het Parlement is ingediend (C9‑0209/2023), – gezien artikel 294, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité van 20 september 2023 (1) , – gezien het advies van het Comité van de Regio’s van 10 oktober 2023 (2) , – gezien het overeenkomstig artikel 74, lid 4, van zijn Reglement door de bevoegde commissie goedgekeurde voorlopig akkoord en de door de vertegenwoordiger van de Raad bij brief van 14 februari 2024 gedane toezegging om het standpunt van het Europees Parlement overeenkomstig artikel 294, lid 4, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie goed te keuren, – gezien artikel 59 van zijn Reglement, – gezien het gezamenlijk overleg van de Begrotingscommissie en de Commissie industrie, onderzoek en energie uit hoofde van artikel 58 van het Reglement, – gezien de adviezen van de Commissie economische en monetaire zaken, de Commissie werkgelegenheid en sociale zaken, de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en voedselveiligheid en de Commissie regionale ontwikkeling, – gezien de brieven van de Commissie buitenlandse zaken en de Commissie landbouw en plattelandsontwikkeling, – gezien het verslag van de Begrotingscommissie en de Commissie industrie, onderzoek en energie ( A9-0290/2023 ), 1. stelt onderstaand standpunt in eerste lezing vast (3) ; 2. verzoekt de Commissie om hernieuwde voorlegging aan het Parlement indien zij haar voorstel vervangt, ingrijpend wijzigt of voornemens is het ingrijpend te wijzigen; 3. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en de Commissie, alsmede aan de nationale parlementen. Standpunt van het Europees Parlement in eerste lezing vastgesteld op 27 februari 2024 met het oog op de vaststelling van Verordening (EU) 2024/... van het Europees Parlement en de Raad tot oprichting van het platform voor strategische technologieën voor Europa (“STEP”) en tot wijziging van Richtlijn 2003/87/EG en Verordeningen (EU) 2021/1058, (EU) 2021/1056, (EU) 2021/1057, (EU) nr. 1303/2013, (EU) nr. 223/2014, (EU) 2021/1060, (EU) 2021/523, (EU) 2021/695, (EU) 2021/697 en (EU) 2021/241 (Aangezien het Parlement en de Raad tot overeenstemming zijn geraakt, komt het standpunt van het Parlement overeen met de definitieve rechtshandeling: Verordening (EU) 2024/795.) (Gewone wetgevingsprocedure: eerste lezing) Het Europees Parlement, – gezien het voorstel van de Commissie aan het Parlement en de Raad ( COM(2022)0177 ), – gezien artikel 294, lid 2, en artikel 81, lid 2, punt f) van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, op grond waarvan het voorstel door de Commissie bij het Parlement is ingediend (C9‑0161/2022), – gezien artikel 294, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien het gemotiveerde advies dat in het kader van Protocol nr. 2 betreffende de toepassing van de beginselen van subsidiariteit en evenredigheid is uitgebracht door de Franse senaat en waarin wordt gesteld dat het ontwerp van wetgevingshandeling niet strookt met het subsidiariteitsbeginsel, – gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité van 26 oktober 2022 (1) , – gezien het overeenkomstig artikel 74, lid 4, van zijn Reglement door de bevoegde commissie goedgekeurde voorlopig akkoord en de door de vertegenwoordiger van de Raad bij brief van 20 december 2023 gedane toezegging om het standpunt van het Europees Parlement overeenkomstig artikel 294, lid 4, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie goed te keuren, – gezien artikel 59 van zijn Reglement, – gezien de adviezen van de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken en de Commissie cultuur en onderwijs, – gezien het verslag van de Commissie juridische zaken ( A9-0223/2023 ), 1. stelt onderstaand standpunt in eerste lezing vast (2) ; 2. stelt voor om naar de wetgevingshandeling te verwijzen als “de richtlijn Wölken-Bolaños García tot bescherming van bij publieke participatie betrokken personen tegen kennelijk ongegronde of onrechtmatige gerechtelijke procedures (“strategische rechtszaken tegen publieke participatie”)” (3) ; 3. verzoekt de Commissie om hernieuwde voorlegging aan het Parlement indien zij haar voorstel vervangt, ingrijpend wijzigt of voornemens is het ingrijpend te wijzigen; 4. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en aan de Commissie alsmede aan de nationale parlementen. Standpunt van het Europees Parlement in eerste lezing vastgesteld op 27 februari 2024 met het oog op de vaststelling van Richtlijn (EU) 2024/... van het Europees Parlement en de Raad betreffende bescherming van bij publieke participatie betrokken personen tegen kennelijk ongegronde vorderingen of misbruik van procesrecht (“strategische rechtszaken tegen publieke participatie”) (Aangezien het Parlement en de Raad tot overeenstemming zijn geraakt, komt het standpunt van het Parlement overeen met de definitieve rechtshandeling: Richtlijn (EU) 2024/1069.) (Gewone wetgevingsprocedure: eerste lezing) Het Europees Parlement, – gezien het verzoek van het Hof van Justitie, ingediend bij het Parlement en de Raad (07307/2022), – gezien artikel 256, lid 3, en artikel 281, tweede alinea, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en artikel 106 bis, lid 1, van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie, op grond waarvan de ontwerphandeling aan het Parlement is voorgelegd (C9-0405/2022), – gezien artikel 294, leden 3 en 15, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien het advies van de Commissie ( COM(2023)0135 ), – gezien het overeenkomstig artikel 74, lid 4, van zijn Reglement door de bevoegde commissie goedgekeurde voorlopig akkoord en de door de vertegenwoordiger van de Raad bij brief van 18 januari 2024 gedane toezegging om het standpunt van het Europees Parlement overeenkomstig artikel 294, lid 4, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie goed te keuren, – gezien de artikelen 50 en 59 van zijn Reglement, – gezien het advies van de Commissie constitutionele zaken, – gezien het verslag van de Commissie juridische zaken ( A9-0278/2023 ), 1. stelt onderstaand standpunt in eerste lezing vast; 2. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad, de Commissie, het Hof van Justitie en de nationale parlementen. Standpunt van het Europees Parlement in eerste lezing vastgesteld op 27 februari 2024 met het oog op de vaststelling van Verordening (EU, Euratom) 2024/... van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Protocol nr. 3 betreffende het Statuut van het Hof van Justitie van de Europese Unie (Aangezien het Parlement en de Raad tot overeenstemming zijn geraakt, komt het standpunt van het Parlement overeen met de definitieve rechtshandeling: Verordening (EU, Euratom) 2024/2019.) (Gewone wetgevingsprocedure: eerste lezing) Het Europees Parlement, – gezien het voorstel van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad ( COM(2021)0709 ), – gezien artikel 294, lid 2, en artikel 192, lid 1, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, op grond waarvan het voorstel door de Commissie bij het Parlement is ingediend (C9‑0426/2021), – gezien artikel 294, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité van 23 februari 2022 (1) , – na raadpleging van het Comité van de Regio’s, – gezien het overeenkomstig artikel 74, lid 4, van zijn Reglement door de bevoegde commissie goedgekeurde voorlopig akkoord en de door de vertegenwoordiger van de Raad bij brief van 6 december 2023 gedane toezegging om het standpunt van het Europees Parlement overeenkomstig artikel 294, lid 4, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie goed te keuren, – gezien artikel 59 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en voedselveiligheid ( A9-0290/2022 ), 1. stelt onderstaand standpunt in eerste lezing vast (2) ; 2. verzoekt de Commissie om hernieuwde voorlegging aan het Parlement indien zij haar voorstel vervangt, ingrijpend wijzigt of voornemens is het ingrijpend te wijzigen; 3. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en aan de Commissie alsmede aan de nationale parlementen. Standpunt van het Europees Parlement in eerste lezing vastgesteld op 27 februari 2024 met het oog op de vaststelling van Verordening (EU) 2024/... van het Europees Parlement en de Raad betreffende de overbrenging van afvalstoffen , tot wijziging van de Verordeningen (EU) nr. 1257/2013 en (EU) 2020/1056 en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 1013/2006 (Aangezien het Parlement en de Raad tot overeenstemming zijn geraakt, komt het standpunt van het Parlement overeen met de definitieve rechtshandeling: Verordening (EU) 2024/1157.) (Gewone wetgevingsprocedure: eerste lezing) Het Europees Parlement, – gezien het voorstel van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad ( COM(2023)0229 ), – gezien artikel 294, lid 2, en artikel 114 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, op grond waarvan het voorstel door de Commissie bij het Parlement is ingediend (C9‑0134/2023), – gezien artikel 294, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien het advies van de Europese Centrale Bank van 5 juli 2023 (1) , – gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité van 13 juli 2023 (2) , – gezien het overeenkomstig artikel 74, lid 4, van zijn Reglement door de bevoegde commissie goedgekeurde voorlopig akkoord en de door de vertegenwoordiger van de Raad bij brief van 20 december 2023 gedane toezegging om het standpunt van het Europees Parlement overeenkomstig artikel 294, lid 4, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie goed te keuren, – gezien artikel 59 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie economische en monetaire zaken ( A9-0344/2023 ), 1. stelt onderstaand standpunt in eerste lezing vast; 2. verzoekt de Commissie om hernieuwde voorlegging aan het Parlement indien zij haar voorstel vervangt, ingrijpend wijzigt of voornemens is het ingrijpend te wijzigen; 3. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en aan de Commissie alsmede aan de nationale parlementen. Standpunt van het Europees Parlement in eerste lezing vastgesteld op 27 februari 2024 met het oog op de vaststelling van Richtlijn (EU) 2024/... van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Richtlijn 2014/59/EU en Verordening (EU) nr. 806/2014 met betrekking tot bepaalde aspecten van het minimumvereiste voor eigen vermogen en in aanmerking komende passiva (Aangezien het Parlement en de Raad tot overeenstemming zijn geraakt, komt het standpunt van het Parlement overeen met de definitieve rechtshandeling: Richtlijn (EU) 2024/1174.) (Gewone wetgevingsprocedure: eerste lezing) Het Europees Parlement, – gezien het voorstel van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad ( COM(2022)0304 ), – gezien artikel 294, lid 2, en artikel 192, lid 1, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, op grond waarvan het voorstel door de Commissie bij het Parlement is ingediend (C9‑0208/2022), – gezien artikel 294, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien het gemotiveerde advies dat in het kader van protocol nr. 2 betreffende de toepassing van de beginselen van subsidiariteit en evenredigheid is uitgebracht door de Zweedse Rijksdag, en waarin wordt gesteld dat het ontwerp van wetgevingshandeling niet strookt met het subsidiariteitsbeginsel, – gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité van 25 januari 2023 (1) , – gezien het advies van het Comité van de Regio’s van 9 februari 2023 (2) , – gezien het overeenkomstig artikel 74, lid 4, van zijn Reglement door de bevoegde commissie goedgekeurde voorlopig akkoord en de door de vertegenwoordiger van de Raad bij brief van 22 november 2023 gedane toezegging om het standpunt van het Europees Parlement overeenkomstig artikel 294, lid 4, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie goed te keuren, – gezien artikel 59 van zijn Reglement, – gezien de adviezen van de Commissie landbouw en plattelandsontwikkeling en de Commissie visserij, – gezien het verslag van de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en voedselveiligheid ( A9‑0220/2023 ), 1. stelt onderstaand standpunt in eerste lezing vast (3) ; 2. neemt kennis van de verklaring de Commissie die als bijlage bij deze resolutie is gevoegd; 3. verzoekt de Commissie om hernieuwde voorlegging aan het Parlement indien zij haar voorstel vervangt, ingrijpend wijzigt of voornemens is het ingrijpend te wijzigen; 4. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en de Commissie, alsmede aan de nationale parlementen. Standpunt van het Europees Parlement in eerste lezing vastgesteld op 27 februari 2024 met het oog op de vaststelling van Verordening (EU) 2024/... van het Europees Parlement en de Raad inzake natuurherstel en tot wijziging van Verordening (EU) 2022/869 (Voor de EER relevante tekst) HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE, Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 192, lid 1, Gezien het voorstel van de Europese Commissie, Na toezending van het ontwerp van wetgevingshandeling aan de nationale parlementen, Gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité (4) , Gezien het advies van het Comité van de Regio’s (5) , Handelend volgens de gewone wetgevingsprocedure (6) , Overwegende hetgeen volgt: (1) Op Unieniveau moet worden voorzien in regels voor het herstel van ecosystemen om het herstel van de biodiversiteit en de veerkracht van de natuur op het gehele grondgebied van de Unie te waarborgen. Het herstel van ecosystemen draagt ook bij aan de klimaatmitigatie en -adaptatiedoelstellingen van de Unie. (2) In de mededeling van de Commissie van 11 december 2019, getiteld “De Europese Green Deal” (de “Europese Green Deal”) is een ambitieus stappenplan vastgelegd om de Unie om te vormen tot een eerlijke en welvarende samenleving met een moderne, hulpbronnenefficiënte en concurrerende economie, met als doel het natuurlijke kapitaal van de Unie te beschermen, te behouden en te verbeteren, en de gezondheid en het welzijn van burgers te beschermen tegen milieugerelateerde risico’s en effecten. Als onderdeel van de Europese Green Deal wordt in de mededeling van de Commissie van 20 mei 2020, getiteld “EU-biodiversiteitsstrategie voor 2030 – De natuur terug in ons leven brengen” de EU-biodiversiteitsstrategie voor 2030 uiteengezet. (3) De Unie en haar lidstaten zijn partij bij het Verdrag inzake biologische diversiteit (7) . Zij zijn als zodanig verbonden aan de strategische langetermijnvisie die de Conferentie van de Partijen bij dat Verdrag tijdens de tiende vergadering van 18 tot 29 oktober 2010 heeft goedgekeurd bij Besluit X/2, “Strategisch plan voor biodiversiteit 2011-2020”, dat de biodiversiteit uiterlijk in 2050 moet worden gewaardeerd, behouden, hersteld en verstandig gebruikt, door ecosysteemdiensten te handhaven, een gezonde planeet in stand te houden en voordelen te verwezenlijken die essentieel zijn voor iedereen. (4) Het mondiale biodiversiteitskader, dat is goedgekeurd tijdens de vijftiende vergadering van de Conferentie van de Partijen bij het Verdrag inzake biologische diversiteit op 7 tot en met 19 december 2022 bevat actiegerichte mondiale doelen voor dringend optreden voor het decennium tot 2030. Doelstelling 1 is te verzekeren dat alle gebieden worden bestreken door participatieve, geïntegreerde en biodiversiteitsinclusieve ruimtelijke ordening en/of doeltreffende beheersprocessen waarbij veranderingen in land- en zeegebruik worden aangepakt; het verlies van gebieden die van groot belang zijn voor de biodiversiteit, waaronder ecosystemen met een hoge ecologische integriteit, tussen nu en 2030 tot nagenoeg nul te brengen, met inachtneming van de rechten van inheemse volken en lokale gemeenschappen, zoals gesteld in de Verklaring van de Verenigde Naties (VN) over de rechten van inheemse volken. Doelstelling 2 is te waarborgen dat uiterlijk in 2030 minstens 30 % van de aangetaste land-, binnenwater- en mariene en kustecosystemen op doeltreffende wijze wordt hersteld teneinde de biodiversiteit en de functies en diensten van ecosystemen, de ecologische integriteit en de verbondenheid te verbeteren. Doelstelling 11 is de bijdragen van de natuur aan mensen, waaronder ecosysteemfuncties en -diensten zoals de regulering van lucht, water en het klimaat, bodemgezondheid, bestuiving en ziekterisicobeperking, alsook bescherming tegen natuurgevaren en-rampen, te herstellen, in stand te houden en te versterken door middel van natuurgebaseerde oplossingen en/of ecosysteemgerichte benaderingen ten behoeve van alle mensen en de natuur. Het mondiale biodiversiteitskader zal het mogelijk maken vooruitgang te boeken bij de verwezenlijking van de resultaatgerichte doelstellingen voor 2050. (5) De duurzameontwikkelingsdoelen van de Verenigde Naties, met name doelen 14.2, 15.1, 15.2 en 15.3, verwijzen naar de noodzaak om de instandhouding, het herstel en het duurzame gebruik te waarborgen van zoetwaterecosystemen op het land en in de binnenwateren en hun diensten, met name bossen, wetlands, bergen en drylands. (6) In zijn resolutie van 1 maart 2019 heeft de Algemene Vergadering van de VN de periode 2021-2030 uitgeroepen tot het VN-decennium voor het herstel van ecosystemen, met als doel de inspanningen om de aantasting van ecosystemen wereldwijd te voorkomen, een halt toe te roepen en om te keren, te ondersteunen en op te voeren en het bewustzijn omtrent het belang van het herstel van ecosystemen te vergroten. (7) De EU-biodiversiteitsstrategie voor 2030 heeft tot doel te verzekeren dat de biodiversiteit in Europa tegen 2030 op weg naar herstel wordt gebracht ten behoeve van de mensen, de planeet, het klimaat en onze economie. De strategie zet een ambitieus EU-natuurherstelplan v uiteen, waaronder een toezegging tot indiening van een voorstel voor juridisch bindende EU-doelen voor natuurherstel in het kader waarvan aangetaste ecosystemen moeten worden hersteld, met name die met het grootste potentieel om koolstof af te vangen en op te slaan, natuurrampen te voorkomen en de gevolgen ervan te beperken. (8) In zijn resolutie van 9 juni 2021 over de EU-biodiversiteitsstrategie voor 2030 was het Europees Parlement zeer ingenomen met de toezegging om een wetgevingsvoorstel met bindende natuurhersteldoelen op te stellen, en was het voorts van mening dat er naast een algemeen hersteldoel ook ecosysteem-, habitat- en soortspecifieke hersteldoelen zouden moeten worden opgenomen die betrekking hebben op bossen, grasland, wetlands, veengebieden, bestuivers, vrij stromende rivieren, kustgebieden en mariene ecosystemen. (9) In zijn conclusies van 23 oktober 2020 erkende de Raad dat het voorkomen van een verdere achteruitgang van de huidige toestand van biodiversiteit en natuur essentieel zal zijn, maar niet voldoende om de natuur weer terug in ons leven te brengen. De Raad bevestigde dat er meer ambitie nodig is op het gebied van natuurherstel, zoals wordt voorgesteld door het nieuwe EU-natuurherstelplan, dat maatregelen bevat om de biodiversiteit buiten de beschermde gebieden te beschermen en te herstellen. De Raad verklaarde tevens te hebben gewacht op een voorstel voor juridische natuurhersteldoelen, waarvoor een effectbeoordeling moet worden uitgevoerd. (10) In de EU-biodiversiteitsstrategie voor 2030 wordt toegezegd om minstens 30 % van het land, waaronder binnenwateren, en 30 % van de zee in de Unie wettelijk te beschermen, waarvan minstens een derde strikt moet worden beschermd, waaronder alle resterende primaire en oerbossen. In de criteria en richtsnoeren voor de aanwijzing van aanvullende beschermde gebieden door de lidstaten (de “criteria en richtsnoeren”), die door de Commissie in 2022 in samenwerking met de lidstaten en belanghebbenden zijn ontwikkeld, wordt benadrukt dat indien de herstelde gebieden, zodra het herstel volledig effect sorteert, voldoen of naar verwachting zullen voldoen aan de criteria voor beschermde gebieden, die herstelde gebieden ook moeten bijdragen tot de verwezenlijking van de streefdoelen van de Unie inzake beschermde gebieden. In de criteria en richtsnoeren wordt ook benadrukt dat beschermde gebieden in belangrijke mate aan de hersteldoelen van de EU-biodiversiteitsstrategie voor 2030 kunnen bijdragen door de voorwaarden te scheppen die moeten verzekeren dat herstelinspanningen succes hebben. Dit geldt met name voor gebieden die zich op natuurlijke wijze kunnen herstellen door de druk van menselijke activiteiten weg te nemen of te beperken. Het strikt beschermen van dergelijke gebieden, ook in het mariene milieu, zal in sommige gevallen volstaan om de natuurlijke waarden die zij herbergen te herstellen. Bovendien wordt in de criteria en richtsnoeren benadrukt dat van alle lidstaten wordt verwacht dat zij bijdragen tot de verwezenlijking van de in de EU-biodiversiteitsstrategie voor 2030 opgenomen streefdoelen van de Unie inzake beschermde gebieden, in een mate die in verhouding staat tot de natuurlijke waarden die zij herbergen en het potentieel voor natuurherstel dat zij hebben. (11) In de EU-biodiversiteitsstrategie voor 2030 wordt als streefdoel vastgelegd dat de instandhoudingstrends of -toestand van beschermde habitats en soorten niet verslechteren en dat minstens 30 % van de soorten en habitats die momenteel niet in een gunstige toestand verkeren, onder die categorie zal vallen of een sterke positieve trend zal vertonen om tegen 2030 onder die categorie te vallen. In de richtsnoeren die de Commissie in samenwerking met de lidstaten en belanghebbenden heeft ontwikkeld om de bereiken van deze streefdoelen te ondersteunen, wordt benadrukt dat er voor de meeste van die habitats en soorten waarschijnlijk inspanningen voor instandhouding en herstel nodig zijn, hetzij door de huidige negatieve trends ervan tegen 2030 te stoppen, hetzij door de huidige stabiele of verbeterende trends te handhaven, hetzij door te voorkomen dat habitats en soorten met een gunstige staat van instandhouding achteruitgaan. In die richtsnoeren wordt voorts benadrukt dat die herstelinspanningen in de eerste plaats op nationaal of regionaal niveau moeten worden gepland, uitgevoerd en gecoördineerd en dat bij de selectie en prioritering van de soorten en habitats die tegen 2030 moeten worden verbeterd, synergieën met andere streefdoelen van de Unie en internationale streefdoelen, met name milieu- of klimaatdoelstellingen, moeten worden nagestreefd. (12) In het verslag van de Commissie van 15 oktober 2020 over de stand van de natuur in de Europese Unie werd opgemerkt dat de Unie er nog niet in is geslaagd de achteruitgang van beschermde habitattypen en soorten waarvan de instandhouding van Uniebelang is, te doen stoppen. Die achteruitgang wordt voornamelijk veroorzaakt door het opgeven van extensieve landbouw, de intensivering van beheerpraktijken, de verandering van hydrologische regimes, verstedelijking en verontreiniging, alsook niet-duurzame bosbouwactiviteiten en soortenexploitatie. Verder vormen uitheemse invasieve soorten en klimaatverandering grote en toenemende bedreigingen voor de inheemse fauna en flora in de Unie. (13) De Europese Green Deal zal leiden tot een geleidelijke en grondige transformatie van de economie van de Unie en haar lidstaten, wat een grote invloed zal hebben op het externe optreden van de Unie. Het is belangrijk dat de Unie haar handelsbeleid en haar uitgebreide netwerk van handelsovereenkomsten gebruikt om met partners samen te werken aan de bescherming van het milieu en de biodiversiteit, ook wereldwijd, en tegelijkertijd een gelijk speelveld te bevorderen. (14) Het is passend een overkoepelende doelstelling voor het herstel van ecosystemen vast te stellen om de economische en maatschappelijke transformatie, het scheppen van hoogwaardige banen en duurzame groei te bevorderen. Ecosystemen met een grote biodiversiteit, zoals wetlands, zoet water en bossen alsook landbouwecosystemen, ecosystemen met schaarse vegetatie, mariene, stedelijke en kustecosystemen leveren, indien zij in goede toestand verkeren, een scala aan essentiële ecosysteemdiensten, en de voordelen van het in goede toestand herstellen van aangetaste ecosystemen in alle land- en zeegebieden wegen ruimschoots op tegen de kosten van herstel. Die diensten dragen bij tot een breed scala aan sociaaleconomische voordelen, afhankelijk van de economische, sociale, culturele, regionale en lokale kenmerken. (15) De Statistische Commissie van de VN heeft tijdens haar 52 e zitting in maart 2021 het systeem van milieu-economische rekeningen – ecosysteemboekhouding aangenomen. Dat systeem vormt een geïntegreerd en alomvattend statistisch kader voor het organiseren van gegevens over habitats en landschappen, het meten van de omvang, toestand en diensten van ecosystemen, het volgen van veranderingen in ecosysteemactiva en het koppelen van die informatie aan economische en andere menselijke activiteiten. (16) Het waarborgen van ecosystemen met een goede biodiversiteit en het aanpakken van klimaatverandering zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. De natuur en natuurgebaseerde oplossingen, waaronder natuurlijke koolstofvoorraden en -putten, zijn van fundamenteel belang voor de bestrijding van de klimaatcrisis. Tegelijkertijd zorgt de klimaatcrisis al voor een verandering van land- en mariene ecosystemen en moet de Unie zich voorbereiden op de toenemende intensiteit, frequentie en alomtegenwoordigheid van de effecten ervan. In het speciaal verslag van de Intergouvernementele Werkgroep inzake klimaatverandering (“IPCC”) over de gevolgen van de opwarming van de aarde met 1,5 °C wordt erop gewezen dat sommige effecten langdurig of onomkeerbaar kunnen zijn. In het zesde beoordelingsverslag van de IPCC wordt gesteld dat het herstel van ecosystemen van fundamenteel belang zal zijn om klimaatverandering te helpen bestrijden en ook om de risico’s voor de voedselzekerheid te verminderen. Het intergouvernementeel platform voor biodiversiteit en ecosysteemdiensten beschouwde in zijn mondiaal evaluatieverslag van 2019 over biodiversiteit en ecosysteemdiensten klimaatverandering als een belangrijke oorzaak van veranderingen in de natuur. Het verwachtte dat de effecten van klimaatverandering in de komende decennia zullen toenemen en in bepaalde gevallen meer impact zullen hebben dan andere oorzaken van veranderingen in ecosystemen, zoals veranderingen in het gebruik van land en de zee. (17) Verordening (EU) 2021/1119 van het Europees Parlement en de Raad (8) bevat een bindende doelstelling inzake klimaatneutraliteit in de Unie uiterlijk in 2050 en inzake negatieve emissies daarna, waarbij prioriteit moet worden gegeven aan snelle en voorspelbare emissiereducties en tegelijkertijd verwijderingen per natuurlijke put moet worden verbeterd. Herstel van ecosystemen kan er in belangrijke mate toe bijdragen dat natuurlijke koolstofputten worden behouden, beheerd en verbeterd en dat de biodiversiteit wordt bevorderd en tegelijkertijd de klimaatverandering wordt bestreden. Verordening (EU) 2021/1119 vereist ook dat de betrokken instellingen van de Unie en de lidstaten voortdurende vooruitgang verzekeren in het vergroten van het vermogen tot aanpassing aan, en het versterken van de veerkracht en het verminderen van de kwetsbaarheid voor klimaatverandering. De verordening vereist ook dat de lidstaten klimaatadaptatie in alle beleidsterreinen integreren en dat zij ecosysteemgebaseerde aanpassing en natuurgebaseerde oplossingen bevorderen. Natuurgebaseerde oplossingen zijn oplossingen die worden geïnspireerd en ondersteund door de natuur, die kosteneffectief zijn en die tegelijk milieu-, sociale en economische voordelen bieden en bijdragen aan het opbouwen van veerkracht. Dergelijke oplossingen zorgen voor meer diversere natuur en natuurlijke kenmerken en processen in steden, landschappen en zeelandschappen door middel van lokaal aangepaste, hulpbronnenefficiënte en systemische ingrepen. Natuurgebaseerde oplossingen moeten dus gunstig zijn voor de biodiversiteit en het verrichten van een reeks ecosysteemdiensten ondersteunen. (18) In de mededeling van de Commissie van 24 februari 2021, getiteld “Een klimaat­veerkrachtig Europa tot stand brengen – de nieuwe EU-strategie voor aanpassing aan de klimaatverandering” wordt benadrukt dat natuurgebaseerde oplossingen moeten worden bevorderd en wordt erkend dat een kosteneffectieve klimaatadaptatie kan worden bereikt door het beschermen en herstellen van wetlands, veengebieden en kust- en mariene ecosystemen, het creëren van stedelijke groene ruimten, het aanleggen van groene daken en gevels, en het bevorderen en duurzaam beheren van bossen en landbouwgrond. Een groter aantal biodiverse ecosystemen zorgt voor grotere weerbaarheid tegen klimaatverandering en maakt het mogelijk om rampen doeltreffender te bestrijden en te voorkomen. (19) Het klimaatbeleid van de Unie wordt herzien om de in Verordening (EU) 2021/1119 vastgestelde koers te volgen om de netto-broeikasgasemissies (emissies na aftrek van verwijderingen) uiterlijk in 2030 met minstens 55 % te verminderen ten opzichte van 1990. Verordening (EU) 2023/839 van het Europees Parlement en de Raad (9) heeft met name tot doel de bijdrage van de landsector aan de algemene klimaatambitie voor 2030 te vergroten en brengt de doelstellingen wat betreft de boekhouding met betrekking tot emissies en verwijderingen in de sector landgebruik, verandering in landgebruik en bosbouw in overeenstemming met gerelateerde beleidsinitiatieven op het gebied van biodiversiteit. Die verordening legt de nadruk op de noodzaak om natuurgebaseerde koolstofverwijderingen te beschermen en te verbeteren, de klimaatveerkracht van ecosystemen te vergroten, aangetaste bodems en ecosystemen te herstellen en veengebieden te vernatten. Zij heeft voorts tot doel de monitoring van en de verslaglegging over broeikasgasemissies en verwijderingen van land dat beschermd en hersteld moet worden, te verbeteren. In dat verband is het belangrijk dat ecosystemen in alle categorieën land, waaronder bossen, grasland, bouwland en wetlands, in goede toestand verkeren om koolstof op doeltreffende wijze te kunnen afvangen en opslaan. (20) Zoals aangegeven in de mededeling van de Commissie van 23 maart 2022 getiteld “De voedselzekerheid waarborgen en de veerkracht van voedselsystemen versterken”, hebben geopolitieke ontwikkelingen verder aangetoond dat de veerkracht van voedselsystemen moet worden beschermd. Er is aangetoond dat het herstel van agro-ecosystemen op lange termijn positieve gevolgen heeft voor de voedselproductiviteit en dat het herstel van de natuur fungeert als een verzekeringspolis om de duurzaamheid en veerkracht van de Unie op lange termijn te waarborgen. (21) In het eindverslag van de Conferentie over de toekomst van Europa van mei 2022 roepen burgers de Unie op de biodiversiteit, het landschap en de oceanen te beschermen en te herstellen, verontreiniging uit te bannen en kennis, bewustzijn, onderwijs en dialogen over het milieu, klimaatverandering, energieverbruik en duurzaamheid te stimuleren. (22) Het herstel van ecosystemen zal, in combinatie met inspanningen om de handel in en de consumptie van wilde dieren en planten te verminderen, ook helpen om mogelijke toekomstige overdraagbare ziekten met zoönotisch potentieel te voorkomen en de weerbaarheid ertegen te vergroten, waardoor het risico op uitbraken en pandemieën afneemt, en zal bijdragen tot de ondersteuning van de inspanningen op Unie- en mondiaal niveau om de “één gezondheid”-benadering toe te passen, waarin het intrinsieke verband tussen menselijke gezondheid, diergezondheid en een gezonde en veerkrachtige natuur wordt erkend. (23) Bodems maken integraal deel uit van landecosystemen. In de mededeling van de Commissie van 17 november 2021, getiteld “EU-bodemstrategie voor 2030: profiteren van de voordelen van een gezonde bodem voor mens, voedsel, natuur en klimaat” wordt gewezen op de noodzaak om aangetaste bodems te herstellen en de bodembiodiversiteit te verbeteren. Het Mondiaal Mechanisme, een orgaan dat is opgericht uit hoofde van het Verdrag van de Verenigde Naties ter bestrijding van woestijnvorming in de landen die te kampen hebben met ernstige droogte en/of woestijnvorming, in het bijzonder in Afrika (10) en het secretariaat van dat Verdrag hebben het programma voor het stellen van doelen inzake de bodemdegradatieneutraliteit opgezet om landen te helpen tussen nu en 2030 bodemdegradatieneutraliteit te realiseren. (24) Richtlijn 92/43/EEG van de Raad (11) en Richtlijn 2009/147/EG van het Europees Parlement en de Raad (12) hebben tot doel de bescherming, de instandhouding en het voortbestaan op lange termijn van de meest waardevolle en bedreigde soorten en habitats van Europa en de ecosystemen waarvan zij deel uitmaken, te waarborgen. Natura 2000, dat in 1992 werd opgericht en het grootste gecoördineerde netwerk van beschermde gebieden ter wereld is, is het belangrijkste instrument voor de verwezenlijking van de doelstellingen van die twee richtlijnen. Deze verordening moet van toepassing zijn op het Europese grondgebied van de lidstaten waarop de Verdragen van toepassing zijn, en moet dan ook worden afgestemd op de Richtlijnen 92/43/EEG en 2009/147/EG alsook op Richtlijn 2008/56/EG van het Europees Parlement en de Raad (13) . (25) De Commissie heeft een kader en richtsnoeren ontwikkeld voor het bepalen van de goede toestand van de op grond van Richtlijn 92/43/EEG beschermde habitattypen en voor het bepalen van voldoende kwaliteit en kwantiteit van de habitats van soorten die binnen het toepassingsgebied van die richtlijn vallen. Op basis van dat kader en die richtsnoeren kunnen hersteldoelen voor die habitattypen en habitats van soorten worden vastgesteld. Een dergelijk herstel zal echter niet volstaan om het verlies aan biodiversiteit om te buigen en alle ecosystemen te herstellen. Om de biodiversiteit van bredere ecosystemen te verbeteren, moeten er derhalve op basis van specifieke indicatoren aanvullende verplichtingen worden vastgesteld. (26) Voortbouwend op de Richtlijnen 92/43/EEG en 2009/147/EG en om de verwezenlijking van de in die richtlijnen vastgestelde doelstellingen te ondersteunen, moeten de lidstaten herstelmaatregelen treffen om te voorzien in het herstel van beschermde habitats en soorten, waaronder in het wild levende vogels, in alle gebieden van de Unie, ook in gebieden die buiten Natura 2000 vallen. (27) Richtlijn 92/43/EEG heeft tot doel de natuurlijke habitats en de wilde dier- en plantensoorten die voor de Unie van belang zijn, in een gunstige staat van instandhouding te houden of die staat te herstellen. Die richtlijn voorziet echter niet in een termijn om dat doel te realiseren. Richtlijn 2009/147/EG bevat evenmin een termijn voor het herstel van vogelpopulaties in de Unie. (28) ▌Er moeten ▌termijnen worden vastgesteld voor het nemen van herstelmaatregelen binnen en buiten Natura 2000-gebieden, teneinde de toestand van beschermde habitattypen in de gehele Unie geleidelijk te verbeteren en teneinde deze opnieuw te ontwikkelen totdat de gunstige referentieoppervlakte wordt bereikt die nodig is om een gunstige staat van instandhouding van die habitattypen in de Unie te realiseren. De lidstaten moeten bij het instellen van herstelmaatregelen, waar passend, tot 2030 prioriteit geven aan die gebieden met habitattypen die niet in goede toestand verkeren welke in Natura 2000-gebieden liggen, gezien de essentiële rol van die gebieden voor natuurbehoud en het feit dat er uit hoofde van bestaand Unierecht reeds een verplichting bestaat om doeltreffende systemen in te voeren om de doeltreffendheid van de herstelmaatregelen in Natura 2000-gebieden op de lange termijn te waarborgen. Om de lidstaten de nodige flexibiliteit te bieden om grootschalige herstelinspanningen te leveren , moeten de lidstaten de mogelijkheid behouden om herstelmaatregelen te nemen in gebieden van habitattypen die niet in goede toestand verkeren en die buiten Natura 2000-gebieden liggen, wanneer specifieke plaatselijke omstandigheden en voorwaarden dit rechtvaardigen . Bovendien is het passend habitattypen te groeperen op basis van het ecosysteem waartoe zij behoren en de tijdgebonden en gekwantificeerde gebiedsgebonden doelen voor groepen habitattypen vast te stellen. Dit zou de lidstaten in staat stellen te kiezen welke habitats het eerst binnen de groep moeten worden hersteld. (29) De voorwaarden die worden vastgesteld voor de habitats van binnen het toepassingsgebied van Richtlijn 92/43/EEG vallende soorten en voor habitats van binnen het toepassingsgebied van Richtlijn 2009/147/EG vallende in het wild levende vogels moeten vergelijkbaar zijn, waarbij bijzondere aandacht moet uitgaan naar de verbindingen die tussen beide habitats nodig zijn om de soortenpopulaties te laten gedijen. (30) De herstelmaatregelen voor habitattypen moeten toereikend en voor die habitattypen geschikt zijn om zo snel mogelijk een goede toestand te bereiken en gunstige referentieoppervlaktes te verwezenlijken opdat er een gunstige staat van instandhouding van die habitattypen wordt bereikt. Het is belangrijk dat de herstelmaatregelen de maatregelen zijn die nodig zijn om te voldoen aan de tijdgebonden en gekwantificeerde gebiedsgebonden doelen. Het is ook noodzakelijk dat de herstelmaatregelen voor habitats van de soorten toereikend en geschikt zijn om zo snel mogelijk voldoende kwaliteit en kwantiteit te bereiken teneinde een gunstige staat van instandhouding van de soorten te verwezenlijken. (31) Uit hoofde van deze verordening genomen herstelmaatregelen die beogen bepaalde in bijlage I genoemde habitattypen, zoals grasland-, heide- of wetlandhabitattypen, te herstellen of in stand te houden, zouden in sommige gevallen kunnen betekenen dat bossen worden verwijderd om terug te grijpen naar op instandhouding gericht beheer, dat activiteiten als maaien of grazen kan omvatten. Natuurherstel en ontbossing een halt toeroepen zijn beide belangrijke en elkaar versterkende milieudoelstellingen. Zoals vermeld in overweging 36 van Verordening (EU) 2023/1115 van het Europees Parlement en de Raad (14) zal de Commissie richtsnoeren ontwikkelen om de uitlegging van de in die verordening vastgestelde definitie van “landbouwgebruik” te verduidelijken, met name wat betreft de omzetting van bos naar grond die niet voor landbouwgebruik is bestemd. (32) Het is belangrijk te verzekeren dat de uit hoofde van deze verordening genomen herstelmaatregelen een concrete en meetbare verbetering van de toestand van de ecosystemen opleveren, zowel op het niveau van de afzonderlijke gebieden die worden hersteld als op nationaal en Unieniveau. (33) Om te verzekeren dat de herstelmaatregelen doelmatig zijn en dat de resultaten ervan mettertijd kunnen worden gemeten, is het, met het oog op de verbetering van de toestand van binnen het toepassingsgebied van bijlage I bij Richtlijn 92/43/EEG vallende habitats, en het opnieuw ontwikkelen van die habitats en de verbetering van hun verbondenheid, van wezenlijk belang dat de gebieden waarop dergelijke herstelmaatregelen van toepassing zijn, voortdurend verbeteren totdat een goede toestand is bereikt. (34) Het is evenzeer van wezenlijk belang dat de gebieden waarop herstelmaatregelen van toepassing zijn met het oog op de verbetering van de kwaliteit en kwantiteit van de habitats van soorten die binnen het toepassingsgebied van Richtlijn 92/43/EEG vallen, alsook van de habitats van binnen het toepassingsgebied van Richtlijn 2009/147/EG vallende in het wild levende vogels, voortdurend verbeteren om bij te dragen tot het realiseren van voldoende kwantiteit en kwaliteit van de habitats van die soorten. (35) Het is belangrijk te verzekeren dat de oppervlakten met binnen het toepassingsgebied van Richtlijn 92/43/EEG vallende habitattypen die in goede toestand verkeren op het Europese grondgebied van de lidstaten en de Unie als geheel, geleidelijk toenemen totdat de gunstige referentieoppervlakte voor elk habitattype is bereikt en minstens 90 % van dergelijke oppervlaktes op lidstaatniveau in goede toestand verkeert, zodat die habitattypen in de Unie een gunstige staat van instandhouding kunnen bereiken. Het moet de lidstaten, indien naar behoren gerechtvaardigd en voor habitattypen die veel voorkomen en wijdverspreid zijn in de Unie en meer dan 3 % van het Europese grondgebied van de betrokken lidstaat bestrijken, worden toegestaan om een percentage van minder dan 90 % toe te passen voor de oppervlakte die zich in een goede toestand moet bevinden voor in bijlage I bij deze verordening opgenomen individuele habitattypen, indien dat percentage het bereiken of behouden van een gunstige staat van instandhouding voor die habitattypen, zoals bepaald op grond van artikel 1, punt e), van Richtlijn 92/43/EEG, op nationaal biogeografisch niveau niet in de weg zou staan. Een lidstaat die deze afwijking toepast, moet dat rechtvaardigen in zijn nationale herstelplan. (36) Het is belangrijk te verzekeren dat de kwaliteit en kwantiteit van de habitats van binnen het toepassingsgebied van Richtlijn 92/43/EEG vallende soorten en van habitats van binnen het toepassingsgebied van Richtlijn 2009/147/EG vallen de in het wild levende vogels, op het Europese grondgebied van de lidstaten en de gehele Unie, geleidelijk verbeteren totdat ze voldoende zijn om het voortbestaan van die soorten op lange termijn te waarborgen. (37) Het is belangrijk dat de lidstaten maatregelen treffen die tot doel hebben te verzekeren dat gebieden met habitattypen die binnen het toepassingsgebied van deze verordening vallen en waarvoor herstelmaatregelen gelden, voortdurend verbeteren totdat er een goede toestand wordt bereikt, en dat de lidstaten maatregelen treffen die waarborgen dat zodra deze habitattypen een goede toestand hebben bereikt, ze daarna niet significant verslechteren, opdat het behoud ervan op lange termijn of het realiseren van een goede toestand niet in het gedrang komt . Het niet realiseren van die resultaten betekent niet dat niet is voldaan aan de verplichting om maatregelen te treffen die geschikt zijn om die resultaten te bereiken. Daarnaast is het van belang dat de lidstaten zich trachten in te spannen om significante verslechtering te voorkomen van gebieden met deze habitattypen die hetzij reeds in goede toestand verkeren, hetzij niet in goede toestand verkeren, maar waarvoor nog geen herstelmaatregelen gelden. Dergelijke maatregelen zijn belangrijk om te vermijden dat de herstelbehoeften in de toekomst niet verder worden vergroot en moeten gericht zijn op gebieden van habitattypen, zoals door de lidstaten in hun nationale herstelplan in kaart gebracht, waarvan het herstel noodzakelijk is om de hersteldoelen te verwezenlijken. Het is passend rekening te houden met de mogelijkheid van overmacht , zoals natuurrampen, die kunnen leiden tot de verslechtering van gebieden met die habitattypen, alsook met de mogelijkheid van onvermijdelijke habitattransformaties die rechtstreeks het gevolg zijn van klimaatverandering. Bij gebieden buiten Natura 2000 is het passend ook te kijken naar het resultaat van een plan of project van groot openbaar belang waarvoor geen minder schadelijke alternatieve oplossingen beschikbaar zijn. Voor gebieden waarvoor herstelmaatregelen gelden, moet dit per geval worden bepaald. Voor Natura 2000-gebieden wordt voor plannen en projecten toestemming verleend overeenkomstig artikel 6, lid 4, van Richtlijn 92/43/EEG. Het is passend om te verzekeren dat de lidstaten, bij het ontbreken van alternatieven, de mogelijkheid behouden om op het niveau van elke biogeografische regio van hun grondgebied voor elk habitattype en elke habitat van een soort de niet-verslechteringseis toe te passen. Een dergelijke mogelijkheid moet onder bepaalde voorwaarden worden toegestaan, onder meer dat er voor elke significante verslechtering compenserende maatregelen worden genomen. Indien een gebied, als het gewenste resultaat van een herstelmaatregel, wordt omgevormd van één habitattype naar een ander binnen het toepassingsgebied van deze verordening vallend habitattype, mag het gebied niet als verslechterd worden beschouwd. (38) Voor de toepassing van de afwijkingen van de verplichtingen tot voortdurende verbetering en niet-verslechtering buiten Natura 2000 vallende gebieden uit hoofde van deze verordening moeten installaties voor de productie van energie uit hernieuwbare bronnen, de aansluiting ervan op het net, het bijbehorende net zelf en opslag­voorzieningen, door de lidstaten worden geacht van groot openbaar belang te zijn. De lidstaten moeten kunnen besluiten om de toepassing van dat uitgangspunt in naar behoren gerechtvaardigde en specifieke omstandigheden te beperken, zoals om redenen die verband houden met nationale defensie. Daarnaast moeten de lidstaten voor de toepassing van die afwijkingen dergelijke hernieuwbare-energieprojecten kunnen vrijstellen van de verplichting dat er geen minder schadelijke alternatieve oplossingen beschikbaar zijn, mits de projecten voorwerp zijn geweest van een strategische milieubeoordeling of een milieueffectbeoordeling. Door dergelijke installaties als van groot openbaar belang te beschouwen en, in voorkomend geval, het vereiste om minder schadelijke alternatieve oplossingen te beoordelen, te beperken, zou voor dergelijke projecten een vereenvoudigde beoordeling kunnen worden verricht ten aanzien van de afwijkingen van de beoordeling van groot openbaar belang uit hoofde van deze verordening. (39) Activiteiten die enkel defensie of nationale veiligheid tot doel hebben moeten de hoogste prioriteit krijgen. Daarom moeten de lidstaten bij het treffen van herstelmaatregelen, gebieden die voor dergelijke activiteiten worden gebruikt, kunnen vrijstellen indien die maatregelen onverenigbaar worden geacht met de voortzetting van het militaire gebruik van de betrokken gebieden. Bovendien moeten de lidstaten, voor de toepassing van de bepalingen van deze verordening inzake afwijkingen van de verplichtingen tot voortdurende verbetering en niet-verslechtering buiten Natura 2000 vallende gebieden, plannen en projecten met betrekking tot dergelijke activiteiten van groot openbaar belang kunnen achten. Daarnaast moeten de lidstaten dergelijke plannen en projecten kunnen vrijstellen van de verplichting dat er geen minder schadelijke alternatieve oplossingen beschikbaar zijn. Als zij deze vrijstelling toepassen, moeten de lidstaten echter, voor zover dat redelijk en praktisch uitvoerbaar is, maatregelen treffen om de gevolgen van die plannen en projecten voor de habitattypen te mitigeren. (40) In de EU-biodiversiteitsstrategie voor 2030 wordt benadrukt dat er krachtiger moet worden opgetreden om aangetaste mariene ecosystemen te herstellen, waaronder koolstof­rijke ecosystemen en belangrijke paai- en kraamgebieden. In die strategie is ook uiteengezet dat de Commissie een nieuw actieplan voor de instandhouding van de visbestanden en de bescherming van de mariene ecosystemen zal voorstellen. (41) De in bijlage I bij Richtlijn 92/43/EEG opgenomen mariene habitattypen zijn ruim gedefinieerd en omvatten veel ecologisch verschillende subtypen met een verschillend herstelpotentieel, waardoor het voor de lidstaten moeilijk is passende herstelmaatregelen op het niveau van die habitattypen te treffen. De mariene habitattypen in bijlage I bij die richtlijn moeten daarom nader worden gespecificeerd aan de hand van relevante niveaus van de classificatie van mariene habitats in het Europese natuurinformatiesysteem (EUNIS). De lidstaten moeten gunstige referentieoppervlaktes vaststellen om de gunstige staat van instandhouding van elk van die habitattypen te bereiken, voor zover die referentieoppervlaktes niet reeds in andere wetgeving van de Unie aan de orde komen. De groep mariene habitattypen met zacht sediment, zijnde bepaalde brede bentische habitattypen die in Richtlijn 2008/56/EG zijn gespecificeerd, is breed vertegenwoordigd in de mariene wateren van verschillende lidstaten. Het moet de lidstaten daarom worden toegestaan de geleidelijk ingevoerde herstelmaatregelen te beperken tot een kleiner deel van de oppervlakte van deze habitattypen die niet in goede toestand verkeren, op voorwaarde dat dit niet verhindert dat een goede milieutoestand, zoals bepaald op grond van Richtlijn 2008/56/EG, wordt bereikt of behouden, met name rekening houdend met de overeenkomstig artikel 9, lid 3, van die richtlijn vastgestelde drempelwaarden voor descriptoren voor het bepalen van een goede milieutoestand zoals bedoeld in de punten 1 en 6 van bijlage I bij die richtlijn, voor de omvang van het verlies van deze habitattypen, voor negatieve effecten op de toestand van deze habitattypen en voor de maximaal toelaatbare omvang van die negatieve effecten. (42) Wanneer voor de bescherming van kust- en mariene habitats visserij- of aquacultuur­activiteiten moeten worden gereguleerd, is het gemeenschappelijk visserijbeleid (GVB) van toepassing. In Verordening (EU) nr. 1380/2013 van het Europees Parlement en de Raad (15) is met name bepaald dat in het kader van het GVB op het visserijbeheer de ecosysteem­gerichte benadering wordt toegepast, om te verzekeren dat de negatieve gevolgen van visserijactiviteiten voor het mariene ecosysteem tot een minimum worden beperkt. In die verordening is ook bepaald dat er met het GVB naar wordt gestreefd aantasting van het mariene milieu door aquacultuur- en visserijactiviteiten te voorkomen. (43) Om de doelstelling van voortdurend, langdurig en duurzaam herstel van de biodiversiteit en de veerkracht van de natuur te verwezenlijken, moeten de lidstaten de mogelijkheden die het GVB biedt, optimaal benutten. De lidstaten kunnen onder de exclusieve bevoegdheid van de Unie met betrekking tot de instandhouding van de biologische rijkdommen van de zee binnen de grens van 12 zeemijl niet-discriminerende maatregelen nemen voor de instandhouding en het beheer van visbestanden, en om de staat van instandhouding van mariene ecosystemen te handhaven of te verbeteren. Daarnaast kunnen lidstaten met een rechtstreeks belang bij het beheer, zoals gedefinieerd in Verordening (EU) nr. 1380/2013, besluiten gemeenschappelijke aanbevelingen in te dienen voor instandhoudingsmaatregelen die nodig zijn om verplichtingen uit hoofde van de milieuwetgeving van de Unie na te komen. Een lidstaat die in zijn nationale herstelplan instandhoudingsmaatregelen opneemt die nodig zijn om bij te dragen aan de doelstellingen van deze verordening en waarvoor gezamenlijke aanbevelingen moeten worden ingediend, moet overleg plegen en die gezamenlijke aanbevelingen indienen binnen een termijn die de tijdige vaststelling ervan mogelijk maakt voordat hun respectieve termijnen aflopen, teneinde de samenhang tussen de verschillende beleidsmaatregelen met betrekking tot de instandhouding van mariene ecosystemen te bevorderen. Dergelijke maatregelen moeten worden beoordeeld en vastgesteld overeenkomstig de regels en procedures van het GVB. (44) Op grond van Richtlijn 2008/56/EG moeten de lidstaten bilateraal en in het kader van regionale en subregionale samenwerkingsmechanismen samenwerken, onder meer via regionale zeeverdragen, met name het Verdrag inzake de bescherming van het mariene milieu in het noordoostelijk deel van de Atlantische Oceaan (16) , het Verdrag ter bescherming van het mariene milieu in het Oostzeegebied (17) , het Verdrag inzake de bescherming van het mariene milieu en de kustgebieden van de Middellandse Zee (18) en het Verdrag inzake de bescherming van de Zwarte Zee tegen verontreinigingen dat op 21 april 1992 in Boekarest is ondertekend, alsook, wat visserijmaatregelen betreft, in de context van de regionale groepen die in het kader van het GVB zijn opgericht. (45) Het is belangrijk dat er herstelmaatregelen worden getroffen, ook voor de habitats van bepaalde mariene soorten, zoals haaien en roggen, die binnen het toepassingsgebied vallen van bijvoorbeeld het op 23 juni 1979 in Bonn ondertekende Verdrag inzake de bescherming van trekkende wilde diersoorten of de lijsten van bedreigde soorten van de regionale zeeverdragen , maar buiten het toepassingsgebied van Richtlijn 92/43/EEG, aangezien zij een belangrijke rol spelen in het ecosysteem. (46) Om het herstel en de voorkoming van de achteruitgang van land-, zoetwater-, kust- en mariene habitats te ondersteunen, kunnen de lidstaten extra gebieden aanwijzen als “beschermde gebieden” of “strikt beschermde gebieden”, om andere doeltreffende gebiedsgebonden instandhoudingsmaatregelen uit te voeren en om maatregelen voor het behoud van particuliere grond te bevorderen. (47) Stedelijke ecosystemen maken ongeveer 22 % van het landoppervlak van de Unie uit en vormen het gebied waarin de meerderheid van de burgers van de Unie woont. Stedelijke groene ruimten omvatten onder meer stadsbossen, parken en tuinen, stadsboerderijen, met bomen omzoomde straten, stadsweiden en -heggen . Stedelijke ecosystemen voorzien, net als de andere door deze verordening bestreken ecosystemen , in belangrijke habitats voor biodiversiteit, met name voor planten, vogels en insecten, waaronder bestuivers. Zij leveren ook tal van andere vitale ecosysteemdiensten, waaronder beperking en beheersing van het risico op natuurrampen (zoals overstromingen en warmte-eilandeffecten), koeling, recreatie, filtering van lucht en water, alsook klimaatmitigatie en -adaptatie. Het uitbreiden van de stedelijke groene ruimte is een belangrijke parameter voor het meten van de toename van het vermogen van stedelijke ecosystemen om die essentiële diensten te bieden. Het vergroten van de groenbedekking in een stedelijk gebied vertraagt de waterafstroming, waardoor het risico op verontreiniging van waterlopen door overstorting van hemelwater wordt verminderd, helpt de zomer­temperaturen te beperken en de klimaatbestendigheid te vergroten, en biedt de natuur extra ruimte om in te gedijen. Het vergroten van de stedelijke groene ruimte zal in veel gevallen de gezondheid van het stedelijke ecosysteem verbeteren. Gezonde stedelijke ecosystemen zijn dan weer van essentieel belang voor het ondersteunen van de gezondheid van andere belangrijke Europese ecosystemen, bijvoorbeeld door aansluiting op natuurgebieden in het omringende platteland, verbetering van de gezondheid van de waterlopen buiten de stad, het bieden van een toevluchtsoord en broedplaats voor vogel- en bestuiversoorten die verbonden zijn met landbouw- en boshabitats, en het bieden van belangrijke habitats voor trekvogels. (48) Maatregelen om te verzekeren dat het door stedelijke groene ruimten , met name bomen, bestreken gebied niet langer het risico loopt te worden verkleind , moeten sterk worden aangescherpt. Om te verzekeren dat stedelijke groene ruimten de nodige ecosysteemdiensten blijven leveren, moet het verlies ervan een halt worden toegeroepen en moeten zij worden hersteld en uitgebreid, onder meer door groene infrastructuur en natuurgebaseerde oplossingen , zoals groene daken en groene gevels, te integreren in het ontwerp van gebouwen . Op die manier kan een dergelijke integratie bijdragen aan niet alleen de instandhouding en toename van het door de stedelijke groene ruimte bestreken gebied, maar ook, indien de integratie ook bomen omvat, aan het oppervlak stedelijke boomkroonbedekking . (49) Wetenschappelijk bewijs wijst erop dat kunstlicht negatieve gevolgen heeft voor de biodiversiteit. Kunstlicht kan ook gevolgen hebben voor de menselijke gezondheid. Bij het voorbereiden van hun nationale herstelplannen in het kader van deze verordening moeten de lidstaten kunnen overwegen lichtvervuiling in alle ecosystemen te stoppen, te verminderen of te verhelpen. (50) De EU-biodiversiteitsstrategie voor 2030 vereist dat er meer inspanningen moeten worden geleverd om zoetwaterecosystemen en de natuurlijke functies van rivieren te herstellen. Het herstel van zoetwaterecosystemen moet inspanningen omvatten om de natuurlijke verbindingen ▌van rivieren en hun oeverstroken en overstromingsgebieden te herstellen, onder meer door kunstmatige barrières weg te nemen om te helpen een gunstige staat van instandhouding te bereiken van rivieren, meren en alluviale habitats en in die habitats levende soorten die onder de Richtlijnen 92/43/EEG en 2009/147/EG vallen, en door de verwezenlijking van een van de voornaamste doelstellingen van de EU-biodiversiteitsstrategie voor 2030, namelijk het herstel van minstens 25 000 km aan vrij stromende rivieren , in vergelijking met 2020 toen de strategie werd vastgesteld . Bij het wegnemen van barrières moeten de lidstaten in de eerste plaats barrières wegnemen die niet langer nodig zijn voor de opwekking van hernieuwbare energie, de binnenvaart, de watervoorziening of andere gebruiksdoeleinden. (51) In de Unie is het aantal bestuivers de afgelopen decennia drastisch gedaald, waarbij van één op de drie bijensoorten en vlindersoorten de populatie afneemt en een op de tien soorten op het punt van uitsterven staat. Bestuivers bestuiven in het wild groeiende en geteelde gewassen en zijn daardoor van essentieel belang voor de werking van landecosystemen, het welzijn van de mens en de voedselzekerheid. Uit het verslag van 2021 dat is gebaseerd op de output van het project Integrated System for National Capital Accounting (“INCA”) dat gezamenlijk is opgezet door de diensten van de Commissie en het Europees Milieuagentschap, blijkt dat bijna 5 000 000 000 EUR van de jaarlijkse landbouwproductie van de Unie rechtstreeks is toe te schrijven aan bestuivende insecten. (52) Met haar mededeling van 1 juni 2018 lanceerde de Commissie het EU-initiatief inzake bestuivers, naar aanleiding van oproepen van het Europees Parlement en de Raad om de daling van het aantal bestuivers aan te pakken. Uit het voortgangsverslag van 27 mei 2021 over de uitvoering van het initiatief blijkt dat er aanzienlijke uitdagingen blijven bestaan bij het aanpakken van de oorzaken van de daling van het aantal bestuivers, waaronder het gebruik van bestrijdingsmiddelen. Zowel het Europees Parlement in zijn resolutie van 9 juni, als de Raad in zijn conclusies van 17 december 2020 over Speciaal verslag 15/2020 van de Europese Rekenkamer riepen op tot krachtigere maatregelen om de daling van het aantal bestuivers aan te pakken, tot de instelling van een Uniebreed monitoringkader voor bestuivers en tot duidelijke doelstellingen en indicatoren met betrekking tot de verbintenis om de daling van het aantal bestuivers om te keren. In zijn speciaal verslag uit 2020 heeft de Europese Rekenkamer de Commissie aanbevolen passende governance- en monitoringmechanismen op te zetten voor maatregelen om bedreigingen voor bestuivers aan te pakken. In haar mededeling van 24 januari 2023 heeft de Commissie een herziening van het EU-initiatief inzake bestuivers gepresenteerd, getiteld “Herziening van het EU-initiatief inzake bestuivers. Een “New Deal” voor bestuivers”, waarin maatregelen uiteen worden gezet die de Unie en haar lidstaten moeten nemen om de achteruitgang van bestuivers tussen nu en 2030 om te buigen. (53) Het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad inzake het duurzame gebruik van gewasbeschermingsmiddelen beoogt een van de oorzaken van de daling van het aantal bestuivers te reglementeren door middel van een verbod op het gebruik van bestrijdingsmiddelen in ecologisch kwetsbare gebieden, waarvan er veel onder deze verordening vallen, zoals gebieden die bestuiversoorten in stand houden die volgens de Europese rode lijsten van soorten met uitsterven worden bedreigd. (54) Duurzame, veerkrachtige en biodiverse landbouwecosystemen zijn nodig om te zorgen voor veilig, duurzaam, voedzaam en betaalbaar voedsel. Landbouwecosystemen met een rijke biodiversiteit vergroten tevens de weerbaarheid van de landbouw tegen klimaatverandering en milieurisico’s, waarborgen de voedselveiligheid en voedselzekerheid en scheppen nieuwe banen in plattelandsgebieden, met name banen die verband houden met biologische landbouw, plattelandstoerisme en recreatie. Derhalve moet de Unie de biodiversiteit van haar landbouwgrond verbeteren door middel van een reeks bestaande praktijken die gunstig zijn voor of verenigbaar zijn met verbetering van de biodiversiteit, onder meer door middel van het gebruik van extensieve landbouw. Extensieve landbouw is van vitaal belang voor de instandhouding van veel soorten en habitats in gebieden met een rijke biodiversiteit. Er zijn veel extensieve landbouwmethoden met talrijke en aanzienlijke voordelen voor de bescherming van de biodiversiteit, ecosysteemdiensten en landschapselementen, zoals precisielandbouw, biologische landbouw, agro-ecologie, agrobosbouw en laagintensief gebruikt blijvend grasland. Dergelijke praktijken zijn niet zozeer bedoeld om het gebruik van landbouwgrond een halt toe te roepen, maar eerder om dit soort gebruik aan te passen ten gunste van de werking en productiviteit van de landbouwecosystemen op lange termijn. Financieel aantrekkelijke financieringsregelingen voor eigenaren, landbouwers en andere grondbeheerders om vrijwillig aan dergelijke praktijken deel te nemen, zijn belangrijk om de voordelen van herstel op lange termijn te realiseren. (55) Er moeten herstelmaatregelen worden genomen om de biodiversiteit van landbouw­ecosystemen in de gehele Unie te verbeteren, ook in de gebieden waar geen binnen het toepassingsgebied van Richtlijn 92/43/EEG vallende habitattypen voorkomen. Bij gebrek aan een gemeenschappelijke methode voor de beoordeling van de toestand van landbouwecosystemen op basis waarvan specifieke doelen voor het herstel van landbouwecosystemen zouden kunnen worden vastgesteld, is het passend een algemene verplichting vast te stellen om de biodiversiteit in landbouwecosystemen te verbeteren en de naleving van die verplichting te meten op basis van een selectie van indicatoren uit de graslandvlinderindex, de voorraad organische koolstof in minerale bodems onder bouwland of het aandeel landbouwgrond met diversiteitsrijke landschapselementen. (56) Aangezien boerenlandvogels bekende en algemeen erkende belangrijke indicatoren voor de gezondheid van landbouwecosystemen zijn, is het passend doelen voor het herstel ervan vast te stellen. De verplichting om die doelen te halen, moet gelden voor de lidstaten en niet voor individuele landbouwers. De lidstaten moeten die doelen halen door doeltreffende herstelmaatregelen op landbouwgrond in te voeren en samen te werken met en steun te verlenen aan landbouwers en andere belanghebbenden bij het ontwerp en de uitvoering ervan in de praktijk. (57) Diversiteitsrijke landschapselementen op landbouwgrond, waaronder bufferstroken, roterende of niet-roterende braakgrond, houtwallen, afzonderlijke bomen of groepen bomen, boomrijen, akkerranden, kleine stukken grond, sloten, waterlopen, kleine wetlands, terrassen, cairns, stapelmuren, kleine poelen en cultuurelementen, bieden plaats aan wilde planten en dieren, waaronder bestuivers, voorkomen bodemerosie en -uitputting, filteren lucht en water, ondersteunen klimaatmitigatie en -adaptatie alsook de landbouwproductiviteit van gewassen die van bestuiving afhankelijk zijn. Productieve elementen kunnen onder bepaalde voorwaarden als diversiteitsrijke landschapselementen worden beschouwd . (58) Het gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB) heeft tot doel milieubescherming, waaronder biodiversiteit, te ondersteunen en te versterken. Een van de specifieke doelstellingen van het beleid is bijdragen tot het tot staan brengen en ombuigen van biodiversiteitsverlies, tot de versterking van ecosysteemdiensten en tot de instandhouding van habitats en landschappen. De nieuwe GLB-conditionaliteitsnorm nr. 8 voor een goede landbouw- en milieuconditie van de grond (“GLMC 8”) in bijlage III bij Verordening (EU) 2021/2115 van het Europees Parlement en de Raad (19) vereist dat begunstigden van areaalgerelateerde betalingen minstens 4 % van het bouwland op bedrijfsniveau voorbehouden voor niet-productieve gebieden en kenmerken, zoals braakliggend land, en dat zij bestaande landschapselementen behouden. Het aandeel van 4 % dat moet worden toegekend aan de naleving van de GLMC 8-norm, kan worden verlaagd tot 3 % indien aan bepaalde voorwaarden is voldaan. Deze verplichting zal ertoe bijdragen dat de lidstaten een positieve trend op het gebied van diversiteitsrijke landschapselementen op landbouwgrond bereiken. Daarnaast hebben de lidstaten in het kader van het GLB de mogelijkheid om ecoregelingen op te zetten voor landbouwpraktijken die landbouwers op landbouwarealen toepassen en die het onderhoud en de creatie van landschapselementen of niet-productieve arealen kunnen omvatten. Evenzo kunnen de lidstaten in hun strategische GLB-plannen ook agromilieuklimaatverbintenissen opnemen, waaronder een verbeterd beheer van landschapselementen dat verder gaat dan de GLMC 8-norm of ecoregelingen. Projecten onder het subprogramma Natuur en biodiversiteit van het LIFE-programma, die zijn vastgesteld bij Verordening (EU) 2021/783 van het Europees Parlement en de Raad (20) , zullen er ook toe bijdragen dat de biodiversiteit van Europa op landbouwgrond uiterlijk in 2030 op weg is naar herstel, door de uitvoering van de Richtlijnen 92/43/EEG en 2009/147/EG en de EU-biodiversiteitsstrategie voor 2030 te ondersteunen. (59) Het herstellen en het vernatten van organische bodems, zoals gedefinieerd in de IPCC-richtlijnen voor nationale broeikasgasinventarissen uit 2006, die voor landbouwdoeleinden, namelijk als grasland of voor de teelt van gewassen, worden gebruikt en die ontwaterde veengebieden vormen, helpen aanzienlijke voordelen voor de biodiversiteit te creëren en een belangrijke vermindering van broeikasgasemissies en andere milieuvoordelen te verwezenlijken, en dragen tegelijkertijd bij tot een divers agrarisch landschap. De lidstaten kunnen kiezen uit een brede waaier aan herstelmaatregelen voor ontwaterde veengebieden die voor landbouwdoeleinden worden gebruikt, gaande van het omzetten van bouwland in blijvend grasland en extensiveringsmaatregelen in combinatie met verminderde drainage tot volledige vernatting met de mogelijkheid om paludicultuur toe te passen, of het aanleggen van veenvormende vegetatie. De belangrijkste klimaatvoordelen vloeien voort uit het herstel en de vernatting van akkerland, gevolgd door het herstel van intensief grasland. Om een flexibele uitvoering van de hersteldoelstelling voor ontwaterde veengebieden die voor landbouwdoeleinden worden gebruikt mogelijk te maken, moeten de lidstaten de herstelmaatregelen en het vernatten van ontwaterde veengebieden in gebieden waar turf wordt gewonnen, alsook, tot op zekere hoogte, het herstel en het vernatten van ontwaterde veengebieden onder ander landgebruik, bijvoorbeeld bos, kunnen beschouwen als een bijdrage aan de verwezenlijking van de hersteldoelen voor ontwaterde veengebieden die voor landbouwdoeleinden worden gebruikt. Indien dit naar behoren gerechtvaardigd is als de vernatting van ontwaterde veengebieden voor landbouwdoeleinden niet kan worden uitgevoerd wegens aanzienlijke negatieve gevolgen voor gebouwen, infrastructuur, klimaatadaptatie of andere openbare belangen en het niet haalbaar is veengebieden te vernatten onder meer vormen van grondgebruik, moet het voor de lidstaten mogelijk zijn de omvang van het vernatten van veengebieden te verminderen. (60) Om de voordelen van de biodiversiteit ten volle te benutten, moeten het herstel en de vernatting van ontwaterde veengebieden meer gebieden bestrijken dan de gebieden van de in bijlage I bij Richtlijn 92/43/EEG opgenomen habitattypen van wetlands die moeten worden hersteld en opnieuw ontwikkeld. Gegevens over de omvang van organische bodems en hun broeikasgasemissies en -verwijderingen worden gemonitord en beschikbaar gesteld via verslaglegging door de sector landgebruik, verandering in landgebruik en bosbouw in de uit hoofde van het Raamverdrag van de VN inzake klimaatverandering ingediende nationale broeikasgasinventarissen van de lidstaten. Herstelde en vernatte veengebieden kunnen nog steeds op andere manieren productief worden gebruikt. Paludicultuur, het bedrijven van landbouw op natte veengebieden, kan bijvoorbeeld bestaan uit het telen van verschillende rietsoorten, bepaalde vormen van hout, het telen van blauwe bosbessen en veenbessen, landbouw op veenmos en begrazing door waterbuffels. Dergelijke praktijken moeten gebaseerd zijn op de beginselen van duurzaam beheer en gericht zijn op het verbeteren van de biodiversiteit, zodat zij zowel financieel als ecologisch gezien een hoge waarde kunnen hebben. Paludicultuur kan ook voordelig zijn voor verschillende bedreigde soorten in de Unie en zorgen voor betere verbindingen van wetlands en daarmee samenhangende soortenpopulaties in de Unie. De financiering van maatregelen voor het herstel en de vernatting van ontwaterde veengebieden en ter compensatie van mogelijke inkomstenderving kan afkomstig zijn uit een breed scala aan bronnen, waaronder uitgaven in het kader van de begroting van de Unie en financieringsprogramma’s van de Unie. (61) In de nieuwe EU-bosstrategie voor 2030, die is uiteengezet in de mededeling van de Commissie van 16 juli 2021, wordt gewezen op de noodzaak om de biodiversiteit van bossen te herstellen. Bossen en andere beboste gebieden beslaan meer dan 43,5 % van het landoppervlak van de Unie. Bosecosystemen met een rijke biodiversiteit zijn kwetsbaar voor klimaatverandering, maar zijn onder meer door hun functie als koolstofvoorraden en koolstofputten ook een natuurlijke bondgenoot bij het aanpassen aan en het bestrijden van klimaatverandering en het aanpakken van klimaatgerelateerde risico’s. Zij leveren ook tal van andere vitale ecosysteemdiensten en bieden andere ecosysteemvoordelen, zoals de levering van (timmer)hout, voedsel en andere niet-houtproducten, klimaatregulering, stabilisatie van de bodem, erosiebeheersing en de zuivering van lucht en water. (62) Er moeten herstelmaatregelen worden genomen om de biodiversiteit van bosecosystemen in de gehele Unie te verbeteren, ook in de gebieden waar geen binnen het toepassingsgebied van Richtlijn 92/43/EEG vallende habitattypen voorkomen. Bij gebrek aan een gemeenschappelijke methode voor de beoordeling van de toestand van bosecosystemen op basis waarvan specifieke doelen voor het herstel van bosecosystemen zouden kunnen worden vastgesteld, is het passend een algemene verplichting vast te stellen om de biodiversiteit in bosecosystemen te verbeteren en de naleving van die verplichting te meten op basis van de index van algemene bosvogels en een selectie andere indicatoren, waaronder staand dood hout , liggend dood hout, het aandeel bossen met een ongelijkjarige structuur, de bosverbondenheid, de voorraad organische koolstof, het aandeel door inheemse boomsoorten gedomineerde bossen en de diversiteit aan boomsoorten . (63) Bij het plannen en uitvoeren van de herstelmaatregelen die nodig zijn om de biodiversiteit in bosecosystemen te verbeteren en bij het vaststellen van bevredigende niveaus voor biodiversiteitsindicatoren voor bossen, moeten de lidstaten rekening houden met de risico’s van bosbranden, op basis van de lokale omstandigheden. De lidstaten moeten gebruikmaken van beste praktijken om dergelijke risico’s te beperken, met name zoals beschreven in de in 2021 gepubliceerde richtsnoeren van de Commissie inzake de preventie van bosbranden op land. (64) In de EU-biodiversiteitsstrategie voor 2030 is de verbintenis opgenomen om uiterlijk in 2030 in de Unie minstens drie miljard extra bomen te planten, met volledige inachtneming van de ecologische beginselen. De nieuwe EU-bosstrategie voor 2030, die is opgenomen in de mededeling van de Commissie van 16 juli 2021, bevat een routekaart voor de uitvoering van die verbintenis op basis van het algemene beginsel dat de juiste boom moet worden geplant en gekweekt op de juiste plaats en voor het juiste doel. Om de bijdragen aan en de vooruitgang op het gebied van de verbintenis te registreren is een online bomenteller beschikbaar waarin de lidstaten de aangeplante bomen moeten documenteren. Zoals vastgelegd in de EU-biodiversiteitsstrategie voor 2030 en in de routekaart in de nieuwe EU-bosstrategie voor 2030, heeft de Commissie op 17 maart 2023 richtsnoeren uitgevaardigd voor biodiversiteitsvriendelijke bebossing, herbebossing en het planten van bomen. Die richtsnoeren, waarin het kader van de te overwegen ecologische beginselen wordt omschreven, hebben tot doel bij te dragen aan de verbintenis en via die weg de uitvoering van deze verordening te ondersteunen. (65) Hersteldoelen en -verplichtingen voor uit hoofde van de Richtlijnen 92/43/EEG en 2009/147/EG beschermde habitats en soorten, voor bestuivers en voor zoetwater-, stedelijke, landbouw- en bosecosystemen, moeten complementair zijn en in synergie werken, met het oog op de verwezenlijking van de overkoepelende doelstelling om ecosystemen in de land- en zeegebieden van de lidstaten te herstellen. De herstel­maatregelen die nodig zijn om één specifieke doelstelling te halen, zullen in veel gevallen bijdragen aan de verwezenlijking van andere doelstellingen of het nakomen van andere verplichtingen. De lidstaten moeten herstelmaatregelen daarom strategisch plannen zodat zij zo doeltreffend mogelijk bijdragen aan het herstel van de natuur in de hele Unie. Herstelmaatregelen moeten ook zodanig worden gepland dat zij gericht zijn op klimaatmitigatie en klimaatadaptatie en op de preventie en beheersing van de gevolgen van natuurrampen en bodemdegradatie . Zij moeten gericht zijn op het optimaliseren van de ecologische, economische en sociale functies van ecosystemen, waaronder hun productiviteitspotentieel, rekening houdend met hun bijdrage aan de duurzame ontwikkeling van de betrokken regio’s en gemeenschappen. Om onbedoelde gevolgen te voorkomen, moeten de lidstaten ook rekening houden met de voorzienbare sociaaleconomische effecten en de geraamde voordelen van de uitvoering van de herstelmaatregelen. Het is belangrijk dat de lidstaten gedetailleerde nationale herstelplannen voorbereiden op basis van de beste beschikbare wetenschappelijke bevindingen. Gedocumenteerde gegevens over de historische verspreiding en oppervlakte, en over de verwachte veranderingen in de milieuomstandigheden als gevolg van de klimaatverandering, moeten de basis vormen voor de vaststelling van gunstige referentieoppervlaktes voor habitattypen. Voorts is het belangrijk dat het publiek in een vroeg stadium reële mogelijkheden tot inspraak krijgt in de voorbereiding van de plannen. De lidstaten moeten rekening houden met de specifieke omstandigheden en behoeften op hun grondgebied, zodat met de plannen kan worden gereageerd op de relevante druk, bedreigingen en oorzaken van een verlies aan biodiversiteit, en moeten samenwerken om herstel en verbondenheid over de grenzen heen te waarborgen. (66) Om synergieën te verzekeren tussen de verschillende maatregelen die zijn en moeten worden genomen om de natuur in de Unie te beschermen, in stand te houden en te herstellen, moeten de lidstaten bij het voorbereiden van hun nationale herstelplannen rekening houden met: de voor Natura 2000-gebieden vastgestelde instandhoudingsmaatregelen en de overeenkomstig de Richtlijnen 92/43/EEG en 2009/147/EG opgestelde prioritaire actiekaders, de maatregelen voor het realiseren van een goede ecologische en chemische toestand van waterlichamen die zijn opgenomen in de overeenkomstig Richtlijn 2000/60/EG van het Europees Parlement en de Raad (21) opgestelde stroomgebiedbeheerplannen, de overeenkomstig Richtlijn 2008/56/EG opgestelde mariene strategieën voor het realiseren van een goede milieutoestand voor alle mariene regio’s van de Unie, de in het kader van Richtlijn (EU) 2016/2284 van het Europees Parlement en de Raad (22) opgestelde nationale programma’s ter beheersing van de luchtverontreiniging, de overeenkomstig artikel 6 van het Verdrag inzake biologische diversiteit ontwikkelde nationale biodiversiteitsstrategieën en actieplannen, alsmede de overeenkomstig Verordening (EU) nr. 1380/2013 opgestelde instandhoudingsmaatregelen en de overeenkomstig Verordening (EU) 2019/1241 van het Europees Parlement en de Raad (23) opgestelde technische maatregelen. (67) Om samenhang te verzekeren tussen de doelstellingen van deze verordening en Richtlijn (EU) 2018/2001 van het Europees Parlement en de Raad (24) , Verordening (EU) 2018/1999 van het Europees Parlement en de Raad (25) en Richtlijn 98/70/EG van het Europees Parlement en de Raad (26) wat de bevordering van energie uit hernieuwbare bronnen betreft, moeten de lidstaten, met name bij het voorbereiden van nationale herstelplannen, rekening houden met het potentieel van projecten op het gebied van hernieuwbare energie om bij te dragen tot de verwezenlijking van de natuurhersteldoelstellingen. (68) Gelet op het belang de dubbele uitdagingen van het verlies aan biodiversiteit en klimaatverandering consequent aan te pakken, moet bij het herstel van de biodiversiteit rekening worden gehouden met de inzet van hernieuwbare energie en vice versa. Het moet mogelijk zijn om herstelactiviteiten en de uitrol van projecten op het gebied van hernieuwbare energie te combineren, onder meer in gebieden voor de versnelde uitrol van hernieuwbare energie en speciale netgebieden . Op grond van Richtlijn (EU) 2018/2001 moeten de lidstaten de uitrol van hernieuwbare energie op hun grondgebied gecoördineerd in kaart brengen om het binnenlandse potentieel en het beschikbare landoppervlak, de ondergrond, de zee of het binnenwater te identificeren die nodig zijn voor de installatie van installaties voor de productie van energie uit hernieuwbare bronnen en de bijbehorende infrastructuur, zoals netwerkinfrastructuur en opslagfaciliteiten, waaronder thermische opslag, die nodig zijn om minstens hun nationale bijdrage aan het herziene streefcijfer voor hernieuwbare energie voor 2030 te halen. Dergelijke noodzakelijke gebieden, waaronder de bestaande installaties en samenwerkingsmechanismen, moeten in overeenstemming zijn met de geraamde trajecten en de totale geplande geïnstalleerde capaciteit per hernieuwbare energie­ technologie die in de nationale energie- en klimaatplannen zijn vastgelegd. De lidstaten moeten een subgroep van dergelijke gebieden aanwijzen als gebieden voor de versnelde uitrol van hernieuwbare energie. Gebieden voor de versnelde uitrol van hernieuwbare energie zijn specifieke locaties, zowel op land als op zee, die bijzonder geschikt zijn voor de bouw van installaties voor de productie van energie uit hernieuwbare bronnen, ▌waar het gebruik van een specifiek type hernieuwbare energie naar verwachting geen significante milieueffecten zal hebben, gezien de bijzondere kenmerken van het geselecteerde gebied. De lidstaten moeten voorrang geven aan kunstmatige en bebouwde oppervlakken, zoals daken en gevels van gebouwen , vervoersinfrastructuur en de onmiddellijke omgeving hiervan , parkeerterreinen, boerderijen, afvalterreinen, industrieterreinen, mijnen, kunstmatige binnenwaterlichamen, meren of reservoirs, en, in voorkomend geval, locaties voor de behandeling van stedelijk afvalwater alsmede aangetaste grond die niet bruikbaar is voor de landbouw. In Richtlijn (EU) 2018/2001 is ook bepaald dat de lidstaten een of meer plannen kunnen vaststellen om speciale infrastructuurgebieden aan te wijzen voor de ontwikkeling van de net- en opslagprojecten die nodig zijn om hernieuwbare energie in het elektriciteitssysteem te integreren, indien deze ontwikkeling naar verwachting geen aanzienlijke milieueffecten zal hebben of indien dergelijke effecten naar behoren kunnen worden verzacht of, indien dat niet mogelijk is, gecompenseerd. Dergelijke gebieden moeten dienen ter ondersteuning van en aanvulling op de gebieden voor de versnelde uitrol van hernieuwbare energie. Bij de aanwijzing van gebieden voor de versnelde uitrol van hernieuwbare energie en van speciale infrastructuurgebieden moeten de lidstaten beschermde gebieden vermijden en rekening houden met hun nationale herstelplannen. De lidstaten moeten de ontwikkeling van nationale herstelplannen afstemmen op de inventarisatie van de gebieden die nodig zijn voor het halen van minstens hun nationale bijdrage aan het streefcijfer voor hernieuwbare energie voor 2030 en, in voorkomend geval, op de aanwijzing van de gebieden voor de versnelde uitrol van hernieuwbare energie en de speciale netgebieden . Tijdens de voorbereiding van de nationale herstelplannen moeten de lidstaten synergieën te verzekeren met de opbouw van hernieuwbare energie en de bijbehorende infrastructuur en met de reeds aangewezen gebieden voor de versnelde uitrol van hernieuwbare energie en speciale netgebieden en verzekeren dat de werking van die ▌gebieden, waaronder de in Richtlijn (EU) 2018/2001 bepaalde vergunningsprocedures van dat van toepassing is op die ▌gebieden, ongewijzigd blijft. (69) Om synergieën met reeds geplande of ingevoerde herstelmaatregelen in de lidstaten te waarborgen, moeten die herstelmaatregelen in de nationale herstelplannen worden erkend en in aanmerking worden genomen. Aangezien er in het zesde evaluatieverslag van het IPCC op is gewezen dat er dringend maatregelen voor het herstel van aangetaste ecosystemen moeten worden genomen, moeten de lidstaten die maatregelen tegelijk met de voorbereiding van de herstelplannen uitvoeren. (70) In de nationale herstelplannen en in de maatregelen tot herstel van habitats en de maatregelen ter voorkoming van verslechtering van habitats moet ook rekening worden gehouden met de resultaten van onderzoeksprojecten die relevant zijn voor de beoordeling van de toestand van ecosystemen, de vaststelling en invoering van herstelmaatregelen, en voor monitoringdoeleinden . Waar passend moet daarin ook rekening worden gehouden met de uiteenlopende situaties in de verschillende regio’s van de Unie, overeenkomstig artikel 191, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU), zoals sociale, economische en culturele vereisten en regionale en plaatselijke kenmerken, waaronder de bevolkingsdichtheid . (71) Er moet rekening worden gehouden met de specifieke situatie van de ultraperifere gebieden van de Unie, zoals vermeld in artikel 349 VWEU, dat voorziet in specifieke maatregelen ter ondersteuning van deze gebieden. Zoals beoogd in de EU-biodiversiteitsstrategie voor 2030 moet er bijzondere aandacht worden besteed aan het beschermen en herstellen van de ecosystemen in de ultraperifere gebieden, gezien hun uitzonderlijk hoge biodiversiteitswaarde. Tegelijkertijd moet rekening worden gehouden met de daarmee gepaard gaande kosten voor de bescherming en het herstel van die ecosystemen en de afgelegen ligging, het insulaire karakter, de kleine oppervlakte en het moeilijke reliëf en klimaat van de ultraperifere gebieden, met name bij het voorbereiden van de nationale herstelplannen. De lidstaten worden aangemoedigd om op vrijwillige basis specifieke herstelmaatregelen in te voeren in de buiten het toepassingsgebied van deze verordening vallende ultraperifere gebieden. (72) Het Europees Milieuagentschap moet de lidstaten ondersteunen bij het voorbereiden van hun nationale herstelplannen en bij het toezicht op de voortgang bij het halen en nakomen van de hersteldoelen en -verplichtingen. De Commissie moet beoordelen of de nationale herstelplannen toereikend zijn om die doelen en verplichtingen te halen respectievelijk na te komen , teneinde de overkoepelende doelstellingen van de Unie te verwezenlijken om samen, als Uniedoel, in alle binnen het toepassingsgebied van deze verordening vallende gebieden en ecosystemen uiterlijk in 2030 minstens 20 % van de landoppervlaktes en minstens 20 % van de zeeoppervlaktes te bestrijken, en uiterlijk in 2050 alle ecosystemen die moeten worden hersteld, alsook de doelstelling om uiterlijk in 2030 van minstens 25 000 km rivieren weer vrij stromende rivieren te maken, en teneinde bij te dragen aan de toezegging om uiterlijk in 2030 minstens 3 miljard extra bomen in de Unie aan te planten . (73) Uit het verslag van 2020 over de stand van de natuur is gebleken dat een aanzienlijk deel van de door de lidstaten overeenkomstig artikel 17 van Richtlijn 92/43/EEG van de Raad en artikel 12 van Richtlijn 2009/147/EG gerapporteerde informatie, met name over de staat van instandhouding en trends van de habitats en soorten die hieronder vallen, afkomstig is van peilingen of uitsluitend op het oordeel van deskundigen is gebaseerd. Uit dat verslag is tevens gebleken dat de toestand van verscheidene onder Richtlijn 92/43/EEG vallende habitattypen en soorten nog onbekend is. Het is noodzakelijk om deze kennishiaten op te vullen en te investeren in monitoring en controle om degelijke en op wetenschappelijke bevindingen gebaseerde nationale herstelplannen te onderbouwen. Om de tijdigheid, doeltreffendheid en samenhang van de verschillende monitoringmethoden te vergroten, moet bij de monitoring en controle optimaal gebruik worden gemaakt van de resultaten van door de Unie gefinancierde onderzoeks- en innovatieprojecten en van nieuwe technologieën, zoals monitoring ter plaatse en teledetectie met gebruikmaking van satellietgegevens en -diensten die worden verstrekt in het kader van de Egnos-, Galileo- en Copernicus-componenten van het ruimtevaartprogramma van de Unie, dat is vastgesteld bij Verordening (EU) 2021/696 van het Europees Parlement en de Raad (27) . De verwezenlijking van de hersteldoelen zal worden ondersteund door de EU-missies “Onze oceanen en wateren herstellen”, “Aanpassing aan klimaatverandering” en “Een bodemdeal voor Europa”, die zijn opgenomen in de mededeling van de Commissie van 29 september 2021 betreffende Europese missies. (74) Gelet op de bijzondere technische en financiële uitdagingen bij het in kaart brengen en monitoren van mariene milieus, moeten de lidstaten, in aanvulling op de overeenkomstig artikel 17 van Richtlijn 92/43/EEG en overeenkomstig artikel 17 van Richtlijn 2008/56/EG gerapporteerde informatie, bij de beoordeling van de toestand van de in bijlage II bij deze verordening opgenomen mariene habitats kunnen gebruikmaken van informatie over druk en bedreigingen of andere relevante informatie als basis voor extrapolatie. Het moet ook mogelijk zijn een dergelijke aanpak te hanteren als basis voor het plannen van herstelmaatregelen in mariene habitats overeenkomstig deze verordening. De algemene beoordeling van de toestand van de in bijlage II bij deze verordening opgenomen mariene habitats moet gebaseerd zijn op de beste beschikbare kennis en de meest recente technische en wetenschappelijke ontwikkelingen. (75) Om te de monitoring te verzekeren van de voortgang bij de uitvoering van de nationale herstelplannen, de genomen herstelmaatregelen, de gebieden waarop herstelmaatregelen van toepassing zijn en de gegevens over de in kaart gebrachte belemmeringen voor de riviercontinuïteit, moet een systeem worden ingevoerd dat de lidstaten ertoe verplicht relevante gegevens over de resultaten van die monitoring te registreren, actueel te houden en toegankelijk te maken. Bij de elektronische rapportage van gegevens aan de Commissie moet worden gebruikgemaakt van het systeem Reportnet van het Europees Milieuagentschap en moet ernaar worden gestreefd de administratieve lasten voor alle entiteiten zoveel mogelijk te beperken. Om te een passende infrastructuur te verzekeren voor publieke toegang, verslaglegging en gegevensuitwisseling tussen overheidsinstanties moeten de lidstaten, in voorkomend geval, de gegevensspecificaties baseren op de specificaties zoals bedoeld in de Richtlijnen 2003/4/EG (28) , 2007/2/EG (29) en (EU) 2019/1024 (30) van het Europees Parlement en de Raad. (76) Om een doeltreffende uitvoering van deze verordening te waarborgen, moet de Commissie de lidstaten op verzoek ondersteunen via het instrument voor technische ondersteuning, vastgesteld bij Verordening (EU) 2021/240 van het Europees Parlement en de Raad (31) , dat op maat gesneden technische ondersteuning biedt bij het ontwerpen en uitvoeren van hervormingen. De uit hoofde van dat instrument verleende technische ondersteuning omvat bijvoorbeeld een versterking van de administratieve capaciteit, een harmonisering van de rechtskaders en het delen van relevante beste praktijken. (77) De Commissie moet verslag uitbrengen over de vooruitgang die de lidstaten hebben geboekt bij het halen respectievelijk nakomen van de hersteldoelen en -verplichtingen van deze verordening, op basis van door het Europees Milieuagentschap opgestelde Uniebrede voortgangs­verslagen en andere analyses en verslagen die door de lidstaten beschikbaar worden gesteld op relevante beleidsterreinen zoals natuur-, water- en marien beleid. (78) Om te verzekeren dat de in deze verordening vastgestelde doelen worden gehaald en de verplichtingen worden nagekomen, is het van het grootste belang dat er adequate particuliere en publieke investeringen in herstel worden gedaan. De lidstaten moeten derhalve uitgaven voor biodiversiteitsdoelstellingen, onder meer met betrekking tot de opportuniteits- en transitiekosten die voortvloeien uit de uitvoering van de nationale herstelplannen, in hun nationale begrotingen opnemen en nadenken over de vraag hoe zij de financiering van de Unie gaan gebruiken. Met betrekking tot financiering door de Unie dragen uitgaven in het kader van de begroting van de Unie en financieringsprogramma’s van de Unie, zoals het LIFE-programma, het Europees Fonds voor maritieme zaken, visserij en aquacultuur (EFMZVA), opgericht bij Verordening (EU) 2021/1139 van het Europees Parlement en de Raad (32) , het Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling (Elfpo) en het Europees Landbouwgarantiefonds (ELGF), beide vastgesteld bij Verordening (EU) 2020/2220 van het Europees Parlement en de Raad (33) , het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling (EFRO) en het Cohesiefonds, beide vastgesteld bij Verordening (EU) 2021/1058 van het Europees Parlement en de Raad (34) en het Fonds voor een rechtvaardige transitie, opgericht bij Verordening (EU) 2021/1056 van het Europees Parlement en de Raad (35) , alsook Horizon Europe, het kaderprogramma voor onderzoek en innovatie, vastgesteld bij Verordening (EU) 2021/695 van het Europees Parlement en de Raad (36) , bij aan de biodiversiteitsdoelstellingen, met de ambitie om in 2024 7,5 % en in 2026 en 2027 10 % van de jaarlijkse uitgaven in het kader van het meerjarig financieel kader 2021-2027, dat is vastgesteld bij Verordening (EU, Euratom) 2020/2093 van de Raad (37) (het MFK 2021-2027) aan biodiversiteitsdoelstellingen te besteden. De herstel- en veerkrachtfaciliteit, die is ingesteld bij Verordening (EU) 2021/241 van het Europees Parlement en de Raad (38) , is nog een bron van financiering voor de bescherming en het herstel van de biodiversiteit en van ecosystemen. Met betrekking tot het LIFE-programma moet er bijzondere aandacht worden besteed aan het passende gebruik van de strategische natuurprojecten als een specifiek instrument ter ondersteuning van de uitvoering van deze verordening, door de beschikbare financiële middelen op een doeltreffende en efficiënte manier te mainstreamen. (79) De voorbereiding van de nationale herstelplannen mag voor de lidstaten geen verplichting inhouden om financiering in het kader van het GLB, het GVB of andere financierings­programma’s of -instrumenten voor landbouw en visserij in het kader van het MFK 2021-2027 te herprogrammeren met het oog op de uitvoering van deze verordening. (80) Er is een reeks Unie-, nationale en particuliere initiatieven beschikbaar om particuliere financiering te stimuleren, zoals het bij Verordening (EU) 2021/523 van het Europees Parlement en de Raad (39) vastgestelde InvestEU-programma, dat mogelijkheden biedt om publieke en particuliere financiering aan te trekken ter ondersteuning van onder meer de verbetering van de natuur en de biodiversiteit door middel van groene en blauwe infrastructuurprojecten, alsook ter ondersteuning van koolstoflandbouw als groen bedrijfsmodel. De financiering van natuurherstelmaatregelen ter plaatse door middel van particuliere of publieke financiering, waaronder resultaatgerichte steun en innovatieve regelingen zoals certificeringsregelingen voor koolstofverwijdering, zou kunnen worden bevorderd. Particuliere investeringen zouden ook een impuls kunnen krijgen door middel van publieke investeringsregelingen, waaronder financieringsinstrumenten, subsidies en andere instrumenten, mits de staatssteunregels worden nageleefd. (81) Om de uitvoering van deze verordening te waarborgen, zijn toereikende particuliere en publieke investeringen voor natuurherstelmaatregelen van essentieel belang. Daarom moet de Commissie binnen twaalf maanden na de datum van inwerkingtreding van deze verordening in overleg met de lidstaten een verslag uitbrengen met een analyse van de lacunes bij de uitvoering van deze verordening. Dat verslag moet zo nodig vergezeld gaan van voorstellen voor adequate aanvullende maatregelen, ook op financieel gebied, om de vastgestelde lacunes aan te pakken, zoals de invoering van gerichte financiering, waarbij de prerogatieven van de medewetgevers met betrekking tot de vaststelling van het meerjarig financieel kader na 2027, onverlet worden gelaten. (82) Volgens vaste rechtspraak van het Hof van Justitie van de Europese Unie staat het aan de rechterlijke instanties van de lidstaten om, overeenkomstig het in artikel 4, lid 3, van het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU) neergelegde beginsel van loyale samenwerking, de rechterlijke bescherming te waarborgen van de aan het Unierecht ontleende rechten van een persoon. Voorts verplicht artikel 19, lid 1, VEU de lidstaten om te voorzien in de nodige rechtsmiddelen om daadwerkelijke rechtsbescherming op de onder het recht van de Unie vallende gebieden te waarborgen. De Unie en de lidstaten zijn partij bij het Verdrag van de Economische Commissie voor Europa van de VN betreffende toegang tot informatie, inspraak bij besluitvorming en toegang tot de rechter inzake milieuaangelegenheden (40) (het “Verdrag van Aarhus”). Uit hoofde van het Verdrag van Aarhus moeten de lidstaten verzekeren dat het publiek, overeenkomstig het relevante nationale rechtsstelsel, toegang heeft tot de rechter. (83) De lidstaten moeten bij de voorbereiding en uitvoering van hun nationale herstelplannen een eerlijke en algemene maatschappelijke benadering bevorderen. Zij moeten de nodige maatregelen nemen om plaatselijke en regionale autoriteiten, grondeigenaren en grondgebruikers en hun verenigingen, maatschappelijke organisaties, bedrijven, onderzoeks- en onderwijsgemeenschappen, landbouwers, vissers, bosbouwers, investeerders en andere belanghebbenden evenals het grote publiek te betrekken bij alle fasen van de voorbereiding , evaluatie en uitvoering van de nationale herstelplannen, en om de dialoog en de verspreiding van wetenschappelijk onderbouwde informatie over biodiversiteit en de voordelen van herstel te bevorderen . (84) Op grond van Verordening (EU) 2021/2115 moeten strategische GLB-plannen bijdragen aan het realiseren van, en verenigbaar zijn met de nationale langetermijnstreefcijfers die zijn opgenomen in of voortvloeien uit de in bijlage XIII bij die verordening vermelde wetgevingshandelingen. Wanneer de Commissie overeenkomstig artikel 159 van Verordening (EU) 2021/2115 uiterlijk op 31 december 2025 de lijst in bijlage XIII bij die verordening evalueert, moet zij rekening houden met deze verordening. (85) In overeenstemming met de verbintenis in het achtste milieuactieprogramma, dat is vastgesteld in Besluit (EU) 2022/591 van het Europees Parlement en de Raad (41) , moeten de lidstaten milieuonvriendelijke subsidies op nationaal niveau uitfaseren, waarbij zij optimaal gebruik moeten maken van marktconforme instrumenten en groene begrotings- en financieringsinstrumenten, waaronder de nodige instrumenten om een sociaal rechtvaardige transitie te waarborgen, en bedrijven en andere belanghebbenden moeten helpen bij de ontwikkeling van gestandaardiseerde boekhoudpraktijken voor natuurlijk kapitaal. (86) Met het oog op de noodzakelijke aanpassing van deze verordening moet aan de Commissie de bevoegdheid worden overgedragen om overeenkomstig artikel 290 VWEU handelingen vast te stellen met betrekking tot de aanvulling van deze verordening door een wetenschappelijk onderbouwde methode voor de monitoring van de diversiteit van bestuivers en bestuiverpopulaties vast te stellen en bij te werken, en met betrekking tot de wijziging van de bijlagen I tot en met VII bij deze verordening door de groepen en lijsten van habitattypen, de lijst van mariene soorten, de lijst van soorten die wordt gebruikt voor de index van algemene boerenlandvogels, de beschrijving, eenheid en methode van biodiversiteitsindicatoren voor landbouwecosystemen en voor bosecosystemen, en de lijst met voorbeelden van herstelmaatregelen aan te passen aan de technische en wetenschappelijke vooruitgang, teneinde rekening te houden met de ervaring uit de toepassing van deze verordening of teneinde de consistentie met de EUNIS-habitattypen te waarborgen . Het is van bijzonder belang dat de Commissie bij haar voorbereidende werkzaamheden effectbeoordelingen uitvoert en tot passende raadplegingen overgaat, onder meer op deskundigenniveau, ▌volgens de beginselen die zijn vastgelegd in het Interinstitutioneel Akkoord van 13 april 2016 over beter wetgeven (42) . Met name om te zorgen voor gelijke deelname aan de voorbereiding van gedelegeerde handelingen ontvangen het Europees Parlement en de Raad alle documenten op hetzelfde tijdstip als de deskundigen van de lidstaten en hebben hun deskundigen systematisch toegang tot de vergaderingen van de deskundigengroepen van de Commissie die zich bezighouden met de voorbereiding van de gedelegeerde handelingen. (87) Om eenvormige voorwaarden voor de uitvoering van deze verordening te waarborgen, moeten aan de Commissie uitvoeringsbevoegdheden worden toegekend met betrekking tot het vaststellen van de methoden voor de monitoring van de indicatoren voor de in bijlage IV bij deze verordening opgenomen landbouwecosystemen en van de indicatoren voor de in bijlage VI bij deze verordening opgenomen bosecosystemen, met betrekking tot het instellen van richtinggevende kaders voor het vaststellen van bevredigende niveaus van stedelijke groene ruimte, van stedelijke boomkroonbedekking in stedelijke ecosystemen, van bestuivers, van de biodiversiteitsindicatoren voor de in bijlage IV bij deze verordening opgenomen landbouwecosystemen, en van de indicatoren voor de in bijlage VI bij deze verordening opgenomen bosecosystemen, met betrekking tot het vastleggen van een uniform model voor de nationale herstelplannen, en het vastleggen van het model, de structuur en de gedetailleerde regelingen voor het elektronisch rapporteren van gegevens en informatie aan de Commissie. Die bevoegdheden moeten worden uitgeoefend overeenkomstig Verordening (EU) nr. 182/2011 van het Europees Parlement en de Raad (43) . (88) Om een snelle en doeltreffende respons mogelijk te maken wanneer zich een onvoorzienbare, uitzonderlijke en niet-uitgelokte gebeurtenis voordoet die buiten de macht van de Unie valt en die in de hele Unie ernstige gevolgen heeft voor de beschikbaarheid van land dat nodig is om een voldoende landbouwproductie voor voedselconsumptie in de Unie te waarborgen, moeten aan de Commissie uitvoerings­bevoegdheden worden toegekend met betrekking tot de tijdelijke schorsing van de toepassing van de desbetreffende bepalingen van deze verordening, voor zover en zolang als dat strikt noodzakelijk is, tot maximaal twaalf maanden, met behoud van de doelstellingen van deze verordening. Die bevoegdheden moeten worden uitgeoefend overeenkomstig Verordening (EU) nr. 182/2011. (89) De Commissie moet een evaluatie van deze verordening uitvoeren. Op grond van het Interinstitutioneel Akkoord van 13 april 2016 over beter wetgeven moet die evaluatie gebaseerd zijn op de criteria doelmatigheid, doeltreffendheid, relevantie, samenhang en meerwaarde, en de basis vormen voor effectbeoordelingen van mogelijkheden voor verder optreden. Bovendien moet de Commissie beoordelen of er aanvullende hersteldoelen moeten worden vastgesteld, op basis van gemeenschappelijke methoden voor de beoordeling van de toestand van ecosystemen die niet onder de artikelen 4 en 5 van deze verordening vallen, rekening houdend met de meest recente wetenschappelijke bevindingen. (90) Verordening (EU) 2022/869 van het Europees Parlement en de Raad (44) moet dienovereenkomstig worden gewijzigd, (91) Daar de doelstelling van deze verordening, namelijk het langdurige en duurzame herstel van biodiverse en veerkrachtige ecosystemen op het Europese grondgebied van de lidstaten te waarborgen, door middel van herstelmaatregelen die de lidstaten moeten nemen om uiterlijk in 2030 gezamenlijk te voldoen aan een Uniedoel voor het herstel van het landoppervlak en het zeeoppervlak, en uiterlijk in 2050 van alle te herstellen oppervlaktes, niet voldoende door de lidstaten kan worden verwezenlijkt, maar vanwege de omvang en de gevolgen van het optreden beter door de Unie kan worden verwezenlijkt, kan de Unie, overeenkomstig het in artikel 5 VEU neergelegde subsidiariteitsbeginsel, maatregelen nemen. Overeenkomstig het in hetzelfde artikel neergelegde evenredigheidsbeginsel gaat deze verordening niet verder dan nodig is om deze doelstellingen te verwezenlijken, HEBBEN DE VOLGENDE VERORDENING VASTGESTELD: HOOFDSTUK I ALGEMENE BEPALINGEN Artikel 1 Onderwerp 1. Bij deze verordening worden voorschriften vastgesteld om bij te dragen aan: a) het ▌langdurige en duurzame herstel van biodiverse en veerkrachtige ecosystemen in de land- en zeegebieden van de lidstaten door middel van het herstel van aangetaste ecosystemen; b) de verwezenlijking van de overkoepelende doelstellingen van de Unie op het gebied van klimaatmitigatie , klimaatadaptatie en bodemdegradatieneutraliteit ; c) de verbetering van de voedselzekerheid; d) de naleving van de internationale verbintenissen van de Unie. 2. Bij deze verordening wordt een kader vastgesteld waarin de lidstaten ▌doeltreffende en gebiedsgebonden herstelmaatregelen nemen teneinde in alle binnen het toepassingsgebied van deze verordening vallende gebieden en ecosystemen uiterlijk in 2030, gezamenlijk, als Uniedoel, minstens 20 % van ▌het landoppervlak en minstens 20 % van het zeeoppervlak , en uiterlijk in 2050 alle te herstellen ecosystemen te bestrijken. Artikel 2 Geografisch toepassingsgebied Deze verordening is van toepassing op de in de artikelen 4 tot en met 12 bedoelde ecosystemen: a) op het grondgebied van de lidstaten; b) in de kustwateren, zoals gedefinieerd in artikel 2, punt 7, van Richtlijn 2000/60/EG, van de lidstaten, op de bodem van de kustwateren of in de ondergrond daarvan; c) in wateren, op de zeebodem of in de ondergrond daarvan zeewaarts van de basislijn vanwaar de breedte van de territoriale wateren van een lidstaat wordt gemeten, en reikend tot de uiterste grens van het gebied waarover een lidstaat soevereine rechten of rechtsmacht heeft of uitoefent, overeenkomstig het Verdrag van de Verenigde Naties inzake het recht van de zee van 1982 (45) . Deze verordening is uitsluitend van toepassing op ecosystemen op het Europees grondgebied van de lidstaten waarop de Verdragen van toepassing zijn. Artikel 3 Definities Voor de toepassing van deze verordening wordt verstaan onder: 1) “ecosysteem”: een dynamisch geheel van gemeenschappen van planten, dieren, schimmels en micro-organismen en hun niet-levende omgeving die een functionele eenheid vormen, waaronder habitattypen, habitats van soorten en soortenpopulaties; 2) “habitat van een soort”: habitat van een soort zoals gedefinieerd in artikel 1, punt f), van Richtlijn 92/43/EEG ; 3) “herstel”: het proces van het actief of passief ondersteunen van het herstel van een ecosysteem teneinde de structuur en functies ervan te verbeteren met als doel de biodiversiteit en de veerkracht van het ecosysteem in stand te houden of te verbeteren, door een habitattypeoppervlakte te verbeteren tot een goede toestand, door de gunstige referentieoppervlakte opnieuw te ontwikkelen, en door een habitattype te verbeteren tot voldoende kwaliteit en kwantiteit overeenkomstig artikel 4, leden 1, 2 en 3, en artikel 5, leden 1, 2 en 3, en door het halen van de doelen en het nakomen van de verplichtingen uit hoofde van de artikelen 8 tot en met 12, waaronder het bereiken van bevredigende niveaus voor de in de artikelen 8 tot en met 12 bedoelde indicatoren ; 4) “goede toestand”: wat een habitattypeoppervlakte betreft, een staat waarin de voornaamste kenmerken van het habitattype , met name zijn structuur, functies en typische soorten of typische soortensamenstelling het hoge niveau van ecologische kenmerken, stabiliteit en veerkracht weerspiegelen dat nodig is om het duurzame behoud van het habitattype te waarborgen en aldus bij te dragen tot het bereiken of behouden van een gunstige staat van instandhouding voor een habitat, indien het betrokken habitattype is opgenomen in bijlage I bij Richtlijn 92/43/EEG, en, in mariene ecosystemen, bijdragen tot het realiseren of behouden van een goede milieutoestand ; 5) “goede milieutoestand”: een goede milieutoestand zoals gedefinieerd in artikel 3, punt 5, van Richtlijn 2008/56/EG; 6) “gunstige staat van instandhouding voor een habitat”: een gunstige staat van instandhouding in de zin van artikel 1, punt e), van Richtlijn 92/43/EEG; 7) “gunstige staat van instandhouding voor een soort”: een gunstige staat van instandhouding in de zin van artikel 1, punt i), van Richtlijn 92/43/EEG; 8) “gunstige referentieoppervlakte”: de totale oppervlakte van een habitattype in een bepaalde biogeografische of mariene regio op nationaal niveau die wordt beschouwd als het minimum dat nodig is om de levensvatbaarheid op lange termijn van het habitattype en zijn typische soorten of typische soortensamenstelling en van alle significante ecologische variaties van dat habitattype in zijn natuurlijke verspreidingsgebied te waarborgen, en die bestaat uit de huidige oppervlakte van dat habitattype en, indien die oppervlakte niet voldoende is voor de levensvatbaarheid op lange termijn van het habitattype en zijn typische soorten of typische soortensamenstelling , de aanvullende oppervlakte die nodig is om het habitattype opnieuw te ontwikkelen; indien het betrokken habitattype is opgenomen in bijlage I bij Richtlijn 92/43/EEG, draagt dat opnieuw ontwikkelen bij tot het bereiken van een gunstige staat van voor een habitat en, in mariene ecosystemen, tot het realiseren of behouden van een goede milieutoestand; 9) “voldoende kwaliteit van een habitat”: de kwaliteit van een habitat van een soort die ervoor zorgt dat in elk stadium van haar biologische cyclus aan de ecologische vereisten van die soort kan worden voldaan, zodat de soort zich op lange termijn als een levensvatbare component van haar habitat in haar natuurlijke verspreidingsgebied kan handhaven , en die aldus bijdraagt aan het bereiken of behouden van een gunstige staat van instandhouding voor een soort die is opgenomen in bijlage II, IV of V bij Richtlijn 92/43/EEG, en aan het veiligstellen van populaties van onder Richtlijn 2009/147/EG vallende in het wild levende vogelsoorten, en aanvullend, in mariene ecosystemen, aan het realiseren of behouden van een goede milieutoestand ; 10) “voldoende kwantiteit van een habitat”: de kwantiteit van een habitat van een soort die ervoor zorgt dat in elk stadium van haar biologische cyclus aan de ecologische vereisten van die soort kan worden voldaan, zodat de soort zich op lange termijn als een levensvatbare component van haar habitat in haar natuurlijke verspreidingsgebied kan handhaven , en die aldus bijdraagt aan het bereiken of behouden van een gunstige staat van instandhouding voor een soort die is opgenomen in bijlage II, IV of V bij Richtlijn 92/43/EEG, en aan het veiligstellen van populaties van onder Richtlijn 2009/147/EG vallende in het wild levende vogelsoorten, en aanvullend, in mariene ecosystemen, aan het realiseren of behouden van een goede milieutoestand ; 11) “ veelvoorkomend en wijdverspreid habitattype”: een habitattype dat voorkomt in verschillende biogeografische regio’s in de Unie met een verspreidingsgebied van meer dan 10 000 km²; 12) “bestuiver”: een in het wild levend insect dat stuifmeel overbrengt van de helmknop van een plant naar de stempel van een plant, waardoor bevruchting en de productie van zaden mogelijk worden; 13) “afname van bestuiverpopulaties”: een afname van de abundantie of diversiteit van bestuivers, of beide; 14) “inheemse boomsoort”: een boomsoort die voorkomt binnen haar natuurlijke vroegere of huidige verspreidingsgebied en potentiële verspreidingsgebied, met name binnen het verspreidingsgebied dat de soort op natuurlijke wijze inneemt of zou kunnen innemen zonder directe of indirecte introductie of zorg door de mens; 15) “lokale bestuurlijke eenheid” of “LBE”: een bestuurlijke afdeling op laag niveau van een lidstaat onder het niveau van een provincie, regio of staat, zoals vastgesteld overeenkomstig artikel 4 van Verordening (EG) nr. 1059/2003 van het Europees Parlement en de Raad (46) ; 16) “stedelijke centra” en “stedelijke clusters”: territoriale eenheden die in steden, kleinere steden en voorsteden zijn ingedeeld aan de hand van een op rasters gebaseerde typologie die is vastgesteld overeenkomstig artikel 4 ter, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1059/2003; 17) “steden”: lokale bestuurlijke eenheden waar minstens 50 % van de bevolking in een of meer stedelijke centra woont, gemeten aan de hand van de urbanisatiegraad die is vastgesteld overeenkomstig artikel 4 ter, lid 3, punt a), van Verordening (EG) nr. 1059/2003; 18) “kleinere steden en voorsteden”: lokale bestuurlijke eenheden waar minder dan 50 % van de bevolking in een stedelijk centrum woont, maar minstens 50 % van de bevolking in een stedelijke cluster woont, gemeten aan de hand van de urbanisatiegraad die is vastgesteld overeenkomstig artikel 4 ter, lid 3, punt a), van Verordening (EG) nr. 1059/2003; 19) “voorstedelijke gebieden”: gebieden die grenzen aan stedelijke centra of stedelijke clusters, met inbegrip van minstens alle gebieden binnen 1 kilometer, gemeten vanaf de buitenste grenzen van die stedelijke centra of stedelijke clusters, en die gelegen zijn in dezelfde stad of dezelfde kleinere stad en voorstad als die stedelijke centra of stedelijke clusters; 20) “stedelijke groene ruimte”: de totale oppervlakte aan in steden of kleinere steden en voorsteden aangetroffen bomen, heesters, struiken, vaste kruidachtige vegetatie, korstmossen en mossen, vijvers en waterlopen , berekend op basis van gegevens die zijn verstrekt door de landmonitoringdienst van Copernicus uit hoofde van de Copernicus-component van het bij Verordening (EU) 2021/696 vastgestelde ruimtevaartprogramma van de Unie en, indien de betrokken lidstaat daarover beschikt, andere door die lidstaat verstrekte relevante aanvullende gegevens ; 21) “stedelijke boomkroonbedekking”: de totale met bomen bedekte oppervlakte in steden, kleinere steden en voorsteden, berekend op basis van de gegevens over de boombedekkingsdichtheid die zijn verstrekt door de landmonitoringdienst van Copernicus uit hoofde van de Copernicus-component van het bij bij Verordening (EU) 2021/696 vastgestelde ruimtevaart­programma van de Unie en, indien de betrokken lidstaat daarover beschikt, andere door die lidstaat verstrekte relevante aanvullende gegevens; 22) “vrij stromende rivier”: een rivier of een riviergedeelte waarvan de longitudinale, laterale en verticale verbondenheid niet wordt belemmerd door kunstmatige structuren, en waarvan de natuurlijke functies grotendeels onaangetast zijn; 23) “vernatten van veengebied”: het proces van het omzetten van een ontwaterde veenbodem naar een natte veenbodem; 24) “gebied voor de versnelde uitrol van hernieuwbare energie”: gebied voor de versnelde uitrol van hernieuwbare energie zoals gedefinieerd in artikel 2, punt 9 bis, van Richtlijn (EU) 2018/2001. HOOFDSTUK II HERSTELDOELEN EN -VERPLICHTINGEN Artikel 4 Herstel van land-, kust- en zoetwaterecosystemen 1. De lidstaten nemen de herstelmaatregelen die nodig zijn om de niet in goede toestand verkerende oppervlaktes van de in bijlage I opgenomen habitattypen te verbeteren om ze in een goede toestand te brengen. Dergelijke herstelmaatregelen worden genomen : a) uiterlijk in 2030, op minstens 30 % van de totale oppervlakte van alle in bijlage I opgenomen habitattypen die niet in goede toestand verkeert, zoals gekwantificeerd in het in artikel 15 bedoelde nationale herstelplan; b) uiterlijk in 2040, op minstens 60 % en uiterlijk in 2050 op minstens 90 % van de oppervlakte van elke in bijlage I opgenomen groep habitattypen dat niet in goede toestand verkeert, zoals gekwantificeerd in het in artikel 15 bedoelde nationale herstelplan. Voor de toepassing van dit lid geven de lidstaten, waar passend, tot 2030 voorrang aan herstelmaatregelen in gebieden die gelegen zijn in Natura 2000-gebieden. 2. In afwijking van lid 1, eerste alinea, punten a) en b), kunnen de lidstaten, indien naar behoren gerechtvaardigd en voor de toepassing van dat lid, veelvoorkomende en wijdverspreide habitattypen die meer dan 3 % van hun Europese grondgebied bestrijken, uitsluiten van de relevante groep habitattypen. Een lidstaat die de in de eerste alinea bedoelde afwijking toepast, neemt: a) uiterlijk in 2050 voor elk van die habitattypen herstelmaatregelen op minstens 80 % van de oppervlakte die niet in goede toestand verkeert; b) uiterlijk in 2030 herstelmaatregelen op minstens een derde van het in punt a) bedoelde percentage; en c) uiterlijk in 2040 herstelmaatregelen op minstens twee derde van het in punt a) bedoelde percentage. De in de eerste alinea bedoelde afwijking wordt enkel toegepast indien wordt gewaarborgd dat het in punt a) van de tweede alinea bedoelde percentage er niet aan in de weg staat dat op nationaal biogeografisch niveau de gunstige staat van instandhouding wordt bereikt of gehandhaafd voor elk van die habitattypen. 3. Indien een lidstaat de afwijking op grond van lid 2 toepast, is de in lid 1, eerste alinea, punt a), vastgestelde verplichting van toepassing op de totale oppervlakte van alle resterende in bijlage I opgenomen habitattypen die niet in goede toestand verkeert, en is de in lid 1, eerste alinea, punt b), vastgestelde verplichting van toepassing op de resterende oppervlaktes van de relevante in bijlage I opgenomen groepen habitattypen die niet in goede toestand verkeren. 4. De lidstaten nemen de herstelmaatregelen die nodig zijn om de in bijlage I opgenomen habitattypen opnieuw te ontwikkelen in gebieden waar die habitattypen niet voorkomen, teneinde de gunstige referentieoppervlakte voor die habitattypen te realiseren . Dergelijke maatregelen zijn uiterlijk in 2030 van toepassing op gebieden die minstens 30 % uitmaken van de extra oppervlakte die nodig is om de totale gunstige referentieoppervlakte te realiseren voor elke in bijlage I opgenomen groep habitattypen, zoals gekwantificeerd in het in artikel 15 bedoelde nationale herstelplan, uiterlijk in 2040 op oppervlaktes die minstens 60 % uitmaken van die oppervlakte en uiterlijk in 2050 op 100 % van die oppervlakte. 5. In afwijking van lid 4 van dit artikel kan een lidstaat, indien hij van oordeel is dat het niet mogelijk is om uiterlijk in 2050 de herstelmaatregelen te nemen die nodig zijn om op 100 % van de oppervlakte de gunstige referentieoppervlakte voor een specifiek habitattype te realiseren, in zijn nationale herstelplan zoals bedoeld in artikel 15 een lager percentage, te weten tussen 90 % en 100 %, vaststellen en een passende motivering verstrekken. In een dergelijk geval neemt de lidstaat geleidelijk de herstelmaatregelen die nodig zijn om uiterlijk in 2050 dat lagere percentage te halen. Uiterlijk in 2030 bestrijken die herstelmaatregelen minstens 30 % van de extra oppervlakte die nodig is om uiterlijk in 2050 dat lagere percentage te halen, en uiterlijk in 2040 minstens 60 % van de extra oppervlakte die nodig is om uiterlijk in 2050 een dergelijk lager percentage te halen. 6. Indien een lidstaat de afwijking op grond van lid 5 toepast op specifieke habitattypen, is de in lid 4 vastgestelde verplichting van toepassing op de resterende habitattypen die behoren tot de in bijlage I opgenomen groepen habitattypen waartoe die specifieke habitattypen behoren. 7. De lidstaten nemen herstelmaatregelen voor de land-, kust- en zoetwaterhabitats van de in de bijlagen II, IV en V bij Richtlijn 92/43/EEG opgenomen soorten en voor de land-, kust- en zoetwaterhabitats van de binnen het toepassingsgebied van Richtlijn 2009/147/EG vallende in het wild levende vogels die , naast de in de leden 1 en 4 van dit artikel bedoelde herstelmaatregelen, nodig zijn om de kwaliteit en kwantiteit van die habitats te verbeteren, onder meer door die habitats opnieuw te ontwikkelen, en om de verbondenheid te verbeteren, totdat er een voldoende kwaliteit en kwantiteit van die habitats wordt bereikt. 8. Bij het bepalen van de meest geschikte gebieden voor herstelmaatregelen overeenkomstig de leden 1, 4 en 7 van dit artikel wordt gebaseerd op de beste beschikbare kennis en de meest recente wetenschappelijke bevindingen over de toestand van de in bijlage I bij deze verordening opgenomen habitattypen, gemeten aan de hand van de structuur en functies die nodig zijn voor hun instandhouding op lange termijn, met inbegrip van hun typische soorten, zoals bedoeld in artikel 1, punt e), van Richtlijn 92/43/EEG, en van de kwaliteit en kwantiteit van de habitats van de in lid 7 van dit artikel bedoelde soorten , met gebruikmaking van uit hoofde van artikel 17 van Richtlijn 92/43/EEG en artikel 12 van Richtlijn 2009/147/EG meegedeelde informatie, en in voorkomend geval rekening houdend met de verscheidenheid aan situaties in verschillende regio’s, zoals bedoeld in artikel 14, lid 16, punt c), van deze verordening . 9. De lidstaten verzekeren uiterlijk in 2030 dat de toestand van de habitattypen bekend is voor minstens 90 % van de oppervlakte van alle in bijlage I opgenomen habitattypen, en dat uiterlijk in 2040 de toestand van alle oppervlaktes van de in bijlage I opgenomen habitattypen bekend is. 10. Bij de in de leden 1 en 4 bedoelde herstelmaatregelen wordt rekening gehouden met de noodzaak van betere verbindingen tussen de in bijlage I opgenomen habitattypen en met de ecologische vereisten van de in lid 7 bedoelde soorten die in die habitattypen voorkomen. 11. De lidstaten nemen maatregelen die die tot doel hebben te verzekeren dat in gebieden waarop overeenkomstig de leden 1, 4 en 7 herstelmaatregelen van toepassing zijn, de toestand van de in bijlage I opgenomen habitattypen voortdurend verbetert totdat een goede toestand is bereikt, en dat de kwaliteit van de habitats van de in lid 7 bedoelde soorten voortdurend verbetert totdat de voldoende kwaliteit van die habitats wordt bereikt. Onverminderd Richtlijn 92/43/EEG, nemen de lidstaten maatregelen die tot doel hebben te verzekeren dat gebieden waar een goede toestand is bereikt en waar de kwaliteit van de habitats van de soorten voldoende is geworden, niet significant verslechteren. 12. Onverminderd Richtlijn 92/43/EEG, trachten de lidstaten uiterlijk op de datum van bekendmaking van hun nationale herstelplannen overeenkomstig artikel 17, lid 6, van deze verordening de nodige maatregelen te nemen ter voorkoming van een significante verslechtering van gebieden waar de in bijlage I bij deze verordening opgenomen habitattypen voorkomen en die in goede toestand verkeren of die nodig zijn om de in lid 17 van dit artikel vastgestelde, hersteldoelen te halen . 13. Met betrekking tot de leden 11 en 12 van dit artikel kunnen de lidstaten de buiten Natura 2000 vallende gebieden, bij het ontbreken van alternatieven, voor elk habitattype en elke habitat van soorten de in die leden vastgestelde voorschriften ter voorkoming van verslechtering toepassen op het niveau van elke biogeografische regio van hun grondgebied, mits zij de Commissie uiterlijk op … [zes maanden vanaf de datum van inwerkingtreding van deze verordening] in kennis stellen van hun voornemen om dit lid toe te passen en de in artikel 15, lid 3, punt g), artikel 20, lid 1, punt j), artikel 21, lid 1, en artikel 21, lid 2, punt b), vastgestelde verplichtingen nakomen. 14. In de buiten Natura 2000 vallende gebieden is de in lid 11, vastgestelde verplichting niet van toepassing op verslechtering veroorzaakt door: a) overmacht, waaronder natuurrampen ; b) onvermijdelijke habitattransformaties die rechtstreeks het gevolg zijn van klimaatverandering; ▌ c) een plan of project van groot openbaar belang waarvoor geen minder schadelijke alternatieve oplossingen beschikbaar zijn, wat per geval moet worden bepaald ; of d) handelingen of nalatigheid door derde landen waarvoor de betrokken lidstaat niet verantwoordelijk is. 15. In de b uiten Natura 2000 vallende gebieden is de in lid 12 vastgestelde verplichting niet van toepassing op verslechtering veroorzaakt door: a) overmacht, waaronder natuurrampen; b) onvermijdelijke habitattransformaties die rechtstreeks het gevolg zijn van klimaatverandering; c) een plan of project van groot openbaar belang waarvoor geen minder schadelijke alternatieve oplossingen beschikbaar zijn; of d) handelingen of nalatigheid door derde landen waarvoor de betrokken lidstaat niet verantwoordelijk is. 16. Binnen Natura 2000-gebieden is het niet nakomen van de in de leden 11 en 12 vastgestelde verplichtingen gerechtvaardigd indien dit wordt veroorzaakt door: a) overmacht, waaronder natuurrampen ; b) onvermijdelijke habitattransformaties die rechtstreeks het gevolg zijn van klimaatverandering; of c) een plan of project dat overeenkomstig artikel 6, lid 4, van Richtlijn 92/43/EEG is goedgekeurd. 17. De lidstaten verzekeren: a) een toename van de oppervlakte in goede toestand voor de in bijlage I opgenomen habitattypen totdat minstens 90 % in een goede toestand verkeert en totdat voor elk habitattype in elke biogeografische regio van de betrokken lidstaat een gunstige referentieoppervlakte is bereikt; b) een toenemende trend naar voldoende kwaliteit en kwantiteit van de land-, kust- en zoetwaterhabitats van de in de bijlagen II, IV en V bij Richtlijn 92/43/EEG opgenomen soorten en van de binnen het toepassingsgebied van Richtlijn 2009/147/EG vallende soorten. Artikel 5 Herstel van mariene ecosystemen 1. De lidstaten nemen de herstelmaatregelen die nodig zijn om de niet in goede toestand verkerende oppervlaktes van de in bijlage II opgenomen habitattypen te verbeteren om ze in een goede toestand te brengen. Dergelijke herstelmaatregelen worden genomen: a) uiterlijk in 2030, op minstens 30 % van de totale oppervlakte van de groepen 1 tot en met 6 van de in bijlage II opgenomen habitattypen die niet in goede toestand verkeert, zoals gekwantificeerd in het in artikel 15 bedoelde nationale herstelplan; b) uiterlijk in 2040, op minstens 60 % en uiterlijk in 2050 op minstens 90 % van de oppervlakte van elk van de groepen 1 tot en met 6 van de in bijlage II opgenomen groep habitattypen die niet in goede toestand verkeert, zoals gekwantificeerd in het in artikel 15 bedoelde nationale herstelplan; c) uiterlijk in 2040, op minstens twee derde van het in punt d) van dit lid vermelde percentage van de oppervlakte van groep 7 van de in bijlage II opgenomen habitattypen die niet in goede toestand verkeert, zoals gekwantificeerd in het in artikel 15 bedoelde nationale herstelplan; en d) uiterlijk in 2050, op een overeenkomstig artikel 14, lid 3, bepaald percentage van de oppervlakte van groep 7 van de in bijlage II opgenomen habitattypen die niet in goede toestand verkeert, zoals gekwantificeerd in het in artikel 15 bedoelde nationale herstelplan. Het in dit artikel, eerste alinea, punt d), bedoelde percentage wordt zodanig vastgesteld dat dit niet in de weg staat aan het realiseren of in stand houden van een goede milieutoestand, zoals bepaald op grond van artikel 9, lid 1, van Richtlijn 2008/56/EG. 2. De lidstaten nemen de herstelmaatregelen die nodig zijn om de in bijlage II, groepen 1 tot en met 6, opgenomen habitattypen opnieuw te ontwikkelen in gebieden waar die habitattypen niet voorkomen, teneinde de gunstige referentieoppervlakte voor die habitattypen te realiseren . Dergelijke maatregelen zijn uiterlijk in 2030 van toepassing op gebieden die minstens 30 % uitmaken van de extra oppervlakte die nodig is om de gunstige referentieoppervlakte voor elke groep habitattypen te realiseren, zoals gekwantificeerd in het in artikel 15 bedoelde nationale herstelplan, uiterlijk in 2040 op gebieden die minstens 60 % uitmaken van die oppervlakte en uiterlijk in 2050 op 100 % van die oppervlakte. 3. In afwijking van lid 2 van dit artikel kan een lidstaat, indien hij van oordeel is dat het niet mogelijk is om uiterlijk in 2050 de herstelmaatregelen te nemen die nodig zijn om op 100 % van de oppervlakte de gunstige referentieoppervlakte voor een specifiek habitattype te realiseren, in zijn nationale herstelplan zoals bedoeld in artikel 15 een lager percentage, te weten tussen 90 % en 100 %, vaststellen en een passende motivering verstrekken. In een dergelijk geval neemt de lidstaat geleidelijk de herstelmaatregelen die nodig zijn om uiterlijk in 2050 dat lagere percentage te halen. Uiterlijk in 2030 bestrijken die herstelmaatregelen minstens 30 % van de extra oppervlakte die nodig is om uiterlijk in 2050 een dergelijk lager percentage te halen, en uiterlijk in 2040 minstens 60 % van de extra oppervlakte die nodig is om uiterlijk in 2050 dat lagere percentage te halen. 4. Indien een lidstaat de afwijking op grond van lid 3 toepast op specifieke habitattypen, is de in lid 2 vastgestelde verplichting van toepassing op de resterende extra oppervlakte die nodig is om de gunstige referentieoppervlakte te realiseren voor elke in bijlage II opgenomen groep habitattypen waartoe die specifieke habitattypen behoren. 5. De lidstaten nemen herstelmaatregelen voor de mariene habitats van de in bijlage III bij deze verordening en de in de bijlagen II, IV en V bij Richtlijn 92/43/EEG opgenomen soorten en voor de mariene habitats van de binnen het toepassingsgebied van Richtlijn 2009/147/EG vallende in het wild levende vogels die , naast de in de leden 1 en 2 van dit artikel bedoelde herstel­maatregelen, nodig zijn om de kwaliteit en kwantiteit van die habitats te verbeteren, onder meer door die habitatsopnieuw te ontwikkelen, en om de verbondenheid te verbeteren, totdat voldoende kwaliteit en kwantiteit van die habitats wordt bereikt. 6. De vaststelling van de meest geschikte gebieden voor herstelmaatregelen overeenkomstig de leden 1, 2 en 5 van dit artikel wordt gebaseerd op de beste beschikbare kennis en de meest recente technische en wetenschappelijke vooruitgang die is geboekt om de toestand van de in bijlage II bij deze verordening opgenomen habitattypen ▌en de kwaliteit en kwantiteit van de habitats van de in lid 5 van dit artikel bedoelde soorten te bepalen, met gebruikmaking van uit hoofde van artikel 17 van Richtlijn 92/43/EEG, artikel 12 van Richtlijn 2009/147/EG en artikel 17 van Richtlijn 2008/56/EG meegedeelde informatie . 7. De lidstaten verzekeren dat de toestand van de volgende gebieden bekend is: a) uiterlijk in 2030 van minstens 50 % van de oppervlakte verspreid over alle in bijlage II, groepen 1 tot en met 6, opgenomen habitattypen; b) uiterlijk in 2040 van alle gebieden van de in bijlage II, groepen 1 tot en met 6, opgenomen habitattypen; c) uiterlijk in 2040 van minstens 50 % van de oppervlakte verspreid over alle in bijlage II, groep 7, opgenomen habitattypen; d) uiterlijk in 2050 van alle gebieden van de in bijlage II, groep 7, opgenomen habitattypen. 8. Bij de in de leden 1 en 2 bedoelde herstelmaatregelen wordt rekening gehouden met de noodzaak van betere ecologische samenhang en verbondenheid tussen de in bijlage II opgenomen habitattypen en met de ecologische vereisten van de in lid 5 bedoelde soorten die in die habitattypen voorkomen. 9. De lidstaten nemen maatregelen die tot doel hebben te verzekeren dat in gebieden waarop overeenkomstig de leden 1, 2 en 5 herstelmaatregelen van toepassing zijn, de toestand van de in bijlage I opgenomen habitattypen voortdurend verbetert totdat een goede toestand wordt bereikt, en dat de kwaliteit van de habitats van de in lid 5 bedoelde soorten voortdurend verbetert , totdat de voldoende kwaliteit van die habitats wordt bereikt. Onverminderd Richtlijn 92/43/EEG, nemen de lidstaten maatregelen die tot doel hebben te verzekeren dat gebieden waar een goede toestand is bereikt en waar de kwaliteit van de habitats van de soorten voldoende is geworden , niet significant verslechteren. 10. Onverminderd Richtlijn 92/43/EEG, trachten de lidstaten uiterlijk op de datum van bekendmaking van hun nationale herstelplannen overeenkomstig artikel 17, lid 6, van deze verordening de nodige maatregelen te nemen ter voorkoming van een significante verslechtering van gebieden waar de in bijlage II bij deze verordening opgenomen habitattypen voorkomen en die in goede toestand verkeren of die nodig zijn om de in lid 14 van dit artikel vastgestelde hersteldoelen te halen . 11. In de buiten Natura 2000 vallende gebieden is de in lid 9, vastgestelde verplichting niet van toepassing op verslechtering veroorzaakt door: a) overmacht, waaronder natuurrampen ; b) onvermijdelijke habitattransformaties die rechtstreeks het gevolg zijn van klimaatverandering; ▌ c) een plan of project van groot openbaar belang waarvoor geen minder schadelijke alternatieve oplossingen beschikbaar zijn, wat per geval moet worden bepaald ; of d) handelingen of nalatigheid van derde landen waarvoor de betrokken lidstaat niet verantwoordelijk is. 12. In de b uiten Natura 2000 vallende gebieden is de in lid 10 vastgestelde verplichting niet van toepassing op verslechtering veroorzaakt door: a) overmacht, waaronder natuurrampen; b) onvermijdelijke habitattransformaties die rechtstreeks het gevolg zijn van klimaatverandering; c) een plan of project van groot openbaar belang waarvoor geen minder schadelijke alternatieve oplossingen beschikbaar zijn; of d) handelingen of nalatigheid van derde landen waarvoor de betrokken lidstaat niet verantwoordelijk is. 13. Binnen Natura 2000-gebieden is het niet nakomen van de in de leden 9 en 10 vastgestelde verplichtingen gerechtvaardigd indien dit wordt veroorzaakt door: a) overmacht, waaronder natuurrampen ; b) onvermijdelijke habitattransformaties die rechtstreeks het gevolg zijn van klimaatverandering ; of c) een plan of project dat overeenkomstig artikel 6, lid 4, van Richtlijn 92/43/EEG is goedgekeurd. 14. De lidstaten verzekeren: a) een toename van het de oppervlakte in goede toestand voor habitattypen van de in bijlage II, groepen 1 tot en met 6, opgenomen habitattypen totdat minstens 90 % in een goede toestand verkeert en totdat voor elk habitattype in elke biogeografische regio van de betrokken lidstaat een gunstige referentieoppervlakte is bewerkstelligd; b) een toename van de oppervlakte in goede toestand voor habitattypen van in bijlage II, groep 7, opgenomen habitattypen totdat minstens het in lid 1, eerste alinea, punt d), bedoelde percentage in een goede toestand verkeert en totdat voor elk habitattype in elke biogeografische regio van de betrokken lidstaat een gunstige referentieoppervlakte is bewerkstelligd; c) een toenemende trend naar voldoende kwaliteit en kwantiteit van de mariene habitats van de in bijlage III bij deze verordening en de in de bijlagen II, IV en V bij Richtlijn 92/43/EEG opgenomen soorten en van de binnen het toepassingsgebied van Richtlijn 2009/147/EG vallende soorten. Artikel 6 Energie uit hernieuwbare bronnen 1. Voor de toepassing van artikel 4, leden 14 en 15, en artikel 5, leden 11 en 12, worden de planning, de bouw en de exploitatie van installaties voor de productie van energie uit hernieuwbare bronnen, de aansluiting ervan op het net, het bijbehorende net zelf en opslagvoorzieningen geacht van groot openbaar belang te zijn. De lidstaten kunnen deze zaken vrijstellen van de voorwaarde dat er geen minder schadelijke alternatieve oplossingen beschikbaar zijn uit hoofde van artikel 4, leden 14 en 15, en artikel 5, leden 11 en 12, mits: a) een strategische milieubeoordeling is uitgevoerd overeenkomstig de in Richtlijn 2001/42/EG van het Europees Parlement en de Raad (47) vastgestelde voorwaarden; of b) een milieueffectbeoordeling is uitgevoerd overeenkomstig de in Richtlijn 2011/92/EU van het Europees Parlement en de Raad (48) vastgestelde voorwaarden. 2. De lidstaten kunnen in naar behoren gerechtvaardigde en specifieke omstandigheden de toepassing van lid 1 beperken tot bepaalde delen van hun grondgebied, tot bepaalde soorten technologieën of tot projecten met bepaalde technische kenmerken, overeenkomstig de prioriteiten die op grond van Verordening (EU) 2018/1999 in hun geïntegreerde nationale energie- en klimaatplannen zijn vastgesteld. Indien de lidstaten beperkingen toepassen op grond van de eerste alinea, stellen zij de Commissie van die beperkingen in kennis en rechtvaardigen zij die beperkingen. Artikel 7 Nationale defensie 1. Bij het treffen van herstelmaatregelen voor de toepassing van artikel 4, lid 1, 4 of 7, of artikel 5, lid 1, 2 of 5, kunnen de lidstaten vrijstelling verlenen voor gebieden die worden gebruikt voor activiteiten die uitsluitend nationale defensie tot doel hebben, indien die maatregelen onverenigbaar worden geacht met het voortgezette militaire gebruik van de betrokken gebieden. 2. Voor de toepassing van artikel 4, leden 14 en 15, en artikel 5, leden 11 en 12, kunnen de lidstaten bepalen dat plannen en projecten die uitsluitend voor nationale defensie­doeleinden zijn bedoeld, worden geacht van groot openbaar belang te zijn. Voor de toepassing van artikel 4, leden 14 en 15, en artikel 5, leden 11 en 12, kunnen de lidstaten plannen en projecten die uitsluitend nationale defensie tot doel hebben, vrijstellen van de vereiste dat er geen minder schadelijke alternatieve oplossingen beschikbaar mogen zijn. Een lidstaat die die vrijstelling toepast, moet echter, voor zover dat redelijk en praktisch uitvoerbaar is, maatregelen treffen om de gevolgen van die plannen en projecten voor habitattypen te verzachten. Artikel 8 Herstel van stedelijke ecosystemen 1. Uiterlijk op 31 december 2030 verzekeren de lidstaten dat er geen nettoverlies is in de totale nationale oppervlakte stedelijke groene ruimte en stedelijke boomkroonbedekking in stedelijke ecosysteemgebieden, zoals bepaald overeenkomstig artikel 14, lid 4 , in vergelijking met … [jaar van inwerkingtreding van deze verordening] . Voor de toepassing van dit lid kunnen de lidstaten de stedelijke ecosysteemgebieden van die totale nationale oppervlakte uitsluiten indien het aandeel stedelijke groene ruimte in de stedelijke centra en stedelijke clusters groter is dan 45 % en het aandeel stedelijke boomkroonbedekking groter is dan 10 %. 2. Vanaf 1 januari 2031 realiseren een toenemende trend in de totale nationale oppervlakte stedelijke groene ruimte , onder meer door de integratie van stedelijke groene ruimte in gebouwen en infrastructuur, in stedelijke ecosysteem­gebieden, bepaald overeenkomstig artikel 14, lid 4, te meten om de zes jaar vanaf 1 januari 2031, totdat een bevredigend niveau is bereikt zoals vastgesteld overeenkomstig artikel 14, lid 5. 3. De lidstaten realiseren in elk stedelijk ecosysteemgebied, bepaald overeenkomstig artikel 14, lid 4, een toenemende trend in de stedelijke boomkroonbedekking, te meten om de zes jaar vanaf 1 januari 2031, totdat het bevredigend niveau is bereikt zoals vastgesteld overeenkomstig artikel 14, lid 5. Artikel 9 Herstel van de natuurlijke verbindingen van rivieren en de natuurlijke functies van de bijbehorende overstromingsgebieden 1. De lidstaten inventariseren de kunstmatige barrières voor ▌de verbindingen van oppervlaktewateren en brengen , rekening houdend met de sociaaleconomische functies van die kunstmatige barrières, de barrières in kaart die moeten worden weggenomen om bij te dragen tot het halen van de in artikel 4 van deze verordening vastgestelde hersteldoelen en van de doelstelling om uiterlijk in 2030 van minstens 25 000 km rivieren weer vrij stromende rivieren te maken in de Unie, onverminderd Richtlijn 2000/60/EG, met name artikel 4, leden 3, 5 en 7, en Verordening (EU) nr. 1315/2013 van het Europees Parlement en de Raad (49) , en met name artikel 15. 2. De lidstaten nemen de kunstmatige barrières voor ▌de verbindingen van oppervlakte­wateren weg die in de op grond van lid 1 van dit artikel gemaakte inventarisatie in kaart zijn gebracht , overeenkomstig het in artikel 15, lid 3, punten i) en n), bedoelde plan voor de verwijdering van die barrières. Bij het wegnemen van kunstmatige barrières verwijderen de lidstaten voornamelijk barrières die niet langer nodig zijn voor de opwekking van hernieuwbare energie, de binnenvaart, de watervoorziening , bescherming tegen overstromingen of andere gebruiksdoeleinden. 3. De lidstaten voeren naast de verwijdering van kunstmatige barrières overeenkomstig lid 2 ook de maatregelen uit die nodig zijn om de natuurlijke functies van de betrokken overstromingsgebieden te verbeteren. 4. De lidstaten verzekeren dat de natuurlijke verbindingen van rivieren en de natuurlijke functies van de betrokken overstromingsgebieden die overeenkomstig de leden 2 en 3 zijn hersteld, in stand worden gehouden. Artikel 10 Herstel van bestuiverpopulaties 1. De lidstaten verbeteren , door tijdig passende en doeltreffende maatregelen te nemen, de diversiteit van bestuivers en keren uiterlijk in 2030 de afname van bestuiverpopulaties om en realiseren daarna een toenemende trend voor bestuiverpopulaties, die vanaf 2030 minstens om de zes jaar wordt gemeten totdat bevredigende niveaus worden bereikt, zoals vastgesteld overeenkomstig artikel 14, lid 5. 2. De Commissie is bevoegd overeenkomstig artikel 23 gedelegeerde handelingen vast te stellen teneinde deze verordening aan te vullen door een wetenschappelijk onderbouwde methode voor de monitoring van de diversiteit van bestuivers en bestuiverpopulaties vast te stellen en bij te werken . De Commissie stelt uiterlijk ... [12 maanden vanaf de datum van inwerkingtreding van deze verordening] de eerste van die gedelegeerde handelingen tot vaststelling van een dergelijke methode vast . 3. De in lid 2 bedoelde methode voorziet in een gestandaardiseerde aanpak voor het verzamelen van jaarlijkse gegevens over de abundantie en diversiteit van bestuiversoorten in de verschillende ecosystemen, en voor het beoordelen van trends voor bestuiverpopulaties en de doeltreffendheid van de door de lidstaten overeenkomstig lid 1 genomen herstelmaatregelen . 4. Bij gebruik van de in lid 2 bedoelde methode verzekeren de lidstaten dat de monitoringgegevens afkomstig zijn van een toereikend aantal locaties teneinde een representatieve weergave voor het gehele grondgebied te verzekeren. De lidstaten bevorderen, waar passend, burgerwetenschap bij de verzameling van monitoringgegevens en voorzien in toereikende middelen voor de uitvoering van die taken. 5. De Commissie en de betrokken agentschappen van de Unie, met name het Europees Milieuagentschap, de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid en het Europees Agentschap voor chemische stoffen, coördineren overeenkomstig hun respectieve mandaten hun activiteiten met betrekking tot bestuivers en verstrekken informatie om de lidstaten, op hun verzoek, te ondersteunen bij het nakomen van hun verplichtingen uit hoofde van dit artikel. Daartoe richt de Commissie onder meer een speciale taskforce op en verstrekt zij op gecoördineerde wijze relevante informatie en deskundig advies aan de lidstaten. Artikel 11 Herstel van landbouwecosystemen 1. De lidstaten nemen de herstelmaatregelen die nodig zijn om de biodiversiteit van landbouwecosystemen te verbeteren, naast de gebieden waarop herstelmaatregelen uit hoofde van artikel 4, leden 1, 4 en 7, van toepassing zijn , waarbij zij rekening houden met klimaatverandering, de sociale en economische behoeften van plattelandsgebieden en de noodzaak duurzame landbouwproductie in de Unie te verzekeren . 2. De lidstaten nemen maatregelen die tot doel hebben op nationaal niveau een toenemende trend te realiseren voor minstens twee van de volgende drie indicatoren voor landbouwecosystemen, zoals nader gespecificeerd in bijlage IV, te meten in de periode vanaf ... [de datum van inwerkingtreding van deze verordening] tot en met 31 december 2030, en vervolgens om de zes jaar, totdat bevredigende niveaus zijn bereikt zoals vastgesteld overeenkomstig artikel 14, lid 5: a) de graslandvlinderindex; b) de voorraad organische koolstof in minerale bodems onder bouwland; c) het percentage landbouwgrond met landschapselementen met hoge diversiteit. 3. De lidstaten nemen herstelmaatregelen die tot doel hebben te verzekeren dat de index van algemene boerenlandvogelsoorten op nationaal niveau op basis van de in bijlage V opgenomen soorten, geïndexeerd op ... [datum: de eerste dag van de maand volgend op de twaalf maanden vanaf de datum van inwerkingtreding van deze verordening] = 100, de volgende niveaus bereikt: a) voor de in bijlage V opgenomen lidstaten met historisch meer uitgedunde populaties boerenlandvogels: 110 in 2030, 120 in 2040 en 130 in 2050; b) voor de in bijlage V opgenomen lidstaten met historisch minder uitgedunde populaties boerenlandvogels: 105 in 2030, 110 in 2040 en 115 in 2050. 4. De lidstaten nemen maatregelen die tot doel hebben organische bodems in de landbouw die bestaan uit ontwaterde veengebieden te herstellen. Die maatregelen zijn minstens van toepassing op: a) 30 % van dergelijke gebieden in 2030, waarvan minstens een kwart vernat is; b) 40 % van dergelijke gebieden in 2040, waarvan minstens een derde vernat is; c) 50 % van dergelijke gebieden in 2050, waarvan minstens een derde vernat is. De lidstaten kunnen herstelmaatregelen treffen, waaronder vernatting, in gebieden waar turf wordt gewonnen en deze gebieden beschouwen als gebieden die bijdragen tot de verwezenlijking van de in de eerste alinea, punten a), b) en c), bedoelde respectieve doelstellingen zoals bedoeld in. Daarnaast kunnen de lidstaten herstelmaatregelen treffen om organische bodems die bestaan uit drooggelegde veengebieden en die voor ander grondgebruik dan landbouwgebruik en turfwinning worden gebruikt, te vernatten en deze vernatte gebieden beschouwen als gebieden die maximaal 40 % bijdragen tot de verwezenlijking van de in de eerste alinea, punten a), b) en c), bedoelde doelstellingen. Herstelmaatregelen die bestaan in het vernatten van veengebied, waaronder te realiseren waterniveaus, dragen bij aan het verminderen van de netto-broeikasgasemissies en het vergroten van de biodiversiteit, en houden rekening met de nationale en lokale omstandigheden. Indien naar behoren gerechtvaardigd kan de mate van het vernatten van veengebied dat voor landbouw wordt gebruikt door een lidstaat worden beperkt tot minder dan is vereist uit hoofde van de eerste alinea, punten a), b) en c), van dit artikel indien een dergelijke vernatting waarschijnlijk aanzienlijke negatieve gevolgen zal hebben voor infrastructuur, gebouwen, klimaatadaptatie of andere openbare belangen en indien dergelijke vernatting niet kan plaatsvinden op andere grond dan landbouwgrond. Een dergelijke beperking wordt vastgesteld overeenkomstig artikel 14, lid 8. De verplichting voor de lidstaten om de in de eerste alinea, punten a), b) en c), vastgestelde doelstellingen voor vernatting te halen, houdt geen verplichting in voor landbouwers en particuliere grondeigenaren om hun land te vernatten, voor wie de vernatting op landbouwgrond vrijwillig blijft, onverminderd de verplichtingen die voortvloeien uit nationaal recht. De lidstaten stimuleren in voorkomend geval vernatting zodat dit een aantrekkelijke optie wordt voor landbouwers en particuliere grondeigenaren, en bevorderen de toegang tot opleiding en advies voor landbouwers en andere belanghebbenden over de voordelen van het vernatten van veengebieden en over de opties voor het landbeheer daarna en de daarmee samenhangende mogelijkheden. Artikel 12 Herstel van bosecosystemen 1. De lidstaten nemen de herstelmaatregelen die nodig zijn om de biodiversiteit van bosecosystemen te verbeteren, naast de gebieden waarop herstelmaatregelen op grond van artikel 4, leden 1, 4 en 7, van toepassing zijn , en houden daarbij rekening met het risico op bosbranden . 2. De lidstaten realiseren op nationaal niveau een toenemende trend voor de index van algemene bosvogels , zoals nader gespecificeerd in bijlage VI, gemeten in de periode vanaf … [de datum van inwerkingtreding van deze verordening] tot en met 31 december 2030, en vervolgens om de zes jaar, totdat de overeenkomstig artikel 14, lid 5, vastgestelde bevredigende niveaus zijn bereikt . 3. De lidstaten realiseren op nationaal niveau een toenemende trend voor minstens zes van de volgende zeven indicatoren voor bosecosystemen, zoals nader gespecificeerd in bijlage VI, die worden gekozen op basis van de mate waarin ze de verbetering van de biodiversiteit van bosecosystemen in de betrokken lidstaat kunnen aantonen. De trend wordt gemeten in de periode vanaf ... [de datum van inwerkingtreding van deze verordening] tot en met 31 december 2030, en vervolgens om de zes jaar, totdat de bevredigende niveaus zijn bereikt zoals vastgesteld overeenkomstig artikel 14, lid 5: a) staand dood hout; b) liggend dood hout; c) het aandeel bossen met een ongelijkjarige structuur; d) bosverbondenheid; e) de voorraad organische koolstof; f) het aandeel door inheemse boomsoorten gedomineerde bossen; g) de diversiteit aan boomsoorten. 4. Het niet nakomen van de in de leden 2 en 3 vastgestelde verplichtingen is gerechtvaardigd indien dit wordt veroorzaakt door: a) grootschalige overmacht, waaronder natuurrampen, met name onvoorziene en ongecontroleerde bosbranden; of b) onvermijdelijke habitattransformaties die rechtstreeks het gevolg zijn van klimaatverandering. Artikel 13 Aanplant van drie miljard extra bomen 1. Bij het vaststellen en uitvoeren van de herstelmaatregelen die nodig zijn om te voldoen aan de in artikel 4 en de artikelen 8 tot en met 12 vastgestelde doelstellingen en verplichtingen, streven de lidstaten ernaar bij te dragen aan de verwezenlijking van de verbintenis om tegen 2030 op Unieniveau minstens drie miljard extra bomen aan te planten. 2. De lidstaten verzekeren dat hun bijdrage aan de nakoming van de in lid 1 vastgestelde verbintenis wordt geleverd met volledige inachtneming van de ecologische beginselen, onder meer door de diversiteit van soorten en van leeftijdsopbouw te waarborgen en voorrang te geven aan inheemse boomsoorten, met uitzondering van, in zeer specifieke gevallen en omstandigheden, niet-inheemse soorten die zich aan de plaatselijke bodem hebben aangepast, het plaatselijke klimaat, de ecologische context en habitatomstandigheden die een rol spelen bij het vergroten van de weerbaarheid tegen de klimaatverandering. De maatregelen ter nakoming van die verbintenis zijn gericht op het verbeteren van de ecologische verbondenheid en zijn gebaseerd op duurzame bebossing, herbebossing en boomaanplant, en de uitbreiding van de stedelijke groene ruimte. HOOFDSTUK III NATIONALE HERSTELPLANNEN Artikel 14 Voorbereiding van de nationale herstelplannen 1. De lidstaten stellen elk een nationaal herstelplan op en voeren de voorbereidende monitoring en het nodige onderzoek uit om na te gaan welke herstelmaatregelen nodig zijn om de in de artikelen 4 tot en met 13 vastgestelde hersteldoelen en -verplichtingen v te halen en na te komen en bij te dragen aan de in artikel 1 vastgestelde overkoepelende doelstellingen en doelen van de Unie , rekening houdend met de meest recente wetenschappelijke bevindingen. 2. De lidstaten kwantificeren de oppervlakte die moet worden hersteld om de in de artikelen 4 en 5 vastgestelde hersteldoelen te halen, rekening houdend met de toestand van de in artikel 4, leden 1 en 4, en artikel 5, leden 1 en 2, bedoelde habitattypen en met de kwaliteit en kwantiteit van de habitats van de in artikel 4, lid 7, en artikel 5, lid 5, bedoelde soorten die voorkomen in de onder artikel 2 vallende ecosystemen. De kwantificering berust onder meer op de volgende informatie: a) voor elk habitattype: i) de totale habitatoppervlakte en een kaart van de huidige verspreiding ervan; ii) de habitatoppervlakte die niet in goede toestand verkeert; iii) de gunstige referentieoppervlakte, rekening houdend met de historische verspreidingsgegevens en de verwachte veranderingen in de milieuomstandigheden als gevolg van klimaatverandering; iv) de gebieden die het meest geschikt zijn voor het opnieuw ontwikkelen van habitattypen in het licht van de aan de gang zijnde en verwachte veranderingen in de milieuomstandigheden als gevolg van klimaatverandering; b) de voldoende kwaliteit en kwantiteit van de habitats van de soorten die nodig zijn om hun gunstige staat van instandhouding te realiseren, rekening houdend met de gebieden die het meest geschikt zijn voor het opnieuw ontwikkelen van die habitats, en de verbindingen ertussen die nodig zijn om de soortenpopulaties te laten gedijen, alsook de aan de gang zijnde en verwachte veranderingen in de milieuomstandigheden als gevolg van klimaatverandering, de concurrerende behoeften van de habitats en soorten, en de aanwezigheid van landbouwgrond met grote natuurwaarde . Om de oppervlakte van elk habitattype die moet worden hersteld te kwantificeren om de in artikel 4, lid 1, punt a), en artikel 5, lid 1, punt a), vastgestelde herstel doelen te halen, omvat het in de eerste alinea, punt a), ii), van dit lid bedoelde habitatgebied dat niet in goede toestand verkeert, alleen oppervlaktes waarvan de toestand van het habitattype bekend is. Om de oppervlakte van elk habitattype die moet worden hersteld te kwantificeren om de in artikel 4, lid 1, punt b), en artikel 5, lid 1, punten b), c) en d), vastgestelde hersteldoelen te halen, omvat de in de eerste alinea, punt a), ii), van dit lid bedoelde habitatoppervlakte dat niet in goede toestand verkeert, alleen oppervlaktes waarvan de toestand van het habitattype bekend is of bekend moet worden op grond van artikel 4, lid 9, en artikel 5, lid 7. Indien een lidstaat voornemens is de in artikel 4, lid 2, vastgelegde afwijking toe te passen, stelt die lidstaat de in dat artikel bedoelde percentages vast. Indien een lidstaat voornemens is de in artikel 4, lid 5, en artikel 5, lid 3, vastgelegde afwijking toe te passen, stelt die lidstaat de op grond van die artikelen gekozen lagere percentages vast. 3. Voor groep 7 van de in bijlage II opgenomen habitattypen stellen de lidstaten het in artikel 5, lid 1, punt d), bedoelde percentage vast. 4. De lidstaten stellen stedelijke ecosysteemgebieden zoals bedoeld in artikel 8 vast en brengen deze in kaart voor al hun steden en kleinere steden en voorsteden. Het stedelijke ecosysteemgebied van een stad of van een kleinere stad en voorstad omvat: a) de gehele stad of kleinere stad en voorstad; of b) delen van de stad of van de kleinere stad en voorstad, waaronder minstens de stedelijke centra, de stedelijke clusters en, indien dit door de betrokken lidstaat passend wordt geacht, de voorstedelijke gebieden. De lidstaten kunnen de stedelijke ecosysteemgebieden van twee of meer aangrenzende steden of twee of meer aangrenzende kleinere steden en voorsteden, of beide, samenvoegen tot één stedelijk ecosysteemgebied dat die steden respectievelijk kleinere steden en voorsteden gemeen hebben. 5. Uiterlijk in 2030 stellen de lidstaten, door middel van een open en doeltreffend proces en een beoordeling op basis van de meest recente wetenschappelijke bevindingen, het in artikel 20, lid 10, bedoelde richtinggevende kader en, indien beschikbaar, het in artikel 20, lid 11, bedoelde richtinggevende kader bevredigende niveaus vast voor: a) de in artikel 10, lid 1, bedoelde bestuiverpopulaties en voor de in artikel 12, lid 2, bedoelde indicator ; b) elk van de gekozen indicatoren zoals bedoeld in artikel 11, lid 2; c) elk van de gekozen indicatoren zoals bedoeld in artikel 12, lid 3; d) stedelijke groene ruimte zoals bedoeld in artikel 8, lid 2; en e) stedelijke boomkroonbedekking zoals bedoeld in artikel 8, lid 3. 6. De lidstaten lokaliseren de landbouw- en bosgebieden die moeten worden hersteld en brengen deze in kaart, met name de gebieden die als gevolg van intensivering of andere beheerfactoren betere verbindingen en landschappelijke diversiteit behoeven. 7. Elke lidstaat kan uiterlijk op ... [één jaar vanaf de datum van inwerkingtreding van deze verordening] een methode ter aanvulling van de in bijlage IV bedoelde methode ontwikkelen teneinde toezicht te houden op diversiteitsrijke landschapselementen waarvoor niet de gemeenschappelijke methode wordt gebruikt die wordt bedoeld in de beschrijving van diversiteitsrijke landschapselementen in die bijlage. De Commissie verstrekt uiterlijk op ... [een maand vanaf de datum de inwerkingtreding van deze verordening] richtsnoeren over het kader voor de ontwikkeling van dergelijke methoden. 8. De lidstaten bepalen, waar van toepassing, de beperking van de mate van het vernatten van veengebied dat voor landbouw wordt gebruikt zoals bedoeld in artikel 11, lid 4, vijfde alinea. 9. De lidstaten brengen synergieën in kaart met klimaatmitigatie en -adaptatie, bodemdegradatieneutraliteit en rampenpreventie en geven dienovereenkomstig prioriteit aan herstelmaatregelen. De lidstaten houden ook rekening met: a) hun in artikel 3 van Verordening (EU) 2018/1999 bedoelde geïntegreerde nationale energie- en klimaatplannen zoals bedoeld in; b) hun in artikel 15 van Verordening (EU) 2018/1999 bedoelde langetermijnstrategie zoals bedoeld in; c) het in artikel 3 van Richtlijn (EU) 2018/2001 vastgestelde bindende algemeen streefcijfer van de Unie voor 2030. 10. De lidstaten brengen synergieën met de land- en bosbouw in kaart. Zij stellen ook vast welke bestaande land- en bosbouwpraktijken, waaronder ingrepen in het kader van het GLB, bijdragen tot de verwezenlijking van de doelstellingen van deze verordening. 11. De uitvoering van deze verordening houdt voor de lidstaten geen verplichting in om financiering in het kader van het GLB, het gemeenschappelijk visserijbeleid (GVB) of andere financieringsprogramma’s en -instrumenten voor landbouw en visserij in het kader van het MFK 2021-2027 te herprogrammeren. 12. De lidstaten kunnen de uitrol van particuliere of publieke steunregelingen bevorderen ten behoeve van belanghebbenden die de in de artikelen 4 tot en met 12 bedoelde herstelmaatregelen uitvoeren, waaronder landbeheerders en landeigenaren, landbouwers, bosbouwers en vissers. 13. De lidstaten stemmen de ontwikkeling van nationale herstelplannen af op de inventarisatie van gebieden die nodig zijn voor het nakomen van ten minste hun nationale bijdragen aan het streefcijfer voor hernieuwbare energie voor 2030 en, in voorkomend geval, op de aanwijzing van de gebieden voor de versnelde uitrol van hernieuwbare energie en de speciale infrastructuurgebieden. Tijdens de voorbereiding van de nationale herstelplannen verzekeren lidstaten synergieën met de ontwikkeling van hernieuwbare energie en bijbehorende infrastructuur en reeds aangewezen gebieden voor de versnelde uitrol van hernieuwbare energie en speciale infrastructuur gebieden, en verzekeren zij dat de werking van die gebieden, waaronder de in Richtlijn (EU) 2018/2001 bepaalde vergunnings­procedures die van toepassing zijn op die ▌gebieden, evenals de werking van netprojecten die nodig zijn voor het integreren van hernieuwbare energie in het elektriciteitssysteem en de bijbehorende vergunningsprocedures, ongewijzigd blijven. 14. De lidstaten houden bij het voorbereiden van hun nationale herstelplannen met name rekening met het volgende: a) de overeenkomstig Richtlijn 92/43/EEG voor Natura 2000-gebieden vastgestelde instandhoudingsmaatregelen; b) de overeenkomstig Richtlijn 92/43/EEG opgestelde prioritaire actiekaders; c) de maatregelen voor het realiseren van een goede kwantitatieve ecologische en chemische toestand van waterlichamen die zijn opgenomen in de overeenkomstig Richtlijn 2000/60/EG opgestelde maatregelenprogramma’s en stroomgebied­beheerplannen en overeenkomstig Richtlijn 2007/60/EG van het Europees Parlement en de Raad (50) opgestelde overstromingsrisicobeheerplannen ; d) indien van toepassing, de overeenkomstig Richtlijn 2008/56/EG opgestelde mariene strategieën voor het realiseren van een goede milieutoestand voor alle mariene regio’s van de Unie; e) de uit hoofde van Richtlijn (EU) 2016/2284 opgestelde nationale programma’s ter beheersing van de luchtverontreiniging; f) de overeenkomstig artikel 6 van het Verdrag inzake biologische diversiteit ontwikkelde nationale biodiversiteitsstrategieën en actieplannen; g) indien van toepassing, de in het kader van het GVB vastgestelde instandhoudings- en beheers maatregelen ; h) de overeenkomstig Verordening (EU) 2021/2115 opgestelde strategische GLB-plannen; 15. Bij het voorbereiden van hun nationale herstelplannen houden de lidstaten ook rekening met uit hoofde van het Unierecht erkende projecten op het gebied van strategische en kritieke grondstoffen. 16. Bij het voorbereiden van hun nationale herstelplannen geldt voor de lidstaten dat: a) zij gebruik kunnen maken van de verschillende voorbeelden van de in bijlage VII opgenomen herstelmaatregelen, afhankelijk van de specifieke nationale en lokale omstandigheden en de meest recente wetenschappelijke bevindingen; b) zij ernaar streven de ecologische, economische en sociale functies van ecosystemen en hun bijdrage aan de duurzame ontwikkeling van de betrokken regio’s en gemeenschappen te optimaliseren; c) zij rekening mogen houden met de uiteenlopende situaties in verschillende regio’s met betrekking tot sociale, economische en culturele vereisten, regionale en plaatselijke kenmerken en de bevolkingsdichtheid; waar passend moet rekening worden gehouden met de specifieke situatie van de ultraperifere regio’s van de Unie, bijvoorbeeld wat betreft hun afgelegen ligging, insulaire karakter, kleine oppervlakte en een moeilijk reliëf en klimaat, alsmede hun rijke biodiversiteit en de daarmee gepaard gaande kosten voor het beschermen en herstellen van hun ecosystemen. 17. De lidstaten bevorderen waar mogelijk synergieën met de nationale herstelplannen van andere lidstaten, met name voor ecosystemen die zich over de grenzen heen uitstrekken of indien lidstaten een mariene regio of subregio delen in de zin van Richtlijn 2008/56/EG . 18. De lidstaten kunnen, waar praktisch en passend, voor het voorbereiden en uitvoeren van nationale herstelplannen met betrekking tot het herstel en het opnieuw ontwikkelen van mariene ecosystemen, gebruikmaken van bestaande regionale institutionele samenwerkingsstructuren. 19. Indien de lidstaten een probleem vaststellen dat waarschijnlijk in de weg staat aan de nakoming van de verplichtingen tot herstel en het opnieuw ontwikkelen van mariene ecosystemen en waarvoor maatregelen vereist zijn waarvoor zij niet bevoegd zijn, richten zij zich individueel of gezamenlijk tot de lidstaten, de Commissie of internationale organisaties, voor zover zij betrokken zijn, met een beschrijving van het vastgestelde probleem en mogelijke maatregelen, met het oog op de bestudering en mogelijke vaststelling daarvan. 20. De lidstaten verzekeren dat het herstelplan op open, transparante , inclusieve en doeltreffende wijze wordt voorbereid en dat het publiek , waaronder alle belanghebbenden, in een vroeg stadium reële mogelijkheden tot inspraak krijgt in de voorbereiding ervan. Raadplegingen voldoen aan de in Richtlijn 2001/42/EG uiteengezette vereisten. Artikel 15 Inhoud van het nationale herstelplan 1. Het nationale herstelplan bestrijkt de periode tot en met 2050, met tussentijdse termijnen die overeenstemmen met de in de artikelen 4 tot en met 13 vastgestelde doelen en verplichtingen. 2. In afwijking van lid 1 van dit artikel kan het nationale herstelplan dat overeenkomstig artikel 16 en artikel 17, lid 6, moet worden ingediend, voor de periode vanaf 1 juli 2032 en totdat het overeenkomstig artikel 19, lid 1, wordt geëvalueerd, worden beperkt tot een strategisch overzicht van: a) de in lid 3 bedoelde onderdelen; en b) de in de leden 4 en 5 bedoelde inhoud. Het herziene nationale herstelplan dat voortvloeit uit de uiterlijk op 30 juni 2032 uit te voeren evaluatie overeenkomstig artikel 19, lid 1, kan, voor de periode vanaf 1 juli 2042 en totdat het uiterlijk op 30 juni 2042 overeenkomstig artikel 19, lid 1, wordt herzien, worden beperkt tot een strategisch overzicht van de in de eerste alinea van dit lid bedoelde onderdelen en inhoud. 3. Elke lidstaat neemt de volgende onderdelen op in zijn nationale herstelplan en gebruikt het uniforme model dat overeenkomstig lid 7 van dit artikel is vastgesteld: a) de kwantificering van de oppervlaktes die moeten worden hersteld om de in de artikelen 4 tot en met 12 vastgestelde hersteldoelen te halen, op basis van de voorbereidende werkzaamheden die overeenkomstig artikel 14 zijn verricht en de indicatieve kaarten van potentieel te herstellen gebieden; b) indien een lidstaat de in artikel 4, lid 5, of artikel 5, lid 3, vastgelegde afwijking toepast, een motivering van de redenen waarom het niet mogelijk is om vóór 2050 de herstelmaatregelen te nemen die nodig zijn om voor een specifiek habitattype de gunstige referentieoppervlakte te realiseren, en een motivering van het op grond van die artikelen door die lidstaat vastgestelde lagere percentage; c) een beschrijving van de geplande of genomen herstelmaatregelen om de in de artikelen 4 tot en met 13 van deze verordening vastgestelde doelen en verplichtingen te halen respectievelijk na te komen, en een indicatie van welke van die herstelmaatregelen zijn gepland of genomen binnen het overeenkomstig Richtlijn 92/43/EEG opgerichte Natura 2000-netwerk; d) een specifiek deel met maatregelen om de in artikel 4, lid 9, en artikel 5, lid 7, vastgelegde verplichtingen na te komen; e) indien een lidstaat de in artikel 4, lid 2, van deze verordening vastgelegde afwijking toepast, een motivering van de wijze waarop de overeenkomstig dat artikel vastgestelde percentages niet verhinderen dat voor de relevante habitattypen op nationaal biogeografisch niveau een gunstige staat van instandhouding, zoals bepaald op grond van artikel 1, punt e), van Richtlijn 92/43/EEG, wordt bereikt of behouden; f) een indicatie van de maatregelen die die tot doel hebben te verzekeren dat de oppervlaktes van de in de bijlagen I en II opgenomen habitattypen niet verslechteren in de gebieden waar een goede toestand is bereikt en dat de habitats van de in artikel 4, lid 7, en artikel 5, lid 5, bedoelde soorten niet significant verslechteren in de gebieden waar de kwaliteit van de habitats van de soorten voldoende is geworden, overeenkomstig artikel 4, lid 11, en artikel 5, lid 9; g) indien van toepassing, een beschrijving van de wijze waarop artikel 4, lid 13, wordt toegepast op het grondgebied van de lidstaat, met inbegrip van: i) een toelichting van het systeem van compenserende maatregelen die moeten worden genomen voor elke significante verslechtering, en van de nodige monitoring van en verslaglegging over de significante verslechtering van habitattypen en habitats van de soorten en de genomen compenserende maatregelen; ii) een toelichting van de wijze waarop wordt gewaarborgd dat de uitvoering van artikel 4, lid 13, geen afbreuk doet aan het halen respectievelijk realiseren van de in de artikelen 1, 4 en 5 vastgestelde doelen en doelstellingen; h) een indicatie van de maatregelen met een doel de in de bijlagen I en II opgenomen habitattypen in goede toestand te houden in gebieden waar zij voorkomen en met een doel significante verslechtering van andere gebieden van de in de bijlagen I en II opgenomen habitattypen te voorkomen ▌, overeenkomstig artikel 4, lid 12, en artikel 5, lid 10; i) de inventarisatie van barrières en de barrières waarvan overeenkomstig artikel 9, lid 1, is vastgesteld dat ze moeten worden verwijderd, het plan voor de verwijdering ervan overeenkomstig artikel 9, lid 2, en de geschatte lengte aan vrij stromende rivieren die moet worden bereikt door het wegnemen van deze barrières tussen 2020 en 2030 en uiterlijk in 2050, en alle andere maatregelen om de natuurlijke functies van overstromingsgebieden opnieuw te ontwikkelen overeenkomstig artikel 9, lid 3; j) een overzicht van de overeenkomstig artikel 11, lid 2, gekozen indicatoren voor landbouwecosystemen en hun geschiktheid om de verbetering van de biodiversiteit in landbouwecosystemen in de betrokken lidstaat aan te tonen; k) in voorkomend geval, een motivering voor het vernatten van veengebied met een lager percentage dan vastgesteld in artikel 11, lid 4, eerste alinea, punten a), b) en c); l) een overzicht van de overeenkomstig artikel 12, lid 3, gekozen indicatoren voor bosecosystemen en hun geschiktheid om de verbetering van de biodiversiteit in bosecosystemen in de betrokken lidstaat aan te tonen; m) een beschrijving van de bijdrage aan de in artikel 13 bedoelde verbintenis; n) het tijdschema voor de invoering van de herstelmaatregelen overeenkomstig de artikelen 4 tot en met 12; o) een specifiek deel waarin op maat gesneden herstelmaatregelen voor hun ultraperifere gebieden worden vastgelegd, indien van toepassing; p) de monitoring van de gebieden die overeenkomstig de artikelen 4 en 5 moeten worden hersteld, het proces voor de beoordeling van de doeltreffendheid van de overeenkomstig de artikelen 4 tot en met 12 ingevoerde herstelmaatregelen en waar nodig voor de herziening van die maatregelen om te verzekeren dat de in de artikelen 4 tot en met 13 vastgestelde doelen en verplichtingen respectievelijk worden gehaald en nagekomen; q) een indicatie van de bepalingen die de voortdurende, langdurige en duurzame effecten van de in de artikelen 4 tot en met 12 bedoelde herstelmaatregelen moeten verzekeren; r) de geraamde nevenvoordelen voor klimaatmitigatie en bodemdegradatieneutraliteit in verband met de herstelmaatregelen na verloop van tijd ; s) de voorzienbare sociaaleconomische effecten en de geraamde voordelen van de invoering van de in de artikelen 4 tot en met 12 bedoelde herstelmaatregelen; t) een specifiek deel waarin wordt uiteengezet hoe in het nationale herstelplan rekening wordt gehouden met: i) het belang van klimaatveranderingsscenario’s voor het plannen van de aard en de locatie van herstelmaatregelen; ii) het potentieel van herstelmaatregelen om de gevolgen van klimaatverandering voor de natuur tot een minimum te beperken, de gevolgen van natuurrampen te voorkomen of te verzachten en klimaatadaptatie te ondersteunen; iii) synergieën met nationale adaptatiestrategieën of -plannen en nationale rampenrisicobeoordelingsrapporten; iv) een overzicht van de wisselwerking tussen de maatregelen in het nationale herstelplan en het nationale energie- en klimaatplan; u) de geraamde financieringsbehoeften voor de uitvoering van de herstelmaatregelen, met een beschrijving van de steun aan belanghebbenden die worden getroffen door herstelmaatregelen of andere nieuwe verplichtingen die uit deze verordening voortvloeien, en de middelen voor de voorgenomen openbare of particuliere financiering, waaronder financiering of medefinanciering met financieringsinstrumenten van de Unie; v) een indicatie van de subsidies die het halen, respectievelijk nakomen van de in deze verordening vastgestelde doelen en verplichtingen negatief beïnvloeden; w) een samenvatting van het proces voor het voorbereiden en vaststellen van het nationale herstelplan, waaronder informatie over inspraak van het publiek en van de wijze waarop rekening is gehouden met de behoeften van lokale gemeenschappen en belanghebbenden; x) een specifiek deel waarin wordt aangegeven hoe de opmerkingen van de Commissie over het in artikel 17, lid 4, bedoelde ontwerp van het nationaal herstelplan in aanmerking zijn genomen overeenkomstig artikel 17, lid 5; indien de betrokken lidstaat geen gevolg geeft aan een opmerking van de Commissie of een aanzienlijk deel daarvan, moet die lidstaat dat motiveren. 4. Het nationale herstelplan bevat, indien van toepassing, de instandhoudings - en beheer maatregelen die een lidstaat voornemens is vast te stellen uit hoofde van het GVB, waaronder instandhoudingsmaatregelen in gezamenlijke aanbevelingen die een lidstaat voornemens is te initiëren overeenkomstig de in Verordening (EU) nr. 1380/2013 vastgestelde en in artikel 18 van deze verordening bedoelde procedure van, en alle relevante informatie over die maatregelen. 5. Het nationale herstelplan bevat een overzicht van de wisselwerking tussen de maatregelen in het nationale herstelplan en het nationale strategische GLB-plan. 6. In voorkomend geval bevat het nationale herstelplan een overzicht van de overwegingen in verband met de uiteenlopende situaties in verschillende regio’s, zoals bedoeld in artikel 14, lid 16, punt c). 7. De Commissie stelt door middel van uitvoeringshandelingen een uniform model voor het nationale herstelplan vast. Die uitvoeringshandelingen worden vastgesteld volgens de in artikel 24, lid 2, bedoelde onderzoeksprocedure. De Commissie wordt bij het opstellen van het uniforme model bijgestaan door het Europees Milieuagentschap. Uiterlijk op … [datum: de eerste dag van de maand na drie maanden vanaf de datum van inwerkingtreding van deze verordening] dient de Commissie bij het in artikel 24, lid 1, bedoelde comité de ontwerpuitvoeringshandelingen in. Artikel 16 Indiening van het ontwerp van het nationale herstelplan Elke lidstaat dient uiterlijk op … [de eerste dag van de maand na de 24 maanden vanaf de datum van inwerkingtreding van deze verordening] bij de Commissie een ontwerp van het in de artikelen 14 en 15 bedoelde nationale herstelplan in. Artikel 17 Beoordeling van het nationale herstelplan 1. De Commissie beoordeelt het ontwerp van het nationale herstelplan binnen zes maanden na de datum van ontvangst. De Commissie werkt bij de uitvoering van de boordeling nauw met de lidstaat samen. 2. Bij de beoordeling van het ontwerp van het nationale herstelplan gaat de Commissie na: a) of het voldoet aan artikel 15; b) of het toereikend is om de in de artikelen 4 tot en met 13 vastgestelde doelen en verplichtingen te halen respectievelijk na te komen; c) wat de bijdrage van het plan is aan de in artikel 1 bedoelde overkoepelende doelstellingen en doelen van de Unie, aan de in artikel 9, lid 1, bedoelde specifieke doelstellingen om uiterlijk in 2030 van minstens 25 000 km rivieren in de Unie weer vrij stromende rivieren te maken, en aan de verbintenis uit hoofde van artikel 13 om tussen nu en 2030 in de Unie minstens drie miljard extra bomen te planten. 3. Voor de beoordeling van het ontwerp van het nationale herstelplan wordt de Commissie bijgestaan door deskundigen van het Europees Milieuagentschap. 4. De Commissie kan binnen zes maanden na de datum van ontvangst van het ontwerp van het nationale herstelplan haar opmerkingen daarover tot de lidstaat richten. 5. De lidstaat houdt in zijn definitieve nationale herstelplan ▌rekening met eventuele opmerkingen van de Commissie. 6. De lidstaat voltooit het nationale herstelplan, maakt het bekend en dient het in bij de Commissie binnen zes maanden na de datum van ontvangst van de opmerkingen van de Commissie. Artikel 18 Coördinatie van herstelmaatregelen in mariene ecosystemen 1. De lidstaten waarvan de nationale herstelplannen instandhoudingsmaatregelen bevatten die in het kader van het GVB moeten worden vastgesteld, maken ten volle gebruik van de instrumenten waarin dat voorziet. 2. Indien de nationale herstelplannen maatregelen bevatten waarvoor via de regionaliseringsprocedure van artikel 18 van Verordening (EU) nr. 1380/2013 een gezamenlijke aanbeveling moet worden ingediend, initiëren de lidstaten die die nationale herstelplannen voorbereiden, met inachtneming van de in artikel 5 van deze verordening vastgestelde termijnen, tijdig overleg met andere lidstaten met een rechtstreeks belang bij het beheer dat door die maatregelen wordt getroffen en met de betrokken adviesraden uit hoofde van artikel 18, lid 2, van Verordening (EU) nr. 1380/2013, om tijdige overeenstemming over en indiening van gezamenlijke aanbevelingen mogelijk te maken. Daartoe nemen zij in het nationale herstelplan ook het geraamde tijdschema voor de raadpleging en voor de indiening van de gezamenlijke aanbevelingen op. 3. De Commissie faciliteert en monitort de voortgang bij de indiening van gezamenlijke aanbevelingen uit hoofde van het GVB. De lidstaten dienen de gezamenlijke aanbevelingen over de instandhoudingsmaatregelen die nodig zijn om bij te dragen aan het halen van de in artikel 5 vastgestelde doelen uiterlijk 18 maanden vóór het vestrijken van de respectievelijke termijn in. 4. Indien er vóór het verstrijken van de in lid 3 van dit artikel bedoelde respectievelijke termijn geen gezamenlijke aanbevelingen zoals bedoeld in lid 2 van dit artikel zijn met betrekking tot instandhoudings­maatregelen die nodig zijn om te voldoen aan de verplichtingen uit hoofde van de in artikel 11 van Verordening (EU) nr. 1380/2013 bedoelde milieuwetgeving van de Unie, , kan de Commissie ten volle gebruikmaken van de instrumenten waarin artikel 11, lid 4, van die verordening voorziet, in voorkomend geval en naargelang het geval onder de daarin vastgestelde voorwaarden. Artikel 19 Evaluatie van de nationale herstelplannen 1. Uiterlijk op 30 juni 2032 en vervolgens uiterlijk op 30 juni 2042 evalueert en herziet elke lidstaat zijn nationale herstelplan en neemt hij er aanvullende maatregelen in op. Daarna evalueert elke lidstaat zijn nationale herstelplan minstens om de tien jaar , en herziet hij het zo nodig en neemt hij er aanvullende maatregelen in op. De evaluatie wordt uitgevoerd overeenkomstig de artikelen 14 en 15 en houdt rekening met de vooruitgang die is geboekt bij de uitvoering van de plannen, de beste beschikbare wetenschappelijke gegevens en de beschikbare kennis over veranderingen of verwachte veranderingen in milieuomstandigheden als gevolg van klimaatverandering. Bij de evaluaties die uiterlijk op 30 juni 2032 en uiterlijk op 30 juni 2042 moeten worden uitgevoerd, houden de lidstaten rekening met de overeenkomstig artikel 4, lid 9, en artikel 5, lid 7, opgedane kennis over de toestand van de in de bijlagen I en II opgenomen habitattypen. Elke lidstaat maakt zijn herziene nationale herstelplan bekend en dient het in bij de Commissie. 2. Indien uit de monitoring overeenkomstig artikel 20 blijkt dat de maatregelen in het nationale herstelplan naar verwachting niet voldoende zullen zijn om de doelen en verplichtingen van de artikelen 4 tot en met 13 te halen respectievelijk na te komen, evalueert de lidstaat het nationale herstelplan, waarna hij het zo nodig herziet en er aanvullende maatregelen in opneemt. De lidstaten maken hun herziene nationale herstelplannen bekend en dienen ze in bij de Commissie . 3. Op basis van de in artikel 21, leden 1 en 2, bedoelde informatie en de in artikel 21, leden 4, en 5, bedoelde beoordeling kan de Commissie, indien zij van oordeel is dat de door een lidstaat geboekte vooruitgang onvoldoende is om de in de artikelen 4 tot en met 13 vastgestelde doelen en verplichtingen te halen respectievelijk na te komen, aan de lidstaat , na overleg met die lidstaat, verzoeken een herzien o ntwerp van het nationale herstelplan met aanvullende maatregelen in te dienen. De lidstaat maakt dat herziene nationale herstelplan met aanvullende maatregelen bekend en dient het binnen zes maanden na de datum van ontvangst van het verzoek van de Commissie in bij de Commissie. Op verzoek van de betrokken lidstaat en indien naar behoren gerechtvaardigd kan de Commissie die termijn met zes maanden verlengen. HOOFDSTUK IV MONITORING EN VERSLAGLEGGING Artikel 20 Monitoring 1. De lidstaten monitoren het volgende: a) de toestand en de trend wat betreft de toestand van de habitatsoorten en de kwaliteit en de trend wat betreft de kwaliteit van de habitats van de soorten zoals bedoeld in de artikelen 4 en 5 in de gebieden waar herstelmaatregelen worden uitgevoerd op basis van de in artikel 15, lid 3, punt p), bedoelde monitoring; b) het gebied van stedelijke groene ruimte en stedelijke boomkroonbedekking binnen stedelijke ecosysteemgebieden zoals bedoeld in artikel 8 en zoals bepaald overeenkomstig artikel 14, lid 4 ; c) minstens twee van de biodiversiteitsindicatoren voor landbouwecosystemen die de lidstaat overeenkomstig artikel 11, lid 2, heeft gekozen; d) de populaties van de in bijlage V opgenomen veelvoorkomende boerenlandvogelsoorten; e) de in artikel 12, lid 2, bedoelde biodiversiteits indicator voor bosecosystemen; f) minstens zes van de biodiversiteitsindicatoren voor bosecosystemen die de lidstaat overeenkomstig artikel 12, lid 3, heeft gekozen; g) de abundantie en diversiteit van soorten bestuivers, volgens de overeenkomstig artikel 10, lid 2, vastgestelde methode; h) de grootte en de toestand van de oppervlaktes die onder de in de bijlagen I en II opgenomen habitattypen vallen ▌; i) de oppervlakte en de kwaliteit van de habitat van de soorten, bedoeld in artikel 4, lid 7, en artikel 5, lid 5 ▌; j) de omvang en de ligging van de gebieden waar habitattypen en habitats van de soorten significant zijn verslechterd en van de gebieden waarop uit hoofde van artikel 4, lid 13, compenserende maatregelen van toepassing zijn, alsmede de doeltreffendheid van de compenserende maatregelen om te verzekeren dat de habitattypen en habitats van de soorten niet significant verslechteren op het niveau van elke biogeografische regio van hun grondgebied en om te verzekeren dat het halen respectievelijk realiseren van de in de artikelen 1, 4 en 5 vastgestelde doelen en doelstellingen niet in gevaar wordt gebracht. 2. De monitoring overeenkomstig lid 1, punt a), begint zodra de herstelmaatregelen zijn genomen. 3. De monitoring overeenkomstig lid 1, punten b), c), d), e) en f), begint op … [de datum van inwerkingtreding van deze verordening] . 4. De monitoring overeenkomstig lid 1, punt g), van dit artikel begint een jaar na de inwerkingtreding van de in artikel 10, lid 2, bedoelde gedelegeerde handeling. 5. De monitoring overeenkomstig lid 1, punt j), van dit artikel begint zodra de in artikel 4, lid 13, bedoelde kennisgeving bij de Commissie is ingediend. 6. De monitoring overeenkomstig lid 1, punten a) en b), wordt minstens om de zes jaar uitgevoerd . De monitoring overeenkomstig lid 1, punt c), betreffende, in voorkomend geval, ▌ de voorraad organische koolstof in minerale bodems in akkerland en het percentage landbouwareaal met diversiteitsrijke landschapselementen, en lid 1, punt f), betreffende , in voorkomend geval, het staand dood hout, het liggend dood hout, het percentage bossen met een ongelijkjarige structuur, de bosverbondenheid , de voorraad organische koolstof, het percentage door inheemse boomsoorten gedomineerde bossen, de diversiteit aan boomsoorten wordt minstens om de zes jaar uitgevoerd, of, indien nodig, om te evalueren of de toenemende trends tot 2030 sneller worden gerealiseerd . De monitoring overeenkomstig lid 1, punt c), betreffende , in voorkomend geval, de graslandvlinderindex, lid 1, punt d) betreffende de index van algemene boerenlandvogels, lid 1, punt e) betreffende de index van algemene bosvogels, en lid 1, punt g) betreffende bestuiversoorten wordt elk jaar uitgevoerd. De monitoring overeenkomstig lid 1, punten h) en i), wordt minstens om de zes jaar uitgevoerd en wordt gecoördineerd met de verslagleggingscyclus uit hoofde van artikel 17 van Richtlijn 92/43/EEG en de eerste beoordeling uit hoofde van artikel 17 van Richtlijn 2008/56/EG. De monitoring overeenkomstig lid 1, punt j), wordt om de drie jaar uitgevoerd. 7. De lidstaten verzekeren dat de in artikel 11, lid 2, punt b), bedoelde indicatoren voor landbouwecosystemen en de in artikel 12, lid 3, punten a), b) en e), van deze verordening bedoelde indicatoren voor bosecosystemen, worden gemonitord overeenkomstig de uit hoofde van Verordening (EU) 2018/841 en Verordening (EU) 2018/1999 vereiste monitoring. 8. De lidstaten maken de gegevens die zijn gegenereerd door de uit hoofde van dit artikel uitgevoerde monitoring bekend overeenkomstig Richtlijn 2007/2/EG en overeenkomstig de in lid 6 van dit artikel vastgestelde monitoringfrequenties. 9. De monitoringsystemen van de lidstaten werken op basis van elektronische gegevensbestanden en geografische informatiesystemen en verzekeren maximale toegang tot en maximaal gebruik van gegevens en diensten van teledetectietechnologieën, aardobservatie (Copernicusdiensten), sensoren en apparaten ter plaatse of gegevens van burgerwetenschap, door gebruik te maken van de mogelijkheden die artificiële intelligentie en geavanceerde analyse en verwerking van gegevens bieden. 10. Uiterlijk op 31 december 2028 stelt de Commissie, door middel van uitvoeringshandelingen, een richtinggevend kader vast voor het bepalen van de in artikel 8, leden 2 en 3, artikel 10, lid 1, en artikel 11, lid 2, bedoelde bevredigende niveaus. 11. De Commissie kan door middel van uitvoeringshandelingen: a) de methoden voor monitoring van de indicatoren voor in bijlage IV opgenomen landbouwecosystemen specificeren; b) de methoden voor monitoring van de indicatoren voor in bijlage VI opgenomen bosecosystemen specificeren; c) een richtinggevend kader vaststellen voor het bepalen van de in artikel 12, leden 2 en 3, bedoelde bevredigende niveaus. ▌ 12. ▌De in de leden 10 en 11 van dit artikel bedoelde uitvoeringshandelingen worden vastgesteld volgens de in artikel 24, lid 2, bedoelde onderzoeksprocedure. Artikel 21 Verslaglegging 1. Uiterlijk op 30 juni 2028 en vervolgens minstens om de drie jaar brengen de lidstaten aan de Commissie elektronisch verslag uit over de volgende gegevens: a) het gebied waar herstelmaatregelen worden uitgevoerd zoals bedoeld in de artikelen 4 tot en met 12 ; b) de omvang van de gebieden waar habitattypen en habitats van soorten aanzienlijk zijn verslechterd en van de gebieden waar compenserende maatregelen uit hoofde van artikel 4, lid 13, worden uitgevoerd; c) de in artikel 9 bedoelde barrières die zijn weggenomen; en d) hun bijdrage aan het nakomen van de in artikel 13 bedoelde verbintenis. 2. Uiterlijk op 30 juni 2031, voor de periode tot en met 2030, en vervolgens minstens om de zes jaar, brengen de lidstaten elektronisch verslag uit aan de Commissie ▌, bijgestaan door het Europees Milieuagentschap, over de volgende gegevens en informatie: a) de vooruitgang in de uitvoering van het nationale herstelplan, met de invoering van de herstelmaatregelen en met het halen respectievelijk nakomen van de doelen en verplichtingen van de artikelen 4 tot en met 13 ; b) informatie over: i) de locatie van de gebieden waar habitattypen of habitats van soorten aanzienlijk zijn verslechterd en van de gebieden waar compenserende maatregelen uit hoofde van artikel 4, lid 13, worden uitgevoerd; ii) een beschrijving van de doeltreffendheid van de uit hoofde van artikel 4, lid 13, genomen compenserende maatregelen om te verzekeren dat zich geen significante verslechtering van habitattypen en habitats van soorten voordoet op het niveau van elke biogeografische regio op hun grondgebied; iii) een beschrijving van de doeltreffendheid van de uit hoofde van artikel 4, lid 13, genomen compenserende maatregelen om te verzekeren dat het halen respectievelijk realiseren van de in de artikelen 1, 4 en 5 vastgestelde doelen en doelstellingen niet in gevaar wordt gebracht; c) de resultaten van de overeenkomstig artikel 20 uitgevoerde monitoring, waaronder in het geval van de resultaten van de monitoring die is uitgevoerd overeenkomstig artikel 20, lid 1, punten h) en i), kaarten met geografische verwijzingen; d) de locatie en de omvang van de gebieden waar herstelmaatregelen worden uitgevoerd zoals bedoeld in de artikelen 4 en 5 en artikel 11, lid 4, waaronder een kaart met geografische verwijzingen van die gebieden; e) de in artikel 9, lid 1, bedoelde bijgewerkte inventaris van obstakels zoals bedoeld in; f) informatie over de vooruitgang die is geboekt met het voldoen aan financierings­behoeften, overeenkomstig artikel 15, lid 3, punt u), waaronder een overzicht van werkelijke investeringen ten opzichte van oorspronkelijke investerings­aannamen. 3. De Commissie stelt door middel van uitvoeringshandelingen de vorm, structuur en gedetailleerde regels vast voor de overlegging van de in de leden 1 en 2 van dit artikel bedoelde informatie. Die uitvoeringshandelingen worden vastgesteld volgens de in artikel 24, lid 2, bedoelde onderzoeksprocedure. Bij het bepalen van de vorm, structuur en gedetailleerde regels voor de elektronische rapportage wordt de Commissie bijgestaan door het Europees Milieuagentschap. 4. Uiterlijk op 31 december 2028 en vervolgens om de drie jaar bezorgt het Europees Milieuagentschap de Commissie een technisch overzicht van de vooruitgang in het halen respectievelijk nakomen van de in deze verordening vastgestelde doelen en verplichtingen, op basis van de gegevens die de lidstaten overeenkomstig lid 1 van dit artikel en artikel 20, lid 8, hebben verstrekt. 5. Uiterlijk op 30 juni 2032 en vervolgens om de zes jaar bezorgt het Europees Milieuagentschap de Commissie een de gehele Unie bestrijkend technisch verslag over de vooruitgang in het halen respectievelijk nakomen van de in deze verordening vastgestelde doelen en verplichtingen op basis van de gegevens die de lidstaten overeenkomstig de leden 1, 2 en 3 van dit artikel hebben verstrekt. Het Europees Milieuagentschap kan ook gebruikmaken van uit hoofde van artikel 17 van Richtlijn 92/43/EEG, artikel 15 van Richtlijn 2000/60/EG, artikel 12 van Richtlijn 2009/147/EG en artikel 17 van Richtlijn 2008/56/EG meegedeelde informatie. 6. Met ingang van … [5 jaar vanaf de datum van inwerkingtreding van deze verordening ] en vervolgens om de zes jaar brengt de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad verslag uit over de uitvoering van deze verordening. 7. Uiterlijk op … [12 maanden vanaf de datum van inwerkingtreding van deze verordening] dient de Commissie, na overleg met de lidstaten, bij het Europees Parlement en de Raad een verslag in met: a) een overzicht van de op Unieniveau beschikbare financiële middelen voor de uitvoering van deze verordening; b) een beoordeling van de financieringsbehoeften ter uitvoering van de artikelen 4 tot en met 13 en ter verwezenlijking van het in artikel 1, lid 2, gestelde doel; c) een analyse ter vaststelling van de financieringslacunes bij de uitvoering van de verplichtingen uit hoofde van deze verordening; d) in voorkomend geval, voorstellen voor toereikende maatregelen, ook op financieel gebied, om de vastgestelde lacunes aan te pakken, zoals de invoering van gerichte financiering, waarbij geen afbreuk wordt gedaan aan de prerogatieven van de medewetgevers met betrekking tot de vaststelling van het meerjarig financieel kader na 2027. 8. De lidstaten verzekeren dat de in de leden 1 en 2 van dit artikel bedoelde informatie, bedoeld toereikend en actueel is en dat zij overeenkomstig de Richtlijnen 2003/4/EG, 2007/2/EG en (EU) 2019/1024 beschikbaar is voor het publiek. HOOFDSTUK V GEDELEGEERDE HANDELINGEN EN UITVOERINGSHANDELINGEN Artikel 22 Wijziging van de bijlagen 1. De Commissie is bevoegd overeenkomstig artikel 23 gedelegeerde handelingen vast te stellen tot wijziging van bijlage I door de manier waarop de habitattypen zijn ingedeeld, aan de technische en wetenschappelijke vooruitgang aan te passen en rekening te houden met de ervaring die met de toepassing van deze verordening is opgedaan . 2. De Commissie is bevoegd overeenkomstig artikel 23 gedelegeerde handelingen vast te stellen tot wijziging van bijlage II door aanpassing van: a) de lijst van habitattypen, teneinde te consistentie te verzekeren met actualiseringen in de classificatie van habitats volgens het Europese natuurinformatiesysteem (EUNIS); en b) de manier waarop de habitattypen zijn ingedeeld, aan de technische en wetenschappelijke vooruitgang, en teneinde rekening te houden met de ervaring die met de toepassing van deze verordening is opgedaan. 3. De Commissie is bevoegd overeenkomstig artikel 23 gedelegeerde handelingen vast te stellen tot wijziging van bijlage III door de lijst van mariene soorten, bedoeld in artikel 5, aan te passen aan de technische en wetenschappelijke vooruitgang . 4. De Commissie is bevoegd overeenkomstig artikel 23 gedelegeerde handelingen vast te stellen tot wijziging van bijlage IV door de beschrijving, eenheid en methode van biodiversiteitsindicatoren voor landbouwecosystemen aan te passen aan de technische en wetenschappelijke vooruitgang . 5. De Commissie is bevoegd overeenkomstig artikel 23 gedelegeerde handelingen vast te stellen tot wijziging van bijlage V door de lijst van soorten die wordt gebruikt voor de index van algemene boerenlandvogels in de lidstaten, aan te passen aan de technische en wetenschappelijke vooruitgang . 6. De Commissie is bevoegd overeenkomstig artikel 23 gedelegeerde handelingen vast te stellen tot wijziging van bijlage VI door de beschrijving, eenheid en methode van biodiversiteitsindicatoren voor bosecosystemen aan te passen aan de technische en wetenschappelijke vooruitgang . 7. De Commissie is bevoegd overeenkomstig artikel 23 gedelegeerde handelingen vast te stellen tot wijziging van bijlage VII door de lijst van herstelmaatregelen aan de technische en wetenschappelijke vooruitgang aan te passen en rekening te houden met de ervaring die met de toepassing van deze verordening is opgedaan . Artikel 23 Uitoefening van de bevoegdheidsdelegatie 1. De bevoegdheid om gedelegeerde handelingen vast te stellen, wordt aan de Commissie toegekend onder de in dit artikel neergelegde voorwaarden. 2. De in artikel 10, lid 2, en artikel 22, leden 1 tot en met 7, bedoelde bevoegdheid om gedelegeerde handelingen vast te stellen, wordt aan de Commissie toegekend voor een termijn van vijf jaar met ingang van … [datum van inwerkingtreding van deze verordening]. De Commissie stelt uiterlijk negen maanden vóór het verstrijken van de termijn van vijf jaar een verslag op over de bevoegdheidsdelegatie. De bevoegdheidsdelegatie wordt stilzwijgend met termijnen van dezelfde duur verlengd, tenzij het Europees Parlement of de Raad zich uiterlijk drie maanden vóór het einde van elke termijn tegen deze verlenging verzet. 3. Het Europees Parlement of de Raad kan de in artikel 10, lid 2, en artikel 22, leden 1 tot en met 7, bedoelde bevoegdheidsdelegatie te allen tijde intrekken. Het besluit tot intrekking beëindigt de delegatie van de in dat besluit genoemde bevoegdheid. Het wordt van kracht op de dag na die van de bekendmaking ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie of op een daarin genoemde latere datum. Het laat de geldigheid van de reeds van kracht zijnde gedelegeerde handelingen onverlet. 4. Vóór de vaststelling van een gedelegeerde handeling raadpleegt de Commissie de door elke lidstaat aangewezen deskundigen overeenkomstig de beginselen die zijn neergelegd in het Interinstitutioneel Akkoord van 13 april 2016 over beter wetgeven. 5. Zodra de Commissie een gedelegeerde handeling heeft vastgesteld, doet zij daarvan gelijktijdig kennisgeving aan het Europees Parlement en de Raad. 6. Op grond van artikel 10, lid 2, of artikel 22, leden 1 tot en met 7, vastgestelde gedelegeerde handelingen treden alleen in werking indien het Europees Parlement noch de Raad daartegen binnen een termijn van twee maanden na de kennisgeving van de handeling aan het Europees Parlement en de Raad bezwaar heeft gemaakt, of indien zowel het Europees Parlement als de Raad voor het verstrijken van die termijn de Commissie hebben meegedeeld dat zij daartegen geen bezwaar zullen maken. Die termijn wordt op initiatief van het Europees Parlement of de Raad met twee maanden verlengd. Artikel 24 Comitéprocedure 1. De Commissie wordt bijgestaan door een comité. Dat comité is een comité in de zin van Verordening (EU) nr. 182/2011. 2. Wanneer naar dit lid wordt verwezen, is artikel 5 van Verordening (EU) nr. 182/2011 van toepassing. HOOFDSTUK VI SLOTBEPALINGEN Artikel 25 Wijziging van Verordening (EU) 2022/869 In artikel 7, lid 8, van Verordening (EU) 2022/869 wordt de eerste alinea vervangen door: " “Met betrekking tot de in artikel 6, lid 4, van Richtlijn 92/43/EEG, artikel 4, lid 7, van Richtlijn 2000/60/EG alsook artikel 4, leden 14 en 15, en artikel 5, leden 11 en 12, van Verordening (EU) …/… van het Europees Parlement en de Raad* (51) bedoelde milieueffecten gelden projecten op de Unielijst, mits aan alle in die richtlijnen en die verordening uiteengezette voorwaarden wordt voldaan, vanuit het oogpunt van het energiebeleid als projecten van openbaar belang, en kan worden gesteld dat hierbij sprake is van een groot openbaar belang. _____________ * Verordening (EU) …/… van … betreffende natuurherstel en tot wijziging van Verordening (EU) 2022/869 (PB L van , blz. ).”. Artikel 26 Evaluatie 1. De Commissie voert uiterlijk op 31 december 2033 een evaluatie uit om de toepassing van deze verordening te beoordelen. De evaluatie omvat een beoordeling van de gevolgen van deze verordening voor de sectoren landbouw, bosbouw en visserij, waarbij rekening wordt gehouden met de relevante verbanden met voedselproductie en voedselzekerheid in de Unie, en van de bredere sociaaleconomische effecten van deze verordening. 2. De Commissie dient bij het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s een verslag in over de voornaamste bevindingen van de evaluatie. Het verslag gaat indien de Commissie dit nodig acht vergezeld van een wetsvoorstel tot wijziging van relevante bepalingen van deze verordening, gelet op de noodzaak om aanvullende hersteldoelen , waaronder bijgewerkte doelen voor 2040 en 2050, vast te stellen op basis van gemeenschappelijke methoden voor het beoordelen van de toestand van niet onder de artikelen 4 en 5 vallende ecosystemen, op basis van de in lid 1 van dit artikel bedoelde evaluatie alsook op basis van de meest recente wetenschappelijke gegevens. Artikel 27 Tijdelijke schorsing 1. Indien zich een onvoorzienbare, uitzonderlijke en niet-uitgelokte gebeurtenis heeft voorgedaan die buiten de macht van de Unie valt en ernstige Uniebrede gevolgen heeft voor de beschikbaarheid van land dat nodig is om een voldoende landbouwproductie voor voedselconsumptie in de Unie te waarborgen, stelt de Commissie uitvoerings­handelingen vast die in een noodsituatie zowel noodzakelijk als te rechtvaardigen zijn. Dergelijke uitvoeringshandelingen kunnen de toepassing van de relevante bepalingen van artikel 11 tijdelijk schorsen voor zover en zolang dat strikt noodzakelijk is. Die uitvoeringshandelingen worden volgens de in artikel 24, lid 2, bedoelde onderzoeksprocedure vastgesteld. 2. Uitvoeringshandelingen die uit hoofde van lid 1 zijn vastgesteld, blijven gedurende een periode van maximaal twaalf maanden van kracht. Indien de in lid 1 bedoelde specifieke problemen na die periode voortduren, kan de Commissie een passend wetgevingsvoorstel indienen om die periode te verlengen. 3. De Commissie stelt het Europees Parlement en de Raad binnen twee werkdagen na vaststelling van een uit hoofde van lid 1 vastgestelde handeling daarvan in kennis. Artikel 28 Inwerkingtreding Deze verordening treedt in werking op de twintigste dag na die van de bekendmaking ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie . Deze verordening is verbindend in al haar onderdelen en is rechtstreeks toepasselijk in elke lidstaat. Gedaan te …, Voor het Europees Parlement Voor de Raad De voorzitter De voorzitter BIJLAGE I LAND-, KUST- EN ZOETWATERECOSYSTEMEN – HABITATTYPEN EN GROEPEN HABITATTYPEN ZOALS BEDOELD IN ARTIKEL 4, LEDEN 1 EN 4 Onderstaande lijst omvat alle in bijlage I bij Richtlijn 92/43/EEG opgenomen land-, kust- en zoetwaterhabitats zoals bedoeld in artikel 4, leden 1 en 4, alsook zes groepen van die habitattypen, namelijk: 1) wetlands (aan de kust en in het binnenland), 2) grasland en overige weidehabitats, 3) rivier-, meer-, alluviale, en oeverhabitats, 4) bossen, 5) steppe-, heide- en struikhabitats en 6) rotsachtige en duinhabitats. 1. GROEP 1: Wetlands (aan de kust en in het binnenland) Code van het habitattype zoals vermeld in bijlage I bij Richtlijn 92/43/EEG Naam van het habitattype zoals vermeld in bijlage I bij Richtlijn 92/43/EEG Kust- en zoute habitats 1130 Estuaria 1 1 40 Bij eb droogvallende slikwadden en zandplaten 1150 Kustlagunen 1310 Eenjarige pioniervegetaties van slik- en zandgebieden met Salicornia spp. en andere zoutminnende soorten 1320 Schorren met slijkgrasvegetatie ( Spartinion maritimae ) 1330 Atlantische schorren ( Glauco-Puccinellietalia maritimae ) 1340 Zoutmoerassen in het binnenland 1410 Mediterrane schorren ( Juncetalia maritimi ) 1420 Mediterrane en thermo-Atlantische zoutminnende struikvegetaties ( Sarcocornetea fruticosi ) 1530 Pannonische zoutsteppen en zoutmoerassen 1650 Smalle baaien van de boreale Oostzee Vochtige heide en venige graslanden 4010 Noord-Atlantische vochtige heide met Erica tetralix 4020 Gematigde Atlantische vochtige heide met Erica ciliaris en Erica tetralix 6460 Venige graslanden van Troodos Venen 7110 Actief hoogveen 7120 Aangetast hoogveen waar natuurlijke regeneratie nog mogelijk is 7130 Bedekkingsveen 7140 Overgangs- en trilveen 7150 Slenken in veengronden met vegetatie behorend tot het Rhynchosporion 7160 Mineraalrijke bronnen en bronnen van laagvenen in Fennoscandinavië 7210 Kalkhoudende moerassen met Cladium mariscus en soorten van het Caricion davallianae 7220 Kalktufbronnen met tufsteenformatie ( Cratoneurion ) 7230 Alkalisch laagveen 7240 Alpiene pionierformaties van het Caricion bicoloris-atrofuscae 7310 Aapa-veen 7320 Palsa-veen Natte bossen 9080 Moerasbossen van loofbomen in Fennoscandinavië 91D0 Veenbossen 2. GROEP 2: Grasland en overige weidehabitats Code van het habitattype zoals vermeld in bijlage I bij Richtlijn 92/43/EEG Naam van het habitattype zoals vermeld in bijlage I bij Richtlijn 92/43/EEG Kust- en duinhabitats 1630 Kustweiden van de boreale Oostzee 21A0 Machairs Heide- en struikhabitats 4030 Droge Europese heide 4040 Litorale Atlantische droge heide met Erica vagans 4090 Endemische heide met Genista anglica in het montane Middellandse Zeegebied 5130 Juniperus communis -formaties in heide of kalkgrasland 8240 Naakte, kalkhoudende rotsbodem Graslanden 6110 Kalkminnend of basofiel grasland op rotsbodem behorend tot het Alysso-Sedion albi 6120 Kalkminnend grasland op dorre zandbodem 6130 Grasland op zinkhoudende bodem behorend tot het Violetalia calaminariae 6140 Silicicool grasland met Festuca eskia in de Pyreneeën 6150 Boreo-alpien silicicool grasland 6160 Oro-Iberisch grasland met Festuca indigesta 6170 Alpien en subalpien kalkminnend grasland 6180 Mesofiele Macaronesische graslanden 6190 Pannonisch grasland op rotsbodem ( Stipo-Festucetalia pallentis ) 6210 Droge halfnatuurlijke graslanden en struikvormende facies op kalkhoudende bodems ( Festuco-Brometalia ) 6220 Halfsteppen met grassen en eenjarige planten ( Thero-Brachypodietea ) 6230 Soortenrijke heischrale graslanden op arme bodems van berggebieden (en van submontane gebieden in het binnenland van Europa) 6240 Sub-Pannonisch steppengrasland 6250 Pannonische steppengraslanden op löss 6260 Pannonische steppengraslanden op zand 6270 Soortenrijke, laaggelegen, droge tot mesofiele Fennoscandinavische graslanden 6280 Noordse Alvar en vlakke pre-Cambrische kalkplateaus 62A0 Oostelijke submediterrane droge graslanden ( Scorzoneratalia villosae ) 62B0 Cypriotisch grasland op serpentijngesteente 62C0 Pontisch-Sarmatische steppen 62D0 Zuurminnende graslanden in het montane Moesia-gebied 6410 Grasland met Molinia op kalkhoudende, venige, of lemige kleibodem ( Molinion caeruleae ) 6420 Mediterraan vochtig grasland met hoge kruiden van het Molinio-Holoschoenion 6510 Laaggelegen schraal hooiland ( Alopecurus pratensis, Sanguisorba officinalis ) 6520 Hooiland in gebergte Dehesa’s en bosgraslanden 6310 Dehesa’s met wintergroene Quercus spp. 6530 Fennoscandinavische bosgraslanden 9070 Fennoscandinavische bosweiden 3. GROEP 3: Rivier-, meer-, alluviale, en oeverhabitats Code van het habitattype zoals vermeld in bijlage I bij Richtlijn 92/43/EEG Naam van het habitattype zoals vermeld in bijlage I bij Richtlijn 92/43/EEG Rivieren en meren 3110 Mineraalarme oligotrofe wateren van de Atlantische zandvlakten ( Littorelletalia uniflorae ) 3120 Mineraalarme oligotrofe wateren van de zandvlakten in het westelijke Middellandse Zeegebied met Isoetes spp. 3130 Oligotrofe tot mesotrofe stilstaande wateren met vegetatie behorend tot het Littorelletalia uniflorae en/of Isoëto-Nanojuncetea 3140 Kalkhoudende oligo-mesotrofe wateren met benthische Chara spp.-vegetaties 3150 Van nature eutrofe meren met vegetatie van het type Magnopotamion of Hydrocharition 3160 Dystrofe natuurlijke poelen en meren 3170 Niet-permanente poelen in het Middellandse Zeegebied 3180 Turloughs 3190 Gipskarstmeren 31A0 Lotusvelden in warmwaterbronnen in Transsylvanië 3210 Natuurlijke rivieren van Fennoscandinavië 3220 Alpiene rivieren met oevervegetatie van kruidachtige planten 3230 Alpiene rivieren met houtige oevervegetatie met Myricaria germanica 3240 Alpiene rivieren met houtige oevervegetatie met Salix elaeagnos 3250 Continu stromende mediterrane rivieren met Glaucium flavum 3260 Submontane en laaglandrivieren met vegetaties behorend tot het Ranunculion fluitantis en het Callitricho-Batrachion 3270 Rivieren met slikoevers met vegetaties behorend tot het Chenopodion rubri p.p. en Bidention p.p. 3280 Continu stromende mediterrane rivieren behorend tot het Paspalo-Agrostidion met rivierbossen met Salix spp. en Populus alba 3290 Mediterrane rivieren met periodiek stromend water behorend tot het Paspalo-Agrostidion 32A0 Tufsteenwatervallen in karstrivieren in de Dinarische Alpen Alluviale graslanden 6430 Voedselrijke zoomvormende ruigten van het laagland en van de montane en alpiene zones 6440 Periodiek overstroomd alluviaal grasland van Cnidion dubii 6450 Alluviale noord-boreale graslanden 6540 Submediterraan grasland van het Molinion-Holoschoenion Alluviale en oeverbossen 9160 Sub-Atlantische en midden-Europese wintereikenbossen of eiken-haagbeukbossen behorend tot het Carpinion-betuli 91E0 Bossen op alluviale grond met Alnus glutinosa en Fraxinus excelsior ( Alno-Padion , Alnion incanae , Salicion albae ) 91F0 Gemengde oeverformaties met Quercus robur , Ulmus laevis en Ulmus minor , Fraxinus excelsior of Fraxinus angustifolia , langs de grote rivieren ( Ulmenion minoris ) 92A0 Galerijbossen met Salix alba en Populus alba 92B0 Oeverformaties langs mediterrane waterlopen met periodiek stromend water, met Rhododendron ponticum , Salix en andere 92C0 Bossen met Platanus orientalis en Liquidambar orientalis ( Platanion orientalis ) 92D0 Zuidelijke galerijbossen en stroombegeleidende struikvegetaties ( Nerio-Tamariceteae en Securinegion tinctoriae ) 9370 Palmbossen met Phoenix 4. GROEP 4: Bossen Code van het habitattype zoals vermeld in bijlage I bij Richtlijn 92/43/EEG Naam van het habitattype zoals vermeld in bijlage I bij Richtlijn 92/43/EEG Boreale bossen 9010 Westelijke taiga 9020 Oude natuurlijke loofbossen van het hemi-boreale deel van Fennoscandinavië, rijk aan epifyten ( Quercus, Tilia, Acer, Fraxinus, Ulmus ) 9030 Natuurlijke bossen van de eerste fasen in de successie op geologisch omhoogrijzende kustgebieden 9040 Noordse subalpiene/subarctische bossen met Betula pubescens ssp. czerepanovii 9050 Fennoscandinavische bossen met Picea abies met soortenrijke kruidlaag 9060 Naaldbossen op of in de nabijheid van fluvio-glaciale eskers Bossen van de gematigde klimaatzone 9110 Beukenbossen van het type Luzulo-Fagetum 9120 Atlantische zuurminnende beukenbossen met Ilex en soms ook Taxus in de ondergroei ( Quercion robori-petraeae of Ilici-Fagenion ) 9130 Beukenbossen van het type Asperulo-Fagetum 9140 Midden-Europese subalpiene beukenbossen met Acer spp. en Rumex arifolius 9150 Midden-Europese kalkminnende beukenbossen behorend tot het Cephalanthero-Fagion 9170 Eiken-haagbeukenbossen van het type Galio-Carpinetum 9180 Hellingbossen of ravijnbossen behorend tot het Tilio-Acerion 9190 Oude zuurminnende eikenbossen op zandvlakten met Quercus robur 91A0 Oude eikenbossen van de Britse eilanden met Ilex en Blechnum 91B0 Warmteminnende essenbossen met Fraxinus angustifolia 91G0 Pannonische bossen met Quercus petraea en Carpinus betulus 91H0 Pannonische bossen met Quercus pubescens 91I0 Euro-Siberische steppebossen met Quercus spp. 91J0 Bossen van de Britse eilanden met Taxus baccata 91K0 Illyrische beukenbossen ( Aremonio-Fagion ) 91L0 Illyrische eiken-haagbeukenbossen ( Erythronio-carpinion ) 91M0 Pannonisch-Balkanese bossen met moseik en wintereik 91P0 Poolse variant van het zilversparren-lariksbos ( Abietetum polonicum ) 91Q0 West-Karpatische kalkminnende grovedennenbossen 91R0 Dinarische grovedennenbossen op dolomietbodem ( Genisto januensis-Pinetum ) 91S0 West-Pontische beukenbossen 91T0 Midden-Europese korstmos-grovedennenbossen 91U0 Sarmatisch steppe-dennenbos 91V0 Dacische beukenbossen ( Symphyto-Fagion ) 91W0 Beukenbossen in het Moesia-gebied 91X0 Beukenbossen in het Dobroedzja-gebied 91Y0 Dacische eiken-haagbeukenbossen 91Z0 Bossen van zilverlinden in het Moesia-gebied 91AA Oostelijke witte-eikenbossen 91BA Zilversparrenbossen in het Moesia-gebied 91CA Grovedennenbossen in het Rhodope- en het Balkangebergte Bossen van het mediterrane en Macaronesische gebied 9210 Beukenbossen in de Apennijnen met Taxus en Ilex 9220 Beukenbossen in de Apennijnen met Abies alba en beukenbossen met Abies nebrodensis 9230 Galicisch-Portugese eikenbossen met Quercus robur en Quercus pyrenaica 9240 Iberische eikenbossen met Quercus faginea of Quercus canariensis 9250 Bossen met Quercus trojana 9260 Bossen met Castanea sativa 9270 Griekse beukenbossen met Abies borisii regis 9280 Bossen met Quercus frainetto 9290 Cipressenbossen ( Acero-Cupression ) 9310 Egeïsche bossen met Quercus brachyphylla 9320 Bossen met Olea en Ceratonia 9330 Bossen met Quercus suber 9340 Bossen met Quercus ilex en Quercus rotundifolia 9350 Bossen met Quercus macrolepis 9360 Laurierbossen op de Macaronesische eilanden ( Laurus , Ocotea ) 9380 Bossen met Ilex aquifolium 9390 Struikgewas en lage bosvegetatie met Quercus alnifolia 93A0 Bosland met Quercus infectoria ( Anagyro foetidae-Quercetum infectoriae ) Naaldbossen in berggebieden 9410 Zuurminnende bossen met Picea van het montane en alpiene gebied ( Vaccinio-Picetea ) 9420 Alpiene bossen met Larix decidua en/of Pinus cembra 9430 Montane en subalpiene bossen met Pinus uncinata 9510 Bossen van de zuidelijke Apennijnen met Abies alba 9520 Bossen met Abies pinsapo 9530 (Sub)-mediterrane dennenbossen met endemische zwarte den 9540 Mediterrane dennenbossen van het type endemische mesogeïsche den 9550 Canarische endemische dennenbossen 9560 Endemische bossen met Juniperus spp. 9570 Bossen met Tetraclinis articulata 9580 Mediterrane bossen met Taxus baccata 9590 Bossen met Cedrus brevifolia ( Cedrosetum brevifoliae ) 95A0 Hoge dennenbossen in het montane Middellandse Zeegebied 5. GROEP 5: Steppe-, heide- en struikhabitats Code van het habitattype zoals vermeld in bijlage I bij Richtlijn 92/43/EEG Naam van het habitattype zoals vermeld in bijlage I bij Richtlijn 92/43/EEG Zout- en gipssteppen 1430 Zout- en stikstofminnende struikvegetaties ( Pegano-Salsoletea ) 1510 Mediterrane zoutsteppen ( Limonietalia ) 1520 Iberische gipsvegetaties ( Gypsophiletalia ) Heide- en struikvegetaties van de gematigde klimaatzone 4050 Endemische heide van het Macaronesisch gebied 4060 Alpiene en boreale heide 4070 Duinbossen met Pinus mugo en/of Rhododendron hirsutum ( Mugo-Rhododendretum hirsuti ) 4080 Struikvegetaties van subarctische Salix spp. 40A0 Subcontinentale peri-Pannonische struikvegetatie 40B0 Potentilla fruticosa -kreupelbos in het Rhodope-gebergte 40C0 Pontisch-Sarmatisch loofverliezend kreupelbos Sclerofiel struikgewas (matorrals) 5110 Stabiele xero-thermofiele formaties met Buxus sempervirens op rotshellingen ( Berberidion p.p.) 5120 Bergformaties van Cytisus purgans 5140 Formaties van Cistus palhinhae op maritieme heide 5210 Boomvormige matorrals met Juniperus spp. 5220 Boomvormige matorrals met Zyziphus 5230 Boomvormige matorrals met Laurus nobilis 5310 Laurus nobilis -kreupelbos 5320 Lage wolfsmelkvegetaties nabij kliffen 5330 Thermo-mediterrane en halfwoestijn-struikvegetaties 5410 West-mediterrane phrygana’s van kliftoppen ( Astragalo-Plantaginetum subulatae ) 5420 Phrygana’s van Sarcopoterium spinosum 5430 Endemische phrygana’s van het Euphorbio-Verbascion 6. GROEP 6: Rotsachtige en duinhabitats Code van het habitattype zoals vermeld in bijlage I bij Richtlijn 92/43/EEG Naam van het habitattype zoals vermeld in bijlage I bij Richtlijn 92/43/EEG Kliffen, stranden en eilandjes 1210 Eenjarige vloedmerkvegetatie 1220 Meerjarige vegetatie van keienstranden 1230 Klifvegetatie van de Atlantische kust en de Oostzeekust 1240 Klifvegetatie van de Middellandse Zeekust met endemische Limonium spp. 1250 Klifvegetatie van het Macaronesisch gebied 1610 Esker-eilanden van de Oostzee met hun zandstrand-, keienstrand-, rotsvegetaties en de sublitorale vegetaties 1620 Eilandjes van de boreale Oostzee 1640 Zandstranden met meerjarige vegetatie van de boreale Oostzee Kust- en landduinen 2110 Embryonale wandelende duinen 2120 Wandelende duinen op de strandwal met Ammophila arenaria (“witte duinen”) 2130 Vastgelegde kustduinen met kruidvegetatie (“grijze duinen”) 2140 Vastgelegde ontkalkte duinen met Empetrum nigrum 2150 Atlantische vastgelegde ontkalkte duinen ( Calluno-Ulicetea ) 2160 Duinen met Hippophaë rhamnoides 2170 Duinen met Salix repens ssp. argentea ( Salicion arenariae ) 2180 Beboste duinen van het Atlantische, continentale en boreale gebied 2190 Vochtige duinvalleien 2210 Vastgelegde kustduinen van Crucianellion maritimae 2220 Duinen met Euphorbia terracina 2230 Duingrasland van Malcolmietalia 2240 Duingrasland van Brachypodietalia en eenjarige planten 2250 Litorale jeneverbesbosjes ( Juniperus spp.) 2260 Sclerofiele duinvegetatie van het Cisto-Lavenduletalia 2270 Duinbossen met Pinus pinea en/of Pinus pinaster 2310 Psammofiele heide met Calluna en Genista 2320 Psammofiele heide met Calluna en Empetrum nigrum 2330 Open grasland met Corynephorus - en Agrostis -soorten op landduinen 2340 Pannonische binnenlandse duinen 91N0 Pannonische kreupelbos op landduinen ( Junipero-Populetum albae ) Rotsachtige habitats 8110 Kiezelhoudende puinhellingen van de montane tot de sneeuwzone ( Androsacetalia alpinae en Galeopsietalia ladani ) 8120 Kalkhoudende puinhellingen en kalkhoudende leistenen van de montane tot de alpiene zone ( Thlapsietea rotundifolii ) 8130 Thermofiele puinhellingen van het westelijke Middellandse Zeegebied 8140 Puinhellingen van het oostelijke Middellandse Zeegebied 8150 Midden-Europese kiezelpuinhellingen van hooggelegen gebieden 8160 Midden-Europese kalkpuinhellingen van het heuvelgebied tot het montaan gebied 8210 Kalkhoudende rotshellingen met rotsvegetaties 8220 Kiezelhoudende rotshellingen met rotsvegetaties 8230 Kiezelhoudende rotsen met pioniervegetatie van het Sedo-Scleranthion of van het Sedo albi-Veronicion dillenii 8310 Niet voor publiek opengestelde grotten 8320 Lavavlakten en natuurlijke uitgravingen 8340 Permanente gletsjers BIJLAGE II MARIENE ECOSYSTEMEN — HABITATTYPEN EN GROEPEN HABITATTYPEN ZOALS BEDOELD IN ARTIKEL 5, LEDEN 1 EN 2 Onderstaande lijst omvat alle in artikel 5, leden 1 en 2, bedoelde mariene habitattypen, alsook zeven groepen van die habitattypen, namelijk: 1) zeegrasvelden, 2) bossen van macroalgen, 3) mossel- en oesterbanken, 4) kalkwiervelden, 5) spons-, koraal- en koraligene velden, 6) hydrothermale en koude submariene bronnen en 7) zachte sedimenten (niet dieper dan 1 000 meter diepte). Ook wordt het verband met de in bijlage I bij Richtlijn 92/43/EEG vermelde habitattypen weergegeven. De gebruikte classificatie van mariene habitattypen, gedifferentieerd naar mariene biogeografische regio’s, is opgesteld aan de hand van het Europese natuurinformatiesysteem (EUNIS), dat in 2022 door het Europees Milieuagentschap is herzien wat betreft de typologie van de mariene habitats. De informatie over de gerelateerde habitats van bijlage I bij Richtlijn 92/43/EEG is gebaseerd op de dwarsverbanden die het Europese Milieuagentschap in 2021 heeft gepubliceerd (52) . 1. Groep 1: Zeegrasvelden EUNIS-code Naam van het habitattype in EUNIS Code van het betrokken habitattype zoals vermeld in bijlage I bij Richtlijn 92/43/EEG Atlantische Oceaan MA522 Zeegrasvelden op litoraal zand (Atlantische Oceaan) 1140; 1160 MA623 Zeegrasvelden op litorale modder (Atlantische Oceaan) 1140; 1160 MB522 Zeegrasvelden op infralitoraal zand (Atlantische Oceaan) 1110; 1150; 1160 Oostzee MA332 Hydrolitoraal grof sediment gekenmerkt door onderwatervegetatie (Oostzee) 1130; 1160; 1610; 1620 MA432 Hydrolitoraal gemengd sediment gekenmerkt door onderwatervegetatie (Oostzee) 1130; 1140; 1160; 1610 MA532 Hydrolitoraal zand gekenmerkt door bewortelde onderwaterplanten (Oostzee) 1130; 1140; 1160; 1610 MA632 Hydrolitorale modder gedomineerd door bewortelde onderwaterplanten (Oostzee) 1130; 1140; 1160; 1650 MB332 Infralitoraal grof sediment gekenmerkt door bewortelde onderwaterplanten (Oostzee) 1110; 1160 MB432 Infralitoraal gemengd sediment gekenmerkt door bewortelde onderwaterplanten (Oostzee) 1110; 1160; 1650 MB532 Infralitoraal zand gekenmerkt door bewortelde onderwaterplanten (Oostzee) 1110; 1130; 1150; 1160 MB632 Infralitoraal moddersediment gekenmerkt door bewortelde onderwaterplanten (Oostzee) 1130; 1150; 1160; 1650 Zwarte Zee MB546 Zeegrasvelden en velden met algen met wortelstokken in door zoetwater beïnvloede infralitorale modderige zanden (Zwarte Zee) 1110; 1130; 1160 MB547 Zeegrasvelden op gematigd blootgesteld schoon zand in het bovenste deel van de infralitorale zone (Zwarte Zee) 1110; 1160 MB548 Zeegrasvelden op zand in het onderste deel van de litorale zone (Zwarte Zee) 1110; 1160 Middellandse Zee MB252 Biocoenose van Posidonia oceanica 1120 MB2521 Ecomorfose van gestreepte Posidonia oceanica -velden 1120; 1130; 1160 MB2522 Ecomorfose van Posidonia oceanica -velden van het “barrièrerif”-type 1120; 1130; 1160 MB2523 Facies van dood “matte” van Posidonia oceanica zonder veel epiflora 1120; 1130; 1160 MB2524 Associatie met Caulerpa prolifera op Posidonia -velden 1120; 1130; 1160 MB5521 Associatie met Cymodocea nodosa op goed gesorteerd fijn zand 1110; 1130; 1160 MB5534 Associatie met Cymodocea nodosa op modderig zand aan de oppervlakte in beschutte wateren 1110; 1130; 1160 MB5535 Associatie met Zostera noltei op modderig zand aan de oppervlakte in beschutte wateren 1110; 1130; 1160 MB5541 Associatie met Ruppia cirrhosa en/of Ruppia maritima op zand 1110; 1130; 1160 MB5544 Associatie met Zostera noltei in een euryhalien en eurytherm milieu op zand 1110; 1130; 1160 MB5545 Associatie met Zostera marina in een euryhalien en eurytherm milieu 1110; 1130; 1160 2. Groep 2: Bossen van macroalgen EUNIS-code Naam van het habitattype in EUNIS Code van het betrokken habitattype zoals vermeld in bijlage I bij Richtlijn 92/43/EEG Atlantische Oceaan MA123 Zeewiergemeenschappen op volledig zilt litoraal gesteente (Atlantische Oceaan) 1160; 1170; 1130 MA125 Fucales op litoraal gesteente met variabel zoutgehalte (Atlantische Oceaan) 1170; 1130 MB121 Kelp- en zeewiergemeenschappen op infralitoraal gesteente (Atlantische Oceaan) 1170; 1160 MB123 Kelp- en zeewiergemeenschappen op door sedimenten beïnvloed of verstoord infralitoraal gesteente (Atlantische Oceaan) 1170; 1160 MB124 Kelpgemeenschappen op infralitoraal gesteente met variabel zoutgehalte (Atlantische Oceaan) 1170; 1130; 1160 MB321 Kelp- en zeewiergemeenschappen op infralitoraal grof sediment (Atlantische Oceaan) 1160 MB521 Kelp- en zeewiergemeenschappen op infralitoraal zand (Atlantische Oceaan) 1160 MB621 Vegetatiegemeenschappen op infralitorale modder (Atlantische Oceaan) 1160 Oostzee MA131 Hydrolitoraal gesteente en keien gekenmerkt door meerjarige algen (Oostzee) 1160; 1170; 1130; 1610; 1620 MB131 Meerjarige algen op infralitoraal gesteente en keien (Oostzee) 1170; 1160 MB232 Infralitorale bodems gekenmerkt door schelpengruis (Oostzee) 1160; 1110 MB333 Infralitoraal grof sediment gekenmerkt door meerjarige algen (Oostzee) 1110; 1160 MB433 Infralitoraal gemengd sediment gekenmerkt door meerjarige algen (Oostzee) 1110; 1130; 1160; 1170 Zwarte Zee MB144 Door Mytilidae gedomineerd blootgesteld gesteente met Fucales in het bovenste deel van de infralitorale zone (Zwarte Zee) 1170; 1160 MB149 Door Mytilidae gedomineerd gematigd blootgesteld gesteente met Fucales in het bovenste deel van de infralitorale zone (Zwarte Zee) 1170; 1160 MB14A Fucales en andere algen op beschut gesteente in het bovenste deel van de infralitorale zone, goed belicht (Zwarte Zee) 1170; 1160 Middellandse Zee MA1548 Associatie met Fucus virsoides 1160; 1170 MB1512 Associatie met Cystoseira tamariscifolia en Saccorhiza polyschides 1170; 1160 MB1513 Associatie met Cystoseira amentacea (var. amentacea , var. stricta , var. spicata ) 1170; 1160 MB151F Associatie met Cystoseira brachycarpa 1170; 1160 MB151G Associatie met Cystoseira crinita 1170; 1160 MB151H Associatie met Cystoseira crinitophylla 1170; 1160 MB151J Associatie met Cystoseira sauvageauana 1170; 1160 MB151K Associatie met Cystoseira spinosa 1170; 1160 MB151L Associatie met Sargassum vulgare 1170; 1160 MB151M Associatie met Dictyopteris polypodioides 1170; 1160 MB151W Associatie met Cystoseira compressa 1170; 1160 MB1524 Associatie met Cystoseira barbata 1170; 1160 MC1511 Associatie met Cystoseira zosteroides 1170; 1160 MC1512 Associatie met Cystoseira usneoides 1170; 1160 MC1513 Associatie met Cystoseira dubia 1170; 1160 MC1514 Associatie met Cystoseira corniculata 1170; 1160 MC1515 Associatie met Sargassum spp. 1170; 1160 MC1518 Associatie met Laminaria ochroleuca 1170; 1160 MC3517 Associatie met Laminaria rodriguezii op detritische bedden 1160 3. Groep 3: Mossel- en oesterbanken EUNIS-code Naam van het habitattype in EUNIS Code van het betrokken habitattype zoals vermeld in bijlage I bij Richtlijn 92/43/EEG Atlantische Oceaan MA122 Mytilus edulis - en/of zeepokkengemeenschappen op aan de golven blootgesteld litoraal gesteente (Atlantische Oceaan) 1160; 1170 MA124 Mossel- en/of zeepokkengemeenschappen met zeewieren op litoraal gesteente (Atlantische Oceaan) 1160; 1170 MA227 Riffen met tweekleppigen in de litorale zone (Atlantische Oceaan) 1170; 1140 MB222 Riffen met tweekleppigen in de infralitorale zone (Atlantische Oceaan) 1170; 1130; 1160 MC223 Riffen met tweekleppigen in de circalitorale zone (Atlantische Oceaan) 1170 Oostzee MB231 Infralitorale bodems gedomineerd door epibenthische tweekleppigen (Oostzee) 1170; 1160 MC231 Circalitorale bodems gedomineerd door epibenthische tweekleppigen (Oostzee) 1170; 1160; 1110 MD231 Circalitorale biogene bodems uit de kust gekenmerkt door epibenthische tweekleppigen (Oostzee) 1170 MD232 Circalitorale bodems uit de kust met schelpen en grind gekenmerkt door tweekleppigen (Oostzee) 1170 MD431 Circalitorale gemengde bodems uit de kust gekenmerkt door macroscopische epibenthische biotische structuren (Oostzee) MD531 Circalitoraal zand uit de kust gekenmerkt door macroscopische epibenthische biotische structuren (Oostzee) MD631 Circalitorale modder uit de kust gekenmerkt door epibenthische tweekleppigen (Oostzee) Zwarte Zee MB141 Door ongewervelden gedomineerd gesteente in het onderste deel van de infralitorale zone (Zwarte Zee) 1170 MB143 Door Mytilidae gedomineerd blootgesteld gesteente met bladachtige algen (geen Fucales) in het bovenste deel van de infralitorale zone (Zwarte Zee) 1170; 1160 MB148 Door Mytilidae gedomineerd gematigd blootgesteld gesteente met bladachtige algen (geen Fucales ) in het bovenste deel van de infralitorale zone (Zwarte Zee) 1170; 1160 MB242 Mosselbanken in de infralitorale zone (Zwarte Zee) 1170; 1130; 1160 MB243 Oesterbanken op gesteente in het onderste deel van de infralitorale zone (Zwarte Zee) 1170 MB642 Infralitorale terrigene modder (Zwarte Zee) 1160 MC141 Door ongewervelden gedomineerd circalitoraal gesteente (Zwarte Zee) 1170 MC241 Mosselbedden op circalitorale terrigene modder (Zwarte Zee) 1170 MC645 Modder in het onderste deel van de circalitorale zone (Zwarte Zee) Middellandse Zee MA1544 Facies met Mytilus galloprovincialis in water dat rijk is aan organisch materiaal 1160; 1170 MB1514 Facies met Mytilus galloprovincialis 1170; 1160 Mediterrane infralitorale oesterbedden Mediterrane circalitorale oesterbedden 4. Groep 4: Kalkwiervelden EUNIS-code Naam van het habitattype in EUNIS Code van het betrokken habitattype zoals vermeld in bijlage I bij Richtlijn 92/43/EEG Atlantische Oceaan MB322 Kalkwiervelden op infralitoraal grof sediment (Atlantische Oceaan) 1110; 1160 MB421 Kalkwiervelden op infralitoraal gemengd sediment (Atlantische Oceaan) 1110; 1160 MB622 Kalkwiervelden op infralitoraal modderig sediment (Atlantische Oceaan) 1110; 1160 Middellandse Zee MB3511 Associatie met rhodoliet in grof zand en fijne kiezel, gemengd door de golven 1110; 1160 MB3521 Associatie met rhodoliet in grof zand en fijne kiezel onder invloed van bodemstromingen 1110; 1160 MB3522 Associatie met kalkwieren (= associatie met Lithothamnion corallioides en Phymatolithon calcareum ) op grof zand en grind (Middellandse Zee) 1110; 1160 MC3521 Associatie met rhodoliet op detritische kustbodems 1110 MC3523 Associatie met kalkwieren ( Lithothamnion corallioides en Phymatholithon calcareum ) op dendritische kustbodems 1110 5. Groep 5: Spons-, koraal- en koraligene velden EUNIS-code Naam van het habitattype in EUNIS Code van het betrokken habitattype zoals vermeld in bijlage I bij Richtlijn 92/43/EEG Atlantische Oceaan MC121 Faunagemeenschappen op circalitoraal gesteente (Atlantische Oceaan) 1170 MC124 Faunagemeenschappen op circalitoraal gesteente met variabel zoutgehalte (Atlantische Oceaan) 1170; 1130 MC126 Gemeenschappen van circalitorale grotten en overhangen (Atlantische Oceaan) 8330; 1170 MC222 Koudwaterkoraalriffen in de circalitorale zone (Atlantische Oceaan) 1170 MD121 Sponzengemeenschappen op circalitoraal gesteente uit de kust (Atlantische Oceaan) 1170 MD221 Koudwaterkoraalriffen in de circalitorale zone uit de kust (Atlantische Oceaan) 1170 ME122 Sponzengemeenschappen op gesteente in het bovenste deel van de bathyale zone (Atlantische Oceaan) 1170 ME123 Gemengde koudwaterkoraalgemeenschappen op gesteente in het bovenste deel van de bathyale zone (Atlantische Oceaan) 1170 ME221 Koudwaterkoraalrif in het bovenste deel van de bathyale zone (Atlantische Oceaan) 1170 ME322 Gemengde koudwaterkoraalgemeenschap op grof sediment in het bovenste deel van de bathyale zone (Atlantische Oceaan) ME324 Aggregatie van sponzen op grof sediment in het bovenste deel van de bathyale zone (Atlantische Oceaan) ME422 Aggregatie van sponzen op gemengd sediment in het bovenste deel van de bathyale zone (Atlantische Oceaan) ME623 Aggregatie van sponzen op modder in het bovenste deel van de bathyale zone (Atlantische Oceaan) ME624 Rechtopstaand koraalveld op modder in het bovenste deel van de bathyale zone (Atlantische Oceaan) MF121 Gemengde koudwaterkoraalgemeenschap op gesteente in het onderste deel van de bathyale zone (Atlantische Oceaan) 1170 MF221 Koudwaterkoraalrif in het onderste deel van de bathyale zone (Atlantische Oceaan) 1170 MF321 Gemengde koudwaterkoraalgemeenschap op grof sediment in het onderste deel van de bathyale zone (Atlantische Oceaan) MF622 Aggregatie van sponzen op modder in het onderste deel van de bathyale zone (Atlantische Oceaan) MF623 Rechtopstaand koraalveld op modder in het onderste deel van de bathyale zone (Atlantische Oceaan) Oostzee MB138 Infralitoraal gesteente en keien gekenmerkt door epibenthische sponzen (Oostzee) 1170; 1160 MB43A Infralitoraal gemengd sediment gekenmerkt door epibenthische sponzen (Porifera) (Oostzee) 1160; 1170 MC133 Circalitoraal gesteente en keien gekenmerkt door epibenthische neteldieren (Oostzee) 1170; 1160 MC136 Circalitoraal gesteente en keien gekenmerkt door epibenthische sponzen (Oostzee) 1170; 1160 MC433 Circalitoraal gemengd sediment gekenmerkt door epibenthische neteldieren (Oostzee) 1160; 1170 MC436 Circalitoraal gemengd sediment gekenmerkt door epibenthische sponzen (Oostzee) 1160 Zwarte Zee MD24 Circalitorale biogene habitats uit de kust (Zwarte Zee) 1170 ME14 Gesteente in het bovenste deel van de bathyale zone (Zwarte Zee) 1170 ME24 Biogene habitat in het bovenste deel van de bathyale zone (Zwarte Zee) 1170 MF14 Gesteente in het onderste deel van de bathyale zone (Zwarte Zee) 1170 Middellandse Zee MB151E Facies met Cladocora caespitosa 1170; 1160 MB151Q Facies met Astroides calycularis 1170; 1160 MB151α Facies en associatie van koraligene biocoenose (in enclave) 1170; 1160 MC1519 Facies met Eunicella cavolini 1170; 1160 MC151A Facies met Eunicella singularis 1170; 1160 MC151B Facies met Paramuricea clavata 1170; 1160 MC151E Facies met Leptogorgia sarmentosa 1170; 1160 MC151F Facies met Anthipatella subpinnata en verspreide rode algen 1170; 1160 MC151G Facies met massieve sponzen en verspreide rode algen 1170; 1160 MC1522 Facies met Corallium rubrum 8330; 1170 MC1523 Facies met Leptopsammia pruvoti 8330; 1170 MC251 Koraligene platforms 1170 MC6514 Facies van plakkerige modder met Alcyonium palmatum en Parastichopus regalis op circalitorale modder 1160 MD151 Biocoenose van het gesteente aan de rand van het mediterrane plat 1170 MD25 Circalitorale biogene habitats uit de kust (Middellandse Zee) 1170 MD6512 Facies van plakkerige modder met A lcyonium palmatum en Parastichopus regalis op modder in het onderste deel van de circalitorale zone ME1511 Riffen met Lophelia pertusa in het bovenste deel van de bathyale zone (Middellandse Zee) 1170 ME1512 Riffen met Madrepora oculata in het bovenste deel van de bathyale zone (Middellandse Zee) 1170 ME1513 Riffen met Madrepora oculata en Lophelia pertusa in het bovenste deel van de bathyale zone (Middellandse Zee) 1170 ME6514 Facies met Pheronema carpenteri in het bovenste deel van de bathyale zone (Middellandse Zee) MF1511 Riffen met Lophelia pertusa in het onderste deel van de bathyale zone (Middellandse Zee) 1170 MF1512 Riffen met Madrepora oculata in het onderste deel van de bathyale zone (Middellandse Zee) 1170 MF1513 Riffen met Madrepora oculata en Lophelia pertusa in het onderste deel van de bathyale zone (Middellandse Zee) 1170 MF6511 Facies van zanderige modder met Thenea muricata in het onderste deel van de bathyale zone (Middellandse Zee) MF6513 Facies van compacte modder met Isidella elongata in het onderste deel van de bathyale zone (Middellandse Zee) 6. Groep 6: Hydrothermale en koude submariene bronnen EUNIS-code Naam van het habitattype in EUNIS Code van het betrokken habitattype zoals vermeld in bijlage I bij Richtlijn 92/43/EEG Atlantische Oceaan MB128 Hydrothermale en koude submariene bronnen op infralitoraal gesteente (Atlantische Oceaan) 1170; 1160; 1180 MB627 Hydrothermale en koude submariene bronnen op infralitorale modder (Atlantische Oceaan) 1130; 1160 MC127 Hydrothermale en koude submariene bronnen op circalitoraal gesteente (Atlantische Oceaan) 1170; 1180 MC622 Hydrothermale en koude submariene bronnen op circalitorale modder (Atlantische Oceaan) 1160 MD122 Hydrothermale en koude submariene bronnen op circalitoraal gesteente uit de kust (Atlantische Oceaan) 1170 MD622 Hydrothermale en koude submariene bronnen op circalitorale modder uit de kust (Atlantische Oceaan) 7. Groep 7: Zachte sedimenten (niet dieper dan 1 000 meter diepte) EUNIS-code Naam van het habitattype in EUNIS Code van het betrokken habitattype zoals vermeld in bijlage I bij Richtlijn 92/43/EEG Atlantische Oceaan MA32 Litoraal grof sediment (Atlantische Oceaan) 1130; 1160 MA42 Litoraal gemengd sediment (Atlantische Oceaan) 1130; 1140; 1160 MA52 Litoraal zand (Atlantische Oceaan) 1130; 1140; 1160 MA62 Litorale modder (Atlantische Oceaan) 1130; 1140; 1160 MB32 Infralitoraal grof sediment (Atlantische Oceaan) 1110; 1130; 1160 MB42 Infralitoraal gemengd sediment (Atlantische Oceaan) 1110; 1130; 1150; 1160 MB52 Infralitoraal zand (Atlantische Oceaan) 1110; 1130; 1150; 1160 MB62 Infralitorale modder (Atlantische Oceaan) 1110; 1130; 1160 MC32 Circalitoraal grof sediment (Atlantische Oceaan) 1110; 1160 MC42 Circalitoraal gemengd sediment (Atlantische Oceaan) 1110; 1160 MC52 Circalitoraal zand (Atlantische Oceaan) 1110; 1160 MC62 Circalitorale modder (Atlantische Oceaan) 1160 MD32 Circalitoraal grof sediment uit de kust (Atlantische Oceaan) MD42 Circalitoraal gemengd sediment uit de kust (Atlantische Oceaan) MD52 Circalitoraal zand uit de kust (Atlantische Oceaan) MD62 Circalitorale modder uit de kust (Atlantische Oceaan) ME32 Grof sediment in het bovenste deel van de bathyale zone (Atlantische Oceaan) ME42 Gemengd sediment in het bovenste deel van de bathyale zone (Atlantische Oceaan) ME52 Zand in het bovenste deel van de bathyale zone (Atlantische Oceaan) ME62 Modder in het bovenste deel van de bathyale zone (Atlantische Oceaan) MF32 Grof sediment in het onderste deel van de bathyale zone (Atlantische Oceaan) MF42 Gemengd sediment in het onderste deel van de bathyale zone (Atlantische Oceaan) MF52 Zand in het onderste deel van de bathyale zone (Atlantische Oceaan) MF62 Modder in het onderste deel van de bathyale zone (Atlantische Oceaan) Oostzee MA33 Hydrolitoraal grof sediment (Oostzee) 1130; 1160; 1610; 1620 MA43 Hydrolitoraal gemengd sediment (Oostzee) 1130; 1140; 1160; 1610 MA53 Hydrolitoraal zand (Oostzee) 1130; 1140; 1160; 1610 MA63 Hydrolitorale modder (Oostzee) 1130; 1140; 1160; 1650 MB33 Infralitoraal grof sediment (Oostzee) 1110; 1150; 1160 MB43 Infralitoraal gemengd sediment (Oostzee) 1110; 1130; 1150; 1160; 1170; 1650 MB53 Infralitoraal zand (Oostzee) 1110; 1130; 1150; 1160 MB63 Infralitorale modder (Oostzee) 1130; 1150; 1160; 1650 MC33 Circalitoraal grof sediment (Oostzee) 1110; 1160 MC43 Circalitoraal gemengd sediment (Oostzee) 1160; 1170 MC53 Circalitoraal zand (Oostzee) 1110; 1160 MC63 Circalitorale modder (Oostzee) 1160; 1650 MD33 Circalitoraal grof sediment uit de kust (Oostzee) MD43 Circalitoraal gemengd sediment uit de kust (Oostzee) MD53 Circalitoraal zand uit de kust (Oostzee) MD63 Circalitorale modder uit de kust (Oostzee) Zwarte Zee MA34 Litoraal grof sediment (Zwarte Zee) 1160 MA44 Litoraal gemengd sediment (Zwarte Zee) 1130; 1140; 1160 MA54 Litoraal zand (Zwarte Zee) 1130; 1140; 1160 MA64 Litorale modder (Zwarte Zee) 1130; 1140; 1160 MB34 Infralitoraal grof sediment (Zwarte Zee) 1110; 1160 MB44 Infralitoraal gemengd sediment (Zwarte Zee) 1110; 1170 MB54 Infralitoraal zand (Zwarte Zee) 1110; 1130; 1160 MB64 Infralitorale modder (Zwarte Zee) 1130; 1160 MC34 Circalitoraal grof sediment (Zwarte Zee) 1160 MC44 Circalitoraal gemengd sediment (Zwarte Zee) MC54 Circalitoraal zand (Zwarte Zee) 1160 MC64 Circalitorale modder (Zwarte Zee) 1130; 1160 MD34 Circalitoraal grof sediment uit de kust (Zwarte Zee) MD44 Circalitoraal gemengd sediment uit de kust (Zwarte Zee) MD54 Circalitoraal zand uit de kust (Zwarte Zee) MD64 Circalitorale modder uit de kust (Zwarte Zee) Middellandse Zee MA35 Litoraal grof sediment (Middellandse Zee) 1160; 1130 MA45 Litoraal gemengd sediment (Middellandse Zee) 1140; 1160 MA55 Litoraal zand (Middellandse Zee) 1130; 1140; 1160 MA65 Litorale modder (Middellandse Zee) 1130; 1140; 1150; 1160 MB35 Infralitoraal grof sediment (Middellandse Zee) 1110; 1160 MB45 Infralitoraal gemengd sediment (Middellandse Zee) MB55 Infralitoraal zand (Middellandse Zee) 1110; 1130; 1150; 1160 MB65 Infralitorale modder (Middellandse Zee) 1130; 1150 MC35 Circalitoraal grof sediment (Middellandse Zee) 1110; 1160 MC45 Circalitoraal gemengd sediment (Middellandse Zee) MC55 Circalitoraal zand (Middellandse Zee) 1110; 1160 MC65 Circalitorale modder (Middellandse Zee) 1130; 1160 MD35 Circalitoraal grof sediment uit de kust (Middellandse Zee) MD45 Circalitoraal gemengd sediment uit de kust (Middellandse Zee) MD55 Circalitoraal zand uit de kust (Middellandse Zee) MD65 Circalitorale modder uit de kust (Middellandse Zee) ME35 Grof sediment in het bovenste deel van de bathyale zone (Middellandse Zee) ME45 Gemengd sediment in het bovenste deel van de bathyale zone (Middellandse Zee) ME55 Zand in het bovenste deel van de bathyale zone (Middellandse Zee) ME65 Modder in het bovenste deel van de bathyale zone (Middellandse Zee) MF35 Grof sediment in het onderste deel van de bathyale zone (Middellandse Zee) MF45 Gemengd sediment in het onderste deel van de bathyale zone (Middellandse Zee) MF55 Zand in het onderste deel van de bathyale zone (Middellandse Zee) MF65 Modder in het onderste deel van de bathyale zone (Middellandse Zee) BIJLAGE III MARIENE SOORTEN ZOALS BEDOELD IN ARTIKEL 5, LID 5 1) dwergzaagrog ( Pristis clavata ); 2) kleintandzaagrog ( Pristis pectinata ); 3) gewone zaagrog ( Pristis ); 4) reuzenhaai ( Cetorhinus maximus ) en witte haai ( Carcharodon carcharias ); 5) gladde lantaarnhaai ( Etmopterus pusillus ); 6) rifmanta ( Mobula alfredi ); 7) reuzenmanta ( Mobula birostris ); 8) duivelsrog ( Mobula mobular ); 9) Afrikaanse duivelsrog ( Mobula rochebrunei ); 10) gestekelde duivelsrog ( Mobula japanica ); 11) gladstaartduivelsrog ( Mobula thurstoni ); 12) langvinduivelsrog ( Mobula eregoodootenkee ); 13) sikkelvinduivelsrog ( Mobula tarapacana ); 14) kortvinduivelsrog ( Mobula kuhlii ); 15) Atlantische duivelsrog ( Mobula hypostoma ); 16) Noorse rog ( Dipturus nidarosiensis ); 17) witte rog ( Rostroraja alba ); 18) gitaarroggen ( Rhinobatidae ); 19) zee-engel ( Squatina ); 20) zalm ( Salmo salar ); 21) zeeforel ( Salmo trutta ); 22) houting ( Coregonus oxyrhynchus ) BIJLAGE IV LIJST VAN BIODIVERSITEITSINDICATOREN VOOR LANDBOUWECOSYSTEMEN ZOALS BEDOELD IN ARTIKEL 11, LID 2 Indicator Omschrijving, eenheden en methode voor de bepaling en monitoring van de indicator Graslandvlinderindicator Omschrijving : deze indicator omvat soorten die worden beschouwd als kenmerkend voor de Europese graslanden en die voorkomen in een groot deel van Europa, dat door het merendeel van de vlindermonitoringsprogramma’s wordt bestreken. De indicator is gebaseerd op het meetkundig gemiddelde van de ontwikkeling van de soorten. Eenheid : index. Methode: zoals ontwikkeld en gebruikt door Butterfly Conservation Europe, Van Swaay, C.A.M., Assessing Butterflies in Europe — Butterfly Indicators 1990-2018, technisch verslag, Butterfly Conservation Europe, 2020. Voorraad organische koolstof in minerale akkerbodems Omschrijving : deze indicator beschrijft de hoeveelheid organische koolstof in minerale akkerbodems op 0 cm tot 30 cm diepte. Eenheid : ton organische koolstof per hectare. Methode : zoals uiteengezet in bijlage V bij Verordening (EU) 2018/1999 overeenkomstig de IPCC-richtsnoeren van 2006 voor nationale broeikasgasinventarissen, en zoals ondersteund door de Land Use and Coverage Area Frame Survey (Lucas) voor bodemgebruik, Jones A. e.a., LUCAS Soil 2022 , technisch verslag van het JRC, Bureau voor publicaties van de Europese Unie, 2021. Percentage van het landbouwareaal met diversiteitsrijke landschapselementen Omschrijving : diversiteitsrijke landschapselementen, zoals bufferstroken, houtwallen, afzonderlijke bomen of groepen bomen, boomrijen, akkerranden, kleine stukken grond, sloten, waterlopen, kleine wetlands, terrassen, cairns, stapelmuren, kleine poelen en cultuurelementen , zijn elementen van in een landbouwcontext aanwezige permanente natuurlijke of semi-natuurlijke vegetatie die ecosysteemdiensten verlenen en de biodiversiteit ondersteunen. Daartoe moeten de landschapselementen aan zo min mogelijk negatieve externe verstoringen worden blootgesteld om verschillende taxa een veilige habitat te bieden, en moeten zij derhalve aan de volgende voorwaarden voldoen: a) zij mogen niet worden gebruikt voor productieve landbouw (waaronder begrazing of voederproductie), tenzij dit nodig is voor het behoud van de biodiversiteit ; en b) zij mogen niet worden behandeld met meststoffen of bestrijdingsmiddelen, met uitzondering van behandeling met weinig input van vaste mest. Braakland, ook tijdelijk braakliggend land , kan als diversiteitsrijk landschapselement worden beschouwd als het aan de criteria van de tweede alinea, punten a) en b), voldoet. Vruchtdragende bomen in het kader van duurzame agrobosbouw of bomen in extensieve oude boomgaarden op blijvend grasland en vruchtdragende elementen in ▌ heggen mogen eveneens als diversiteitsrijke landschapselementen worden beschouwd indien zij voldoen aan het criterium van de tweede alinea, punt b), en de oogst enkel plaatsvindt op momenten waarop de biodiversiteit niet in het gedrang komt. Eenheid : percentage (aandeel van de oppervlakte cultuurgrond). Methode : zoals ontwikkeld in het kader van indicator I.21 van bijlage I bij Verordening (EU) 2021/2115, zoals gebaseerd op de meest recente bijgewerkte versie van de Lucas voor landschapselementen, Ballin M. e.a., Redesign sample for Land Use/Cover Area frame Survey (LUCAS), Eurostat 2018, en voor braakliggend land, Farm Structure, Reference Metadata in Single Integrated Metadata Structure , onlinepublicatie, Eurostat, en, in voorkomend geval, voor diversiteitsrijke landschapselementen die niet onder bovengenoemde methode vallen, een methode ontwikkeld door de lidstaten overeenkomstig artikel 11, lid 7, van deze verordening . De Lucas-methode wordt periodiek bijgewerkt om een hogere betrouwbaarheid te garanderen van de gegevens die in de Unie en op nationaal niveau door de lidstaten worden gebruikt bij de uitvoering van hun nationale herstelplannen. BIJLAGE V NATIONALE INDEX VAN ALGEMENE BOERENLANDVOGELS Omschrijving De index van algemene boerenlandvogels geeft een overzicht van de populatietrends van veelvoorkomende en wijdverspreide boerenlandvogels en is bedoeld om de biodiversiteitstoestand van landbouwecosystemen in Europa bij benadering te beoordelen. De nationale index van algemene boerenlandvogels is een samengestelde index op basis van meerdere soorten die de verandering meet van de relatieve populatiegrootte van boerenlandvogelsoorten op geselecteerde onderzoekslocaties op nationaal niveau. Die index omvat speciaal geselecteerde soorten die voor het foerageren, nestelen, of beide, afhankelijk zijn van akkerhabitats. De nationale indexen van veelvoorkomende boerenlandvogels zijn gebaseerd op soortenlijsten per lidstaat. De nationale index van algemene boerenlandvogels wordt berekend aan de hand van een basisjaar waarin de indexwaarde gewoonlijk op 100 wordt gesteld. De trendwaarden geven de algemene ontwikkeling van de populatiegrootte van de betrokken boerenlandvogels weer over een periode van jaren. Methode : Brlík e.a., (2021), Long-term and large-scale multispecies dataset tracking population changes of common European breeding birds. Sci Data 8, 21. https://doi.org/10.1038/s41597-021-00804-2 “Lidstaten met van oudsher in sterkere mate uitgedunde populaties boerenlandvogels”: lidstaten waar de populatie van minstens de helft van de soorten die deel uitmaken van de nationale index van algemene boerenlandvogels, een negatieve langetermijntrend vertoont. In lidstaten waar voor bepaalde soorten geen informatie beschikbaar is over de langetermijntrends van de populatie, wordt informatie over de Europese status van soorten gebruikt. Het gaat hierbij om de navolgende lidstaten: Tsjechië Denemarken Duitsland Estland Spanje Frankrijk Italië Luxemburg Hongarije Nederland Finland “Lidstaten met van oudsher in minder sterke mate uitgedunde populaties boerenlandvogels”: lidstaten waar de populatie van minder dan de helft van de soorten die deel uitmaken van de nationale index van algemene boerenlandvogels, een negatieve langetermijntrend vertoont. In lidstaten waar voor bepaalde soorten geen informatie beschikbaar is over de langetermijntrends van de populatie, wordt informatie over de Europese status van soorten gebruikt. Het gaat hierbij om de navolgende lidstaten: België Bulgarije Ierland Griekenland Kroatië Cyprus Letland Litouwen Malta Oostenrijk Polen Portugal Roemenië Slovenië Slowakije Zweden Lijst met in de index van algemene boerenlandvogels opgenomen vogels per lidstaat België – Vlaanderen België – Wallonië Alauda arvensis Alauda arvensis Anthus pratensis Anthus pratensis Emberiza citrinella Corvus frugilegus Falco tinnunculus Emberiza citrinella Haematopus ostralegus Falco tinnunculus Hirundo rustica Hirundo rustica Limosa Lanius collurio Linaria cannabina Linaria cannabina Motacilla flava Miliaria calandra Numenius arquata Motacilla flava Passer montanus Passer montanus Perdix perdix Perdix perdix Saxicola torquatus Saxicola torquatus Sylvia communis Streptopelia turtur Vanellus vanellus Sturnus vulgaris Sylvia communis Vanellus vanellus Bulgarije Alauda arvensis Carduelis Coturnix Corvus frugilegus Emberiza hortulana Emberiza melanocephala Falco tinnunculus Galerida cristata Hirundo rustica Lanius collurio Linaria cannabina Miliaria calandra Motacilla flava Perdix Passer montanus Sylvia communis Streptopelia turtur Sturnus vulgaris Upupa epops Tsjechië Alauda arvensis Anthus pratensis Ciconia ciconia Corvus frugilegus Emberiza citrinella Falco tinnunculus Hirundo rustica Lanius collurio Linaria cannabina Miliaria calandra Motacilla flava Passer montanus Perdix perdix Saxicola rubetra Saxicola torquatus Serinus serinus Streptopelia turtur Sturnus vulgaris Sylvia communis Vanellus vanellus Denemarken Alauda arvensis Anthus pratensis Carduelis carduelis Corvus corone Corvus frugilegus Emberiza citrinella Falco tinnunculus Gallinago gallinago Hirundo rustica Lanius collurio Linaria cannabina Miliaria calandra Motacilla alba Motacilla flava Oenanthe oenanthe Passer montanus Perdix perdix Saxicola rubetra Sylvia communis Sylvia curruca Turdus pilaris Vanellus vanellus Duitsland Alauda arvensis Athene noctua Emberiza citrinella Lanius collurio Limosa limosa Lullula arborea Miliaria calandra Milvus milvus Saxicola rubetra Vanellus vanellus Estland Alauda arvensis Anthus pratensis Corvus frugilegus Emberiza citrinella Hirundo rustica Lanius collurio Linaria cannabina Motacilla flava Passer montanus Saxicola rubetra Streptopelia turtur Sturnus vulgaris Sylvia communis Vanellus vanellus Ierland Carduelis carduelis Columba oenas Columba palumbus Corvus cornix Corvus frugilegus Corvus monedula Emberiza citrinella Falco tinnunculus Fringilla coelebs Hirundo rustica Chloris chloris Linaria cannabina Motacilla alba Passer domesticus Phasianus colchicus Pica pica Saxicola torquatus Sturnus vulgaris Griekenland Alauda arvensis Apus apus Athene noctua Calandrella brachydactyla Carduelis carduelis Carduelis chloris Ciconia ciconia Corvus corone Corvus monedula Delichon urbicum Emberiza cirlus Emberiza hortulana Emberiza melanocephala Falco naumanni Falco tinnunculus Galerida cristata Hirundo daurica Hirundo rustica Lanius collurio Lanius minor Lanius senator Linaria cannabina Lullula arborea Luscinia megarhynchos Melanocorypha calandra Miliaria calandra Motacilla flava Oenanthe hispanica Oenanthe oenanthe Passer domesticus Passer hispaniolensis Passer montanus Pica pica Saxicola rubetra Saxicola torquatus Streptopelia decaocto Streptopelia turtur Sturnus vulgaris Sylvia melanocephala Upupa epops Spanje Alauda arvensis Alectoris rufa Athene noctua Calandrella brachydactyla Carduelis carduelis Cisticola juncidis Corvus monedula Coturnix coturnix Emberiza calandra Falco tinnunculus Galerida cristata Hirundo rustica Linaria cannabina Melanocorypha calandra Merops apiaster Oenanthe hispanica Passer domesticus Passer montanus Pica pica Pterocles orientalis Streptopelia turtur Sturnus unicolor Tetrax tetrax Upupa epops Frankrijk Alauda arvensis Alectoris rufa Anthus campestris Anthus pratensis Buteo buteo Corvus frugilegus Coturnix coturnix Emberiza cirlus Emberiza citrinella Emberiza hortulana Falco tinnunculus Galerida cristata Lanius collurio Linaria cannabina Lullula arborea Melanocorypha calandra Motacilla flava Oenanthe oenanthe Perdix perdix Saxicola torquatus Saxicola rubetra Sylvia communis Upupa epops Vanellus vanellus Kroatië Alauda arvensis Anthus campestris Anthus trivialis Carduelis carduelis Coturnix coturnix Emberiza cirlus Emberiza citrinella Emberiza melanocephala Falco tinnunculus Galerida cristata Jynx torquilla Lanius collurio Lanius senator Linaria cannabina Lullula arborea Luscinia megarhynchos Miliaria calandra Motacilla flava Oenanthe hispanica Oriolus oriolus Passer montanus Pica pica Saxicola rubetra Saxicola torquatus Streptopelia turtur Sylvia communis Upupa epops Vanellus vanellus Italië Alauda arvensis Anthus campestris Calandrella brachydactyla Carduelis carduelis Carduelis chloris Corvus cornix Emberiza calandra Emberiza hortulana Falco tinnunculus Galerida cristata Hirundo rustica Jynx torquilla Lanius collurio Luscinia megarhynchos Melanocorypha calandra Motacilla alba Motacilla flava Oriolus oriolus Passer domesticus italiae Passer hispaniolensis Passer montanus Pica pica Saxicola torquatus Serinus serinus Streptopelia turtur Sturnus unicolor Sturnus vulgaris Upupa epops Cyprus Alectoris chukar Athene noctua Carduelis carduelis Cisticola juncidis Clamator glandarius Columba palumbus Coracias garrulus Corvus corone cornix Coturnix coturnix Emberiza calandra Emberiza melanocephala Falco tinnunculus Francolinus francolinus Galerida cristata Hirundo rustica Chloris chloris Iduna pallida Linaria cannabina Oenanthe cypriaca Parus major Passer hispaniolensis Pica pica Streptopelia turtur Sylvia conspicillata Sylvia melanocephala Letland Acrocephalus palustris Alauda arvensis Anthus pratensis Carduelis carduelis Carpodacus erythrinus Ciconia ciconia Crex crex Emberiza citrinella Lanius collurio Locustella naevia Motacilla flava Passer montanus Saxicola rubetra Sturnus vulgaris Sylvia communis Vanellus vanellus Litouwen Alauda arvensis Anthus pratensis Carduelis carduelis Ciconia ciconia Crex crex Emberiza citrinella Hirundo rustica Lanius collurio Motacilla flava Passer montanus Saxicola rubetra Sturnus vulgaris Sylvia communis Vanellus vanellus Luxemburg Alauda arvensis Emberiza citrinella Lanius collurio Linaria cannabina Passer montanus Saxicola torquatus Sylvia communis Hongarije Alauda arvensis Anthus campestris Coturnix coturnix Emberiza calandra Falco tinnunculus Galerida cristata Lanius collurio Lanius minor Locustella naevia Merops apiaster Motacilla flava Perdix perdix Sturnus vulgaris Sylvia communis Sylvia nisoria Vanellus vanellus Malta Calandrella brachydactyla Linaria cannabina Cettia cetti Cisticola juncidis Coturnix coturnix Emberiza calandra Lanius senator Monticola solitarius Passer hispaniolensis Passer montanus Serinus serinus Streptopelia decaocto Streptopelia turtur Sturnus vulgaris Sylvia conspicillata Sylvia melanocephala Nederland Alauda arvensis Anthus pratensis Athene noctua Calidris pugnax Carduelis carduelis Corvus frugilegus Coturnix coturnix Emberiza citrinella Falco tinnunculus Gallinago gallinago Haematopus ostralegus Hippolais icterina Hirundo rustica Limosa limosa Miliaria calandra Motacilla flava Numenius arquata Passer montanus Perdix perdix Saxicola torquatus Spatula clypeata Streptopelia turtur Sturnus vulgaris Sylvia communis Tringa totanus Turdus viscivorus Vanellus vanellus Oostenrijk Acrocephalus palustris Alauda arvensis Anthus spinoletta Anthus trivialis Carduelis carduelis Emberiza citrinella Falco tinnunculus Jynx torquilla Lanius collurio Linaria cannabina Lullula arborea Miliaria calandra Oenanthe oenanthe Passer montanus Perdix perdix Saxicola rubetra Saxicola torquatus Serinus citrinella Serinus serinus Streptopelia turtur Sturnus vulgaris Sylvia communis Turdus pilaris Vanellus vanellus Polen Alauda arvensis Anthus pratensis Ciconia ciconia Emberiza citrinella Emberiza hortulana Falco tinnunculus Galerida cristata Hirundo rustica Lanius collurio Limosa limosa Linaria cannabina Miliaria calandra Motacilla flava Passer montanus Saxicola torquatus Saxicola rubetra Serinus serinus Streptopelia turtur Sturnus vulgaris Sylvia communis Upupa epops Vanellus vanellus Portugal Athene noctua Bubulcus ibis Carduelis carduelis Chloris chloris Ciconia ciconia Cisticola juncidis Coturnix coturnix Delichon urbicum Emberiza cirlus Falco tinnunculus Galerida cristata Hirundo rustica Lanius meridionalis Linaria cannabina Merops apiaster Miliaria calandra Milvus migrans Passer domesticus Pica pica Saxicola torquatus Serinus serinus Sturnus unicolor Upupa epops Roemenië Alauda arvensis Anthus campestris Calandrella brachydactyla Ciconia ciconia Corvus frugilegus Emberiza calandra Emberiza citrinella Emberiza hortulana Emberiza melanocephala Falco tinnunculus Galerida cristata Hirundo rustica Lanius collurio Lanius minor Linaria cannabina Melanocorypha calandra Motacilla flava Passer montanus Perdix perdix Saxicola rubetra Saxicola torquatus Streptopelia turtur Sturnus vulgaris Sylvia communis Upupa epops Vanellus vanellus Slovenië Acrocephalus palustris Alauda arvensis Anthus trivialis Carduelis carduelis Columba oenas Columba palumbus Emberiza calandra Emberiza cirlus Emberiza citrinella Falco tinnunculus Galerida cristata Hirundo rustica Jynx torquilla Lanius collurio Linaria cannabina Lullula arborea Luscinia megarhynchos Motacilla flava Passer montanus Phoenicurus phoenicurus Picus viridis Saxicola rubetra Saxicola torquatus Serinus serinus Streptopelia turtur Sturnus vulgaris Sylvia communis Upupa epops Vanellus vanellus Slowakije Alauda arvensis Carduelis carduelis Emberiza calandra Emberiza citrinella Falco tinnunculus Hirundo rustica Chloris chloris Lanius collurio Linaria cannabina Locustella naevia Motacilla flava Passer montanus Saxicola rubetra Saxicola torquatus Serinus serinus Streptopelia turtur Sturnus vulgaris Sylvia communis Sylvia nisoria Vanellus vanellus Finland Alauda arvensis Anthus pratensis Corvus monedula Crex crex Delichon urbica Emberiza hortulana Hirundo rustica Numenius arquata Passer montanus Saxicola rubetra Sturnus vulgaris Sylvia communis Turdus pilaris Vanellus vanellus Zweden Alauda arvensis Anthus pratensis Corvus frugilegus Emberiza citrinella Emberiza hortulana Falco tinnunculus Hirundo rustica Lanius collurio Linaria cannabina Motacilla flava Passer montanus Saxicola rubetra Sturnus vulgaris Sylvia communis Vanellus vanellus BIJLAGE VI LIJST VAN BIODIVERSITEITSINDICATOREN VOOR BOSECOSYSTEMEN ZOALS BEDOELD IN ARTIKEL 12, LEDEN 2 EN 3 Indicator Omschrijving, eenheden en methode voor de bepaling en monitoring van de indicator Staand dood hout Omschrijving: deze indicator geeft de hoeveelheid niet-levende, staande houtige biomassa in bossen en andere beboste gebieden weer. Eenheid : m 3 /ha. Methode : zoals ontwikkeld en gebruikt door FOREST EUROPE, State of Europe’s Forests 2020 , en opgenomen in de beschrijving van nationale bosinventarissen in Tomppo E. e.a., National Forest Inventories, Pathways for Common Reporting , Springer, 2010, en rekening houdend met de methode van bijlage V bij Verordening (EU) 2018/1999 overeenkomstig de IPCC-richtsnoeren van 2006 voor nationale broeikasgasinventarissen. Liggend dood hout Omschrijving: deze indicator geeft de hoeveelheid niet-levende houtige biomassa weer die op de grond ligt in bossen en andere beboste gebieden. Eenheid : m 3 /ha. Methode : zoals ontwikkeld en gebruikt door FOREST EUROPE, State of Europe’s Forests 2020 , en opgenomen in de beschrijving van nationale bosinventarissen in Tomppo E. e.a., National Forest Inventories, Pathways for Common Reporting , Springer, 2010, en rekening houdend met de methode van bijlage V bij Verordening (EU) 2018/1999 overeenkomstig de IPCC-richtsnoeren van 2006 voor nationale broeikasgasinventarissen. Aandeel bossen met een ongelijkmatige leeftijdsopbouw Omschrijving: deze indicator heeft betrekking op het aandeel productiebossen met een ongelijkmatige leeftijdsopbouw ten opzichte van bossen met een gelijkmatige leeftijdsopbouw. Eenheid: percentage productiebossen met een ongelijkmatige leeftijdsopbouw. Methode: zoals ontwikkeld en gebruikt door FOREST EUROPE, State of Europe’s Forests 2020 , en opgenomen in de beschrijving van nationale bosinventarissen in Tomppo E. e.a. , National Forest Inventories, Pathways for Common Reporting , Springer, 2010. Bosverbondenheid Omschrijving: de bosverbondenheid staat voor de mate van compactheid van het bosareaal uitgedrukt in een getal tussen 0 en 100. Eenheid: index. Methode : zoals ontwikkeld door de FAO, Vogt P., e.a., FAO — State of the World’s Forests: Forest Fragmentation , technisch verslag van het JRC, Bureau voor publicaties van de Europese Unie, Luxemburg, 2019. Index van algemene bosvogels Omschrijving: de bosvogelindicator beschrijft de ontwikkeling van de populatie van veelvoorkomende bosvogels in hun Europese verspreidingsgebied in de loop van de tijd. Deze samengestelde index is opgebouwd uit waarnemingsgegevens van vogelsoorten die kenmerkend zijn voor de Europese boshabitats. De index is gebaseerd op een specifieke soortenlijst per lidstaat. Eenheid: index. Methode: Brlík e.a., Long-term and large-scale multispecies dataset tracking population changes of common European breeding birds , Sci Data 8, 21. 2021. Voorraad organische koolstof Omschrijving: deze indicator beschrijft de voorraad organische koolstof in de strooisellaag en in de minerale bodem op een diepte van 0 cm tot 30 cm in bosecosystemen. Eenheid: ton organische koolstof per hectare. Methode : zoals uiteengezet in bijlage V bij Verordening (EU) 2018/1999 overeenkomstig de IPCC-richtsnoeren van 2006 voor nationale broeikasgasinventarissen, en zoals ondersteund door de Land Use and Coverage Area Frame Survey (Lucas) voor bodemgebruik, Jones A. e.a., LUCAS Soil 2022 , technisch verslag van het JRC, Bureau voor publicaties van de Europese Unie, 2021. Aandeel bossen dat wordt gedomineerd door inheemse boomsoorten Omschrijving: het aandeel van bossen en andere beboste gebieden dat wordt gedomineerd (>50 % bedekt) door inheemse boomsoorten Eenheid: percentage Methode: zoals ontwikkeld en gebruikt door FOREST EUROPE, State of Europe’s Forests 2020, en opgenomen in de beschrijving van nationale bosinventarissen in Tomppo E. e.a., National Forest Inventories, Pathways for Common Reporting, Springer, 2010. Diversiteit aan boomsoorten Omschrijving: deze indicator beschrijft het gemiddelde aantal boomsoorten dat voorkomt in bosgebieden Eenheid: index Methode: gebaseerd op FOREST EUROPE, State of Europe’s Forests 2020, en opgenomen in de beschrijving van nationale bosinventarissen in Tomppo E. e.a., National Forest Inventories, Pathways for Common Reporting, Springer, 2010. BIJLAGE VII LIJST MET VOORBEELDEN VAN HERSTELMAATREGELEN ZOALS BEDOELD IN ARTIKEL 14, LID 16 1) Wetlands herstellen door drooggelegde veengebieden te vernatten, structuren voor de drainage van veengebieden te verwijderen, of veenafgravingen te ontpolderen en stop te zetten. 2) De hydrologische toestand verbeteren door de kwantiteit, kwaliteit en dynamiek van de oppervlaktewateren te vergroten en het grondwaterpeil te verhogen voor natuurlijke en semi-natuurlijke ecosystemen. 3) Ongewenste struikgroei of niet-inheemse aanplantingen verwijderen op graslanden, wetlands, in bossen en op schaars begroeid land. 4) Moeraslandbouw toepassen. 5) De hermeandering van rivieren en de heraansluiting op de rivier van kunstmatige meanders of hoefijzermeren. 6) Barrières in lengte- en dwarsrichting, zoals dijken en dammen, verwijderen, de rivierdynamiek meer ruimte geven en vrij stromende riviergedeelten in ere herstellen. 7) Natuurlijke rivierbeddingen, meren en laaglandwaterlopen herstellen, bijvoorbeeld door de kunstmatige fixatie van beddingen te verwijderen, de samenstelling van het substraat te optimaliseren en de habitatbedekking te verbeteren of te ontwikkelen. 8) Natuurlijke sedimentatieprocessen herstellen. 9) Oeverbuffers aanleggen, zoals ooibossen, bufferstroken, weiden of graslanden. 10) De ecologische kenmerken van bossen versterken, zoals grote, oude en stervende bomen (habitatbomen) en van de hoeveelheden liggend en staand dood hout. 11) Toewerken naar een gediversifieerde bosstructuur wat betreft bijvoorbeeld soortensamenstelling en -leeftijd, en natuurlijke regeneratie en opeenvolging van boomsoorten mogelijk maken. 12) De migratie van herkomsten en soorten ondersteunen waar dit nodig kan zijn vanwege klimaatverandering. 13) Bossen verder diversifiëren door mozaïeken van niet-boshabitats te herstellen , zoals open stukken grasland of heide, poelen of rotsachtige gebieden. 14) Bosbouwbenaderingen toepassen die dicht bij de natuur staan of gericht zijn op doorlopende bedekking; inheemse boomsoorten introduceren. 15) De ontwikkeling van oude inheemse bossen en volgroeide opstanden bevorderen, bijvoorbeeld door af te zien van het oogsten of door actief beheer dat de ontwikkeling van zelfregulerende functies en de nodige veerkracht bevordert . 16) Diversiteitsrijke landschapselementen – zoals bufferstroken, akkerranden met inheemse bloemen, heggen, bomen, kleine bossen, terrasmuren, poelen, habitatcorridors en stapstenen enz. – introduceren in bouwland en intensief gebruikt grasland. 17) Het op agro-ecologische wijze beheerde landbouwareaal vergroten, zoals biologische landbouw of agrobosbouw, de teelt van meerdere gewassen en gewasrotatie, en het geïntegreerde beheer van plagen en nutriënten. 18) Graslanden in voorkomend geval minder intensief begrazen of minder vaak maaien en weer overgaan op extensieve begrazing met landbouwhuisdieren en extensieve maairegimes waar die werden afgeschaft. 19) Het gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen alsook van kunstmest en dierlijke mest stopzetten of verminderen. 20) Stoppen met het omploegen van grasland en met de introductie van zaden van productieve grassen. 21) Aanplantingen op vroegere dynamische duinsystemen in het binnenland verwijderen om de natuurlijke winddynamiek te herstellen ten gunste van open habitats. 22) Habitats beter op elkaar aansluiten om de ontwikkeling van soortenpopulaties, voldoende individuele of genetische uitwisseling alsook migratie van soorten en aanpassing aan klimaatverandering mogelijk te maken. 23) Ecosystemen in staat stellen hun eigen natuurlijke dynamiek te ontwikkelen, bijvoorbeeld door af te zien van de oogst en door de natuurlijke en wilde staat te bevorderen. 24) Invasieve uitheemse soorten verwijderen en beheersen en nieuwe introducties daarvan voorkomen of tot een minimum beperken. 25) De negatieve effecten van visserijactiviteiten op het mariene ecosysteem tot een minimum beperken, bijvoorbeeld door vistuig te gebruiken dat minder impact heeft op de zeebodem. 26) Belangrijke paai- en kraamgebieden van vissen herstellen. 27) Structuren of substraten aanleggen om de terugkeer van marien leven te stimuleren ter ondersteuning van het herstel van koraalriffen, oesterbanken of keienvelden. 28) Zeegrasvelden en kelpwouden herstellen door actieve stabilisatie van de zeebodem, door drukfactoren te verminderen en zo nodig weg te nemen, of door actieve vermeerdering en aanplant. 29) De populatiestand van kenmerkende inheemse soorten die van vitaal belang zijn voor de ecologie van mariene habitats herstellen of verbeteren door passieve of actieve herstelmaatregelen uit te voeren, bijvoorbeeld door het introduceren van jonge exemplaren. 30) Verschillende vormen van mariene verontreiniging verminderen, zoals nutriëntenbelasting, geluidsoverlast en plastic afval. 31) Stedelijke groene ruimten met ecologische kenmerken uitbreiden, zoals parken, bomen en bosgebieden ▌, groendaken, graslanden met wilde bloemen, tuinen, stadstuinbouw, straten met bomen, stadsweiden en hagen, vijvers en waterlopen , rekening houdend met onder meer soortendiversiteit, inheemse soorten, lokale omstandigheden en bestendigheid tegen klimaatverandering . 32) Beëindiging, vermindering of sanering van verontreiniging door farmaceutische producten, gevaarlijke chemische stoffen, stedelijk en industrieel afvalwater en ander afval, waaronder zwerfvuil en plastic, alsook lichtvervuiling in alle ecosystemen. 33) Brownfields, voormalige industrieterreinen en steengroeven omvormen tot natuurgebieden. BIJLAGE BIJ DE WETGEVINGSRESOLUTIE Verklaring van de Commissie over toegang tot de rechter ter gelegenheid van de vaststelling van Verordening (EU) 2024/... (53) van het Europees Parlement en de Raad inzake natuurherstel en tot wijziging van Verordening (EU) 2022/869 De EU en haar lidstaten zijn partij bij het Verdrag betreffende toegang tot informatie, inspraak bij besluitvorming en toegang tot de rechter inzake milieuaangelegenheden van de Economische Commissie van de Verenigde Naties voor Europa (VN/ECE) (het “Verdrag van Aarhus”) van 25 juni 1998. De lidstaten zorgen ervoor dat leden van het betrokken publiek die een voldoende belang hebben of die stellen dat er inbreuk is gemaakt op een recht overeenkomstig nationaal recht, in beroep kunnen gaan bij een rechtbank of een ander bij wet ingesteld onafhankelijk en onpartijdig orgaan om de materiële of formele rechtmatigheid van de nationale herstelplannen en eventuele nalatigheden van de bevoegde autoriteiten aan te vechten, ongeacht de rol die leden van het betrokken publiek hebben gespeeld bij het voorbereiden en opstellen van dergelijke nationale herstelplannen. Dit moet in overeenstemming zijn met de desbetreffende jurisprudentie van het Hof van Justitie van de Europese Unie inzake toegang tot de rechter bij milieuaangelegenheden en met volledige inachtneming van de verplichtingen die de lidstaten als partij bij het Verdrag van Aarhus zijn aangegaan (54) . (Gewone wetgevingsprocedure: eerste lezing) Het Europees Parlement, – gezien het voorstel van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad ( COM(2021)0731 ), – gezien artikel 294, lid 2, en de artikelen 16 en 114 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, op grond waarvan het voorstel door de Commissie bij het Parlement is ingediend (C9‑0433/2021), – gezien artikel 294, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité van 23 februari 2022 (1) , – gezien het advies van het Comité van de Regio’s van 28 april 2022 (2) , – gezien het overeenkomstig artikel 74, lid 4, van zijn Reglement door de bevoegde commissie goedgekeurde voorlopig akkoord en de door de vertegenwoordiger van de Raad bij brief van 20 december 2023 gedane toezegging om het standpunt van het Europees Parlement overeenkomstig artikel 294, lid 4, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie goed te keuren, – gezien artikel 59 van zijn Reglement, – gezien het advies van de Commissie cultuur en onderwijs, de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken, de Commissie juridische zaken en de Commissie constitutionele zaken, – gezien het verslag van de Commissie interne markt en consumentenbescherming ( A9-0009/2023 ), 1. stelt onderstaand standpunt in eerste lezing vast (3) ; 2. verzoekt de Commissie om hernieuwde voorlegging aan het Parlement indien zij haar voorstel vervangt, ingrijpend wijzigt of voornemens is het ingrijpend te wijzigen; 3. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en aan de Commissie alsmede aan de nationale parlementen. Standpunt van het Europees Parlement in eerste lezing vastgesteld op 27 februari 2024 met het oog op de vaststelling van Verordening (EU) 2024/... van het Europees Parlement en de Raad betreffende transparantie en gerichte politieke reclame (Aangezien het Parlement en de Raad tot overeenstemming zijn geraakt, komt het standpunt van het Parlement overeen met de definitieve rechtshandeling: Verordening (EU) 2024/900.) (Gewone wetgevingsprocedure: eerste lezing) Het Europees Parlement, – gezien het voorstel van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad ( COM(2023)0217 ), – gezien artikel 294, lid 2, en artikel 114 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, op grond waarvan het voorstel door de Commissie bij het Parlement is ingediend (C9-0154/2023), – gezien artikel 294, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité van 12 juli 2023 (1) , – gezien artikel 59 van zijn Reglement, – gezien het advies van de Commissie interne markt en consumentenbescherming, – gezien het verslag van de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en voedselveiligheid ( A9‑0039/2024 ), 1. stelt onderstaand standpunt in eerste lezing vast; 2. verzoekt de Commissie om hernieuwde voorlegging aan het Parlement indien zij haar voorstel vervangt, ingrijpend wijzigt of voornemens is het ingrijpend te wijzigen; 3. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en aan de Commissie alsmede aan de nationale parlementen. Standpunt van het Europees Parlement in eerste lezing vastgesteld op 27 februari 2024 met het oog op de vaststelling van Verordening (EU) 2024/... van het Europees Parlement en de Raad betreffende detergentia en oppervlakteactieve stoffen, tot wijziging van Verordening (EU) 2019/1020 en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 648/2004 (Voor de EER relevante tekst) HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE, Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 114, Gezien het voorstel van de Europese Commissie, Na toezending van het ontwerp van wetgevingshandeling aan de nationale parlementen, Gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité (2) , Handelend volgens de gewone wetgevingsprocedure, Overwegende hetgeen volgt: (1) De voorwaarden voor het in de handel brengen en het op de markt aanbieden van detergentia en oppervlakteactieve stoffen voor detergentia zijn geharmoniseerd door Verordening (EG) nr. 648/2004 van het Europees Parlement en de Raad (3) . (2) Uit de evaluatie van Verordening (EG) nr. 648/2004 (4) door de Commissie is gebleken dat de doelstellingen van die verordening over het algemeen grotendeels zijn verwezenlijkt. De evaluatie heeft echter ook een aantal tekortkomingen en verbeterpunten aan het licht gebracht. De afgelopen jaren is het regelgevingskader voor chemische stoffen radicaal veranderd, wat heeft geleid tot overlappingen en een gebrek aan samenhang in de regels die van toepassing zijn op detergentia en met name de informatievereisten ervan. Daarom moet voor consistentie worden gezorgd (3) Er hebben zich nieuwe marktontwikkelingen voorgedaan, met name de ontwikkeling van detergentia die micro-organismen bevatten en de navulverkoop van detergentia, die geheel of gedeeltelijk buiten Verordening (EG) nr. 648/2004 vallen. Aan de andere kant biedt digitalisering mogelijkheden voor vereenvoudiging, vermindering van de lasten en een grotere gebruiksvriendelijkheid en begrijpelijkheid van de informatie over veiligheid en gebruik, die momenteel niet worden benut. Daarom moet rekening worden gehouden met de nieuwe producten en praktijken en moeten de inspanningen op het gebied van digitalisering worden opgevoerd in overeenstemming met de overkoepelende doelstellingen van de Unie, met name op het gebied van duurzaamheid en de groene en de digitale transitie. (4) Bij de geschiktheidscontrole van de meest relevante wetgeving inzake chemische stoffen (5) (met uitzondering van Verordening (EG) nr. 1907/2006 van het Europees Parlement en de Raad (6) ) werd gewezen op de complexiteit van het regelgevingskader voor chemische stoffen van de Unie en werd deze toegeschreven aan het grote aantal onderdelen van product- en sectorspecifieke wetgeving die onderling verweven zijn. Er werd ook op gewezen dat er ruimte is voor vereenvoudiging bij de verstrekking van informatie via overvolle etiketten aan de gebruikers van producten, en er werd vastgesteld dat het potentieel dat het gebruik van innovatieve instrumenten voor het verstrekken van productinformatie biedt, momenteel niet wordt benut. Daarom moeten de huidige regels worden vereenvoudigd om de lasten voor marktdeelnemers te verminderen, de begrijpelijkheid voor de consument te verbeteren en het markttoezicht te vergemakkelijken. Verordening (EG) nr. 648/2004 moet daarom worden vervangen. (5) Bij Besluit nr. 768/2008/EG van het Europees Parlement en de Raad (7) zijn gemeenschappelijke beginselen en referentiebepalingen vastgesteld die bedoeld zijn om in alle sectorale wetgeving te worden toegepast, zodat een coherente basis voor de herziening van die wetgeving wordt gelegd. Het nieuwe rechtskader voor detergentia en oppervlakteactieve stoffen moet zoveel mogelijk worden afgestemd op die gemeenschappelijke beginselen en referentiebepalingen. (6) Om rechtszekerheid en een gelijk speelveld voor marktdeelnemers te waarborgen, moet de definitie van detergens betrekking hebben op alle producten die onder het toepassingsgebied van de harmonisatie vallen, met inbegrip van nieuw ontwikkelde detergentia die doelbewust toegevoegde micro-organismen bevatten. De definitie moet ook betrekking hebben op producten voor het reinigen van het oppervlak van groenten en fruit. (7) Aangezien oppervlakteactieve stoffen hoofdzakelijk in het kader van transacties tussen bedrijven worden verkocht om te worden gebruikt bij de vervaardiging van detergentia, hoeven zij niet aan dezelfde voorschriften te worden onderworpen als detergentia. Daarom moeten minimumvoorschriften voor oppervlakteactieve stoffen worden vastgelegd, namelijk voorschriften inzake de totale biologische afbreekbaarheid, een minimumpakket aan etiketteringsinformatie en de verplichting voor marktdeelnemers om technische documentatie op te stellen en een productpaspoort aan te maken. (8) Deze verordening moet een aanvulling zijn op de bestaande regels in andere wetgevingsinstrumenten en mag geen afbreuk doen aan de toepassing van bestaande wetgeving van de Unie met betrekking tot aspecten van de bescherming van de gezondheid, de veiligheid en het milieu die niet onder deze verordening vallen. Deze verordening moet met name van toepassing zijn onverminderd Verordening (EG) nr. 1907/2006, Verordening (EU) nr. 528/2012 van het Europees Parlement en de Raad (8) en Verordening (EG) nr. 1272/2008 van het Europees Parlement en de Raad (9) . (9) Oppervlakteactieve stoffen zijn stoffen die het grensvlak tussen water en oliën of vuil helpen afbreken. Zij vormen een van de belangrijkste bestanddelen van detergentia. Oppervlakteactieve stoffen kunnen echter een risico voor het milieu vormen, aangezien zij in rioleringssystemen of rechtstreeks in oppervlaktewateren worden geloosd. Om te voorkomen dat oppervlakteactieve stoffen schadelijke gevolgen hebben voor het milieu, moeten voorschriften worden vastgesteld om ervoor te zorgen dat oppervlakteactieve stoffen volledig biologisch afbreekbaar zijn wanneer zij als zodanig in de handel worden gebracht en bestemd zijn voor gebruik in detergentia, of wanneer zij in detergentia aanwezig zijn. (9 bis) Er zijn stoffen andere dan oppervlakteactieve stoffen die in detergentia worden gebruikt die na gebruik aanwezig kunnen blijven in het afvalwater en die, indien ze niet door middel van dure processen door afvalwaterbedrijven worden verwijderd, in het milieu aanwezig blijven. Om innovatie te bevorderen en de potentiële risico’s voor de gezondheid en het milieu aan te pakken, moet een tussentijds streefdoel worden vastgesteld dat ervoor zorgt dat detergentia, in zijn totaliteit, intrinsiek biologisch afbreekbaar zijn. Om fabrikanten de tijd te geven om productformuleringen aan te passen, moeten er toereikende overgangsperioden worden vastgesteld en moeten er ruim van tevoren relevante testcriteria worden vastgesteld. [Am. 1] (10) Fosfor is een belangrijk bestanddeel dat in detergentia wordt gebruikt. Fosfor en fosforverbindingen kunnen brengen echter aanzienlijke schade toebrengen toe aan ecosystemen en aquatische milieus, aangezien zij bijdragen tot eutrofiëring. Om een hoger niveau van milieubescherming te waarborgen en de bijdrage van detergentia aan dit verschijnsel te verminderen, moeten geharmoniseerde grenswaarden worden vastgesteld voor het gehalte aan fosfaten en fosforverbindingen in consumentenwasmiddelen en in consumentenwasmiddelen voor vaatwasmachines. Soortgelijke beperkingen zijn niet vereist voor andere soorten bepaalde detergentia omdat hun bijdrage niet significant is of omdat er momenteel geen geschikte alternatieven beschikbaar zijn voor consumenten en voor de industrie . [Am. 2] (11) De afgelopen jaren zijn nieuwe reinigingsmiddelen ontwikkeld die levende micro-organismen als werkzame bestanddelen bevatten. Micro-organismen hebben hun eigen biologie en reactie op het milieu. Door hun proliferatievermogen bestaat er een duidelijk verschil tussen conventionele en microbiële detergentia. Daarom zijn de inherente gevaren en risico’s niet noodzakelijkerwijs van dezelfde aard als die van chemische stoffen, met name in verband met het vermogen van micro-organismen om in verschillende omgevingen te overleven en zich te vermenigvuldigen en om een reeks verschillende metabolieten en toxinen van potentieel toxicologisch belang te produceren. (12) Aangezien micro-organismen niet onderworpen zijn aan registratie overeenkomstig Verordening (EG) nr. 1907/2006 of aan enige andere Uniewetgeving die voorschrijft dat fabrikanten de veiligheid van het voorgenomen gebruik moeten aantonen, mogen zij slechts voor het gebruik in detergentia in aanmerking komen indien zij duidelijk zijn geïdentificeerd, er gegevens voorhanden zijn waaruit blijkt dat het gebruik ervan veilig is en zij onderworpen zijn aan specifieke veiligheidsvoorschriften. Daarom moeten geharmoniseerde voorschriften voor de veiligheid van micro-organismen in detergentia en relevante testmethoden voor marktdeelnemers worden vastgesteld om aan te tonen dat deze voorschriften worden nageleefd. Er zijn beperkingen nodig ten aanzien van de vorm waarin detergentia die micro-organismen bevatten, in de handel worden gebracht wanneer hun samenstelling sensibiliserende bestanddelen bevat. Om ook voor gesensibiliseerde personen een hoog niveau van bescherming van de menselijke gezondheid te waarborgen, moeten detergentia die micro-organismen bevatten en in de vorm van een spray in de handel worden gebracht, daarom veilig worden bevonden voor gebruik in deze vorm. (12 bis) Overeenkomstig Richtlijn 2010/63/EU van het Europees Parlement en de Raad (10) moeten dierproeven worden vervangen, in aantal verminderd of verfijnd, met als doel zo snel mogelijk een einde te maken aan het gebruik van dieren in proeven. Het in de handel brengen van detergentia en oppervlakteactieve stoffen die aan dierproeven zijn onderworpen om aan de vereisten van deze verordening te voldoen, moet derhalve in het algemeen worden verboden, waarbij overigens niet mag worden getornd aan de bescherming van de menselijke gezondheid en het gebruik van historische gegevens moet zijn toegestaan. De Commissie moet relevante alternatieve testmethoden en, in voorkomend geval, afwijkingen valideren en de uitwisseling van informatie tussen alle relevante belanghebbende partijen bevorderen, ter ondersteuning van de ontwikkeling van testmethoden zonder dierproeven, rekening houdend met de toepasselijke Uniewetgeving inzake de bescherming van niet-openbaar gemaakte bedrijfsinformatie en inzake de toegang van het publiek tot milieu-informatie. [Am. 3] (12 ter) Het gebruik van de claim “niet getest op dieren” of soortgelijke claims mag alleen worden toegestaan als gewaarborgd is dat er bij de vervaardiging en de conformiteitsbeoordelingen geen dierproeven hebben plaatsgevonden. Evenzo mag het fabrikanten alleen worden toegestaan te beweren dat een product “vegaan” of soortgelijk is, indien bij de vervaardiging of ontwikkeling van het product geen ingrediënten van dierlijke oorsprong, zoals gelatine, cholesterine of collageen, of dierlijke bijproducten, zoals honing of bijenwas, zijn gebruikt. [Am. 4] (13) Om een hoog niveau van bescherming van de aspecten van het algemeen belang te waarborgen en om te zorgen voor eerlijke mededinging op de interne markt, moeten de marktdeelnemers al naargelang hun respectieve rol in de toeleveringsketen de verantwoordelijkheid dragen voor de conformiteit van detergentia of oppervlakteactieve stoffen met deze verordening. In voorkomend geval moeten fabrikanten en importeurs, ter bescherming van het milieu en van de gezondheid en veiligheid van de consumenten, steekproeven uitvoeren op de detergentia en oppervlakteactieve stoffen die zij op de markt aanbieden. (14) Alle marktdeelnemers die een rol vervullen in de toeleverings- en distributieketen, moeten passende en doeltreffende maatregelen nemen om te waarborgen dat zij uitsluitend detergentia en oppervlakteactieve stoffen op de Uniemarkt aanbieden die aan deze verordening voldoen. Er moet worden gezorgd voor een duidelijke en evenredige verdeling van de verplichtingen overeenkomstig de rol van iedere marktdeelnemer in de toeleverings- en distributieketen. [Am. 5] (15) Er moet een conformiteitsbeoordelingsprocedure komen waarmee marktdeelnemers kunnen aantonen — en de bevoegde instanties kunnen verifiëren — dat op de markt aangeboden detergentia en oppervlakteactieve stoffen aan de eisen van deze verordening voldoen. Bij Besluit nr. 768/2008/EG zijn modules voor conformiteitsbeoordelingsprocedures vastgesteld, van de minst stringente tot de meest stringente procedure, afhankelijk van de hoogte van het risico en het vereiste veiligheidsniveau. Om voor coherentie tussen de sectoren te zorgen en ad-hocvarianten te voorkomen, is in Besluit nr. 768/2008/EG bepaald dat conformiteitsbeoordelingsprocedures uit die modules moeten worden gekozen. (15 bis) Fabrikanten moeten de technische documentatie, het productpaspoort en, in voorkomend geval, het digitaal etiket gedurende een periode van tien jaar bewaren vanaf de datum waarop het laatste item van een productpartij of model van een detergent of de oppervlakteactieve stof waar die documentatie, het productpaspoort of het digitaal etiket betrekking op heeft, in de handel is gebracht. [Am. 6] (16) De fabrikant, die op de hoogte is van de details van het ontwerp- en productieproces, is het best in staat om ervoor te zorgen dat het detergens of de oppervlakteactieve stof aan de voorschriften van deze verordening voldoet. Fabrikanten moeten daarom als enige verantwoordelijk zijn voor de uitvoering van de conformiteitsbeoordelingsprocedure voor detergentia en oppervlakteactieve stoffen. Module A moet van toepassing zijn op de conformiteitsbeoordeling van detergentia en oppervlakteactieve stoffen. De fabrikanten moeten ook een technisch dossier samenstellen waaruit blijkt dat het detergens of de oppervlakteactieve stof voldoet aan de desbetreffende voorschriften en testmethoden. (17) Om de naleving door de fabrikanten van hun verplichtingen uit hoofde van deze verordening te vergemakkelijken, moet het in de Unie gevestigde fabrikanten worden toegestaan een gemachtigde aan te wijzen om namens hen specifieke taken uit te voeren . Een dergelijke aanwijzing dient uitsluitend geldig te zijn wanneer zij door de gemachtigde schriftelijk wordt aanvaard . Teneinde een duidelijke en evenredige verdeling van de verantwoordelijkheden tussen de fabrikant en de gemachtigde te waarborgen, is het bovendien noodzakelijk een lijst op te stellen van taken waarmee fabrikanten de gemachtigde kunnen belasten. Om de afdwingbaarheid en doeltreffendheid van de eisen inzake markttoezicht te waarborgen en ervoor te zorgen dat alleen conforme detergentia en oppervlakteactieve stoffen in de Unie in de handel worden gebracht, moet de aanwijzing van een gemachtigde verplicht worden gesteld wanneer de fabrikant buiten de Unie is gevestigd. [Am. 7] (18) Met het oog op het vergemakkelijken van de communicatie tussen marktdeelnemers, markttoezichtautoriteiten en consumenten, moeten marktdeelnemers, als onderdeel van hun contactgegevens, naast hun postadres post- en e-mailadres ook een webadres telefoonnummer te vermelden. [Am. 8] (19) Om de werking van de interne markt te waarborgen en ervoor te zorgen dat de doelstelling om een hoog niveau van bescherming van de gezondheid en het milieu te bieden, wordt verwezenlijkt, moet worden vastgesteld dat detergentia en oppervlakteactieve stoffen uit derde landen die de Uniemarkt binnenkomen, ook aan deze verordening voldoen. Met name moet ervoor worden gezorgd dat fabrikanten de juiste conformiteitsbeoordelingsprocedures hebben uitgevoerd voor deze producten. Er moeten eveneens regels voor importeurs worden vastgesteld, om te waarborgen dat de detergentia en oppervlakteactieve stoffen die zij in de handel brengen, aan die vereisten voldoen en dat de door de fabrikanten opgestelde documentatie en, in voorkomend geval, de CE-markering ter inspectie beschikbaar zijn is voor de bevoegde nationale autoriteiten. Ook moet worden bepaald dat importeurs ervoor moeten zorgen dat er een productpaspoort beschikbaar is voor die producten. [Am. 9] (20) Aangezien importeurs een sleutelrol spelen bij het waarborgen van de conformiteit van op de Uniemarkt ingevoerde detergentia en oppervlakteactieve stoffen, moeten zij op het product hun naam, geregistreerde handelsnaam of het geregistreerde handelsmerk en hun postadres post- en e-mailadres en telefoonnummer vermelden , en, indien voorhanden, de elektronische communicatiemiddelen waarmee contact met hen kan worden opgenomen. [Am. 10] (21) Aangezien de distributeur een detergens of oppervlakteactieve stof op de markt aanbiedt nadat de fabrikant of importeur het product in de handel heeft gebracht, moet hij de nodige zorgvuldigheid betrachten in verband met de geldende voorschriften. De distributeur moet er ook voor zorgen dat de wijze waarop hij het detergens of de oppervlakteactieve stof hanteert, geen afbreuk doet aan de naleving van de voorschriften van deze verordening. (22) Omdat distributeurs en importeurs dicht bij de markt staan en belangrijk zijn voor het waarborgen van de conformiteit van het product, moeten zij worden betrokken bij de markttoezichttaken van de bevoegde nationale autoriteiten en moeten zij bereid zijn actief medewerking te verlenen door die autoriteiten alle nodige informatie over het detergens of de oppervlakteactieve stof in kwestie te verstrekken. (23) Indien marktdeelnemers een detergens of oppervlakteactieve stof onder hun eigen naam of handelsmerk in de handel brengen, dan wel een detergens of oppervlakteactieve stof zodanig wijzigen dat de conformiteit ervan met deze verordening in het gedrang zou kunnen komen, moeten zij als fabrikanten worden beschouwd en moeten zij de verplichtingen van fabrikanten op zich nemen. In andere gevallen moeten marktdeelnemers die door andere marktdeelnemers reeds in de handel gebrachte detergentia of oppervlakteactieve stoffen slechts verpakken of herverpakken, kunnen aantonen dat de naleving van de voorschriften van deze verordening niet in het gedrang is gekomen, en wel door hun identiteit op de verpakking te vermelden en door een kopie van de oorspronkelijke etiketteringsinformatie te bewaren. (24) De CE-markering, waarmee de conformiteit van een detergens of oppervlakteactieve stof met deze verordening wordt aangegeven, is de zichtbare uitkomst van een uitgebreid proces van conformiteitsbeoordeling. In Verordening (EG) nr. 765/2008 van het Europees Parlement en de Raad (11) zijn de algemene beginselen van de CE-markering vastgesteld. Die verordening moet van toepassing zijn op de detergentia waarop deze verordening betrekking heeft, opdat producten die onder het vrije verkeer van goederen binnen de Unie vallen, voldoen aan vereisten die een hoog niveau van bescherming waarborgen van algemene belangen zoals de gezondheid en het milieu. Overeenkomstig Verordening (EG) nr. 765/2008 moet de CE-markering de enige conformiteitsmarkering zijn die aangeeft dat het detergens in overeenstemming met de harmonisatiewetgeving van de Unie is. [Am. 11] (25) Om een hoog niveau van bescherming van de menselijke gezondheid te waarborgen, moeten fabrikanten worden verplicht een gegevensblad inzake bestanddelen voor niet-gevaarlijke detergentia te verstrekken. Om de efficiëntie van de relevante vereisten te optimaliseren en met het oog op het reeds bij Verordening (EG) nr. 1272/2008 ingestelde systeem voor respons in noodgevallen op gezondheidsgebied, moeten fabrikanten deze informatie op verzoek ter beschikking van gifcentra stellen. [Am. 12] (26) Op de etiketten wordt belangrijke gebruiks -, gezondheids - en veiligheidsinformatie aan gebruikers verstrekt, zoals de aanwezigheid van huid- of inhalatieallergenen (bv. allergene geurstoffen, conserveermiddelen of enzymen) in detergentia en oppervlakteactieve stoffen. Door informatie over het gehalte aan die stoffen op de etiketten van detergentia en oppervlakteactieve stoffen te verstrekken, kunnen gebruikers met allergieën of voor allergieën vatbare gebruikers weloverwogen keuzen maken, waardoor mogelijke reacties in verband met het gebruik van detergentia en oppervlakteactieve stoffen worden beperkt. Daarom moeten etiketteringsvoorschriften voor detergentia en oppervlakteactieve stoffen worden vastgesteld. [Am. 13] (27) Aangezien de etikettering van detergentia en oppervlakteactieve stoffen onder meerdere wetgevingsteksten van de Unie kan vallen, moet de informatie over de etiketten van detergentia en oppervlakteactieve stoffen worden gestroomlijnd, zodat wanneer uit hoofde van verscheidene wetgevingsteksten van de Unie soortgelijke informatie op het etiket van detergentia en oppervlakteactieve stoffen vereist is, deze informatie overeenkomstig de strengere regels slechts eenmaal wordt verstrekt. Dit zal enerzijds de leesbaarheid en begrijpelijkheid van etiketten van detergentia en oppervlakteactieve stoffen voor eindgebruikers verbeteren en anderzijds de regeldruk voor de fabrikanten van detergentia en oppervlakteactieve stoffen verminderen. (28) Geurstoffen zijn organische verbindingen met karakteristieke, meestal aangename geuren, die op grote schaal worden gebruikt in detergentia, maar ook in veel andere producten zoals parfums en andere geparfumeerde cosmeticaproducten. Deze stoffen kunnen bij contact een allergische reactie veroorzaken, met name bij gesensibiliseerde personen, zelfs wanneer zij in lage concentraties aanwezig zijn. Het is dus belangrijk informatie te verstrekken over de aanwezigheid van afzonderlijke allergene geurstoffen in detergentia, zodat gesensibiliseerde personen contact met de stof waarvoor zij allergisch zijn, kunnen vermijden. Daarom moeten strikte voorschriften voor de etikettering van allergene geurstoffen worden vastgesteld. Die stoffen kunnen echter ook onder een etiketteringsverplichting uit hoofde van Verordening (EG) nr. 1272/2008 vallen. Daarom moeten specifieke etiketteringsvoorschriften worden vastgesteld die alleen van toepassing zijn wanneer de etiketteringsdrempels van Verordening (EG) nr. 1272/2008 niet zijn bereikt. Dit voorkomt niet alleen onnodige lasten voor marktdeelnemers, maar zorgt er ook voor dat de eindgebruikers deze informatie op een duidelijke manier ontvangen, waardoor zelfs voor gesensibiliseerde personen een hoog niveau van bescherming van de menselijke gezondheid wordt geboden. Voor nieuwe etiketteringsvoorschriften die bij gedelegeerde handelingen worden vastgesteld, moeten passende overgangsperioden gelden. [Am. 14] (29) Voor bepaalde stoffen, zoals conserveermiddelen, zijn aanvullende etiketteringsvoorschriften nodig om een hoog niveau van gezondheidsbescherming te waarborgen. De etiketteringsvoorschriften voor conserveermiddelen moeten daarom niet alleen betrekking hebben op de conserveermiddelen die doelbewust door de fabrikant aan het detergens worden toegevoegd, maar ook op die welke voortvloeien uit de samenstellende mengsels ervan en die vaak worden aangeduid als “carry-over”-conserveermiddelen. (30) Op het etiket van consumentenwasmiddelen en consumentenwasmiddelen voor vaatwasmachines moet informatie worden opgenomen over de juiste hoeveelheid wasmiddel die de consumenten bij het reinigen moeten gebruiken, informatie over de dosering dus, om een overmatig verbruik van detergentia te voorkomen en zo de totale hoeveelheid detergentia en oppervlakteactieve stoffen die in het milieu terechtkomt, te verminderen. (31) Digitale etikettering zou de verstrekking van etiketteringsinformatie kunnen verbeteren, zowel door overvolle fysieke etiketten te vermijden, als door gebruikers in staat te stellen gebruik te maken van verschillende leesopties die alleen door digitale formaten worden geboden, zoals de letters groter maken, automatisch zoeken, voorlezen of vertaling in andere talen. Het verstrekken van digitale etiketten zou ook kunnen leiden tot een efficiënter beheer van de etiketteringsverplichtingen door marktdeelnemers, door de actualisering van de etiketteringsinformatie te vergemakkelijken, de etiketteringskosten te verlagen en meer gerichte informatie voor de gebruikers mogelijk te maken. Daarom moet het marktdeelnemers worden toegestaan bepaalde etiketteringsinformatie alleen onder bepaalde voorwaarden via het digitale etiket te verstrekken onder bepaalde voorwaarden , om een hoog niveau van bescherming van de gebruikers van detergentia en het milieu te waarborgen. [Am. 15] (31 bis) Digitale etikettering kan de leesbaarheid, gebruiksvriendelijkheid en begrijpelijkheid van etiketten voor consumenten, waaronder kwetsbare consumenten en consumenten met een visuele beperking, vergroten. [Am. 16] (32) Om onnodige administratieve lasten voor marktdeelnemers te voorkomen en aangezien het digitale etiket in de meeste gevallen slechts een aanvulling vormt op het fysieke etiket, moeten marktdeelnemers kunnen beslissen of zij digitale etiketten gebruiken of alle informatie alleen op een fysiek etiket vermelden. De keuze om een digitaal etiket te verstrekken, moet berusten bij de fabrikanten en de importeurs, die verantwoordelijk zijn voor het verstrekken van de juiste etiketteringsinformatie. [Am. 17] (33) Digitale etikettering kan ook uitdagingen met zich meebrengen voor kwetsbare bevolkingsgroepen met geen of onvoldoende digitale vaardigheden en kan leiden tot een versterking van de digitale kloof. Daarom moet de specifieke informatie die alleen op een digitaal etiket moet worden verstrekt, de huidige stand van de digitalisering van de samenleving en de specifieke situatie van de gebruikers van detergentia weerspiegelen , alsook de mate waarin de noodzakelijke draadloze en andere technologische infrastructuur onbeperkte toegang tot de informatie mogelijk maakt . Bovendien moet alle etiketteringsinformatie met betrekking tot de bescherming van de gezondheid en het milieu evenals de minimale waaronder de gebruiksaanwijzingen voor detergentia op het etiket vermeld blijven, zodat alle eindgebruikers weloverwogen keuzen kunnen maken vóór de aanschaf van het detergens en een veilig gebruik is gewaarborgd. [Am. 18] (34) Er moet echter een uitzondering worden gemaakt Voor detergentia die in de vorm van navulling aan eindgebruikers worden verkocht . Om niet alleen de voordelen van digitalisering ten volle te benutten, maar ook de grote milieuvoordelen van minder verpakkingen en dus minder verpakkingsafval die de navulverkoop biedt, moet het toegestaan zijn om , moet ervoor worden gezorgd dat alle etiketteringsinformatie digitaal te verstrekken, met uitzondering van beschikbaar is op een afzonderlijk beschikbaar etiket dat op het moment van navulling aan de verpakking moet worden bevestigd. Hieronder vallen ook de doseringsinstructies voor consumentenwasmiddelen. [Am. 19] (35) Om te zorgen voor een gelijk speelveld voor marktdeelnemers die detergentia op de markt aanbieden en om eindgebruikers te beschermen, moeten algemene voorschriften voor digitale etikettering worden vastgesteld. Marktdeelnemers moeten bijvoorbeeld zorgen voor kosteloze en eenvoudige toegang tot digitale etiketten , door middel van maximaal twee knoppen of klikken, en moeten waarborgen dat de verplichte etiketteringsinformatie die op grond van deze verordening is vereist, wordt gescheiden van andere informatie. [Am. 20] (36) Gezien de huidige ontwikkeling van de digitale vaardigheden moeten marktdeelnemers de informatie op het etiket ook op alternatieve wijze verstrekken aan eindgebruikers wanneer deze geen toegang hebben tot het digitale etiket. Deze verplichting moet worden opgelegd als een veiligheidsmaatregel om eventuele risico’s als gevolg van het niet beschikbaar zijn van de informatie op het etiket te beperken , met name wat betreft detergentia in navulverpakking, waar alle informatie in een digitaal etiket kan worden verstrekt . [Am. 21] (37) Aangezien detergentia ongeacht de vorm waarin zij op de markt worden aangeboden hetzelfde gebruik hebben en dezelfde risico’s inhouden, moeten marktdeelnemers die detergentia in de vorm van navulling op de markt aanbieden, ervoor zorgen dat deze aan dezelfde vereisten voldoen als de voorverpakte detergentia. Bovendien moeten consumenten ook de vereiste etiketteringsinformatie ontvangen wanneer zij voor detergentia in navulverpakking kiezen. In het navulstation moet er ook altijd een fysieke kopie van het etiket zichtbaar zijn. De navulverkoop van detergentia moet daarom uitdrukkelijk onder deze verordening vallen zodat een hoog niveau van bescherming van de gezondheid en het milieu en een gelijk speelveld voor marktdeelnemers zijn gewaarborgd. Om de transitie van de Unie naar een circulaire economie te bevorderen, moeten hergebruik en navulling van verpakkingen worden aangemoedigd en bevorderd. Fabrikanten en einddistributeurs moeten, indien haalbaar, de verkoop van detergentia in navulverpakkingen op het verkooppunt mogelijk maken en bevorderen, en moeten eraan werken detergentia aan consumenten aan te bieden in andere duurzame verkoopvormen, bijvoorbeeld in recycleerbare verpakkingen die consumenten thuis naar believen kunnen navullen, in voorkomend geval met waarborgen betreffende de veiligheid van consumenten. [Am. 22] (38) Het markttoezicht wordt eenvoudiger en doeltreffender wanneer gewaarborgd wordt dat een detergens of oppervlakteactieve stof in de hele toeleveringsketen traceerbaar is. Een efficiënt traceringssysteem verlicht de taak van de markttoezichtautoriteiten wanneer zij marktdeelnemers moeten opsporen die niet-conforme detergentia of oppervlakteactieve stoffen op de markt hebben aangeboden. (39) Fabrikanten moeten een productpaspoort aanmaken om informatie te verstrekken over de conformiteit van detergentia en oppervlakteactieve stoffen met deze verordening en met alle andere wetgeving waaraan het detergens of de oppervlakteactieve stof moet voldoen. Om de controles van detergentia of oppervlakteactieve stoffen te vergemakkelijken en de actoren in de toeleveringsketen en de eindgebruikers toegang te geven tot de nodige informatie, zoals bestanddelen en gebruiksaanwijzingen, moet de informatie in het productpaspoort digitaal en op rechtstreeks toegankelijke wijze worden verstrekt via een gegevensdrager die op het etiket van het detergens of de oppervlakteactieve stof, de verpakking ervan of de begeleidende documentatie is aangebracht. Markttoezichtautoriteiten, marktdeelnemers en eindgebruikers moeten daarom via de gegevensdrager onmiddellijk toegang hebben tot conformiteits- of andere informatie over het detergens of de oppervlakteactieve stof. (39 bis) Om te voorkomen dat bedrijven en burgers te maken krijgen met kosten die niet in verhouding staan tot de voordelen in ruimere zin, moet het productpaspoort standaard horen bij een specifiek model detergens of oppervlakteactieve stof. Indien er wijzigingen worden doorgevoerd met betrekking tot de formule of wanneer er sprake is van verschillen in samenstelling naargelang van de partij, moet het productpaspoort gelden voor een specifieke partij. [Am. 23] (40) Om dubbele investeringen in digitalisering door alle betrokken actoren, met inbegrip van fabrikanten, markttoezichtautoriteiten en douaneautoriteiten, te voorkomen, moet het bij deze verordening vastgestelde productpaspoort volledig interoperabel zijn met het productpaspoort dat op grond van andere Uniewetgeving is vereist. (41) Met name worden in Verordening (EU) …/… [van het Europees Parlement en de Raad betreffende de totstandbrenging van een kader voor het vaststellen van vereisten inzake ecologisch ontwerp voor duurzame producten en tot intrekking van Richtlijn 2009/125/EG] ook vereisten en technische specificaties vastgesteld voor een digitaal productpaspoort, de oprichting van een centraal register van de Commissie waar paspoortinformatie wordt opgeslagen en de verbinding van dat register met de IT-systemen van de douane. Detergentia of oppervlakteactieve stoffen zouden op middellange termijn in het toepassingsgebied van die verordening kunnen worden opgenomen, waardoor zij dan over een digitaal productpaspoort zullen moeten beschikken. (42) Het productpaspoort voor detergentia en oppervlakteactieve stoffen dat in het kader van deze verordening wordt aangemaakt, moet daarom voldoen aan dezelfde voorschriften en technische elementen als die welke zijn vastgesteld in Verordening (EU) …/… betreffende vereisten inzake ecologisch ontwerp voor duurzame producten, met inbegrip van de technische, semantische en organisatorische aspecten van eind-tot-eindcommunicatie en gegevensoverdracht. (43) Wanneer andere wetgeving van de Unie die van toepassing is op detergentia of oppervlakteactieve stoffen een productpaspoort vereist, moet één productpaspoort beschikbaar vereist zijn voor detergentia en oppervlakteactieve stoffen dat de krachtens deze verordening en de andere wetgeving van de Unie vereiste informatie bevat. Voorts moet het technisch ontwerp van het productpaspoort voor detergentia en oppervlakteactieve stoffen verenigbaar zijn met afzonderlijke criteria inzake technisch ontwerp uit andere EU-wetgeving. [Am. 24] (44) Het is van cruciaal belang dat zowel de fabrikanten als de gebruikers duidelijk wordt gemaakt dat de fabrikant, door het aanmaken van het productpaspoort voor detergentia of oppervlakteactieve stoffen en, in voorkomend geval, het aanbrengen van de CE-markering, verklaart dat het detergens of de oppervlakteactieve stof aan alle toepasselijke voorschriften voldoet en dat de fabrikant de volledige verantwoordelijkheid daarvoor op zich neemt. [Am. 25] (45) Wanneer bepaalde informatie alleen digitaal wordt verstrekt, moet duidelijk worden gemaakt dat deze informatie afzonderlijk en duidelijk gescheiden van andere informatie, maar via één gegevensdrager, moet worden verstrekt. Dit zal het werk van de markttoezichtautoriteiten vergemakkelijken, maar ook duidelijkheid verschaffen aan de eindgebruikers over de verschillende soorten informatie die voor hen in een digitaal formaat beschikbaar is. [Am. 26] (46) Hoofdstuk VII van Verordening (EU) 2019/1020 van het Europees Parlement en de Raad (12) tot vaststelling van de voorschriften voor de controles op producten die de markt van de Unie binnenkomen, is van toepassing op detergentia en oppervlakteactieve stoffen. De met deze controles belaste autoriteiten, die in bijna alle lidstaten de douaneautoriteiten zijn, moeten deze controles uitvoeren op basis van een risicoanalyse als bedoeld in de artikelen 46 en 47 van Verordening (EU) nr. 952/2013 van het Europees Parlement en de Raad (13) , de bijbehorende uitvoeringswetgeving en de desbetreffende richtsnoeren. Deze verordening mag derhalve geen enkele wijziging inhouden van hoofdstuk VII van Verordening (EU) 2019/1020 en van de wijze waarop de autoriteiten die belast zijn met de controles van producten die de markt van de Unie binnenkomen, zichzelf organiseren en hun activiteiten uitvoeren. (47) Naast het bij hoofdstuk VII van Verordening (EU) 2019/1020 ingestelde controlekader moeten de douaneautoriteiten automatisch kunnen controleren of er een productpaspoort bestaat voor ingevoerde detergentia en oppervlakteactieve stoffen die onder deze verordening vallen, teneinde de controles aan de buitengrenzen van de Unie te versterken en te voorkomen dat niet-conforme detergentia en oppervlakteactieve stoffen de markt van de Unie binnenkomen. (48) Wanneer detergentia en oppervlakteactieve stoffen uit derde landen worden aangeboden om in het vrije verkeer te worden gebracht, moet de douane ervoor zorgen dat de marktdeelnemer het kenmerk van een productpaspoort ter beschikking van de douaneautoriteiten stelt en dat dit kenmerk overeenkomt met een unieke productidentificatiecode die is opgeslagen in het door de Commissie overeenkomstig [artikel 12 van Verordening (EU) …/… inzake ecologisch ontwerp voor duurzame producten] opgezette register van productpaspoorten. De koppeling tussen dit register en het IT-douanesysteem als bedoeld in [artikel 13 van Verordening (EU) …/… betreffende vereisten inzake ecologisch ontwerp voor duurzame producten] moet de automatische verificatie mogelijk maken van het productpaspoort dat voor die detergentia of oppervlakteactieve stoffen bij de douane wordt ingediend, zodat alleen detergentia en oppervlakteactieve stoffen met een geldige verwijzing naar een unieke productidentificatiecode zoals opgenomen in het register, in het vrije verkeer worden gebracht. (49) Wanneer naast de unieke productidentificatiecode en de unieke identificatiecode voor marktdeelnemers andere informatie wordt opgeslagen in het bij [artikel 12 van Verordening (EU) …/… inzake ecologisch ontwerp voor duurzame producten] ingestelde register van productpaspoorten, moet de Commissie in een gedelegeerde handeling kunnen bepalen dat de douaneautoriteiten de samenhang tussen deze aanvullende informatie en de informatie die de marktdeelnemer aan de douane ter beschikking stelt, mogen verifiëren om na te gaan of de detergentia en oppervlakteactieve stoffen die onder de douaneregeling voor het in het vrije verkeer brengen zijn geplaatst, aan deze verordening voldoen. (50) Met de informatie uit het productpaspoort kunnen de douaneautoriteiten het risicobeheer verbeteren en vergemakkelijken en kan worden gezorgd voor beter gerichte controles aan de buitengrenzen van de Unie. Derhalve moeten de douaneautoriteiten de in het productpaspoort en het bijbehorende register opgenomen informatie kunnen opzoeken en gebruiken voor het uitvoeren van hun taken in overeenstemming met de Uniewetgeving, onder andere voor risicobeheer overeenkomstig Verordening (EU) nr. 952/2013. (51) Het is passend om te voorzien in de bekendmaking van een bericht in het Publicatieblad van de Europese Unie met vermelding van de datum waarop de koppeling tussen het register en het in [artikel 13 van Verordening (EU) …/… inzake ecologisch ontwerp voor duurzame producten] bedoelde douane-éénloketsysteem van de Europese Unie voor de uitwisseling van certificaten operationeel wordt, teneinde de toegang van het publiek tot die informatie te vergemakkelijken. (52) De automatische verificatie door de douane van het kenmerk van het productpaspoort voor detergentia en oppervlakteactieve stoffen die de markt van de Unie binnenkomen, mag de verantwoordelijkheden van de markttoezichtautoriteiten niet vervangen of wijzigen, maar moet alleen het algemene kader voor controles op producten die de markt van de Unie binnenkomen, aanvullen. De markttoezichtautoriteiten moeten, in overeenstemming met Verordening (EU) 2019/1020, controles van de informatie in productpaspoorten en controles op producten op de markt uitvoeren en, in geval van opschorting van het in het vrije verkeer brengen door de autoriteiten die zijn aangewezen voor controles aan de buitengrenzen van de Unie, de conformiteit en ernstige risico’s van producten overeenkomstig hoofdstuk VII van Verordening (EU) 2019/1020 vaststellen. (53) Markttoezicht is een essentieel hulpmiddel, aangezien het een juiste en eenvormige toepassing van de Uniewetgeving waarborgt. Verordening (EU) 2019/1020 stelt het kader vast voor het markttoezicht op producten die onder de harmonisatiewetgeving van de Unie vallen. De lidstaten moeten daarom het markttoezicht op detergentia en oppervlakteactieve stoffen overeenkomstig die verordening organiseren en uitvoeren. (54) Verordening (EU) 2019/1020 is reeds van toepassing op detergentia en oppervlakteactieve stoffen, aangezien Verordening (EG) nr. 648/2004 is opgenomen in bijlage I ervan. Met het oog op de rechtszekerheid moet echter worden verduidelijkt dat de in Verordening (EU) 2019/1020 vastgestelde regels inzake toezicht op de interne markt en controle van producten die de interne markt binnenkomen, ook van toepassing zijn op detergentia en oppervlakteactieve stoffen die onder deze verordening vallen. Deze verordening mag de lidstaten niet beletten te kiezen welke autoriteiten voor de uitvoering van die taken bevoegd zijn. Verordening (EU) 2019/1020 moet derhalve worden gewijzigd om daarin een verwijzing naar deze verordening op te nemen. (55) Verordening (EG) nr. 648/2004 heeft voorzien in een vrijwaringsprocedure die de Commissie in staat stelt te onderzoeken of een maatregel van een lidstaat tegen detergentia en oppervlakteactieve stoffen waarvan wordt aangenomen dat zij een risico inhouden, gerechtvaardigd is. Om de transparantie te vergroten en tijdverlies te beperken, moet de oude vrijwaringsprocedure worden verbeterd om deze efficiënter te maken en gebruik te kunnen maken van de deskundigheid in de lidstaten. Het oude systeem moet worden vervangen door een procedure om belanghebbenden te informeren over voorgenomen maatregelen ten aanzien van detergentia en oppervlakteactieve stoffen die een risico voor de gezondheid of het milieu inhouden. Markttoezichtautoriteiten moeten in samenwerking met de betrokken marktdeelnemers in een vroeg stadium kunnen optreden ten aanzien van dergelijke detergentia en oppervlakteactieve stoffen. De Commissie moet, door middel van uitvoeringshandelingen en, gezien hun bijzondere en technische aard, zonder Verordening (EU) nr. 182/2011 toe te passen, bepalen of een nationale maatregel met betrekking tot een detergens of oppervlakteactieve stof die een risico vormt, gerechtvaardigd is. (56) Uit de ervaring met Verordening (EG) nr. 648/2004 is gebleken dat detergentia en oppervlakteactieve stoffen die aan de toepasselijke voorschriften voldeden, in specifieke gevallen toch een risico voor de gezondheid of het milieu hebben gevormd. Er moeten bepalingen worden vastgesteld om ervoor te zorgen dat de markttoezichtautoriteiten maatregelen nemen tegen detergentia of oppervlakteactieve stoffen die een risico voor de gezondheid of het milieu vormen, zelfs als zij aan de wettelijke voorschriften voldoen. De Commissie moet, door middel van uitvoeringshandelingen en, gezien hun bijzondere en technische aard, zonder Verordening (EU) nr. 182/2011 toe te passen, bepalen of een nationale maatregel met betrekking tot conforme detergentia of oppervlakteactieve stoffen die volgens een lidstaat een risico voor de gezondheid en veiligheid van personen of voor het milieu vormen, gerechtvaardigd is. (57) Om rekening te houden met de technische en wetenschappelijke vooruitgang of nieuw wetenschappelijk bewijs en het niveau van digitale paraatheid, moet aan de Commissie de bevoegdheid worden overgedragen om overeenkomstig artikel 290 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie handelingen vast te stellen met betrekking tot verdere aanvulling van de algemene voorschriften inzake digitale etikettering; tot wijziging van de etiketteringsinformatie die uitsluitend in digitaal formaat mag worden verstrekt; tot wijziging van de grenswaarde voor allergene geurstoffen wanneer krachtens Verordening (EG) nr. 1223/2009 individuele, op risico gebaseerde maximale concentratiegehalten voor allergene geurstoffen zijn vastgesteld; tot wijziging van de bestaande vereisten inzake biologische afbreekbaarheid om vereisten inzake biologische afbreekbaarheid in te voeren voor andere stoffen en mengsels dan oppervlakteactieve stoffen in detergentia (met inbegrip van capsules met detergentia), wanneer nieuw wetenschappelijk bewijs dit vereist; en tot wijziging van de bijlagen I tot en met VII. De Commissie moet ook de bevoegdheid krijgen om de specifieke informatie die in het productpaspoort moet worden opgenomen alsook de in het register van de Commissie op te nemen informatie te wijzigen. Ook moet de Commissie de bevoegdheid krijgen om deze verordening aan te vullen door te bepalen welke aanvullende, in het register opgeslagen informatie de douaneautoriteiten moeten controleren. Om het werk van de douaneautoriteiten met betrekking tot detergentia en oppervlakteactieve stoffen en de in deze verordening vastgestelde voorschriften te vergemakkelijken, moet de Commissie bovendien de bevoegdheid krijgen om gedelegeerde handelingen vast te stellen tot wijziging van deze verordening door te voorzien in een bijlage met codes van de gecombineerde nomenclatuur, zoals opgenomen in bijlage I bij Verordening (EEG) nr. 2658/87, en productbeschrijvingen van detergentia en oppervlakteactieve stoffen, en door die bijlage te actualiseren. (58) Bij het vaststellen van gedelegeerde handelingen krachtens deze verordening is het van bijzonder belang dat de Commissie tijdens haar voorbereidende werkzaamheden tot passende raadplegingen overgaat, onder meer op deskundigenniveau, en dat die raadplegingen gebeuren in overeenstemming met de beginselen die zijn vastgelegd in het Interinstitutioneel Akkoord van 13 april 2016 over beter wetgeven (14) . Met name om te zorgen voor gelijke deelname aan de voorbereiding van gedelegeerde handelingen, ontvangen het Europees Parlement en de Raad alle documenten op hetzelfde tijdstip als de deskundigen van de lidstaten en hebben hun deskundigen systematisch toegang tot de vergaderingen van de deskundigengroepen van de Commissie die zich bezighouden met de voorbereiding van de gedelegeerde handelingen. (59) Om eenvormige voorwaarden voor de uitvoering van deze verordening te waarborgen, moeten aan de Commissie uitvoeringsbevoegdheden worden toegekend om de gedetailleerde technische vereisten voor het productpaspoort voor detergentia en oppervlakteactieve stoffen vast te stellen. Die bevoegdheden moeten worden uitgeoefend overeenkomstig Verordening (EU) nr. 182/2011 van het Europees Parlement en de Raad (15) . (60) Aangezien een hoog niveau van bescherming van de menselijke gezondheid en het milieu moet worden gewaarborgd en rekening moet worden gehouden met nieuwe, op wetenschappelijke gegevens gebaseerde ontwikkelingen, moet de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad een verslag voorleggen over de toepassing van deze verordening. De Commissie moet in haar verslag onder meer beoordelen of deze verordening haar doelstellingen verwezenlijkt, waarbij ook moet worden gekeken naar de gevolgen voor kleine en middelgrote ondernemingen. [Am. 27] (61) Om een hoog niveau van bescherming van de gezondheid en het milieu te waarborgen, innovatie te bevorderen en het concurrentievermogen te stimuleren, moet de Commissie de veiligheidseisen voor detergentia die micro-organismen bevatten en de mogelijkheid om het gebruik van nieuwe micro-organismen of stammen van micro-organismen in detergentia toe te staan of om de aanwezigheid daarvan waar nodig te beperken , beoordelen. [Am. 28] (61 bis) Om de overgang naar een volledig circulaire economie te bevorderen, moet de Commissie een beoordeling uitvoeren van de introductie van streefcijfers voor duurzame hernieuwbare grondstoffen en gerecycled materiaal voor detergentia. [Am. 29] (62) Met deze verordening wordt de mogelijkheid ingevoerd om in bepaalde situaties alle of een deel van de verplichte etiketteringsvoorschriften alleen in digitale etiketten beschikbaar te maken en wordt de invoering van een digitaal productpaspoort voor detergentia en oppervlakteactieve stoffen verplicht gesteld. Daarom moet in voldoende tijd worden voorzien opdat de marktdeelnemers aan de verplichtingen van deze verordening kunnen voldoen, de lidstaten de nodige administratieve infrastructuur voor de toepassing ervan kunnen inrichten, en de Commissie de uitvoering van de technische vereisten van het productpaspoort kan voorbereiden. Bijgevolg moet de toepassing van deze verordening worden uitgesteld tot een datum waarop deze voorbereidingen redelijkerwijs kunnen zijn voltooid. (63) Om rechtszekerheid te waarborgen en verspilling te voorkomen, moeten de marktdeelnemers de voorraden die zich op de datum van toepassing van deze verordening in de distributieketen of in opslag bevinden, kunnen verkopen. Er moet derhalve een overgangsregeling worden vastgesteld opdat detergentia en oppervlakteactieve stoffen die vóór de datum van toepassing van deze verordening overeenkomstig Verordening (EG) nr. 648/2004 in de handel zijn gebracht, op de markt kunnen worden aangeboden zonder dat die producten aan de productvereisten van deze verordening hoeven te voldoen. Distributeurs moet derhalve worden toegestaan voorraden detergentia en oppervlakteactieve stoffen die zich reeds in de distributieketen bevinden en die vóór de datum van toepassing van deze verordening in de handel zijn gebracht, te leveren. (64) Er moeten ook overgangsregelingen worden getroffen opdat detergentia en oppervlakteactieve stoffen die zich op de datum van toepassing van deze verordening nog niet in de distributieketen bevinden, in de handel kunnen worden gebracht zonder dat deze producten aan de voorschriften van deze verordening hoeven te voldoen, op voorwaarde dat zij op het moment dat zij in de handel worden gebracht nog steeds voldoen aan Verordening (EG) nr. 648/2004. Fabrikanten en importeurs moet derhalve worden toegestaan voorraden detergentia en oppervlakteactieve stoffen die zich nog niet in de distributieketen bevinden, na de datum van toepassing van deze verordening in de handel te brengen. (65) Daar de doelstelling van deze verordening, namelijk waarborgen dat geen afbreuk wordt gedaan aan de werking van de interne markt en er tegelijkertijd voor zorgen dat de detergentia en oppervlakteactieve stoffen op de markt voldoen aan de eisen voor een hoog niveau van bescherming van de gezondheid en het milieu, niet voldoende door de lidstaten kan worden verwezenlijkt maar vanwege de omvang en gevolgen ervan beter op Unieniveau kan worden verwezenlijkt, kan de Unie, overeenkomstig het in artikel 5 van het Verdrag betreffende de Europese Unie neergelegde subsidiariteitsbeginsel, maatregelen nemen. Overeenkomstig het in hetzelfde artikel 5 neergelegde evenredigheidsbeginsel gaat deze verordening niet verder dan nodig is voor de verwezenlijking van deze doelstelling, HEBBEN DE VOLGENDE VERORDENING VASTGESTELD: HOOFDSTUK I ALGEMENE BEPALINGEN Artikel 1 Onderwerp 1. Bij deze verordening worden regels vastgesteld voor het vrije verkeer van detergentia en oppervlakteactieve stoffen binnen de interne markt waarbij tegelijkertijd een hoog beschermingsniveau voor de gezondheid en het milieu is gewaarborgd. 2. Deze verordening laat de toepassing van de volgende rechtshandelingen onverlet: a) Verordening (EG) nr. 1907/2006 van het Europees Parlement en de Raad (16) ; b) Verordening (EG) nr. 1272/2008 van het Europees Parlement en de Raad (17) ; c) Verordening (EU) nr. 528/2012 van het Europees Parlement en de Raad (18) . Artikel 2 Definities In deze verordening wordt verstaan onder: 1) “detergens”: elk van de volgende: — een stof, mengsel of micro-organisme, of een combinatie van twee of meer van dergelijke materialen, bedoeld voor het reinigen van weefsels, de vaat of oppervlakken; — een mengsel bedoeld voor het weken (voorwassen), spoelen of bleken van weefsels of de vaat; — een mengsel bedoeld om weefsels anders te doen aanvoelen of te doen ruiken tijdens procedés die een aanvulling vormen op het wassen van weefsels; [Am. 30] 2) “consumentenwasmiddel”: een voor het wassen van wasgoed bestemd detergens dat in de handel wordt gebracht voor gebruik door niet-beroepsuitoefenaren, waaronder in publieke wasserettes; 3) “consumentenwasmiddelen voor vaatwasmachines”: een detergens dat in de handel wordt gebracht voor gebruik in vaatwasmachines door niet-beroepsuitoefenaren; 3 bis) “schoonmaakproduct voor harde oppervlakken”: alle allesreinigers, keukenreinigers, ruitenreinigers of sanitairreinigers; [Am. 31] 3 ter) “handafwasmiddelen voor consumenten”: detergentia voor het met de hand reinigen van borden, bestek en ander keukengerei, die in de handel worden gebracht voor gebruik door niet-professionele gebruikers; [Am. 32] 3 quater) “wasmiddel voor industrieel en institutioneel gebruik”: een voor het wassen van wasgoed bestemd detergens dat in de handel wordt gebracht voor gebruik door gespecialiseerd personeel buiten de huiselijke kring; [Am. 33] 3 quinquies) “detergens voor vaatwasmachines voor industrieel en institutioneel gebruik”: een detergens dat in de handel wordt gebracht voor gebruik in professionele vaatwasmachines door gespecialiseerd personeel buiten de huiselijke kring. [Am. 34] 4) “detergens dat micro-organismen bevat”: een detergens waaraan opzettelijk een of meer micro-organismen zijn toegevoegd, hetzij als zodanig, hetzij via een van de bestanddelen van het detergens; 5) “wasmiddel voor professioneel gebruik”: een detergens voor reinigingswerkzaamheden buiten de huiselijke kring, uitgevoerd door gespecialiseerd personeel waarbij specifieke producten worden gebruikt; 6) “reinigen”: het proces waarbij een onwenselijke afzetting van een substraat of van binnen een substraat wordt afgescheiden en in opgeloste of colloïdale toestand wordt gebracht , waaronder middels het gebruik van micro-organismen ; [Am. 35] 7) “stof”: een stof zoals gedefinieerd in artikel 3, punt 1, van Verordening (EG) nr. 1907/2006; 8) “mengsel”: een mengsel zoals gedefinieerd in artikel 3, punt 2, van Verordening (EG) nr. 1907/2006; 9) “micro-organisme”: een micro-organisme zoals gedefinieerd in artikel 3, lid 1, punt b), van Verordening (EU) nr. 528/2012; 10) “genetisch gemodificeerde micro-organismen”: micro-organismen waarvan het genetisch materiaal is veranderd met behulp van gen- of celtechnologie of een wijze die niet in de natuur voorkomt bij voortplanting of natuurlijke recombinatie; 11) “oppervlakteactieve stof”: in detergentia gebruikte organische stof of mengsel met oppervlakteactieve eigenschappen en bestaande uit een of meer hydrofiele en een of meer hydrofobe groepen van zodanige aard en omvang dat die stof of dat mengsel alle volgende uitwerkingen kan hebben: — vermindering van de oppervlaktespanning van water tot minder dan 45 mN/m; — vorming van een uitvloeiings- of adsorptiemonolaag op het grensvlak tussen water en lucht; — vorming van een emulsie en/of micro-emulsie en/of micellen; — adsorptie op het grensvlak water/vaste stof; 12) “totale aerobe biologische afbreekbaarheid”: de mate van biologische afbraak die wordt bereikt wanneer de stof of het mengsel in aanwezigheid van zuurstof volledig door micro-organismen wordt verbruikt, zodat de stof of het mengsel wordt afgebroken tot kooldioxide, water en minerale zouten van andere aanwezige elementen, zoals gemeten volgens de in bijlage I vermelde testmethoden, en nieuwe microbiële celbestanddelen; 13) “op de markt aanbieden”: het in het kader van een handelsactiviteit, al dan niet tegen betaling, verstrekken met het oog op distributie, consumptie of gebruik op de Uniemarkt; 14) “in de handel brengen”: het voor het eerst op de markt van de Unie aanbieden; 15) “fabrikant”: elke natuurlijke of rechtspersoon die een detergens of een oppervlakteactieve stof vervaardigt of laat ontwerpen of vervaardigen en dat detergens of die oppervlakteactieve stof onder zijn naam of handelsmerk in de handel brengt; 16) “gemachtigde”: een in de Unie gevestigde natuurlijke persoon of rechtspersoon die schriftelijk door een fabrikant is gemachtigd om namens hem specifieke taken te vervullen; 17) “importeur”: een in de Unie gevestigde natuurlijke persoon of rechtspersoon die een detergens uit een derde land in de Unie in de handel brengt; 18) “distributeur”: een natuurlijke persoon of rechtspersoon in de toeleveringsketen, verschillend van de fabrikant of de importeur, die een detergens of oppervlakteactieve stof op de markt aanbiedt; 19) “marktdeelnemer”: de fabrikant, de gemachtigde, de importeur of de distributeur; 20) “markttoezicht”: de activiteiten die worden verricht en maatregelen die worden genomen door markttoezichtautoriteiten om ervoor te zorgen dat producten voldoen aan de voorschriften die zijn opgenomen in deze verordening en in andere toepasselijke harmonisatiewetgeving van de Unie, en om de bescherming van het onder die wetgeving vallende openbaar belang te waarborgen ; [Am. 36] 21) “markttoezichtautoriteit”: markttoezichtautoriteit zoals gedefinieerd in artikel 3, punt 4, van Verordening (EU) 2019/1020 die belast is met het regelen en uitoefenen van markttoezicht op het grondgebied van een lidstaat ; [Am. 37] 22) “terugroepen”: terugroepen zoals gedefinieerd in artikel 3, punt 22, van Verordening (EU) 2019/1020; 23) “uit de handel nemen”: uit de handel nemen zoals gedefinieerd in artikel 3, punt 23, van Verordening (EU) 2019/1020; 24) “CE-markering”: een markering waarmee de fabrikant aangeeft dat het detergens in overeenstemming is met alle toepasselijke eisen van de harmonisatiewetgeving van de Unie die in het aanbrengen ervan voorziet; [Am. 38] 25) “corrigerende maatregel”: een maatregels actie”: een actie zoals gedefinieerd in artikel 3, punt 16, van Verordening (EU) 2019/1020 (19) ; [Am. 39] 26) “in het vrije verkeer brengen”: de procedure van artikel 201 van Verordening (EU) nr. 952/2013; 27) “gegevensdrager”: een streepjescode, tweedimensionaal symbool of ander medium voor het automatisch identificeren en lezen van gegevens die/dat met een apparaat kan worden gelezen; 28) “unieke productidentificatiecode”: een unieke reeks tekens voor de identificatie van een product waarmee het ook mogelijk is tevens een weblink naar het productpaspoort te maken kan worden gemaakt ; [Am. 40] 29) “unieke identificatiecode voor marktdeelnemers”: een unieke reeks tekens voor de identificatie van marktdeelnemers actoren die betrokken zijn bij de waardeketen van producten; [Am. 41] 30) “douaneautoriteiten”: douaneautoriteiten zoals gedefinieerd in artikel 5, punt 1, van Verordening (EU) nr. 952/2013; 31) “douane-éénloketsysteem van de Europese Unie voor de uitwisseling van certificaten”: het systeem waarnaar wordt verwezen in artikel 4 van Verordening (EU) 2022/2399 van het Europees Parlement en de Raad (20) ; 32) “afzonderlijke verpakking”: verpakking waarin het detergens of de oppervlakteactieve stof op de markt wordt aangeboden en die bedoeld is om de inhoud tot de plaats van gebruik te vergezellen; 33) “ navullen”: de navulling”: handeling waarbij de eigen houder van de eindgebruiker handmatig of een consument of een professionele gebruiker een verpakking vult met behulp van automatische of semiautomatische apparatuur in de winkel vanuit een grote houder met het een detergens die door een leverancier wordt gevuld aangeboden in het kader van een handelsactiviteit, al dan niet tegen betaling ; [Am. 42] 34) “partij”: een bepaalde hoeveelheid eindproducten die aan de volgende voorwaarden voldoet: — zij wordt geproduceerd in één productieproces of in een reeks processen tijdens dezelfde productiecyclus; — zij behoort een uniforme samenstelling te hebben wanneer zij volgens dezelfde testmethoden wordt getest; en — zij wordt duidelijk geïdentificeerd door een typenummer, partijnummer of een ander identificatiemiddel; 34 bis) “model”: een groep detergentia of oppervlakteactieve stoffen die aan de volgende voorwaarden voldoet: — ze staan onder de verantwoordelijkheid van dezelfde fabrikant; — ze hebben dezelfde inhoud, in overeenstemming met deel A van bijlage V, en worden vervaardigd met gebruikmaking van dezelfde vervaardigingsprocessen; — ze behoren een uniforme samenstelling te hebben wanneer zij volgens dezelfde testmethoden wordt getest; alsmede — ze worden duidelijk geïdentificeerd door een typenummer of een ander identificatiemiddel. [Am. 43] 35) “eindgebruiker”: een in de Unie verblijvende of gevestigde natuurlijke persoon of rechtspersoon aan wie hetzij als consument, buiten zijn bedrijfs- of beroepsactiviteit, hetzij als professionele eindgebruiker bij zijn industriële activiteiten of beroepsactiviteiten, een detergens of oppervlakteactieve stof ter beschikking is gesteld. HOOFDSTUK II PRODUCTVEREISTEN Artikel 3 Vrij verkeer 1. Detergentia en oppervlakteactieve stoffen mogen uitsluitend in de handel worden gebracht indien zij voldoen aan deze verordening. 2. De lidstaten mogen het in de handel brengen van detergentia en oppervlakteactieve stoffen die in overeenstemming zijn met deze verordening, niet verbieden, beperken of belemmeren. Artikel 4 Biologische afbreekbaarheid 1. Detergentia en oppervlakteactieve stoffen moeten voldoen aan de vereisten inzake biologische afbreekbaarheid van bijlage I. 2. Lid 1 is niet van toepassing op oppervlakteactieve stoffen die werkzame stoffen zijn als gedefinieerd in artikel 3, lid 1, punt c), van Verordening (EU) nr. 528/2012 en die als ontsmettingsmiddel worden gebruikt indien zij aan een van de volgende voorwaarden voldoen : [Am. 44] a) oppervlakteactieve stoffen die ze zijn opgenomen in de Unielijst van goedgekeurde werkzame stoffen zijn in de zin van als bedoeld in artikel 3, lid 1, punt c) 9, lid 2 , van Verordening (EU) nr. 528/2012 en die als ontsmettingsmiddel worden gebruikt indien zij aan een van de volgende voorwaarden voldoen: ; [Am. 45] i) de oppervlakteactieve stoffen zijn opgenomen in de Unielijst van goedgekeurde werkzame stoffen overeenkomstig artikel 9, lid 2, van Verordening (EU) nr. 528/2012; [Am. 46] ii) de oppervlakteactieve stoffen zijn opgenomen in het in Gedelegeerde Verordening (EU) nr. 1062/2014 van de Commissie vastgestelde beoordelingsprogramma (21) ; [Am. 47] b) oppervlakteactieve stoffen die bestanddelen zijn van biociden die zijn toegelaten overeenkomstig ze zijn opgenomen in het in Gedelegeerde Verordening (EU) nr. 528/2012 1062/2014 van de Commissie (22) vastgestelde beoordelingsprogramma ; [Am. 48] c) oppervlakteactieve stoffen die ze zijn bestanddelen zijn van biociden en die overeenkomstig artikel 89, lid 2, 55 van Verordening (EU) nr. 528/2012 op de markt mogen worden aangeboden of gebruikt. [Am. 49] 2 bis. Uiterlijk ... [vier jaar na de inwerkingtreding van de gedelegeerde handeling die in overeenstemming met de tweede alinea is vastgesteld] dienen organische bestanddelen van detergentia andere dan oppervlakteactieve stoffen intrinsiek biologisch afbreekbaar te zijn. Uiterlijk … [twee jaar na de datum van inwerkingtreding van deze verordening] stelt de Commissie overeenkomstig artikel 27 gedelegeerde handelingen vast ter aanvulling van bijlage I met criteria inzake intrinsieke biologische afbreekbaarheid en testmethoden voor bestanddelen andere dan oppervlakteactieve stoffen. Indien noodzakelijk is de Commissie bevoegd overeenkomstig artikel 27 gedelegeerde handelingen vast te stellen om het gebruik van stoffen in detergentia mogelijk te maken die niet voldoen aan de overeenkomstig bijlage I vastgestelde criteria inzake biologische afbreekbaarheid. Bij de vaststelling van gedelegeerde handelingen overeenkomstig de tweede en derde alinea houdt de Commissie rekening met de productiepraktijken, de beschikbaarheid van technisch en economisch haalbare alternatieven, de gevolgen voor kleine en middelgrote ondernemingen, en de gevolgen voor de gezondheid en het milieu. [Am. 50] 2 ter. Uiterlijk... [twee jaar na de inwerkingtreding van de gedelegeerde handeling die in overeenstemming met de tweede alinea is vastgesteld] dient de in water oplosbare film rond detergentia biologisch afbreekbaar te zijn. Uiterlijk … [18 maanden na de datum van inwerkingtreding van deze verordening] stelt de Commissie overeenkomstig artikel 27 gedelegeerde handelingen vast ter aanvulling van bijlage I met criteria en testmethoden voor de afbreekbaarheid van de in water oplosbare film rond detergentia. [Am. 51] Artikel 5 Detergentia die micro-organismen bevatten Detergentia die micro-organismen bevatten, moeten voldoen aan de vereisten van bijlage II. Artikel 6 Beperkingen op het gehalte aan fosfaten en andere fosforverbindingen De in bijlage III vermelde detergentia moeten voldoen aan de in die bijlage vastgestelde beperkingen op het gehalte aan fosfaten en andere fosforverbindingen. De eerste alinea is niet van toepassing op detergentia die industriële biociden overeenkomstig Verordening (EU) nr. 528/2012 of medische hulpmiddelen overeenkomstig Verordening (EU) 2017/745 (23) zijn. [Am. 52] De onbedoelde aanwezigheid in oppervlakteactieve stoffen en detergentia van fosfaten en andere fosforhoudende verbindingen die het gevolg is van onzuiverheden van bestanddelen, van het productieproces of van de opslag, of die afkomstig is van de verpakking, is toegestaan, mits die aanwezigheid onder goede productiepraktijken technisch onvermijdbaar is en die oppervlakteactieve stoffen en detergentia ondanks die aanwezigheid veilig zijn. [Am. 53] Artikel 6 bis Dierproeven 1. De veiligheid van detergentia en oppervlakteactieve stoffen, alsook de conformiteit met deze verordening worden vastgesteld aan de hand van nieuwe methoden zonder dieren die op Unieniveau goedgekeurd en vastgesteld zijn. 2. Onverminderd de algemene verplichtingen van artikel 1, lid 1, is het volgende verboden: a) het in de handel brengen van detergentia en oppervlakteactieve stoffen wanneer voor de uiteindelijke samenstelling of bestanddelen of combinaties van bestanddelen dierproeven zijn uitgevoerd om aan de voorschriften van deze verordening te voldoen; b) de uitvoering in de Unie van dierproeven met afgewerkte detergentia en oppervlakteactieve stoffen of bestanddelen of combinaties van bestanddelen om aan de voorschriften van deze verordening te voldoen. 3. De leden 1 en 2 zijn van toepassing onverminderd het toepasselijke Unierecht en vormen geen belemmering voor het gebruik van gegevens die vóór ... [de datum van inwerkingtreding van deze verordening] zijn verkregen. 4. In buitengewone omstandigheden, waarin er zorgen ontstaan in verband met de veiligheid van een bestanddeel van een detergens, kan de Commissie een besluit vaststellen houdende een vrijstelling van de leden 1 en 2. De Commissie mag handelen op eigen initiatief of op basis van een met redenen omkleed verzoek van een marktdeelnemer of een lidstaat. Indien de Commissie handelt op basis van een met redenen omkleed verzoek van een marktdeelnemer of een lidstaat, bevat dat verzoek een beoordeling van de situatie en de noodzakelijke maatregelen. Op die basis kan de Commissie, na raadpleging van het relevante wetenschappelijk comité, agentschap of orgaan, een besluit houdende de vrijstelling vaststellen. In dat besluit worden de voorwaarden in verband met die vrijstelling vastgelegd wat betreft de specifieke doelstellingen, de looptijd en de verslaglegging van de resultaten. Vrijstelling wordt uitsluitend verleend indien: a) het ingrediënt op grote schaal wordt gebruikt en niet kan worden vervangen door een ander ingrediënt met een soortgelijke functie; b) het probleem in verband met de volksgezondheid wordt toegelicht en de noodzaak van dierproeven met redenen wordt omkleed en onderbouwd met een gedetailleerd onderzoekverslag dat wordt voorgesteld als grondslag voor de beoordeling. [Am. 54] HOOFDSTUK III VERPLICHTINGEN VAN MARKTDEELNEMERS Artikel 7 Verplichtingen van fabrikanten 1. Wanneer fabrikanten detergentia of oppervlakteactieve stoffen in de handel brengen, waarborgen zij dat die detergentia of oppervlakteactieve stoffen overeenkomstig deze verordening zijn ontworpen en vervaardigd. 2. De fabrikanten stellen de in bijlage IV bedoelde technische documentatie op en voeren de in die bijlage bedoelde conformiteitsbeoordelingsprocedure uit. Wanneer met de in de eerste alinea bedoelde procedure is aangetoond dat een detergens of oppervlakteactieve stof aan de toepasselijke vereisten voldoet, moeten de fabrikanten: a) een productpaspoort overeenkomstig artikel 18 aanmaken; b) ervoor zorgen dat de gegevensdrager zichtbaar en leesbaar op het etiket of op de verpakking van het detergens of de oppervlakteactieve stof wordt afgedrukt of op een andere wijze wordt aangebracht, overeenkomstig artikel 18, lid 3; c) in voorkomend geval, de CE-markering overeenkomstig artikel 14 aanbrengen;55 [Am. 55] d) alvorens detergentia of oppervlakteactieve stoffen in de handel te brengen, een kenmerk van het productpaspoort opnemen in het in artikel 20, lid 1, bedoelde register. 3. De fabrikanten bewaren en, in voorkomend geval, actualiseren de technische documentatie en het productpaspoort gedurende tien jaar nadat het detergens of de oppervlakteactieve stof waarop die documenten betrekking hebben, in de handel is gebracht. [Am. 56] 4. De fabrikanten zorgen ervoor dat zij beschikken over procedures om de conformiteit van hun serieproductie voortdurend te waarborgen. Er wordt terdege rekening gehouden met veranderingen in het ontwerp of in de kenmerken van het product en met veranderingen in de testmethoden op grond waarvan een product conform wordt verklaard. Indien dit gezien de prestaties of de risico’s van een detergens of oppervlakteactieve stof passend wordt geacht, voeren de fabrikanten steekproeven uit op dergelijke detergentia of oppervlakteactieve stoffen, onderzoeken zij klachten, niet-conforme detergentia of oppervlakteactieve stoffen en terugroepingen van dergelijke detergentia of oppervlakteactieve stoffen, en houden zij daarvan zo nodig een register bij, en houden zij de distributeurs op de hoogte van dergelijk toezicht. 5. Fabrikanten die detergentia of oppervlakteactieve stoffen in de handel brengen, zorgen ervoor dat zij voldoen aan de etiketteringsvoorschriften van de artikelen 15, 16 en 17. 6. Fabrikanten die detergentia in de handel brengen die niet voldoen aan de criteria voor indeling als gevaarlijk in de zin van Verordening (EG) nr. 1272/2008, verstrekken de in artikel 45 van die verordening bedoelde aangewezen organen van de lidstaten het in bijlage IV, punt 2.2, e), bedoelde gegevensblad betreffende bestanddelen. In de volgende gevallen verstrekken de fabrikanten het gegevensblad betreffende bestanddelen aan de in de eerste alinea bedoelde aangewezen organen van de lidstaten: a) op verzoek van de aangewezen organen van de lidstaten het moment dat er een detergens in de handel wordt gebracht ; [Am. 57] b) wanneer het detergens waarvoor reeds een gegevensblad is aangevraagd verstrekt , niet meer overeenkomt met de informatie in dat gegevensblad. [Am. 58] Het in de eerste alinea bedoelde aangewezen orgaan en het medisch personeel aan wie de informatie in het gegevensblad is verstrekt, houden deze vertrouwelijk en gebruiken deze uitsluitend voor medische doeleinden. 7. Fabrikanten die van mening zijn of redenen hebben om aan te nemen dat door hen in de handel gebrachte detergentia of oppervlakteactieve stoffen niet in overeenstemming zijn met deze verordening, nemen onmiddellijk de nodige corrigerende maatregelen acties om die detergentia of oppervlakteactieve stoffen in overeenstemming te brengen of zo nodig uit de handel te nemen of terug te roepen. Indien een fabrikant van mening is of redenen heeft om aan te nemen dat door hem in de handel gebrachte detergentia of oppervlakteactieve stoffen een risico voor de gezondheid of het milieu inhouden, brengt hij de bevoegde nationale autoriteiten van de lidstaten waar hij het detergens of de oppervlakteactieve stof op de markt heeft aangeboden, hiervan onmiddellijk op de hoogte, waarbij hij met name de niet-conformiteit en alle genomen corrigerende maatregelen acties uitvoerig beschrijft. [Am. 59] 7 bis. Fabrikanten delen op verzoek tijdig alle relevante informatie met relevante marktdeelnemers, waaronder distributeurs, importeurs en gemachtigden, in de betreffende toeleveringsketen met betrekking tot door hen vastgestelde conformiteitskwesties of risico’s voor de gezondheid of het milieu van hun product, alsook met betrekking tot de corrigerende acties of besluiten houdende terugroeping of het uit de handel nemen. [Am. 60] 8. Op een met redenen omkleed verzoek van een bevoegde nationale autoriteit verstrekken fabrikanten aan die autoriteit in elektronisch formaat of, op verzoek, op papier of in elektronische vorm , alle informatie en documentatie die nodig is om de conformiteit van het detergens of de oppervlakteactieve stof met deze verordening aan te tonen, in een taal die deze autoriteit gemakkelijk kan begrijpen. De relevante informatie en documentatie worden binnen twintig werkdagen na ontvangst van het verzoek verstrekt. Op verzoek van deze autoriteit verlenen zij medewerking aan alle genomen maatregelen ter uitschakeling van de risico’s van door hen in de handel gebrachte detergentia of oppervlakteactieve stoffen. [Am. 61] 8 bis. Fabrikanten maken hun communicatiekanalen, zoals een telefoonnummer, e-mailadres of een specifiek onderdeel op hun website, openbaar beschikbaar op hun website, daarbij rekening houdend met de toegankelijkheidsbehoeften van personen met een beperking, om eindgebruikers in staat te stellen klachten in te dienen of hun zorgen te delen met betrekking tot mogelijke niet-conformiteit van producten of veiligheidskwesties. [Am. 62] Artikel 8 Gemachtigde 1. Een fabrikant kan via een schriftelijk mandaat een gemachtigde aanstellen. Het mandaat van de gemachtigde is enkel geldig wanneer het schriftelijk door de gemachtigde is aanvaard. [Am. 63] 2. Wanneer de fabrikant niet in de Unie is gevestigd, mag het detergens of de oppervlakteactieve stof alleen in de Unie in de handel worden gebracht indien de fabrikant door middel van een schriftelijk mandaat een gemachtigde aanwijst. 2 bis. Fabrikanten die niet in de Unie zijn gevestigd, delen de nationale bevoegde nationale autoriteiten het postadres en e-mailadres van hun gemachtigde mee. [Am. 64] 3. Een gemachtigde voert de taken uit die gespecificeerd zijn in het mandaat dat hij van de fabrikant heeft ontvangen. De gemachtigde beschikt over de passende middelen om de in het mandaat gespecificeerde taken uit te voeren. De gemachtigde legt op verzoek een kopie van het mandaat over aan de bevoegde autoriteit. [Am. 65] Het mandaat stelt de gemachtigde vertegenwoordiger in staat ten minste het volgende te doen: a) verifiëren of het productpaspoort is aangemaakt overeenkomstig artikel 7, lid 2, punt a), of de technische documentatie is opgesteld en of de conformiteitsbeoordelingsprocedure door de fabrikant is uitgevoerd overeenkomstig artikel 7, lid 2; b) het productpaspoort en de technische documentatie ter beschikking van de nationale markttoezichtautoriteiten houden gedurende tien jaar nadat het detergens of de oppervlakteactieve stof waarop die documenten betrekking hebben, in de handel is gebracht; c) op een met redenen omkleed verzoek van een bevoegde nationale autoriteit binnen twintig werkdagen na ontvangst van dit verzoek en in een officiële taal die deze autoriteit gemakkelijk kan begrijpen aan die autoriteit alle benodigde informatie en documentatie verstrekken om de conformiteit van het detergens of de oppervlakteactieve stof met de voorschriften van deze verordening aan te tonen; [Am. 66] d) op verzoek van de bevoegde nationale autoriteiten medewerking verlenen aan eventueel genomen maatregelen ter uitschakeling van de risico’s die uitgaan van een detergens of oppervlakteactieve stof die onder het mandaat van de gemachtigde valt; e) het mandaat beëindigen indien de fabrikant zijn verplichtingen als fabrikant uit hoofde van deze verordening niet nakomt . , en de markttoezichtautoriteit van de lidstaat waar de fabrikant is gevestigd daarvan binnen twintig werkdagen onverwijld op de hoogte stellen; [Am. 67] e bis) de fabrikant in kennis stellen wanneer de gemachtigde van mening is of redenen heeft om aan te nemen dat een detergens of oppervlakteactieve stof gevaarlijk is voor de gezondheid of het milieu. [Am. 68] 3 bis. Wanneer de gemachtigde verandert, worden gedetailleerde regelingen in verband met die verandering vastgelegd in een mandaat in overeenstemming met de leden 1, 2 en 3. [Am. 69] 4. De verplichtingen uit hoofde van artikel 7, lid 1, en de in artikel 7, lid 2, genoemde verplichting om technische documentatie op te stellen, maken geen deel uit van het mandaat van de gemachtigde. Artikel 9 Verplichtingen van importeurs 1. Importeurs brengen alleen detergentia en oppervlakteactieve stoffen in de handel die aan de gestelde eisen voldoen. 2. Voordat importeurs een detergens of oppervlakteactieve stof in de handel brengen, moeten zij erop toezien dat: a) de fabrikant de conformiteitsbeoordelingsprocedure heeft uitgevoerd en de in artikel 7, lid 2, genoemde technische documentatie heeft opgesteld; b) het detergens is voorzien van de in artikel 14 genoemde CE-markering; [Am. 70] c) de fabrikant het in artikel 7, lid 2, genoemde productpaspoort heeft aangemaakt; d) de relevante informatie over het productpaspoort is opgenomen in het in artikel 20, lid 1, genoemde register. 3. Indien een importeur van mening is of redenen heeft om aan te nemen dat detergentia of oppervlakteactieve stoffen niet in overeenstemming zijn met deze verordening, brengt de importeur deze detergentia of oppervlakteactieve stoffen niet in de handel voordat zij in overeenstemming zijn gebracht. Indien het detergens of de oppervlakteactieve stof een risico voor de gezondheid of het milieu inhoudt, brengt de importeur bovendien de fabrikant en de markttoezichtautoriteiten hiervan op de hoogte. 4. Importeurs vermelden hun naam, geregistreerde handelsnaam of geregistreerde merknaam en het contactadres (postadres en e-mailadres en telefoonnummer ) op het etiket van het detergens of de oppervlakteactieve stof. De contactgegevens worden gesteld in een voor de eindgebruikers en markttoezichtautoriteiten gemakkelijk te begrijpen taal en zijn duidelijk, begrijpelijk en leesbaar . [Am. 71] 5. Importeurs zorgen ervoor dat de door hen in de handel gebrachte detergentia en oppervlakteactieve stoffen voldoen aan de etiketteringsvoorschriften van de artikelen 15, 16 en 17. 6. Gedurende de periode waarin zij voor een detergens of oppervlakteactieve stof verantwoordelijk zijn, zorgen de importeurs voor zodanige opslag- en vervoersomstandigheden dat de conformiteit van het product met deze verordening niet in het gedrang komt. 7. Indien dit gezien de prestaties of de risico’s van een detergens of oppervlakteactieve stof passend wordt geacht, voeren importeurs steekproeven uit op dergelijke detergentia of oppervlakteactieve stoffen, onderzoeken zij klachten, niet-conforme detergentia of oppervlakteactieve stoffen en terugroepingen van dergelijke detergentia of oppervlakteactieve stoffen en houden zij daarvan zo nodig een register bij, en houden zij de distributeurs op de hoogte van dergelijk toezicht. 8. Importeurs die van mening zijn of redenen hebben om aan te nemen dat door hen in de handel gebrachte detergentia of oppervlakteactieve stoffen niet in overeenstemming zijn met deze verordening, brengen onmiddellijk de fabrikant op de hoogte en werken samen met de fabrikant en de bevoegde autoriteiten en nemen onmiddellijk de nodige corrigerende maatregelen acties om die detergentia of oppervlakteactieve stoffen in overeenstemming te brengen of zo nodig uit de handel te nemen of terug te roepen. Indien een importeur van mening is of redenen heeft om aan te nemen dat door hem in de handel gebrachte detergentia of oppervlakteactieve stoffen een risico voor de gezondheid of het milieu inhouden, brengt hij bovendien de fabrikant en de bevoegde nationale autoriteiten van de lidstaten waar hij het detergens of de oppervlakteactieve stof op de markt heeft aangeboden, hiervan onmiddellijk op de hoogte, waarbij hij met name de niet-conformiteit en alle genomen corrigerende maatregelen acties uitvoerig beschrijft. [Am. 72] 8 bis. Importeurs delen op verzoek van markttoezichtautoriteiten tijdig relevante informatie met relevante marktdeelnemers, waaronder distributeurs en gemachtigden, in de betreffende toeleveringsketen met betrekking tot door hen vastgestelde conformiteitskwesties of risico’s voor de gezondheid of het milieu van hun product, alsook met betrekking tot de corrigerende acties of besluiten houdende terugroeping of het uit de handel nemen. [Am. 73] 9. Importeurs houden de verwijzing naar de unieke productidentificatiecode tot tien jaar na het in de handel brengen van het detergens of de oppervlakteactieve stof ter beschikking van de markttoezichtautoriteiten en zorgen ervoor dat de technische documentatie op verzoek aan die autoriteiten kan worden verstrekt. 10. Importeurs verstrekken op een met redenen omkleed verzoek van een bevoegde nationale autoriteit aan die autoriteit in elektronisch formaat en, op verzoek, op papier of in elektronische vorm , alle informatie en documentatie die nodig is om de conformiteit van het detergens of de oppervlakteactieve stof met deze verordening aan te tonen, in een taal die deze autoriteit gemakkelijk kan begrijpen. De relevante informatie en documentatie worden binnen twintig werkdagen na ontvangst van het verzoek verstrekt. Op verzoek van deze autoriteit verlenen zij medewerking aan alle genomen maatregelen ter uitschakeling van de risico’s van door hen in de handel gebrachte detergentia of oppervlakteactieve stoffen. [Am. 74] 10 bis. Importeurs controleren of de in artikel 7, lid 8 bis, bedoelde communicatiekanalen publiekelijk toegankelijk zijn voor consumenten zodat deze klachten kunnen indienen of hun zorgen kunnen delen met betrekking tot mogelijke niet-conformiteit van producten. Indien dergelijke kanalen niet beschikbaar zijn, zorgen importeurs hiervoor, daarbij rekening houdend met de toegankelijkheidsbehoeften van personen met een beperking. [Am. 75] Artikel 10 Verplichtingen van distributeurs 1. Distributeurs betrachten de nodige zorgvuldigheid in verband met de voorschriften van deze verordening bij het op de markt aanbieden van een detergens of oppervlakteactieve stof. 2. Alvorens een detergens of oppervlakteactieve stof op de markt aan te bieden, gaan de distributeurs na of aan de volgende voorwaarden is voldaan: a) het detergens of de oppervlakteactieve stof gaat vergezeld van de vereiste documenten en van een etiket dat voldoet aan de voorschriften van de artikelen 15, 16 en 17; b) het detergens is voorzien van de in artikel 14 genoemde CE-markering; [Am. 76] c) de fabrikant heeft voldaan aan de voorschriften van artikel 7, leden 2 en 3, of, naargelang het geval, de importeur heeft voldaan aan de voorschriften van artikel 9, lid 2. 3. Indien een distributeur van mening is of redenen heeft om aan te nemen dat detergentia of oppervlakteactieve stoffen niet in overeenstemming zijn met deze verordening, biedt hij de detergentia of oppervlakteactieve stoffen niet op de markt aan voordat zij in overeenstemming zijn gebracht. Bovendien brengt de distributeur, indien het detergens of de oppervlakteactieve stof een risico voor de gezondheid of het milieu inhoudt, de fabrikant en, in voorkomend geval, de gemachtigde of de importeur, en de markttoezichtautoriteiten daarvan op de hoogte. 4. Gedurende de periode waarin zij voor een detergens of oppervlakteactieve stof verantwoordelijk zijn, zorgen de distributeurs voor zodanige opslag- en vervoersomstandigheden dat de conformiteit van het product met deze verordening niet in het gedrang komt. 5. Distributeurs die van mening zijn of redenen hebben om aan te nemen dat een door hen op de markt aangeboden detergens in de handel gebrachte detergentia of oppervlakteactieve stof stoffen niet in overeenstemming is zijn met deze verordening, brengen onmiddellijk de fabrikant of, in voorkomend geval, de importeur en de bevoegde autoriteiten op de hoogte en werken met hen samen en zien erop toe dat de nodige corrigerende maatregelen acties worden genomen om het detergens of de oppervlakteactieve stof in overeenstemming te brengen of zo nodig uit de handel te nemen of terug te roepen. Indien een distributeur van mening is of redenen heeft om aan te nemen dat door hem op de markt aangeboden detergentia of oppervlakteactieve stoffen een risico voor de gezondheid of het milieu inhouden, brengt hij de bevoegde nationale autoriteiten van de lidstaten waar hij het detergens of de oppervlakteactieve stof op de markt heeft aangeboden, hiervan onmiddellijk op de hoogte, waarbij hij met name de niet-conformiteit en alle genomen corrigerende maatregelen acties uitvoerig beschrijft. [Am. 77] 6. Distributeurs verstrekken op een met redenen omkleed verzoek van een bevoegde nationale autoriteit aan die autoriteit in elektronisch formaat en, op verzoek, op papier of in elektronische vorm , alle informatie en documentatie die nodig is om de conformiteit van een detergens of oppervlakteactieve stof met deze verordening aan te tonen . De relevante informatie en documentatie worden binnen twintig werkdagen na ontvangst van het verzoek verstrekt . Zij werken op verzoek van de autoriteit met haar samen wat betreft eventuele maatregelen om de risico’s van de door hen op de markt aangeboden detergentia en oppervlakteactieve stoffen te elimineren. [Am. 78] Artikel 11 Gevallen waarin de verplichtingen van fabrikanten van toepassing zijn op importeurs en distributeurs Een importeur of een distributeur wordt voor de toepassing van deze verordening als een fabrikant beschouwd en moet aan de in artikel 7 vermelde verplichtingen van de fabrikant voldoen wanneer die importeur of distributeur een detergens of oppervlakteactieve stof onder zijn eigen naam of handelsmerk in de handel brengt of een reeds in de handel gebracht detergens of in de handel gebrachte oppervlakteactieve stof zodanig wijzigt dat de conformiteit met deze verordening in het gedrang kan komen. Artikel 12 Verpakken en herverpakken door importeurs en distributeurs Wanneer een importeur of distributeur een detergens of oppervlakteactieve stof verpakt of herverpakt en niet onderworpen is aan de verplichtingen van de fabrikant uit hoofde van artikel 11, heeft die importeur of distributeur, naargelang het geval, de volgende verplichtingen: a) ervoor zorgen dat zijn naam, geregistreerde handelsnaam of geregistreerde merknaam en het postadres , alsook het e-mailadres en telefoonnummer waarop contact met hem kan worden opgenomen, op de verpakking worden vermeld, voorafgegaan door de woorden “verpakt door” of “herverpakt door”; [Am. 79] b) de naleving van de artikelen 14 tot en met 17 waarborgen; c) de verwijzing naar de unieke productidentificatiecode gedurende tien jaar na het op de markt aanbieden van het detergens of de oppervlakteactieve stof ter beschikking van de markttoezichtautoriteiten houden. Artikel 13 Identificatie van marktdeelnemers 1. Marktdeelnemers delen, op verzoek, aan de markttoezichtautoriteiten mee: a) welke marktdeelnemer een detergens of oppervlakteactieve stof aan hen heeft geleverd; b) aan welke marktdeelnemer zij een detergens of oppervlakteactieve stof hebben geleverd. 2. Marktdeelnemers moeten tot tien jaar nadat het detergens of de oppervlakteactieve stof aan hen is geleverd en tot tien jaar nadat zij het detergens of de oppervlakteactieve stof hebben geleverd, de in lid 1 bedoelde informatie kunnen verstrekken. HOOFDSTUK IV CE-MARKERING EN ETIKETTERING Artikel 14 Voorschriften en voorwaarden voor het aanbrengen van de CE-markering 1. De CE-markering is onderworpen aan de algemene beginselen die zijn vastgesteld in artikel 30 van Verordening (EG) nr. 765/2008. 2. De CE-markering wordt zichtbaar, leesbaar en onuitwisbaar aangebracht voordat een detergens in de handel wordt gebracht. De CE-markering wordt aangebracht op het etiket of op de verpakking van een detergens of, indien het detergens in bulk wordt geleverd, op een bij het detergens gevoegd document. Wanneer marktdeelnemers overeenkomstig artikel 16, lid 2, alleen een digitaal etiket mogen verstrekken, wordt de CE-markering op het digitale etiket aangebracht. 3. De lidstaten bouwen voort op bestaande mechanismen om te zorgen voor de juiste toepassing van de voorschriften voor de CE-markering en nemen passende maatregelen in geval van oneigenlijk gebruik van die markering. [Am. 80] Artikel 15 Algemene etiketteringsvoorschriften 1. Detergentia en oppervlakteactieve stoffen die op de markt worden aangeboden in afzonderlijke verpakkingen of in de vorm van navulling, gaan vergezeld van een etiket. 2. Een marktdeelnemer die een detergens rechtstreeks aan een eindgebruiker op de markt aanbiedt in de vorm van navulling, verstrekt het fysieke etiket of en de gegevensdrager waarmee het digitale etiket toegankelijk is voor de eindgebruiker. [Am. 81] 3. Het etiket van detergentia en oppervlakteactieve stoffen bevat de volgende informatie: a) een typenummer , modelnummer , partijnummer of andere middelen aan de hand waarvan zij kunnen worden geïdentificeerd; [Am. 82] b) de naam van de fabrikant en, in voorkomend geval, de naam van de gemachtigde van de fabrikant, de geregistreerde handelsnaam of geregistreerde merknaam alsmede , het post- en e-mailadres en telefoonnummer waar met de fabrikant hen contact kan worden opgenomen. Het postadres geeft één enkele plaats aan waar met de fabrikant contact kan worden opgenomen; [Am. 83] c) de naam en handelsnaam van het product; d) het gehalte aan detergens of oppervlakteactieve stof overeenkomstig deel A van bijlage V; e) aanwijzingen voor het gebruik en bijzondere voorzorgsmaatregelen, indien nodig en relevant. De in de punten a), b) en c) van de eerste alinea bedoelde informatie wordt vermeld op alle documenten die in bulk vervoerde detergentia en oppervlakteactieve stoffen vergezellen. 4. Naast de in lid 3 bedoelde informatie bevat het etiket van consumentenwasmiddelen en consumentenwasmiddelen voor vaatwasmachines de doseringsinformatie overeenkomstig deel B van bijlage V. 5. De in de leden 3 en 4 genoemde informatie wordt gesteld in een voor eindgebruikers gemakkelijk te begrijpen taal, zoals bepaald door de betrokken lidstaat, en is duidelijk en begrijpelijk en voldoet aan de vereisten in de afdelingen 1.2.1.4 en 1.2.1.5 van deel 1 van bijlage I bij Verordening (EG) nr. 1272/2008 . Het etiket is raadpleegbaar voor inspectiedoeleinden wanneer het detergens of de oppervlakteactieve stof op de markt wordt aangeboden. [Am. 84] 5 bis. Onverminderd Richtlijn .../… [richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende de staving en het communiceren van uitdrukkelijke milieuclaims (richtlijn groene claims) COM/2023/166 final] mag op het etiket van detergentia en oppervlakteactieve stoffen alleen worden vermeld dat geen dierproeven zijn uitgevoerd als de fabrikant en zijn leveranciers, wanneer deze informatie door de fabrikant met alle redelijke inspanningen kan worden geïdentificeerd, geen dierproeven hebben uitgevoerd of laten uitvoeren met het eindproduct van de detergens of de oppervlakteactieve stof, met het prototype daarvan of met enig ingrediënt daarvan, en evenmin ingrediënten hebben gebruikt die door anderen op dieren zijn getest met het doel nieuwe detergentia of oppervlakteactieve stoffen te ontwikkelen. Op het etiket mag alleen worden vermeld dat het detergens of de oppervlakteactieve stof “vegaan” of “niet getest op dieren” is, als bij de productie en ontwikkeling van het detergens of de oppervlakteactieve stof geen ingrediënten van dierlijke oorsprong of dierlijke bijproducten zijn gebruikt. [Am. 85] Artikel 16 Etiketteringsvormen 1. Wanneer detergentia of oppervlakteactieve stoffen op de markt worden aangeboden, gaan zij vergezeld van de in artikel 15, lid 3, en, indien van toepassing, de in artikel 15, lid 4, vastgelegde etiketteringselementen in de volgende vorm: a) op een fysiek etiket of ; [Am. 86] b) zowel op een digitaal etiket als op een fysiek etiket. In afwijking van punt b) van de eerste alinea hoeven de in deel C van bijlage V vermelde etiketteringselementen niet te worden herhaald op het fysieke etiket. Wanneer de doseringsinformatie voor consumentenwasmiddelen overeenkomstig deel B, punten 1 en 2 van bijlage V, op het digitale etiket wordt verstrekt, mag bovendien op het fysieke etiket een vereenvoudigd doseringsschema worden vermeld, zoals beschreven in deel D van bijlage V. [Am. 87] 2. In afwijking van lid 1 kunnen, Wanneer detergentia rechtstreeks op de markt worden aangeboden aan een de eindgebruiker in de vorm van navulling, zorgt de marktdeelnemer ervoor dat de de in artikel 15, leden 3 en 4, genoemde etiketteringselementen uitsluitend op een digitaal etiket worden verstrekt, met uitzondering van de doseringsinformatie voor consumentenwasmiddelen als bedoeld in deel B, punten 1 en 2 van bijlage V artikel 15, de leden 2, 3 en 4 , die ook op een fysiek etiket moet op de verpakking worden vermeld aangebracht . [Am. 88] Artikel 17 Voorschriften voor digitale etikettering 1. Wanneer detergentia en oppervlakteactieve stoffen voorzien zijn van een digitaal etiket overeenkomstig artikel 16, zijn de volgende regels van toepassing op dat etiket: a) alle in artikel 15, lid 3, en, in voorkomend geval, alle in artikel 15, lid 4, genoemde etiketteringselementen worden op één plaats en gescheiden van andere informatie verstrekt; b) de informatie op het digitale etiket is eenvoudig doorzoekbaar; [Am. 89] c) de informatie op het digitale etiket is toegankelijk voor alle gebruikers in de Unie; d) het digitale etiket is kosteloos toegankelijk, zonder de noodzaak tot voorafgaande registratie, download of installatie van applicaties, of het verstrekken van een wachtwoord; e) de informatie op het digitale etiket wordt zodanig gepresenteerd dat tegemoet in een formaat waarmee wordt gekomen tegemoetgekomen aan de behoeften van kwetsbare groepen , waaronder personen met een handicap, en ondersteunt, in voorkomend geval, de nodige aanpassingen om de toegang tot de informatie voor die groepen te vergemakkelijken; [Am. 90] f) het digitale etiket is toegankelijk via digitale technologieën die op grote schaal worden gebruikt en compatibel zijn met alle belangrijke besturingssystemen en browsers; g) wanneer het digitale etiket in meer dan één taal beschikbaar is, wordt de keuze van de taal niet afhankelijk gesteld van de geografische locatie van de eindgebruiker; h) het digitale etiket blijft beschikbaar gedurende een periode van tien jaar vanaf het moment waarop het detergens of de oppervlakteactieve stof in de handel wordt gebracht, ook in geval van insolventie, liquidatie of beëindiging van de activiteiten in de Unie van de marktdeelnemer die het heeft aangemaakt, of voor een langere periode indien vereist op grond van andere Uniewetgeving die betrekking heeft op de informatie die het bevat; i) de informatie op het digitale etiket is gemakkelijk toegankelijk via de gegevensdrager. [Am. 91] 2. De gegevensdrager moet fysiek , onuitwisbaar, zichtbaar en leesbaar aanwezig zijn op het detergens of de oppervlakteactieve stof, de verpakking ervan of de begeleidende documentatie , op een manier die automatische verwerking door digitale apparaten mogelijk maakt . [Am. 92] Wanneer detergentia en oppervlakteactieve stoffen op de markt worden aangeboden in de vorm van navulling, moet de gegevensdrager, naast het bepaalde in de eerste alinea, op het navulstation aanwezig zijn. De gegevensdrager is voorafgaand aan de aankoop duidelijk zichtbaar voor de eindgebruiker en voor de markttoezichtautoriteiten, in voorkomend geval ook wanneer het detergens of de oppervlakteactieve stof via verkoop op afstand wordt aangeboden. 3. Wanneer marktdeelnemers een digitaal etiket verstrekken, gaat de gegevensdrager vergezeld van de vermelding “ Scannen voor uitgebreidere informatie over het product is online beschikbaar ” of van een soortgelijke verklaring of een pictogram . [Am. 93] 4. Marktdeelnemers die een digitaal etiket verstrekken mogen gebruiksinformatie niet volgen, analyseren of gebruiken voor andere doeleinden dan het absoluut noodzakelijke om de informatie op het digitale etiket online te verstrekken. [Am. 94] 5. Marktdeelnemers die een digitaal etiket verstrekken, verschaffen de in het digitale etiket aanwezige informatie kosteloos via andere middelen in elk van de volgende gevallen: [Am. 95] a) op mondeling of schriftelijk verzoek van de eindgebruiker; b) wanneer het digitale etiket tijdelijk niet beschikbaar is, met inbegrip van het moment van aankoop. Marktdeelnemers verstrekken de in de eerste alinea bedoelde informatie kosteloos en onafhankelijk van de aankoop van een detergens of oppervlakteactieve stof. HOOFDSTUK V PRODUCTPASPOORT Artikel 18 Productpaspoort 1. Alvorens een detergens of oppervlakteactieve stof in de handel te brengen, maken fabrikanten een productpaspoort voor die producten aan. Het productpaspoort voldoet aan de vereisten van dit artikel en van artikel 19. Deze verplichting geldt 18 maanden na de inwerkingtreding van de uitvoeringshandeling die overeenkomstig lid 9 is vastgesteld. [Am. 96] 2. Een productpaspoort voldoet aan de volgende vereisten: a) het komt overeen met een specifiek model, dat geactualiseerd wordt wanneer de lijst van ingrediënten wordt gewijzigd, of, in voorkomend geval, met een specifieke partij van het detergens of de oppervlakteactieve stof; [Am. 97] b) er wordt in vermeld dat is aangetoond dat het detergens of de oppervlakteactieve stof aan de voorschriften van deze verordening voldoet en, in voorkomend geval, welke testmethoden zijn gebruikt; c) het bevat ten minste de in bijlage VI opgenomen informatie; d) het is geactualiseerd , juist en volledig ; [Am. 98] e) het is beschikbaar in de taal of talen zoals vereist door de lidstaat waar het detergens of de oppervlakteactieve stof in de handel wordt gebracht of op de markt wordt aangeboden; f) het is gemakkelijk toegankelijk voor klanten, eindgebruikers , fabrikanten, importeurs, distributeurs, bevoegde nationale autoriteiten , markttoezichtautoriteiten, douaneautoriteiten, de Commissie en , andere marktdeelnemers en andere belanghebbenden, zoals maatschappelijke organisaties en onderzoekers ; [Am. 99] g) het is beschikbaar gedurende een periode van tien jaar nadat het detergens of de oppervlakteactieve stof in de handel is gebracht, ook in geval van insolventie, liquidatie of beëindiging van de activiteiten in de Unie van de marktdeelnemer die het productpaspoort heeft aangemaakt; h) het is toegankelijk via een gegevensdrager; i) het voldoet aan de krachtens lid 8 9 vastgestelde specifieke en technische vereisten. [Am. 100] 3. De gegevensdrager is fysiek aanwezig op het detergens of de oppervlakteactieve stof, de verpakking ervan of de begeleidende documentatie, overeenkomstig de in lid 8 9 bedoelde uitvoeringshandeling. [Am. 101] Wanneer detergentia en oppervlakteactieve stoffen op de markt worden aangeboden in de vorm van navulling, moet de gegevensdrager, naast het bepaalde in de eerste alinea, op het navulstation aanwezig zijn. De gegevensdrager is voorafgaand aan de aankoop duidelijk zichtbaar voor de eindgebruiker en voor de markttoezichtautoriteiten, in voorkomend geval ook wanneer het detergens of de oppervlakteactieve stof via verkoop op afstand op de hoofdpagina van de onlineproductpagina wordt aangeboden. [Am. 102] 4. Wanneer marktdeelnemers een digitaal etiket verstrekken, wordt één gegevensdrager gebruikt om toegang te krijgen tot het productpaspoort en het digitale etiket. 5. Wanneer andere Uniewetgeving voorschrijft dat informatie over het detergens of de oppervlakteactieve stof beschikbaar moet zijn via een gegevensdrager, wordt één gegevensdrager gebruikt om de krachtens deze verordening en de andere wetgeving van de Unie vereiste informatie te verstrekken. 6. Wanneer andere wetgeving van de Unie die van toepassing is op detergentia en oppervlakteactieve stoffen een productpaspoort vereist, wordt voor detergentia en oppervlakteactieve stoffen één enkel productpaspoort aangemaakt dat de in lid 2 bedoelde informatie bevat alsook de andere informatie die op grond van die andere Uniewetgeving voor het productpaspoort is vereist. 7. Marktdeelnemers mogen naast de in de leden 5 en 6 bedoelde informatie ook andere informatie toegankelijk maken via de in lid 6 genoemde gegevensdrager. Indien dit het geval is, wordt die informatie duidelijk gescheiden van de informatie die vereist is uit hoofde van deze verordening en, in voorkomend geval, uit hoofde van andere Uniewetgeving. 8. Door het productpaspoort op te stellen, neemt de fabrikant de verantwoordelijkheid op zich voor de conformiteit van het detergens of de oppervlakteactieve stof met deze verordening. 9. Uiterlijk ... [12 maanden na de inwerkingtreding van deze verordening] stelt de Commissie stelt een uitvoeringshandeling vast voor het bepalen van de specifieke en technische voorschriften met betrekking tot het productpaspoort voor detergentia en oppervlakteactieve stoffen. Deze voorschriften bevatten ten minste het volgende: [Am. 103] a) de te gebruiken soorten gegevensdragers; b) de opmaak waarin de gegevensdrager wordt gepresenteerd en de positionering ervan; c) de technische elementen van het paspoort waarvoor bepaalde Europese of internationale normen moeten worden gebruikt; d) de actoren die de informatie in het productpaspoort kunnen invoeren of bijwerken, en die desnoods een nieuw productpaspoort kunnen opstellen, zoals fabrikanten, bevoegde nationale autoriteiten en de Commissie, of elke organisatie die namens hen optreedt, en de soorten informatie die zij kunnen invoeren of actualiseren; die uitvoeringshandelingen worden vastgesteld overeenkomstig de in artikel 28, lid 2, bedoelde onderzoeksprocedure. Artikel 19 Technisch ontwerp en werking van het productpaspoort Het technisch ontwerp en de werking van het productpaspoort voldoen aan de volgende vereisten: a) de uit hoofde van deze verordening aangemaakte productpaspoorten zijn volledig interoperabel met productpaspoorten die op grond van andere Uniewetgeving zijn vereist wat betreft de technische, semantische en organisatorische aspecten van eind-tot-eindcommunicatie en gegevensoverdracht; b) alle informatie in het productpaspoort is gebaseerd op open normen die in een interoperabel formaat zijn ontwikkeld en is , waar passend, machinaal leesbaar machineleesbaar , gestructureerd en , doorzoekbaar en overdraagbaar via een open interoperabel gegevensuitwisselingsnetwerk zonder afhankelijkheid van één aanbieder ; [Am. 104] b bis) er wordt voor gezorgd dat het ontwerp en de werking van productpaspoorten gebruiksvriendelijk zijn; [Am. 105] c) eindgebruikers, marktdeelnemers en andere relevante actoren hebben kosteloos en gemakkelijk toegang tot het productpaspoort , waarbij de toegang niet beperkt is tot bestaande gebruikers ; [Am. 106] d) de in het productpaspoort opgenomen gegevens worden bewaard en geactualiseerd door de marktdeelnemer die verantwoordelijk is voor het aanmaken ervan of door marktdeelnemers die gemachtigd zijn om namens hen te handelen; [Am. 107] e) indien de in het productpaspoort opgenomen gegevens worden bewaard of anderszins worden verwerkt door marktdeelnemers die gemachtigd zijn te handelen namens de marktdeelnemers die het detergens of de oppervlakteactieve stof in de handel brengen, mogen zij die gegevens niet verkopen, hergebruiken of verwerken voor andere doeleinden dan voor hetgeen noodzakelijk is voor het verlenen van de desbetreffende bewaar- of verwerkingsdiensten; f) marktdeelnemers mogen gebruiksinformatie niet volgen, analyseren of gebruiken voor andere doeleinden dan het absoluut noodzakelijke om de informatie in het productpaspoort online te verstrekken. Artikel 20 Register van productpaspoorten 1. Alvorens een detergens of oppervlakteactieve stof in de handel te brengen, uploaden marktdeelnemers de unieke productidentificatiecode en de unieke identificatiecode voor marktdeelnemers voor dat detergens of die oppervlakteactieve stof in het krachtens artikel 12, lid 1, van Verordening (EU) …/… inzake ecologisch ontwerp voor duurzame producten opgezette register. 2. De Commissie, de markttoezichtautoriteiten en de douaneautoriteiten hebben toegang tot het in lid 1 genoemde register om hun taken overeenkomstig deze verordening uit te voeren. Artikel 21 Douanecontroles met betrekking tot het productpaspoort 1. Detergentia en oppervlakteactieve stoffen die in de Unie in de handel worden gebracht, worden onderworpen aan controles en andere in dit artikel vastgestelde maatregelen. 2. Aangevers zoals gedefinieerd in artikel 5, punt 15, van Verordening (EU) nr. 952/2013 vermelden de unieke productidentificatiecode in de douaneaangifte voor het vrije verkeer van detergentia of oppervlakteactieve stoffen. 3. De douaneautoriteiten verifiëren of de unieke productidentificatiecode die de aangever overeenkomstig lid 2 van dit artikel heeft vermeld, overeenstemt met een unieke productidentificatiecode die overeenkomstig artikel 20, lid 1, in het register is opgenomen. 4. Naast de in lid 3 bedoelde controle verifiëren de douaneautoriteiten of de informatie die door aangevers ter beschikking van de douane wordt gesteld, consistent is met andere in de in artikel 26, lid 3, bedoelde gedelegeerde handeling vermelde informatie die in het in artikel 20, lid 1, bedoelde register is opgeslagen. 5. De in de leden 3 en 4 bedoelde controle vindt elektronisch en automatisch plaats vóór het in het vrije verkeer brengen. 6. Voor de toepassing van de leden 3 tot en met 5 wordt gebruikgemaakt van de koppeling tussen het in artikel 20, lid 1, bedoelde register en het in [artikel 13 van Verordening (EU) …/… inzake ecologisch ontwerp voor duurzame producten] bedoelde douane-éénloketsysteem van de Europese Unie voor de uitwisseling van certificaten. 7. De leden 3, 4 en 5 zijn van toepassing vanaf de dag waarop de koppeling tussen het register en het in [artikel 13 van Verordening (EU) …/… inzake ecologisch ontwerp voor duurzame producten] bedoelde douane-éénloketsysteem van de Europese Unie voor de uitwisseling van certificaten operationeel wordt. De Commissie publiceert daartoe een bericht in het Publicatieblad van de Europese Unie , met vermelding van de datum waarop de koppeling operationeel wordt. 8. De douaneautoriteiten kunnen de in het productpaspoort en het in artikel 20, lid 1, bedoelde register opgenomen informatie opzoeken en gebruiken voor het uitvoeren van hun taken in overeenstemming met de Uniewetgeving, onder andere voor risicobeheer overeenkomstig de artikelen 46 en 47 van Verordening (EU) nr. 952/2013. 9. De in dit artikel vastgestelde controles en andere maatregelen worden uitgevoerd op basis van een lijst van codes van de gecombineerde nomenclatuur, zoals opgenomen in bijlage I bij Verordening (EEG) nr. 2658/87, waaronder detergentia en oppervlakteactieve stoffen worden ingedeeld, alsmede aan de hand van de productbeschrijvingen van die detergentia en oppervlakteactieve stoffen. 10. De in dit artikel vastgestelde controles en maatregelen doen geen afbreuk aan de toepassing van andere rechtshandelingen van de Unie betreffende het in het vrije verkeer brengen van producten, waaronder de artikelen 46, 47 en 134 van Verordening (EU) nr. 952/2013, noch aan de controles als bedoeld in hoofdstuk VII van Verordening (EU) 2019/1020. HOOFDSTUK VI MARKTTOEZICHT Artikel 22 Procedure op nationaal niveau voor het omgaan met detergentia en oppervlakteactieve stoffen die een risico inhouden 1. Indien de markttoezichtautoriteiten van een lidstaat voldoende redenen hebben om aan te nemen dat een detergens of oppervlakteactieve stof een risico inhoudt voor de gezondheid , de veiligheid of het milieu, voeren zij een beoordeling van het detergens of de oppervlakteactieve stof in kwestie uit waarin alle in deze verordening vastgestelde relevante voorschriften in aanmerking worden genomen. De desbetreffende marktdeelnemers werken hiertoe op elke vereiste wijze samen met de markttoezichtautoriteiten. [Am. 108] 2. Wanneer de markttoezichtautoriteiten van een lidstaat voldoende redenen hebben om aan te nemen dat een test die overeenkomstig de in bijlage I of II vermelde methoden is uitgevoerd, onjuiste resultaten heeft opgeleverd, voeren zij overeenkomstig de in de bijlagen I, II en VII beschreven referentiemethoden controles uit om na te gaan of het detergens of de oppervlakteactieve stof aan deze verordening voldoet. Marktdeelnemers zijn niet verplicht te betalen voor herhalingstests of aanvullende tests, op voorwaarde dat uit de eerste test is gebleken dat detergentia of oppervlakteactieve stoffen aan deze verordening voldoen. 3. Indien de markttoezichtautoriteiten bij de in de leden 1 of 2 bedoelde controle vaststellen dat het detergens of de oppervlakteactieve stof niet aan de voorschriften van deze verordening voldoet, verlangen zij onverwijld van de betrokken marktdeelnemer dat die alle passende corrigerende maatregelen treft om het detergens of de oppervlakteactieve stof met deze voorschriften in overeenstemming te brengen of, binnen een door de markttoezichtautoriteiten voorgeschreven redelijke termijn die evenredig is met de aard van het in lid 1 bedoelde risico, uit de handel te nemen of terug te roepen. [Am. 109] 4. Indien de markttoezichtautoriteiten van oordeel zijn dat de niet-conformiteit niet tot hun nationale grondgebied beperkt is, brengen zij de Commissie en de markttoezichtautoriteiten van andere lidstaten op de hoogte van de resultaten van de beoordeling en van de maatregelen die zij van de marktdeelnemer hebben vereist. 5. De marktdeelnemer waarborgt dat alle passende corrigerende maatregelen worden getroffen voor alle betrokken detergentia of oppervlakteactieve stoffen die de marktdeelnemer in de Unie op de markt aanbiedt. 6. Wanneer de desbetreffende marktdeelnemer geen passende corrigerende maatregelen treft binnen de in lid 3 bedoelde termijn, treffen de markttoezichtautoriteiten alle passende voorlopige maatregelen om het op hun nationale markt aanbieden van het detergens of de oppervlakteactieve stof te verbieden of te beperken, dan wel het detergens of de oppervlakteactieve stof in de betrokken lidstaat uit de handel te nemen of terug te roepen. De markttoezichtautoriteiten brengen de Commissie en de markttoezichtautoriteiten van andere lidstaten onverwijld van die maatregelen op de hoogte. De in de tweede alinea bedoelde informatie omvat alle bekende bijzonderheden, met name de gegevens die nodig zijn om het niet-conforme detergens of de niet-conforme oppervlakteactieve stof te identificeren en om de oorsprong van dat detergens of die oppervlakteactieve stof, de aard van de beweerde niet-conformiteit en van het risico, en de aard en de duur van de nationale maatregelen vast te stellen, evenals de argumenten die worden aangevoerd door de desbetreffende marktdeelnemer. 7. De markttoezichtautoriteiten van andere lidstaten dan de lidstaat die de procedure krachtens dit artikel in gang heeft gezet, brengen de Commissie en de markttoezichtautoriteiten van andere lidstaten onverwijld op de hoogte van alle door hen genomen maatregelen en van alle aanvullende informatie over de niet-conformiteit van het detergens of de oppervlakteactieve stof in kwestie waarover zij beschikken, en van hun bezwaren indien zij het niet eens zijn met de genomen nationale maatregel. 8. Indien binnen drie maanden na ontvangst van de in lid 6, tweede alinea, bedoelde informatie geen bezwaar tegen een voorlopige maatregel van een lidstaat is aangetekend door een markttoezichtautoriteit of de Commissie, wordt die maatregel geacht gerechtvaardigd te zijn. 9. De markttoezichtautoriteiten zorgen ervoor dat ten aanzien van het detergens of de oppervlakteactieve stof in kwestie onverwijld de passende beperkende maatregelen worden genomen, zoals het uit de handel nemen van het detergens of de oppervlakteactieve stof in kwestie. 10. Wanneer voor de toepassing van de leden 4, 6, 7 en 8 informatie aan de Commissie of andere markttoezichtautoriteiten wordt meegedeeld, gebeurt dit via het in artikel 34, lid 1, van Verordening (EU) 2019/1020 bedoelde informatie- en communicatiesysteem. Artikel 23 Vrijwaringsprocedure van de Unie 1. Wanneer na voltooiing van de in artikel 22, leden 3, 4 en 5, vastgestelde procedure bezwaren tegen een maatregel van een markttoezichtautoriteit worden aangetekend of de Commissie van mening is dat de nationale maatregel in strijd is met de wetgeving van de Unie, treedt de Commissie onverwijld in overleg met de markttoezichtautoriteiten en de betrokken marktdeelnemer(s) en beoordeelt zij de nationale maatregel. Aan de hand van de resultaten van die beoordeling stelt de Commissie een uitvoeringshandeling vast waarin zij bepaalt of de nationale maatregel al dan niet gerechtvaardigd is. De Commissie richt haar besluit tot alle lidstaten en stelt de lidstaten en de betrokken marktdeelnemer(s) er onverwijld van op de hoogte. 2. Indien de nationale maatregel gerechtvaardigd wordt geacht, nemen alle lidstaten de nodige maatregelen om het niet-conforme detergens of de niet-conforme oppervlakteactieve stof uit de handel te nemen, en stellen zij de Commissie daarvan in kennis. 3. Indien de nationale maatregel niet gerechtvaardigd wordt geacht, trekt de betrokken lidstaat die maatregel in. Artikel 24 Conforme detergentia en oppervlakteactieve stoffen die een risico voor de gezondheid of het milieu inhouden 1. Wanneer een markttoezichtautoriteit na uitvoering van een beoordeling overeenkomstig artikel 22, lid 1, vaststelt dat een met deze verordening conform detergens of conforme oppervlakteactieve stof toch een risico voor de gezondheid of het milieu inhoudt, verlangt die markttoezichtautoriteit van de betrokken marktdeelnemer dat deze alle passende maatregelen neemt om ervoor te zorgen dat het detergens of de oppervlakteactieve stof in kwestie dat risico niet meer vertoont wanneer het detergens of de oppervlakteactieve stof in de handel wordt gebracht, of dat deze het detergens of de oppervlakteactieve stof binnen een door de markttoezichtautoriteiten voorgeschreven redelijke termijn, die evenredig is met de aard van het risico, uit de handel neemt of terugroept. [Am. 110] 2. De marktdeelnemer zorgt ervoor dat corrigerende maatregelen worden getroffen met betrekking tot alle betrokken detergentia of oppervlakteactieve stoffen die hij in de Unie op de markt aanbiedt. 3. De markttoezichtautoriteit brengt de Commissie en de markttoezichtautoriteiten van de andere lidstaten daarvan onmiddellijk op de hoogte. Die informatie omvat alle bekende bijzonderheden, met name de gegevens die nodig zijn om de detergentia of oppervlakteactieve stoffen te identificeren en om de oorsprong en de toeleveringsketen van de detergentia of oppervlakteactieve stoffen, de aard van het risico en de aard en de duur van de nationale maatregelen vast te stellen. 4. De Commissie treedt onverwijld in overleg met de markttoezichtautoriteiten en de betrokken marktdeelnemer(s), en beoordeelt de genomen nationale maatregelen. Op grond van de resultaten van die evaluatie stelt de Commissie een uitvoeringshandeling vast waarin wordt bepaald of de nationale maatregel al dan niet gerechtvaardigd is, en zij stelt zo nodig passende maatregelen voor. De Commissie richt haar besluit tot alle lidstaten en brengt de lidstaten en de betrokken marktdeelnemer(s) daarvan onmiddellijk op de hoogte. Indien sprake is van naar behoren gemotiveerde dwingende redenen van urgentie die verband houden met de bescherming van de gezondheid of het milieu, stelt de Commissie een uitvoeringshandeling vast volgens de in artikel 28, lid 2 bis, bedoelde procedure, en ziet ze erop toe dat die uitvoeringshandeling onmiddellijk toepasselijk is. [Am. 111] Artikel 25 Formele niet-conformiteit 1. Onverminderd artikel 22 verlangt een markttoezichtautoriteit, wanneer zij een van de volgende feiten vaststelt, van de betrokken marktdeelnemer dat deze een einde maakt aan de niet-conformiteit: a) de CE-markering is in strijd met artikel 14 aangebracht of is niet aangebracht; [Am. 112] b) het productpaspoort is niet aangemaakt overeenkomstig de artikelen 18 en 19; c) de in artikel 7, lid 2, bedoelde technische documentatie is niet beschikbaar of onvolledig; d) de gegevensdrager via welke het productpaspoort en, in voorkomend geval, het digitale etiket toegankelijk is, is niet aanwezig op het detergens of de oppervlakteactieve stof, de verpakking ervan, de begeleidende documentatie of het navulstation, naargelang het geval; e) het etiket is niet verstrekt of de in artikel 15 en bijlage V bedoelde etiketteringsinformatie is onjuist of onvolledig. e bis) er is niet voldaan aan enige andere in deze verordening neergelegde administratieve verplichting. [Am. 113] 2. Wanneer de in lid 1 bedoelde niet-conformiteit voortduurt, neemt de betrokken lidstaat alle passende maatregelen om het op de markt aanbieden van het detergens of de oppervlakteactieve stof te beperken of te verbieden, of deze terug te roepen of uit de handel te nemen. HOOFDSTUK VII GEDELEGEERDE BEVOEGDHEDEN EN COMITÉPROCEDURE Artikel 26 Gedelegeerde bevoegdheden 1. De Commissie is overeenkomstig artikel 27 bevoegd gedelegeerde handelingen vast te stellen tot wijziging van bijlage VI wat betreft de in het productpaspoort te verstrekken informatie, teneinde deze aan te passen aan de technische en wetenschappelijke vooruitgang en aan het niveau van digitale paraatheid van markttoezichtautoriteiten en eindgebruikers , rekening houdend met de toepasselijke Uniewetgeving inzake de bescherming van niet-openbaar gemaakte bedrijfsinformatie en inzake toegang van het publiek tot milieu-informatie . [Am. 114] 2. De Commissie is overeenkomstig artikel 27 bevoegd gedelegeerde handelingen vast te stellen tot wijziging van artikel 20, lid 1, door te verlangen dat meer van de in bijlage VI vermelde informatie in het register wordt opgeslagen. Bij de vaststelling van de gedelegeerde handelingen overeenkomstig de eerste alinea houdt de Commissie rekening met de volgende criteria: a) samenhang met andere relevante handelingen van de Unie, indien van toepassing; b) de noodzaak om het mogelijk te maken de authenticiteit van het productpaspoort te verifiëren; c) de relevantie van informatie voor het verbeteren van de efficiëntie en doeltreffendheid van markttoezichtcontroles en douanecontroles voor detergentia en oppervlakteactieve stoffen; d) de noodzaak om onevenredige administratieve lasten voor marktdeelnemers te vermijden. 3. De Commissie is overeenkomstig artikel 27 bevoegd gedelegeerde handelingen vast te stellen tot aanvulling van deze verordening door te bepalen welke aanvullende informatie die in het in artikel 20, lid 1, bedoelde register is opgeslagen, door de douaneautoriteiten moet worden gecontroleerd. 4. De Commissie is overeenkomstig artikel 27 bevoegd gedelegeerde handelingen vast te stellen tot wijziging van deze verordening door het verstrekken van een bijlage met een lijst van codes van de gecombineerde nomenclatuur, zoals opgenomen in bijlage I bij Verordening (EEG) nr. 2658/87, en van productbeschrijvingen van detergentia en oppervlakteactieve stoffen, en door het actualiseren van die bijlage. 5. De Commissie is overeenkomstig artikel 27 bevoegd gedelegeerde handelingen vast te stellen tot wijziging van de bijlagen I tot en met VII, teneinde rekening te houden met de wetenschappelijke en technische vooruitgang. 6. Wanneer uit nieuw wetenschappelijk bewijs blijkt dat er vereisten inzake biologische afbreekbaarheid moeten worden ingevoerd voor andere stoffen en mengsels dan oppervlakteactieve stoffen in detergentia, met inbegrip van capsules met detergentia, is de Commissie overeenkomstig artikel 27 bevoegd gedelegeerde handelingen vast te stellen tot wijziging van bijlage I, teneinde criteria voor biologische afbreekbaarheid voor die stoffen en mengsels vast te stellen, alsmede testmethoden om de conformiteit ervan te controleren. Bij de vaststelling van gedelegeerde handelingen overeenkomstig de eerste alinea houdt de Commissie rekening met de huidige productiepraktijken, de beschikbaarheid van technisch en economisch haalbare alternatieven en de gevolgen voor kleine en middelgrote ondernemingen. 6 bis. In gevallen waarin Verordening (EG) 440/2008 (24) in methoden voor het zonder dieren testen van de luchtwegsensibilisatie van micro-organismen voorziet, stelt de Commissie overeenkomstig artikel 27 onverwijld gedelegeerde handelingen vast voor het wijzigen van bijlage II bij deze verordening door de vereisten te bepalen voor het in de handel brengen van detergentia die micro-organismen in een sprayformaat. [Am. 115] 6 ter. De Commissie is overeenkomstig artikel 27 bevoegd gedelegeerde handelingen vast te stellen tot wijziging van bijlage II middels actualisering van de normen die gelden voor opsomming van micro-organismen teneinde rekening te houden met de wetenschappelijke en technische vooruitgang. [Am. 116] 7. Wanneer in Verordening (EG) nr. 1223/2009 van het Europees Parlement en de Raad (25) individuele, op risico gebaseerde maximale concentratiegehalten voor allergene geurstoffen worden vastgesteld, stelt de Commissie overeenkomstig artikel 27 gedelegeerde handelingen vast tot wijziging van bijlage V teneinde de grenswaarde van de in bijlage III bij die verordening opgenomen allergene geurstoffen dienovereenkomstig aan te passen. 8. Uiterlijk op [PB gelieve de datum in te voegen = de eerste dag van de maand volgend op 30 maanden na de datum van inwerkingtreding van deze verordening] stelt de Commissie overeenkomstig artikel 27 gedelegeerde handelingen vast ter aanvulling van deze verordening door de specifieke vereisten voor de digitale etikettering van detergentia vast te stellen. In die vereisten worden ten minste de soorten IT-oplossingen vastgesteld die marktdeelnemers mogen gebruiken, en de alternatieve middelen voor het verstrekken van de informatie op het in artikel 17 bedoelde digitale etiket. Bij de vaststelling van de in de eerste alinea bedoelde gedelegeerde handeling houdt de Commissie rekening met de volgende criteria: a) samenhang met andere relevante handelingen van de Unie, indien van toepassing; b) de noodzaak om innovatie aan te moedigen; c) de technologische neutraliteit die wordt gekenmerkt door het ontbreken van beperkingen of voorschriften ten aanzien van de keuze van technologie of apparatuur, binnen de grenzen van compatibiliteit en het vermijden van interferentie; d) de noodzaak om ervoor te zorgen dat de digitale etikettering de veiligheid van eindgebruikers en het milieu niet in gevaar brengt; e) het niveau van digitale paraatheid bij alle bevolkingsgroepen in de Unie. 9. De Commissie is overeenkomstig artikel 27 bevoegd gedelegeerde handelingen vast te stellen tot wijziging van bijlage V met betrekking tot de etiketteringsinformatie die marktdeelnemers overeenkomstig artikel 16 alleen digitaal mogen verstrekken, om die bijlage aan te passen aan de technische en wetenschappelijke vooruitgang of aan het niveau van de digitale paraatheid van eindgebruikers van detergentia. Bij de vaststelling van die gedelegeerde handelingen houdt de Commissie rekening met de noodzaak om een hoog niveau van bescherming van de gezondheid en het milieu te waarborgen. Artikel 27 Uitoefening van de bevoegdheidsdelegatie 1. De bevoegdheid om gedelegeerde handelingen vast te stellen, wordt aan de Commissie toegekend onder de in dit artikel neergelegde voorwaarden. 2. De in artikel 26 bedoelde bevoegdheid om gedelegeerde handelingen vast te stellen, wordt aan de Commissie toegekend voor onbepaalde tijd. 3. Het Europees Parlement of de Raad kan de in artikel 26 bedoelde bevoegdheidsdelegatie te allen tijde intrekken. Het besluit tot intrekking beëindigt de delegatie van de in dat besluit genoemde bevoegdheid. Het wordt van kracht op de dag na de bekendmaking ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie of op een daarin genoemde latere datum. Het laat de geldigheid van reeds van kracht zijnde gedelegeerde handelingen onverlet. 4. Vóór de vaststelling van een gedelegeerde handeling raadpleegt de Commissie de door elke lidstaat aangewezen deskundigen overeenkomstig de beginselen die zijn neergelegd in het Interinstitutioneel Akkoord van 13 april 2016 over beter wetgeven. 5. Zodra de Commissie een gedelegeerde handeling heeft vastgesteld, doet zij daarvan gelijktijdig kennisgeving aan het Europees Parlement en de Raad. 6. Een op grond van artikel lid 26 vastgestelde gedelegeerde handeling treedt alleen in werking indien het Europees Parlement noch de Raad daartegen binnen een termijn van twee maanden na de kennisgeving van die handeling aan het Europees Parlement en de Raad bezwaar heeft gemaakt, of indien zowel het Europees Parlement als de Raad vóór het verstrijken van die termijn de Commissie hebben meegedeeld dat zij daartegen geen bezwaar zullen maken. Op initiatief van het Europees Parlement of de Raad wordt deze termijn met twee maanden verlengd. Artikel 28 Comitéprocedure 1. De Commissie wordt bijgestaan door het Comité inzake detergentia. Dat comité is een comité in de zin van Verordening (EU) nr. 182/2011. 2. Wanneer naar dit lid wordt verwezen, is artikel 5 van Verordening (EU) nr. 182/2011 van toepassing. 2 bis. Wanneer naar dit lid wordt verwezen, is artikel 8, in samenhang met artikel 5, van Verordening (EU) nr. 182/2011 (26) van toepassing. [Am. 117] HOOFDSTUK VIII OVERGANGS- EN SLOTBEPALINGEN Artikel 29 Sancties De lidstaten stellen voorschriften vast ten aanzien van de sancties die van toepassing zijn op overtredingen van deze verordening en nemen alle nodige maatregelen om ervoor te zorgen dat deze sancties worden uitgevoerd. De sancties zijn doeltreffend, evenredig en afschrikkend. Zij omvatten, in voorkomend geval, financiële sancties die evenredig zijn met de omzet van de rechtspersoon die de overtreding heeft begaan, waarbij rekening wordt gehouden met de specifieke kenmerken van kleine en middelgrote ondernemingen. De lidstaten stellen de Commissie onverwijld van die maatregelen alsook van alle latere wijzigingen daarvan in kennis. [Am. 118] De lidstaten zorgen ervoor dat bij de op grond van dit artikel opgelegde sancties, waar van toepassing, naar behoren rekening wordt gehouden met het volgende: a) de aard, de ernst en de omvang van de inbreuk; b) het opzettelijke of nalatige karakter van de inbreuk; c) de schade aan de gezondheid van de mens of het milieu als gevolg van de inbreuk, voor zover die kan worden vastgesteld; d) de mate waarin de voor de inbreuk verantwoordelijk geachte natuurlijke of rechtspersoon zijn medewerking verleent aan de bevoegde autoriteit. [Am. 119] Artikel 30 Wijziging van Verordening (EU) 2019/1020 In bijlage I bij Verordening (EU) 2019/1020 wordt punt 15 vervangen door:" “15. Verordening (EU) …/… van het Europees Parlement en de Raad van … betreffende het op de markt aanbieden van detergentia en oppervlakteactieve stoffen (PB L …)..” Artikel 31 Verslag Uiterlijk op [PB: gelieve datum in te voegen = vijf jaar na de datum van toepassing van deze verordening] dient de Commissie bij het Europees Parlement en de Raad een verslag in over de toepassing van deze verordening. Het verslag bevat een beoordeling van : a) de wijze waarop deze verordening haar doelstellingen bereikt, met inbegrip van een beoordeling van de gevolgen voor kleine en middelgrote ondernemingen; b) het risico dat door het gebruik van detergentia of oppervlakteactieve stoffen met biocide-eigenschappen resistentie tegen antimicrobiële stoffen ontstaat; c) de aanwezigheid van ongefundeerde marketingclaims, reclameboodschappen en verpakkingsontwerpen die bij consumenten de indruk wekken of kunnen wekken dat een detergens of oppervlakteactieve stof gezonder of milieuvriendelijk is; d) fysieke of digitale etiketteringsvoorschriften voor detergentia, rekening houdend met de veiligheid van eindgebruikers en het milieu en de mate van digitale paraatheid bij alle bevolkingsgroepen in de Unie. e) de haalbaarheid en de milieu- en sociaal-economische kosten en baten van de geleidelijke uitfasering van fosfor in consumentendetergentia en van een vermindering en, in voorkomend geval, een eventuele uitfasering van fosfor in detergentia voor industrieel en institutioneel gebruik overeenkomstig de beloften in het actieplan voor de Oostzee; f) de milieu-, gezondheids- en sociaal-economische kosten en baten van uitbreiding van de generieke benadering tot het risicobeheer van detergentia en oppervlakteactieve stoffen en van de uitfasering van zorgwekkende stoffen, waaronder stoffen die kankerverwekkend zijn, genmutaties veroorzaken, van invloed zijn op het reproductieve en endocriene systeem, persistent en biocumulatief zijn, het immuun-, zenuw- of ademhalingssysteem aantasten of toxisch zijn voor een specifiek orgaan, rekening houdend met combinatie-effecten, teneinde tot een niet-toxische omgeving te komen. Het verslag gaat in voorkomend geval vergezeld van een wetgevingsvoorstel. [Am. 120] Artikel 32 Evaluatie van micro-organismen Uiterlijk op [PB: gelieve de datum in te voegen = drie jaar na de datum van toepassing van deze verordening] beoordeelt de Commissie de doeltreffendheid en relevantie van de voorschriften van deze verordening voor detergentia die micro-organismen bevatten, in het bijzonder de lijst van pathogene micro-organismen als bedoeld in punt 2 van bijlage II en de effecten van micro-organismen die opzettelijk aan detergentia worden toegevoegd op processen voor de verwerking van stedelijk afvalwater, alsook de mogelijkheid om nieuwe micro-organismen of stammen van micro-organismen die in detergentia zijn toegestaan, in bijlage II op te nemen. [Am. 121] Uiterlijk ... [PB: gelieve datum in te voegen = drie jaar na de datum van toepassing van deze verordening] en vervolgens elke drie jaar herziet de Commissie de lijst van pathogene micro-organismen als bedoeld in punt 2 van bijlage II en stelt zij, in voorkomend geval, overeenkomstig artikel 27 gedelegeerde handelingen vast voor het wijzigen van bijlage II teneinde rekening te houden met de wetenschappelijke en technische vooruitgang. [Am. 122] Artikel 32 bis Evaluatie van het gehalte aan hernieuwbaar materiaal Uiterlijk ... [PB: gelieve datum in te voegen – drie jaar na de datum van toepassing van deze verordening] dient de Commissie bij het Europees Parlement en de Raad een verslag in waarin ze de noodzaak, haalbaarheid, de technische gevolgen en de gezondheids- en milieuvoordelen beoordeelt van de invoering van bindende streefcijfers voor hernieuwbare grondstoffen en het gehalte aan gerecycleerd materiaal in detergentia en oppervlakteactieve stoffen. In dit verslag houdt de Commissie met name rekening met de sociaal-economische gevolgen, het concurrentievermogen van marktdeelnemers in de Unie, duurzame winning, het aardopwarmingsvermogen, het potentieel inzake het gebruik van voedselrestanten in detergentia, en de potentiële verandering in landgebruik in verband met alternatieve grondstoffen en de voedselzekerheid in de Unie. Het verslag gaat in voorkomend geval vergezeld van een wetgevingsvoorstel. [Am. 123] Artikel 33 Intrekking van Verordening (EG) nr. 648/2004 Verordening (EG) nr. 648/2004 wordt ingetrokken. Verwijzingen naar de ingetrokken richtlijn gelden als verwijzingen naar deze verordening en worden gelezen overeenkomstig de concordantietabel in bijlage VIII. Artikel 34 Overgangsbepalingen De lidstaten belemmeren niet dat detergentia en oppervlakteactieve stoffen die vóór [PB: gelieve de datum in te voegen = 30 maanden na de datum van inwerkingtreding van deze verordening] in de handel zijn gebracht in overeenstemming met Verordening (EG) nr. 648/2004, zoals van toepassing op … [PB: gelieve de datum in te voegen = één dag vóór 30 maanden na de datum van inwerkingtreding van deze verordening], op de markt worden aangeboden. Detergentia en oppervlakteactieve stoffen die in de handel zijn gebracht na [PB: gelieve de datum van toepassing in te voegen = één dag vóór 30 maanden na de datum van inwerkingtreding van deze verordening] en die op het moment dat zij in de handel worden gebracht, in overeenstemming zijn met Verordening (EG) nr. 648/2004, zoals van toepassing op [PB: gelieve de datum van toepassing in te voegen = één dag vóór 30 maanden na de datum van inwerkingtreding van deze verordening], kunnen op de markt worden aangeboden tot [PB: gelieve de datum in te voegen = 36 maanden na de datum van inwerkingtreding van deze verordening]. Artikel 35 Inwerkingtreding en toepassing Deze verordening treedt in werking op de twintigste dag na die van de bekendmaking ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie . Deze verordening is van toepassing met ingang van [PB: gelieve de datum in te voegen = 30 maanden na de datum van inwerkingtreding van deze verordening]. Deze verordening is verbindend in al haar onderdelen en is rechtstreeks toepasselijk in elke lidstaat. Gedaan te …, Voor het Europees Parlement Voor de Raad De voorzitter De voorzitter BIJLAGE I VOORSCHRIFTEN INZAKE BIOLOGISCHE AFBREEKBAARHEID ZOALS BEDOELD IN ARTIKEL 4 CRITERIA EN TESTMETHODEN VOOR DE TOTALE BIOLOGISCHE AFBREEKBAARHEID VAN OPPERVLAKTEACTIEVE STOFFEN EN OPPERVLAKTEACTIEVE STOFFEN IN DETERGENTIA 1. De referentiemethode in deze verordening voor laboratoriumtests voor de totale biologische afbreekbaarheid van oppervlakteactieve stoffen is gebaseerd op de norm EN ISO 14593: 1999 (CO 2 -headspacetest). 2. Oppervlakteactieve stoffen en oppervlakteactieve stoffen in detergentia moeten uiteindelijk biologisch afbreekbaar zijn, zoals bepaald overeenkomstig de in punt 3 genoemde criteria. 3. Oppervlakteactieve stoffen en oppervlakteactieve stoffen in detergentia worden beschouwd als uiteindelijk biologisch afbreekbaar indien zij aan een van de volgende criteria voldoen: a) het volgens een van de onderstaande tests gemeten niveau van biologische afbraak (mineralisatie) binnen 28 dagen bedraagt ten minste 60 %: i) norm EN ISO 14593: 1999 — Waterkwaliteit — Evaluatie van de uiteindelijke aerobe biologische afbreekbaarheid van organische verbindingen in waterig medium — Methode door analyse van anorganische koolstof in afgesloten vaten (CO 2 -headspacetest); ii) methode C.4.-C, CO 2 -ontwikkelingstest (gewijzigde Sturmtest), zoals beschreven in deel C, deel IV, van de bijlage bij Verordening (EG) nr. 440/2008 van de Commissie (27) ; iii) methode C.4-D, manometrische respirometrietest, zoals beschreven in deel C, deel V, van de bijlage bij Verordening (EG) nr. 440/2008; iv) methode C.4-E, gesloten-flestest, zoals beschreven in deel C, deel VI, van de bijlage bij Verordening (EG) nr. 440/2008; v) methode C.4-F, Ministerie van Internationale Handel en Industrie van Japan (M.I.T.I.), zoals beschreven in deel C, deel VII, van de bijlage bij Verordening (EG) nr. 440/2008; vi) ISO 10708: 1997 — Waterkwaliteit — Evaluatie in een waterig medium van de uiteindelijke aerobe biologische afbreekbaarheid van organische verbindingen — Bepaling van het biochemische zuurstofverbruik in een tweefasige test met gesloten fles. b) het volgens een van de onderstaande testen gemeten niveau van biologische afbraak (mineralisatie) bedraagt ten minste 70 % binnen 28 dagen: i) methode C.4-A, DOC-afvlakkingstest, zoals beschreven in deel C, deel II, van de bijlage bij Verordening (EG) nr. 440/2008; ii) methode C.4-B, gewijzigde OESO-screeningtest, zoals beschreven in deel C, deel III, van de bijlage bij Verordening (EG) nr. 440/2008. Aanpassing vooraf vindt niet plaats en het beginsel van het venster van tien dagen wordt bij geen van de in de punten a) en b) genoemde testmethoden toegepast. 4. De in punt 3 bedoelde tests worden uitgevoerd door laboratoria die voldoen aan een van de volgende voorwaarden: a) de laboratoria voldoen aan de beginselen van goede laboratoriumpraktijken als bedoeld in Richtlijn 2004/10/EG van het Europees Parlement en de Raad (28) of aan als gelijkwaardig beschouwde internationale normen; b) de laboratoria zijn geaccrediteerd overeenkomstig de in Verordening (EG) nr. 765/2008 bedoelde norm voor laboratoria. BĲLAGE II EISEN VOOR DETERGENTIA DIE DE IN ARTIKEL 5 BEDOELDE MICRO-ORGANISMEN BEVATTEN 1. Doelbewust aan detergentia toegevoegde micro-organismen moeten aan de volgende voorwaarden voldoen: a) zij hebben een ATCC-nummer (American Type Culture Collection), behoren tot een collectie van een internationaal erkende depositaris (IDA) of het DNA ervan is geïdentificeerd overeenkomstig een “stamidentificatieprotocol” (waarbij gebruik wordt gemaakt van 16S ribosomale DNA-sequentiebepaling of een gelijkwaardige methode); [Am. 124] b) zij behoren tot beide onderstaande groepen: i) risicogroep 1 als gedefinieerd in Richtlijn 2000/54/EG — biologische agentia op het werk; ii) de lijst “gekwalificeerd vermoeden van veiligheid” (Qualified Presumption of Safety, QPS) van de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA). Dit punt is niet van toepassing op micro-organismen die doelbewust zijn toegevoegd aan detergentia die voor onderzoeks- en ontwikkelingsdoeleinden in de handel worden gebracht. 2. De hierna vermelde pathogene micro-organismen mogen niet voorkomen in de stammen van het eindproduct bij onderzoek door middel van de vermelde of gelijkwaardige testmethoden: a) E. coli; testmethode ISO 16649-3:2005; b) Streptococcus (Enterococcus), testmethode ISO 21528-1:2004; c) Staphylococcus aureus, testmethode ISO 6888-1; d) Bacillus cereus, testmethode ISO 7932:2004 of ISO 21871; e) Salmonella, testmethode ISO 6579:2002 of ISO 19250. e bis) Pseudomonas aeruginosa, testmethode ISO 22717:2015; [Am. 125] e ter) Candida albicans, testmethode ISO 18416:2015; [Am. 126] e quater) alle andere micro-organismen die zijn opgenomen in tabel 4 van bijlage I bij Verordening (EU) 2020/741 (29) . [Am. 127] 3. Doelbewust toegevoegde micro-organismen mogen geen genetisch gemodificeerde micro-organismen zijn. 4. Doelbewust toegevoegde micro-organismen moeten, met uitzondering van de intrinsieke resistentie, gevoelig zijn voor elk van de belangrijkste antibioticaklassen, namelijk aminoglycosiden, macroliden, beta-lactams, tetracyclines en fluorchinolonen, overeenkomstig de disk diffusie-methode van het Europees Comité voor tests op antimicrobiële resistentie (Eucast) of een gelijkwaardige methode. 5. Bij het in de handel brengen moeten detergentia die micro-organismen bevatten een standaardkiemgetal hebben dat gelijk is aan of groter is dan 1 × 10 5 kolonievormende eenheden (kve) per ml overeenkomstig ISO 21149 of ISO 4833-1:2014. [Am. 128] 6. De minimale houdbaarheid van een detergens dat micro-organismen bevat, mag niet korter zijn dan 24 maanden en het kiemgetal mag per twaalf maanden niet met meer dan 10 % dalen overeenkomstig ISO 21149 of ISO 4833-1:2014. [Am. 129] 7. Detergentia die micro-organismen in detergentia die bevatten, mogen als spray in de handel worden gebracht , moeten de test betreffende acute toxiciteit bij inademing doorstaan nadat overeenkomstig testmethode B.2, zoals beschreven in deel B artikel 26, lid 6 bis, passende tests zonder dieren zijn verricht van de bijlage bij Verordening (EG) nr luchtwegsensibilisatie-eigenschappen van micro-organismen . 440/2008. [Am. 130] 8. Detergentia die micro-organismen bevatten, mogen niet als navulling in de handel worden gebracht. 9. De fabrikant staaft alle beweringen van de fabrikant over de werking of de prestatie van de micro-organismen in het product moeten door passende tests. Die tests worden gestaafd door tests van derden door een onafhankelijke derde partij gecontroleerd . [Am. 131] 10. Het is verboden op het etiket of via enige andere vorm van communicatie te beweren of te suggereren dat het detergens een antimicrobiële of ontsmettende werking heeft, tenzij het detergens voldoet aan Verordening (EU) nr. 528/2012. 11. De in de punten 2, 5, 6, 7 en 9 bedoelde tests worden uitgevoerd door laboratoria die voldoen aan een van de volgende voorwaarden: a) de laboratoria voldoen aan de beginselen van goede laboratoriumpraktijken als bedoeld in Richtlijn 2004/10/EG van het Europees Parlement en de Raad (30) of aan als gelijkwaardig beschouwde internationale normen; b) de laboratoria zijn geaccrediteerd overeenkomstig de in Verordening (EG) nr. 765/2008 bedoelde norm voor laboratoria. BĲLAGE III BEPERKINGEN OP HET GEHALTE AAN FOSFATEN EN ANDERE FOSFORVERBINDINGEN ALS BEDOELD IN ARTIKEL 6 Detergens Beperkingen Consumentenwasmiddelen 1. Mogen niet in de handel worden gebracht indien het totale fosforgehalte 0,5 g of meer bedraagt in de aanbevolen hoeveelheid detergens voor de hoofdwascyclus van het wasproces bij een standaardwasmachinelading zoals gedefinieerd in deel B van bijlage V voor hard water: — voor “normaal bevuild” wasgoed voor wasmiddelen voor witte was; — voor “licht bevuild” wasgoed voor wasmiddelen voor fijne was. 2. Bevatten geen fosfaat. 3. Mogen niet in de handel worden gebracht indien ...[4 jaar na de inwerkingtreding van deze verordening] het totale fosforgehalte gelijk is aan of meer bedraagt dan: — 0,01 g voor “licht bevuild” wasgoed voor wasmiddelen voor fijne was; — 0,25 g voor “normaal bevuild” wasgoed voor wasmiddelen voor witte was; — 0,045 g voor vlekverwijderaars die worden gebruikt als toevoeging; — 0,023 g voor vlekverwijderaars die worden gebruikt als voorbehandeling; in de aanbevolen hoeveelheid detergens voor de hoofdwascyclus bij een standaardwasmachinelading zoals gedefinieerd in deel B van bijlage V. Consumentenwasmiddelen voor vaatwasmachines 1. Mogen niet in de handel worden gebracht indien het totale fosforgehalte 0,3 g of meer per standaarddosering bedraagt zoals gedefinieerd in deel B van bijlage V. 2. Bevatten geen fosfaat. 3. Mogen niet in de handel worden gebracht indien ... [4 jaar na de inwerkingtreding van deze verordening] het totale fosforgehalte gelijk is aan of meer bedraagt dan: — 0, 2 g in detergentia voor vaatwasmachines; — 0, 03 g in spoelmiddelen. Handafwasmiddelen voor consumenten Mogen uiterlijk ... [vier jaar na de datum van inwerkingtreding van deze verordening] geen fosfaat en ander fosforgehalte bevatten. Consumentenschoonmaakproduct voor harde oppervlakken 1. Bevatten geen fosfaat. 2. Allesreinigers en ruitenreinigers mogen uiterlijk ... [vier jaar na de datum van inwerkingtreding van deze verordening] geen fosfor bevatten. 3. Keuken- en sanitairreinigers mogen niet in de handel worden gebracht indien het totale fosforgehalte gelijk is aan of meer bedraagt dan — 2 g/l schoonmaakmiddel, uiterlijk ... [vier jaar na de datum van inwerkingtreding van deze verordening]; en — 1 g/l schoonmaakmiddel, uiterlijk ... [zeven jaar na de datum van inwerkingtreding van deze verordening]. Wasmiddelen voor industrieel en institutioneel gebruik. Mogen niet in de handel worden gebracht indien ... [vier jaar na de datum van inwerkingtreding van deze verordening] het totale fosforgehalte gelijk is aan of meer bedraagt dan: — 0,5 g/kg licht bevuild wasgoed; — 1 g/kg gemiddeld bevuild wasgoed; — 1,5 g/kg zwaar bevuild wasgoed. Vaatwasmiddelen voor industrieel en institutioneel gebruik Mogen niet in de handel worden gebracht indien ... [zeven jaar na de datum van inwerkingtreding van deze verordening] het totale fosforgehalte gelijk is aan of meer bedraagt dan: — detergentia voor vaatwasmachines/multicomponentsystemen: — 0,3 g/l wasmiddel voor water met een lage hardheid; — 0,4 g/l wasmiddel voor water met een gemiddelde hardheid; — 0,75 g/l wasmiddel voor water met een hoge hardheid. — voor voorweekmiddel 1 g/l wasmiddel; — voor spoelmiddel 0,02 g/l wasmiddel. [Am. 132] BĲLAGE IV CONFORMITEITSBEOORDELINGSPROCEDURE ALS BEDOELD IN ARTIKEL 7, LID 2 Module A — Intern productieprotocol 1. Beschrijving van de module Met “interne productiecontrole” wordt de conformiteitsbeoordelingsprocedure bedoeld waarbij de fabrikant de verplichtingen in de punten 2, 3 en 4 nakomt en op eigen verantwoording garandeert en verklaart dat de betrokken detergentia of oppervlakteactieve stoffen aan de toepasselijke eisen van deze verordening voldoen. 2. Technische documentatie 2.1. De fabrikant stelt de technische documentatie samen. Aan de hand van deze documentatie moet kunnen worden beoordeeld of het detergens of de oppervlakteactieve stof aan de relevante eisen voldoet; zij omvat een adequate risicoanalyse en -beoordeling. 2.2. In de technische documentatie worden de toepasselijke eisen vermeld; zij heeft, voor zover relevant voor de beoordeling, betrekking op het ontwerp, de fabricage en het beoogde gebruik van het detergens of de oppervlakteactieve stof. De technische documentatie bevat, indien van toepassing, ten minste de volgende elementen: a) een algemene beschrijving van het detergens of de oppervlakteactieve stof en een beschrijving van het beoogde gebruik daarvan; b) de testverslagen waaruit blijkt dat wordt voldaan aan bijlage I en, indien van toepassing, aan de bijlagen II en III; c) een lijst van testmethoden die zijn gebruikt om aan te tonen dat aan de voorschriften van deze verordening wordt voldaan; d) de resultaten van gedane berekeningen en uitgevoerde onderzoeken; e) een gegevensblad betreffende bestanddelen dat aan de volgende eisen voldoet: i) het vermeldt alle doelbewust toegevoegde stoffen en conserveermiddelen als bedoeld in deel A van bijlage V; ii) van elk bestanddeel worden de gangbare chemische naam of de naam volgens de nomenclatuur van de IUPAC en, indien beschikbaar, de INCI-naam, het CAS-nummer en de benaming volgens de Europese Farmacopee vermeld; iii) alle stoffen worden in afnemende volgorde van het gewicht ervan opgesomd en de lijst is onderverdeeld in de volgende klassen van gewichtspercentage: 1) 10 % of meer, 2) 1 % of meer, maar minder dan 10 %, 3) 0,1 % of meer, maar minder dan 1 %, 4) minder dan 0,1 %. Voor de toepassing van punt e) wordt een parfum, een etherische olie of een kleurstof als één bestanddeel beschouwd. 3. Fabricage De fabrikant neemt alle nodige maatregelen om ervoor te zorgen dat het fabricage- en controleproces waarborgt dat het vervaardigde detergens of de oppervlakteactieve stof conform is met de in punt 2 bedoelde technische documentatie en met de toepasselijke eisen van deze verordening. BIJLAGE V ETIKETTERINGSVOORSCHRIFTEN DEEL A — ETIKETTERING VAN DE INHOUD Informatie die moet worden vermeld op de etiketten van detergentia en oppervlakteactieve stoffen die in de handel worden gebracht 1. De gewichtspercentageklassen “minder dan 5 %”, “5 % of meer, maar minder dan 15 %”, “15 % of meer, maar minder dan 30 %”, “30 % en meer” moeten worden gebruikt om het gehalte van de onderstaande bestanddelen te vermelden indien deze in een concentratie van meer dan 0,2 gewichtspercenten zijn toegevoegd: a) fosfaten; b) fosfonaten; c) anionogene oppervlakteactieve stoffen ; , [Am. 133] d) kationogene oppervlakteactieve stoffen; [Am. 134] e) amfotere oppervlakteactieve stoffen; [Am. 135] f) niet-ionogene oppervlakteactieve stoffen; [Am. 136] g) zuurstofbleekmiddelen; h) chloorbleekmiddelen; i) EDTA en de zouten daarvan; j) NTA (nitrilotriazijnzuur) en de zouten daarvan; k) fenolen en gehalogeneerde fenolen; l) paradichloorbenzeen; m) aromatische koolwaterstoffen; n) alifatische koolwaterstoffen; o) gehalogeneerde koolwaterstoffen; p) zeep; q) zeolieten; r) polycarboxylaten. 2. Indien de volgende categorieën bestanddelen zijn toegevoegd, moeten deze ongeacht de concentratie worden vermeld: a) enzymen; b) micro-organismen; c) optische bleekmiddelen; d) parfums. 3. Conserveermiddelen moeten ongeacht hun concentratie worden vermeld, waar mogelijk met gebruikmaking van het in artikel 33 van Verordening (EG) nr. 1223/2009 bedoelde systeem, mits zij aan de volgende voorwaarden voldoen: a) zij dragen bij tot de kwalificatie van het detergens als een behandeld voorwerp in de zin van artikel 3, lid 1, punt l), van Verordening (EU) nr. 528/2012; b) zij staan vermeld op het etiket van een bestanddeel van het detergens. Aan de in de eerste alinea, punt b), genoemde voorwaarde hoeft niet te worden voldaan indien de conserveermiddelen de elicitatiedrempels niet overschrijden zoals bedoeld in punt 3.4.3.3 / tabel 3.4.6 van bijlage I bij Verordening (EG) nr. 1272/2008 of indien zij geen conserveringsfunctie meer hebben in het eindproduct, zelfs niet in combinatie met andere conserveermiddelen. Wanneer een digitaal etiket wordt verstrekt overeenkomstig artikel 16, lid 1 van deze verordening, moeten conserveermiddelen ongeacht hun concentratie worden vermeld, waar mogelijk met gebruikmaking van het in artikel 33 van Verordening (EG) nr. 1223/2009 bedoelde systeem. [Am. 137] 4. Indien de allergene geurstoffen die zijn opgenomen in de vermeldingen 45, 67–92 en [X] tot en met [X] van bijlage III bij Verordening (EG) nr. 1223/2009 worden toegevoegd in concentraties van meer dan 0,01 gewichtspercent, moeten zij worden geëtiketteerd met behulp van het in artikel 33 van die verordening bedoelde systeem. De eerste zin is niet van toepassing op allergene geurstoffen die voldoen aan de etiketteringsdrempels in Verordening (EG) nr. 1272/2008. 5. De in de punten 1 tot en met 4 bedoelde eisen zijn niet van toepassing op professionele detergentia en oppervlakteactieve stoffen, mits in deel 15 van het overeenkomstig artikel 31 van Verordening (EG) nr. 1907/2006 opgestelde veiligheidsinformatieblad informatie wordt verstrekt die gelijkwaardig is aan de in die punten vereiste informatie. 6. Naast de in de punten 1 tot en met 5 vermelde informatie moeten op het etiket van detergentia die micro-organismen bevatten, de volgende gegevens worden vermeld: a) een vermelding of een veiligheidsaanbeveling dat het product niet mag worden gebruikt op oppervlakken die in contact komen met levensmiddelen; b) een indicatie van de houdbaarheid van het product; c) gebruiksaanwijzingen of speciale voorzorgsmaatregelen, indien van toepassing. DEEL B — ETIKETTERING VAN DOSERINGSINFORMATIE Informatie die moet worden vermeld op het etiket van consumentenwasmiddelen en consumentenwasmiddelen voor vaatwasmachines 1. Het etiket van consumentenwasmiddelen bevat de volgende informatie: a) de aanbevolen hoeveelheden en/of doseringsvoorschriften, uitgedrukt in milliliter of gram dan wel, in voortkomend geval, in aantal eenheden , voor een standaardwasmachinelading, voor de waterhardheidscategorieën zacht, middelhard en hard, waarbij onderscheid wordt gemaakt tussen wasprocessen met één een of twee cyclussen; [Am. 138] b) voor wasmiddelen voor witte was, het aantal standaardwasmachineladingen van “normaal bevuild” wasgoed, en voor wasmiddelen voor fijne was, het aantal standaardwasmachineladingen van “licht bevuild” wasgoed dat met de inhoud van de verpakking kan worden gewassen indien water van gemiddelde hardheid, overeenkomend met 2,5 millimol CaCO 3 /l, wordt gebruikt; c) de capaciteit van meegeleverde maatbekers moet ook in milliliter of in gram worden vermeld, en er moeten duidelijk zichtbare onderverdelingen worden aangebracht , in een kleur die contrasteert met de kleur van de maatbeker, die de hoeveelheid detergens aangeven die geschikt is voor een standaardwasmachinelading bij een lage, gemiddelde en hoge waterhardheid. [Am. 139] c bis) voor detergentia die verpakt zijn in flessen moet minstens de dosis detergentia worden aangegeven die geschikt is voor een standaardwasmachinelading bij een lage en een gemiddelde waterhardheid, door middel van duidelijk zichtbare onderverdelingen op de dop die duidelijk contrasteert met de kleur van de dop. [Am. 140] 2. Voor de toepassing van punt 1 bedraagt de standaardwasmachinelading 4,5 kg droog wasgoed voor wasmiddelen voor witte was en 2,5 kg droog wasgoed voor wasmiddelen voor fijne was. Een detergens wordt als wasmiddel voor witte was beschouwd tenzij de fabrikant voornamelijk wijst op de beschermende eigenschappen van het product, namelijk op het wassen bij lage temperatuur en van delicate weefsels en kleuren. 3. Op het etiket van consumentenwasmiddelen voor vaatwasmachines wordt de standaarddosering uitgedrukt in gram of milliliter of aantal tabletten eenheden voor de hoofdwascyclus voor normaal bevuild servies en bestek in een volledig beladen vaatwasmachine voor twaalf couverts, waarbij voor de standaarddosering indien van toepassing onderscheid wordt gemaakt tussen zacht, middelhard en hard water. [Am. 141] DEEL C — DIGITALE ETIKETTERING Het is toegestaan de volgende informatie over bestanddelen als bedoeld in deel A uitsluitend op het digitale etiket te vermelden, overeenkomstig artikel 16, lid 1, tweede alinea, op de in dat deel aangegeven wijze: a) anionogene oppervlakteactieve stoffen; b) kationogene oppervlakteactieve stoffen; c) amfotere oppervlakteactieve stoffen; d) niet-ionische oppervlakteactieve stoffen; e) fosfaten; f) fosfonaten; g) zeep. [Am. 142] DEEL D — VEREENVOUDIGDE DOSERINGSINFORMATIE VOOR CONSUMENTENWASMIDDELEN Het vereenvoudigd doseringsschema bevat de volgende informatie: a) basisinstructies voor gebruik, indien van toepassing; b) de aanbevolen hoeveelheden op basis van een gemiddelde waterhardheid en de bevuilingsgraad van het wasgoed; alsmede [Am. 143 - niet van toepassing op de Nederlandse versie ] c) een indicatie van de wasmachinelading. Deel B, punt 1, c) en d), is ook van toepassing wanneer de vereenvoudigde doseringsinformatie wordt verstrekt. [Am. 144] BIJLAGE VI PRODUCTPASPOORT Het productpaspoort bevat de volgende informatie: a) de unieke productidentificatiecode van het detergens of de oppervlakteactieve stof; b) de naam en het adres postadres en e-mailadres van de fabrikant of de gemachtigde van de fabrikant, alsook de unieke identificatiecode voor marktdeelnemers van de fabrikant; [Am. 145] c) de identificatie van het detergens of de oppervlakteactieve stof die traceerbaarheid mogelijk maakt, met inbegrip van een kleurenbeeld dat voldoende duidelijk is om het detergens of de oppervlakteactieve stof te kunnen herkennen; d) de goederencode volgens dewelke het detergens of de oppervlakteactieve stof is ingedeeld op het moment dat het productpaspoort wordt aangemaakt, zoals bepaald in Verordening (EEG) nr. 2658/87 van de Raad (31) ; e) verwijzingen naar rechtshandelingen van de Unie waaraan het detergens of de oppervlakteactieve stof voldoet; f) een volledige lijst van de stoffen die doelbewust aan het detergens of de oppervlakteactieve stof zijn toegevoegd en van conserveermiddelen, geëtiketteerd overeenkomstig deel A, punt 3, eerste alinea, punt b), van bijlage V, met gebruikmaking van de internationale nomenclatuur van cosmetische ingrediënten of, wanneer die niet beschikbaar is, de benaming volgens de Europese Farmacopee en, wanneer ook die niet beschikbaar is, de gangbare chemische naam of de naam volgens de Internationale Unie voor Zuivere en Toegepaste Chemie (IUPAC). [Am. 146] f bis) de in artikel 7, lid 2, genoemde technische documentatie en resultaten van de conformiteitsbeoordelingsprocedure; [Am. 147] f ter) in voorkomend geval, de resultaten van de tests die door de fabrikant zijn uitgevoerd overeenkomstig punt 9 van bijlage II en de verklaring van de derde partij die de tests heeft gecontroleerd; [Am. 148] f quater) in voorkomend geval, een link naar het in artikel 16, lid 1, bedoelde digitale etiket. [Am. 149] De in punt f bis) bedoelde informatie wordt uitsluitend beschikbaar gesteld aan de markttoezichtautoriteiten van de lidstaten en de Commissie. [Am. 150] De in punt f) bedoelde verplichting geldt niet voor professionele detergentia of oppervlakteactieve stoffen voor professionele detergentia waarvoor een veiligheidsinformatieblad als bedoeld in artikel 31 van Verordening (EG) nr. 1907/2006 beschikbaar is. BĲLAGE VII TESTMETHODEN ZOALS BEDOELD IN ARTIKEL 22, LID 2 1. Referentiemethode (bevestigingstest) 1.1. Definitie Deze methode beschrijft een laboratoriummodel van een actiefslibinstallatie en nabezinktank dat is bedoeld als simulatie van een gemeentelijke rioolwaterzuivering. Op deze testmethode kunnen verbeterde, geavanceerde bedrijfsomstandigheden worden toegepast, als beschreven in EN ISO 11733. 1.2. Benodigde uitrusting De meetmethode is gebaseerd op het gebruik van een kleine actiefslibinstallatie, die in figuur 1 schematisch is afgebeeld en in figuur 2 gedetailleerder is weergegeven. De apparatuur bestaat uit een afvalwatervat A voor kunstmatig afvalwater, een doseerpomp B, een beluchtingsvat C, een bezinkvat D, een luchtpomp E voor de terugvoer van actief slib en een vergaarbak F voor het opvangen van het behandelde afvalwater. De vaten A en F moeten van glas of geschikte kunststof zijn gemaakt en een inhoud van ten minste 24 liter hebben. Pomp B zorgt voor regelmatige toevoer van kunstmatig afvalwater naar het beluchtingsvat; bij normaal bedrijf moet dit vat drie liter van het mengsel bevatten. Een plaatje G van gesinterd glas voor de beluchting hangt in vat C op het laagste punt. De hoeveelheid via de beluchtingsinrichting ingeblazen lucht wordt gecontroleerd met een debietmeter H. 1.3. Kunstmatig afvalwater Voor deze test wordt kunstmatig afvalwater gebruikt. Los per liter leidingwater onderstaande stoffen op: – 160 mg pepton; – 110 mg vleesextract; – 30 mg ureum, CO(NH 2 ) 2 ; – 7 mg natriumchloride, NaCl; – 4 mg calciumchloride, CaCl 2 .2H 2 O; – 2 mg magnesiumsulfaat, MgSO 4 .7H 2 O; – 28 mg dikaliumwaterstoffosfaat, K 2 HPO 4 ; – en 10 ± 1 mg van de oppervlakteactieve stof. Het kunstmatige afvalwater wordt elke dag vers bereid. 1.4. Monstervoorbewerking Niet-samengestelde oppervlakteactieve stoffen worden als zodanig getest. Het actieve gehalte van monsters van de oppervlakteactieve stof moet worden bepaald voor het bereiden van het kunstmatige afvalwater (punt 1.3). 1.5. Werking van de installatie Om te beginnen worden het beluchtingsvat C en het bezinkvat D gevuld met het kunstmatige afvalwater. Bezinkvat D moet op zodanige hoogte zijn aangebracht dat beluchtingsvat C drie liter water bevat. Inoculatie geschiedt door inbrengen van 3 ml secundair afvalwater van goede kwaliteit, dat vers verzameld is uit een zuiveringsinstallatie die overwegend huishoudelijk afvalwater zuivert. Dit afvalwater moet tussen monsterneming en toepassing onder aerobe omstandigheden worden bewaard. Vervolgens worden beluchtingsinrichting G, luchtpomp E en doseerpomp B in werking gesteld. Het kunstmatige afvalwater moet met een debiet van één liter per uur in beluchtingsvat C stromen; het afvalwater blijft daardoor gemiddeld drie uur in het vat. De beluchting moet zodanig worden geregeld dat de inhoud van vat C constant in suspensie blijft en het gehalte aan opgeloste zuurstof ten minste 2 mg per liter bedraagt. Schuimvorming moet met geschikte middelen worden tegengegaan. Er mogen evenwel geen antischuimmiddelen worden gebruikt die een remmende werking uitoefenen op het actieve slib of die oppervlakteactieve stoffen bevatten. Luchtpomp E moet zodanig worden ingesteld dat in beluchtingsvat C een doorlopende en regelmatige terugvoer ontstaat van het uit het bezinkvat komende actieve slib. Het zich ophopende slib boven in beluchtingsvat C, onder in bezinkvat D of in het omloopcircuit moet ten minste eenmaal per dag weer in circulatie worden gebracht door roeren of een andere geschikte methode. Wanneer het slib niet bezinkt, kan het bezinken ervan worden bevorderd door eventueel herhaalde toevoeging van hoeveelheden van 2 ml van een 5 % ferrichlorideoplossing. Het uit bezinkvat D stromende water wordt gedurende 24 uur in vat F opgevangen; na het verloop van deze tijd wordt een monster getrokken na homogenisatie van het mengsel. Vat F moet dan zorgvuldig worden gereinigd. 1.6. Controle op de meetinrichting Het gehalte aan oppervlakteactieve stof (in mg/liter) van het kunstmatige afvalwater wordt onmiddellijk voor het gebruik bepaald. Het gehalte aan oppervlakteactieve stof (in mg/liter) van het uitstromende water dat gedurende 24 uur in vat F is opgevangen, moet onmiddellijk na monstername op dezelfde wijze analytisch worden bepaald; anders moeten de monsters worden geconserveerd, bij voorkeur door bevriezing. De concentraties moeten worden bepaald op 0,1 mg/liter oppervlakteactieve stof nauwkeurig. Ter controle van de goede werking van het proces wordt ten minste tweemaal per week het chemisch zuurstofverbruik (CZV) of de opgeloste organische koolstof (DOC) van het zich in vat F bevindende uitstromende door glasvezel gefiltreerde water en van het in vat A opgeslagen gefiltreerde kunstmatige afvalwater gemeten. De afname van CZV of DOC moet zich stabiliseren wanneer de dagelijkse biologische afbraak van de oppervlakteactieve stof min of meer regelmatig is, dat wil zeggen aan het eind van de in figuur 3 aangegeven beginperiode. Het gehalte aan droge stof van het actieve slib in het beluchtingsvat moet tweemaal per week worden bepaald (in g/liter). Wanneer dit meer dan 2,5 g/liter bedraagt, moet de overmaat aan actief slib worden verwijderd. De afbreekbaarheidstest wordt uitgevoerd bij kamertemperatuur; deze temperatuur moet gelijkmatig zijn en gehouden worden tussen 19 en 24 °C. 1.7. Berekening van de biologische afbreekbaarheid Het percentage van biologische afbraak van de oppervlakteactieve stof moet dagelijks worden berekend op basis van het gehalte aan oppervlakteactieve stof (uitgedrukt in mg/liter) van het kunstmatige afvalwater en van de overeenkomstige uitloop in vat F. De aldus verkregen waarden moeten in een grafiek worden weergegeven als geïllustreerd in figuur 3. De biologische afbreekbaarheid van de oppervlakteactieve stof wordt berekend als het rekenkundig gemiddelde van de verkregen waarden over 21 dagen volgend op de begin- en acclimatiseringsperiode, gedurende welk tijdvak de biologische afbraak regelmatig moet zijn geweest en de installatie zonder onderbreking goed moet hebben gefunctioneerd. In geen geval mag de beginperiode meer dan zes weken bedragen. De dagelijkse biologische afbraakwaarden moeten tot op 0,1 % nauwkeurig worden berekend, maar het eindresultaat wordt op het laatste gehele getal afgerond. In sommige gevallen kan de frequentie van de monsterneming worden verminderd, maar voor de berekening van het gemiddelde moeten ten minste 14 resultaten van monsters worden gebruikt die in de periode van 21 dagen volgend op de beginperiode zijn verzameld. 2. Bepaling van anionogene oppervlakteactieve stoffen bij biologische afbreekbaarheidstests 2.1. Principe Bij deze methode wordt uitgegaan van het feit dat de kationogene kleurstof methyleenblauw met anionogene oppervlakteactieve stoffen blauwe complexen vormt (MBAS) die met chloroform kunnen worden geëxtraheerd. Om storing te voorkomen wordt eerst geëxtraheerd uit de alkalische oplossing, waarna het extract met de zure methyleenblauwoplossing wordt geschud. De extinctie van de afgescheiden organische fase wordt fotometrisch gemeten bij de golflengte van de maximale extinctie (650 nm) van het complex. 2.2. Reagentia en uitrusting 2.2.1. Bufferoplossing pH 10 Los 24 g natriumbicarbonaat, NaHCO 3 p.a., en 27 g watervrij natriumcarbonaat (Na 2 CO 3 ) p.a. in gedeïoniseerd water op en vul aan tot 1 000 ml. 2.2.2. Neutrale methyleenblauwoplossing Los 0,35 g methyleenblauw p.a. in gedeïoniseerd water op en vul aan tot 1 000 ml. Bereid de oplossing ten minste 24 uur voor het gebruik. De extinctie van de blanco chloroformfase, gemeten tegen chloroform, mag niet meer bedragen dan 0,015 per cm dikte van de laag bij 650 nm. 2.2.3. Zure methyleenblauwoplossing Los 0,35 g methyleenblauw p.a. in 500 ml gedeïoniseerd water op en meng met 6,5 ml H 2 SO 4 (d = 1,84 g/ml). Vul met gedeïoniseerd water aan tot 1 000 ml. Bereid de oplossing ten minste 24 uur voor het gebruik. De extinctie van de blanco chloroformfase, gemeten tegen chloroform, mag niet meer bedragen dan 0,015 per cm dikte van de laag bij 650 nm. 2.2.4. Chloroform (trichloormethaan) p.a., vers gedestilleerd 2.2.5. Dodecylbenzeensulfonzuurmethylester 2.2.6. Oplossing van kaliumhydroxide in ethanol, KOH 0,1 M 2.2.7. Zuiver ethanol, C 2 H 5 OH 2.2.8. Zwavelzuur, H 2 SO 4 0,5 M 2.2.9. Fenolftaleïenoplossing Los 1 g fenolftaleïen in 50 ml ethanol op en voeg onder voortdurend roeren 50 ml gedeïoniseerd water toe. Filtreer de oplossing. 2.2.10. Zoutzuur in methanol: 250 ml zoutzuur p.a. en 750 ml methanol 2.2.11. Scheitrechter van 250 ml 2.2.12. Maatkolf van 50 ml 2.2.13. Maatkolf van 500 ml 2.2.14. Maatkolf van 1 000 ml 2.2.15. Kolf met ronde bodem van 250 ml, met ingeslepen stop en terugvloeikoeler; kooksteentjes 2.2.16. pH-meter 2.2.17. Fotometer voor metingen bij 650 nm, met cuvetten van 1 tot 5 cm 2.2.18. Kwalitatief filterpapier 2.3. Procedure De analysemonsters mogen niet door een schuimlaag worden genomen. Na een grondige reiniging met water moet de bij de analyse gebruikte apparatuur grondig met een oplossing van zoutzuur in methanol (punt 2.2.10) en vervolgens met gedeïoniseerd water voor het gebruik worden uitgespoeld. Filtreer de te onderzoeken in- en uitloop van de actiefslibinstallatie onmiddellijk na de monsterneming. Gooi de eerste 100 ml van de filtraten weg. Breng een afgemeten, zo nodig geneutraliseerde hoeveelheid van het monster in een scheitrechter van 250 ml (punt 2.2.11). De hoeveelheid monster moet tussen de 20 en de 150 g MBAS bevatten. Bij een lager MBAS-gehalte kan tot 100 ml van het monster worden gebruikt. Bij gebruik van minder dan 100 ml moet met gedeïoniseerd water tot 100 ml worden aangevuld. Voeg aan het monster 10 ml van de bufferoplossing (punt 2.2.1), 5 ml van de neutrale methyleenblauwoplossing (punt 2.2.2) en 15 ml chloroform (punt 2.2.4) toe. Schud het mengsel gelijkmatig en niet te krachtig gedurende 1 minuut. Laat na de scheiding van de fasen de chloroformlaag in een tweede scheitrechter lopen, die 110 ml gedeïoniseerd water en 5 ml zure methyleenblauwoplossing (punt 2.2.3) bevat. Schud het mengsel gedurende 1 minuut. Laat de chloroformlaag over een van tevoren met alcohol gewassen en met chloroform bevochtigd wattenfilter percoleren in een maatkolf (punt 2.2.12). Extraheer de alkalische en zure oplossingen driemaal, bij de tweede en derde extractie met 10 ml chloroform. Filtreer de verenigde chloroformextracten over dezelfde wattenfilter en vul met de chloroform die voor het nawassen van de watten werd gebruikt tot de streep aan in de kolf van 50 ml (punt 2.2.12). Meet de extinctie van de chloroformoplossing met een fotometer bij 650 nm in cuvetten van 1 tot 5 cm tegen chloroform. Pas de gehele procesgang toe op een blancobepaling. 2.4. IJkgrafiek Bereid een ijkoplossing uit de standaardstof dodecylbenzeensulfonzuurmethylester (tetrapropyleen type PM 340) na omzetting in het kaliumzout. De MBAS wordt uitgedrukt als natriumdodecylbenzeensulfonaat (PM 348). Weeg 400 tot 450 mg dodecylbenzeensulfonzuurmethylester (punt 2.2.5) tot op 0,1 mg nauwkeurig in een kolf met ronde bodem en voeg 50 ml van de oplossing van kaliumhydroxide in ethanol (punt 2.2.6), alsmede enkele kooksteentjes toe. Laat na aanbrenging van de terugvloeikoeler 1 uur koken. Was na het koelen de koeler en het verbindingsstuk van geslepen glas met ongeveer 30 ml ethanol en voeg de wasvloeistof toe aan de inhoud van de kolf. Titreer de oplossing met zwavelzuur tegen fenolftaleïen totdat deze kleurloos is. Breng deze oplossing over in een maatkolf van 1 000 ml (punt 2.2.14), vul met gedeïoniseerd water aan tot de streep en meng. Een deel van deze oppervlakteactieve voorraadoplossing wordt daarna verder verdund. Neem 25 ml af, breng deze over in een maatkolf van 500 ml (punt 2.2.13), vul met gedeïoniseerd water tot de streep en meng. Deze standaardoplossing bevat: waarbij: E = gewicht van het monster in mg. Neem voor de ijkcurve achtereenvolgens hoeveelheden van 1, 2, 4, 6 en 8 ml van de standaardoplossing en vul telkens met gedeïoniseerd water aan tot 100 ml. Ga vervolgens te werk zoals in punt 2.3 is beschreven, met inbegrip van een blancobepaling. 2.5. Berekening van de resultaten De hoeveelheid anionogene oppervlakteactieve stof (MBAS) in het monster wordt afgelezen van de ijkcurve (punt 2.4). Het MBAS-gehalte van het monster wordt verkregen aan de hand van de volgende formule: waarbij: V = de gebruikte hoeveelheid monster in ml. Geef de resultaten weer in natriumdodecylbenzeensulfonaat (PM 348). 2.6. Weergave van de resultaten Geef de resultaten weer in MBAS mg/liter en wel tot op 0,1 mg/liter nauwkeurig. 3. Bepaling van niet-ionogene oppervlakteactieve stoffen bij biologische afbreekbaarheidstests 3.1. Principe De oppervlakteactieve stoffen worden door gasstripping geconcentreerd en geïsoleerd. Bij het gebruikte monster moet de hoeveelheid niet-ionogene oppervlakteactieve stoffen gelegen zijn tussen 250 en 800 g. De gestripte oppervlakteactieve stof wordt in ethylacetaat opgelost. Na faseafscheiding en verdamping van het oplosmiddel wordt de niet-ionogene oppervlakteactieve stof in een oplossing in water geprecipiteerd door toevoeging van gewijzigd Dragendorff-reagens (KBiI 4 + BaCl 2 + ijsazijn). Het precipitaat wordt gefiltreerd, met ijsazijn gewassen en in een ammoniumtartraatoplossing opgelost. Het bismut in de oplossing wordt potentiometrisch getitreerd met een pyrolidinedithiocarbamaatoplossing (pH 4–5), waarbij gebruik wordt gemaakt van een blank-platina-indicatorelektrode en een kalomel- of zilver/zilverchloridereferentie-elektrode. De methode is van toepassing op niet-ionogene oppervlakteactieve stoffen die 6–30 alkeenoxydegroepen bevatten. Het resultaat van de titratie wordt met de empirische factor 54 vermenigvuldigd voor omzetting in de referentiestof nonylfenol, gecondenseerd met 10 mol ethyleenoxyde (NP 10). 3.2. Reagentia en apparatuur Reagentia moeten worden aangelengd met gedeïoniseerd water. 3.2.1. Zuiver ethylacetaat, vers gedestilleerd 3.2.2. Natriumbicarbonaat, NaHCO 3 p.a. 3.2.3. Verdund zoutzuur [20 ml geconcentreerd zoutzuur (HCl), verdund tot 1 000 ml met water] 3.2.4. Methanol p.a., vers gedestilleerd en in een glazen fles bewaard 3.2.5. Broomkresolpurper, 0,1 g in 100 ml methanol 3.2.6. Neerslagmiddel: het neerslagmiddel is een mengsel van twee volumedelen oplossing A en een volumedeel oplossing B. Het mengsel wordt in een bruine fles bewaard en kan tot een week na de vermenging worden gebruikt. 3.2.6.1. Oplossing A Los 1,7 g basisch bismutnitraat, BiONO 3 .H 2 O p.a., in 20 ml ijsazijn op en vul aan met water tot 100 ml. Los vervolgens 65 g kaliumjodide p.a. in 200 ml water op. Vermeng deze twee oplossingen in een maatkolf van 1 000 ml, voeg aan het mengsel 200 ml ijsazijn (punt 3.2.7) toe en vul aan met water tot 1 000 ml. 3.2.6.2. Oplossing B Los 290 g bariumchloride, BaCl 2 .2H 2 O p.a., op in 1 000 ml water. 3.2.7. IJsazijn 99–100 % (lagere concentraties zijn ongeschikt) 3.2.8. Ammoniumtartraatoplossing: vermeng 12,4 g wijnsteenzuur p.a. en 12,4 ml ammoniumoplossing p.a. (d = 0,910 g/ml) en vul tot 1 000 ml aan met water (of gebruik een equivalente hoeveelheid ammoniumtartraat p.a.). 3.2.9. Verdunde ammoniakoplossing: 40 ml ammoniakoplossing p.a. (d = 0,910 g/ml) die met water wordt verdund tot 1 000 ml. 3.2.10. Acetaatbuffer: los in een bekerglas 40 g vast natriumhydroxyde p.a. in 500 ml water op en laat afkoelen. Voeg hieraan 120 ml ijsazijn (punt 3.2.7) toe. Meng grondig, laat afkoelen en giet over in een maatkolf van 1 000 ml. Vul tot de streep aan met water. 3.2.11. Pyrolidinedithiocarbamaatoplossing (staat bekend als “carbaatoplossing”): los 103 mg natriumpyrolidinedithiocarbamaat, C 5 H 8 NNaS 2 .2H 2 O, in ongeveer 500 ml water op, voeg er 10 ml n-amylalcohol p.a. en 0,5 g NaHCO 3 p.a. aan toe en vul aan tot 1 000 ml met water. 3.2.12. Kopersulfaatoplossing (voor standaardisatie van punt 3.2.11). VOORRAADOPLOSSING Meng 1,249 g kopersulfaat, CuSO 4 .5H 2 O p.a., met 50 ml 0,5 M zwavelzuur en vul aan tot 1 000 ml met water. STANDAARDOPLOSSING Meng 50 ml voorraadoplossing met 10 ml 0,5 M H 2 SO 4 en vul aan tot 1 000 ml met water. 3.2.13. Natriumchloride p.a. 3.2.14. Gasstripper (zie figuur 5) De diameter van de schijf van gesinterd materiaal moet gelijk zijn aan de binnendiameter van de cilinder. 3.2.15. Scheitrechter van 250 ml 3.2.16. Magneetroerder met magneet van 25–30 mm 3.2.17. Goochkroes, diameter van de geperforeerde bodem = 25 mm, type G4 3.2.18. Rond filtreerpapier van glasvezel, diameter 27 mm met vezeldiameter 0,3–1,5 m 3.2.19. Twee filtreerkolven met verbindingsstuk en rubberhals, van respectievelijk 500 ml en 250 ml 3.2.20. Registrerende potentiometer met een blank-platina-indicatorelektrode en een kalomel- of zilver/zilverchloridereferentie-elektrode met een meetgebied van 250 mV en met een automatische buret met een inhoud van 20–25 ml, of soortgelijke, met de hand bediende apparatuur 3.3. Methode 3.3.1. Concentratie en afscheiding van de oppervlakteactieve stof Filtreer het waterige monster over kwalitatief filtreerpapier. Gooi de eerste 100 ml van het filtraat weg. Breng in de stripper, na spoeling met ethylacetaat, een zodanig afgemeten hoeveelheid van het monster dat dit 250–800 g niet-ionogene oppervlakteactieve stof bevat. Voeg hieraan, om de afscheiding te bevorderen, 100 g natriumchloride en 5 g natriumbicarbonaat toe. Indien het volume van het monster meer dan 500 ml bedraagt, moeten deze zouten in vaste vorm aan de stripper worden toegevoegd en een en ander worden opgelost door stikstof of lucht door het apparaat te laten stromen. Indien gebruik wordt gemaakt van een kleiner monster, moeten de zouten in 400 ml water worden opgelost en vervolgens aan de stripper worden toegevoegd. Voeg water toe om het niveau tot aan de bovenste afsluiter te brengen. Voeg voorzichtig een laag van 100 ml ethylacetaat toe boven het water. Vul de wasfles in de gasleiding (stikstof of lucht) voor twee derde met ethylacetaat. Laat een gasstroom van 30–60 liter/uur door de stripper gaan; hierbij verdient het aanbeveling een debietmeter te gebruiken. De doorstroomsnelheid moet in het begin geleidelijk worden opgevoerd. De gastoevoersnelheid moet zodanig zijn geregeld dat de fasen merkbaar gescheiden blijven om de vermenging van de fasen en de oplossing van het ethylacetaat in het water zo klein mogelijk te houden. Sluit de gasstroom na vijf minuten. Indien er een vermindering van het volume van de organische fase door oplossing in water met meer dan 20 % plaatsvindt, moet het verwijderen worden herhaald met een zwakkere gasstroom. Laat de organische fase in een scheitrechter aflopen. Breng het water in de scheitrechter dat afkomstig is van de waterige fase — dit mag slechts een hoeveelheid van enkele ml zijn — terug in de stripper. Filtreer de ethylacetaatfase over droog kwalitatief filtreerpapier in een bekerglas van 250 ml. Breng nog 100 ml ethylacetaat in de stripper en laat er opnieuw gedurende vijf minuten stikstof of lucht doorstromen. Laat de organische fase afvloeien in de scheitrechter waarvan gebruik werd gemaakt bij de eerste scheiding, werp de waterige fase weg en laat de organische fase door dezelfde filter stromen als de eerste ethylacetaathoeveelheid. Spoel zowel scheitrechter als filter uit met 20 ml ethylacetaat. Damp het ethylacetaatextract volledig in met behulp van een waterbad (zuurkast). Laat een lichte luchtstroom over het oppervlak van de oplossing gaan om de verdamping te bespoedigen. 3.3.2. Precipitatie en filtratie Los het droge residu van 3.3.1 in 5 ml methanol op, voeg 40 ml water en 0,5 ml verdund HCl (punt 3.2.3) toe en roer het mengsel om met een magneetroerder. Voeg aan deze oplossing 30 ml neerslagmiddel (punt 3.2.6) uit een maatcilinder toe. Het precipitaat vormt zich na herhaald roeren. Laat het mengsel na tien minuten roeren ten minste vijf minuten staan. Filtreer het mengsel door een Goochkroes, waarvan de bodem bedekt is met filtreerpapier van glasvezel. Was eerst de filter onder afzuiging met ongeveer 2 ml ijsazijn. Was vervolgens het bekerglas, de magneet en de kroes grondig met ijsazijn, waarvan men ongeveer 40–50 ml nodig heeft. Het is niet noodzakelijk het precipitaat dat aan de wanden van het bekerglas kleeft kwantitatief in de filter over te brengen, omdat de oplossing van het precipitaat voor de titratie weer in het bij de precipitatie gebruikte bekerglas wordt overgebracht en het resterende precipitaat daarna opgelost zal worden. 3.3.3. Oplossing van het precipitaat Los het precipitaat op in de filterkroes door toevoeging van de hete (ongeveer 80 °C) ammoniumtartraatoplossing (punt 3.2.8) in drie gedeelten van elk 10 ml. Laat elk gedeelte enkele minuten in de kroes staan alvorens het door de filter wordt afgezogen in de fles. Breng de inhoud van de filtreerkolf in het bekerglas waarvan gebruik werd gemaakt bij de precipitatie. Spoel de wanden van het bekerglas af met nogmaals 20 ml tartraatoplossing om de rest van het precipitaat op te lossen. Was de kroes, het verbindingsstuk en de filtreerkolf zorgvuldig met 150–200 ml water en breng het spoelwater terug in het bekerglas dat bij de precipitatie werd gebruikt. 3.3.4. Titratie Roer de oplossing om met een magneetroerder (punt 3.2.16), voeg er enkele druppels broomkresolpurper (punt 3.2.5) aan toe en vervolgens de verdunde ammoniakoplossing (punt 3.2.9) totdat de oplossing een paarse kleur vertoont (de oplossing is aanvankelijk zwak zuur door het azijnzuurresidu waarvan gebruik werd gemaakt bij het uitspoelen). Voeg vervolgens 10 ml acetaatbuffer (punt 3.2.10) toe, dompel de elektroden in de oplossing en titreer potentiometrisch met standaard “carbaatoplossing” (punt 3.2.11), waarbij het uiteinde van de buret in de oplossing is ondergedompeld. De titreersnelheid mag niet meer bedragen dan 2 ml/min. Het eindpunt wordt gevormd door het snijpunt van de raaklijnen aan de twee takken van de potentiaalkromme. Soms vervlakt de buiging in de potentiaalkromme; dit kan worden voorkomen door zorgvuldige reiniging van de platina-elektrode (schuren met amarilpapier). 3.3.5. Blancobepalingen Pas tegelijkertijd de gehele procesgang toe op een blancobepaling met 5 ml methanol en 40 ml water, overeenkomstig de instructies die in punt 3.3.2 zijn gegeven. Bij titratie moet men beneden de 1 ml blijven omdat anders de zuiverheid van de reagentia (punten 3.2.3, 3.2.7, 3.2.8, 3.2.9, 3.2.10), met name het gehalte ervan aan zware metalen, verdacht is en dan moeten zij worden vervangen. Met deze blancobepaling moet bij de berekening van de resultaten rekening worden gehouden. 3.3.6. Bepaling van de factor van de “carbaatoplossing” Bepaal dagelijks voor gebruik de factor van de carbaatoplossing. Titreer daarvoor 10 ml van de kopersulfaatoplossing (punt 3.2.12) met “carbaatoplossing” na toevoeging van 100 ml water en 10 ml acetaatbuffer (punt 3.2.10). Indien de gebruikte hoeveelheid a ml is, dan is factor f: Alle resultaten van de titratie moeten met deze factor worden vermenigvuldigd. 3.4. Berekening van de resultaten Elke niet-ionogene oppervlakteactieve stof heeft een eigen omrekeningsfactor, die wordt bepaald door zijn samenstelling, in het bijzonder de lengte van de alkeenoxideketen. Het gehalte aan niet-ionogene oppervlakteactieve stof wordt gerelateerd aan een standaardstof — een nonylfenol met tien ethyleenoxide-eenheden (NP 10) — waarvan de omrekeningsfactor 0,054 bedraagt. Met behulp van deze factor wordt de hoeveelheid in het monster aanwezige oppervlakteactieve stof gevonden en in mg NP 10-equivalent uitgedrukt aan de hand van de volgende formule: (b – c)xfx0,054 = mg niet-ionogene oppervlakteactieve stof als NP 10 waarbij: b = het volume “carbaatoplossing” gebruikt voor het monster (ml), c = het volume “carbaatoplossing” gebruikt voor de blancobepaling (ml), f = de factor van de “carbaatoplossing”. 3.5. Weergave van de resultaten Geef de resultaten weer in mg/liter als NP 10 en wel tot op 0,1 nauwkeurig. Figuur 1 Actiefslibinstallatie: overzicht A Opslagvat B Doseerpomp C Beluchtingsvat (capaciteit drie liter) D Bezinkvat E Luchtpomp F Vergaarbak G Gesinterde beluchtingsinrichting H Luchtdebietmeter I Lucht Figuur 2 Actiefslibinstallatie: details (afmetingen in millimeters) A Vloeistofniveau B Hard pvc C Glas of waterbestendige kunststof (hard pvc) Figuur 3 Berekening van de biologische afbreekbaarheid — bevestigingstest A Aanloopperiode B Berekeningsperiode (21 dagen) C Gemakkelijk afbreekbare oppervlakteactieve stof D Moeilijk afbreekbare oppervlakteactieve stof E Biologische afbreekbaarheid ( %) F Tijd (dagen) BĲLAGE VIII CONCORDANTIETABEL Verordening (EG) nr. 648/2004 Deze verordening Artikel 1, lid 1 Artikel 1, lid 1 Artikel 1, lid 2 — Artikel 2, lid 1 Artikel 2, punt 1) Artikel 2, lid 1 bis Artikel 2, punt 2) Artikel 2, lid 1 ter Artikel 2, punt 3) Artikel 2, lid 2 — Artikel 2, lid 3 Artikel 2, punt 6) Artikel 2, lid 4 Artikel 2, punt 7) Artikel 2, lid 5 Artikel 2, punt 8) Artikel 2, lid 6 Artikel 2, punt 11) Artikel 2, lid 7 — Artikel 2, lid 8 Artikel 2, punt 12) Artikel 2, lid 9 Artikel 2, punt 14) Artikel 2, lid 9 bis Artikel 2, punt 13) Artikel 2, lid 10 Artikel 2, punt 15) Artikel 2, lid 11 — Artikel 2, lid 12 Artikel 2, punt 5) Artikel 3, lid 1 Artikel 3, lid 1, en artikel 4, lid 2 Artikel 3, lid 2 — Artikel 3, lid 3 Artikel 7, lid 1 Artikel 4, lid 1 Artikel 4, lid 1 Artikel 4, lid 2 — Artikel 4, lid 3 — Artikel 4 bis Artikel 6 Artikel 5, lid 1 — Artikel 5, lid 2 — Artikel 5, lid 3 — Artikel 5, lid 4 — Artikel 5, lid 5 — Artikel 5, lid 6 — Artikel 6, lid 1 — Artikel 6, lid 2 — Artikel 6, lid 3 — Artikel 6, lid 4 — Artikel 7 — Artikel 8, lid 1 — Artikel 8, lid 2 — Artikel 8, lid 3 — Artikel 8, lid 4 — Artikel 9, lid 1 Artikel 8, lid 2 Artikel 9, lid 2 — Artikel 9, lid 3 Artikel 7, lid 6 Artikel 10, lid 1 — Artikel 10, lid 2 Artikel 22, lid 2 Artikel 11, lid 1 Artikel 1, lid 2, punt b) Artikel 11, leden 2 en 3 Artikel 15, lid 3 Artikel 11, lid 4 Artikel 15, lid 4 Artikel 11, lid 5 Artikel 15, lid 5 Artikel 11, lid 6 — Artikel 12 Artikel 28 Artikel 13 Artikel 26 Artikel 13 bis, lid 1 Artikel 27, lid 1 Artikel 13 bis, lid 2 Artikel 27, lid 2 Artikel 13 bis, lid 3 Artikel 27, lid 3 Artikel 13 bis, lid 4 Artikel 27, lid 5 Artikel 13 bis, lid 5 Artikel 27, lid 6 Artikel 14, lid 1 Artikel 3, lid 2 Artikel 14, lid 2 — Artikel 14, lid 3 — Artikel 14, lid 4 — Artikel 14, lid 5 — Artikel 15, lid 1, eerste alinea Artikel 24, lid 1 Artikel 15, lid 1, tweede alinea Artikel 24, lid 3 Artikel 15, lid 2 Artikel 25, lid 4 Artikel 16, lid 1 — Artikel 16, lid 2 — Artikel 17 Artikel 33 Artikel 18 Artikel 29 Artikel 19 Artikel 35 (Gewone wetgevingsprocedure: eerste lezing) Het Europees Parlement, – gezien het voorstel van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad ( COM(2023)0359 ), – gezien artikel 294, lid 2, artikel 185 en artikel 188, tweede alinea, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, op grond waarvan het voorstel door de Commissie bij het Parlement is ingediend (C9-0213/2023), – gezien artikel 294, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité van 20 september 2023 (1) , – gezien het overeenkomstig artikel 74, lid 4, van zijn Reglement door de bevoegde commissie goedgekeurde voorlopig akkoord en de door de vertegenwoordiger van de Raad bij brief van 20 december 2023 gedane toezegging om het standpunt van het Europees Parlement overeenkomstig artikel 294, lid 4, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie goed te keuren, – gezien artikel 59 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie industrie, onderzoek en energie ( A9-0378/2023 ), 1. stelt onderstaand standpunt in eerste lezing vast; 2. verzoekt de Commissie om hernieuwde voorlegging aan het Parlement indien zij haar voorstel vervangt, ingrijpend wijzigt of voornemens is het ingrijpend te wijzigen; 3. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en de Commissie, alsmede aan de nationale parlementen. Standpunt van het Europees Parlement in eerste lezing vastgesteld op 27 februari 2024 met het oog op de vaststelling van Besluit (EU) 2024/... van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Besluit (EU) 2017/1324 wat betreft voortzetting van de deelname van de Unie aan het partnerschap voor onderzoek en innovatie in het Middellandse Zeegebied (het Prima-initiatief) in het kader van Horizon Europa (Aangezien het Parlement en de Raad tot overeenstemming zijn geraakt, komt het standpunt van het Parlement overeen met de definitieve rechtshandeling: Besluit (EU) 2024/1167.) (Gewone wetgevingsprocedure: eerste lezing) Het Europees Parlement, – gezien het voorstel van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad ( COM(2021)0851 ), – gezien artikel 294, lid 2, en artikel 83, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, op grond waarvan het voorstel door de Commissie bij het Parlement is ingediend (C9‑0466/2021), – gezien artikel 294, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité van 23 maart 2022 (1) , – gezien het overeenkomstig artikel 74, lid 4, van zijn Reglement door de bevoegde commissie goedgekeurde voorlopig akkoord en de door de vertegenwoordiger van de Raad bij brief van 6 december 2023 gedane toezegging om het standpunt van het Europees Parlement overeenkomstig artikel 294, lid 4, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie goed te keuren, – gezien artikel 59 van zijn Reglement, – gezien de adviezen van de Commissie ontwikkelingssamenwerking, de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en voedselveiligheid, de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken en de Commissie verzoekschriften, – gezien het verslag van de Commissie juridische zaken ( A9-0087/2023 ), 1. stelt onderstaand standpunt in eerste lezing vast; 2. verzoekt de Commissie om hernieuwde voorlegging aan het Parlement indien zij haar voorstel vervangt, ingrijpend wijzigt of voornemens is het ingrijpend te wijzigen; 3. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en aan de Commissie alsmede aan de nationale parlementen. Standpunt van het Europees Parlement in eerste lezing vastgesteld op 27 februari 2024 met het oog op de vaststelling van Richtlijn (EU) 2024/... van het Europees Parlement en de Raad inzake de bescherming van het milieu door middel van het strafrecht en tot vervanging van de Richtlijnen 2008/99/EG en 2009/123/EG (Aangezien het Parlement en de Raad tot overeenstemming zijn geraakt, komt het standpunt van het Parlement overeen met de definitieve rechtshandeling: Richtlijn (EU) 2024/1203.) Het Europees Parlement, – gezien het jaarverslag 2022 van de Europese Centrale Bank (ECB), – gezien de feedback van de ECB van 25 mei 2023 op de input van het Parlement in het kader van zijn resolutie over het jaarverslag 2021 van de ECB, – gezien de statuten van het Europees Stelsel van Centrale Banken (ESCB) en van de ECB, en met name de artikelen 15 en 21, – gezien artikel 123, artikel 127, leden 1 en 2, artikel 130, en artikel 284, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU), – gezien de artikelen 3 en 119 van het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU), – gezien de macro-economische prognoses voor de eurozone van het personeel van het Eurosysteem van 15 juni 2023 en de besluiten van de raad van bestuur van de ECB, – gezien de monetaire dialogen tussen de Commissie economische en monetaire zaken van het Europees Parlement en de president van de ECB, Christine Lagarde, op 20 maart en 5 juni 2023, – gezien het voorstel van de Commissie van 28 juni 2023 voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende de vaststelling van de digitale euro ( COM(2023)0369 ), – gezien zijn besluit van 1 juni 2023 over de regelingen in de vorm van een briefwisseling tussen het Europees Parlement en de ECB over structurering van de praktijken voor interactie op het gebied van centralebankactiviteiten (1) , – gezien zijn resolutie van 19 mei 2022 over de sociale en economische gevolgen voor de EU van de Russische oorlog in Oekraïne – versterking van het vermogen van de EU om op te treden (2) , – gezien de Overeenkomst van Parijs, die gesloten is uit hoofde van het Raamverdrag van de Verenigde Naties inzake klimaatverandering, – gezien de Europese pijler van sociale rechten, – gezien artikel 142, lid 1, van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie economische en monetaire zaken ( A9-0412/2023 ), A. overwegende dat de groei van de economie in de eurozone volgens de macro-economische prognoses van het personeel van het Eurosysteem van juni 2023 naar verwachting zal afnemen van 3,5 % in 2022 naar 0,9 % in 2023, om vervolgens weer te stijgen tot 1,5 % in 2024; overwegende dat de eurozone volgens een voorlopige (flash) raming van Eurostat in 2023 met slechts 0,6 % is gegroeid; overwegende dat dit het slechtste resultaat is sinds de recessie van 2020; B. overwegende dat de algemene inflatie volgens de macro-economische prognoses voor de eurozone van het personeel van het Eurosysteem van september 2023 ondanks dalende energieprijzen en het feit dat er minder knelpunten zijn in de toeleveringsketens, naar verwachting gemiddeld 5,6 % zal bedragen in 2023, 3,2 % in 2024 en 2,1 % in 2025; overwegende dat de onderliggende inflatie hardnekkiger is, en in juni 2023 tot 5,5 % was opgelopen, waarna zij gedaald is naar 4,3 % in september 2023; overwegende dat de onderliggende inflatie naar verwachting op korte termijn hoger zal uitkomen dan de algemene inflatie en tot de eerste maanden van 2024 ook hoger zal blijven, hetgeen voornamelijk toe te schrijven is aan de sterk stijgende lonen; C. overwegende dat die tien opeenvolgende verhogingen van de referentierentevoeten bijzonder schadelijke gevolgen hebben voor de solvabiliteit van huishoudens en micro-, kleine en middelgrote ondernemingen in landen waar voornamelijk sprake is van variabele-rentemodellen; D. overwegende dat de overheidstekorten volgens de economische raming van de Commissie van 2023 naar verwachting zullen dalen naar 3,1 % van het bruto binnenlands product (bbp) in 2023, en 2,4 % in 2024; overwegende dat de schuldquote in de eurozone is gedaald van 95,0 % in 2022 naar 91,2 % in 2023, en in de EU-27 van 87,4 % in 2022 naar 83,7 % in 2023; overwegende dat dit nog steeds boven de referentiewaarden van het Verdrag ligt; overwegende dat de overheidsschuld en de overheidstekorten sterk verschillen tussen de lidstaten; E. overwegende dat de ECB politiek onafhankelijk is, hetgeen betekent dat noch de instellingen en agentschappen van de EU, noch de regeringen van de lidstaten mogen proberen haar te beïnvloeden; wijst erop dat deze onafhankelijkheid vereist dat de ECB zich onthoudt van politieke besluiten; F. overwegende dat de Europese Commissie heeft verklaard: “De extra particuliere en publieke investeringsbehoeften in verband met de dubbele transitie en de beleidsdoelstellingen ervan worden geraamd op bijna 650 miljard EUR per jaar tot 2030” (3) ; G. overwegende dat de primaire doelstelling van de ECB het handhaven van prijsstabiliteit is, die door haar gedefinieerd is als een symmetrische inflatie van 2 % op de middellange termijn; H. overwegende dat, onverminderd de primaire doelstelling van prijsstabiliteit, de ECB ook het algemene economische beleid in de EU moet ondersteunen, teneinde bij te dragen tot de verwezenlijking van de in artikel 3 VEU vastgestelde doelstellingen van de EU; I. overwegende dat artikel 123 VWEU en artikel 21 van de statuten van de ESCB en de ECB de monetaire financiering van regeringen verbieden; J. overwegende dat de ECB verantwoording moet afleggen aan het Parlement als de instelling die de burgers van de EU vertegenwoordigt; Algemeen overzicht 1. wijst erop dat in artikel 127 VWEU staat: “Het hoofddoel van het Europees Stelsel van centrale banken (ESCB), is het handhaven van prijsstabiliteit. Onverminderd het doel van prijsstabiliteit ondersteunt het ESCB het algemene economische beleid in de Unie teneinde bij te dragen tot de verwezenlijking van de in artikel 3 van het Verdrag betreffende de Europese Unie omschreven doelstellingen van de Unie. Het ESCB handelt overeenkomstig het beginsel van een open-markteconomie met vrije mededinging, waarbij een doelmatige allocatie van middelen wordt bevorderd, en met inachtneming van de beginselen die zijn neergelegd in artikel 119.”; 2. wijst nogmaals op de statutaire onafhankelijkheid van de ECB zoals vastgelegd in artikel 130 VWEU, maar benadrukt dat deze onafhankelijkheid altijd moet worden aangevuld met een corresponderend niveau van verantwoordingsplicht; 3. maakt zich zorgen dat de ECB, indien ze er niet in slaagt de inflatie snel omlaag te brengen tot het streefcijfer, terwijl ze de financieringskosten in de eurozone verhoogt, met name voor de burgers en het bedrijfsleven, het risico zou kunnen lopen haar legitimiteit te verliezen; 4. maakt zich grote zorgen over de aanhoudend hoge inflatie, met name de onderliggende inflatie, en de negatieve gevolgen hiervan voor het concurrentievermogen, investeringen, het scheppen van werkgelegenheid, en de koopkracht van consumenten, met name van diegenen met een vast of beperkt inkomen; verzoekt de ECB alle nodige maatregelen te nemen om het inflatiepercentage te verlagen, overeenkomstig haar mandaat; herinnert eraan dat deze situatie tot economische onzekerheid leidt en de kosten van levensonderhoud voor de burgers doet toenemen; onderstreept dat dit kan leiden tot hogere inflatieverwachtingen, die een cyclus van stijgende prijzen in stand houden en de economische stabiliteit ondergraven; wijst erop dat de kwantitatieve inflatiedoelstellingen moeten worden gehaald op middellange termijn; verzoekt de ECB meer informatie te verstrekken over het toezicht op en de vaststelling van de neutrale rentevoet; 5. neemt kennis van het feit dat de schuldenniveaus, de overheidstekorten en de overheidsinvesteringen verschillen van lidstaat tot lidstaat, alsook van de potentiële gevaren en problemen die dit met zich meebrengt voor economische stabiliteit, beleggersvertrouwen, economische groei en welvaart op de lange termijn; betreurt dat onvoldoende maatregelen zijn genomen om hun concurrentievermogen en overheidsinvesteringen te hervormen toen de rentetarieven laag waren; onderstreept dat het zich met name zorgen maakt over de oplopende kosten van schuldfinanciering, in het bijzonder staatsschulden, als gevolg van de oplopende rentetarieven; wijst er nogmaals op dat het van cruciaal belang is de schuldniveaus en overheidstekorten op verantwoorde wijze aan te pakken om de risico’s die met de huidige inflatie gepaard gaan, te voorkomen en zo een stabiele economie en duurzame groei te bewerkstelligen; dringt erop aan snel resultaten te boeken met betrekking tot de wetgevingsvoorstellen van de Commissie houdende herziening van de EU-regels inzake economische governance; verwelkomt in dit verband het advies van de ECB; wijst erop dat een expansief begrotingsbeleid het ECB-beleid van monetaire verkrapping kan tenietdoen; 6. veroordeelt de niet-uitgelokte en niet-aflatende Russische agressie tegen Oekraïne en de aanhoudende negatieve schokken aan de aanbodzijde die dit met zich meebrengt; is bezorgd over de aanhoudende, onvoorspelbare en ernstige gevolgen ervan voor de Europese economie en samenleving, met name voor de meest blootgestelde en kwetsbare groepen, zoals huishoudens met een lager inkomen en kmo’s; is in dit verband verheugd dat REPowerEU is opgenomen in de herstel- en veerkrachtplannen met als doel de energieafhankelijkheid van Rusland te verminderen, strategische autonomie te ondersteunen en deze schokken aan de aanbodzijde te corrigeren; 7. benadrukt dat de bedreigingen voor het Europese concurrentievermogen en de internationale rol van de euro niet alleen het gevolg zijn van de hoge inflatie, de niet-aflatende oorlog in Oekraïne en de hoge en uiteenlopende staatsschulden in de lidstaten, maar ook van de institutionele architectuur van de eurozone, de steeds zwaardere kosten van regelgeving, de toenemende versnippering van de wereldhandel, en een zich aftekenende subsidiewedloop van protectionistisch beleid tussen staten; verzoekt de ECB na te gaan of de internationale rol van de euro kan worden versterkt om de munt aantrekkelijker te maken als reservevaluta; 8. sluit zich aan bij de waarschuwing van president Lagarde dat overheidssteun tijdelijk en doelgericht moet zijn, maatwerk moet zijn en de ingrepen van het monetair beleid niet mag tenietdoen; verzoekt de lidstaten hun respectieve begrotingsbeleid af te stemmen op de algemene doelstelling van het monetair beleid van de ECB; herinnert eraan dat de economische en monetaire unie een robuust begrotingsbeleid in de lidstaten vereist om te kunnen reageren op externe schokken; pleit ervoor de begroting met name aan te wenden voor productieve investeringen en hervormingen; geeft aan dat regeringen en de Commissie burgers en bedrijven niet alleen kunnen steunen met fiscale maatregelen, maar ook door zich te richten op groeibevorderende en sociaal evenwichtige hervormingen, alsook op publieke en particuliere investeringen in infrastructuur; merkt echter op dat de architectuur van de eurozone vooralsnog onverminderd gebaseerd is op het uitgangspunt van monetaire dominantie; merkt op dat de hoge inflatiecijfers een sterke inzet vereist van alle EU-instellingen en nationale autoriteiten om de economische en sociale gevolgen van de inflatiecrisis aan te pakken; 9. merkt op dat het monetair beleid van de ECB dat gericht is op de verwezenlijking van haar primaire mandaat, onderworpen is aan een evenredigheidsbeoordeling; merkt op dat bij de evenredigheidsbeoordeling rekening wordt gehouden met het effect van beleidsmaatregelen op monetair gebied op de economie en het economisch beleid in ruimere zin; benadrukt dat de ECB, wanneer zij moet kiezen tussen verschillende beleidsmaatregelen die even bevorderlijk zijn voor de prijsstabiliteit, de beleidsmaatregelen moet kiezen die het algemene economische beleid van de EU het best ondersteunen; 10. verwelkomt de permanente ondersteuning van de ECB voor een goed doordachte voltooiing van de economische en monetaire unie, de bankenunie en de kapitaalmarktenunie; wijst er nogmaals op dat dit zou bijdragen tot een grotere risicospreiding binnen - en grotere financiële stabiliteit van - de monetaire unie, alsook tot het economisch en sociaal herstel van de EU, een verminderde afhankelijkheid van bankleningen, en concurrentie met de Aziatische en Amerikaanse markten; herinnert eraan dat er een duidelijke politieke wil nodig is om vooruitgang te boeken wat betreft de voltooiing van de bankenunie en de kapitaalmarktenunie; stelt vast dat de ECB zich hard maakt voor de totstandbrenging van een volwaardig Europees depositoverzekeringsstelsel; erkent dat risicodeling en risicovermindering onderling verbonden zijn en dat institutionele beschermingsregelingen een belangrijke rol spelen bij het beschermen en stabiliseren van instellingen die er lid van zijn; verzoekt de ECB de situatie van niet-renderende leningen in de gaten te houden; 11. onderstreept de spilfunctie van kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s) binnen de economie van de EU, alsook voor economische en sociale convergentie en de werkgelegenheid; maakt zich in het bijzonder zorgen over de gevolgen die de COVID-19-pandemie en de Russische aanvalsoorlog in Oekraïne hebben op kmo’s; wijst er nogmaals op dat de bureaucratische belemmeringen voor grensoverschrijdende investeringen in de Unie moeten worden weggenomen, de belastingdruk op kmo’s (die hoog is in vergelijking met die op grote ondernemingen) moet worden verlicht, de rechtskaders moeten worden vereenvoudigd om kapitaal aan te trekken, de toegang van kmo’s tot de financiële markten moet worden gestimuleerd en de financiële geletterdheid van burgers moet worden bevorderd om de voordelen van beleggingen duidelijk te maken; Monetair beleid 12. stelt vast dat de algemene inflatie is gedaald van 8,4 % in 2022 naar 5,2 % in 2023, en dat dit voornamelijk toe te schrijven is aan dalende energieprijzen en het feit dat er minder knelpunten zijn in de toeleveringsketens; neemt er kennis van dat de inflatie evenwel nog altijd ruim boven de nagestreefde 2 % ligt; neemt kennis van de inflatieraming van de ECB voor 2025 (2,1 %); maakt zich zorgen over tweederonde-effecten, de ontankering van de inflatieverwachtingen van het bedrijfsleven en huishoudens, en de mogelijkheid van een loon-prijsontwikkeling wanneer de inflatieverwachtingen en derhalve de lonen over de hele breedte oplopen, en geeft aan dat rekening moet worden gehouden met de gevolgen hiervan voor groei en werkgelegenheid; 13. merkt op dat hoge inflatiecijfers onevenredig grote gevolgen hebben voor huishoudens met een lager inkomen, die een groter deel van hun middelen besteden aan eerste levensbehoeften; benadrukt dat het terugbrengen van de inflatie tot het streefniveau daarom ook belangrijk is voor het behoud van de sociale cohesie; 14. voelt zich ongemakkelijk bij het aanhoudend hoge niveau van de onderliggende inflatie, ondanks het feit dat deze nu al meerdere maanden een dalende tendens vertoont; geeft aan dat de inflatie aanvankelijk begon op te lopen als gevolg van problemen in de toeleveringsketens; realiseert zich dat de loonstijgingen waarschijnlijk zullen oplopen, aangejaagd door inflatiecompensatie en de krapte op de arbeidsmarkt; 15. stelt vast dat de inflatie als gevolg van problemen in de toeleveringsketens al in juli 2021 naar boven het streefcijfer van 2 % begon op te lopen, dus nog vóór de grootschalige, niet-uitgelokte en illegale Russische aanval op Oekraïne, die de inflatoire druk heeft vergroot; stelt vast dat de ECB evenwel pas in juni 2022 begonnen is met het nemen van maatregelen om de inflatie af te remmen, hoewel de COVID-19-crisis had laten zien dat ze in staat is tijdig te reageren; stelt vast dat andere centrale banken sneller in actie zijn gekomen; wijst erop dat de ECB snel moet optreden wanneer ze haar mandaat uitvoert, dat erin bestaat alle besluiten op basis van economische en financiële indicatoren te nemen; is van mening dat een snellere reactie in een vroeg stadium van invloed geweest zou kunnen zijn op de prijsdynamiek, waardoor pieken van 10,6 % zoals in oktober 2022 hadden kunnen worden voorkomen; 16. verzoekt de ECB de vraag/aanbodprorogatie van de inflatie aan een analyse te onderwerpen; 17. ondersteunt ten volle de verklaring van president Lagarde over het bestrijden van inflatie “voor zolang als dat nodig is”, waarbij het benadrukt dat de normalisering van het monetair beleid kan worden verwezenlijkt door een combinatie van begrotings-, monetair en structuurbeleid; prijst president Lagarde voor haar oproep tot nederigheid en regelmatige actualiseringen van de ECB-modellen; verzoekt de ECB evenwel haar modellen en de rol die zij spelen in haar beleidsvorming grondig te herzien en te verbeteren, gezien de tekortschietende prestatie ervan in de afgelopen jaren, teneinde ze aan te passen aan nieuwe economische trends en trends op Europese en mondiale financiële markten, rekening houdend met de lessen die zijn getrokken uit de huidige en eerdere crises en de uitdagingen voor de beleidsvorming op monetair gebied; 18. wijst er nog maar eens op dat prijsstabiliteit verre van verwezenlijkt is; neemt er kennis van dat wordt gestreefd naar een symmetrische inflatie van 2 % op middellange termijn; stelt vast dat de inflatie de voorbije tien jaar altijd ruim onder of ver boven dit percentage heeft gelegen; neemt er tevens nota van dat de inflatie een neerwaartse trend vertoont en de middellangetermijndoelstelling van de ECB nadert; 19. verzoekt de ECB de term “middellange termijn” beter te definiëren en met betrekking tot prijsstabiliteit een meer kwalitatieve benadering te volgen en daarbij voldoende marge te nemen om enerzijds de voordelen van prijsstabiliteit te benutten en anderzijds het risico op deflatie te verkleinen; 20. steunt het besluit van de ECB om haar programma’s voor de aankoop van activa terug te schroeven, gezien de buitensporige liquiditeit in de markt; stelt evenwel vast dat de ECB nog steeds voornemens is de hoofdsomaflossingen van in het kader van het pandemie-noodaankoopprogramma (PEPP) gekochte effecten waarvan de looptijd is verstreken, te herbeleggen, ten minste tot eind 2024; neemt kennis van de aankondiging van de ECB dat zij haar portefeuille van bedrijfsobligaties koolstofvrij gaat maken, hoewel “tilting” aan werkingskracht inboet wanneer niet wordt herbelegd; benadrukt het belang van de kwaliteit van onderpand; 21. stelt vast dat het concept van marktneutraliteit verband houdt met het beginsel van een open markteconomie met vrije mededinging; verzoekt de ECB, met inachtneming van haar onafhankelijkheid, marktfalen aan te pakken en zorg te dragen voor een doelmatige allocatie van middelen over een langere termijn, en daarbij zo apolitiek mogelijk te blijven, en het beginsel van marktneutraliteit te eerbiedigen; benadrukt dat dergelijke besluiten niet ten koste mogen gaan van het verwezenlijken van de primaire doelstelling van de ECB; 22. onderkent de noodzaak van publieke en particuliere investeringen na decennia waarin onvoldoende is geïnvesteerd, teneinde de dynamiek van aanbodzijde-inflatie te reduceren en het potentieel voor duurzame groei te vergroten; 23. benadrukt dat een gelijkmatige transmissie van het monetair beleid essentieel is voor de uitvoering van het prijsstabiliteitsmandaat van de ECB; onderstreept dat buitensporige verschillen in de rendementen op staatsobligaties ervoor zorgen dat de kredietvoorwaarden in strijd zijn met een uniforme transmissie van het monetair beleid en een vermindering van de overheidsschuld uiterst moeilijk maken; neemt in verband hiermee kennis van het opstarten van het Transmission Protection Instrument, om de doeltreffende transmissie van het monetair beleid in de hele eurozone te ondersteunen; Secundair mandaat 24. herinnert eraan dat de ECB, onverminderd het doel van prijsstabiliteit, uit hoofde van artikel 127 VWEU ondersteuning moet bieden aan het algemene economische beleid van de Unie als vastgesteld in artikel 3 van het VEU, dat binnen haar mandaat valt; wijst erop dat er een duidelijke hiërarchie bestaat tussen de doelstellingen van de ECB; herinnert eraan dat de groene en de digitale transitie tot de prioriteiten van de EU behoren; 25. maakt zich grote zorgen over recente berichten in de media betreffende politieke vooringenomenheid binnen de ECB wat het zogenaamde vergroenen van beleid betreft; herinnert eraan dat niet-aflatende aandacht voor het ECB-mandaat van prijsstabiliteit van het allergrootste belang is voor de integriteit van en de publieke steun voor de instelling; wijst op het belang van pluralisme voor de institutionele cultuur van de ECB; verzoekt de ECB elk vermoeden van ideologische vooringenomenheid te onderzoeken en zo snel mogelijk aan te pakken; 26. verzoekt de ECB normaals om in haar jaarverslag een specifiek hoofdstuk te wijden aan hoe zij haar secundaire doelstellingen heeft geïnterpreteerd en hoe zij hiernaar heeft gehandeld, alsook aan de potentiële gevolgen daarvan op het primaire mandaat; 27. herinnert eraan dat de ECB, als EU-instelling, handelend binnen haar mandaat, gebonden is aan de toezeggingen van de EU in het kader van de Overeenkomst van Parijs; spoort de ECB aan te blijven beoordelen in hoeverre de klimaatverandering potentieel van invloed is op haar vermogen de prijsstabiliteit te handhaven; 28. is ingenomen met de aankondiging van de ECB om de risicobeoordelingsinstrumenten en -capaciteit van het Eurosysteem verder te verbeteren, teneinde beter rekening te houden met klimaat- en milieugerelateerde risico’s, in het bijzonder omdat klimaatverandering en extreme weersverschijnselen tot een grotere prijsvolatiliteit zouden kunnen leiden, met name in de agrofoodindustrie; verzoekt de ECB haar werkzaamheden voort te zetten op het gebied van stresstests met betrekking tot klimaatrisico’s, die zijn ontwikkeld ter beoordeling van de veerkracht van banken en bedrijven ten aanzien van klimaattransitierisico’s; 29. neemt kennis van het actieplan en de gedetailleerde routekaart van de ECB voor maatregelen in verband met de klimaatverandering, die erop gericht zijn klimaatveranderingsoverwegingen beter in haar beleidskader en -modellen te integreren; stelt vast dat de routekaart voor het klimaat geen gerichte langerlopende groene herfinancieringstransacties of soortgelijke instrumenten omvat; 30. onderstreept het belang van de Europese pijler van sociale rechten voor sociaal-economische convergentie; wijst erop dat deze doelstellingen het best worden verwezenlijkt wanneer de sociale markteconomie fungeert in een stabiele macro-economische omgeving op basis van voorspelbare prijsniveaus; Overige aspecten 31. vestigt de aandacht op de onverminderde divergentie van TARGET2-saldi binnen het ESCB; vreest dat dit in de toekomst tot conflicten zou kunnen leiden; stelt vast dat deze divergentie niet eensluidend wordt geïnterpreteerd; 32. is ingenomen met de aandacht die de ECB besteedt aan de risico’s van cyberaanvallen; spoort de ECB aan hier aandacht aan te blijven besteden, met name gezien de huidige geopolitieke context; verzoekt de ECB door te gaan met haar monitoring van de ontwikkeling van nieuwe soorten digitale activa, zoals cryptoactiva, in het bijzonder cryptovaluta en de daaraan verbonden risico’s op het gebied van cyberbeveiliging, witwaspraktijken, belastingfraude, terrorismefinanciering en andere criminele activiteiten die verband houden met de door cryptoactiva geboden anonimiteit, en verzoekt de ECB in dit verband zich te blijven inzetten voor de veerkracht van haar digitale infrastructuur; 33. neemt kennis van de progressie die de ECB boekt bij het project voor de digitale euro, en juicht toe dat hierover een dialoog wordt gevoerd met het Parlement; herhaalt dat een digitale euro, met het oog op de voortrekkersrol die de EU wil spelen bij digitale transformaties in de betalingssector, mededinging in de banksector en het landschap van digitale betalingen moet eerbiedigen; herhaalt dat een digitale euro contant geld niet mag vervangen als betaalmiddel, de privacy van burgers en bedrijven moet respecteren, en de financiële stabiliteit niet in gevaar mag brengen; is van mening dat de digitale euro alleen een succes kan worden als hij een tastbare meerwaarde oplevert die duidelijk aan de Europese burgers wordt gecommuniceerd; herinnert eraan dat de invoering van de digitale euro afhangt van een besluit van het Europees Parlement en de Raad in hun rol van medewetgevers; 34. deelt de zorgen van de ECB in verband met de opkomst van de schaduwbanksector en de mogelijke risico’s daarvan voor de financiële stabiliteit; benadrukt het belang van passende regelgeving voor niet-bancaire financiële intermediairs, zodat deze sector op gelijke voet kan concurreren met de bankensector; 35. is verheugd over het Bazel III-kader, omdat dit de veerkracht van de banksector zal vergroten; waarschuwt voor het gevaar van niet-naleving; deelt de bezorgdheid van de ECB in dit verband; benadrukt dat bankentoezicht te allen tijde risicogebaseerd moet zijn; onderstreept het belang van een internationaal gelijk speelveld en van het concurrentievermogen van de Europese banken; 36. stelt vast dat de ECB haar systemen aanpast aan de technologische vooruitgang, bijvoorbeeld door gebruik te maken van artificiële intelligentie in haar gegevensverwerkings- en gegevensanalysemodellen, teneinde de monetaire analyses en de besluitvormingsprocessen te helpen verbeteren; benadrukt dat deze vooruitgang steeds onder veilige omstandigheden moet worden geboekt om operationele risico’s te voorkomen; Verantwoordingsplicht 37. verwelkomt de formalisering (op papier) van de huidige praktijken op het gebied van verantwoordingsplicht tussen de ECB en het Parlement; erkent de door de ECB betrachte openheid, en waardeert haar bereidheid om met het Parlement van gedachten te wisselen; verzoekt de ECB en het Parlement volledig gebruik te maken van de regelingen op het gebied van verantwoordingsplicht en transparantie, en deze regelingen in voorkomend geval verder te verbeteren, onverminderd de onafhankelijkheid van de ECB; 38. stelt voor dat de ECB een intern evaluatiebureau opricht voor beoordelingen ex post van haar beleidsbeslissingen, met inachtneming van haar onafhankelijkheid; 39. is ingenomen met de inhoudelijke en gedetailleerde feedback van de ECB op de resolutie van het Parlement over haar jaarverslag 2021; verzoekt de ECB door te gaan met het afleggen van verantwoording en voort transparantie te bieden, en jaarlijks schriftelijke feedback te blijven geven op de resoluties van het Parlement over haar jaarverslagen; 40. stelt vast dat slechts twee leden van de directie en de raad van bestuur van de ECB vrouw zijn; verzoekt de lidstaten van de eurozone hun steentje bij te dragen en het beginsel van genderevenwicht te integreren in hun benoemingsprocedures, teneinde gelijke kansen voor alle genders voor de functie van president van een nationale centrale bank te garanderen; 41. stelt vast dat uit de meest recente cijfers over het gebrek aan genderevenwicht binnen de organisatiestructuur van de ECB blijkt dat het aandeel vrouwen in alle managementfuncties binnen de ECB is toegenomen; verzoekt de ECB te blijven werken aan vergroting van de gelijke kansen voor alle genders binnen haar organisatie; 42. is ingenomen met het nieuwe communicatiebeleid van de ECB, dat toegankelijkere manieren omvat om de beleidsbeslissingen van de ECB uit te leggen en te presenteren aan het publiek en belanghebbenden, en verzoekt de ECB haar communicatie over beleidsprioriteiten van centrale banken en crisisresponsactiviteiten verder te verbeteren; 43. neemt kennis van de recente benoeming van de nieuwe voorzitter van de raad van toezicht en verzoekt de ECB bij benoemingsprocedures in de toekomst beter rekening te houden met en zich te conformeren aan de prerogatieven van het Europees Parlement, met name waar het gaat om het gemeenschappelijk toezichtsmechanisme; 44. benadrukt het belang van het ethisch kader en de gedragscode van de ECB, aangezien zij een waarborg vormen voor de integriteit van de ECB en fungeren als basis voor publiek vertrouwen en - uiteindelijk - de geloofwaardigheid van de ECB; merkt op dat dit kader aangeeft hoe het personeel en het management van de ECB met belangenbehartigers om moeten gaan; verzoekt de ECB dit kader wat dit betreft regelmatig opnieuw tegen het licht te houden; 45. verzoekt de ECB een dialoog aan te gaan met de nationale parlementen, met strikte inachtneming van haar politieke onafhankelijkheid; is van mening dat dit de legitimiteit en de beleidsmaatregelen van de ECB zou versterken; 46. roept de ECB op haar interne kader voor klokkenluiders in overeenstemming te brengen met de klokkenluidersrichtlijn van de EU; o o o 47. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad, de Commissie en de Europese Centrale Bank.