(Gewone wetgevingsprocedure: eerste lezing) Het Europees Parlement, – gezien het voorstel van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad ( COM(2011)0751 ), – gelet op artikel 294, lid 2, artikel 78, lid 2, en artikel 79, leden 2 en 4, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU), op grond waarvan het voorstel door de Commissie bij het Parlement is ingediend (C7-0443/2011), – gezien artikel 294, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité van 11 juli 2012 (1) , – gezien het advies van het Comité van de Regio's van 18 juli 2012 (2) , – gezien zijn besluit van 17 januari 2013 over de opening van en het mandaat voor interinstitutionele onderhandelingen over het voorstel (3) , – gezien de schriftelijke toezegging van de vertegenwoordiger van de Raad van 20 december 2013 om het standpunt van het Europees Parlement goed te keuren, overeenkomstig artikel 294, lid 4, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien artikel 55 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken en de adviezen van de Commissie buitenlandse zaken, de Commissie ontwikkelingssamenwerking en de Begrotingscommissie ( A7-0022/2014 ), 1. stelt onderstaand standpunt in eerste lezing vast; 2. hecht zijn goedkeuring aan zijn bij deze resolutie gevoegde verklaringen; 3. neemt kennis van de bij deze resolutie gevoegde verklaring van de Raad en verklaringen van de Commissie; 4. verzoekt om hernieuwde voorlegging indien de Commissie voornemens is ingrijpende wijzigingen in dit voorstel aan te brengen of dit door een nieuwe tekst te vervangen; 5. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad, de Commissie, het Europees Ondersteuningsbureau voor asielzaken en de nationale parlementen. Standpunt van het Europees Parlement in eerste lezing vastgesteld op 13 maart 2014 met het oog op de vaststelling van Verordening (EU) nr. .../2014 van het Europees Parlement en de Raad tot oprichting van het Fonds voor asiel , migratie en integratie, tot wijziging van Beschikking 2008/381/EG van de Raad en tot intrekking van Beschikkingen nr. 573/2007/EG en nr. 575/207/EG van het Europees Parlement en de Raad en Beschikking 2007/435/EG van de Raad (Aangezien het Parlement en de Raad tot overeenstemming zijn geraakt, komt het standpunt van het Parlement overeen met de definitieve rechtshandeling: Verordening (EU) nr. 516/2014.) BIJLAGE BIJ DE WETGEVINGSRESOLUTIE Verklaringen van het Europees Parlement Artikel 80 VWEU: Het Europees Parlement is van mening dat deze verordening zo tijdig moet worden aangenomen dat het Fonds voor asiel , migratie en integratie ("het Fonds") begin 2014 in werking kan treden, en heeft, om te dien einde tot overeenstemming te komen en gezien de onbuigzaamheid van de Raad, bovenstaande tekst van de verordening aanvaard. Niettemin herhaalt het Europees Parlement zijn standpunt – waaraan het tijdens de onderhandelingen over deze verordening steeds heeft vastgehouden – dat ook artikel 80, tweede zin, VWEU deel uitmaakt van de correcte rechtsgrond voor het Fonds. Deze rechtsgrond is bedoeld om invulling te geven aan het beginsel van solidariteit, zoals dit tot uiting komt in artikel 80, eerste zin, VWEU. Het Fonds geeft met name uitvoering aan het solidariteitsbeginsel in de bepalingen inzake de overbrenging van personen die om internationale bescherming verzoeken en personen die deze bescherming genieten (artikelen 7 en 18) en in de bepalingen inzake hervestiging . Het Europees Parlement onderstreept dat de aanneming van deze verordening de scala aan rechtsgronden waaruit de medewetgever in de toekomst zijn keuze kan bepalen, in het bijzonder met betrekking tot artikel 80 VWEU, volstrekt onverlet laat. Hervestiging: Ter bevordering van hervestiging als solidariteitsinstrument en ter verbetering van de hervestigingsvoorwaarden verzoekt het Europees Parlement het Europees Ondersteuningsbureau voor asielzaken (EASO) om in samenwerking met de Europese Commissie (EC) een handboek en een methodologie voor hervestiging te ontwikkelen, nadat eerst de beste praktijken op het gebied van hervestiging in de lidstaten in kaart zijn gebracht, met inbegrip van de interne organisatiesystemen en de opvang- en integratievoorwaarden. Om de deelnemende lidstaten een prikkel te bieden voor hervestiging en de hervestigingsoperaties te vergemakkelijken, verzoekt het Europees Parlement het EASO tevens om deskundigheid inzake hervestiging ter beschikking te stellen en in samenwerking met de EC een netwerk van hervestigingsdeskundigen te coördineren dat regelmatig bijeen kan komen voor technische vergaderingen over praktische en wetgevingskwesties en ook kan helpen bij het gebruik van het Fonds voor asiel , migratie en integratie ten behoeve van hervestiging. Het Europees Parlement verzoekt de EC de ontwikkeling en verbetering van het asielsysteem in de lidstaten die van hervestiging profiteren, te volgen en hierover regelmatig verslag uit te brengen. Verklaring van de Raad Artikel 80 VWEU De Raad onderstreept het belang van het beginsel van solidariteit en billijke verdeling van de verantwoordelijkheid, voor de toepassing waarvan overeenkomstig artikel 80 VWEU handelingen moeten worden vastgesteld uit hoofde van het hoofdstuk van het VWEU betreffende het beleid inzake grenscontroles, asiel en immigratie. De verordening tot oprichting van het Fonds voor asiel en migratie bevat passende maatregelen voor de toepassing van het bovengenoemde beginsel. De Raad herhaalt evenwel dat hij van mening is dat artikel 80 VWEU geen rechtsgrondslag vormt in de zin van het EU-recht. In het genoemde hoofdstuk bevatten alleen artikel 77, leden 2 en 3, artikel 78, leden 2 en 3, en artikel 79, leden 2, 3 en 4, VWEU rechtsgrondslagen op basis waarvan de betrokken instellingen van de EU rechtshandelingen van de EU kunnen vaststellen. Verklaringen van de Commissie Artikel 80 VWEU: De Commissie steunt de definitieve tekst, in een geest van compromis en met het oog op een onverwijlde vaststelling van het voorstel; een en ander doet echter geen afbreuk aan haar initiatiefrecht met betrekking tot de keuze van de rechtsgrondslagen, met name wat betreft het toekomstige gebruik van artikel 80 VWEU. Europees migratienetwerk (EMN): In een geest van compromis steunt de Commissie de definitieve tekst van artikel 23, die de voortzetting van de financiële steun voor de werkzaamheden van het Europees migratienetwerk waarborgt, met behoud van zijn huidige structuur, doelstellingen en governance, als vervat in Besluit 2008/381/EG van de Raad van 14 mei 2008. De Commissie merkt evenwel op dat dit geen afbreuk doet aan haar haar initiatiefrecht met betrekking tot een toekomstige, meer omvattende herziening van de opzet en de werking van dit netwerk, als beoogd in de oorspronkelijke formulering van artikel 23 door de Commissie. (Goedkeuring) Het Europees Parlement, – gezien het ontwerp van besluit van de Raad (15902/2013), – gezien het Internationaal Verdrag van Hongkong voor het veilig en milieuverantwoord recyclen van schepen, 2009, – gezien Verordening (EU) nr. 1257/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 20 november 2013 inzake scheepsrecycling, en tot wijziging van Verordening (EG) nr. 1013/2006 en van Richtlijn 2009/16/EG (1) , – gezien het verzoek om goedkeuring dat de Raad heeft ingediend krachtens artikel 192, lid 1, en artikel 218, lid 6, tweede alinea, letter a, punt v, en lid 8, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (C7-0485/2013), – gezien artikel 81, lid 1, eerste en derde alinea, artikel 81, lid 2, en artikel 90, lid 7, van zijn Reglement, – gezien de aanbeveling van de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en voedselveiligheid ( A7-0166/2014 ), 1. hecht zijn goedkeuring aan het ontwerp van besluit van de Raad; 2. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en aan de Commissie, alsmede aan de regeringen en parlementen van de lidstaten. Het Europees Parlement, – gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 7, artikel 136 in combinatie met artikel 121, en artikel 174, – gezien het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, – gezien het Verdrag betreffende de Europese Unie, en met name artikel 3, – gezien Verordening (EU) nr. 472/2013 van het Europees Parlement en van de Raad van 21 mei 2013 betreffende de versterking van het economische en budgettaire toezicht op lidstaten in de eurozone die ernstige moeilijkheden ondervinden of dreigen te ondervinden ten aanzien van hun financiële stabiliteit (1) , – gezien het Verdrag tot instelling van het Europees stabiliteitsmechanisme (ESM), – gezien zijn resolutie van 16 juni 2010 over EU 2020 (2) , – gezien zijn resolutie van 23 oktober 2013 over het Europees semester voor economische beleidscoördinatie: uitvoering van de prioriteiten voor 2013 (3) , – gezien zijn resolutie van 4 juli 2013 over de prioriteiten van het Europees Parlement met betrekking tot het werkprogramma van de Commissie voor 2014 (4) , – gezien zijn resolutie van 12 juni 2013 over Democratische besluitvorming in de toekomstige EMU" (5) , – gezien zijn resolutie van 20 november 2012 met aanbevelingen aan de Commissie over het verslag van de voorzitters van de Europese Raad, de Europese Commissie, de Europese Centrale Bank en de Eurogroep "Naar een echte Economische en Monetaire Unie" (6) , – gezien zijn resolutie van 6 juli 2011 over de financiële, economische en sociale crisis: aanbevelingen voor te nemen maatregelen en initiatieven (7) , – gezien zijn resolutie van 20 oktober 2010 over de financiële, economische en sociale crisis: aanbevelingen met betrekking tot de maatregelen en initiatieven die moeten worden genomen (tussentijds verslag) (8) , – gezien artikel 48 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie economische en monetaire zaken en de adviezen van de Begrotingscommissie en de Commissie constitutionele zaken ( A7‑0149/2014 ), A. overwegende dat de trojka, die bestaat uit de Europese Commissie, de Europese Centrale Bank (ECB) en het Internationaal Monetair Fonds (IMF), is ontstaan uit het besluit van 25 maart 2010 van de staatshoofden en regeringsleiders van de eurozone om een gezamenlijk programma vast te stellen en onder voorwaarden bilaterale leningen aan Griekenland te verstrekken, en daarbij ook voort te bouwen op aanbevelingen van de Raad Ecofin, en sindsdien ook operationeel is in Portugal, Ierland en Cyprus; overwegende dat de ministers van financiën van de eurozone nauw betrokken zijn bij de besluiten omtrent de nadere invulling van de bilaterale leningen; B. overwegende dat de trojka en haar rol zijn verankerd in Verordening (EU) nr. 472/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 21 mei 2013 en worden genoemd in het ESM-Verdrag; C. overwegende dat het Hof van Justitie van de Europese Unie (HvJ) in zijn arrest in de zaak Pringle C‑370/12 heeft bevestigd dat de Commissie en de ECB kunnen worden belast met de taken die hun door het ESM-Verdrag zijn opgelegd; D. overwegende dat het binnen de trojka de verantwoordelijkheid van de Commissie – die handelt namens de Eurogroep – is om over de voorwaarden te onderhandelen voor financiële steun aan lidstaten uit de eurozone "in overleg met de ECB" en "daar waar mogelijk met het IMF", en dat deze financiële bijstand hierna wordt aangeduid met "bijstand EU-IMF", maar dat de Raad verantwoordelijk is voor de goedkeuring van het macro-economisch aanpassingsprogramma; overwegende dat elk lid van de trojka daarbij zijn eigen procedurele traject heeft gevolgd; E. overwegende dat de trojka tot dusver de basisstructuur is geweest voor zowel de onderhandelingen tussen de officiële kredietverleners en de regeringen van de ontvangende landen als voor de evaluatie van de tenuitvoerlegging van de aanpassingsprogramma's; overwegende dat de eindbesluiten inzake de financiële steun en de voorwaarden daarvoor van de kant van Europa in geval van steun via de Europese Faciliteit voor financiële stabiliteit (EFSF) en het Europees stabiliteitsmechanisme (ESM) worden genomen door de Eurogroep, die derhalve de politieke verantwoordelijkheid voor de programma's draagt; F. overwegende dat er brede politieke overeenstemming was om een wanordelijk faillissement van lidstaten van de EU – en met name landen van de eurozone – te voorkomen teneinde te vermijden dat er economische en sociale chaos zou ontstaan, met als gevolg dat pensioenen en ambtenarensalarissen niet meer zouden worden uitbetaald, en met vernietigende effecten op de economie, het bankenstelsel en de sociale zekerheid, en dat de nationale overheden gedurende langere tijd volledig van de kapitaalmarkten zouden zijn afgesloten; G. overwegende dat de trojka, samen met de betreffende lidstaat, tevens verantwoordelijk is voor de voorbereiding van de formele besluiten van de Eurogroep; H. overwegende dat verschillende lidstaten buiten de eurozone reeds EU-steun hebben ontvangen of nog ontvangen uit hoofde van artikel 143 van het VWEU, die door de EU in samenwerking met het IMF wordt verstrekt; I. overwegende dat de EU en de lidstaten verschillende ad hoc-mechanismes in het leven hebben geroepen om financiële steun te verstrekken aan landen uit de eurozone, ten eerste door middel van bilaterale leningen, onder andere ook van verschillende landen buiten de eurozone, en vervolgens via tijdelijke noodhulpfondsen, met name de EFSF en het Europees financieel stabilisatiemechanisme (EFSM), dat is ingesteld ten behoeve van noodlijdende lidstaten, en ten slotte via het ESM, dat uiteindelijk alle andere mechanismen zou moeten vervangen; J. overwegende dat het Hof van Justitie van de Europese Unie onder verwijzing naar artikel 13, lid 3, van het ESM-verdrag onlangs in de zaak Pringle heeft bevestigd dat de Europese Commissie ingevolge haar betrokkenheid bij het ESM-verdrag gehouden is "het algemeen belang van de Unie te bevorderen" en toe te zien op de verenigbaarheid van de door het ESM gesloten memoranda van overeenstemming met het Unierecht; K. overwegende dat het Hof in de zaak Pringle tevens heeft geoordeeld dat het ESM in overeenstemming is met het VWEU en daarmee het perspectief heeft geopend voor de potentiële integratie van dat mechanisme in het acquis communautaire binnen de bestaande grenzen van de Verdragen; L. overwegende dat een memorandum van overeenstemming (mvo) per definitie een overeenkomst is tussen de betrokken lidstaat en de trojka, en de uitkomst vormt van onderhandelingen waarbij een lidstaat toezegt een aantal nauwkeurig omschreven maatregelen te zullen nemen in ruil voor financiële steun; overwegende dat de Commissie het bewuste mvo ondertekent namens de ministers van financiën van de eurozone; overwegende dat het publiek er geen weet van heeft hoe de onderhandelingen tussen de trojka en de betreffende lidstaat in de praktijk zijn gevoerd en dat bovendien niet duidelijk is in hoeverre een lidstaat die om steun vraagt de uitkomst van de onderhandelingen kan beïnvloeden; overwegende dat in het ESM-verdrag is vastgelegd dat van een lidstaat die om steun uit het ESM verzoekt, wordt verwacht dat deze waar mogelijk ook altijd een verzoek om steun aan het IMF doet; M. overwegende dat de totale omvang van de financiële bijstandspakketten in het kader van de vier programma's ongeëvenaard is, evenals de looptijd, de vorm en de context van de programma's, hetgeen tot de onwenselijke situatie leidt dat de steun de normale financiering vanuit de markten vrijwel volledig heeft verdrongen; overwegende dat de bankensector aldus tegen verliezen wordt beschermd doordat omvangrijke bedragen aan staatsschuld van de programmalanden worden overgeheveld van de balans van de particuliere sector naar die van de overheid; N. overwegende dat het HvJ van de Europese Unie in het Pringle-arrest heeft verklaard dat het verbod dat is neergelegd in artikel 125 VWEU, waarborgt dat de lidstaten bij het aangaan van schuldverplichtingen onderworpen blijven aan de wetten van de markt, omdat zij er aldus toe worden aangespoord de begrotingsdiscipline te handhaven, en dat de naleving van deze discipline op EU-niveau bijdraagt tot het bereiken van een hoger doel, namelijk het behoud van de financiële stabiliteit in de monetaire unie; het HvJ benadrukt echter dat artikel 125 van het VWEU geen verbod inhoudt op het verlenen van financiële steun door een of meer lidstaten aan een lidstaat die verantwoordelijk blijft voor het nakomen van zijn verplichtingen jegens zijn kredietverleners, op voorwaarde dat de eisen die aan deze steun worden verbonden van dien aard zijn dat de lidstaat een verantwoord begrotingsbeleid dient te voeren; O. overwegende dat de financiële crisis tot een economische en sociale crisis heeft geleid; overwegende dat deze economische situatie en de recente ontwikkelingen ernstige en niet te voorziene negatieve effecten hebben gehad op de kwantiteit en kwaliteit van de werkgelegenheid, op de beschikbaarheid van krediet, op de inkomensniveaus, de sociale bescherming en de gezondheids-en veiligheidsnormen, met als gevolg dat de economische en sociale misstanden onmiskenbare proporties hebben bereikt; overwegende dat deze negatieve effecten nog aanzienlijk ernstiger zouden zijn uitgevallen zonder de financiële steun van de EU en het IMF en dat de maatregelen op Europees niveau hebben helpen voorkomen dat de situatie nog verder is verslechterd; P. overwegende dat artikel 151 VWEU bepaalt dat de maatregelen van de EU en haar lidstaten verenigbaar moeten zijn met de sociale grondrechten zoals vastgelegd in het Europees Sociaal Handvest van 1961 en in het Gemeenschapshandvest van de sociale grondrechten van de werkenden van 1989, teneinde onder andere de sociale dialoog te bevorderen; Q. overwegende dat artikel 152 VWEU bepaalt dat "de Unie de rol van de sociale partners op het niveau van de Unie erkent en bevordert, en daarbij rekening houdt met de verschillen tussen de nationale stelsels en dat zij hun onderlinge dialoog bevordert, met inachtneming van hun autonomie"; R. overwegende dat de kosten van dienstverlening voor de afnemers daarvan in sommige lidstaten stijgen, waardoor veel mensen zich niet meer een acceptabel niveau van dienstverlening kunnen veroorloven om in hun basisbehoeften te voorzien, zoals toegang tot essentiële behandelingen; S. overwegende dat de taskforce Griekenland is opgezet om het vermogen van de Griekse overheid te versterken om structurele hervormingen uit te werken, door te voeren en te doen naleven, teneinde het concurrentiepotentieel en het functioneren van de economie, de samenleving en de overheid te verbeteren en de voorwaarden voor duurzaam herstel en werkgelegenheid te creëren, alsmede de benutting van de structuur- en cohesiefondsen van de EU in Griekenland te versnellen en gebruik te maken van de kritieke hulpbronnen voor de financiering van investeringen; T. overwegende dat het Europees Parlement in zijn resolutie van 20 november 2012 geëist heeft dat de strenge democratische controlenormen die op nationaal en Unieniveau gangbaar zijn ook worden toegepast op de EU-instellingen die lid zijn van de trojka; overwegende dat deze vorm van verantwoordingsplicht absoluut noodzakelijk is voor de geloofwaardigheid van de hulpprogramma's, en met name noopt tot een nauwere betrokkenheid van de nationale parlementen, en het tevens noodzakelijk maakt dat de EU‑leden van de trojka in het Europees Parlement worden gehoord op basis van een duidelijk mandaat, alvorens zij hun taken aanvaarden en worden onderworpen aan regelmatige rapportage aan en democratische controle door het Parlement; U. overwegende dat de programma's op korte termijn hoofdzakelijk bedoeld waren om een wanordelijk faillissement te voorkomen en speculatie op staatsschulden tegen te gaan; overwegende dat de doelstelling voor de middellange termijn erin bestond te zorgen dat het geleende geld ook zou worden terugbetaald, om aldus zware financiële verliezen te voorkomen die terecht zouden komen op de schouders van de belastingbetalers in de landen die de steun verlenen en garant staan voor de gelden; overwegende dat daarmee ook van het programma geëist wordt dat het leidt tot duurzame groei en effectieve vermindering van de schuldenlast voor de middellange en lange termijn; overwegende dat de programma's zich er niet toe leenden om de macro-economische onevenwichtigheden die soms gedurende decennia waren opgebouwd, integraal te corrigeren; Economische situatie in de programmalanden aan het begin van de crisis 1. is van mening dat de precieze oorzaken van de crises in elk van de vier lidstaten verschilden, hoewel er wel degelijk gemeenschappelijke patronen te onderscheiden vielen, zoals de snelle toename van instromend kapitaal en de opbouw van macro-economische onevenwichtigheden in de gehele EU in de jaren die aan de crisis voorafgingen; wijst erop dat de excessieve particuliere en/of publieke schuld, die was opgelopen tot een onhoudbaar niveau, en de overreactie van de financiële markten daarop, in combinatie met speculatieve bewegingen en een verlies aan concurrentievermogen, een cruciale rol hebben gespeeld, en dat geen van deze factoren had kunnen worden voorkomen door implementatie van het bestaande economische bestuurssysteem van de EU; merkt voorts op dat de staatsschuldencrisis in alle gevallen sterk gecorreleerd was aan de wereldwijde financiële crisis, die het gevolg was van lakse regelgeving en wangedrag in de financiële sector; 2. merkt op dat het ook vóór de crisis al slecht was gesteld met de overheidsfinanciën in Europa, en dat sinds de jaren zeventig de staatsschuld van de lidstaten langzaam maar zeker is opgelopen onder invloed van diverse recessieperioden in de EU; merkt op dat door kostbare herstelplannen, dalende belastinginkomsten en hoge socialezekerheidsuitgaven de staatsschuld en het aandeel daarvan in het bbp in alle lidstaten zijn opgelopen, zij het niet overal in dezelfde mate; 3. wijst er eens te meer op dat hier sprake is van drie in elkaar grijpende problemen, in die zin dat het onevenwichtige begrotingsbeleid van sommige lidstaten de al vóór de crisis bestaande overheidstekorten nog heeft doen toenemen en dat de financiële crisis deze tekorten nog verder de hoogte in heeft gejaagd, waardoor er spanningen zijn ontstaan op de staatsobligatiemarkten in sommige lidstaten; 4. merkt op dat de recente financiële, economische en bankencrisis de zwaarste is sinds de Tweede Wereldoorlog; constateert dat zonder Europees optreden de crisis nog ernstigere gevolgen had kunnen hebben; merkt in deze context op dat voormalig ECB-voorzitter Trichet tijdens een openbare hoorzitting zijn bezorgdheid kenbaar maakte en zei dat zonder een snel en daadkrachtig optreden de staatsschuldcrisis had kunnen uitmonden in een met de Grote Depressie van 1929 vergelijkbare crisis; 5. merkt op dat er vóór de aanvang van het door de EU en het IMF opgezette bijstandsprogramma, dat in het voorjaar van 2010 van start ging, sprake was van een tweeledig risico ten aanzien van de "insolventie" en de "onhoudbaarheid" van de Griekse overheidsfinanciën, die voortvloeiden uit de stelselmatig verslechterende concurrentiepositie van de Griekse economie en een langdurig budgettair wanbeleid, waarbij er de facto slechts heel weinig bedrijfsbelastingen werden geïnd en het overheidstekort in 2009 opliep tot 15,7% van het bbp, terwijl er in 2007 nog een overschot was van 6,5%, en de schuldquote sinds 2003 – toen zij nog op 97,4% stond – steeds verder opliep, en steeg tot 107,4% in 2007, 129,7% in 2009 en 156,9% in 2012; is van mening dat de problematische situatie in Griekenland ook te wijten was aan statistische fraude in de jaren die aan de invoering van het programma voorafgingen; is ingenomen met het daadkrachtige optreden van de Griekse regering om deze problemen met spoed en doeltreffend aan te pakken, onder meer door de oprichting van het onafhankelijke Griekse centraal bureau voor de statistiek in maart 2010; merkt op dat het geleidelijk blootleggen van de statistische fraude in Griekenland ook tot gevolg had dat de gebezigde berekeningsmethoden en prognoses en de voorgestelde maatregelen moesten worden bijgesteld; herinnert eraan dat Eurostat (het Bureau voor de statistiek van de Europese Unie) op aandringen van het Europees Parlement bevoegdheden en middelen heeft gekregen om een solide basis voor betrouwbare en objectieve statistieken te leggen; 6. merkt op dat Griekenland in het vierde kwartaal van 2008 in een recessie terechtkwam; merkt op dat het land in zes van de zeven kwartalen voorafgaand aan de activering van het bijstandsprogramma een negatieve groei van het bbp kende; merkt op dat er een sterke correlatie bestaat tussen de gevolgen van de financiële crisis en de toename van het overheidstekort enerzijds en de stijging van de staatsschuld en de neerwaartse conjunctuur anderzijds, waarbij de staatsschuld aan het eind van het derde kwartaal van 2008 van 254,7 miljard euro opliep tot 314,1 miljard euro aan het eind van het tweede kwartaal van 2010; 7. merkt op dat de markten in aansluiting op het verzoek om financiële bijstand van de Griekse regering in april 2010 de fundamentele economische parameters en de solvabiliteit van de andere lidstaten van de eurozone opnieuw onder de loep namen, en dat vervolgens de gespannen situatie rond de Portugese staatsobligaties de herfinancieringskosten van Portugal tot ondraaglijke niveaus deed oplopen; 8. merkt op dat de economische gegevens die de regering tijdens de onderhandelingen eerst had gehanteerd, moesten worden herzien; 9. merkt op dat de Portugese economie op het moment dat het door de EU en het IMF opgezette bijstandsprogramma van start ging al een aantal jaren last had van een laag bbp, een lage productiviteitsgroei en een grote instroom van kapitaal, en dat deze patronen, in combinatie met het versneld oplopen van met name de discretionaire uitgaven – die consistent boven de groei van het bbp uitkwamen – en het effect van de wereldwijde financiële crisis hadden geresulteerd in een omvangrijk begrotingstekort en een hoog particulier en overheidsschuldenniveau, waardoor de herfinancieringskosten van Portugal, mede door toedoen van het Griekse besmettingseffect, opliepen tot ondraaglijke niveaus en de overheidssector in feite de toegang tot de kapitaalmarkten onmogelijk werd gemaakt; benadrukt dat in 2010, voordat Portugal op 7 april 2011 om financiële bijstand vroeg, het groeicijfer in Portugal was teruggelopen tot 1,9%, het begrotingstekort 9,8% (over 2010) had bereikt, het schuldenniveau (in 2010) op 94% stond en het tekort op de lopende rekening op 10,6% van het bbp, terwijl het werkloosheidscijfer 12% bereikte; merkt in dit verband op dat de algemene macro-economische indicatoren zeer snel verslechterden – van een redelijk goed niveau vóór de crisis in 2007, toen het groeicijfer in Portugal nog 2,4% bedroeg, het begrotingstekort 3,1%, het schuldenniveau 62,7% en het tekort op de lopende rekening 10,2% van het bbp, en het werkloosheidscijfer van 8,1% – in de richting van een diepe en ongekende recessie; 10. merkt op dat de Ierse economie voordat het door de EU en het IMF opgezette bijstandsprogramma van start ging net een banken- en economische crisis van ongekende proporties had gekend, die grotendeels het gevolg was van de blootstelling van de Ierse financiële sector aan de Amerikaanse "subprimecrisis", de onverantwoorde risico's die de Ierse banken namen en het wijdverbreide gebruik van effecten op onderpand van activa, waardoor, in aansluiting op de globale garantieregeling en de daaropvolgende reddingsoperatie, de overheidssector geen toegang meer kreeg tot de kapitaalmarkten, zodat het Ierse bbp in 2009 met 6,4% terugliep (en met 1,1% in 2010) – terwijl in 2007 nog een positief groeiniveau van 5% van het bbp werd opgetekend – de werkloosheid steeg van 4,7% in 2007 tot 13,9% in 2010 en het nationaal begrotingssaldo een tekort liet zien, dat in 2010 als gevolg van de steun van de Ierse regering aan de bankensector opliep tot 30,6%, terwijl er in 2007 nog een overschot van 0,2% was geweest; merkt op dat de bankencrisis deels het gevolg was van inadequate regelgeving, zeer lage belastingtarieven en een veel te omvangrijke bankensector; erkent dat de particuliere verliezen van de Ierse banken werden opgenomen in de balans van de Ierse overheid om het risico voor een ineenstorting van het Ierse bankenstelsel te voorkomen en het besmettingsgevaar voor de gehele eurozone tot een minimum te beperken, en dat de Ierse regering in het bredere belang van de Unie handelde door haar aanpak van de Ierse bankencrisis; merkt verder op dat de Ierse economie in het decennium voorafgaand aan het bijstandsprogramma te maken had met een langdurige periode van negatieve reële rentetarieven; 11. wijst op de afwezigheid van begrotingsonevenwichtigheden en de zeer lage staatsschuld voordat de crisis in Ierland uitbarstte; benadrukt daarnaast ook de zeer flexibele situatie op de arbeidsmarkt voor de crisis; merkt op dat de trojka aanvankelijk aandrong op een verlaging van de lonen; vestigt er de aandacht op dat het in Ierland bestaande bankenmodel niet vol te houden was en dat het belastingstelsel te zeer aangewezen was op belastinginkomsten uit sterk geïnflateerde vastgoed- en effectenmarkten, waardoor zijn inkomsten teloorgingen van zodra de respectieve zeepbellen barstten; 12. merkt op dat ongeveer 40% van het Ierse bbp door de belastingbetaler in de bankensector werd geïnjecteerd op een moment dat er van een bail-in-formule nog geen sprake was, omdat deze aanleiding had gegeven tot veel discussie binnen de trojka; 13. dringt aan op de volledige uitvoering van de in juni 2012 door de EU-leiders aangegane verbintenis om de vicieuze cirkel tussen banken en overheden te doorbreken en de situatie van de Ierse financiële sector nader te onderzoeken om de zware schuldenlast van de Ierse bankensector substantieel te verlichten; 14. merkt met betrekking tot de inbreng van de particuliere sector in Griekenland op dat onvoldoende rekening is gehouden met de domino-effecten op het Cypriotische bankwezen, dat al aan de rand van de afgrond stond als gevolg van het falende bankenmodel, en dat voorts wordt gesuggereerd dat activa uit bepaalde grotere lidstaten opnieuw in bescherming werden genomen; 15. merkt op dat Cyprus in mei 2011 de toegang tot de internationale markten werd ontzegd als gevolg van de aanzienlijke verslechtering van de overheidsfinanciën, de sterke blootstelling van de Cypriotische bankensector aan de Griekse economie en de herstructurering van de overheidsschuld in Griekenland, die leidde tot forse verliezen in Cyprus; merkt op dat er op het moment dat het door de EU en het IMF opgezette bijstandsprogramma in 2013 van start ging, al geruime tijd ernstige bedenkingen bestonden over de systemische instabiliteit van de Cypriotische economie, onder andere vanwege de te zwaar geleveragede, risicogeoriënteerde bankensector en de blootstelling van die sector aan lokale vastgoedmarktbedrijven met hoge schulden, de Griekse schuldencrisis, de afwaardering van Cypriotische staatsobligaties door internationale ratingbureaus, het mislukken van pogingen om overheidsuitgaven te herfinancieren op de internationale markten en de onwil van de Cypriotische overheidsinstanties om de in nood verkerende financiële sector te herstructureren, waarbij zij veeleer de voorkeur bleken te geven aan een enorme kapitaalinjectie uit Rusland; brengt tevens in herinnering dat de situatie nog ingewikkelder werd door de te grote afhankelijkheid van spaargelden van Russische burgers en door het feit dat een beroep werd gedaan op een lening van de Russische autoriteiten; merkt voorts op dat de Cypriotische schuldquote in 2007 op 58,8% stond, en in 2012 nog verder opliep tot 86,6%, terwijl er in 2007 een overheidsoverschot was van 3,5% van het bbp, dat niettemin in 2012 omsloeg in een tekort van -6,4%; Financiële bijstand EU-IMF, inhoudelijke aspecten van de mvo's en toegepast beleid 16. merkt op dat het initiële verzoek om financiële bijstand door Griekenland werd gedaan op 23 april 2010 en dat de overeenkomst tussen de Griekse autoriteiten enerzijds en de EU en het IMF anderzijds op 2 mei 2010 werd gesloten, waarbij in de desbetreffende mvo's de beleidsvoorwaarden voor de financiële bijstand van EU en IMF werden gestipuleerd; merkt voorts op dat in maart 2012, na vijf evaluaties en het gebrekkige succes van het eerste programma, een tweede programma moest worden aangenomen, dat sindsdien driemaal is herzien; betreurt dat het IMF in feite geen rekening heeft gehouden met de bezwaren van een derde van de leden van zijn raad van bestuur wat betreft de verdeling van de baten en lasten van het eerste Griekse programma; 17. stelt vast dat de eerste overeenkomst van mei 2010 geen voorzieningen tot herstructurering van de Griekse schulden kon bevatten, ondanks het feit dat zij eerst was voorgesteld door het IMF, dat conform haar gebruikelijke praktijk de voorkeur zou hebben gegeven aan een vroegtijdige schuldsanering; herinnert aan de onwil van de ECB om in 2010 en 2011 enigerlei vorm van schuldsanering in overweging te nemen met het argument dat dit zou hebben geleid tot een crisis met besmettingsrisico voor andere lidstaten, alsook aan haar weigering om deel te nemen aan de in februari 2012 overeengekomen herstructurering; merkt op dat de Griekse Centrale Bank in november 2010 de onrust op de markt aanzienlijk vergrootte door beleggers publiekelijk te waarschuwen dat de liquiditeitsoperaties van de ECB in het geval van de Griekse staatsschuld niet langer konden worden beschouwd als vanzelfsprekend; merkt voorts op dat de lidstaten hebben toegezegd dat hun banken hun blootstelling aan de Griekse obligatiemarkten, die zij niet konden handhaven, niet zouden intrekken; 18. merkt op dat het eerste verzoek om financiële bijstand door Portugal werd gedaan op 7 april 2011 en dat de overeenkomst tussen de Portugese autoriteiten enerzijds en de EU en het IMF anderzijds op 17 mei 2011 haar beslag heeft gekregen middels de betreffende mvo's, waarin ook de beleidsvoorwaarden voor de financiële bijstand van EU en IMF zijn opgenomen; merkt voorts op dat het Portugese programma sindsdien regelmatig is herzien ter aanpassing van de oogmerken en doelstellingen, aangezien de oorspronkelijke doelen onhaalbaar waren, en dat dit heeft geresulteerd in de succesvolle tiende herziening van het economisch aanpassingsprogramma van Portugal, met het vooruitzicht dat het programma wellicht spoedig zal kunnen worden afgerond; 19. herinnert aan de bilaterale druk die naar verluidt door de ECB op de Ierse autoriteiten is uitgeoefend voordat de initiële overeenkomst tussen de ECB en het IMF op 7 december 2010, respectievelijk 16 december 2010 werd gesloten middels de desbetreffende mvo's, waarin de beleidsvoorwaarden voor de financiële bijstand van EU en IMF waren opgenomen; merkt op dat het programma grotendeels gebaseerd was op het eigen nationale herstelplan van de Ierse regering voor 2011-2014, dat op 24 november 2010 was bekendgemaakt; merkt voorts op dat het Ierse programma sindsdien regelmatig is herzien, hetgeen op 9 december 2013 heeft geresulteerd in een twaalfde en laatste herziening, en dat dit programma op 15 december 2013 is afgerond; 20. merkt op dat de Europese Raad op 29 juni 2012 heeft besloten het ESM de mogelijkheid te bieden om banken rechtstreeks te herkapitaliseren op basis van een regulier besluit en op voorwaarde dat er een effectief toezichtmechanisme wordt ingesteld; merkt voorts op dat het operationele kader voor een direct, aan voorwaarden onderworpen herkapitalisatie-instrument op 20 juni 2013 door de Eurogroep is gedefinieerd; 21. merkt op dat de ideeën omtrent de bail-in-formule in de loop der tijd veranderd zijn; in het geval van Ierland in 2010 was het treffen van een bail-in-regeling voor houders van senior obligaties voor de Ierse autoriteiten nog geen optie, terwijl het opleggen van een bail-in-regiem voor verzekerde depositohouders in Cyprus in 2013 wél als een beleidsmaatregel naar voren werd geschoven, waardoor de dispariteit tussen de instrumenten die werden ingezet om de banken- en overheidsschuldencrisis te lenigen, nog werd vergroot; 22. merkt op dat het eerste verzoek om financiële bijstand door Cyprus werd gedaan op 25 juni 2012, maar dat de uiteindelijke overeenkomst over het bijstandsprogramma van EU en IMF vanwege verschillen van opvatting over de te hanteren voorwaarden, alsmede ten gevolge van het verwerpen door het Cypriotische parlement op 19 maart 2013 van een eerste conceptprogramma omdat het strijdig was met de geest van de Europese wetgeving aangezien erin voorgesteld werd een afwaardering toe te passen op kleine deposito's van minder dan 100 000 euro, moest worden uitgesteld tot respectievelijk 24 april 2013 (EU) en 15 mei 2013 (IMF), en dat het Cypriotische Huis van afgevaardigden op 30 april 2013 uiteindelijk zijn goedkeuring heeft verleend aan de overeenkomst; wijst erop dat er in het geval van Cyprus aanvankelijk tegenstrijdige programmavoorstellen door de verschillende leden van de trojka waren gedaan en benadrukt het ontbreken van een geloofwaardige verklaring voor de vraag hoe de Europese Commissie en de ministers van financiën van de EU hun goedkeuring hebben kunnen hechten aan het betrekken van verzekerde depositohouders bij de bail-in; betreurt bovendien het feit dat de Cypriotische autoriteiten verklaarden moeilijkheden te ondervinden om de vertegenwoordigers van de trojka tijdens het onderhandelingsproces van hun bezwaren te overtuigen, alsook het feit dat de Cypriotische regering naar verluidt verplicht werd in te stemmen met toepassing van het bail-in-regiem op bankdeposito's, gezien het uitzonderlijk hoge niveau van de particuliere schulden in verhouding tot het bbp; wijst erop dat de Centrale Bank van Cyprus (CBC) en een ministerieel comité nauw waren betrokken bij de onderhandelingen over en de formulering van het financiële bijstandsprogramma en dat het uiteindelijk de gouverneur van de CBC was die het mvo samen met de minister van Financiën heeft ondertekend, en dat moet worden opgemerkt dat er bijzonder weinig tijd was voor verdere onderhandelingen over de detailaspecten van het mvo; 23. wijst op de ernstige neveneffecten van de toepassing van het bail-in-instrument, dat o.a. de verplichte invoering van kapitaalcontroles impliceert; benadrukt dat de reële economie van Cyprus nog altijd voor grote uitdagingen blijft staan omdat het verbreken van de kredietlijnen zwaar op de productieve sectoren van de economie drukt; 24. merkt op dat het IMF de mondiale instelling is die tot taak heeft landen die in betalingsbalansproblemen verkeren, conditionele financiële bijstand te verlenen; wijst erop dat alle lidstaten lid van het IMF zijn en derhalve het recht hebben om deze bijstand te verzoeken, in samenwerking met de EU-instellingen, waarbij de belangen van de EU en die van de betrokken lidstaat naar behoren in aanmerking moeten worden genomen; merkt op dat de financiële middelen van het IMF met het oog op de omvang van deze crisis ontoereikend zouden zijn geweest om de problemen van de landen die financiële bijstand nodig hadden op te lossen; 25. constateert dat het IMF duidelijk heeft gewezen op de risico's van het Griekse programma, inzonderheid met betrekking tot de houdbaarheid van de schuldenlast; merkt op dat het IMF er niet alleen mee heeft ingestemd dat het programma zou worden ontwikkeld en onderhandeld door de trojka, maar dat het tevens heeft besloten zijn "Exceptional Access Policy (EAP)"-criterium inzake de houdbaarheid van schulden aan te passen, zodat er leningen aan Griekenland, Ierland en Portugal konden worden verstrekt; 26. vestigt de aandacht op de bezwaren die zijn geformuleerd met betrekking tot het door de ECB uit te oefenen toezicht op noodliquiditeitssteun (ELA); beschouwt het door de ECB gehanteerde solvabiliteitsconcept als te weinig transparant en voorspelbaar; 27. wijst erop dat de EU en de internationale instellingen niet waren voorbereid op een staatsschuldencrisis van een dergelijke omvang, en al evenmin op de uiteenlopende oorzaken en gevolgen ervan binnen de eurozone, die o.a. toe te schrijven waren aan de ernstigste financiële crisis sinds 1929; betreurt het ontbreken van een bruikbare rechtsgrond om een crisis van deze aard het hoofd te kunnen bieden; onderkent de inspanningen die zijn geleverd om snel en resoluut op de crisis te reageren, maar betreurt dat de Raad consequent heeft geweigerd hiervoor een integrale en systematische langetermijnstrategie te ontwikkelen; betreurt dat de EU-structuurfondsen en -maatregelen die gericht zijn op de totstandbrenging van een langdurige economische convergentie binnen de Unie onvoldoende resultaat hebben opgeleverd; 28. wijst erop dat de cofinancieringspercentages voor de structuurfondsen van de EU zijn verhoogd tot 95% voor een aantal lidstaten die het zwaarst zijn getroffen door de crisis en die financiële steun hebben ontvangen in het kader van een aanpassingsprogramma; benadrukt dat de lokale en nationale overheden moeten worden versterkt om de EU‑wetgeving en -programma's volledig te kunnen uitvoeren, zodat de structuurfondsen sneller kunnen worden besteed; 29. erkent desalniettemin dat de enorme uitdaging waarmee de trojka zich geconfronteerd zag in de aanloop naar de crisis uniek was als gevolg van, onder andere, de slechte staat van de openbare financiën, de behoefte aan structuurhervormingen in een aantal lidstaten, de ontoereikende regulering van de financiële diensten op Europees en nationaal niveau en de grote macro-economische onevenwichtigheden die in de loop der jaren zijn opgebouwd, evenals de beleids- en institutionele tekortkomingen en het feit dat de meeste traditionele macro-economische instrumenten zoals het begrotingsbeleid of externe devaluatie niet meer ter beschikking stonden vanwege de beperkingen van de monetaire unie en het incomplete karakter van de eurozone; merkt bovendien op dat er sprake was van grote tijdsdruk, ten dele vanwege het feit dat financiële steunaanvragen meestal pas werden ingediend op het moment dat de betrokken landen al aan de rand van het bankroet stonden en geen toegang meer hadden tot de markten, terwijl er nog een aantal juridische belemmeringen uit de weg moesten worden geruimd, dat de vrees voor het instorten van de eurozone tastbaar was, dat er duidelijk behoefte was aan politieke afspraken en hervormingsbesluiten, dat de wereldeconomie in een diepe recessie verkeerde en dat een aantal landen waarvan financiële steun werd verwacht, hun eigen overheids- en particuliere schulden in een alarmerend tempo hadden zien toenemen; 30. spreekt zijn afkeuring uit over het gebrek aan transparantie bij de mvo-onderhandelingen; merkt op dat onderzocht moet worden of de officiële documenten duidelijk ter kennis zijn gebracht en tijdig door de nationale parlementen en het Europees Parlement in behandeling zijn genomen en naar behoren met de sociale partners zijn besproken; wijst voorts op de mogelijk negatieve gevolgen van dergelijke praktijken, waarbij informatie over de rechten van de burger, over de stabiliteit van de politieke situatie in de betrokken landen en het vertrouwen van de burgers in de democratie en het Europese project is achtergehouden; 31. stelt vast dat de aanbevelingen in het mvo op gespannen voet staan ​​met het moderniseringsbeleid dat gestalte heeft gekregen in de vorm van de strategie van Lissabon en van de Europa 2020-strategie; betreurt voorts dat lidstaten met mvo's vrijgesteld zijn van alle rapportageverplichtingen in het kader van het Europees semester, met inbegrip van de rapportage in het kader van de doelstellingen armoedebestrijding en sociale inclusie, en dat zij geen landenspecifieke aanbevelingen krijgen, afgezien wat betreft de implementatie van hun mvo's; herinnert eraan dat de mvo's moeten worden aangepast om recht te doen aan de praktijk en de instellingen voor loonvorming en het nationale hervormingsprogramma van de betrokken lidstaat in het kader van de strategie van de Unie voor groei en werkgelegenheid, zoals bepaald in Verordening (EU) nr. 472/2013 ; dringt erop aan dat daarvoor wordt gezorgd, mocht zulks nog niet het geval zijn; wijst er echter op dat dit deels te verklaren valt – maar niet volledig te rechtvaardigen is – door het feit dat de programma's onder grote tijdsdruk en onder moeilijke politieke, economische en financiële omstandigheden hun beslag moesten krijgen; 32. betreurt het dat in de programma's voor Griekenland, Ierland en Portugal een aantal gedetailleerde voorschriften is opgenomen voor de hervorming van de zorgstelsels en voor bezuinigingen; betreurt voorts het feit dat de programma's niet zijn onderworpen aan het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie of aan de bepalingen in de Verdragen, waaronder met name artikel 168, lid 7, van het VWEU; 33. wijst erop dat de macro-economische aanpassingsprogramma's goedgekeurd zijn door de EU-ministers van financiën; De huidige economische en sociale situatie 34. betreurt dat de ten uitvoer gelegde maatregelen op korte termijn hebben geresulteerd in een nog ongelijkere inkomensverdeling; merkt op dat er sprake is van een bovengemiddelde toename van dergelijke ongelijkheden in de vier landen; merkt op dat de bezuinigingen op sociale uitkeringen en diensten en de stijgende werkloosheid als gevolg van de maatregelen waarin de programma's voorzien die zijn bedoeld om de macro-economische situatie, inclusief loonsverlagingen, te corrigeren, de armoedeniveaus nog verder doen oplopen; 35. wijst op de onacceptabel hoge werkloosheid, de langdurige werkloosheid en de werkloosheid onder jongeren in met name de vier lidstaten waar een bijstandsprogramma wordt uitgevoerd; benadrukt dat de hoge werkloosheid onder jongeren de mogelijkheden voor toekomstige economische ontwikkeling in het gedrang brengt, zoals blijkt uit de stroom jonge migranten uit Zuid-Europa, maar ook uit Ierland, waardoor een braindrain dreigt te ontstaan; herinnert eraan dat stelselmatig is vastgesteld dat onderwijs, opleiding en een sterke wetenschappelijke en technologische achtergrond de kritieke elementen zijn voor het structureel inlopen van de achterstand door deze economieën; is derhalve ingenomen met de recente initiatieven op EU-niveau betreffende onderwijs en werkgelegenheid voor jongeren, het programma Erasmus+, het Jeugdwerkgelegenheidsinitiatief en de 6 miljard euro voor de Europese jongerengarantieregeling, maar dringt erop aan dat er politiek en economisch nog meer werk wordt gemaakt van deze problemen; onderstreept dat de bevoegdheden die verband houden met werkgelegenheid hoofdzakelijk onder de lidstaten blijven ressorteren; spoort de lidstaten er derhalve toe aan hun nationale onderwijsstelsels verder te moderniseren en zich in te zetten voor de bestrijding van de jeugdwerkloosheid; 36. is verheugd over de beëindiging van het programma voor Ierland, waarbij de trojkamissies zijn stopgezet en het land op 7 januari 2014 weer met succes toegang heeft kunnen krijgen tot de obligatiemarkten, alsook over de verwachte beëindiging van het programma voor Portugal; erkent de buitengewone begrotingsaanpassing in Griekenland, maar betreurt dat de resultaten voor Griekenland nog op zich laten wachten, ondanks de ongekende hervormingen die er zijn doorgevoerd; onderkent dat er zeer zware inspanningen zijn verlangd van individuele personen, gezinnen, bedrijven en instellingen en maatschappelijke instituties in de landen waar aanpassingsprogramma's worden doorgevoerd; neemt nota van de eerste tekenen van een gedeeltelijk economisch herstel in een aantal programmalanden; wijst er echter op dat de aanhoudend hoge werkloosheid weegt op het economisch herstel, en dat er nog steeds behoefte is aan voortdurende, ambitieuze inspanningen, zowel op nationaal als op EU-niveau; De trojka: economische dimensie en theoretische grondslag en het effect van haar besluiten 37. benadrukt dat er behoefte is aan degelijke landenspecifieke en voor de gehele eurozone geldende economische modellen die gebaseerd zijn op voorzichtige veronderstellingen, alsook aan onafhankelijke gegevens en betrokkenheid van belanghebbenden en transparantie om geloofwaardige en doeltreffende aanpassingsprogramma's te kunnen ontwikkelen, maar erkent dat economische prognoses meestal berusten op een bepaalde mate van onzekerheid en onvoorspelbaarheid; betreurt dat er niet altijd adequate statistische gegevens en informatie beschikbaar waren; 38. constateert met voldoening dat dankzij de financiële bijstand op korte termijn effectief een chaotische staatsschuldencrisis is voorkomen, die extreem ernstige economische en sociale gevolgen zou hebben gehad, en waarvan de spill-overeffecten op andere landen niet te overzien zouden zijn geweest en vermoedelijk geleid zouden hebben tot het gedwongen vertrek van landen uit de eurozone; merkt echter op dat er geen garantie is dat dit op de lange termijn kan worden vermeden; merkt tevens op dat de financiële bijstand en het aanpassingsprogramma voor Griekenland noch een ordentelijk faillissement, noch het overspringen van de crisis naar andere lidstaten hebben kunnen voorkomen, en dat het vertrouwen in de markt pas is hersteld en de rentespreads op staatsschulden pas begonnen te dalen toen de ECB de met het OMT-programma van rechtstreekse monetaire transacties in augustus 2012 ingezette politiek met nog andere maatregelen aanvulde; betreurt de economische en sociale achteruitgang die zich manifesteerde toen de budgettaire en macro-economische correcties werden doorgevoerd; merkt op dat de economische en sociale gevolgen erger zouden zijn geweest zonder de financiële en technische bijstand van de EU en het IMF; 39. merkt op dat de trojka vanaf het begin omstandige documenten heeft gepubliceerd omtrent de diagnose, de strategie om de ongekend ernstige problemen aan te pakken, en het pakket samen met de betrokken nationale regering uitgewerkte beleidsmaatregelen en economische prognoses, die stuk voor stuk regelmatig worden geactualiseerd; merkt op dat deze documenten het publiek niet in staat hebben gesteld zich een totaalbeeld te vormen van de gevoerde onderhandelingen en dat daarmee dus niet op afdoende wijze aan de verantwoordingsplicht wordt voldaan; 40. betreurt de soms wat al te optimistische veronderstellingen waarvan de trojka is uitgegaan, vooral wat de groei en de werkloosheid betreft, hetgeen o.a. te wijten was aan het feit dat zij de grensoverschrijdende overloopeffecten onvoldoende heeft onderkend (zoals ook door de Commissie wordt erkend in haar verslag over "Begrotingsconsolidatie en spill-overeffecten in de periferie en de kernlanden van de eurozone"), het politieke verzet tegen veranderingen in sommige lidstaten, en de economische en sociale gevolgen van de aanpassing; betreurt het feit dat dit ook van invloed is geweest op de analyse van de trojka omtrent de wisselwerking tussen begrotingsconsolidatie en groei; merkt op dat als gevolg hiervan de begrotingsdoelstellingen niet binnen de gestelde termijn zijn gehaald; 41. maakt uit de hoorzittingen op dat er een strikt verband is tussen de looptijd van het aanpassingsprogramma en de steun die beschikbaar wordt gesteld via speciale fondsen zoals het ESM, hetgeen betekent dat een langere aanpassingsperiode er onvermijdelijk toe zou hebben geleid dat er aanmerkelijk hogere bedragen ter beschikking moesten worden gesteld en gegarandeerd door de andere eurolanden en het IMF, iets wat politiek niet haalbaar was in het licht van de op zich reeds zeer hoge bedragen; wijst erop dat de looptijd van de aanpassingsprogramma's en de terugbetalingsperiodes duidelijk langer zijn dan die van gewone financiële bijstandsprogramma's van het IMF; 42. is ingenomen met de verkleining van de structurele tekorten in alle programmalanden sinds de aanvang van hun respectieve bijstandsprogramma's; betreurt dat deze nog niet hebben geleid tot een verlaging van de schuldquotes; merkt op dat de schuldquotes juist sterk zijn toegenomen in alle programmalanden, doordat de toekenning van voorwaardelijke leningen automatisch resulteert in een stijging van de overheidsschuld en doordat het gevoerde beleid op de korte termijn een recessief effect heeft; is voorts van mening dat een accurate raming van de begrotingsmultiplicatoren van cruciaal belang is om de schuldquote door middel van budgettaire aanpassingsmaatregelen met succes terug te dringen; stelt vast dat toewerken naar meer verantwoorde particuliere schuldniveaus tevens noodzakelijk is voor de stabiliteit op lange termijn; erkent dat het doorgaans verschillende jaren duurt voordat structurele hervormingen een belangrijke bijdrage kunnen leveren aan het verhogen van de productie en de werkgelegenheid; 43. is van mening dat begrotingsmultiplicatoren moeilijk met zekerheid in te schatten zijn; herinnert er in dit verband aan dat het IMF heeft toegegeven de begrotingsmultiplicator in zijn groeiprognoses van vóór oktober 2012 te laag te hebben ingeschat; merkt op dat deze periode overeenkomt met die in de conclusies van op één na alle initiële memoranda van overeenstemming die in dit verslag aan de orde komen; herinnert eraan dat de Europese Commissie in november 2012 heeft verklaard dat de fouten in de prognoses niet te wijten waren aan een te lage inschatting van de begrotingsmultiplicatoren; wijst er echter op dat de Commissie in haar antwoorden op de vragenlijst heeft toegegeven dat "begrotingsmultiplicatoren in de huidige situatie doorgaans hoger zijn dan onder normale omstandigheden"; geeft er zich rekenschap van dat begrotingsmultiplicatoren ten dele endogeen ontstaan en met de veranderende macro-economische omstandigheden mee-evolueren; wijst erop dat de trojka in reactie op dit publieke verschil van mening tussen de Europese Commissie en het IMF over de omvang van de begrotingsmultiplicator geen gezamenlijk standpunt heeft ingenomen; 44. wijst erop dat interne devaluatie middels o.a. verlaging van lonen en pensioenen weliswaar de verklaarde doelstelling van de steunoperaties van het IMF in het kader van de trojka is, maar dat de Commissie zich nooit duidelijk achter deze doelstelling heeft opgesteld; merkt op dat de Commissie daarentegen voor alle vier de betreffende programmalanden juist de nadruk legt op het streven naar begrotingsconsolidatie; onderkent deze verschillen in prioriteit tussen het IMF en de Commissie en neemt kennis van de aanvankelijk inconsistente doelstellingen die de beide instellingen erop nahielden; merkt op dat gezamenlijk is besloten zich te baseren op een combinatie van de beide instrumenten en op structuurhervormingen, met daarnaast nog een aantal andere maatregelen ter aanvulling van deze strategie; merkt op dat deze combinatie van begrotingsconsolidatie en restrictief loonbeleid zowel de overheids- als de particuliere vraag onder druk zette; betreurt het feit dat er minder aandacht is besteed aan de hervorming van de industriële basis en de institutionele structuren van de programmalanden – waardoor zij duurzamer en doelmatiger zouden kunnen opereren – dan aan de bovenvermelde doelstellingen; 45. is van mening dat er te weinig aandacht is besteed aan het verlichten van de negatieve economische en sociale gevolgen van de aanpassingsstrategieën in de programmalanden; herinnert aan de oorzaken van de crises; betreurt dat de uniforme aanpak van de crisisbeheersing er al te vaak toe heeft geleid dat te weinig recht werd gedaan aan de balans tussen de economische en sociale gevolgen van de voorgeschreven beleidsmaatregelen; 46. benadrukt dat nationale betrokkenheid van essentieel belang is, en dat verschillen van mening over de door te voeren maatregelen gevolgen hebben voor de te verwachten resultaten, o.a. in de vorm van nog zwaardere problemen gedurende een nog langere periode voor het betrokken land; neemt nota van de ervaringen van het IMF op basis waarvan nationale betrokkenheid kan worden beschouwd als de allerbelangrijkste factor voor het welslagen van financiële bijstandsprogramma's in het algemeen; benadrukt echter dat nationale betrokkenheid niet kan worden gerealiseerd zonder adequate democratische legitimiteit en verantwoordingsplicht op zowel nationaal als EU-niveau; onderstreept wat dit betreft dat het ter wille van de verantwoordingsplicht en de transparantie op nationaal niveau van cruciaal belang is dat de nationale parlementen de begrotingen en de wetgeving ter implementatie van de economische aanpassingsprogramma's goedkeuren; 47. benadrukt dat vergroting van de gendergelijkheid een centrale rol speelt bij het versterken van de economie, en dat deze factor bij economische analyses of aanbevelingen nooit over het hoofd mag worden gezien; De trojka: institutionele dimensie en democratische legitimiteit 48. merkt op dat vanwege het evolutieve karakter van de reactie van de EU op de crisis, de onduidelijke rol van de ECB in de trojka en de wijze van besluitvorming bij de trojka, het mandaat van de trojka wordt ervaren als onduidelijk en onvoldoende transparant, en als een proces waarbij het aan democratisch toezicht ontbreekt; 49. wijst er echter op dat de vaststelling van Verordening (EU) nr. 472/2013 op 21 mei 2013 een eerste – zij het ontoereikende – stap vormt op weg naar de codificering van de in de eurozone toe te passen procedures voor landen in financiële moeilijkheden, en dat daardoor een ​​mandaat wordt verleend aan de trojka; is wat dat betreft onder meer ingenomen met: de bepalingen inzake de evaluatie van de houdbaarheid van de overheidsschuld; de transparantere procedures die worden ingesteld voor de goedkeuring van macro-economische aanpassingsprogramma's, en die zich ook uitstrekken tot de noodzaak om negatieve spill-overeffecten en macro-economische en financiële schokken en de aan het Europees Parlement verleende rechten van toezicht daarbij te betrekken; de bepalingen inzake de betrokkenheid van de sociale partners; de vereisten om uitdrukkelijk rekening te houden met de nationale praktijken en instellingen voor loonvorming; de noodzaak om te zorgen voor toereikende middelen voor fundamentele beleidsmaatregelen, bv. voor onderwijs en gezondheidszorg; en de vrijstelling van de relevante vereisten van het stabiliteits- en groeipact voor lidstaten waar een bijstandsprogramma wordt uitgevoerd; 50. neemt kennis van de verklaring van de voorzitter van de Eurogroep dat de Eurogroep de Commissie een mandaat geeft om namens de Eurogroep te onderhandelen over de aan de verleende bijstand verbonden voorwaarden, waarbij rekening moet worden gehouden met de opvattingen van de lidstaten omtrent de voornaamste elementen van de gestelde voorwaarden en – met het oog op hun eigen financiële beperkingen – omtrent de omvang van de financiële bijstand; merkt op dat de bovengenoemde procedure waarbij de Eurogroep een mandaat verleent aan de Commissie niet specifiek is omschreven in de EU‑wetgeving, aangezien de Eurogroep geen officiële instelling van de Europese Unie is; benadrukt dat, ook al treedt de Commissie namens de lidstaten op, de uiteindelijke politieke verantwoordelijkheid voor de opzet en de goedkeuring van de macro-economische aanpassingsprogramma's bij de EU-ministers van financiën en hun regeringen berust; betreurt het ontbreken van democratische legitimiteit en verantwoordingsplicht op EU-niveau voor de Eurogroep bij de uitoefening van uitvoerende bevoegdheden op EU-niveau; 51. wijst erop dat de reddingsmechanismen en de trojka een ad-hockarakter droegen, en betreurt dat er geen passende rechtsgrondslag voor de instelling van de trojka op basis van het primair recht van de Unie voorhanden was, hetgeen resulteerde in de instelling van intergouvernementele mechanismen in de vorm van het EFSF, en uiteindelijk van het ESM; verlangt dat alle eventuele toekomstige oplossingen gebaseerd moeten zijn op het primaire Unierecht; erkent dat dit kan impliceren dat het Verdrag moet worden gewijzigd; 52. is verontrust over het feit dat de voormalige voorzitter van de Eurogroep tegenover het Europees Parlement heeft toegegeven dat de Eurogroep de aanbevelingen van de trojka had gesteund zonder uitvoerig te zijn ingegaan op de specifieke beleidsimplicaties daarvan; wijst er met nadruk op dat, indien dit klopt, het de ministers van financiën van de eurozone niet ontheft van hun politieke verantwoordelijkheid voor de macro-economische aanpassingsprogramma's en de mvo's; wijst erop dat deze bekentenis een verontrustend licht werpt op de onduidelijke definities van de rollen van "technisch adviseur" en "bureau van de Eurogroep" die aan de Commissie en de ECB zijn overgedragen in het kader van het ontwerp, de uitvoering en beoordeling van bijstandsprogramma's; betreurt dat er wat dat betreft door de Raad en de Eurogroep geen duidelijk en per geval verantwoord mandaat aan de Commissie is verleend; 53. zet vraagtekens bij de dubbele rol van de Commissie in de trojka, én als vertegenwoordiger van de lidstaten én als EU-instelling; stelt zich op het standpunt dat er binnen de Commissie een potentieel belangenconflict bestaat tussen haar rol in de trojka en haar verantwoordelijkheid als hoedster van de Verdragen en van het acquis communautaire, met name op beleidsterreinen zoals concurrentie en beleid inzake staatssteun en sociale cohesie, alsook met betrekking tot het loon- en sociaal beleid van de lidstaten en het sociaal beleid, een terrein waarop de Commissie niet bevoegd is, alsmede wat betreft de naleving van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie; wijst erop dat deze situatie niet strookt met de normale rol van de Commissie, die erin bestaat te fungeren als een onafhankelijke principale actor die het belang van de EU beschermt en toeziet op de implementatie van de EU-regelgeving binnen de door de Verdragen gestelde grenzen; 54. wijst tevens op het potentiële belangenconflict tussen de huidige rol van de ECB in de trojka als "technisch adviseur" en haar positie als kredietverlener van de vier lidstaten, alsook op het mandaat dat zij aan het Verdrag ontleent doordat haar eigen optreden wordt bepaald door besluiten waar zij zelf bij betrokken is; staat niettemin positief tegenover haar bijdrage bij de aanpak van de crisis, maar verlangt dat potentiële belangenconflicten waarbij de ECB betrokken is, met name in het kader van cruciale liquiditeitsmaatregelen, nauwlettend worden onderzocht; merkt op dat de ECB gedurende de gehele crisis over cruciale informatie betreffende de gezondheid van de bankensector en de financiële stabiliteit in het algemeen heeft beschikt, en dat zij onder gebruikmaking daarvan zware politieke pressie heeft uitgeoefend op besluitvormers, althans bij de schuldsanering in Griekenland, waarbij de ECB eiste dat collectieveactieclausules uit de condities van de door haar aangehouden overheidsobligaties zouden worden verwijderd, alsook bij de activiteiten op het gebied van noodliquiditeitssteun voor Cyprus en bij het niet-betrekken van houders van senior obligaties bij het bail-in-regime in Ierland; roept de ECB op de brief van 19 november 2010 van Jean-Claude Trichet aan de toenmalige Ierse minister van Financiën te publiceren, zoals gevraagd door de Europese Ombudsman; 55. merkt op dat de rol van de ECB onvoldoende nauwkeurig is gedefinieerd, aangezien in het ESM-verdrag en in Verordening (EU) nr. 472/2013 is vastgelegd dat de Commissie haar taken uitvoert "in overleg met de ECB", waardoor de rol van de ECB beperkt blijft tot het leveren van advies; merkt op dat de Eurogroep heeft verzocht de ECB als adviesverstrekker bij het beleidsoverleg te betrekken ter aanvulling van de standpunten van de overige trojka-partners, en dat het Hof van Justitie in de zaak-Pringle heeft geoordeeld dat de door het ESM-Verdrag aan de ECB toegewezen taken stroken met de diverse taken die het VWEU en de statuten van het ESCB [en de ECB] aan de ECB toekennen, mits definitief aan een aantal voorwaarden is voldaan; wijst op de verantwoordelijkheid die op de Eurogroep rust om de ECB toe te staan binnen de trojka te opereren, maar herinnert eraan dat het mandaat van de ECB door het VWEU wordt beperkt tot de terreinen van het monetaire beleid en de financiële stabiliteit en dat de Verdragen niet voorzien in betrokkenheid van de ECB bij het ​​besluitvormingsproces inzake budgettair, fiscaal en structuurbeleid; brengt in herinnering dat artikel 127 VWEU bepaalt dat het ESCB, onverminderd de prijsstabiliteitsdoelstelling, het algemene economische beleid in de Unie ondersteunt teneinde bij te dragen tot de verwezenlijking van de in artikel 3 van het Verdrag betreffende de Europese Unie omschreven doelstellingen van de Unie; 56. wijst op de over het algemeen beperkte democratische controle die in programmalanden op nationaal niveau kan worden uitgeoefend op de trojka; merkt echter op dat deze democratische controle per land verschilt en afhangt van de bereidheid van de nationale instellingen en de effectieve controlecapaciteit van de nationale parlementen, zoals is gebleken bij de afwijzing van het oorspronkelijke mvo door het parlement van Cyprus; merkt echter op dat de nationale parlementen zich, toen zij werden geraadpleegd, geconfronteerd zagen met de keuze tussen niet voldoen aan hun schuldverplichtingen of aanvaarding van de tussen de trojka en de nationale autoriteiten overeengekomen memoranda van overeenstemming; wijst erop dat het mvo door het nationale parlement in Portugal niet is geratificeerd; wijst met bezorgdheid op het feit dat de trojka bestaat uit drie onafhankelijke instellingen waartussen de verantwoordelijkheid ongelijk is verdeeld, elk met haar eigen mandaat en onderhandelings- en besluitvormingsstructuren en met verschillende niveaus van verantwoordingsplicht, hetgeen heeft geresulteerd in onvoldoende adequaat toezicht en democratische controle op de trojka als geheel; 57. betreurt dat het IMF vanwege zijn statutaire bepalingen niet formeel voor nationale parlementen of voor het Europees Parlement kan verschijnen of daaraan schriftelijk verslag kan uitbrengen; merkt op dat de IMF-bestuursstructuur voorziet in het afleggen van verantwoording jegens de 188 lidstaten via zijn Raad van Bestuur; benadrukt dat het feit dat het IMF als geldschieter in laatste instantie slechts voor maximaal een derde deelneemt in het toe te kennen steunbedrag de instelling in een minderheidspositie plaatst; 58. merkt op dat er, na het voorbereidende werk van de trojka, door de Eurogroep en het IMF afzonderlijk en overeenkomstig hun respectieve juridische statussen en functies formele besluiten zijn genomen, waardoor deze instellingen hun respectieve politieke verantwoordelijkheid voor de maatregelen van de trojka op zich hebben genomen; merkt voorts op dat er inmiddels een cruciale rol is toebedeeld aan het ESM als de organisatie die verantwoordelijk is voor de besluitvorming over door lidstaten van de eurozone verleende steun, hetgeen impliceert dat de nationale instituties van de lidstaten van de eurozone, waaronder ook de regeringen van de direct betrokkenen, een centrale rol spelen bij alle besluiten die worden genomen; 59. stelt vast dat de democratische legitimiteit van de trojka op nationaal niveau voortvloeit uit de politieke verantwoordelijkheid van de Eurogroep en de Ecofin-leden jegens hun respectieve nationale parlementen; betreurt dat het de trojka vanwege haar structuur ontbreekt aan democratische legitimiteit op EU-niveau; 60. betreurt dat de EU-instellingen worden afgeschilderd als de zondebok voor de negatieve effecten van de door de lidstaten doorgevoerde macro-economische aanpassingen, terwijl de ministers van financiën van de lidstaten de politieke verantwoordelijkheid voor de trojka en haar werkzaamheden dragen; benadrukt dat dit tot nog meer euroscepsis kan leiden, hoewel de verantwoordelijkheid niet bij de Europese maar bij het nationale instanties berust; 61. verzoekt de Eurogroep, de Raad en de Europese Raad de volledige verantwoordelijkheid op zich te nemen voor de werkzaamheden van de trojka; 62. wijst erop dat het ESM een intergouvernementeel orgaan is dat geen deel uitmaakt van de juridische structuur van de Europese Unie en volgens de reguliere procedure is gebonden aan de unanimiteitsregel; is om die reden van opvatting dat er behoefte is aan een geest van wederzijdse betrokkenheid en solidariteit; merkt op dat bij het ESM-verdrag voor leningen het conditionaliteitsbeginsel is ingevoerd in de vorm van een macro-economisch aanpassingsprogramma; wijst er tevens op dat in het ESM-verdrag de begrippen "conditionaliteit" of "aanpassingsprogramma" niet nader zijn gedefinieerd, waardoor de trojka veel speelruimte krijgt wanneer zij voor conditionaliteit pleit; 63. verwacht van de nationale rekenkamers volledige nakoming van hun wettelijk vastgelegde verantwoordelijkheden ten aanzien van het certificeren van de wettigheid en regelmatigheid van financiële transacties en van de effectiviteit van de toezicht- en controlesystemen; roept de hoogste controle-instanties er in dit verband toe op nauwer samen te werken, in het bijzonder door het uitwisselen van optimale werkmethoden; Voorstellen en aanbevelingen 64. is ingenomen met de bereidheid van de Commissie, de ECB, de voorzitter van de eurogroep, het IMF, de nationale regeringen en centrale banken van Cyprus, Ierland, Griekenland en Portugal, alsmede van de sociale partners en de vertegenwoordigers van met maatschappelijk middenveld, om mee te werken en deel te nemen aan de evaluatie door het Europees Parlement van de rol en de werkzaamheden van de trojka, met inbegrip van de beantwoording van een gedetailleerde vragenlijst en/of deelname aan formele en informele hoorzittingen; 65. betreurt dat de voorstellen in zijn resolutie van 6 juli 2011 over de financiële, economische en sociale crisis door de Europese Raad onvoldoende in aanmerking zijn genomen; benadrukt dat de uitvoering daarvan de economische en sociale convergentie van de Economische en Monetaire Unie zou hebben bevorderd onder verschaffing van volledige democratische legitimiteit aan de maatregelen ter coördinatie van het economisch en begrotingsbeleid; Op de korte tot middellange termijn 66. dringt bij wijze van eerste stap aan op de vaststelling van duidelijke, transparante en bindende procedurele voorschriften voor de interactie tussen de instellingen binnen de trojka en de toewijzing van de taken en verantwoordelijkheden daarvan; is er stellig van overtuigd dat een duidelijke definitie en verdeling van taken noodzakelijk is ter verbetering van de transparantie, ter versterking van de democratische controle op en vergroting van de geloofwaardigheid van het werk van de trojka; 67. dringt aan op de ontwikkeling van een betere communicatiestrategie voor lopende en toekomstige financiële bijstandsprogramma's; dringt erop aan om hieraan de allerhoogste prioriteit te geven, omdat niets doen op dit gebied uiteindelijk het imago van de Unie zal beschadigen; 68. dringt aan op een onafhankelijk onderzoek naar de gunning van contracten aan externe consultants, het ontbreken van openbare aanbestedingen, de bijzonder hoge vergoedingen die worden betaald en de potentiële belangenconflicten; Economische en sociale effecten 69. brengt in herinnering dat het door het Europees Parlement in Verordening (EU) nr. 472/2013 bepleite standpunt de invoering van bepalingen behelsde op grond waarvan de macro-economische aanpassingsprogramma's ook moesten voorzien in noodplannen voor het geval de voorspelde basisscenario's niet zouden uitkomen of in het geval van onvoorziene omstandigheden die de steunontvangende lidstaat niet onder controle hebben, zoals onverwachte internationale economische schokken; benadrukt dat dergelijke plannen een voorwaarde zijn voor prudente beleidsvorming, gelet op de broosheid en geringe betrouwbaarheid van de economische modellen die ten grondslag liggen aan de programmaprognoses, zoals is gebleken in alle lidstaten die onder de steunprogramma's vallen; 70. dringt er bij de EU op aan om de ontwikkelingen in de lidstaten op financieel, economisch en begrotingsgebied nauwlettend te volgen en een geïnstitutionaliseerd systeem van positieve stimulansen op te zetten om de lidstaten die op dit gebied optimale praktijken toepassen of overnemen en lidstaten die hun aanpassingsprogramma's volledig uitvoeren, daarvoor te belonen; 71. verzoekt de trojka de stand van zaken op te maken inzake het lopende debat over begrotingsmultiplicatoren en de mogelijkheid in overweging te nemen de mvo's te herzien op grond van de laatste empirische bevindingen; 72. verzoekt de trojka door te gaan met de nieuwe beoordelingen van de houdbaarheid van schulden en om zo spoedig mogelijk iets te doen aan de noodzaak om de Griekse staatsschuld terug te brengen en de ernstige kapitaaluitstroom uit het land tegen te gaan, die in significante mate bijdraagt aan de vicieuze cirkel van de heersende economische depressie in het land; herinnert eraan dat er verschillende mogelijkheden bestaan om een dergelijke schuldherstructurering vorm te geven zoals, naast een waarderingscorrectie op de hoofdsom van obligaties, obligatieruil, verlenging van de looptijd van obligaties en verlaging van de couponrente; is van mening dat de verschillende mogelijkheden voor schuldsanering zorgvuldig moten worden afgewogen; 73. beklemtoont dat de overeengekomen mvo's – waar dit niet het geval is – in overeenstemming moeten worden gebracht met de doelstellingen van de Europese Unie, d.w.z. de bevordering van de werkgelegenheid, de verbetering van de levensomstandigheden en de arbeidsvoorwaarden, zodat onderlinge aanpassing in positieve zin mogelijk wordt gemaakt, alsmede een adequate sociale bescherming, alsmede sociale dialoog, de ontwikkeling van de personele hulpbronnen om een duurzaam hoog werkgelegenheidsniveau mogelijk te maken, en de bestrijding van uitsluiting, zoals vermeld in artikel 151 VWEU; spreekt zijn steun uit voor een omzichtige verlenging van de budgettaire aanpassingstermijnen, die in de memoranda reeds haar beslag heeft gekregen naarmate de vrees voor een algehele instorting is weggeëbd; is voorstander van eventuele verdere aanpassingen naarmate de macro-economische situatie verbetert; 74. betreurt dat de lasten niet door iedereen die zich op een onverantwoorde manier heeft gedragen zijn gedeeld en dat de bescherming van obligatiehouders werd beschouwd als een noodzaak waaraan de EU in het belang van de financiële stabiliteit moest voldoen; verzoekt de Raad om het door hem vastgestelde systeem voor de behandeling van legacy-activa in werking te doen treden teneinde de vicieuze cirkel tussen overheden en banken te doorbreken en de staatsschulden van Ierland, Griekenland, Portugal en Cyprus te verlichten; roept de Eurogroep ertoe op zijn toezegging na te komen om de situatie van de financiële sector in Ierland aan een onderzoek te onderwerpen met het oog op de verdere verbetering van de duurzaamheid van het Ierse aanpassingsprogramma; verzoekt de Eurogroep, in het licht van het bovenstaande, zijn belofte aan Ierland na te komen en de schuldenlast van banken aan te pakken; is van mening dat bijzondere aandacht moet worden geschonken aan de toepassing van het stabiliteits- en groeipact op de zogenoemde "erfschulden" omdat deze in Ierland als onbillijk worden ervaren en als een belasting waaronder het land gebukt gaat als gevolg van de flexibiliteitsbepalingen van het herziene pact; is van mening dat de verdeling van de kosten op de langere termijn het aandeel van de beschermde obligatiehouders moet weerspiegelen; neemt kennis van de verzoek van de Ierse autoriteiten tot overdracht van een deel van de overheidsschuld dat overeenkomt met de kosten van de reddingsoperatie van de financiële sector aan het ESM; 75. pleit ervoor dat de Commissie, de Eurogroep en het IMF een nader onderzoek instellen naar het concept van "voorwaardelijk converteerbare obligaties", waarbij de opbrengsten van nieuw uitgegeven overheidsschuld in de lidstaten die onder de bijstandsregeling vallen worden gekoppeld aan de economische groei; 76. herinnert aan de noodzaak van maatregelen om belastinginkomsten te waarborgen, met name voor de programmalanden als bedoeld in Verordening (EU) nr. 472/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 21 mei 2013 betreffende de versterking van het economische en budgettaire toezicht op lidstaten in de eurozone die ernstige moeilijkheden ondervinden of dreigen te ondervinden ten aanzien van hun financiële stabiliteit (verslag-Gauzès), door "maatregelen [te nemen] in nauwe samenwerking met de Commissie en in samenspraak met de ECB en, naargelang het geval, met het IMF, gericht op een efficiëntere en doelmatigere belastinginning en op bestrijding van belastingfraude en -ontduiking, met als doel de belastinginkomsten te verhogen"; herinnert eraan dat met spoed effectieve stappen moeten worden ondernomen om zowel binnen als buiten de EU belastingfraude te bestrijden; pleit voor implementatiemaatregelen waardoor alle partijen een billijke bijdrage aan de belastinginkomsten zouden leveren; 77. dringt erop aan dat de manier waarop gebruik wordt gemaakt van noodfondsen openbaar wordt gemaakt; onderstreept dat er meer duidelijkheid moet komen omtrent de omvang van de middelen die worden toegewezen voor de financiering van tekorten, voor de financiering van de overheid en voor de terugbetaling aan particuliere schuldeisers; 78. dringt erop aan de sociale partners effectief te betrekken bij het opzetten en uitvoeren van zowel huidige als toekomstige aanpassingsprogramma's; is van mening dat door de sociale partners in het kader van de programma's gemaakte afspraken moeten worden gehonoreerd voor zover zij met de programma's verenigbaar zijn; wijst er met nadruk op dat Verordening (EU) nr. 472/2013 bepaalt dat de bijstandsprogramma's de nationale praktijken en instellingen voor loonvorming moeten respecteren; 79. dringt erop aan de EIB te betrekken bij de conceptie en uitvoering van investeringsgerelateerde maatregelen, zodat deze ten goede komen aan het economisch en sociaal herstel; 80. betreurt dat de programma's niet onder de toepassing vallen van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens en het Europees Sociaal Handvest, aangezien zij niet zijn gebaseerd op het primaire recht van de Unie; 81. onderstreept dat de Europese instellingen het recht van de Unie onder alle omstandigheden dienen te eerbiedigen, met inbegrip van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie; 82. benadrukt dat het streven naar economische en financiële stabiliteit in de lidstaten en de Unie als geheel de maatschappelijke stabiliteit, het Europees sociaal model en de sociale rechten van de EU-burgers niet mag ondermijnen; onderstreept dat de betrokkenheid van de sociale partners bij de economische dialoog op Europees niveau op de politieke agenda moet worden geplaatst, zoals wordt voorgeschreven door de Verdragen; is van mening dat de sociale partners moeten worden betrokken bij de opstelling en uitvoering van zowel huidige als toekomstige aanpassingsprogramma's; De Commissie 83. dringt aan op de volledige tenuitvoerlegging van en zeggenschap over Verordening (EU) nr. 472/2013; verzoekt de Commissie interinstitutionele onderhandelingen aan te knopen met het Europees Parlement, met als doel een gemeenschappelijke procedure te definiëren voor het informeren van de bevoegde commissie van het Europees Parlement omtrent de conclusies die worden getrokken uit de monitoring van het macro-economische aanpassingsprogramma en omtrent de vooruitgang die is geboekt bij het opstellen van het ontwerp voor een macro-economisch aanpassingsprogramma als bedoeld in artikel 7 van Verordening (EU) nr. 472/2013; herinnert de Commissie eraan dat zij een ex‑postevaluatie moet opmaken en publiceren van haar aanbevelingen en van haar deelname aan de trojka; verzoekt de Commissie deze evaluaties op te nemen in het beoordelingsverslag als bedoeld in artikel 19 van Verordening (EU) nr. 472/2013; brengt de Raad en de Commissie in herinnering dat artikel 16 van Verordening (EU) nr. 472/2013 bepaalt dat lidstaten die op 30 mei 2013 financiële bijstand hebben ontvangen, met ingang van die datum zijn onderworpen aan deze verordening; roept de Raad en de Commissie ertoe op overeenkomstig artikel 265 VWEU in te grijpen om de ad-hocprogramma's voor financiële ondersteuning te stroomlijnen en af te stemmen op de procedures en besluiten waarnaar wordt verwezen in Verordening (EU) nr. 472/2013; verzoekt de Commissie en de medewetgevers om bij het ontwerpen en ten uitvoer leggen van de volgende stappen van de EMU de nodige lessen te trekken uit de ervaringen met de trojka, alsook bij de herziening van Verordening (EU) nr. 472/2013; 84. herinnert de Commissie en de Raad aan het standpunt dat het Parlement ter plenaire vergadering heeft ingenomen ten aanzien van Verordening (EU) nr. 472/2013; benadrukt in het bijzonder dat het Europees Parlement in dit standpunt bepalingen heeft opgenomen die de transparantie van en de democratische controle op het besluitvormingsproces voor de vaststelling van macro-economische aanpassingsprogramma's verder verbeteren, en aldus bewerkstelligen dat het mandaat en de algehele rol van de Commissie duidelijker en beter worden afgebakend; verzoekt de Commissie deze bepalingen opnieuw te beoordelen en ze in het systeem te integreren in geval van een eventueel toekomstig voorstel tot wijziging van Verordening (EU) nr. 472/2013; brengt vanuit dat perspectief in herinnering dat de voorbereiding van de toekomstige bijstandsprogramma's dient te worden geplaatst onder de verantwoordelijkheid van de Commissie, die in voorkomend geval het advies moet inwinnen van derden zoals de ECB, het IMF of andere instanties; 85. dringt erop aan dat de Commissie conform Verordening (EU) nr. 472/2013 en ook in ruimere zin volledige opening van zaken geeft wanneer zij optreedt in haar hoedanigheid van lid van het EU-bijstandsmechanisme; verlangt dat de vertegenwoordigers van de Commissie in dat mechanisme door het Parlement worden gehoord alvorens zij hun taken aanvatten; dringt erop aan dat zij regelmatig verslag uitbrengen aan het Europees Parlement; 86. stelt voor dat de Commissie voor elk programmaland een "taskforce voor groei" instelt, waarin deskundigen van onder andere de lidstaten en de EIB zitting hebben, alsmede vertegenwoordigers van de particuliere sector en het maatschappelijk middenveld, opdat deze sectoren daarbij ook worden betrokken, zodat zij suggesties kunnen aandragen ter bevordering van de groei, in aanvulling op het beleid van begrotingsconsolidatie en structuurhervormingen; deze taskforce zou als doelstelling moeten hebben het vertrouwen te herstellen en op die manier het investeringsklimaat te verbeteren; de Commissie zou moeten voortbouwen op de ervaringen met het twinninginstrument voor samenwerking tussen overheden van lidstaten en begunstigde landen; 87. is van mening dat in verband met de procedure bij macro-economische onevenwichtigheden (PMO) of wanneer de Commissie de jaarlijkse governanceverklaringen opstelt, beter rekening moet worden gehouden met de situatie van de eurozone als geheel (met inbegrip van de spill-overeffecten van nationaal beleid op andere lidstaten); 88. is van mening dat in het kader van de procedure bij macro-economische onevenwichtigheden (PMO) ook duidelijk moet worden beoordeeld of een lidstaat niet al teveel op één specifieke economische sector leunt; 89. verzoekt de Commissie in het licht van de staatssteunregels een grondige beoordeling op te maken van de liquiditeitsvoorzieningen van het ESCB; 90. verzoekt de Commissie in haar hoedanigheid van "hoedster van de Verdragen", aan het einde van 2015 een uitvoerige studie te presenteren van de economische en sociale gevolgen van de aanpassingsprogramma's in de vier landen, om een juist inzicht te krijgen in zowel de korte- als langetermijneffecten van de programma's, zodat de aldus verkregen informatie kan worden gebruikt voor toekomstige bijstandsmaatregelen; verzoekt de Commissie bij de opstelling van deze studie alle relevante overlegorganen in te zetten, met inbegrip van het Economisch en Financieel Comité, het Comité voor de werkgelegenheid en het Comité voor sociale bescherming, en volledig samen te werken met het Parlement; is van mening dat bij het verslag van de Commissie ook de evaluatie van het Europees Bureau voor de grondrechten moet worden betrokken; 91. verzoekt de Commissie en de Raad erop toe te zien dat alle relevante directoraten-generaal (DG's) van de Commissie en de nationale ministeries bij de mvo-besprekingen en ‑beslissingen worden waarborgen; wijst met name op de rol die het DG Werkgelegenheid samen met DG ECFIN en DG MARKT te vervullen heeft om ervoor zorgen dat de sociale dimensie bij de onderhandelingen een belangrijk punt van overweging is en dat ook met de sociale effecten rekening wordt gehouden; De ECB 92. dringt erop dat dat bij elke hervorming van het trojkastelsel de rol van de ECB zorgvuldig wordt geanalyseerd, zodat deze overeenstemt met het mandaat van de ECB; dringt er met name op aan de ECB de status toe te kennen van een stille waarnemer met een transparante en duidelijk gedefinieerde adviserende rol, terwijl zij geen volledige onderhandelingspartner mag zijn, en dat de ECB niet meer mag optreden als medeondertekenaar van missieverklaringen; 93. verzoekt de ECB om ex-postevaluaties van het effect van haar aanbevelingen en van haar deelname aan de trojka uit te voeren en te publiceren; 94. pleit ervoor dat de ECB haar richtsnoeren betreffende de noodliquiditeitssteun (ELA) en haar collaterale kaderverordeningen actualiseert ter wille van de transparantie van de liquiditeitsvoorschriften voor de lidstaten die bijstand ontvangen en ter verhoging van de rechtszekerheid omtrent het solvabiliteitsconcept dat door het ESCB wordt gehanteerd; 95. verzoekt de ECB en de nationale centrale banken tijdig uitvoerige informatie te publiceren omtrent de noodliquiditeitsbijstand, onder andere over de voorwaarden voor steun, zoals de solvabiliteitstatus, de wijze waarop deze bijstand door de nationale centrale banken wordt gefinancierd, het rechtskader en het praktische functioneren daarvan; Het IMF 96. is van mening dat na jaren ervaring met het ontwerpen en uitvoeren van financiële programma's, de Europese instellingen de noodzakelijke kennis hebben verworven om zelf dergelijke programma's te kunnen ontwerpen en ten uitvoer te leggen, waarbij de betrokkenheid van het IMF zal worden geherdefinieerd zoals omschreven in dit verslag; 97. dringt erop aan dat het IMF in de toekomst nog slechts bij wijze van optie bij de eurozone zal worden betrokken; 98. verzoekt het IMF de reikwijdte van zijn eventuele toekomstige betrokkenheid bij Uniegerelateerde bijstandsprogramma's te herdefiniëren en te beperken tot die van als katalysator fungerende kredietverstrekker die een minimum aan financiering en deskundigheid beschikbaar stelt aan het leningopnemende land en de EU-instellingen, waarbij de optie van uittreding indien geen overeenstemming wordt bereikt dient te blijven bestaan; 99. verzoekt de Commissie overeenkomstig artikel 138 VWEU passende maatregelen voor te stellen met het oog op de gezamenlijke vertegenwoordiging van de eurozone in internationale financiële instellingen en conferenties, en met name in het IMF, ter vervanging van het huidige systeem waarbij elke lidstaat op internationaal niveau afzonderlijk is vertegenwoordigd; merkt op dat hiervoor een wijziging in de statuten van het IMF nodig is; 100. verlangt dat het Europees Parlement op ad-hocbasis wordt geraadpleegd over de mogelijke betrokkenheid van het IMF bij de eurozone; De Raad en de Eurogroep 101. dringt aan op een herevaluatie van het besluitvormingsproces van de Eurogroep, zodat daarin ook ruimte wordt geschapen voor adequate democratische controle op zowel nationaal als Europees niveau; dringt aan op de vaststelling van Europese richtsnoeren met het oog op een adequate democratische controle op de implementatie van maatregelen op nationaal niveau, die recht doen aan de kwaliteit van de werkgelegenheid, aan de sociale bescherming, de gezondheidszorg en het onderwijs en iedereen de toegang waarborgen tot sociale stelsels; pleit ervoor dat de permanente voorzitter van de Eurogroep een voltijdse taak zou moeten zijn; stelt voor dat de voorzitter een van de vicevoorzitters van de Commissie zou moeten zijn, die aan het Parlement verantwoording moet afleggen; dringt op de korte termijn aan op de instelling van een regelmatige dialoog tussen de trojka en het Parlement; 102. verzoekt de Eurogroep, de Raad en de Europese Raad de volledige verantwoordelijkheid op zich te nemen voor de werkzaamheden van de trojka; pleit met name voor een betere verantwoording van besluiten van de Eurogroep met betrekking tot financiële bijstand, aangezien de ministers van financiën uiteindelijk de politieke verantwoordelijkheid dragen voor macro-economische aanpassingsprogramma's en de tenuitvoerlegging daarvan, terwijl ze dikwijls niet rechtstreeks verantwoording hoeven af te leggen aan hun eigen nationale parlement of het Europees Parlement voor specifieke besluiten; is van mening dat de voorzitter van de Eurogroep in het Europees Parlement en de Europese ministers van financiën van de EU in hun eigen nationale parlement moeten worden gehoord alvorens financiële bijstand wordt verleend; benadrukt dat zowel de voorzitter van de Eurogroep als de ministers van financiën moeten worden verplicht regelmatig verslag uit te brengen aan het Europees Parlement en de nationale parlementen; 103. dringt er bij alle lidstaten op aan hun nationale inbreng in de werkzaamheden en besluiten van het Europees semester te vergroten en alle maatregelen en hervormingen uit te voeren waarmee zij hebben ingestemd in het kader van de landenspecifieke aanbevelingen; brengt in herinnering dat de Commissie in slechts 15 % van de ongeveer 400 landenspecifieke aanbevelingen aanzienlijke vorderingen heeft geconstateerd in vergelijking met de voorbije jaren; Het ESM 104. benadrukt dat er na de geleidelijke uitfasering van de trojka een andere instelling moet zijn die toezicht houdt op de lopende hervormingen; 105. benadrukt dat de oprichting van het EFSF en het ESM buiten de instellingen van de Unie om een stap terug betekent in de ontwikkeling van de Unie, die met name ten koste gaat van het Europees Parlement, de Europese Rekenkamer en het Hof van Justitie; 106. verlangt dat het ESM wordt geïntegreerd in het rechtskader van de Unie en zich ontwikkelt tot een communautair mechanisme, zoals voorzien in het ESM-Verdrag; verlangt dat het ESM verantwoording moet afleggen aan het Europees Parlement en de Europese Raad, ook met betrekking tot besluiten tot toekenning van financiële bijstand, alsook besluiten tot toekenning van nieuwe leningtranches; erkent dat zolang de lidstaten aan het ESM rechtstreekse bijdragen uit hun nationale begrotingen leveren, zij ook de toekenning van financiële bijstand moeten goedkeuren; dringt erop aan dat het ESM verder wordt uitgebouwd met adequate capaciteiten tot het lenen en uitlenen van middelen en pleit voor de totstandbrenging van een dialoog tussen de Raad van Bestuur van het ESM en de Europese sociale partners en voor integratie van het ESM in de EU-begroting; roept de leden van de ESM er in afwachting dat het bovenstaande realiteit wordt toe op, op korte termijn af te zien van de unanimiteitsregel, zodat gewone besluiten met gekwalificeerde meerderheid in plaats van met eenparigheid van stemmen kunnen worden genomen, en toe te staan dat er anticiperende steun wordt verleend; 107. verzoekt de Raad en de Eurogroep de toezegging van de voorzitter van de Europese Raad gestand te doen om met het Europees Parlement te onderhandelen over een interinstitutionele regeling tot instelling van een adequaat interimmechanisme ter vergroting van de controleerbaarheid van het ESM; dringt in dit verband ook aan op meer transparantie omtrent de werkmethoden van de Raad van Bestuur van het ESM; 108. onderstreept dat de jurisprudentie van het Hof van Justitie in de zaak Pringle de mogelijkheid biedt om het ESM zonder verdragswijziging in het communautaire systeem te integreren op basis van artikel 352 VWEU; verzoekt de Commissie daarom om tegen eind 2014 een hiertoe strekkend wetgevingsvoorstel in te dienen; De middellange tot lange termijn 109. dringt erop aan de memoranda in de communautaire wetgeving te integreren teneinde een geloofwaardige en duurzame consolidatiestrategie te bevorderen en aldus bij te dragen aan de doelstellingen van de Europese groeistrategie, evenals aan de vastgestelde doelstellingen op het gebied van sociale cohesie en werkgelegenheid; stelt zich op het standpunt dat, om de bijstandsprogramma's van de nodige democratische legitimiteit te voorzien, de onderhandelingsmandaten aan het Europees Parlement ter stemming moeten worden voorgelegd en dat het Parlement over de daaruit resulterende mvo's moet worden geraadpleegd; 110. dringt er nogmaals op aan dat besluiten over de versterking van de EMU worden genomen op basis van het Verdrag betreffende de Europese Unie; stelt zich op het standpunt dat elke afwijking van de communautaire methode en een intensiever gebruik van intergouvernementele overeenkomsten (zoals bv. contractuele overeenkomsten) zou leiden tot verdeeldheid binnen de Unie, inclusief de eurozone, en haar geloofwaardigheid zou verzwakken en compromitteren; is zich ervan bewust dat de volledige eerbiediging van de communautaire methode bij de verdere hervormingen van het bijstandsmechanisme van de Unie zou kunnen nopen tot een verdragswijziging, en benadrukt dat bij dergelijke aanpassingen het EP volledig moet worden betrokken en dat zij het voorwerp moeten vormen van een overeenkomst; 111. is van mening dat de mogelijkheid moet worden onderzocht om het Verdrag zodanig te wijzigen dat het toepassingsgebied van het huidige artikel 143 van het VWEU wordt uitgebreid tot alle lidstaten en niet langer beperkt blijft tot lidstaten die niet de euro als munt hebben; 112. dringt aan op de oprichting, op basis van het Unierecht, van een Europees Monetair Fonds dat optreedt volgens de communautaire methode; is van mening dat het beoogde EMF de financiële middelen van het ESM voor het verlenen van steun aan lidstaten met betalingsbalansproblemen of lidstaten die insolvabel dreigen te worden moet combineren met de middelen en de ervaring die de Commissie de afgelopen jaren op dit terrein heeft opgebouwd; wijst erop dat bij een dergelijk systeem de belangenconflicten welke inherent zijn aan de huidige rol van de Commissie die handelt namens de Eurogroep en haar veel bredere rol als "hoedster van het Verdrag" worden vermeden; is van mening dat de EMF moet worden onderworpen aan de hoogste democratische normen inzake controleerbaarheid en legitimiteit; is van mening dat een dergelijk systeem zou zorgen voor transparantie in het besluitvormingsproces en zou bewerkstelligen dat alle betrokken instellingen volledig verantwoordelijk en aansprakelijk worden gesteld voor hun daden; 113. is van mening dat een verdragsherziening noodzakelijk zal zijn om het EU-kader voor de voorkoming en oplossing van crises volledig te verankeren in een juridisch verantwoorde en economisch duurzame basis; 114. is van mening dat de mogelijkheid moet worden onderzocht om een mechanisme te ontwikkelen met duidelijke procedurele stappen voor landen die insolvabel dreigen te worden, conform de regels van het "six-pack" en het "two-pack"; spoort het IMF er in deze context toe aan en verzoekt de Commissie en de Raad om het IMF een gemeenschappelijk standpunt te doen formuleren teneinde het debat over een internationaal mechanisme voor de herstructurering van staatsschulden (SDRM) nieuw leven in te blazen met als uiteindelijk doel om op dit terrein een billijke en multilaterale strategie uit te werken; 115. vat zijn aanbeveling om de respectieve functies en taken van elke deelnemer aan de trojka te verduidelijken als volgt samen: 116. is van mening dat het initiatief dat met dit verslag op gang is gebracht, nader moet worden uitgewerkt; roept het volgende Parlement ertoe op de werkzaamheden in het kader van dit verslag voort te zetten en de voornaamste bevindingen ervan verder te ontwikkelen en deze nader te onderzoeken; o o o 117. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Europese Raad, de Raad, de Eurogroep, de Commissie, de Europese Centrale Bank en het IMF. Het Europees Parlement, – gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU), en met name artikel 9, 151, 152 en 153, – gezien het Handvest van de grondrechten van de EU, en met name hoofdstuk IV (solidariteit), – gezien het herziene Europees Sociaal Handvest, en met name artikel 30 over het recht op bescherming tegen armoede en uitsluiting, – gezien de openbare hoorzitting die de Commissie werkgelegenheid en sociale zaken op 9 januari 2014 hield over de werkgelegenheids- en sociale aspecten van de rol en activiteiten van de trojka aangaande de programmalanden van de eurozone, – gezien die vier ontwerp-beleidsnota's met evaluaties van de sociale en werkgelegenheidsaspecten en -uitdagingen in respectievelijk Griekenland, Portugal, Ierland en Cyprus, die in januari 2014 zijn opgesteld door de ondersteunende afdeling economisch bestuur (Economisch en wetenschapsbeleid) van DG IPOL, – gezien de economische dialoog en gedachtewisseling met de Griekse minister van Financiën en de Griekse minister van Arbeid, Sociale Zekerheid en Welzijn, die door de commissies EMPL en ECON op 13 november 2012 was georganiseerd, – gezien de vijf besluiten van het Europees Comité voor Sociale Rechten van de Raad van Europa van 22 april 2013 inzake pensioenregelingen in Griekenland (1) , – gezien het 365ste verslag van het Comité voor vakbondsvrijheid van de Internationale Arbeidsorganisatie (IAO), – gezien zijn resolutie van 8 oktober 2013 over de gevolgen van de bezuinigingen op de begroting voor regionale en lokale overheden met betrekking tot de uitgaven in het kader van de EU-structuurfondsen in de lidstaten (2) , – gezien zijn resolutie van 4 juli 2013 over het effect van de crisis op de toegang tot zorg voor kwetsbare groepen (3) , – gezien zijn resolutie van 11 juni 2013 over sociale huisvesting in de Europese Unie (4) , – gezien zijn resolutie van 15 februari 2012 over sociale en werkgelegenheidsaspecten in de jaarlijkse groeianalyse 2012 (5) , – gezien de mededeling van de Commissie van 13 november 2013 getiteld "Jaarlijkse groeianalyse 2014" ( COM(2013)0800 ), en het ontwerp van gezamenlijk verslag dat daaraan als bijlage is toegevoegd, – gezien zijn resolutie van 23 oktober 2013 over het Europees Semester voor economische beleidscoördinatie: uitvoering van de prioriteiten voor 2013 (6) , – gezien de mededeling van de Commissie van 2 oktober 2013 getiteld "Versterking van de sociale dimensie van de Economische en Monetaire Unie" ( COM(2013)0690 ), – gezien vraag O-000122/2013 – B7-0524/2013 aan de Commissie, en de daarmee samenhangende resolutie van het Parlement van 21 november 2013 over de mededeling van de Commissie getiteld "Versterking van de sociale dimensie van de Economische en Monetaire Unie (EMU)" (7) , – gezien het EMPL-advies met het oog op zijn resolutie van 20 november 2012 over het verslag van de voorzitters van de Europese Raad, de Europese Commissie, de Europese Centrale Bank en de Eurogroep met als titel "Naar een echte Economische en Monetaire Unie" (8) , – gezien de mededeling van de Commissie van 16 december 2010 getiteld "Het Europees platform tegen armoede en sociale uitsluiting: een Europees kader voor sociale en territoriale samenhang" ( COM(2010)0758 ), en zijn desbetreffende resolutie van 15 november 2011 (9) , – gezien zijn resolutie van 20 november 2012 over het sociale investeringspact - een reactie op de crisis (10) , – gezien het verslag van Eurofound van 12 december 2013 getiteld "Industrial relations and working conditions in Europe 2012", – gezien de mededeling van de Commissie getiteld "Naar sociale investering voor groei en cohesie – inclusief de uitvoering van het Europees Sociaal Fonds 2014-2020" ( COM(2013)0083 ) van 20 februari 2013, – gezien vraag O-000057/2013 – B7-0207/2013 aan de Commissie, en de daarmee samenhangende resolutie van het Parlement van 12 juni 2013 over de mededeling van de Commissie met als titel "Naar sociale investering voor groei en cohesie - inclusief de uitvoering van het Europees Sociaal Fonds 2014-2020" (11) , – gezien het vierde monitoringverslag van het Comité van de Regio's over Europa 2020 van oktober 2013, – gezien het IAO-werkdocument nr. 49 van 30 april 2013 getiteld "The impact of the eurozone crisis on Irish social partnership: A political economy analysis", – gezien het IAO-werkdocument nr. 38 van 8 maart 2012 getiteld "Social dialogue and collective bargaining in times of crisis: The case of Greece", – gezien het IAO-werkdocument van 30 oktober 2013 getiteld "Tackling the job crisis in Portugal", – gezien het verslag van Bruegel van 17 juni 2013 getiteld "EU-IMF assistance to euro-area countries: an early assessment" (Blueprint van Bruegel 19), – gezien de persberichten van Eurostat inzake euro-indicatoren van 12 februari 2010 (22/2010) en van 29 november 2013 (179/2013), – gezien OESO-beleidsnota inzake economie nr. 1 van 12 april 2012 getiteld "Fiscal consolidation: How much, how fast and by what means? – An Economic Outlook Report", – gezien de mededeling van de Commissie van 3 maart 2010 getiteld "Europa 2020: Een strategie voor slimme, duurzame en inclusieve groei" ( COM(2010)2020 ), – gezien het werkdocument van het Europees Vakbondsinstituut (EVI) van mei 2013 getiteld "The Euro crisis and its impact on national and European social policies", – gezien het verslag van de Commissie van juni 2013 getiteld "Ontwikkelingen op de arbeidsmarkt in Europa 2013" (reeks European Economy 6/2013), – gezien het document van Caritas Europa van februari 2013 getiteld "The impact of the European Crisis: a study of the impact of the crisis and austerity on the people, with a special focus on Greece, Ireland, Italy, Portugal and Spain”, – gezien de beleidsnota van Oxfam van september 2013 getiteld "A cautionary tale: the true cost of austerity and inequality in Europe", – gezien artikel 48 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie werkgelegenheid en sociale zaken ( A7-0135/2014 ), A. overwegende dat de ongekende economische en financiële crisis die de kwetsbaarheid van de overheidsfinanciën van sommige lidstaten heeft blootgelegd, en dat de maatregelen uit hoofde van het economische aanpassingsprogramma die in reactie op deze situatie zijn genomen door Griekenland (mei 2010 en maart 2012), Ierland (december 2010), Portugal (mei 2011) en Cyprus (juni 2013) directe en indirecte gevolgen hebben gehad voor de werkgelegenheidsniveaus en de levensomstandigheden van vele mensen; overwegende dat de Commissie alle programma's weliswaar formeel heeft ondertekend, maar dat het IMF, de Eurogroep, de Europese Centrale Bank (ECB), de Commissie en de betrokken lidstaten deze tezamen hebben uitgewerkt en de randvoorwaarden ervan hebben bepaald; B. overwegende dat wanneer de houdbaarheid van de economie en de begroting van de vier landen eenmaal is verzekerd, de inspanningen zich moeten concentreren op de sociale aspecten, met speciale aandacht voor het scheppen van werkgelegenheid; C. overwegende dat in artikel 9 VWEU is voorgeschreven: "Bij de bepaling en de uitvoering van haar beleid en optreden houdt de Unie rekening met de eisen in verband met de bevordering van een hoog niveau van werkgelegenheid, de waarborging van een adequate sociale bescherming, de bestrijding van sociale uitsluiting alsmede een hoog niveau van onderwijs, opleiding en bescherming van de volksgezondheid"; D. overwegende dat in artikel 151 VWEU wordt gesteld dat maatregelen van de EU en haar lidstaten verenigbaar moeten zijn met de sociale grondrechten zoals vastgelegd in het Europees Sociaal Handvest van 1961 en in het Gemeenschapshandvest van de sociale grondrechten van werkenden van 1989, teneinde onder andere de sociale dialoog te bevorderen; overwegende dat in artikel 152 VWEU het volgende is bepaald: "De Unie erkent en bevordert de rol van de sociale partners op het niveau van de Unie, en houdt daarbij rekening met de verschillen tussen de nationale stelsels. Zij bevordert hun onderlinge dialoog, met inachtneming van hun autonomie"; E. overwegende dat artikel 36 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie de Unie ertoe verbindt "overeenkomstig de Verdragen de toegang tot diensten van algemeen economisch belang die in de nationale wetgevingen en praktijken is geregeld, te erkennen en te eerbiedigen, teneinde de sociale en territoriale samenhang van de Unie te bevorderen"; overwegende dat in artikel 14 VWEU het volgende wordt vastgesteld: "gezien de plaats die de diensten van algemeen economisch belang in de gemeenschappelijke waarden van de Unie innemen, alsook de rol die zij vervullen bij het bevorderen van sociale en territoriale samenhang, dragen de Unie en de lidstaten er, in het kader van hun onderscheiden bevoegdheden en binnen het toepassingsgebied van de Verdragen zorg voor dat deze diensten functioneren op basis van beginselen en, met name economische en financiële, voorwaarden die hen in staat stellen hun taken te vervullen"; overwegende dat in artikel 345 VWEU wordt bepaald dat de Verdragen "de regeling van het eigendomsrecht in de lidstaten onverlet laten"; overwegende dat Protocol nr. 26 betreffende de diensten van algemeen belang dieper ingaat op de gedeelde waarden van de Unie met betrekking tot diensten van algemeen economisch belang; F. overwegende dat in artikel 6, lid 1, van het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU) is bepaald: "De Unie erkent de rechten, vrijheden en beginselen die zijn vastgesteld in het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie van 7 december 2000 (...), dat dezelfde juridische waarde als de Verdragen heeft", en overwegende dat leden 2 en 3 van dat artikel bepalen dat de Unie toetreedt tot het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden en dat deze rechten als algemene beginselen deel uitmaken van het recht van de Unie; G. overwegende dat het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie onder andere voorziet in het recht op collectieve onderhandelingen en collectieve actie , bescherming bij kennelijk onredelijk ontslag , rechtvaardige en billijke arbeidsomstandigheden en -voorwaarden , erkenning en eerbiediging van het recht op toegang tot socialezekerheidsvoorzieningen en sociale diensten, en, "om sociale uitsluiting en armoede te bestrijden", het recht op "bijstand ten behoeve van huisvesting, teneinde al diegenen die niet over voldoende middelen beschikken een waardig bestaan te verzekeren" , het recht op toegang tot preventieve gezondheidszorg en op medische verzorging , en erkenning en eerbieding van het recht op toegang tot diensten van algemeen economisch belang ; H. overwegende dat de door de Commissie op 3 maart 2010 voorgestelde en door de Europese Raad op 17 juni 2010 goedgekeurde Europa 2020-strategie onder andere gericht is op de volgende centrale doelstellingen met als streefdatum 2020: 75 % van de mannen en vrouwen in de leeftijd van 20 tot 64 jaar moet werk hebben, het percentage voortijdige schoolverlaters moet worden teruggebracht tot minder dan 10 %, minstens 40 % van de bevolking in de leeftijd van 30 tot 34 jaar moet een hogeronderwijsdiploma hebben en het aantal mensen voor wie armoede of sociale uitsluiting dreigt moet dalen met 20 miljoen; I. overwegende dat de sterke daling van het bbp van Griekenland, Portugal en Ierland volgens het kwartaaloverzicht van de Commissie van oktober 2013 getiteld "EU Employment and Social Situation" vooral geleid heeft tot banenverlies; J. overwegende dat het Parlement in zijn resolutie van 21 november 2013 waardering uitsprak voor de mededeling van de Commissie van 2 oktober 2013 getiteld "Versterking van de sociale dimensie van de Economische en Monetaire Unie" en voor het voorstel van de Commissie om een scorebord van kernindicatoren op sociaal en werkgelegenheidsgebied vast te stellen, in aanvulling op de procedure voor macro-economische onevenwichtigheden (PMO) en het gezamenlijk verslag over de werkgelegenheid (GVW) als een stap in de richting van een sociale dimensie van de EMU; benadrukt dat die indicatoren voldoende moeten zijn om de werkgelegenheids- en sociale situaties in de lidstaten op omvattende en transparante wijze te weerspiegelen; overwegende dat in de resolutie wordt benadrukt dat ervoor gezorgd moet worden dat dit toezicht gericht is op het beperken van de sociale verschillen tussen de lidstaten en op het bevorderen van opwaartse sociale convergentie en sociale vooruitgang; K. overwegende dat de beschikbare gegevens aantonen dat er in de vier landen een terugval plaatsvindt met betrekking tot de verwezenlijking van de sociale doelstellingen van Europa 2020 , met uitzondering van de streefcijfers met betrekking tot voortijdige verlaters van onderwijs en opleidingen en het aantal mensen met een hogeronderwijsdiploma; L. overwegende dat de economische langetermijnvooruitzichten in deze landen beter worden; overwegende dat deze ontwikkeling moet bijdragen tot het scheppen van nieuwe banen in deze economieën en de dalende werkgelegenheidstrend moet keren; 1. merkt op dat de EU-instellingen (de ECB, de Commissie en de Eurogroep) ook verantwoordelijk zijn voor de voorwaarden van de economische aanpassingsprogramma's; merkt tevens op dat houdbare overheidsfinanciën alsook adequate sociale bescherming voor de burgers moeten worden gewaarborgd; 2. betreurt het feit dat het Parlement volledig werd uitgesloten in alle fasen van de programma's: de voorbereidende fase, de uitwerking van de opdrachten en het toezicht op de gevolgen van de resultaten van de programma's en bijbehorende maatregelen; merkt op dat, hoewel deze samenwerking met het Europees Parlement niet verplicht was vanwege het ontbreken van een rechtsgrondslag, de afwezigheid van de Europese instellingen en van Europese financiële mechanismen tot gevolg had dat de programma's moesten worden geïmproviseerd, hetgeen resulteerde in buiten de sfeer van de communautaire methode gesloten financiële en institutionele overeenkomsten; merkt in dit verband op dat de ECB besluiten heeft genomen die buiten haar mandaat vallen; wijst opnieuw op de hoedanigheid van de Commissie als hoedster van de Verdragen en herinnert eraan dat deze rol altijd moet worden geëerbiedigd; is van mening dat het politieke proces van het ontwerpen en uitvoeren van de aanpassingsprogramma's voor landen met ernstige financiële problemen alleen moet worden gestuurd door instellingen die daadwerkelijk democratisch controleerbaar zijn; 3. betreurt het feit dat de programma's in kwestie werden ontwikkeld zonder voldoende middelen om de gevolgen ervan te evalueren aan de hand van effectbeoordelingen of coördinatie met het Comité voor de werkgelegenheid, het Comité voor sociale bescherming, de Raad Werkgelegenheid, Sociaal beleid, Volksgezondheid en Consumentenzaken (EPSCO) of de Commissaris voor werkgelegenheid en sociale zaken; betreurt daarnaast dat de IAO niet werd geraadpleegd en het feit dat, ondanks de belangrijke sociale gevolgen, de bij het Verdrag opgerichte adviesorganen, in het bijzonder het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) en het Comité van de Regio's (CvdR), niet werden geraadpleegd; 4. betreurt dat de aan de financiële bijstand verbonden voorwaarden de sociale doelstellingen van de EU om verschillende redenen in het gedrang hebben gebracht: Werkgelegenheid 5. merkt op dat de extreem moeilijke economische en financiële crisis en het aanpassingsbeleid in de vier landen hebben geleid tot hogere werkloosheidscijfers en meer banenverlies, en tot meer langdurig werklozen, en in sommige gevallen tot verslechterde arbeidsomstandigheden; wijst op de bijzondere rol die de werkloosheidscijfers vervullen voor de instandhouding van sociale bescherming en pensioenstelsels, alsmede voor de verwezenlijking van de sociale en werkgelegenheidsdoelstellingen van Europa 2020; 6. wijst erop dat de verwachting dat interne devaluatie groei en nieuwe banen zou opleveren om het concurrentievermogen te herstellen, niet is ingelost; benadrukt het feit dat deze niet-uitgekomen verwachting een tendens weerspiegelt om het structurele karakter van de crisis, alsook het belang om de binnenlandse vraag, investeringen en kredietverstrekking aan de reële economie op peil te houden, te onderschatten; benadrukt het procyclische karakter van de bezuinigingsmaatregelen en het feit dat deze in bepaalde gevallen niet vergezeld zijn gegaan van structurele veranderingen en hervormingen, waarbij speciale aandacht uitgaat naar kwetsbare bevolkingsgroepen, opdat een door sociale samenhang en werkgelegenheid gekenmerkte groei kan worden bewerkstelligd; 7. wijst erop dat de hoge percentages werklozen en gedeeltelijk werklozen, in combinatie met de loonsverlagingen in zowel de openbare als de particuliere sector en, in een aantal gevallen, het ontbreken van doeltreffend optreden tegen belastingontwijking in combinatie met een verlaging van de bijdragen, een bedreiging vormen voor de houdbaarheid en de toereikendheid van de publieke socialezekerheidsstelsels, omdat er zo gaten ontstaan in de financiering van de sociale zekerheid; 8. wijst erop dat de verslechterende omstandigheden van en het verlies aan kmo's een van de belangrijkste oorzaken van het verlies aan arbeidsplaatsen en de grootste bedreiging voor toekomstig herstel zijn; merkt op dat in het aanpassingsbeleid geen rekening is gehouden met strategische sectoren die in aanmerking moesten worden genomen om toekomstige groei en sociale samenhang te waarborgen; wijst erop dat dit geleid heeft tot een aanzienlijk verlies aan arbeidsplaatsen in strategische sectoren, zoals de industrie en de O&amp;O&amp;I-sector; wijst erop dat de vier landen zich moeten inspannen om de nodige gunstige voorwaarden te scheppen voor ondernemingen, en met name kmo's, opdat zij hun bedrijf op de lange termijn op een duurzame manier kunnen ontwikkelen; wijst erop dat vele banen verloren zijn gegaan in elementaire publieke sectoren, zoals de gezondheidszorg, het onderwijs en sociale overheidsdiensten; 9. betreurt het feit dat de werkloosheid het hoogst is onder jongeren, en dat de situatie op dit vlak in het bijzonder ernstig is in landen zoals Griekenland (waar de werkloosheid meer dan 50 % bedraagt), Portugal en Ierland (waar de werkloosheid in 2012 de 30 % overschreed) en Cyprus (waar ze ongeveer 26,4 % bedraagt); merkt op dat deze cijfers sinds het begin van de crisis al vijf jaar aanhouden; betreurt het feit dat als jongeren toch een baan vinden, velen van hen -gemiddeld 43 %, vergeleken met 13 % van de volwassen werknemers- vaak in onzekere omstandigheden of op basis van deeltijdse arbeidsovereenkomsten werken, waardoor het hen zwaar valt onafhankelijk van hun familie te leven en waardoor innovatiepotentieel en knowhow verloren gaan, met alle gevolgen van dien voor productie en groei; 10. merkt op dat de meest kwetsbare groepen op de arbeidsmarkt – langdurig werklozen, vrouwen, migrerende werknemers en mensen met een handicap – het zwaarst hebben geleden en te kampen hebben met een hogere werkloosheid dan de nationale gemiddelden; wijst op de scherpe stijging van het aantal langdurig werkloze vrouwen en oudere werknemers en de extra moeilijkheden waarmee deze werknemers zullen worden geconfronteerd als zij willen terugkeren op de arbeidsmarkt zodra de economie uiteindelijk herstelt; benadrukt dat deze werknemers behoefte hebben aan gerichte maatregelen; 11. waarschuwt dat indien deze enorme verschillen, met name in het geval van de jongere generatie, niet worden weggewerkt, ze uiteindelijk de arbeidsmarkt van de vier landen structurele schade kunnen berokkenen, het herstelvermogen van de landen kunnen fnuiken, een onvrijwillige migratie kunnen veroorzaken die de effecten van een aanhoudende braindrain verder verergeren, en de aanhoudende verschillen tussen lidstaten die werkgelegenheid creëren en lidstaten die goedkope arbeidskrachten leveren, kunnen vergroten; betreurt dat negatieve sociale en economische ontwikkelingen tot de belangrijkste motivaties van jongeren behoren om te migreren en het recht van vrij verkeer uit te oefenen; 12. is bezorgd over het feit dat in sommige gevallen en sectoren niet alleen banen verloren gaan, maar ook de kwaliteit van banen achteruit gaat, de onzekere werkgelegenheid toeneemt en de fundamentele arbeidsnormen verslechteren; benadrukt dat de lidstaten gerichte inspanningen moeten leveren om de toename van onvrijwillige deeltijdarbeid en tijdelijke arbeidsovereenkomsten, onbetaalde stages en leerlingplaatsen, schijnzelfstandigen en de activiteiten van de zwarte economie aan te pakken; merkt voorts op dat, hoewel het vaststellen van lonen niet onder de bevoegdheden van de EU valt, de programma's van invloed zijn geweest op de minimumlonen: in Ierland moest het minimumloon met bijna 12 % worden verlaagd (een besluit dat later echter is gewijzigd), en in Griekenland werd een drastische verlaging van 22 % voorgeschreven; 13. wijst er nogmaals op dat de grootste aandacht in de Europa 2020-strategie naar het werkloosheidscijfer uitgaat, omdat hieruit blijkt of er voldoende menselijke en financiële middelen zijn om ons economische en sociale model te handhaven; verzoekt de vertraagde werkloosheid niet te verwarren met een herstel van verloren banen, omdat de toegenomen emigratie niet in aanmerking is genomen; merkt op dat de terugval van de werkgelegenheid in de industrie al een probleem was voordat de programma's werden gelanceerd; benadrukt dat er behoefte is aan meer en betere banen; herinnert eraan dat in de vier landen in de afgelopen vier jaar 2 miljoen banen verloren zijn gegaan, oftewel 15 % van het arbeidsaanbod in 2009; is ingenomen met het feit dat uit recente gegevens blijkt dat de werkgelegenheidscijfers voor Ierland, Cyprus en Portugal licht zijn toegenomen; Armoede en sociale uitsluiting 14. is bezorgd dat de programma's als voorwaarde voor financiële bijstand aanbevelingen omvatten voor specifieke bezuinigingen op werkelijke sociale uitgaven op belangrijke gebieden, zoals pensioenen, basisvoorzieningen, gezondheidszorg en in sommige gevallen farmaceutische producten voor de basisbescherming van de meest kwetsbaren, alsook op milieubescherming, in plaats van aanbevelingen die de nationale regeringen meer speelruimte geven om te bepalen waar er bespaard zou kunnen worden; vreest dat deze maatregelen voornamelijk van invloed zijn op de bestrijding van armoede, in het bijzonder kinderarmoede; herinnert eraan dat de bestrijding van armoede, in het bijzonder kinderarmoede, een van de doelstellingen van de lidstaten moet blijven en dat het fiscale en begrotingsconsolidatiebeleid deze doelstelling niet in de weg mag staan; 15. uit zijn ongerustheid over het feit dat bij de opstelling en de tenuitvoerlegging van de economische aanpassingsprogramma's onvoldoende aandacht is besteed aan de gevolgen van het economische beleid voor de werkgelegenheid of aan de sociale impact ervan, en dat in het geval van Griekenland de werkhypothese gebaseerd bleek te zijn op een onjuiste veronderstelling met betrekking tot het economisch multiplicatoreffect, waardoor het niet mogelijk was tijdig maatregelen te treffen om de meest kwetsbaren te beschermen tegen armoede, armoede op het werk en sociale uitsluiting; verzoekt de Commissie sociale indicatoren in aanmerking te nemen bij de onderhandelingen over de bijstelling van de economische aanpassingsprogramma's en te gebruiken ter vervanging van de landenspecifieke aanbevelingen, teneinde de noodzakelijke omstandigheden te scheppen voor groei en ongehinderde naleving van de fundamentele sociale beginselen en waarden van de EU; 16. merkt op dat in de EU sinds 2010 in Griekenland, Ierland en Portugal de sociale uitgaven het sterkst zijn gedaald, ondanks het feit dat de Commissie in haar kwartaaloverzicht van oktober 2013 ("EU Employment and Social Situation") het belang benadrukt van uitgaven voor sociale bescherming als waarborg tegen sociale risico's; 17. benadrukt dat er in sommige gevallen nieuwe vormen van armoede ontstaan die de midden- en werkende klasse treffen, waarbij er door problemen bij de aflossing van hypotheken en de hoge energieprijzen energiearmoede ontstaat en er steeds meer uitzettingen en gedwongen verkopen plaatsvinden; is bezorgd over aanwijzingen dat het aantal daklozen en mensen die van de woningmarkt zijn uitgesloten, toeneemt; herinnert eraan dat dit een schending van de grondrechten vormt; beveelt aan dat de lidstaten en hun plaatselijke overheden een neutraal huisvestingsbeleid ter bevordering van sociale en betaalbare huisvesting invoeren, het probleem van leegstand aanpakken en een doeltreffend preventiebeleid uitvoeren om het aantal uitzettingen te beperken; 18. uit zijn ongerustheid over het feit dat de regionale en territoriale ongelijkheden worden vergroot door de sociale en economische situatie (op micro- en macroniveau) in deze landen, waardoor de door de EU verkondigde doelstelling van meer interne regionale samenhang wordt ondermijnd; 19. wijst erop dat internationale en maatschappelijke organisaties ervoor hebben gewaarschuwd dat de nieuwe regeling voor salarisschalen, rangindeling en ontslag in de publieke sector gevolgen heeft voor de kloof tussen mannen en vrouwen; merkt op dat de IAO haar bezorgdheid heeft geuit over de onevenredige gevolgen van nieuwe, flexibele arbeidsvormen voor het salaris van vrouwen; wijst er voorts op dat de IAO de regeringen heeft gevraagd toezicht te houden op de impact van de bezuinigingen op de beloning van mannen en vrouwen in de particuliere sector; merkt bezorgd op dat de verkleining van de loonkloof tussen mannen en vrouwen in de programmalanden tot stilstand is gekomen en dat de loonkloof in deze landen groter is dan het gemiddelde in de EU; wijst erop dat de loonverschillen en de afname van de werkgelegenheid onder vrouwen meer aandacht moeten krijgen in de programmalanden; 20. wijst erop dat uit cijfers van Eurostat en de Commissie alsook uit diverse andere studies blijkt dat, in sommige gevallen, de ongelijke inkomensverdeling tussen 2008 en 2012 is toegenomen en de bezuinigingen op het vlak van sociale en werkloosheidsuitkeringen, evenals de loonsverlagingen ten gevolge van structurele hervormingen, het armoedeniveau hebben doen toenemen; merkt voorts op dat de Commissie in haar verslag melding maakt van een relatief hoog armoedeniveau onder werkenden vanwege de inperking of bevriezing van lage minimumlonen; 21. betreurt het feit dat het aantal mensen voor wie armoede of sociale uitsluiting dreigt in de meeste gevallen is toegenomen; merkt voorts op dat achter deze statistieken een nog hardere werkelijkheid schuilgaat, namelijk dat wanneer het bbp per hoofd van de bevolking achteruitgaat, ook de armoedegrens naar beneden opschuift, waardoor we mensen die we tot voor kort als arm beschouwden nu niet langer als arm beschouwen; wijst erop dat de krimp van het bbp, de sterke afname van publieke en particuliere investeringen en de daling van investeringen in O&amp;O in de programmalanden leiden tot een afname van het potentiële bbp en op de lange termijn tot armoede; 22. is ingenomen met het feit dat de Commissie in voornoemde studies erkent dat de Europa 2020-streefcijfers enkel in de gehele EU kunnen worden gehaald als er een drastische ommekeer van de huidige tendensen wordt bewerkstelligd; 23. betreurt het feit dat de programma's, althans voor Griekenland, Ierland en Portugal, een aantal uitvoerig omschreven voorschriften voor de hervorming van het gezondheidszorgstelsel en uitgavenbeperkingen omvatten, die gevolgen hebben gehad voor de kwaliteit en algemene toegankelijkheid van sociale voorzieningen, met name op het gebied van gezondheidszorg en sociale zorg, ondanks het feit dat in artikel 168, lid 7, VWEU is bepaald dat de EU de bevoegdheden van de lidstaten zal eerbiedigen; is bezorgd over het feit dat dit er in sommige gevallen toe heeft geleid dat een aantal mensen geen ziektekostenverzekering of toegang tot sociale bescherming kregen, waardoor het risico van extreme armoede en sociale uitsluiting alsmaar groter wordt, zoals blijkt uit het groeiende aantal armen en daklozen en uit het feit dat zij geen toegang hebben tot basisgoederen en -diensten; 24. betreurt dat er geen gerichte inspanningen zijn geleverd om ondoelmatigheden op te sporen in gezondheidszorgstelsels en in besluiten om bezuinigingen over de hele linie op gezondheidszorgbegrotingen door te voeren; waarschuwt dat de toepassing van eigen bijdragen ertoe kan leiden dat patiënten hun zorgvraag uitstellen, waardoor de financiële last bij de huishoudens komt te liggen; waarschuwt dat loonsverlagingen voor gezondheidspersoneel negatieve gevolgen voor de veiligheid van de patiënt kunnen hebben en kunnen leiden tot migratie van gezondheidspersoneel; 25. herhaalt dat artikel 12 van het Internationaal Verdrag inzake economische, sociale en culturele rechten (ICESCR) voorziet in eenieders recht op het hoogst haalbare niveau van lichamelijke en geestelijke gezondheid; merkt op dat alle vier de landen het Verdrag hebben ondertekend en dus het recht op gezondheid voor iedereen erkennen; 26. wijst er opnieuw op dat de Raad van Europa de bezuinigingen op het Griekse openbare pensioenstelsel al heeft afgekeurd, omdat ze in strijd zouden zijn met artikel 12 van het Europees Sociaal Handvest van 1961 en met artikel 4 van het daarbij horende protocol, door te stellen dat "de betwiste bepalingen van het nationale recht niet aan het toepassingsgebied van het Handvest worden onttrokken omdat ze aan de vereisten van andere wettelijke verplichtingen voldoen" (12) ; merkt op dat deze doctrine van het op een bevredigend niveau houden van het pensioenstelsel teneinde gepensioneerden een waardig leven te garanderen, over het algemeen geldig is in de vier landen en derhalve in aanmerking had moeten worden genomen; 27. betreurt de bezuinigingen op hulpmiddelen waarmee personen met een handicap zelfstandig kunnen leven; 28. wijst erop dat toen het Comité van deskundigen van de IAO de toepassing van Verdrag nr. 102 in het geval van de Griekse hervormingen evalueerde, het de radicale hervormingen van het pensioenstelsel streng bekritiseerde, en dat dezelfde kritische waarneming in het 29ste jaarverslag van de IAO is opgenomen; wijst er opnieuw op dat Verdrag nr. 102 in het algemeen geldig is in de vier landen en derhalve in aanmerking had moeten worden genomen; 29. benadrukt dat door de toenemende sociale armoede in de vier landen dankzij particuliere inspanningen, familienetwerken en hulporganisaties tevens meer solidariteit ontstaat onder de meest kwetsbare groepen; benadrukt dat dit soort tussenkomst geen structurele oplossing voor het probleem mag worden, zelfs al wordt de situatie van de meest behoeftigen erdoor verlicht en worden de kwaliteiten van Europees burgerschap erdoor aangetoond; 30. stelt tot zijn bezorgdheid vast dat de GINI-coëfficiënt geleidelijk is gestegen, in tegenstelling tot de algemene dalende trend in de eurozone, wat erop wijst dat de ongelijkheid bij de verdeling van de welvaart in de programmalanden aanzienlijk is toegenomen; Schooluitval 31. is ingenomen met het feit dat het aantal voortijdige schoolverlaters in de vier landen achteruitgaat; merkt op dat dit deels te wijten zou kunnen zijn aan de moeilijkheden die jongeren ondervinden bij hun zoektocht naar werk; herinnert eraan dat het dringend noodzakelijk is de kwalitatief hoogwaardige beroepsopleidingsstelsels te herstellen, aangezien dit een van de beste manieren is om de inzetbaarheid van jongeren op de arbeidsmarkt te verbeteren; 32. is ingenomen met het feit dat het aantal mensen met een hogeronderwijsdiploma in de vier landen is toegenomen; merkt op dat dit deels te wijten zou kunnen zijn aan de noodzaak die jongeren ervaren om hun toekomstige kansen op de arbeidsmarkt te verbeteren; 33. betreurt het feit dat, met name vanwege de besnoeiingen in de overheidsfinanciering, de kwaliteit van de onderwijsstelsels deze positieve ontwikkeling niet volgt, waardoor de problemen waarmee jongeren die geen baan hebben en geen onderwijs of opleiding volgen (NEET's) en kinderen met bijzondere behoeften te kampen hebben, nog groter worden; merkt op dat deze maatregelen concrete gevolgen kunnen hebben voor de kwaliteit van het onderwijs alsook voor het beschikbare materiaal en personeel, het aantal leerlingen per klas, de leerplannen en de centralisering van scholen; Sociale dialoog 34. benadrukt dat de sociale partners op nationaal niveau hadden moeten worden geraadpleegd of betrokken bij het aanvankelijke ontwerp van de programma's; betreurt het feit dat de voor de vier landen ontworpen programma's bedrijven in sommige gevallen vrij laten om niet deel te nemen aan collectieve arbeidsovereenkomsten en om sectorale loonakkoorden met directe gevolgen voor de structuur en waarde van de in de respectieve nationale grondwetten vastgestelde collectieve arbeidsovereenkomsten te herzien; wijst erop dat het Comité van deskundigen van de IAO heeft verzocht om de sociale dialoog te hervatten; betreurt dat het beginsel van collectieve vertegenwoordiging wordt ondermijnd, waardoor de automatische verlenging van collectieve arbeidsovereenkomsten, die in sommige landen zo van belang is, in het geding komt, met als gevolg dat het aantal van kracht zijnde collectieve arbeidsovereenkomsten aanzienlijk is gedaald; staat afwijzend tegenover de verlaging van de minimumlonen en de bevriezing van de nominale minimumlonen; benadrukt dat deze situatie het gevolg is van beperkte structurele hervormingen die enkel een deregulering van de arbeidsrelaties en loonsverlagingen met zich meebrengen, wat indruist tegen de algemene doelstellingen van de EU en het beleid van de Europa 2020-strategie; 35. herinnert eraan dat er geen pasklare oplossing bestaat die van toepassing is op alle lidstaten; Aanbevelingen 36. verzoekt de Commissie de sociale en economische gevolgen van de economische en financiële crisis en de aanpassingsprogramma's die zijn uitgevoerd als reactie hierop in de vier landen grondig te bestuderen, teneinde een duidelijk inzicht te verkrijgen in de gevolgen voor de werkgelegenheid en de socialebeschermingsstelsels op zowel korte als lange termijn, en voor het Europees sociaal acquis, met bijzondere aandacht voor de bestrijding van armoede, het behoud van een goede sociale dialoog en het evenwicht tussen flexibiliteit en zekerheid in de arbeidsrelaties; verzoekt de Commissie om bij de voorbereiding van deze studie haar adviesorganen te raadplegen, evenals het Comité voor de werkgelegenheid en het Comité voor sociale bescherming; stelt voor om het EESC te vragen een speciaal rapport op te stellen; 37. verzoekt de Commissie om de IAO en de Raad van Europa te vragen verslagen op te stellen over mogelijke herstel- en stimuleringsmaatregelen die nodig zijn om de sociale situatie in deze landen, de financiering van deze landen en de houdbaarheid van de overheidsfinanciën te verbeteren, en om de volledige naleving van het Europees Sociaal Handvest en het daarbij horende protocol en van de kernverdragen van de IAO en IAO-verdrag nr. 94 te waarborgen, aangezien de uit deze instrumenten voortvloeiende verplichtingen zijn beïnvloed door de economische en financiële crisis en de door de trojka gevraagde budgettaire aanpassingsmaatregelen en structurele hervormingen; 38. verzoekt de EU, met het oog op de opofferingen die deze landen hebben gemaakt, om na beoordeling en indien nodig met voldoende financiële middelen steun te verlenen aan het herstel van de normen voor sociale bescherming, de strijd tegen armoede en de ondersteuning van onderwijsdiensten, met name de diensten gericht op kinderen met bijzondere behoeften en mensen met een handicap, en de hernieuwing van de sociale dialoog door middel van een sociaal herstelplan; verzoekt de Commissie, de ECB en de Eurogroep om de bestaande uitzonderlijke maatregelen waar nodig en zo snel mogelijk te evalueren en te herzien; 39. verlangt dat bovengenoemde wettelijke verplichtingen zoals vastgesteld in de Verdragen en in het Handvest van de grondrechten worden nageleefd, daar niet-naleving een inbreuk op het primaire recht van de EU inhoudt; verzoekt het Bureau voor de grondrechten van de Europese Unie de gevolgen van de maatregelen voor de mensenrechten grondig te beoordelen en aanbevelingen uit te vaardigen in geval van schendingen van het Handvest; 40. verzoekt de trojka en de lidstaten in kwestie de programma's zo snel mogelijk te beëindigen en crisisbeheersmechanismen te ontwikkelen die alle EU-instellingen, met inbegrip van het Parlement, in staat stellen de sociale doelstellingen en beleidsplannen te verwezenlijken, ook die op het vlak van de individuele en collectieve rechten van personen voor wie de dreiging van sociale uitsluiting het grootst is, zoals vastgelegd in de Verdragen, in Europese overeenkomsten met sociale partners en in andere internationale verplichtingen (IAO-verdragen, het Europees Sociaal Handvest en het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens); roept op tot grotere transparantie en politieke betrokkenheid bij het ontwerp en de uitvoering van de aanpassingsprogramma's; 41. verzoekt de Commissie en de Raad evenveel aandacht te besteden aan sociale onevenwichtigheden en aan de correctie ervan als aan macro-economische onevenwichtigheden, en erop toe te zien dat de aanpassingsmaatregelen erop gericht zijn sociale rechtvaardigheid te waarborgen en een evenwicht mogelijk te maken tussen economische groei en werkgelegenheid, de uitvoering van structurele hervormingen en begrotingsconsolidatie; verzoekt beide instellingen voorts prioriteit te verlenen aan banencreatie en ondersteuning van ondernemerschap, en hiertoe evenveel aandacht te besteden aan de EPSCO en de prioriteiten van deze raad als aan ECOFIN en de Eurogroep en om, indien nodig, voorafgaand aan Eurotoppen een bijeenkomst van de ministers van werkgelegenheid en sociale zaken van de Eurogroep te organiseren; 42. beveelt aan dat de Commissie en de lidstaten uitgaven aan volksgezondheid en onderwijs niet beschouwen als uitgaven waarop kan worden bezuinigd, maar als investeringen van de overheid in de toekomst van het land, die moeten worden geëerbiedigd en verhoogd teneinde het economisch en sociaal herstel te bevorderen; 43. beveelt de programmalanden aan om, zodra het hoogtepunt van de financiële crisis achter de rug is, samen met de EU-instellingen herstelplannen voor de werkgelegenheid uit te voeren, teneinde hun economieën in voldoende mate te herstellen om de sociale situatie van vóór het programma terug te krijgen, aangezien dit noodzakelijk is om de macro-economische aanpassing te consolideren en de wanverhoudingen in de overheidssectoren, zoals de schulden en het begrotingstekort, in evenwicht te brengen; benadrukt dat er herstelplannen voor de werkgelegenheid moeten worden uitgevoerd, waarbij het volgende in aanmerking wordt genomen: 44. verzoekt de Commissie een voortgangsverslag over de Europa 2020-doelstellingen op te stellen, met specifieke aandacht voor het gebrek aan vooruitgang in de programmalanden, en om met voorstellen te komen om deze landen een geloofwaardig traject in de richting van alle Europa 2020-doelstellingen te laten volgen; 45. beveelt aan dat de lidstaten bij toekomstige arbeidshervormingen rekening houden met de flexizekerheidscriteria om het concurrentievermogen van ondernemingen te stimuleren, zoals uiteengezet in de Europa 2020-strategie, met inachtneming van andere elementen zoals energiekosten, oneerlijke concurrentie, sociale dumping, een eerlijk en doeltreffend financieel stelsel, begrotingsbeleid dat gunstig is voor groei en werkgelegenheid, en in het algemeen alles wat de ontwikkeling van de reële economie en ondernemerschap ten goede komt; verzoekt de Commissie sociale effectbeoordelingen uit te voeren voordat zij de programmalanden ingrijpende hervormingen oplegt, en rekening te houden met de overloopeffecten van deze maatregelen, zoals de gevolgen voor de armoede, sociale uitsluiting, misdaadcijfers en vreemdelingenhaat; 46. dringt aan op spoedmaatregelen om de toename van het aantal daklozen in de programmalanden te voorkomen en verzoekt de Commissie deze maatregelen via beleidsanalyse en de bevordering van goede praktijken te ondersteunen; 47. wijst erop dat de Commissie overeenkomstig artikel 19 van Verordening (EU) nr. 472/2013 uiterlijk 1 januari 2014 aan het Parlement een verslag moet voorleggen over de toepassing van deze verordening; roept de Commissie op dit verslag onverwijld voor te leggen en hierin ook de gevolgen van deze verordening voor de bestaande economische aanpassingsprogramma's te beoordelen; 48. verzoekt de Commissie en de lidstaten het maatschappelijk middenveld, patiëntenorganisaties en beroepsorganen te raadplegen over toekomstige maatregelen op het gebied van gezondheid binnen de aanpassingsprogramma’s, en gebruik te maken van het Comité voor sociale bescherming, teneinde ervoor te zorgen dat de hervormingen de doeltreffendheid van de systemen en de middelen verhogen zonder de meest kwetsbare groepen en de belangrijkste sociale bescherming, waaronder de aanschaf en het gebruik van geneesmiddelen, de belangrijkste basisbehoeften en de bescherming van het medisch personeel, in gevaar te brengen; o o o 49. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad en de Commissie. (Gewone wetgevingsprocedure: eerste lezing) Het Europees Parlement, – gezien het voorstel van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad ( COM(2011)0752 ), – gezien artikel 294, lid 2, en de artikelen 78, lid 2, 79, leden 2 en 4, 82, lid 1, 84 en 87, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, op grond waarvan het voorstel door de Commissie bij het Parlement is ingediend (C7‑0444/2011), – gezien artikel 294, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien het advies van het Europees Economische en Sociaal Comité van 11 juli 2012 (1) , – gezien het advies van het Comité van de Regio's van 18 juli 2012 (2) , – gezien de schriftelijke toezegging van de vertegenwoordiger van de Raad van 20 december 2013 om het standpunt van het Europees Parlement goed te keuren, overeenkomstig artikel 294, lid 4, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien artikel 55 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken en het advies van de Begrotingscommissie ( A7-0021/2014 ), 1. stelt onderstaand standpunt in eerste lezing vast; 2. neemt kennis van de verklaringen van de Commissie die als bijlage bij onderhavige resolutie zijn gevoegd; 3. verzoekt om hernieuwde voorlegging indien de Commissie voornemens is ingrijpende wijzigingen in haar voorstel aan te brengen of dit door een nieuwe tekst te vervangen; 4. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en aan de Commissie alsmede aan de nationale parlementen. Standpunt van het Europees Parlement in eerste lezing vastgesteld op 13 maart 2014 met het oog op de vaststelling van Verordening (EU) nr. .../2014 van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van de algemene bepalingen inzake het Fonds voor asiel, migratie en integratie en inzake het instrument voor financiële steun voor politiële samenwerking, voorkoming en bestrijding van criminaliteit, en crisisbeheersing (Aangezien het Parlement en de Raad tot overeenstemming zijn geraakt, komt het standpunt van het Parlement overeen met de definitieve rechtshandeling: Verordening (EU) nr. 514/2014.) BIJLAGE BIJ DE WETGEVINGSRESOLUTIE Verklaring van de Commissie over de vaststelling van nationale programma's De Commissie zal alles in het werk stellen om het Europees Parlement vooraf te informeren over de vaststelling van de nationale programma's. Verklaring van de Commissie over artikel 5, lid 4, alinea 2, onder b), van Verordening (EU) nr. 182/2011 De Commissie benadrukt dat het tegen de letter en de geest van Verordening (EU) nr. 182/2011 (PB L 55 van 28.2.2011, blz. 13) indruist om systematisch gebruik te maken van artikel 5, lid 4, tweede alinea, onder b). Een beroep op deze bepaling moet gegrond zijn op een specifieke behoefte om af te wijken van de basisregel die inhoudt dat de Commissie een ontwerpuitvoeringshandeling kan aannemen indien geen advies is uitgebracht. Aangezien het hier een uitzondering betreft op de algemene regel zoals vastgesteld in artikel 5, lid 4, kan gebruikmaking van de tweede alinea, onder b), niet eenvoudig als een "discretionaire bevoegdheid" van de wetgever worden beschouwd, maar moet dit op restrictieve wijze worden uitgelegd en dus worden gemotiveerd. (Gewone wetgevingsprocedure: eerste lezing) Het Europees Parlement, – gezien het voorstel van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad ( COM(2011)0753 ), – gezien artikel 294, lid 2, artikel 82, lid 1, artikel 84 en artikel 87, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, op grond waarvan het voorstel door de Commissie bij het Parlement is ingediend (C7-0445/2011), – gezien artikel 294, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité van 11 juli 2012 (1) , – gezien het advies van het Comité van de Regio’s van 18 juli 2012 (2) , – gezien zijn besluit van 17 januari 2013 inzake de opening van en het mandaat voor interinstitutionele onderhandelingen over het voorstel (3) , – gezien de schriftelijke toezegging van de vertegenwoordiger van de Raad van 11 december 2013 om het standpunt van het Europees Parlement goed te keuren, overeenkomstig artikel 294, lid 4, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien artikel 55 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken en het advies van de Begrotingscommissie ( A7-0026/2014 ), 1. stelt onderstaand standpunt in eerste lezing vast; 2. verzoekt om hernieuwde voorlegging indien de Commissie voornemens is ingrijpende wijzigingen in haar voorstel aan te brengen of dit door een nieuwe tekst te vervangen; 3. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en aan de Commissie alsmede aan de nationale parlementen. Standpunt van het Europees Parlement in eerste lezing vastgesteld op 13 maart 2014 met het oog op de vaststelling van Verordening (EU) nr. .../2014 van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling, als onderdeel van het Fonds voor interne veiligheid, van het instrument voor financiële steun voor politiële samenwerking, voorkoming en bestrijding van criminaliteit, en crisisbeheer en tot intrekking van Besluit nr. 2007/125/JBZ van de Raad (Aangezien het Parlement en de Raad tot overeenstemming zijn geraakt, komt het standpunt van het Parlement overeen met de definitieve rechtshandeling: Verordening (EU) nr. 513/2014.) (Gewone wetgevingsprocedure: eerste lezing) Het Europees Parlement, – gezien het voorstel van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad ( COM(2011)0750 ), – gezien artikel 294, lid 2, en artikel 77, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, op grond waarvan het voorstel door de Commissie bij het Parlement is ingediend (C7-0441/2011), – gezien artikel 294, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité van 11 juli 2012 (1) , – gezien het advies van het Comité van de Regio's van 18 juli 2012 (2) , – gezien zijn besluit van 17 januari 2013 betreffende de opening van, en het mandaat voor, interinstitutionele onderhandelingen over het voorstel (3) , – gezien de schriftelijke toezegging van de vertegenwoordiger van de Raad van 4 december 2013 om het standpunt van het Europees Parlement goed te keuren, overeenkomstig artikel 294, lid 4, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien artikel 55 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken en de adviezen van de Commissie buitenlandse zaken en de Begrotingscommissie ( A7-0025/2014 ), 1. stelt onderstaand standpunt in eerste lezing vast; 2. verzoekt om hernieuwde voorlegging indien de Commissie voornemens is ingrijpende wijzigingen in dit voorstel aan te brengen of dit door een nieuwe tekst te vervangen; 3. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en aan de Commissie alsmede aan de nationale parlementen. Standpunt van het Europees Parlement in eerste lezing vastgesteld op 13 maart 2014 met het oog op de vaststelling van Verordening (EU) nr. .../2014 van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling, als onderdeel van het Fonds voor interne veiligheid, van het instrument voor financiële steun voor de buitengrenzen en visa en tot intrekking van Beschikking nr. 574/2007/EG (Aangezien het Parlement en de Raad tot overeenstemming zijn geraakt, komt het standpunt van het Parlement overeen met de definitieve rechtshandeling: Verordening (EU) nr. 515/2014.) (Gewone wetgevingsprocedure: eerste lezing) Het Europees Parlement, – gezien het voorstel van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad ( COM(2013)0048 ), – gezien artikel 294, lid 2, en artikel 114 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, op grond waarvan het voorstel door de Commissie bij het Parlement is ingediend (C7‑0035/2013), – gezien artikel 294, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien de gemotiveerde adviezen die in het kader van protocol nr. 2 betreffende de toepassing van de beginselen van subsidiariteit en evenredigheid zijn uitgebracht door de Zweedse rijksdag, en waarin wordt gesteld dat het ontwerp van wetgevingshandeling niet strookt met het subsidiariteitsbeginsel, – gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité van 22 mei 2013 (1) , – gezien zijn resolutie van 12 september 2013 over een EU-strategie inzake cyberveiligheid: Een open, veilige en beveiligde cyberruimte (2) , – gezien artikel 55 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie interne markt en consumentenbescherming en de adviezen van de Commissie industrie, onderzoek en energie, de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken en de Commissie buitenlandse zaken ( A7-0103/2014 ), 1. stelt onderstaand standpunt in eerste lezing vast; 2. verzoekt om hernieuwde voorlegging indien de Commissie voornemens is ingrijpende wijzigingen in haar voorstel aan te brengen of dit door een nieuwe tekst te vervangen; 3. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en aan de Commissie alsmede aan de nationale parlementen. Standpunt van het Europees Parlement in eerste lezing vastgesteld op 13 maart 2014 met het oog op de vaststelling van Richtlijn 2014/.../EU van het Europees Parlement en de Raad houdende maatregelen om een hoog gemeenschappelijk niveau van netwerk- en informatiebeveiliging in de Unie te waarborgen HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE, Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 114, Gezien het voorstel van de Europese Commissie, Na toezending van het ontwerp van de wetgevingshandeling aan de nationale parlementen, Gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité (3) , Handelend volgens de gewone wetgevingsprocedure (4) , Overwegende hetgeen volgt: (1) Netwerk- en informatiesystemen en -diensten spelen een cruciale rol in de samenleving. De betrouwbaarheid en beveiliging ervan zijn essentieel voor de vrijheid en de algehele beveiliging van de burgers van de Unie en de economische bedrijvigheid en het sociaal welzijn, en met name voor de werking van de eengemaakte markt. [Am. 1] (2) De omvang , en frequentie en impact van opzettelijke en accidentele beveiligingsincidenten neemt toe en vormt een grote bedreiging voor de werking van netwerken en informatiesystemen. Die systemen kunnen ook een gemakkelijk doelwit worden van opzettelijke schadelijke acties die bedoeld zijn om de werking van de systemen schade toe te brengen of te onderbreken. Zulke incidenten kunnen de economische bedrijvigheid belemmeren, aanzienlijke financiële verliezen opleveren, het gebruikersvertrouwen vertrouwen van gebruikers en investeerders ondermijnen en de economie van de Unie ernstige schade toebrengen , en uiteindelijk een gevaar vormen voor het welzijn van de burgers van de Unie en voor het vermogen van de lidstaten om zich te beschermen en de beveiliging van kritieke infrastructuur te waarborgen . [Am. 2] (3) Als communicatiemiddel zonder grenzen spelen digitale informatiesystemen, en hoofdzakelijk het internet, een cruciale rol in het faciliteren van het grensoverschrijdende verkeer van goederen, diensten en personen. Vanwege dat transnationale karakter kan een ernstige verstoring van die systemen in een lidstaat ook andere lidstaten en de Unie als geheel treffen. De veerkracht en stabiliteit van netwerk- en informatiesystemen is daarom essentieel voor de soepele werking van de eengemaakte markt. (3 bis) Aangezien veel voorkomende oorzaken van systeemfalen nog altijd onopzettelijk zijn, zoals natuurlijke oorzaken of menselijke fouten, moet infrastructuur veerkrachtig zijn bij zowel opzettelijke als onopzettelijke verstoringen, en moeten exploitanten van kritieke infrastructuur op veerkracht gebaseerde systemen ontwerpen. [Am. 3] (4) Op het niveau van de Unie moet een samenwerkingsmechanisme worden opgezet dat informatie-uitwisseling en gecoördineerde preventie, opsporing en reactie met betrekking tot netwerk- en informatiebeveiliging ("NIB") mogelijk maakt. Opdat dat mechanisme doeltreffend en inclusief zou zijn, is het essentieel dat alle lidstaten over minimumcapaciteit en een strategie beschikken om op hun grondgebied een hoog niveau van NIB te waarborgen. Om een cultuur van risicobeheer te bevorderen en ervoor te zorgen dat de ernstigste incidenten worden gemeld, moeten minimumeisen inzake beveiliging ook gelden voor ten minste overheden en exploitanten van kritieke bepaalde marktdeelnemers die kritische informatie-infrastructuur exploiteren, . Beursgenoteerde ondernemingen dienen te worden aangemoedigd om incidenten op vrijwillige basis in hun financiële verslagen openbaar te maken. Het wettelijke kader dient te zijn gebaseerd op de noodzaak de persoonlijke levenssfeer en de integriteit van burgers te vrijwaren. Het Waarschuwingsnetwerk betreffende kritieke infrastructuur (Critical Infrastructure Warning Information Network – CIWIN) dient te worden uitgebreid naar de onder deze richtlijn vallende marktdeelnemers. [Am. 4] (4 bis) Terwijl overheden op grond van hun publieke taak zorgvuldigheid moeten betrachten bij het beheer en de bescherming van hun eigen netwerk- en informatiesystemen, dient deze richtlijn zich te richten op de kritische infrastructuur die essentieel is voor de handhaving van vitale economische en maatschappelijke activiteiten op het gebied van energie, vervoer, bankieren, infrastructuur voor de financiële markt en gezondheid. Softwareontwikkelaars en hardwarefabrikanten dienen van het toepassingsgebied van deze richtlijn te worden uitgesloten. [Am. 5] (4 ter) Samenwerking en coördinatie tussen de desbetreffende autoriteiten van de Unieen de hoge vertegenwoordiger/vicevoorzitter, die verantwoordelijk is voor het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid en het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid, en ook de EU-coördinator voor terrorismebestrijding moeten worden gegarandeerd wanneer wordt aangenomen dat incidenten met een aanzienlijke impact van externe en terroristische aard zijn. [Am. 6] (5) Om in alle relevante incidenten en risico's te voorzien, moet deze richtlijn van toepassing zijn op alle netwerk- en informatiesystemen. De verplichtingen ten aanzien van overheden en marktdeelnemers mogen echter niet van toepassing zijn op ondernemingen die openbare communicatienetwerken of openbare elektronischecommunicatiediensten in de zin van Richtlijn 2002/21/EG van het Europees Parlement en de Raad (5) aanbieden, welke zijn onderworpen aan de in artikel 13 bis van die richtlijn vastgestelde specifieke veiligheids- en integriteitseisen, noch op aanbieders van vertrouwensdiensten. (6) De bestaande capaciteit volstaat niet om een hoog niveau van NIB in de Unie te waarborgen. Omdat het niveau van paraatheid van de lidstaten sterk uiteenloopt, is de aanpak in de Unie gefragmenteerd. Dit leidt tot ongelijke niveaus van bescherming van consumenten en bedrijven en ondermijnt het algemene NIB-niveau in de Unie. Doordat er geen gemeenschappelijke minimumeisen ten aanzien van overheden en marktdeelnemers gelden, is het dan weer onmogelijk een overkoepelend en doeltreffend mechanisme voor samenwerking op het niveau van de Unie op te zetten. De universiteiten en onderzoeksinstellingen spelen een bepalende rol bij het stimuleren van onderzoek, ontwikkeling en innovatie op deze gebieden en dienen adequaat te worden gefinancierd. [Am. 7] (7) Om doeltreffend te reageren op de beveiligingsuitdagingen voor netwerk- en informatiesystemen is daarom een overkoepelende aanpak op het niveau van de Unie nodig die gemeenschappelijke minimumeisen inzake capaciteitsopbouw en planning, de ontwikkeling van voldoende vaardigheden op het gebied van cyberbeveiliging, informatie-uitwisseling, coördinatie van maatregelen en gemeenschappelijke minimumeisen inzake beveiliging voor alle betrokken marktdeelnemers en overheden omvat. Er moeten gemeenschappelijke minimumnormen worden toegepast overeenkomstig de relevante aanbevelingen van de Cyber Security Coordination Groups (CSCG's). [Am. 8] (8) De bepalingen van deze richtlijn moeten de mogelijkheid onverlet laten dat elke lidstaat de nodige maatregelen neemt om voor de bescherming van zijn essentiële veiligheidsbelangen te zorgen, de openbare orde en de openbare veiligheid te garanderen en het onderzoek, de opsporing en de vervolging van misdrijven mogelijk te maken. Overeenkomstig artikel 346 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU) mag geen enkele lidstaat verplicht worden inlichtingen te verstrekken waarvan de openbaarmaking naar zijn mening strijdig is met wezenlijke veiligheidsbelangen. Geen lidstaat is verplicht om gerubriceerde EU-informatie als omschreven in Besluit 2011/292/EU van de Raad (6) , en informatie waarop geheimhoudingsovereenkomsten of informele geheimhoudingsovereenkomsten van toepassing zijn, zoals het verkeerslichtprotocol ("Traffic Light Protocol"), openbaar te maken. [Am. 9] (9) Om een hoog gemeenschappelijk beveiligingsniveau van netwerk- en informatiesystemen te bereiken en te handhaven, moet elke lidstaat een nationale NIB-strategie hebben waarin de te verwezenlijken strategische doelstellingen en concrete beleidsmaatregelen zijn vastgesteld. Op basis van de in deze richtlijn vastgestelde minimumeisen moeten er op nationaal niveau moeten aan essentiële eisen beantwoordende NIB-samenwerkingsplannen worden ontwikkeld om een niveau van reactiecapaciteit te bereiken dat in geval van incidenten doeltreffende en efficiënte samenwerking op nationaal niveau en op het niveau van de Unie mogelijk maakt , met eerbiediging en bescherming van de persoonlijke levenssfeer en de persoonsgegevens . Elke lidstaat dient bijgevolg verplicht te worden te voldoen aan gemeenschappelijke normen voor gegevensformaten en de uitwisselbaarheid van te delen en te evalueren gegevens. De lidstaten moeten het Agentschap van de Europese Unie voor netwerk- en informatiebeveiliging (European Union Agency for Network and Information Security – Enisa) om bijstand kunnen vragen bij de ontwikkeling van hun nationale NIB-strategie op basis van een gemeenschappelijke minimale blauwdruk voor NIB-strategieën. [Am. 10] (10) Om de doeltreffende uitvoering van de krachtens deze richtlijn vastgestelde bepalingen mogelijk te maken, moet in elke lidstaat een met de coördinatie van NIB-zaken belaste instantie worden opgericht of aangewezen die optreedt als contactpunt voor grensoverschrijdende samenwerking op het niveau van de Unie. Deze instanties moeten de nodige technische, financiële en personele middelen krijgen om de hun toegewezen taken op doeltreffende en efficiënte wijze te kunnen verrichten en aldus de doelstellingen van deze richtlijn te verwezenlijken. (10 bis) Om rekening te houden met de uiteenlopende nationale bestuursstructuren, reeds bestaande sectorale regelingen of toezichthoudende en regelgevende instanties van de Unie ongemoeid te laten en dubbel werk te voorkomen, moeten de lidstaten meer dan één nationale bevoegde autoriteit kunnen aanwijzen voor de uitvoering van de uit deze richtlijn voortvloeiende taken in verband met de beveiliging van de netwerken en informatiesystemen van marktdeelnemers. Om te zorgen voor soepele grensoverschrijdende samenwerking en communicatie, is het echter nodig dat iedere lidstaat, ongeacht de sectorale regelingen, slechts één enkel nationaal contactpunt aanwijst voor de grensoverschrijdende samenwerking op het niveau van de Unie. Indien dit op grond van zijn constitutionele bestel of op andere gronden noodzakelijk is, moet een lidstaat slechts één autoriteit kunnen aanwijzen voor de uitvoering van de taken van de bevoegde autoriteit en het ene contactpunt. De bevoegde autoriteiten en de contactpunten moeten civiele instanties zijn die aan volledige democratische controle onderworpen zijn, en mogen geen taken op het gebied van inlichtingen, wetshandhaving of defensie verrichten of in enigerlei vorm organisatorische banden hebben met organen die op deze gebieden actief zijn. [Am. 11] (11) Alle lidstaten en marktdeelnemers moeten zowel technisch als organisatorisch voldoende zijn toegerust voor het te allen tijde voorkomen en opsporen van en reageren op incidenten en risico's met betrekking tot netwerk- en informatiesystemen. De beveiligingssystemen van overheden dienen veilig te zijn en onderworpen aan democratische controle en toetsing. Algemeen benodigde apparatuur en middelen dienen te voldoen aan gemeenschappelijk overeengekomen technische normen, alsook aan standaardvoorschriften voor werkzaamheden (Standard procedures of operation – SPO). Daarom moeten in alle lidstaten goed functionerende, aan essentiële eisen beantwoordende computercrisisteams ( Computer Emergency Response Teams – CERT's) worden opgericht die voor doeltreffende en compatibele capaciteit voor de aanpak van incidenten en risico's moeten zorgen en doeltreffende samenwerking op het niveau van de Unie waarborgen. Deze CERT's moeten de mogelijkheid krijgen te communiceren op basis van gemeenschappelijke technische normen en SPO's. Gezien de verschillende kenmerken van de bestaande CERT’s, die voor verschillende behoeften en actoren worden ingezet, dienen de lidstaten te waarborgen dat elk van de sectoren zoals bedoeld in de in deze richtlijn opgenomen lijst van marktdeelnemers, onder de verantwoordelijkheid van ten minste één CERT valt. Met het oog op de grensoverschrijdende samenwerking tussen de CERT's moeten de lidstaten erop toezien dat de CERT's over voldoende middelen beschikken om aan de reeds bestaande samenwerkingsnetwerken op internationaal en Unieniveau te kunnen deelnemen. [Am. 12] (12) Voortbouwend op de aanzienlijke vooruitgang die in het Europees Forum voor de lidstaten (European Forum of Member States – EFMS) is geboekt met betrekking tot het bevorderen van discussies en de uitwisseling van goede beleidspraktijken, waaronder de ontwikkeling van beginselen voor Europese cybercrisissamenwerking, moeten de lidstaten en de Commissie een netwerk vormen om permanente communicatie tot stand te brengen en samenwerking te bevorderen. Dit beveiligde en doeltreffende samenwerkingsmechanisme , waaraan in voorkomend geval ook de marktdeelnemers deelnemen, moet gestructureerde en gecoördineerde informatie-uitwisseling, opsporing en reactie op het niveau van de Unie mogelijk maken. [Am. 13] (13) Het Europees Agentschap voor netwerk- en informatiebeveiliging ( Enisa ) moet de lidstaten en de Commissie met deskundigheid en advies bijstaan en de uitwisseling van beste praktijken faciliteren. Met name bij de toepassing van deze richtlijn moet moeten de Commissie en de lidstaten Enisa raadplegen. Om ervoor te zorgen dat de lidstaten en de Commissie doeltreffend en tijdig worden geïnformeerd, moeten binnen het samenwerkingsnetwerk vroegtijdige waarschuwingen over incidenten en risico's worden gegeven. Om capaciteit en kennis bij de lidstaten op te bouwen, moet het samenwerkingsnetwerk tevens dienstdoen als een instrument voor de uitwisseling van beste praktijken, dat de leden behulpzaam is bij het opbouwen van capaciteit en houvast biedt bij de organisatie van collegiale toetsingen en NIB-oefeningen. [Am. 14] (13 bis) De lidstaten moeten bij de toepassing van de bepalingen van deze richtlijn, waar van toepassing, bestaande organisatiestructuren of strategieën kunnen gebruiken of aanpassen. [Am. 15] (14) Er moet een beveiligde informatie-uitwisselingsstructuur worden opgezet om de uitwisseling van gevoelige en vertrouwelijke informatie binnen het netwerk mogelijk te maken. Voor dat doel dient ten volle gebruik te worden gemaakt van de bestaande structuren in de Unie. Onverminderd hun verplichting om incidenten en risico's met een uniale dimensie bij het samenwerkingsnetwerk te melden, mogen lidstaten alleen toegang tot vertrouwelijke informatie van andere lidstaten krijgen indien zij aantonen dat hun technische, financiële en personele middelen en processen, alsook hun communicatiestructuur, waarborgen dat hun deelname aan het netwerk doeltreffend, efficiënt en veilig is en dat zij transparante methoden toepassen . [Am. 16] (15) Aangezien de meeste netwerk- en informatiesystemen particulier worden geëxploiteerd, is samenwerking tussen de publieke en private sector essentieel. Marktdeelnemers moeten worden aangemoedigd eigen informele samenwerkingsmechanismen op te zetten om NIB te waarborgen. Zij moeten ook met de publieke sector samenwerken en over en weer informatie en beste praktijken uitwisselen , in ruil voor waaronder de wederzijdse uitwisseling van relevante informatie en operationele steun en strategisch geanalyseerde informatie bij incidenten. Om de uitwisseling van informatie en beste praktijken doeltreffend te stimuleren is het essentieel ervoor te zorgen dat marktdeelnemers die deelnemen aan een dergelijke uitwisseling, geen nadelen ondervinden ten gevolge van hun samenwerking. Er zijn afdoende waarborgen nodig om ervoor te zorgen dat een dergelijke samenwerking voor deze marktdeelnemers niet leidt tot een verhoogd nalevingsrisico of nieuwe verplichtingen krachtens wetgeving inzake onder andere mededinging, intellectuele eigendom, gegevensbescherming of cybermisdrijven, en voor hen ook niet leidt tot verhoogde operationele of beveiligingsrisico's. [Am. 17] (16) Om voor transparantie te zorgen en deburgers van de Unie en marktdeelnemers naar behoren te informeren, moeten de bevoegde autoriteiten contactpunten een gemeenschappelijke Uniebrede website opzetten om niet-vertrouwelijke informatie over de incidenten , en risico's en methoden voor risicobeperking bekend te maken en om, waar nodig, adviezen te verstrekken over passende onderhoudsmaatregelen . De informatie op de website dient toegankelijk te zijn, ongeacht de gebruikte apparatuur. Op de website gepubliceerde persoonsgegevens dienen beperkt te blijven tot hetgeen noodzakelijk is, waarbij de anonimiteit zoveel mogelijk wordt gewaarborgd. [Am. 18] (17) Wanneer informatie overeenkomstig uniale en nationale voorschriften inzake de vertrouwelijkheid van bedrijfsinformatie als vertrouwelijk wordt beschouwd, moet die vertrouwelijkheid worden gewaarborgd tijdens de activiteiten die noodzakelijk zijn ter verwezenlijking van de doelstellingen van deze verordening. (18) Uitgaande van de nationale ervaringen inzake crisisbeheer en in samenwerking met Enisa, moeten de Commissie en de lidstaten een NIB-samenwerkingsplan van de Unie opstellen waarin samenwerkingsmechanismen , beste praktijken en operationele patronen worden vastgesteld om risico's en incidenten te voorkomen, op te sporen, te rapporteren en aan te pakken. Met dat plan moet terdege rekening worden gehouden in de werking van het mechanisme voor vroegtijdige waarschuwing dat in het kader van het samenwerkingsnetwerk bestaat. [Am. 19] (19) Het geven van een vroegtijdige waarschuwing in het netwerk moet enkel worden voorgeschreven indien de omvang of ernst van het incident of risico van dien aard is of kan worden dat informatie over of coördinatie van de reactie op het niveau van de Unie vereist is. Vroegtijdige waarschuwingen moeten daarom worden beperkt tot mogelijke of daadwerkelijke incidenten of risico's die snel in omvang toenemen, de nationale reactiecapaciteit te boven gaan of meer dan een lidstaat treffen. Om een behoorlijke evaluatie mogelijk te maken, moet alle informatie die relevant is voor de beoordeling van het risico of incident, aan het samenwerkingsnetwerk worden meegedeeld. [Am. 20] (20) Zodra de bevoegde autoriteiten contactpunten een vroegtijdige waarschuwing hebben ontvangen en beoordeeld, moeten zij een gecoördineerde reactie op grond van het NIB-samenwerkingsplan van de Unie overeenkomen. Zowel de bevoegde autoriteiten contactpunten, Enisa als de Commissie moeten worden geïnformeerd over de maatregelen die als gevolg van de gecoördineerde reactie op nationaal niveau zijn genomen. [Am. 21] (21) Gezien het mondiale karakter van NIB-problemen is er behoefte aan nauwere internationale samenwerking om beveiligingsnormen en informatie-uitwisseling te verbeteren en een gemeenschappelijke internationale aanpak van NIB-kwesties te bevorderen. Kaders voor een dergelijke internationale samenwerking moeten voldoen aan Richtlijn 95/46/EG van het Europees Parlement en de Raad (7) en Verordening (EG) nr. 45/2001 van het Europees Parlement en de Raad (8) . [Am. 22] (22) De verantwoordelijkheid voor het waarborgen van NIB ligt voor een groot deel bij overheden en de marktdeelnemers. Aan de hand van passende regelgevingseisen en sectorconvenanten moet een cultuur van risicobeheer , nauwe samenwerking en vertrouwen worden bevorderd en ontwikkeld, die risicobeoordeling en de uitvoering van aan de opzettelijke dan wel accidentele risico's en incidenten aangepaste beveiligingsmaatregelen behelst. Ook de totstandbrenging van een betrouwbaar gelijk speelveld is essentieel om te waarborgen dat alle lidstaten doeltreffend samenwerken in het samenwerkingsnetwerk. [Am. 23] (23) Krachtens Richtlijn 2002/21/EG moeten ondernemingen die openbare elektronischecommunicatienetwerken of openbaar beschikbare elektronischecommunicatiediensten aanbieden passende maatregelen nemen om de integriteit en veiligheid daarvan te vrijwaren en zijn eisen vastgesteld voor de melding van inbreuken op de beveiliging en het verlies van integriteit. Krachtens Richtlijn 2002/58/EG van het Europees Parlement en de Raad (9) moet een aanbieder van een openbaar beschikbare elektronischecommunicatiedienst passende technische en organisatorische maatregelen treffen om de beveiliging van zijn diensten te garanderen. (24) Deze verplichtingen moeten van de elektronischecommunicatiesector worden uitgebreid naar exploitanten van infrastructuur die sterk afhankelijk zijn van informatie- en communicatietechnologie en die essentieel zijn voor de instandhouding van vitale economische en maatschappelijke functies, zoals de stroom- en gasvoorziening, vervoer, kredietinstellingen, infrastructuur voor de financiële markt en gezondheidszorg . Verstoring van deze netwerk- en informatiesystemen zou de interne markt aantasten. Hoewel de in deze richtlijn genoemde verplichtingen weliswaar niet moeten worden uitgebreid naar belangrijke aanbieders van diensten van de informatiemaatschappij zoals gedefinieerd in Richtlijn 98/34/EG van het Europees Parlement en de Raad (10) , die ten grondslag liggen aan stroomafwaartse diensten van de informatiemaatschappij of onlineactiviteiten zoals platforms voor elektronische handel, gateways voor internetbetalingen, sociaalnetwerksites, zoekmachines, cloudcomputingdiensten in het algemeen en internetwinkels die applicaties aanbieden Verstoring van deze ondersteunende diensten van de informatiemaatschappij belemmert de aanbieding van andere diensten van de informatiemaatschappij die daarvan in belangrijke mate afhankelijk zijn. Softwareontwikkelaars en hardwarefabrikanten zijn geen aanbieders van diensten van de informatiemaatschappij en zijn daarom uitgesloten. De genoemde verplichtingen moeten ook worden uitgebreid naar overheden en exploitanten van kritieke infrastructuur die sterk afhankelijk zijn van informatie- en communicatietechnologie en essentieel zijn voor de instandhouding van vitale economische en maatschappelijke functies zoals de voorziening van elektriciteit en gas, vervoer, kredietinstellingen, effectenbeurzen en gezondheidszorg. Verstoring van deze netwerk- en informatiesystemen zou de eengemaakte markt aantasten. , zouden deze aanbieders de bevoegde autoriteit of het contactpunt op vrijwillige basis op de hoogte kunnen stellen van netwerkbeveiligingsincidenten waarvan zij dit nodig achten . De bevoegde autoriteit of het contactpunt dient, waar mogelijk, de marktdeelnemers die hen van het incident in kennis hebben gesteld, strategisch geanalyseerde informatie te verstrekken die dienstig is bij het oplossen van de bedreiging voor de beveiliging. [Am. 24] (24 bis) Hoewel leveranciers van hardware en software als marktdeelnemers niet vergelijkbaar zijn met de onder deze richtlijn vallende marktdeelnemers, zijn het hun producten die de beveiliging van netwerk- en informatiesystemen ondersteunen. Zij spelen derhalve een belangrijke rol doordat zij de marktdeelnemers in staat stellen hun netwerk- en informatie-infrastructuur te beveiligen. Aangezien voor hardware- en softwareproducten al de bestaande voorschriften inzake productaansprakelijkheid gelden, dienen de lidstaten op de handhaving van die voorschriften toe te zien. [Am. 25] (25) De technische en organisatorische maatregelen die aan overheden en marktdeelnemers worden opgelegd, mogen er niet toe nopen dat een bepaald commercieel informatie- en communicatietechnologieproduct op een bepaalde wijze moet worden ontworpen, ontwikkeld of vervaardigd. [Am. 26] (26) De overheden en marktdeelnemers moeten de beveiliging van de netwerken en systemen onder hun controle waarborgen. Het gaat daarbij voornamelijk om particuliere netwerken en systemen die door hun intern IT-personeel worden beheerd of waarvan de beveiliging is uitbesteed. De beveiligings- en meldingsverplichtingen moeten van toepassing zijn op de betrokken marktdeelnemers en overheden , ongeacht of zij het onderhoud van hun netwerk- en informatiesystemen intern verrichten dan wel uitbesteden. [Am. 27] (27) Om te voorkomen dat aan kleine exploitanten en gebruikers onevenredige financiële en administratieve lasten worden opgelegd, moeten de eisen, rekening houdend met de meest recente technische mogelijkheden, evenredig zijn met het risico dat verbonden is met het netwerk- of informatiesysteem in kwestie. Deze eisen mogen niet van toepassing zijn op micro-ondernemingen. (28) De bevoegde autoriteiten en contactpunten moeten de nodige aandacht besteden aan de instandhouding van informele en vertrouwde kanalen voor informatie-uitwisseling tussen marktdeelnemers en de publieke en private sector. De bevoegde autoriteiten en contactpunten dienen de fabrikanten en dienstverleners van getroffen ICT-producten en -diensten op de hoogte te stellen van de aan hen gemelde incidenten met een aanzienlijke impact. Bij de bekendmaking van aan de bevoegde autoriteiten en contactpunten gemelde incidenten moet het belang van het publiek om te worden geïnformeerd over bedreigingen, worden afgewogen tegen mogelijke commerciële en imagoschade voor de overheden en marktdeelnemers die incidenten melden. Bij het nakomen van de meldingsverplichtingen moeten de bevoegde autoriteiten en contactpunten bijzondere aandacht besteden aan de noodzaak om informatie over de kwetsbare punten van producten strikt vertrouwelijk te houden tot er passende herstel- en beveiligingsmaatregelen zijn genomen. Als regel mogen de contactpunten geen persoonsgegevens openbaar maken van personen die bij incidenten betrokken zijn. De contactpunten dienen persoonsgegevens alleen openbaar te maken indien de openbaarmaking van die gegevens noodzakelijk is en in verhouding staat tot het nagestreefde doel. [Am. 28] (29) De bevoegde autoriteiten moeten over de nodige middelen beschikken om hun taken uit te voeren, met inbegrip van de bevoegdheid om van marktdeelnemers en overheden de nodige informatie te eisen om het beveiligingsniveau van netwerk- en informatiesystemen te beoordelen en het aantal, de omvang en de reikwijdte van incidenten te meten , alsook betrouwbare en complete gegevens over reële incidenten die een impact op de werking van netwerk- en informatiesystemen hebben gehad. [Am. 29] (30) In veel gevallen liggen criminele activiteiten aan de oorsprong van een incident. De criminele aard van incidenten kan worden verondersteld, zelfs indien daar in het begin nog niet voldoende bewijs voor is. Tegen die achtergrond moet een doeltreffende en alomvattende reactie op de dreiging van beveiligingsincidenten leiden tot passende samenwerking tussen bevoegde autoriteiten , contactpunten en wetshandhavingsinstanties , alsook tot samenwerking met het EC3 (Centrum voor de bestrijding van cybercriminaliteit van Europol) en Enisa . Om een veilige, beveiligde en veerkrachtige omgeving te bevorderen, moeten incidenten waarvan wordt vermoed dat ze van ernstig criminele aard zijn, systematisch aan wetshandhavingsautoriteiten worden gemeld. Of incidenten van ernstig criminele aard zijn, moet worden beoordeeld in het licht van het recht van de Unie inzake cybercriminaliteit. [Am. 30] (31) In veel gevallen worden persoonsgegevens aangetast als gevolg van incidenten. De lidstaten en de marktdeelnemers moeten opgeslagen, verwerkte of verstuurde persoonsgegevens beschermen tegen accidentele of onwettige vernietiging, accidenteel wissen of wijzigen en ongeoorloofde of onwettige opslag, toegang, openbaarmaking of verspreiding, en moeten de invoering waarborgen van een beveiligingsbeleid met betrekking tot de verwerking van persoonsgegevens. Daarom moeten de bevoegde autoriteiten , de contactpunten en de autoriteiten voor gegevensbescherming samenwerken en informatie over alle relevante zaken uitwisselen , in voorkomend geval ook met de marktdeelnemers, om inbreuken in verband met persoonsgegevens als gevolg van incidenten aan te pakken overeenkomstig de toepasselijke voorschriften op het gebied van gegevensbescherming . Aan De lidstaten moeten de verplichting om beveiligingsincidenten te melden, gestalte geven moet worden voldaan op een wijze die de administratieve lasten minimaliseert wanneer het beveiligingsincident ook een inbreuk in verband met persoonsgegevens vormt die gemeld moet worden overeenkomstig de verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens en betreffende het vrije verkeer van die gegevens (11) het recht van de Unie inzake gegevensbescherming . Enisa , dat in contact staat met de bevoegde autoriteiten en de autoriteiten voor gegevensbescherming, kan dient bijstand te verlenen door informatie-uitwisselingsmechanismen en modellen te ontwikkelen zodat er geen twee meldingsmodellen nodig zijn. Dit eenvormige een eenvormig meldingsmodel zou te ontwikkelen dat de rapportage van incidenten die persoonsgegevens aantasten, zou faciliteren en zo de administratieve lasten voor bedrijven en overheden zou verlichten. [Am. 31] (32) De normalisatie van beveiligingseisen is een marktgestuurd proces met een vrijwillig karakter dat de marktdeelnemers in staat moet stellen alternatieve middelen in te zetten voor het bereiken van ten minste vergelijkbare resultaten . Met het oog op een eenvormige toepassing van beveiligingsnormen, moeten de lidstaten naleving van of afstemming op specifieke interoperabele normen aanmoedigen om een hoog beveiligingsniveau op het niveau van de Unie te waarborgen. Daartoe moet worden overwogen om open internationale normen voor de beveiliging van netwerkinformatie toe te passen of om dergelijke instrumenten te ontwerpen. Verder kan het om vooruit te komen nodig zijn geharmoniseerde normen op te stellen, hetgeen moet gebeuren overeenkomstig Verordening (EU) nr. 1025/2012 van het Europees Parlement en de Raad (12) . Met name ETSI, CEN en CENELEC moeten een mandaat krijgen om effectieve en efficiënte open beveiligingsnormen voor de Unie voor te stellen, waarbij technologische voorkeuren zoveel mogelijk moeten worden vermeden, en deze normen dienen eenvoudig hanteerbaar te zijn voor kleine en middelgrote marktdeelnemers. Internationale normen in verband met de cyberveiligheid moeten zorgvuldig tegen het licht worden gehouden om te waarborgen dat ze geen risico vormen en zorgen voor een afdoende beveiligingsniveau, en derhalve garanderen dat door de vereiste naleving van de cyberbeveiligingsnormen het totale cyberbeveiligingsniveau van de Unie stijgt en niet het tegenovergestelde gebeurt. [Am. 32] (33) De Commissie moet deze richtlijn in overleg met alle belanghebbenden op gezette tijden evalueren, met name om na te gaan of zij in het licht van de veranderende maatschappelijke, politieke, technologische omstandigheden of marktomstandigheden moet worden gewijzigd. [Am. 33] (34) Teneinde de soepele werking van het samenwerkingsnetwerk mogelijk te maken, moet aan de Commissie de bevoegdheid worden overgedragen om overeenkomstig artikel 290 VWEU handelingen vast te stellen met het oog op het bepalen van de criteria die een lidstaat moet nakomen bij zijn deelname aan het inzake het gemeenschappelijke pakket interconnectie- en beveiligingsnormen voor de beveiligde informatie-uitwisselingssysteem, alsmede met het oog op informatie-uitwisselingsinfrastructuur en de verdere omschrijving van de gebeurtenissen die tot vroegtijdige waarschuwing leiden en de bepaling van de omstandigheden waarin marktdeelnemers en overheden verplicht zijn incidenten te melden . [Am. 34] (35) Het is van bijzonder belang dat de Commissie bij haar voorbereidende werkzaamheden tot passende raadpleging overgaat, onder meer op deskundigenniveau. De Commissie moet er bij de voorbereiding en opstelling van de gedelegeerde handelingen voor zorgen dat de desbetreffende documenten tijdig en op gepaste wijze gelijktijdig worden toegezonden aan het Europees Parlement en aan de Raad. (36) Om uniforme voorwaarden voor de uitvoering van deze richtlijn te waarborgen, moeten aan de Commissie uitvoeringsbevoegdheden worden verleend met betrekking tot de samenwerking tussen de bevoegde autoriteiten contactpunten en de Commissie in het samenwerkingsnetwerk, de toegang tot de beveiligde informatie-uitwisselingsinfrastructuur, onverminderd op nationaal niveau bestaande samenwerkingsmechanismen, het NIB-samenwerkingsplan van de Unie , en de formaten en procedures om het publiek in te lichten over voor het melden van incidenten , en de voor NIB relevante normen en/of technische specificaties met een aanzienlijke impact . Die bevoegdheden moeten worden uitgeoefend in overeenstemming met Verordening (EU) nr. 182/2011 van het Europees Parlement en de Raad (13) . [Am. 35] (37) Bij de toepassing van deze richtlijn moet de Commissie waar passend contacten onderhouden met de relevante sectorale comités en de op EU-niveau Unieniveau opgerichte relevante organen, met name op het gebied van e-overheid, energie, vervoer , en gezondheid en defensie . [Am. 36] (38) Informatie die door een bevoegde autoriteit of een contactpunt overeenkomstig de uniale en nationale voorschriften inzake de vertrouwelijkheid van bedrijfsinformatie als vertrouwelijk wordt beschouwd, mag uitsluitend met de Commissie , en haar relevante agentschappen, contactpunten en/of andere nationale bevoegde autoriteiten worden uitgewisseld wanneer die uitwisseling strikt noodzakelijk is voor de toepassing van deze richtlijn. De uitgewisselde informatie moet beperkt zijn tot hetgeen relevant en noodzakelijk is voor en evenredig met het doel van een dergelijke uitwisseling , met inachtneming van vooraf vastgestelde criteria voor vertrouwelijkheid en beveiliging overeenkomstig Besluit 2011/292/EU, en informatie waarop geheimhoudingsovereenkomsten of informele geheimhoudingsovereenkomsten van toepassing zijn, zoals het verkeerslichtprotocol . [Am. 37] (39) Voor de uitwisseling van informatie over risico's en incidenten in het samenwerkingsnetwerk en de naleving van de voorschriften inzake het melden van incidenten aan de nationale bevoegde autoriteiten of het nationale contactpunt , kan het nodig zijn persoonsgegevens te verwerken. Zulke verwerking van persoonsgegevens is noodzakelijk ter verwezenlijking van de met deze richtlijn nagestreefde doelstellingen van algemeen belang en is dus gerechtvaardigd uit hoofde van artikel 7 van Richtlijn 95/46/EG. Zij vormt, met betrekking tot deze gerechtvaardigde doelen, geen onevenredige en onduldbare ingreep waardoor het recht op de door artikel 8 van het Handvest van grondrechten van de Europese Unie gewaarborgde bescherming van persoonsgegevens in zijn kern wordt aangetast. Waar zulks passend is, moet bij de toepassing van deze richtlijn Verordening (EG) nr. 1049/2001 van het Europees Parlement en de Raad (14) van toepassing zijn. Wanneer door de instellingen en organen van de Unie gegevens worden verwerkt, is deze verwerking met het oog op de uitvoering van deze richtlijn onderworpen aan Verordening (EG) nr. 45/2001 van het Europees Parlement en de Raad. [Am. 38] (40) Daar de doelstellingen van deze richtlijn, namelijk het veiligstellen van een hoog niveau van NIB in de Unie, niet voldoende door de lidstaten alleen kunnen worden verwezenlijkt maar vanwege de gevolgen van de maatregelen, beter op het niveau van de Unie kunnen worden verwezenlijkt, kan de Unie, overeenkomstig het in artikel 5 van het Verdrag betreffende de Europese Unie neergelegde subsidiariteitsbeginsel, maatregelen nemen. Overeenkomstig het in hetzelfde artikel neergelegde evenredigheidsbeginsel gaat deze richtlijn niet verder dan nodig is om die doelstellingen te verwezenlijken. (41) Deze richtlijn is in overeenstemming met de grondrechten en beginselen die door het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie worden erkend, met name het recht op eerbiediging van het privéleven en communicatie, de vrijheid van ondernemerschap, het recht op eigendom, het recht op een doeltreffende voorziening in rechte en het recht te worden gehoord. Deze richtlijn moet overeenkomstig deze rechten en beginselen ten uitvoer worden gelegd. (41 bis) Overeenkomstig de gezamenlijke politieke verklaring van de lidstaten en de Commissie van 28 september 2011 over toelichtende stukken hebben de lidstaten zich ertoe verbonden om, indien zulks gerechtvaardigd is, de kennisgeving van hun omzettingsmaatregelen vergezeld te doen gaan van een of meer stukken waarin het verband tussen de onderdelen van een richtlijn en de overeenkomstige delen van de nationale omzettingsteksten wordt toegelicht. Met betrekking tot deze richtlijn acht de wetgever de toezending van dergelijke stukken gerechtvaardigd. [Am. 39] (41 ter) De Europese Toezichthouder voor gegevensbescherming is overeenkomstig artikel 28, lid 2, van Verordening (EG) nr. 45/2001 is geraadpleegd en heeft op 14 juni 2013 een advies (15) uitgebracht, HEBBEN DE VOLGENDE RICHTLIJN VASTGESTELD: HOOFDSTUK I ALGEMENE BEPALINGEN Artikel 1 Onderwerp en toepassingsgebied 1. Bij deze richtlijn worden maatregelen vastgesteld om in de Unie een hoog gemeenschappelijk niveau van netwerk- en informatiebeveiliging ("NIB") te waarborgen. 2. Daartoe wordt bij deze richtlijn in het volgende voorzien: a) de vaststelling van verplichtingen voor alle lidstaten met betrekking tot de preventie en behandeling van en de reactie op risico's en incidenten met betrekking tot netwerken en informatiesystemen; b) de oprichting van een mechanisme voor samenwerking tussen de lidstaten met het oog op een uniforme toepassing van deze richtlijn in de Unie en, waar nodig, een gecoördineerde , efficiënte en doeltreffende behandeling van en reactie op risico's en incidenten met betrekking tot netwerken en informatiesystemen , met de participatie van de betrokken partijen ; [Am. 40] c) de vaststelling van beveiligingseisen voor marktdeelnemers en overheden . [Am. 41] 3. De beveiligingseisen van artikel 14 van deze richtlijn zijn niet van toepassing op ondernemingen die openbare communicatienetwerken of openbare elektronischecommunicatiediensten in de zin van Richtlijn 2002/21/EG aanbieden, welke aan de specifieke veiligheids- en integriteitseisen van de artikelen 13 bis en 13 ter van die richtlijn zijn onderworpen, noch op verleners van vertrouwensdiensten. 4. Deze richtlijn laat het recht van de Unie inzake cybercriminaliteit en Richtlijn 2008/114/EG van de Raad (16) , onverlet. 5. Deze richtlijn laat Richtlijn 95/46/EG en Richtlijn 2002/58/EG alsmede de Verordening (EG) nr. 45/2001 , eveneens onverlet. Het gebruik van de persoonsgegevens blijft beperkt tot hetgeen strikt noodzakelijk is voor de toepassing van deze richtlijn, en die gegevens moeten zo anoniem mogelijk, zo al niet volledig anoniem zijn. [Am. 42] 6. Voor de uitwisseling van informatie in het samenwerkingsnetwerk krachtens hoofdstuk III en de melding van NIB-incidenten krachtens artikel 14 kan de verwerking van persoonsgegevens vereist zijn. Deze verwerking, die noodzakelijk is ter verwezenlijking van de met deze richtlijn nagestreefde doelstellingen van algemeen belang, wordt door de lidstaten toegestaan uit hoofde van artikel 7 van Richtlijn 95/46/EG en Richtlijn 2002/58/EG, zoals in de nationale wetgeving ten uitvoer gelegd. Artikel 1 bis Bescherming en verwerking van persoonsgegevens 1. De verwerking van persoonsgegevens in de lidstaten krachtens deze richtlijn wordt uitgevoerd in overeenstemming met Richtlijn 95/46/EG en Richtlijn 2002/58/EG. 2. De verwerking van persoonsgegevens door de Commissie en Enisa krachtens deze richtlijn wordt uitgevoerd in overeenstemming met Verordening (EG) nr. 45/2001. 3. De verwerking van persoonsgegevens door het Europees Centrum voor de bestrijding van cybercriminaliteit van Europol voor de toepassing van deze richtlijn wordt uitgevoerd krachtens Besluit 2009/371/JBZ van de Raad (17) . 4. De verwerking van persoonsgegevens verloopt eerlijk en rechtmatig en blijft strikt beperkt tot het minimum aan gegevens dat nodig is voor de verwezenlijking van de doeleinden waarvoor zij worden verwerkt. Deze worden bewaard in een vorm die het mogelijk maakt de betrokkenen te identificeren, maar niet langer dan noodzakelijk is voor de verwezenlijking van de doeleinden waarvoor de persoonsgegevens worden verwerkt. 5. Meldingen van incidenten als bedoeld in artikel 14 van deze richtlijn laten de bepalingen en verplichtingen inzake de melding van inbreuken in verband met persoonsgegevens zoals uiteengezet in artikel 4 van Richtlijn 2002/58/EG en in Verordening (EU) nr. 611/2013 van de Commissie (18) onverlet. [Am. 43] Artikel 2 Minimumharmonisatie Onverminderd de krachtens het recht van de Unie op hen rustende verplichtingen worden de lidstaten er niet van weerhouden bepalingen die een hoger niveau van beveiliging waarborgen, aan te nemen of te handhaven. Artikel 3 Definities Voor de toepassing van deze richtlijn wordt verstaan onder: (1) "netwerk- en informatiesysteem": a) een elektronischecommunicatienetwerk in de zin van Richtlijn 2002/21/EG; en b) een apparaat of groep van onderling verbonden of bij elkaar behorende apparaten, waarvan een of meer, overeenkomstig een programma, computergegevens digitale gegevens automatisch verwerkt of verwerken; alsook [Am. 44] c) computergegevens digitale gegevens die met onder a) en b) bedoelde elementen worden opgeslagen, verwerkt, opgehaald of verzonden met het oog op de werking, het gebruik, de beveiliging en het onderhoud ervan. [Am. 45] (2) "beveiliging": het vermogen van een netwerk- en informatiesysteem om met een bepaald niveau van betrouwbaarheid bestand te zijn tegen accidentele gebeurtenissen of opzettelijke handelingen die de beschikbaarheid, authenticiteit, integriteit en vertrouwelijkheid van de opgeslagen of verzonden gegevens of de daaraan gerelateerde diensten die via dat netwerk- en informatiesysteem worden aangeboden of toegankelijk zijn, in gevaar brengen; "beveiliging" omvat passende technische apparaten, oplossingen en exploitatieprocedures ter waarborging van de naleving van de in deze richtlijn vastgelegde beveiligingseisen; [Am. 46] (3) "risico": elke redelijkerwijs vast te stellen omstandigheid of gebeurtenis met een mogelijk schadelijk effect op de beveiliging; [Am. 47] (4) "incident": elke omstandigheid of gebeurtenis met een daadwerkelijk schadelijk effect op de beveiliging; [Am. 48] (5) "dienst van de informatiemaatschappij": een dienst in de zin van artikel 1, punt 2, van Richtlijn 98/34/EG; [Am. 49] (6) "NIB-samenwerkingsplan": een plan waarin het kader voor organisatorische taken, verantwoordelijkheden en procedures is vastgesteld om de werking van netwerken en informatiesystemen te handhaven of te herstellen wanneer deze door een risico of incident worden getroffen; (7) "incidentenbehandeling": alle procedures ter ondersteuning van de opsporing, preventie, analyse en beheersing van en reactie op een incident; [Am. 50] (8) "marktdeelnemer": (a) een aanbieder van diensten van de informatiemaatschappij die de verlening van andere diensten van de informatiemaatschappij mogelijk maken; een niet-exhaustieve lijst hiervan is opgenomen in bijlage II; [Am. 51] b) een exploitant van kritische infrastructuur die essentieel is voor de handhaving van vitale economische en maatschappelijke activiteiten op het gebied van energie, vervoer, bankieren, effectenbeurzen infrastructuur voor de financiële markt, internetverdeelpunten, de voedselvoorzieningsketen en gezondheid ; , en waarvan de verstoring of vernietiging een aanzienlijke impact in een lidstaat zou hebben als gevolg van het niet in stand houden van die functies, waarvan een niet-exhaustieve lijst hiervan is opgenomen in bijlage II , voor zover de betreffende netwerk- en informatiesystemen verband houden met zijn kerndiensten ; [Am. 52] (8 bis) "incident met een aanzienlijke impact": een incident dat de beveiliging en continuïteit van een informatienetwerk of -systeem aantast en tot ernstige verstoring van vitale economische of maatschappelijke functies leidt; [Am. 53] (9) "norm": een norm als bedoeld in Verordening (EU) nr. 1025/2012; (10) "specificatie": een specificatie als bedoeld in Verordening (EU) nr. 1025/2012; (11) "aanbieder van vertrouwensdiensten": een natuurlijke of rechtspersoon die elektronische diensten aanbiedt bestaande uit het aanmaken, verifiëren, valideren, hanteren en bewaren van elektronische handtekeningen, elektronische zegels, elektronische tijdstempels, elektronische documenten, elektronische bezorgingsdiensten, website-authenticatie en elektronische certificaten, met inbegrip van certificaten voor elektronische handtekeningen en voor elektronische zegels; (11 bis) "gereglementeerde markt": een gereglementeerde markt in de zin van artikel 4, punt 14, van Richtlijn 2004/39/EG van het Europees Parlement en de Raad (19) ; [Am. 54] (11 ter) "multilaterale handelsfaciliteit (MTF)": een multilaterale handelsfaciliteit in de zin van artikel 4, punt 15, van Richtlijn 2004/39/EG; [Am. 55] (11 quater) "georganiseerde handelsfaciliteit": een door een beleggingsonderneming of een marktexploitant geëxploiteerd multilateraal systeem of faciliteit, anders dan een gereglementeerde markt, een multilaterale handelsfaciliteit of een centrale tegenpartij, waarin meerdere koop- en verkoopintenties van derden met betrekking tot obligaties, gestructureerde financiële producten, emissierechten of derivaten op zodanige wijze met elkaar in contact kunnen komen dat er een overeenkomst uit voortvloeit overeenkomstig titel II van Richtlijn 2004/39/EG. [Am. 56] HOOFDSTUK II NATIONALE KADERS VOOR NETWERK- EN INFORMATIEBEVEILIGING Artikel 4 Beginsel Overeenkomstig deze richtlijn waarborgen de lidstaten een hoog beveiligingsniveau van de netwerk- en informatiesystemen op hun grondgebied. Artikel 5 Nationale NIB-strategie en nationaal NIB-samenwerkingsplan 1. Elke lidstaat stelt een nationale NIB-strategie vast waarin de strategische doelstellingen en de concrete beleids- en regelgevingsmaatregelen ter waarborging van een hoog niveau van netwerk- en informatiebeveiliging worden omschreven. De nationale NIB-strategie voorziet met name in het volgende: a) de bepaling van de doelstellingen en prioriteiten van de strategie op basis van een actuele risico- en incidentenanalyse; b) een governancekader ter verwezenlijking van de strategische doelstellingen en prioriteiten, met inbegrip van een duidelijke bepaling van de taken en verantwoordelijkheden van de overheidsorganen en de andere betrokken actoren; c) de aanwijzing van de algemene maatregelen inzake paraatheid, reactie en herstel, met inbegrip van mechanismen voor samenwerking tussen de publieke en de private sector; d) een vermelding van de scholings-, bewustmakings- en opleidingsprogramma's; e) plannen voor onderzoek en ontwikkeling en een beschrijving van de wijze waarop deze plannen de aangewezen prioriteiten weerspiegelen; e bis) de lidstaten kunnen Enisa om bijstand vragen bij de ontwikkeling van hun nationale NIB-strategie en nationaal NIB-samenwerkingsplan aan de hand van een gemeenschappelijke minimale NIB-strategie. [Am. 57] 2. De nationale NIB-strategie omvat een nationaal NIB-samenwerkingsplan waarin ten minste het volgende is opgenomen: a) een risicobeoordelingsplan om risicobeheerskader tot vaststelling van een methode voor de identificering, prioritering, evaluatie en behandeling van risico's te vast te stellen en , de beoordeling van de impact van mogelijke incidenten te beoordelen , preventie- en beheersingsopties, en tot vaststelling van criteria voor de keuze van mogelijke tegenmaatregelen ; [Am. 58] b) de omschrijving van de taken en verantwoordelijkheden van de verscheidene autoriteiten en andere actoren die bij de uitvoering van het plan kader betrokken zijn; [Am. 59] c) de omschrijving van samenwerkings- en communicatieprocessen die preventie, opsporing, reactie en herstel waarborgen en aan het alarmniveau zijn aangepast; d) een stappenplan voor NIB-oefeningen en -opleiding om het plan te versterken, valideren en testen. Praktijkervaringen moeten worden gedocumenteerd en in nieuwe aanpassingen van het plan worden verwerkt. 3. De nationale NIB-strategie en het nationale NIB-samenwerkingsplan worden binnen een maand drie maanden na de vaststelling ervan aan de Commissie toegezonden. [Am. 60] Artikel 6 Nationale autoriteit bevoegde autoriteiten en nationaal contactpunt voor de beveiliging van netwerk- en informatiesystemen [Am. 61] 1. Elke lidstaat wijst een of meer voor de beveiliging van netwerk- en informatiesystemen bevoegde civiele nationale autoriteit autoriteiten ( hierna de "bevoegde autoriteit" autoriteit/autoriteiten " genoemd ) aan. [Am. 62] 2. De bevoegde autoriteiten monitoren de toepassing van deze richtlijn op nationaal niveau en dragen bij aan de consistente toepassing ervan in de Unie. 2 bis. Indien een lidstaat meer dan een bevoegde autoriteit aanwijst, wijst hij een nationale civiele autoriteit, bijvoorbeeld een bevoegde autoriteit, aan als nationaal uniek contactpunt voor de beveiliging van netwerk- en informatiesystemen ("contactpunt"). Indien een lidstaat slechts één bevoegde autoriteit aanwijst, is die bevoegde autoriteit tevens het contactpunt. [Am. 63] 2 ter. De bevoegde autoriteiten en het contactpunt van een en dezelfde lidstaat werken nauw samen met betrekking tot de in deze richtlijn vastgestelde verplichtingen. [Am. 64] 2 quater. Het contactpunt waarborgt de grensoverschrijdende samenwerking met de andere contactpunten. [Am. 65] 3. De lidstaten zorgen ervoor dat de bevoegde autoriteiten en de contactpunten over de nodige technische, financiële en personele middelen beschikken om de hun toegewezen taken op doeltreffende en efficiënte wijze te kunnen verrichten en aldus de doelstellingen van deze richtlijn te verwezenlijken. De lidstaten zorgen ervoor dat de bevoegde autoriteiten contactpunten op doeltreffende, efficiënte en veilige wijze samenwerken middels het in artikel 8 bedoelde netwerk. [Am. 66] 4. De lidstaten zorgen ervoor dat de bevoegde autoriteiten en de contactpunten, indien van toepassing overeenkomstig lid 2 bis van dit artikel, de meldingen van incidenten van overheden en marktdeelnemers ontvangen overeenkomstig artikel 14, lid 2, en dat hun de in artikel 15 bedoelde uitvoerings- en handhavingsbevoegdheden worden verleend. [Am. 67] 4 bis. Wanneer het Unierecht voorziet in een sectorspecifieke toezichthoudende of regelgevende instantie van de Unie, onder meer met betrekking tot de beveiliging van netwerk- en informatiesystemen, ontvangt die instantie de meldingen van incidenten overeenkomstig artikel 14, lid 2, van de betrokken marktdeelnemers in die sector en krijgt de in artikel 15 bedoelde uitvoerings- en handhavingsbevoegdheden. Die instantie van de Unie werkt wat betreft die verplichtingen nauw samen met de bevoegde autoriteiten en het contactpunt van de lidstaat van ontvangst. Het contactpunt van de lidstaat van ontvangst vertegenwoordigt de instantie van de Unie wat betreft de in hoofdstuk III bedoelde verplichtingen. [Am. 68] 5. Indien nodig raadplegen de bevoegde autoriteiten en contactpunten de betrokken nationale wetshandhavingsinstanties en gegevensbeschermingsautoriteiten en werken zij daarmee samen. [Am. 69] 6. Elke lidstaat stelt de Commissie onverwijld in kennis van de aanwijzing van de bevoegde autoriteit autoriteiten en het contactpunt , van haar hun taken, en van elke latere wijziging daarvan. Elke lidstaat maakt zijn aanwijzing van de bevoegde autoriteit autoriteiten openbaar. [Am. 70] Artikel 7 Computercrisisteams 1. Elke lidstaat zet een ten minste één computercrisisteam (Computer Emergency Response Team – CERT) voor elk van de in bijlage II genoemde sectoren op dat verantwoordelijk is voor de behandeling van incidenten en risico's, volgens een welomschreven proces dat voldoet aan de eisen van bijlage I, punt 1). Een CERT mag worden opgericht binnen de bevoegde autoriteit. [Am. 71] 2. De lidstaten zorgen ervoor dat CERT's over de nodige technische, financiële en personele middelen beschikken om hun in bijlage I, punt 2, vastgestelde taken doeltreffend uit te voeren. 3. De lidstaten zorgen ervoor dat CERT's gebruikmaken van een beveiligde en veerkrachtige communicatie- en informatiestructuur op nationaal niveau, die compatibel en interoperabel is met het in artikel 9 bedoelde beveiligde informatie-uitwisselingssysteem. 4. De lidstaten informeren de Commissie over de middelen en het mandaat alsook over de incidentenbehandelingsprocedure van de CERT's. 5. Het CERT oefent zijn De CERT’s oefenen hun taken uit onder toezicht van de bevoegde autoriteit , die of het contactpunt , die/dat regelmatig de adequaatheid van de middelen , en het mandaat van de CERT's en de doeltreffendheid van de hun incidentenbehandelingsprocedure ervan evalueert. [Am. 72] 5 bis. De lidstaten zorgen ervoor dat de CERT’s over passende personele en financiële middelen beschikken om actief deel te nemen in internationale en met name uniale samenwerkingsnetwerken. [Am. 73] 5 ter. De CERT's worden in staat gesteld en aangemoedigd tot het organiseren van en deelnemen aan gezamenlijke oefeningen met andere CERT's, met de CERT's van de lidstaten en met passende instellingen van niet-lidstaten, alsook met de CERT's van multinationale en internationale instellingen, zoals de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie en de Verenigde Naties. [Am. 74] 5 quater. De lidstaten kunnen Enisa of andere lidstaten om bijstand vragen bij de ontwikkeling van hun nationale CERT's. [Am. 75] HOOFDSTUK III SAMENWERKING TUSSEN BEVOEGDE AUTORITEITEN Artikel 8 Samenwerkingsnetwerk 1. De bevoegde autoriteiten en contactpunten, de Commissie en Enisa vormen een netwerk ("samenwerkingsnetwerk") om samen op te treden tegen risico's en incidenten met betrekking tot netwerk- en informatiesystemen. [Am. 76] 2. Het samenwerkingsnetwerk brengt permanente communicatie tussen de Commissie en de bevoegde autoriteiten contactpunten tot stand. Het Europees Agentschap voor netwerk- en informatiebeveiliging (" Enisa ") staat het samenwerkingsnetwerk op verzoek bij met zijn deskundigheid en advies. In voorkomend geval kunnen ook marktdeelnemers en aanbieders van cyberbeveiligingsdiensten worden uitgenodigd om deel te nemen aan de in lid 3, onder g) en i), bedoelde activiteiten van het samenwerkingsnetwerk. Waar dit relevant is, werkt het samenwerkingsnetwerk samen met de gegevensbeschermingsautoriteiten. De Commissie stelt het samenwerkingsnetwerk regelmatig op de hoogte van het beveiligingsonderzoek en andere relevante programma's in het kader van Horizon 2020. [Am. 77] 3. Binnen het samenwerkingsnetwerk doen de bevoegde autoriteiten contactpunten het volgende: a) zij verspreiden vroegtijdige waarschuwingen over risico's en incidenten overeenkomstig artikel 10; b) zij zorgen voor een gecoördineerde reactie overeenkomstig artikel 11; c) zij maken regelmatig niet-vertrouwelijke informatie over vroegtijdige waarschuwingen en gecoördineerde reacties die op dat moment worden verspreid of aan de gang zijn, bekend op een gemeenschappelijke website. d) zij bespreken en beoordelen gezamenlijk , op verzoek van een lidstaat of van de Commissie, een of meer in artikel 5 bedoelde nationale NIB-strategieën en nationale NIB-samenwerkingsplannen, binnen het toepassingsgebied van deze richtlijn . ; e) zij bespreken en beoordelen gezamenlijk , op verzoek van een lidstaat of van de Commissie, de doeltreffendheid van de CERT's, met name wanneer er NIB-oefeningen worden verricht op het niveau van de Unie; f) zij werken samen met het Europees Centrum voor de bestrijding van cybercriminaliteit van Europol, en met andere relevante Europese instanties en wisselen informatie met deze instanties expertise uit over alle relevante kwesties uit met het Europees Centrum voor de bestrijding van cybercriminaliteit van Europol, en met andere relevante Europese instanties betreffende netwerk- en informatiebeveiliging , met name op het gebied van gegevensbescherming, energie, vervoer, bankieren, effectenbeurzen financiële markten en gezondheid; f bis) zij informeren, waar dit passend is, door middel van verslaglegging de EU-coördinator voor terrorismebestrijding, en zij kunnen verzoeken om bijstand met het oog op de analyses, de voorbereidende werkzaamheden en het optreden van het samenwerkingsnetwerk; g) zij wisselen onderling en met de Commissie beste praktijken uit en verlenen elkaar bijstand bij het opbouwen van capaciteit op het gebied van NIB; h) zij organiseren regelmatig collegiale toetsingen met betrekking tot capaciteit en paraatheid; i) zij organiseren NIB-oefeningen op het niveau van de Unie en nemen indien passend deel aan internationale NIB-oefeningen. i bis) zij streven naar de betrokkenheid van de marktdeelnemers, raadplegen hen en wisselen, waar dat dienstig is, informatie met hen uit over de risico's en de incidenten die hun netwerk- en informatiesystemen treffen; i ter) zij ontwikkelen samen met Enisa richtsnoeren voor sectorspecifieke criteria voor de melding van incidenten met een aanzienlijke impact, in aanvulling op de in artikel 14, lid 2, vastgestelde parameters, ten behoeve van een gemeenschappelijke interpretatie, consistente toepassing en coherente uitvoering binnen de Unie. [Am. 78] 3 bis. Het samenwerkingsnetwerk publiceert eenmaal per jaar een verslag dat gebaseerd is op de activiteiten van het netwerk en het overeenkomstig artikel 14, lid 4, ingediende samenvattende verslag over de afgelopen twaalf maanden. [Am. 79] 4. De Commissie stelt, door middel van uitvoeringshandelingen, de nodige maatregelen vast om de in de leden 2 en 3 bedoelde samenwerking tussen de bevoegde autoriteiten en contactpunten, de Commissie en Enisa te faciliteren. Die uitvoeringshandelingen worden vastgesteld volgens de in artikel 19, lid 2 3 , bedoelde raadplegingsprocedure onderzoeksprocedure . [Am. 80] Artikel 9 Beveiligd informatie-uitwisselingssysteem 1. De uitwisseling van gevoelige en vertrouwelijke informatie binnen het samenwerkingsnetwerk moet plaatsvinden via een beveiligde infrastructuur. 1 bis. De deelnemers aan de uitwisseling via de beveiligde infrastructuur nemen tijdens alle fasen van de verwerking o.a. passende vertrouwelijkheids- en beveiligingsmaatregelen overeenkomstig Richtlijn 95/46/EG en Verordening (EG) nr. 45/2001 in acht. [Am. 81] 2. De Commissie is bevoegd overeenkomstig artikel 18 gedelegeerde handelingen vast te stellen met betrekking tot de bepaling van de criteria die een lidstaat moet nakomen om aan het beveiligde informatie-uitwisselingsnetwerk te mogen deelnemen, wat betreft: (a) de beschikbaarheid van beveiligde en veerkrachtige communicatie- en informatie-infrastructuur op nationaal niveau, die overeenkomstig artikel 7, lid 3, compatibel en interoperabel is met de beveiligde infrastructuur van het samenwerkingsnetwerk; en (b) de aanwezigheid krachtens artikel 6, lid 3, artikel 7, lid 2, en artikel 7, lid 3, van de nodige technische, financiële en personele middelen en processen voor hun bevoegde autoriteit en CERT, om op doeltreffende, efficiënte en veilige wijze aan het beveiligde informatie-uitwisselingssysteem te kunnen deelnemen. [Am. 82] 3. De Commissie stelt overeenkomstig artikel 18 uitvoeringshandelingen, besluiten inzake de toegang van de lidstaten tot deze beveiligde infrastructuur vast, krachtens de in de leden 2 en 3 bedoelde criteria. Die uitvoeringshandelingen worden volgens de in artikel 19, lid 3, bedoelde onderzoeksprocedure vastgesteld gedelegeerde handelingen vast met betrekking tot een gemeenschappelijk pakket interconnectie- en beveiligingsnormen waar de contactpunten aan moeten voldoen voordat zij gevoelige en vertrouwelijke informatie mogen uitwisselen binnen het samenwerkingsnetwerk . [Am. 83] Artikel 10 Vroegtijdige waarschuwingen 1. De bevoegde autoriteiten contactpunten of de Commissie geven binnen het samenwerkingsnetwerk vroegtijdige waarschuwingen over risico's en incidenten die aan ten minste een van de volgende voorwaarden voldoen: (a) zij nemen snel in omvang toe of kunnen snel in omvang toenemen; b) zij gaan de inschatting van het contactpunt is dat het risico of het incident de nationale reactiecapaciteit mogelijk te boven of kunnen die te boven gaan gaat ; c) zij treffen de inschatting van de contactpunten of de Commissie is dat het risico of het incident meer dan een lidstaat of kunnen meer dan een lidstaat treffen treft . [Am. 84] 2. De bevoegde autoriteiten contactpunten en de Commissie doen de vroegtijdige waarschuwingen onverwijld vergezeld gaan van alle relevante informatie waarover zij beschikken die nuttig kan zijn voor de beoordeling van het risico of incident. [Am. 85] 3. De Commissie kan op verzoek van een lidstaat of op eigen initiatief een lidstaat verzoeken relevante informatie te verstrekken over een specifiek risico of incident. [Am. 86] 4. Wanneer wordt vermoed dat het risico of incident dat het voorwerp van een vroegtijdige waarschuwing vormt, van criminele aard is, stellen de bevoegde autoriteiten of de Commissie en wanneer de betreffende marktdeelnemer melding heeft gedaan van in artikel 15, lid 4, bedoelde incidenten waarvan wordt vermoed dat zij van ernstig criminele aard zijn, zorgen de lidstaten ervoor dat het Europees Centrum voor de bestrijding van cybercriminaliteit van Europol in voorkomend geval in kennis wordt gesteld . [Am. 87] 4 bis. De leden van het samenwerkingsnetwerk maken informatie over risico’s en incidenten zoals bedoeld in lid 1 alleen openbaar na voorafgaande toestemming daartoe van het contactpunt waarvan zij die informatie hebben ontvangen. Bovendien stelt het kennisgevende contactpunt, voorafgaand aan het delen van informatie in het samenwerkingsnetwerk, de marktdeelnemer op wie de informatie betrekking heeft op de hoogte van zijn voornemen en maakt het, wanneer het dit passend acht, de informatie anoniem. [Am. 88] 4 ter. Wanneer wordt vermoed dat het risico of incident dat het voorwerp van een vroegtijdige waarschuwing vormt, van ernstige grensoverschrijdende technische aard is, stellen de contactpunten of de Commissie Enisa in kennis. [Am. 89] 5. De Commissie is bevoegd overeenkomstig artikel 18 gedelegeerde handelingen vast te stellen met betrekking tot de verdere omschrijving van de risico's en incidenten die aanleiding geven tot de in lid 1 van dit artikel bedoelde vroegtijdige waarschuwingen. Artikel 11 Gecoördineerde reactie 1. Na een in artikel 10 bedoelde vroegtijdige waarschuwing komen de bevoegde autoriteiten contactpunten , na de relevante informatie te hebben beoordeeld, onverwijld een gecoördineerde reactie overeen overeenkomstig het in artikel 12 bedoelde NIB-plan van de Unie. [Am. 90] 2. De diverse maatregelen die als gevolg van de gecoördineerde actie op nationaal niveau worden vastgesteld, worden aan het samenwerkingsnetwerk meegedeeld. Artikel 12 NIB-samenwerkingsplan van de Unie 1. De Commissie is bevoegd, middels uitvoeringshandelingen, een NIB-samenwerkingsplan van de Unie vast te stellen. Die uitvoeringshandelingen worden volgens de in artikel 19, lid 3, bedoelde onderzoeksprocedure vastgesteld. 2. Het NIB-samenwerkingsplan van de Unie voorziet in het volgende: a) voor de toepassing van artikel 10: – een bepaling van het formaat en de procedures voor de vergaring en de uitwisseling van compatibele en vergelijkbare informatie over risico's en incidenten door de bevoegde autoriteiten contactpunten ; [Am. 91] – een bepaling van de procedures en de criteria voor de beoordeling van de risico's en incidenten door het samenwerkingsnetwerk; b) de procedures die moeten worden gevolgd voor de gecoördineerde reacties krachtens artikel 11, met inbegrip van de vaststelling van taken en verantwoordelijkheden en samenwerkingsprocedures; c) een stappenplan voor NIB-oefeningen en -opleiding om het plan te versterken, te valideren en te testen; d) een programma voor de overdracht van kennis tussen de lidstaten met betrekking tot capaciteitsopbouw en intercollegiaal leren; e) een programma voor bewustmaking en opleiding tussen de lidstaten. 3. Het NIB-samenwerkingsplan van de Unie wordt uiterlijk een jaar na de inwerkingtreding van deze richtlijn vastgesteld en wordt regelmatig getoetst. De resultaten van iedere toetsing worden aan het Europees Parlement meegedeeld. [Am. 92] 3 bis. De samenhang tussen het NIB-samenwerkingsplan van de Unie en de nationale NIB-strategieën en ‑samenwerkingsplannen als bedoeld in artikel 5 wordt gewaarborgd. [Am. 93] Artikel 13 Internationale samenwerking Onverminderd de mogelijkheid van het samenwerkingsnetwerk om op informele basis internationaal samen te werken, kan de Unie internationale overeenkomsten met derde landen of internationale organisaties sluiten waarbij hun deelname aan bepaalde activiteiten van het samenwerkingsnetwerk mogelijk wordt gemaakt en georganiseerd. In zulke overeenkomsten wordt houden rekening gehouden met de noodzaak om afdoende bescherming te waarborgen van de persoonsgegevens die in het samenwerkingsnetwerk circuleren , en wordt de controleprocedure beschreven die moet worden gevolgd om de bescherming van die persoonsgegevens te waarborgen . Het Europees Parlement wordt in kennis worden gesteld van de onderhandelingen over de overeenkomsten. De overdracht van persoonsgegevens aan ontvangers in landen buiten de Unie vindt plaats overeenkomstig de artikelen 25 en 26 van Richtlijn 95/46/EG en artikel 9 van Verordening (EG) nr. 45/2001. [Am. 94] Artikel 13 bis Niveau van kriticiteit van marktdeelnemers De lidstaten kunnen het niveau van kriticiteit van marktdeelnemers vaststellen, rekening houdend met de specifieke kenmerken van de sectoren, parameters waaronder het belang van een bepaalde marktdeelnemer voor het voldoende op peil houden van de sectorale dienstverlening, het aantal partijen dat door de marktdeelnemer wordt bediend en hoe lang het duurt voordat de onderbreking van de kerndiensten van de marktdeelnemer negatieve gevolgen heeft voor de handhaving van vitale economische en maatschappelijke activiteiten. [Am. 95] HOOFDSTUK IV BEVEILIGING VAN DE NETWERKEN EN OVERHEDEN EN MARKTDEELNEMERS Artikel 14 Beveiligingseisen en melding van incidenten 1. De lidstaten zorgen ervoor dat overheden en de marktdeelnemers passende en evenredige technische en organisatorische maatregelen nemen ter met het oog op de opsporing en doeltreffende beheersing van de risico's voor de beveiliging van de netwerken en informatiesystemen die zij controleren en bij hun activiteiten gebruiken. Deze Die maatregelen zorgen, rekening houdend met de stand van de techniek, voor een beveiligingsniveau dat is afgestemd op de risico's die zich voordoen. Overheden en marktdeelnemers nemen Er worden met name maatregelen genomen om de impact incidenten die de beveiliging van hun netwerk- en informatiesystemen aantasten, te voorkomen en te minimaliseren van incidenten met betrekking tot hun netwerk- en informatiesysteem op de gevolgen ervan voor de door hen verleende kerndiensten te minimaliseren en aldus te zorgen voor de continuïteit van de op die netwerken en informatiesystemen gebaseerde diensten. [Am. 96] 2. De lidstaten zorgen ervoor dat overheden en de marktdeelnemers incidenten met een aanzienlijke impact op de beveiliging continuïteit van de door hen verleende kerndiensten onverwijld aan de bevoegde autoriteiten of het contactpunt melden. Melding leidt voor de meldende partij niet tot een verhoogde aansprakelijkheid. Om te bepalen of de impact van een incident aanzienlijk is, worden o.a. de volgende parameters in aanmerking genomen: [Am. 97] a) het aantal gebruikers bij wie de kerndienst gestoord is; [Am. 98] b) de duur van het incident; [Am. 99] c) de omvang van het geografische gebied dat door het incident is getroffen. [Am. 100] Die parameters worden nader gespecificeerd overeenkomstig artikel 8, lid 3, punt i ter. [Am. 101] 2 bis. De marktdeelnemers melden de in de leden 1 en 2 bedoelde incidenten aan de bevoegde autoriteit of het contactpunt in de lidstaat waar de kerndienst gestoord is. Indien de kerndiensten in meer dan een lidstaat zijn gestoord, waarschuwt het contactpunt dat de melding heeft ontvangen, op basis van de door de marktdeelnemer verstrekte informatie de andere betrokken contactpunten. De marktdeelnemer wordt zo snel mogelijk in kennis gesteld van de andere contactpunten die op de hoogte zijn gesteld van het incident, en van de eventueel ondernomen stappen, resultaten en andere voor het incident relevante informatie. [Am. 102] 2 ter. Indien de melding persoonsgegevens bevat, worden deze binnen de bevoegde autoriteit of het contactpunt die/dat de melding heeft ontvangen, uitsluitend bekendgemaakt aan de ontvangers die deze gegevens moeten verwerken om hun taken te vervullen overeenkomstig de voorschriften inzake gegevensbescherming. De bekendgemaakte gegevens zijn beperkt tot hetgeen noodzakelijk is voor de vervulling van hun taken. [Am. 103] 2 quater. Marktdeelnemers die niet onder bijlage II vallen, kunnen incidenten, als bedoeld in artikel 14, lid 2, vrijwillig melden. [Am. 104] 3. Leden 1 en 2 zijn van toepassing op alle marktdeelnemers die diensten verlenen in de Europese Unie. 4. Na overleg met de in kennis gestelde bevoegde autoriteit en de betrokken marktdeelnemer kan het contactpunt het publiek informeren of overheden en marktdeelnemers daartoe verplichten over afzonderlijke incidenten, wanneer zij het oordeelt dat openbaarmaking van het de algemeenheid op de hoogte moet zijn om een incident in het algemeen belang is te voorkomen of een zich voordoend incident aan te pakken, of wanneer die met een incident geconfronteerde marktdeelnemer heeft geweigerd om een ernstig, structureel kwetsbaar punt in verband met dat incident onverwijld te verhelpen. Vóór de openbaarmaking zorgt de in kennis gestelde bevoegde autoriteit ervoor dat de betrokken marktdeelnemer de mogelijkheid heeft om gehoord te worden, en dat het besluit tot openbaarmaking gebaseerd is op een behoorlijke afweging van het algemeen belang. Wanneer informatie over afzonderlijke incidenten openbaar wordt gemaakt, zorgt de in kennis gestelde bevoegde autoriteit of het contactpunt ervoor dat de informatie zo anoniem mogelijk wordt gemaakt. De bevoegde autoriteit of het contactpunt verstrekt, indien dit redelijkerwijs mogelijk is, de betrokken marktdeelnemer informatie die een doeltreffende behandeling van het gemelde incident ondersteunt. Eenmaal per jaar dient de bevoegde autoriteit het contactpunt bij het samenwerkingsnetwerk een samenvattend verslag in over de meldingen die zij het heeft ontvangen , met inbegrip van het aantal meldingen en gegevens betreffende de in lid 2 vermelde parameters voor incidenten, en de maatregelen die overeenkomstig dit lid zijn genomen. [Am. 105] 4 bis. De lidstaten moedigen marktdeelnemers aan om incidenten waarbij hun bedrijf betrokken is, op vrijwillige basis in hun financieel verslag openbaar te maken. [Am. 106] 5. De Commissie is bevoegd overeenkomstig artikel 18 gedelegeerde handeling vast te stellen met betrekking tot de omschrijving van de omstandigheden waarin overheden en marktdeelnemers incidenten moeten melden. [Am. 107] 6. Onverminderd elke krachtens lid 5 vastgestelde gedelegeerde handeling kunnen De bevoegde autoriteiten of de contactpunten kunnen richtsnoeren vaststellen en, zo nodig, instructies geven met betrekking tot de omstandigheden waarin overheden en marktdeelnemers incidenten moeten melden. [Am. 108] 7. De Commissie is bevoegd om, door middel van gedelegeerde handelingen, de formaten en procedures die gelden voor de toepassing van lid 2 vast te stellen. Die uitvoeringshandelingen worden volgens de in artikel 19, lid 3, bedoelde onderzoeksprocedure vastgesteld. 8. De leden 1 en 2 zijn niet van toepassing op micro-ondernemingen zoals gedefinieerd in Aanbeveling 2003/361/EG van de Commissie (20) , tenzij de micro-onderneming optreedt als dochteronderneming van een marktdeelnemer, zoals gedefinieerd in artikel 3, lid 8, onder b) . [Am. 109] 8 bis. De lidstaten kunnen besluiten dit artikel en artikel 15 mutatis mutandis toe te passen op overheden. [Am. 110] Artikel 15 Uitvoering en handhaving 1. De lidstaten zorgen ervoor dat de bevoegde autoriteiten en de contactpunten de nodige bevoegdheden hebben om niet-naleving van de krachtens artikel 14 op overheden of marktdeelnemers rustende ervoor te zorgen dat marktdeelnemers hun verplichtingen uit hoofde van artikel 14 nakomen, en de effecten daarvan op de beveiliging van netwerken en informatiesystemen te onderzoeken. [Am. 111] 2. De lidstaten zorgen ervoor dat de bevoegde autoriteiten en de contactpunten de bevoegdheid hebben om marktnemers en overheden ertoe te verplichten: [Am. 112] a) de informatie te verschaffen die nodig is om de beveiliging van hun netwerken en informatiesystemen te beoordelen, met inbegrip van gedocumenteerde beleidsmaatregelen op het gebied van beveiliging; b) het bewijs te leveren dat het beveiligingsbeleid daadwerkelijk wordt uitgevoerd, bijvoorbeeld door middel van de resultaten van een door een gekwalificeerde onafhankelijke instantie of nationale autoriteit uitgevoerde beveiligingsaudit te ondergaan en de resultaten daarvan het bewijs ter beschikking te stellen van de bevoegde autoriteit of het contactpunt . [Am. 113] Bij het toezenden van dat verzoek vermelden de bevoegde autoriteiten en de contactpunten het doel van het verzoek en specificeren in voldoende mate welke informatie moet worden verstrekt. [Am. 114] 3. De lidstaten zorgen ervoor dat de bevoegde autoriteiten en de contactpunten de bevoegdheid hebben om de markt deel nemers en overheden bindende instructies te geven. [Am. 115] 3 bis. In afwijking van lid 2, onder b), van dit artikel, kunnen de lidstaten besluiten dat de bevoegde autoriteiten c.q. de contactpunten ten aanzien van bepaalde marktdeelnemers, uitgaande van hun overeenkomstig artikel 13 bis vastgestelde niveau van kriticiteit, een afwijkende procedure moeten volgen. Wanneer de lidstaten zulks besluiten: a) zijn de bevoegde autoriteiten c.q. de unieke contactpunten bevoegd om een voldoende specifiek verzoek in te dienen bij de marktdeelnemers op basis waarvan zij moeten aantonen dat zij het beveiligingsbeleid daadwerkelijk uitvoeren, bijvoorbeeld door middel van de resultaten van een door een gekwalificeerde interne auditor uitgevoerde beveiligingsaudit, en het bewijs ter beschikking moeten stellen van de bevoegde autoriteit of het contactpunt; b) kan de bevoegde autoriteit of het contactpunt zo nodig, nadat de marktdeelnemer gevolg heeft gegeven aan het onder a) bedoelde verzoek, aanvullend bewijs verlangen of een aanvullende audit laten uitvoeren door een gekwalificeerde onafhankelijke instantie of nationale autoriteit. 3 ter. De lidstaten kunnen besluiten het aantal en de intensiteit van de audits voor een desbetreffende marktdeelnemer te verminderen wanneer uit zijn beveiligingsaudit blijkt dat hij de bepalingen van hoofdstuk IV consequent naleeft. [Am. 116] 4. De bevoegde autoriteiten melden en de contactpunten informeren de betrokken marktdeelnemers over de mogelijkheid om de autoriteiten voor wetshandhaving incidenten te melden waarvan wordt vermoed dat zij van ernstig criminele aard zijn. [Am. 117] 5. Onverminderd de van toepassing zijnde regelgeving inzake gegevensbescherming werken de bevoegde autoriteiten werken en de contactpunten nauw samen met de autoriteiten voor gegevensbescherming om incidenten aan te pakken die inbreuken in verband met persoonsgegevens tot gevolg hebben. De contactpunten en de autoriteiten voor gegevensbescherming ontwikkelen in samenwerking met Enisa mechanismen voor gegevensuitwisseling en één sjabloon dat moet worden gebruikt zowel voor meldingen op grond van artikel 14, lid 2, van deze richtlijn als voor meldingen op grond van andere Uniewetgeving inzake gegevensbescherming. [Am. 118] 6. De lidstaten zorgen ervoor dat uit hoofde van dit hoofdstuk aan overheden en marktdeelnemers opgelegde verplichtingen aan rechterlijke toetsing kunnen worden onderworpen. [Am. 119] 6 bis. De lidstaten kunnen besluiten artikel 14 en dit artikel mutatis mutandis toe te passen op overheden. [Am. 120] Artikel 16 Normalisatie 1. Met het oog op de geharmoniseerde uitvoering van artikel 14, lid 1, moedigen de lidstaten het gebruik van Europese of internationale interoperabele normen en/of specificaties voor netwerk- en informatiebeveiliging aan , zonder daarbij evenwel het gebruik van een specifieke technologie voor te schrijven . [Am. 121] 2. De Commissie stelt, door middel van uitvoeringshandelingen, verstrekt een mandaat aan een passende Europese normalisatie-instantie om in overleg met de relevante belanghebbenden een lijst op te stellen van de in lid 1 bedoelde normen en/of specificaties . De lijst wordt bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Europese Unie . [Am. 122] HOOFDSTUK V SLOTBEPALINGEN Artikel 17 Sancties 1. De lidstaten stellen regels vast voor sancties op overtredingen op nationale bepalingen die ingevolge deze richtlijn zijn vastgesteld, en nemen alle nodige maatregelen om ervoor te zorgen dat zij worden uitgevoerd. De sancties moeten doeltreffend, evenredig en afschrikkend zijn. De lidstaten stellen de Commissie uiterlijk op de omzettingsdatum van deze richtlijn van deze bepalingen in kennis en delen haar eventuele latere wijzigingen onverwijld mee. 1 bis. De lidstaten zorgen ervoor dat de in lid 1 van dit artikel bedoelde sancties alleen worden opgelegd wanneer de marktdeelnemer bewust of wegens ernstige nalatigheid niet heeft voldaan aan zijn verplichtingen op grond van hoofdstuk IV. [Am. 123] 2. De lidstaten zorgen ervoor dat wanneer een beveiligingsincident betrekking heeft op persoonsgegevens, de voorgeschreven sancties in overeenstemming zijn met de sancties waarin wordt voorzien in de verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens en betreffende het vrije verkeer van die gegevens (21) . Artikel 18 Uitoefening van de bevoegdheidsdelegatie 1. De bevoegdheid om gedelegeerde handelingen vast te stellen, wordt aan de Commissie toegekend onder de in dit artikel neergelegde voorwaarden. 2. De bevoegdheid om de in artikel 9, lid 3, en artikel 10, lid 5, bedoelde gedelegeerde handelingen vast te stellen, wordt aan de Commissie verleend. De Commissie stelt uiterlijk negen maanden vóór het einde van de termijn van 5 jaar een verslag op over de bevoegdheidsdelegatie. De bevoegdheidsdelegatie wordt stilzwijgend met termijnen van dezelfde duur verlengd, tenzij het Europees Parlement of de Raad zich uiterlijk drie maanden voor het einde van elke termijn tegen deze verlenging verzet. 3. Het Europees Parlement of de Raad kan de in artikel 9, lid 3, en artikel 10, lid 5, en artikel 14, lid 5, bedoelde bevoegdheidsdelegatie te allen tijde intrekken. Het besluit tot intrekking beëindigt de delegatie van de in dat besluit genoemde bevoegdheden. Het wordt van kracht op de dag na die van de bekendmaking ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie of op een daarin genoemde latere datum. Het laat de geldigheid van de reeds van kracht zijnde gedelegeerde handelingen onverlet. [Am. 124] 4. Zodra de Commissie een gedelegeerde handeling heeft vastgesteld, doet zij daarvan gelijktijdig kennisgeving aan het Europees Parlement en de Raad. 5. Een overeenkomstig artikel 9, lid 3, en artikel 10, lid 5, en artikel 14, lid 5, vastgestelde gedelegeerde handeling treedt alleen in werking indien het Europees Parlement of de Raad binnen een termijn van twee maanden na de kennisgeving van de handeling aan het Europees Parlement en de Raad daartegen geen bezwaar heeft gemaakt, of indien zowel het Europees Parlement als de Raad vóór het verstrijken van de termijn van twee maanden de Commissie hebben medegedeeld dat zij daartegen geen bezwaar zullen maken. Die termijn wordt op initiatief van het Europees Parlement of de Raad met twee maanden verlengd. [Am. 125] Artikel 19 Comitéprocedure 1. De Commissie wordt bijgestaan door een comité (het comité Netwerk- en informatiebeveiliging). Dat comité is een comité in de zin van Verordening (EU) nr. 182/2011. 2. Wanneer naar dit lid wordt verwezen, is artikel 4 van Verordening (EU) nr. 182/2011 van toepassing. 3. Wanneer naar dit lid wordt verwezen, is artikel 5 van Verordening (EU) nr. 182/2011 van toepassing. Artikel 20 Evaluatie De Commissie evalueert periodiek de werking van deze richtlijn , in het bijzonder de lijst in bijlage II, en brengt verslag uit aan het Europees Parlement en de Raad. Het eerste verslag wordt uiterlijk drie jaar na de in artikel 21 bedoelde omzettingsdatum ingediend. Daartoe kan de Commissie de lidstaten verzoeken onverwijld informatie te verstrekken. [Am. 126] Artikel 21 Omzetting 1. De lidstaten dienen uiterlijk [anderhalf jaar na de aanneming] de nodige wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen vast te stellen en bekend te maken om aan deze richtlijn te voldoen. Zij delen de Commissie de tekst van die maatregelen onverwijld mede. Zij passen deze maatregelen toe met ingang van [anderhalf jaar na de aanneming]. Wanneer de lidstaten deze maatregelen aannemen, wordt in de maatregelen zelf of bij de officiële bekendmaking daarvan naar deze richtlijn verwezen. De regels voor deze verwijzing worden vastgesteld door de lidstaten. 2. De lidstaten delen de Commissie de tekst mee van de voornaamste bepalingen van intern recht die zij vaststellen op het door deze richtlijn bestreken gebied. Artikel 22 Inwerkingtreding Deze richtlijn treedt in werking op de [twintigste] dag na die van de bekendmaking ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie . Artikel 23 Geadresseerden Deze richtlijn is gericht tot de lidstaten. Gedaan te , Voor het Europees Parlement Voor de Raad De voorzitter De voorzitter BIJLAGE I Voorschriften en taken voor het computercrisisteam (CERT) computercrisisteams (CERT's) [Am. 127] De voorschriften en taken voor het CERT moeten adequaat en duidelijk worden gedefinieerd en worden ondersteund door nationale beleids- en/of regelgevingsmaatregelen. Deze dienen de volgende elementen te omvatten: (1) voorschriften voor het CERT: a) het CERT garandeert de CERT's garanderen een hoge mate van beschikbaarheid van zijn hun communicatiediensten door zwakke punten ( single points of failure ) te voorkomen, en kan kunnen langs diverse kanalen worden bereikt of contact opnemen. Bovendien moeten de communicatiekanalen duidelijk worden gespecificeerd en bekend zijn bij de CERT‑gebruikers ( constituency ) en de samenwerkingspartners. [Am. 128] b) het CERT zorgt voor de tenuitvoerlegging en het beheer van beveiligingsmaatregelen om de vertrouwelijkheid, integriteit, beschikbaarheid en authenticiteit van de informatie die het ontvangt en behandelt te waarborgen. c) de kantoren van het CERT de CERT's en de ondersteunende informatiesystemen moeten zich op beveiligde locaties bevinden die voorzien zijn van beveiligde netwerkinformatiesystemen . [Am. 129] d) er wordt een kwaliteitszorgsysteem ingevoerd om de prestatie van het CERT te volgen en een gestaag proces van verbetering te garanderen. Dit systeem moet zijn gebaseerd op duidelijk omschreven metrieken, zoals formele dienstniveaus en essentiële prestatie‑indicatoren; e) bedrijfscontinuïteit: – het CERT wordt, met het oog op vlotte overdrachten, uitgerust met een adequaat systeem voor het beheren en routeren van verzoeken, – het CERT krijgt voldoende personeel om een volcontinue beschikbaarheid te garanderen, – de continuïteit van de infrastructuur die het werk van het CERT ondersteunt, wordt gewaarborgd. Hiertoe wordt voorzien in redundante systemen en reservewerkruimten teneinde een permanente toegang tot de communicatiemiddelen te garanderen. (2) taken van het CERT: a) de taken van het CERT behelzen ten minste het volgende: – opsporen en monitoren van incidenten op nationaal niveau, [Am. 130] – ten bate van de betrokken belanghebbende partijen zorgen voor vroegtijdige waarschuwingen, alarmmeldingen, aankondigingen en verspreiding van informatie over risico's en incidenten, – reageren op incidenten, – zorgen voor een dynamische risico‑ en incidentanalyse en situatiekennis, – het publiek bewust maken van de met onlineactiviteiten verbonden risico's, – actief participeren in uniale en internationale CERT-samenwerkingsnetwerken, [Am. 131] – het organiseren van campagnes over NIB. b) het CERT legt op samenwerking gerichte contacten met de particuliere sector. c) ter bevordering van de samenwerking stimuleert het CERT de vaststelling en het gebruik van gemeenschappelijke of gestandaardiseerde praktijken op het gebied van: – procedures voor de behandeling van incidenten en risico's, – systemen voor de classificatie van incidenten, risico's en informatie, – indelingssystemen voor metrieken, – formaten voor uitwisseling van informatie over risico's, incidenten en naamconventies voor systemen. BIJLAGE II Lijst van marktdeelnemers Zoals bedoeld in artikel 3, lid 8, onder a): 1. Platforms voor elektronische handel 2. Gateways voor internetbetalingen 3. Sociaalnetwerksites 4. Zoekmachines 5. Cloudcomputingdiensten 6. Internetwinkels die applicaties aanbieden Zoals bedoeld in artikel 3, lid 8, onder b): [Am. 132] 1. Energie a) Elektriciteit – elektriciteits‑ en gasleveranciers leveranciers , – exploitanten en aan de eindconsument leverende retailers van elektriciteits‑ en/of gasdistributiesystemen distributiesystemen , – exploitanten van aardgastransmissiesystemen, exploitanten van aardgasopslag en LNG‑exploitanten, – exploitanten van elektriciteitstransmissiesystemen, (b) Aardolie – oliepijpleidingen en olieopslag, – exploitanten van voorzieningen voor de productie, raffinage en behandeling van olie, opslag en transport, (c) Gas – exploitanten die actief zijn op de elektriciteits‑ en de gasmarkt – leveranciers , – exploitanten van distributiesystemen en aan de eindconsument leverende retailers, – exploitanten van aardgastransmissiesystemen, exploitanten van opslagsystemen en exploitanten van LNG-systemen, – exploitanten van voorzieningen voor de productie, raffinage en behandeling van olie en aardgas , opslagfaciliteiten en transmissie, – exploitanten die actief zijn op de gasmarkt. [Am. 133] 2. Vervoer – luchtvaartmaatschappijen (voor vracht en passagiers) – bedrijven voor maritiem vervoer (kust‑ en zeevervoer van passagiers en vracht) – spoorwegbedrijven (infrastructuurbeheerders, geïntegreerde bedrijven en exploitanten van spoorvervoer) – luchthavens – havens – exploitanten op het gebied van verkeersbeheer en ‑controle – ondersteunende logistieke diensten: a) opslag , b) vrachtafhandeling en c) andere transportondersteunende activiteiten a) Wegvervoer i) exploitanten op het gebied van verkeersbeheer en -controle ii) ondersteunende logistieke diensten: – opslag – vrachtafhandeling – overige vervoerondersteunende activiteiten b) Spoorvervoer i) spoorwegbedrijven (infrastructuurbeheerders, geïntegreerde bedrijven en exploitanten van spoorvervoer), ii) exploitanten op het gebied van verkeersbeheer en -controle, iii) ondersteunende logistieke diensten: – opslag – vrachtafhandeling – overige vervoerondersteunende activiteiten. c) Luchtvervoer i) luchtvaartmaatschappijen (voor vracht en passagiers), ii) luchthavens, iii) exploitanten op het gebied van verkeersbeheer en -controle iv) ondersteunende logistieke diensten: – opslag van goederen – vrachtafhandeling – overige vervoerondersteunende activiteiten. d) Zeevervoer i) bedrijven voor maritiem vervoer (binnenvaart, kust- en zeevervoer van passagiers en vracht) [Am. 134] 3. Bankwezen: kredietinstellingen in de zin van artikel 4, punt 1, van Richtlijn 2006/48/EG van het Europees Parlement en de Raad (22) . 4. Infrastructuur voor de financiële markt: beurzen gereglementeerde markten, multilaterale handelsfaciliteiten, georganiseerde handelsfaciliteiten en als centrale tegenpartij fungerende clearinginstellingen. [Am. 135] 5. Gezondheidszorg: zorginstellingen (waaronder ziekenhuizen en privéklinieken) en andere zorgverleners. 5 bis. Waterproductie en -voorzieningi [Am. 136] 5 ter. Voedselvoorzieningsketen [Am. 137] 5 quater. Internetverdeelpunten [Am. 138] (Gewone wetgevingsprocedure: eerste lezing) Het Europees Parlement, – gezien het voorstel van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad ( COM(2012)0782 ), – gezien artikel 294, lid 2, en artikel 114 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, op grond waarvan het voorstel door de Commissie bij het Parlement is ingediend (C7‑0417/2012), – gezien artikel 294, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité van 20 maart 2013 (1) , – gezien de schriftelijke toezegging van de vertegenwoordiger van de Raad van 11 december 2013 om het standpunt van het Europees Parlement goed te keuren, overeenkomstig artikel 294, lid 4, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien artikel 55 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie economische en monetaire zaken en het advies van de Commissie juridische zaken ( A7-0315/2013 ), 1. stelt onderstaand standpunt in eerste lezing vast; 2. verzoekt om hernieuwde voorlegging indien de Commissie voornemens is ingrijpende wijzigingen in haar voorstel aan te brengen of dit door een nieuwe tekst te vervangen; 3. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en aan de Commissie alsmede aan de nationale parlementen. Standpunt van het Europees Parlement in eerste lezing vastgesteld op 13 maart 2014 met het oog op de vaststelling van Verordening (EU) nr. .../2014 van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van een Unieprogramma ter ondersteuning van specifieke activiteiten op het gebied van financiële verslaggeving en controle van jaarrekeningen voor de periode 2014‑2020 en houdende intrekking van Besluit nr. 716/2009/EG (Aangezien het Parlement en de Raad tot overeenstemming zijn geraakt, komt het standpunt van het Parlement overeen met de definitieve rechtshandeling: Verordening (EU) nr. 258/2014.) (Gewone wetgevingsprocedure: eerste lezing) Het Europees Parlement, – gezien het voorstel van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad ( COM(2012)0584 ), – gezien artikel 294, lid 2, en artikel 114 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, op grond waarvan het voorstel door de Commissie bij het Parlement is ingediend (C7‑0333/2012), – gezien artikel 294, lid 3, van het VWEU, – gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité van 13 februari 2013 (1) , – gezien de schriftelijke toezegging van de vertegenwoordiger van de Raad van 17 januari 2014 om het standpunt van het Europees Parlement goed te keuren, overeenkomstig artikel 294, lid 4, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien artikel 55 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie interne markt en consumentenbescherming ( A7-0316/2013 ), 1. stelt onderstaand standpunt in eerste lezing vast; 2. hecht zijn goedkeuring aan zijn hierbij gehechte verklaring, die samen met de definitieve wetgevingstekst in de L-reeks van het Publicatieblad van de Europese Unie zal worden bekendgemaakt; 3. verzoekt om hernieuwde voorlegging indien de Commissie voornemens is ingrijpende wijzigingen in haar voorstel aan te brengen of dit door een nieuwe tekst te vervangen; 4. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en aan de Commissie alsmede aan de nationale parlementen. Standpunt van het Europees Parlement in eerste lezing vastgesteld op 13 maart 2014 met het oog op de vaststelling van Richtlijn 2014/.../EU van het Europees Parlement en de Raad betreffende de harmonisatie van de wetgevingen van de lidstaten inzake het op de markt aanbieden van radioapparatuur en tot intrekking van Richtlijn 1999/5/EG (Aangezien het Parlement en de Raad tot overeenstemming zijn geraakt, komt het standpunt van het Parlement overeen met de definitieve rechtshandeling: Richtlijn 2014/53/EU.) BIJLAGE BIJ DE WETGEVINGSRESOLUTIE VERKLARING VAN HET EUROPEES PARLEMENT Het Europees Parlement is van mening dat slechts wanneer en in zoverre uitvoeringshandelingen in de zin van Verordening (EU) nr. 182/2011 in vergaderingen van comités worden besproken, deze comités kunnen worden opgevat als "comitéprocedure-comités" als bedoeld in Bijlage I bij het Kaderakkoord over de betrekkingen tussen het Europees Parlement en de Europese Commissie. Vergaderingen van comités vallen binnen het toepassingsgebied van punt 15 van het Kaderakkoord wanneer en in zoverre andere aangelegenheden besproken worden." Het Europees Parlement, – gezien de artikelen 312 en 314 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie en artikel 106 bis van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie, – gezien Verordening (EU, Euratom) nr. 1311/2013 van de Raad van 2 december 2013 tot bepaling van het meerjarig financieel kader voor de jaren 2014-2020 (1) , – gezien het interinstitutioneel akkoord tussen het Europees Parlement, de Raad en de Commissie van 2 december 2013 betreffende begrotingsdiscipline, samenwerking in begrotingszaken en goed financieel beheer (2) , – gezien de algemene begroting van de Europese Unie voor het begrotingsjaar 2014 (3) en de vier desbetreffende gezamenlijke verklaringen van het Parlement, de Raad en de Commissie, evenals de gezamenlijke verklaring van het Parlement en de Commissie over betalingskredieten, – gezien titel II, hoofdstuk 7, van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Begrotingscommissie ( A7‑0159/2014 ), De EU-begroting – burgers de nodige instrumenten bieden om uit de crisis te komen 1. is van oordeel dat de Europese economie ondanks wat resterende tegenspoed enkele tekenen van herstel toont; erkent de aanhoudende economische en budgettaire beperkingen op nationaal niveau en de inspanningen van de lidstaten voor begrotingsconsolidatie, maar meent desondanks dat de Europese begroting deze tendens moet stimuleren door te voorzien in meer strategische investeringen met een Europese meerwaarde om de Europese economie terug op de rails te krijgen en duurzame groei en werkgelegenheid tot stand te brengen, zonder de bevordering van de concurrentiepositie en van de economische en sociale cohesie in de gehele EU uit het oog te verliezen; 2. benadrukt met name het belang van de Europese structuur- en investeringsfondsen, die een van de grootste uitgavenposten binnen de EU-begroting vormen; onderstreept dat het cohesiebeleid van de EU van nut is geweest om de overheidsinvesteringen gaande te houden op vitale economische gebieden en in de praktijk tastbare resultaten heeft opgeleverd die de lidstaten en de regio's kunnen helpen om de huidige crisis te boven te komen en de Europa 2020-doelstellingen te behalen; beklemtoont dat burgers van de nodige instrumenten moeten worden voorzien om een uitweg uit de crisis te vinden; wijst er in dit verband op dat er voornamelijk moet worden geïnvesteerd in beleidsterreinen als onderwijs en mobiliteit, onderzoek en innovatie, kleine en middelgrote ondernemingen en ondernemerschap, om het concurrentievermogen van de EU een impuls te geven en de schepping van werkgelegenheid – met name voor jongeren en vijftigplussers – te stimuleren; 3. hecht ook belang aan investeringen in andere gebieden, zoals hernieuwbare energie, de digitale agenda, infrastructuur, informatie- en communicatietechnologieën en grensoverschrijdende connectiviteit en meer en krachtiger gebruik van "innovatieve financiële instrumenten", in het bijzonder met betrekking tot langetermijninvesteringen; benadrukt dat de EU-industrie moet worden versterkt als centrale motor voor het creëren van banen en groei; dringt erop aan dat de nadruk op investeringen in innovatie moet liggen om een sterke, concurrerende en onafhankelijke EU-industrie te creëren; 4. onderstreept hoe belangrijk het is dat er voldoende middelen beschikbaar worden gesteld voor het extern optreden van de EU; herinnert aan de internationale verbintenis van de EU en haar lidstaten om tegen 2015 hun uitgaven voor officiële ontwikkelingshulp te verhogen tot 0,7 % van het BNI en de millenniumdoelstellingen voor ontwikkeling te bereiken; 5. onderstreept het belang te zorgen voor de best mogelijke coördinatie tussen de verschillende middelen van de Unie enerzijds en tussen de middelen van de Unie en de op nationaal niveau gedane uitgaven anderzijds, teneinde optimaal gebruik te maken van overheidsgeld; 6. herinnert aan de recente overeenkomst met betrekking tot het meerjarig financieel kader (MFK) 2014-2020, waarin de kernthema's voor de jaarbegrotingen tot 2020 zijn vastgesteld; benadrukt dat iedere jaarbegroting in overeenstemming moet zijn met de MFK-verordening en de interinstitutionele overeenkomst, en niet mag worden beschouwd als excuus om opnieuw over het MFK te onderhandelen; verwacht dat de Raad niet zal proberen beperkte interpretaties van specifieke bepalingen op te leggen, in het bijzonder met betrekking tot de aard en omvang van bijzondere instrumenten; herhaalt zijn voornemen om ten volle gebruik te maken van alle middelen die de begrotingsautoriteit ter beschikking staan binnen het kader van de jaarbegrotingsprocedure om de EU-begroting van de nodige flexibiliteit te voorzien; 7. benadrukt dat 2015, als tweede jaar van het MFK, belangrijk zal zijn voor een geslaagde uitvoering van de nieuwe meerjarige programma's 2014-2020; onderstreept dat alle programma's zo spoedig mogelijk volledig operationeel moeten zijn om de uitvoering van belangrijk EU-beleid niet in de weg te staan; merkt op dat de begroting 2015 in reële termen kleiner zal zijn dan de begroting 2013; dringt er in dit verband bij de Commissie en de lidstaten op aan zich tot het uiterste in te spannen om alle partnerschapsovereenkomsten en operationele programma's in 2014 spoedig vast te stellen, om geen verdere tijd te verliezen bij de uitvoering van de nieuwe investeringsprogramma's; onderstreept hoe belangrijk het is dat de Commissie de nationale overheden tijdens alle stadia van het proces volledig ondersteunt; 8. herinnert aan de binnen het MFK gesloten overeenkomst – die in de begroting 2014 voor het eerst ten uitvoer wordt gelegd – om toezeggingen voor specifieke beleidsdoelstellingen met betrekking tot jeugdwerkgelegenheid, onderzoek, Erasmus+ (met name voor leercontracten) en kmo's naar voren te halen; wijst erop dat, als onderdeel van de MFK-overeenkomst, een vergelijkbare aanpak moet worden gevolgd voor de begroting 2015 door het jongerenwerkgelegenheidsinitiatief (871,4 miljoen EUR in prijzen van 2011), Erasmus+ en COSME (20 miljoen EUR ieder in prijzen van 2011) naar voren te halen; maakt zich grote zorgen over de financiering van het jongerenwerkgelegenheidsinitiatief na 2015 en verzoekt om alle financieringsmogelijkheden, met inbegrip van de totale marge voor de MFK-verplichtingen, hiervoor in overweging te nemen; 9. uit evenwel zijn bezorgdheid over de mogelijke schadelijke effecten van verder uitstel van het energieprogramma van de Connecting Europe-faciliteit in 2015, en verzoekt de Commissie adequate informatie te verstrekken over de gevolgen die deze beslissing zou hebben voor de succesvolle start van dit nieuwe programma; 10. benadrukt de toegevoegde waarde van het naar voren halen van de investeringen in deze programma's om Europese burgers uit de crisis te helpen; verzoekt de Commissie voorts na te gaan welke overige programma's baat zouden hebben bij een vervroegde uitvoering, bij zouden kunnen dragen aan deze doelstelling en in staat zouden zijn de aanvullende kredieten volledig op te nemen; 11. beklemtoont dat de laatste conclusies van de Europese Raad (19 en 20 december 2013) over het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid en migratiestromen gevolgen zullen hebben voor de EU-begroting; herhaalt zijn standpunt dat alle door de Europese Raad overeengekomen aanvullende projecten gefinancierd moeten worden met aanvullende middelen, en niet door te bezuinigen op bestaande programma's en instrumenten, noch door aanvullende taken toe te wijzen aan instellingen of andere EU‑organen die al op de grens van hun capaciteiten functioneren; 12. wijst op de belangrijke rol van gedecentraliseerde agentschappen, die van essentieel belang zijn voor de uitvoering van EU-beleid en -programma's; merkt op dat zij schaalvoordelen kunnen realiseren door de uitgaven te spreiden die anders door elke lidstaat zouden zijn gedaan, waarbij hetzelfde resultaat zou zijn bereikt; onderstreept dat de begroting en de personele middelen van alle agentschappen per geval moeten worden beoordeeld en dat zij zowel in de begroting 2015 als in de komende jaren van voldoende financiële en personele middelen moeten worden voorzien, zodat zij de door de wetgevende autoriteit toegewezen taken naar behoren kunnen vervullen; benadrukt daarom dat de mededeling van de Commissie "Programmering 2014-2020 van de personeels- en financiële middelen voor de gedecentraliseerde agentschappen" ( COM(2013)0519 ) niet de basis mag vormen voor de ontwerpbegroting voor agentschappen; benadrukt voorts de belangrijke rol van de nieuwe interinstitutionele werkgroep voor gedecentraliseerde agentschappen, die nauwlettender en permanenter toezicht moet houden op de ontwikkeling van agentschappen om een coherente benadering te waarborgen; verwacht dat deze werkgroep zijn eerste bevindingen tijdig zal indienen, voordat het Parlement aan de lezing van de begroting begint; 13. herinnert aan de gezamenlijke verklaring over speciale vertegenwoordigers van de EU, waarin het Parlement en de Raad overeenkwamen de overschrijving van kredieten voor speciale vertegenwoordigers van de EU van de begroting van de Commissie (afdeling III) naar de begroting van de Europese Dienst voor extern optreden (afdeling X) te bestuderen in het kader van de begrotingsprocedure 2015; Betalingskredieten – de EU moet aan haar juridische en politieke verbintenissen voldoen 14. brengt in herinnering dat de voor de begroting 2014 overeengekomen betalingskredieten over het algemeen onder het noodzakelijk geachte niveau blijven, alsook onder het door de Commissie in haar oorspronkelijke ontwerpbegroting voorgestelde niveau; merkt op dat de Commissie, zoals bepaald in de nieuwe MFK-verordening en de nieuwe totale betalingsmarge, het betalingsmaximum in 2015 naar boven moet bijstellen met een bedrag dat gelijk is aan het verschil tussen de uitgevoerde betalingen voor 2014 en het MFK-betalingsmaximum voor 2014; is zeer verontrust dat het ongekende bedrag aan openstaande rekeningen aan het eind van 2013 – al zo'n 23,4 miljard EUR onder rubriek 1b alleen – niet binnen de maxima voor 2014 kan worden gedekt; verzoekt dat de passende flexibiliteitsmechanismen voor betalingen in 2014 worden gemobiliseerd, en benadrukt dat zelfs dit naar verwachting niet zal volstaan om eind 2014 een grote achterstand in de uitvoering te voorkomen; onderstreept dat het steeds terugkerende tekort aan betalingskredieten, met name de afgelopen jaren, de belangrijkste oorzaak is van het ongekend hoge bedrag aan uitstaande betalingsverplichtingen; 15. wijst erop dat het Europees Parlement, de Raad en de Commissie er overeenkomstig het Verdrag (4) op toezien dat "de Unie beschikt over de financiële middelen waarmee zij haar juridische verplichtingen jegens derden kan voldoen"; verwacht van de Commissie dat zij voldoende betalingskredieten voorstelt in haar ontwerpbegroting, aan de hand van reële prognoses en niet ingegeven door politieke overwegingen; 16. dringt erop aan alle middelen in te zetten die uit hoofde van de MFK-verordening beschikbaar zijn, met inbegrip van de marge voor onvoorziene uitgaven en, indien de aanhoudende noodzaak daarvan wordt aangetoond en alleen als laatste toevlucht, een herziening van het maximum voor betalingen, teneinde aan de wettelijke verplichtingen van de Unie te voldoen en de betalingen aan belanghebbenden, zoals onderzoekers, universiteiten, humanitaire hulporganisaties, lokale overheden en kmo's, niet in gevaar te brengen of uit te stellen en tegelijkertijd het bedrag van de aan het eind van het jaar openstaande betalingen te reduceren; 17. benadrukt dat de betalingen van alle bijzondere instrumenten (het flexibiliteitsinstrument, de marge voor onvoorziene uitgaven, het Solidariteitsfonds van de EU, het Europees Fonds voor aanpassing aan de globalisering en Reserve voor noodhulp) boven of buiten het betalingsmaximum van het MFK in de begroting moeten worden opgenomen; 18. verzoekt de Commissie, gezien de alarmerende situatie van de betalingskredieten op het terrein van humanitaire hulp meteen al aan het begin van 2014 en met name gezien de achterstand waarbij 160 miljoen euro aan betalingskredieten voor humanitaire hulp is overgedragen van 2013 naar 2014, om alle nodige maatregelen te nemen en zo snel mogelijk te reageren teneinde de goede uitvoering van de humanitaire hulp van de EU in 2014 te waarborgen; benadrukt dat het bedrag aan betalingskredieten voor humanitaire hulp in overeenstemming moet blijven met de vermoedelijke groei van vastleggingskredieten, en dat dit in ogenschouw moet worden genomen voor de ontwerpbegroting voor 2015; 19. herinnert aan de gezamenlijke verklaring over betalingskredieten en de bilaterale verklaring van het Parlement en de Commissie in het kader van de overeenkomst betreffende de begroting 2014; verzoekt de Commissie de begrotingsautoriteit in de loop van dit jaar volledig op de hoogte te houden van de ontwikkeling van betalingen en uitstaande betalingsverplichtingen, en pleit voor regelmatige interinstitutionele vergaderingen om de betalingssituatie nauwlettend te volgen; o o o 20. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad, de Commissie en de Rekenkamer. Het Europees Parlement, – gezien zijn eerdere resoluties over het Europees Nabuurschapsbeleid, het Oostelijk Partnerschap en Oekraïne, en met name zijn resolutie van 27 februari 2014 over de situatie in Oekraïne (1) , – gezien zijn resolutie van 12 december 2013 over de resultaten van de top van Vilnius en de toekomst van het Oostelijk Partnerschap, in het bijzonder wat Oekraïne betreft (2) , – gezien zijn resolutie van 6 februari 2014 over de top EU-Rusland (3) , – gezien de conclusies van de buitengewone vergadering van de Raad Buitenlandse Zaken op 3 maart 2014 over Oekraïne, – gezien de verklaring van de Noord-Atlantische Raad van 4 maart 2014, – gezien de verklaring van de staatshoofden en regeringsleiders over Oekraïne na de buitengewone vergadering van de Europese Raad op 6 maart 2014 over Oekraïne, – gezien artikel 2, lid 4, van het Handvest van de Verenigde Naties, – gezien artikel 110, leden 2 en 4, van zijn Reglement, A. overwegende dat de Russische daad van agressie, te weten de invasie van de Krim, een schending vormt van de soevereiniteit en de territoriale integriteit van Oekraïne, strijdig is met het internationaal recht, en een inbreuk vormt op de verplichtingen die Rusland is aangegaan als ondertekenaar van het memorandum van Boedapest betreffende veiligheidsgaranties voor Oekraïne, waarbij Rusland heeft gegarandeerd de territoriale integriteit en soevereiniteit van Oekraïne te zullen eerbiedigen; B. overwegende dat pro-Russische milities en Russische soldaten een aantal belangrijke gebouwen in Simferopol, de hoofdstad van de Krim, hebben bezet alsmede belangrijke Oekraïense installaties en strategische doelen op de Krim, waaronder ten minste drie luchthavens; overwegende dat de meeste Oekraïense militaire eenheden op het schiereiland omsingeld zijn maar weigeren hun wapens neer te leggen; overwegende dat sinds het begin van de crisis een groot aantal extra Russische troepen in Oekraïne is ingezet; C. overwegende dat de argumenten van de Russische leiders om deze agressie te steunen volkomen onterecht zijn en haaks staan op de realiteit op het terrein, aangezien er geen melding is gemaakt van aanvallen op of intimidatie van Russen of etnisch Russische burgers op de Krim; D. overwegende dat de zelfverklaarde en onwettige autoriteiten van de Krim op 6 maart 2014 een besluit hebben genomen ten gunste van aansluiting bij de Russische Federatie en op 16 maart 2014 een referendum over de onafhankelijkheid van de Krim willen houden, hetgeen een schending van de grondwet van zowel Oekraïne als de Krim is; E. overwegende dat de Russische premier plannen heeft aangekondigd om spoedig procedures in werking te stellen voor het verkrijgen van het Russische staatburgerschap voor Russisch-sprekenden in het buitenland; F. overwegende dat de Federale Raad van de Russische Federatie op 1 maart 2014 toestemming heeft gegeven voor de inzet van Russische troepen in Oekraïne om de belangen van Rusland en Russisch-sprekenden op de Krim en in het land te beschermen; G. overwegende dat op alle niveaus krachtige diplomatieke maatregelen genomen moeten worden en een onderhandelingsproces noodzakelijk is om de situatie te de-escaleren, spanningen te verminderen, te voorkomen dat de crisis in een neerwaartse spiraal terecht komt en onbeheersbaar wordt, en een vreedzame uitkomst veilig te stellen; overwegende dat de EU doeltreffend moet reageren, zodat Oekraïne in staat wordt gesteld om vrij van externe druk zijn soevereiniteit en territoriale integriteit ten volle uit te oefenen; H. overwegende dat de 28 staatshoofden en regeringsleiders van de EU een krachtige waarschuwing hebben gegeven over de gevolgen van de Russische acties en hebben besloten de bilaterale gesprekken met Rusland over visa-aangelegenheden en de onderhandelingen over een nieuwe partnerschaps- en samenwerkingsovereenkomst, alsmede de deelname van de EU-instellingen aan de voorbereiding van de G8-top die is gepland voor juni 2014 in Sotsji, op te schorten; 1. veroordeelt krachtig de Russische daad van agressie die bestaat uit de invasie in de Krim, dat een onmiskenbaar deel van Oekraïne vormt en als dusdanig door de Russische Federatie en de internationale gemeenschap is erkend; vraagt een onmiddellijke de-escalatie van de crisis, met de onmiddellijke terugtrekking van alle militaire strijdkrachten die illegaal op Oekraïens grondgebied aanwezig zijn, en dringt aan op volledige naleving van het internationale recht en op volledige nakoming van de bestaande verplichtingen op grond van verdragen; 2. herinnert eraan dat deze acties duidelijk in strijd zijn met het Handvest van de VN, de Slotakte van Helsinki van de OVSE, het statuut van de Raad van Europa, het memorandum van Boedapest uit 1994 betreffende veiligheidsgaranties, de bilaterale overeenkomst uit 1997 inzake vriendschap, samenwerking en partnerschap, de overeenkomst uit 1997 over de status en de voorwaarden voor de aanwezigheid van de Russische Zwarte-Zeevloot op het grondgebied van Oekraïne en de internationale verplichtingen van Rusland; is van mening dat de door Rusland uitgevoerde handelingen een bedreiging vormen voor de veiligheid van de EU; betreurt het besluit van de Russische Federatie om de door de ondertekenaars van het memorandum bijeengeroepen vergadering van 5 maart 2014 in Parijs over de veiligheid van Oekraïne niet bij te wonen; 3. wijst erop dat de territoriale integriteit van Oekraïne is gegarandeerd door Rusland, de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk in het met Oekraïne ondertekende memorandum van Boedapest en onderstreept dat de Autonome Republiek van de Krim volgens de Oekraïense grondwet alleen referenda kan organiseren over lokale kwesties en niet over een wijziging van de internationaal erkende grenzen van Oekraïne; benadrukt het feit dat een referendum over de kwestie van toetreding tot de Russische Federatie daarom zal worden beschouwd als illegitiem en illegaal, net als elk ander referendum dat in strijd is met de Oekraïense grondwet en het internationaal recht; is dezelfde mening toegedaan over het uitroepen van de onafhankelijkheid door de onwettige en zelfverklaarde autoriteiten van de Krim op 11 maart 2014; 4. benadrukt het feit dat de EU en haar lidstaten tegen Rusland moeten spreken met één stem en dat zij het recht moeten ondersteunen van een Oekraïne dat één is om zijn toekomst vrij te bepalen; is daarom tevreden met en ondersteunt krachtig de gezamenlijke verklaring van de buitengewone Europese top van 6 maart 2014 waarin de Russische daden van agressie werden veroordeeld en de territoriale integriteit van Oekraïne werd ondersteund; vraagt nauwe trans-Atlantische samenwerking inzake stappen in de richting van een oplossing van de crisis; 5. veroordeelt de officiële Russische doctrine, op basis waarvan het Kremlin het recht op gewapende interventie opeist in aangrenzende soevereine staten ter "bescherming" van de veiligheid van de aldaar woonachtige Russische landgenoten, als zijnde in strijd met het internationaal recht en de internationale gedragscode; wijst erop dat zo'n doctrine neerkomt op unilaterale usurpatie van de positie van hoogste arbiter van het internationaal recht en gebruikt is ter rechtvaardiging van een groot aantal vormen van politieke, economische en militaire interventie; 6. herinnert aan het feit dat bij het nationale referendum over onafhankelijkheid, dat in 1991 in Oekraïne werd gehouden, de meerderheid van de bevolking van de Krim vóór onafhankelijkheid stemde; 7. benadrukt ervan overtuigd te zijn dat de totstandbrenging van een constructieve dialoog de best mogelijke manier is om welk conflict ook op te lossen en in Oekraïne te zorgen voor stabiliteit op lange termijn; prijst de verantwoordelijke, gematigde en ingetogen wijze waarop de regering in Kiev met deze ernstige crisis is omgegaan, waarin de territoriale integriteit en de soevereiniteit van het land op het spel staan; verlangt dat de internationale gemeenschap Oekraïne vastberaden bijstaat en ondersteunt; 8. verwerpt het Russische doel om de Russischsprekende bevolking in de Krim te beschermen als zijnde volkomen ongegrond, aangezien deze bevolkingsgroep op geen enkele wijze gediscrimineerd is of wordt; wijst ten stelligste af dat demonstranten tegen het beleid van Janoekovitsj in de Russische propaganda als fascisten worden afgeschilderd; 9. doet een oproep om een vreedzame oplossing voor de huidige crisis te zoeken en de beginselen van en de verplichtingen uit hoofde van het internationale recht volledig in acht te nemen; is van mening dat de situatie moet worden beheerst en verder gede-escaleerd om een militaire confrontatie op de Krim te voorkomen; 10. onderstreept dat internationale waarneming en bemiddeling van het grootste belang zijn; verzoekt de EU-instellingen en de lidstaten blijk te geven van de bereidheid om alle mogelijke diplomatieke en politieke middelen uit te putten en onvermoeibaar met alle relevante internationale organisaties, zoals de VN, de OVSE en de Raad van Europa, samen te werken met het oog op een vreedzame oplossing, die moet berusten op de soevereiniteit en de territoriale integriteit van Oekraïne; verzoekt daarom om de inzet van een volwaardige monitoringmissie van de OVSE op de Krim; 11. is ingenomen met het initiatief om een contactgroep onder de auspiciën van de OVSE op te richten, maar betreurt dat gewapende groepen op 6 maart 2014 de toegang van de OVSE-waarnemingsmissie tot de Krim hebben verhinderd; bekritiseert de autoriteiten van Rusland en de zelfverklaarde autoriteiten van de Krim vanwege het feit dat zij niet met de OVSE-waarnemingsmissie samenwerken of de leden ervan geen volledige en veilige toegang tot de regio te verlenen; 12. betreurt dat de speciale gezant voor de Krim van de VN-secretaris-generaal zijn missie na persoonlijke gewelddadige bedreigingen moest onderbreken; 13. is van mening dat bepaalde aspecten van de overeenkomst van 21 februari 2014, die is gesloten na onderhandelingen die namens de EU zijn gevoerd door drie ministers van buitenlandse zaken maar door Janoekovitsj is geschonden doordat hij de overeenkomst niet in acht nam door de nieuwe grondwet te ondertekenen, nog steeds kunnen helpen om uit de bestaande impasse te raken; is evenwel van mening dat niemand kan onderhandelen over en/of akkoord kan gaan met oplossingen die de soevereiniteit en de territoriale integriteit van Oekraïne ondermijnen, en bevestigt dat het Oekraïense volk het fundamentele recht heeft vrij de toekomst van zijn land te bepalen; 14. maakt zich ernstige zorgen door de berichten dat gewapende personen een merkteken aanbrengen op de huizen van Oekraïense Tataren in gebieden op de Krim waar zowel Tataren als Russen wonen; merkt op dat de Krimtataren, die na de onafhankelijkheid van Oekraïne naar hun thuisland zijn teruggekeerd nadat zij door Stalin werden gedeporteerd, de internationale gemeenschap verzoeken steun te verlenen aan de territoriale integriteit van Oekraïne en aan een algemeen wettelijk en politiek akkoord over het herstel van hun rechten als oorspronkelijke bewoners van de Krim; verzoek de internationale gemeenschap, de Commissie en de Raad, de hoge VN-commissaris voor de mensenrechten en de speciale vertegenwoordiger van de EU voor de mensenrechten de rechten van deze en andere minderheidsgemeenschappen op het schiereiland de Krim te beschermen; verlangt dat uitvoerig onderzoek wordt gedaan naar de intimidatie van Joden en aanvallen op Joodse religieuze plaatsen na de invasie van de Krim; 15. is verheugd over het feit dat de Oekraïense regering zich geëngageerd wil inzetten voor een ambitieuze hervormingsagenda die politieke, economische en maatschappelijke veranderingen behelst; is daarom verheugd over het besluit van de Commissie om aan Oekraïne een financieel steunpakket voor de korte en middellange termijn ten bedrage van 11 miljard euro te verlenen, om het land economisch en financieel te helpen stabiliseren; verwacht dat de Raad en de Commissie samen met het IMF, de Wereldbank, de Europese Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling en de Europese Investeringsbank, zo spoedig mogelijk met een langetermijnpakket van robuuste financiële steunmaatregelen komen om Oekraïne te helpen de steeds slechter wordende economische en maatschappelijke situatie te verbeteren en de economische steun te verschaffen om de noodzakelijke grondige en grootscheepse economische hervormingen in gang te zetten; herinnert eraan dat een internationale donorconferentie moet worden georganiseerd en gecoördineerd, die wordt samengeroepen door de Commissie en zo spoedig mogelijk dient plaats te vinden; verzoekt het IMF geen ondraaglijke soberheidsmaatregelen op te leggen, zoals het korten op de energiesubsidies, die de reeds moeilijke sociaaleconomische situatie van het land nog zullen verergeren; 16. verzoekt de Commissie en de lidstaten om samen met de Raad van Europa en de Venetiëcommissie, naast financiële steun, ook technische bijstand te verlenen met het oog op een grondwetsherziening, de versterking van de rechtsstaat en de corruptiebestrijding in Oekraïne; kijkt in dit verband uit naar positieve resultaten en benadrukt het feit dat de Majdan-gangers en alle Oekraïners radicale veranderingen verwachten en een behoorlijk functionerend bestuursstelsel; 17. vraagt vrije, eerlijke, transparante en nationale verkiezingen met waarnemers van de OVSE-ODIHR en herhaalt bereid te zijn om zijn eigen missie op te richten met dezelfde taak; verzoek de Oekraïense autoriteiten alles in het werk te stellen om een grote deelname aan de presidentsverkiezingen te bevorderen, met inbegrip van de oostelijke en zuidelijke delen van het land; herhaalt zijn verzoek aan de Oekraïense autoriteiten om parlementaire verkiezingen te houden overeenkomstig de aanbevelingen van de Commissie van Venetië en steunt de invoering van een proportioneel kiessysteem, om te zorgen voor een behoorlijke vertegenwoordiging, rekening houden met de plaatselijke omstandigheden in het land; benadrukt het feit dat het parlement en de leden hiervan belangrijk zijn, zowel op centraal als op lokaal niveau, met eerbiediging van de rechtsstaat; 18. vraagt Oekraïne niet toe te geven aan druk om de presidentsverkiezingen van 25 mei 2014 uit te stellen; 19. vraagt om een regering van Oekraïne die een zo breed mogelijke basis heeft en zo inclusief mogelijk is, zodat het risico op hernieuwd geweld en territoriale verbrokkeling tot een minimum beperkt wordt; waarschuwt krachtig tegen acties die kunnen bijdragen tot een grotere polarisatie langs etnische of taalscheidslijnen; benadrukt dat gewaarborgd moet worden dat de rechten van alle tot nationale minderheden behorende mensen, waaronder de rechten van Russischtalige Oekraïners, overeenkomstig internationale normen volledig worden geëerbiedigd en beschermd, in nauwe samenwerking met de OVSE en de Raad van Europa; herhaalt zijn verzoek om een nieuwe, breed opgezette talenregeling waarmee alle minderheidstalen worden ondersteund; 20. is ingenomen met het besluit van de waarnemend president om een veto uit te spreken over de wet tot intrekking van de wet op het taalbeleid van 3 juli 2012; herinnert eraan dat deze wet in geen geval op de Krim van toepassing zou zijn; verzoekt de Verchovna Rada de huidige wetgeving ten lange leste te hervormen en deze in overeenstemming te brengen met de verplichtingen die Oekraïne is aangegaan in het kader van het Europees Handvest voor regionale en minderheidstalen; 21. is ermee ingenomen dat de 28 staatshoofden en regeringsleider van de EU bereid zijn de politieke hoofdstukken van de associatieovereenkomst (AA) zo spoedig mogelijk en voor de presidentsverkiezingen van 25 mei 2014 te ondertekenen, en om unilaterale maatregelen zoals tariefverlagingen te nemen die Oekraïne in staat stellen te profiteren van de bepalingen van de diepe en brede vrijhandelsovereenkomst (DCFTA), zoals de Commissie op 11 maart 2014 heeft voorgesteld; wijst erop dat de EU bereid is de volledige AA/DCFTA zo spoedig mogelijk te ondertekenen, zodra de Oekraïense regering klaar is om deze stap te nemen; wijst erop dat duidelijke signalen moet uitgaan die Rusland laten zien dat niets in deze overeenkomst de toekomstige, op samenwerking gebaseerde bilaterale politieke en economische betrekkingen tussen Oekraïne en Rusland in gevaar brengt of schaadt; onderstreept voorts dat overeenkomstig artikel 49 VEU Oekraïne, net als alle andere Europese staten, een Europees perspectief heeft en het EU-lidmaatschap kan aanvragen, mits het de democratische beginselen in acht neemt, de fundamentele vrijheden, de mensenrechten en de rechten van minderheden eerbiedigt en het functioneren van de rechtsstaat garandeert; 22. wijst er in dit verband andermaal op dat de uitvoer van wapens en militaire technologie de stabiliteit en vrede in de hele regio in gevaar kan brengen en ogenblikkelijk stopgezet moet worden; betreurt ten zeerste het feit dat EU-lidstaten op grote schaal wapens en militaire technologie naar Rusland hebben uitgevoerd, waaronder belangrijk strategisch conventioneel materieel; 23. is ingenomen met het besluit van de Europese Raad van 6 maart 2014 over een eerste reeks op Rusland gerichte maatregelen, zoals de opschorting van de bilaterale gesprekken over visa-aangelegenheden en de nieuwe overeenkomst, alsmede het besluit van de lidstaten en de EU-instellingen om hun voorbereidingen voor de G8-top in Sotsji op te schorten; waarschuwt er echter voor dat bij het uitblijven van de-escalatie of bij verdere escalatie bij annexatie van de Krim, de EU snel de juiste maatregelen moet nemen, waaronder een wapenembargo en een embargo op technologie voor tweevoudige toepassing, visumbeperkingen, bevriezing van tegoeden, toepassing van wetgeving inzake witwaspraktijken op personen die betrokken zijn bij het besluitvormingsproces over de invasie van Oekraïne, en maatregelen tegen Russische ondernemingen en hun dochters, met name in de energiesector met het oog op volledige naleving van het EU-recht en waarbij deze maatregelen consequenties hebben voor de bestaande politieke en economische banden met Rusland; 24. benadrukt dat de parlementaire samenwerking tussen het Europees Parlement en de Russische Doema en de Federatieraad niet langs de gebruikelijke wegen kan worden voortgezet; 25. is verheugd over het besluit van de Raad om sancties goed te keuren die zich richten op het bevriezen en terugvorderen van verduisterde Oekraïense gelden, waarbij 18 personen in het middelpunt staan, onder meer Janoekovitsj; 26. verzoekt de Commissie in dit verband de projecten in de zuidelijke corridor te ondersteunen die op doeltreffende wijze een meer diverse energievoorziening tot stand brengen, en roept de lidstaten op hun overheidsbedrijven niet te laten deelnemen aan projecten met Russische bedrijven die de Europese kwetsbaarheid vergroten; 27. benadrukt het belang van veilige, gediversifieerde en betaalbare energieleveringen voor Oekraïne; onderstreept in dit verband de strategische rol van de Energiegemeenschap, waarvan Oekraïne in 2014 voorzitter is, en hoe belangrijk het is dat Oekraïne weerstand opbouwt tegen dreigementen vanuit Rusland met betrekking tot energie; herinnert aan de noodzaak van uitbreiding van de opslagcapaciteiten in de EU en van voorzieningen voor een omgekeerde gasstroom van de EU-lidstaten naar Oekraïne; is verheugd over het voorstel van de Commissie om het Oekraïense gasdoorvoersysteem te moderniseren en Oekraïne bij de betaling van zijn schulden aan Gazprom bij te staan; benadrukt dat dringend meer werk moet worden gemaakt van een gemeenschappelijk energiebeleid met een stevige interne markt en een gediversifieerde energievoorziening, en dat toegewerkt moet worden naar volledige tenuitvoerlegging van het derde energiepakket, waardoor de EU minder afhankelijk wordt van olie en gas uit Rusland; 28. verzoekt de Raad om de Commissie onmiddellijk toestemming te verlenen voor een snellere visumliberalisering met Oekraïne, om toe te werken naar invoering van een visumvrije regeling, naar het voorbeeld van Moldavië; dringt in afwachting hiervan aan op de onmiddellijke invoering van tijdelijke, zeer eenvoudige en goedkope visumprocedures op het niveau van de EU en de lidstaten; 29. is er sterk van overtuigd dat de gebeurtenissen in Oekraïne aangeven dat de EU haar engagement en haar ondersteuning met betrekking tot de Europese keuze en de territoriale integriteit van Moldavië en Georgië moet verdubbelen, nu deze zich klaarmaken om de associatie- en de DCFTA-overeenkomst met de EU later dit jaar te ondertekenen; 30. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad, de Commissie, de regeringen van de lidstaten, de waarnemend president, de regering en het parlement van Oekraïne, de Raad van Europa en de president, de regering en het parlement van de Russische Federatie. Het Europees Parlement, – gezien het Verdrag betreffende de Europese Unie en het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien zijn besluit van 20 oktober 2010 inzake de herziening van het kaderakkoord over de betrekkingen tussen het Europees Parlement en de Europese Commissie (1) , – gezien zijn resoluties van 22 november 2012 inzake de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2014 (2) , en van 4 juli 2013 over verbetering van de organisatie van de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2014 (3) , – gezien het kaderakkoord over de betrekkingen tussen het Europees Parlement en de Europese Commissie (4) , – gezien de lopende onderhandelingen over de herziening van het Interinstitutioneel Akkoord van 20 november 2002 tussen het Europees Parlement en de Raad over de toegang van het Europees Parlement tot gevoelige gegevens op het gebied van het veiligheids- en defensiebeleid (5) , – gezien zijn resolutie van 7 mei 2009 over de nieuwe rol en bevoegdheden van het Europees Parlement bij de tenuitvoerlegging van het Verdrag van Lissabon (6) , – gezien artikel 48 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie constitutionele zaken en de adviezen van de Commissie internationale handel, de Commissie juridische zaken en de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken ( A7‑0120/2014 ), A. overwegende dat het Verdrag van Lissabon de democratische legitimiteit van de Europese Unie verdiept door de rol van het Europees Parlement in de procedure van de verkiezing van de voorzitter van de Europese Commissie en de installatie van de Europese Commissie te versterken; B. overwegende dat het Parlement, overeenkomstig de nieuwe procedure voor de verkiezing van de voorzitter van de Commissie zoals vastgesteld bij het Verdrag van Lissabon, de voorzitter van de Commissie bij meerderheid van zijn leden kiest; C. overwegende dat het Verdrag van Lissabon bepaalt dat de Europese Raad rekening moet houden met de uitslag van de verkiezingen voor het Europees Parlement en het nieuwe Parlement moet raadplegen alvorens hij een kandidaat-voorzitter van de Commissie voordraagt; D. overwegende dat alle grote Europese politieke partijen bezig zijn met de voordracht van hun eigen kandidaat voor het voorzitterschap van de Commissie; E. overwegende dat de verkozen voorzitter van de nieuwe Commissie ten volle gebruik moet maken van de prerogatieven die hem bij het Verdrag van Lissabon toegekend zijn en alle passende stappen moet ondernemen om ervoor te zorgen dat de volgende Commissie op doeltreffende wijze functioneert, ongeacht haar omvang, die vanwege de besluiten van de Europese Raad niet zal afnemen zoals voorzien in het Verdrag van Lissabon; F. overwegende dat de verantwoordingsplicht van de Commissie aan het Parlement moet worden versterkt via de jaarlijkse en meerjarige programmering van de Unie, alsook door het aanbrengen van symmetrie tussen de vereiste meerderheid voor de verkiezing van de voorzitter van de Commissie en die voor een motie van afkeuring; G. overwegende dat de rol van het Parlement bij het bepalen van de agenda in wetgevingsaangelegenheden moet worden versterkt en dat het beginsel dat het Parlement en de Raad in wetgevingsaangelegenheden op gelijke voet handelen, dat is neergelegd in het Verdrag van Lissabon, ten volle ten uitvoer moet worden gelegd; H. overwegende dat de huidige interinstitutionele overeenkomsten ter gelegenheid van de installatie van de nieuwe Commissie moeten worden herzien en verbeterd; I. overwegende dat artikel 36 van het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU) bepaalt dat de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid het Europees Parlement regelmatig raadpleegt over de voornaamste aspecten en de fundamentele keuzen op het gebied van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid en het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid en het informeert over de ontwikkeling van deze beleidsmaatregelen; wijst erop dat de hoge vertegenwoordiger erop toe dient te zien dat de opvattingen van het Europees Parlement naar behoren in aanmerking worden genomen; J. overwegende dat in de verklaring van de hoge vertegenwoordiger over politieke verantwoording (7) , afgelegd toen het EDEO-besluit van de Raad werd vastgesteld, staat dat de hoge vertegenwoordiger de bestaande bepalingen (8) inzake toegang van leden van het Europees Parlement tot gerubriceerde documenten en gegevens op het gebied van het veiligheids- en defensiebeleid herziet, en dat zij waar nodig voorstelt deze aan te passen; K. overwegende dat artikel 218, lid 10, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU) bepaalt dat het Europees Parlement in iedere fase van de procedure voor het onderhandelen over en het sluiten van internationale overeenkomsten onverwijld en ten volle wordt geïnformeerd, en dat die bepaling ook van toepassing is op overeenkomsten met betrekking tot het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid; Legitimiteit en politieke verantwoordingsplicht van de Commissie (Installatie en afzetting van de Commissie) 1. benadrukt de noodzaak van versterking van de democratische legitimiteit, de onafhankelijkheid en de politieke rol van de Commissie; stelt dat de nieuwe procedure volgens welke de voorzitter van de Commissie door het Parlement wordt gekozen de legitimiteit en politieke rol van de Commissie zal versterken en de Europese verkiezingen belangrijker zal maken, doordat er een meer rechtstreeks verband wordt gelegd tussen de keuze van de kiezers bij de Europese verkiezingen en de verkiezing van de Commissievoorzitter; 2. benadrukt dat de mogelijkheden die het Verdrag van Lissabon biedt om de democratische legitimiteit van de Europese Unie te versterken, ten volle moeten worden benut, onder meer door kandidaten voor de functie van voorzitter van de Commissie aan te laten wijzen door de Europese politieke partijen en aldus door de Europese verkiezingen een nieuwe politieke dimensie te geven en de stem van de burgers te koppelen aan de verkiezing van de voorzitter van de Commissie door het Europees Parlement; 3. verlangt dat de volgende Conventie zich gaat buigen over de manier waarop de Commissie wordt samengesteld teneinde de democratische legitimiteit van de Commissie te versterken; verzoekt de volgende voorzitter van de Commissie na te gaan hoe de samenstelling, inrichting en politieke prioriteiten van de Commissie een beleid kunnen versterken dat dicht bij de burgers staat; 4. herhaalt dat alle Europese politieke partijen hun kandidaten voor de functie van voorzitter van de Commissie ruim vóór de Europese verkiezingen moeten aanwijzen; 5. verwacht van de kandidaten voor de functie van voorzitter van de Commissie dat zij in de campagne voor de Europese verkiezingen een significante rol gaan spelen door in alle lidstaten het politieke programma van hun Europese politieke partij uit te dragen; 6. herhaalt zijn verzoek aan de Europese Raad om tijdig vóór de verkiezingen toe te lichten hoe hij bij zijn voordracht van een kandidaat voor het ambt van voorzitter van de Commissie rekening wil houden met de verkiezingen voor het Europees Parlement en de keuze van de burgers recht wil doen, zulks in het kader van de raadplegingen die moeten plaatsvinden tussen het Parlement en de Europese Raad uit hoofde van de aan het Verdrag van Lissabon gehechte verklaring nr. 11; verzoekt de Europese Raad in dit verband andermaal om met het Europees Parlement tot overeenstemming te komen over de wijze waarop de raadplegingen als bedoeld in artikel 17, lid 7, VEU zullen plaatsvinden en het goede verloop te waarborgen van het proces voor de verkiezing van de voorzitter van de Commissie zoals bedoeld in verklaring nr. 11 ad artikel 17, leden 6 en 7, van het Verdrag betreffende de Europese Unie; 7. verlangt dat zo veel mogelijk leden van de volgende Commissie gekozen worden uit de gekozen leden van het Europees Parlement; 8. is van oordeel dat de verkozen voorzitter van de Commissie zelfstandiger moet handelen bij het selecteren van de overige leden van de Commissie; vraagt de regeringen van de lidstaten ervoor te zorgen dat de aantallen voorgedragen mannelijke en vrouwelijke kandidaten in evenwicht zijn; verzoekt de verkozen voorzitter er bij de regeringen van de lidstaten op aan te dringen dat hun voordracht voor de functie van commissaris het mogelijk maakt een college van commissarissen samen te stellen dat een evenwichtige man-vrouwverhouding heeft, en een kandidaat af te wijzen als die geen blijk geeft van algemene bekwaamheid, inzet voor Europa of onbetwistbare onafhankelijkheid; 9. stelt, naar aanleiding van de politieke overeenkomst die bereikt is op de bijeenkomst van de Europese Raad op 11 en 12 december 2008 en het besluit van de Europese Raad van 22 mei 2013 betreffende het aantal leden van de Europese Commissie, dat er aanvullende maatregelen in overweging moeten worden genomen omwille van een effectiever functioneren van de Commissie, zoals benoeming van commissarissen zonder portefeuille of invoering van een systeem van vicevoorzitters van de Commissie die verantwoordelijk zijn voor grote thematische clusters en bevoegd zijn de werkzaamheden van de Commissie op de desbetreffende terreinen te coördineren, met dien verstande dat het recht om één commissaris per lidstaat te benoemen en het stemrecht van alle commissarissen onaangetast moeten blijven; 10. verlangt dat de volgende Conventie de omvang van de Commissie en haar organisatie en werkwijze opnieuw beziet; 11. is van mening dat de samenstelling van de Commissie voor stabiliteit in het aantal portefeuilles en de inhoud daarvan moet zorgen en tegelijkertijd een evenwichtig besluitvormingsproces moet garanderen; 12. benadrukt dat van de kandidaat voor het ambt van voorzitter van de Commissie, als genoemd in punt 2 van het kaderakkoord over de betrekkingen tussen het Europees Parlement en de Commissie, verlangd moet worden dat hij na de voordracht door de Europese Raad aan het Europees Parlement de politieke koers van zijn mandaat uiteenzet, gevolgd door een uitvoerige gedachtewisseling, voordat het Parlement de voorgedragen kandidaat tot voorzitter van de Commissie kiest; 13. verzoekt de komende beoogd voorzitter van de Commissie naar behoren rekening te houden met de voorstellen en aanbevelingen voor EU-wetgeving die het Europees Parlement eerder heeft gedaan op basis van initiatiefverslagen of resoluties die de steun hebben gekregen van een grote meerderheid van de leden van het Parlement en waaraan de scheidende Commissie voor het einde van haar ambtsperiode geen bevredigend gevolg heeft gegeven; 14. is van mening dat het aantal stemmen dat thans krachtens artikel 234 VWEU voor een motie van afkeuring jegens de Commissie vereist is verlaagd moet worden in die zin dat niet meer dan een meerderheid van de leden van Europees Parlement vereist is, met dien verstande dat de werking van het institutionele bestel niet in het gedrang mag komen; 15. is van mening dat, onverminderd de collectieve verantwoordelijkheid van het college voor het optreden van de Commissie, een commissaris individueel verantwoordelijk kan worden gehouden voor het handelen van zijn directoraat-generaal; Wetgevingsinitiatief en wetgevende activiteit (parlementaire bevoegdheid en controle) 16. benadrukt dat, overeenkomstig de doelstelling van het EU-Verdrag om te werken aan de totstandbrenging van een steeds hechter verbond tussen de volkeren van Europa, waarin besluiten in zo groot mogelijke openheid en zo dicht mogelijk bij de burger worden genomen, het Verdrag van Lissabon ten doel had om de besluitvormingsprocedures transparanter en democratischer te maken door middel van versterking van de rol van het Europees Parlement en de nationale parlementen, om aldus te voorzien in democratischer en transparanter procedures voor de vaststelling van de wetgeving van de Unie, die buitengewoon belangrijk is gezien de gevolgen voor burgers en ondernemingen; wijst er wel op dat de verwezenlijking van dit democratische doel in gevaar komt als de EU‑instellingen elkaars bevoegdheden, de in de Verdragen vastgelegde procedures en het beginsel van loyale samenwerking niet eerbiedigen; 17. onderstreept dat een oprechte samenwerking tussen de instellingen die bij het wetgevingsproces betrokken zijn, voor wat betreft de uitwisseling van documenten zoals juridische adviezen, noodzakelijk is om een constructieve, eerlijke en rechtsgeldige dialoog tussen de instellingen mogelijk te maken; 18. wijst erop dat het Parlement sinds de inwerkingtreding van het VWEU een toegewijde en verantwoordelijke medewetgever is gebleken en dat de samenwerking tussen het Parlement en de Commissie over het algemeen goed verloopt, op basis van soepele communicatie en een coöperatieve handelswijze; 19. is van oordeel dat de algehele beoordeling van de interinstitutionele betrekkingen tussen het Parlement en de Commissie wel positief is, maar dat er nog steeds een aantal problemen en tekortkomingen zijn die nadere aandacht en maatregelen verdienen; 20. benadrukt dat het streven naar doelmatigheid er niet toe mag leiden dat de kwaliteit van de wetgeving achteruitgaat of dat het Parlement zijn doelstellingen moet opgeven; stelt dat het streven naar doelmatigheid gepaard moet gaan met adequate wetgevingsnormen en handhaving van de eigen doelstellingen van het Parlement in die zin dat de wetgeving goed doordacht is, aan duidelijk vastgestelde behoeften beantwoordt en het subsidiariteitsbeginsel eerbiedigt; 21. beklemtoont dat transparantie te allen tijde en bij alle instellingen hoog in het vaandel moet staan, met name bij akkoorden in eerste lezing; merkt op dat het Parlement hierop adequaat heeft ingespeeld met de nieuwe artikelen 70 en 70 bis van zijn Reglement; 22. maakt zich zorgen over de aanhoudende problemen bij de toepassing van de gewone wetgevingsprocedure, met name in het kader van het gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB), het gemeenschappelijk visserijbeleid (GVB) en de Europese ruimte van vrijheid, veiligheid en recht (het programma van Stockholm), alsook bij de aanpassing van de voorheen tot de derde pijler behorende handelingen aan de hiërarchie van normen van het Verdrag van Lissabon, en in het algemeen met betrekking tot de aanhoudende "asymmetrie" ten aanzien van de transparantie bij de inbreng van de Commissie in het voorbereidende werk van de twee medewetgevers; onderstreept in dat opzicht de noodzaak om de werkmethoden van de Raad zodanig aan te passen dat het voor de vertegenwoordigers van het Parlement mogelijk wordt gemaakt om aan bepaalde vergaderingen van de Raad deel te nemen wanneer het beginsel van loyale samenwerking tussen de instellingen daarvoor gegronde redenen biedt; 23. benadrukt dat, zoals door het Hof van Justitie wordt bevestigd, de keuze van de juiste rechtsgrondslag van constitutioneel belang is omdat deze keuze bepalend is voor de vraag of er sprake is van EU-bevoegdheid, hoe ver die bevoegdheid strekt, welke procedure er gevolgd moet worden, en wat de bevoegdheden zijn van de institutionele actoren die betrokken zijn bij de vaststelling van een handeling; betreurt om die reden dat het Parlement zich bij herhaling genoodzaakt heeft gezien zich tot het Hof van Justitie te wenden met een verzoek om nietigverklaring van een handeling van de Raad wegens de keuze van een onjuiste rechtsgrond, onder meer ter zake van twee handelingen die, lang na de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon, waren vastgesteld volgens de niet meer geldige derde pijler (9) ; 24. waarschuwt voor omzeiling van de medewetgevingsbevoegdheid van het Parlement door de opname van bepalingen die het onderwerp zouden moeten zijn van de gewone wetgevingsprocedure in voorstellen voor handelingen van de Raad, door het gebruik van louter richtsnoeren van de Commissie of niet-toepasselijke gedelegeerde of uitvoeringshandelingen, of door het niet voorstellen van wetgeving die noodzakelijk is voor de uitvoering van het gemeenschappelijk handelsbeleid of internationale handels- en investeringsovereenkomsten; 25. vraagt de Commissie om beter gebruik te maken van de prelegislatieve fase, en in het bijzonder van de waardevolle inbreng op basis van groen- en witboeken, en om het Europees Parlement stelselmatig in kennis te stellen van voorbereidend werk dat door haar diensten is uitgevoerd, op gelijke voet met de Raad; 26. is van mening dat het Parlement zijn autonome structuur verder moet ontwikkelen en optimaal moet benutten voor het beoordelen van de gevolgen van substantiële veranderingen of wijzigingen van het oorspronkelijke voorstel van de Commissie; 27. benadrukt dat het Europees Parlement tevens meer werk moet maken van zijn onafhankelijke beoordeling van de gevolgen voor de grondrechten van wetsvoorstellen en wijzigingen die nog in behandeling zijn in het kader van het wetgevingsproces, en mechanismen moet invoeren om schendingen van de mensenrechten te detecteren; 28. betreurt het feit dat de Commissie haar verplichtingen weliswaar formeel gezien nakomt door binnen drie maanden in te gaan op verzoeken van het Parlement om een wetgevingsinitiatief, maar dat zij daaraan niet altijd een goede en substantiële follow‑up geeft; 29. verlangt dat het initiatiefrecht van het Parlement bij de volgende herziening van de Verdragen ten volle erkend wordt, door de Commissie te verplichten gevolg te geven aan alle verzoeken van het Parlement overeenkomstig artikel 225 VWEU door binnen een passende termijn een wetgevingsvoorstel in te dienen; 30. is van mening dat de bevoegdheid van de Commissie om wetgevingsvoorstellen in te trekken bij de volgende herziening van de Verdragen beperkt moet worden tot de gevallen waarin het Parlement, na vaststelling van zijn standpunt in eerste lezing, ermee instemt dat het voorstel vanwege gewijzigde omstandigheden niet langer gerechtvaardigd is; 31. wijst erop dat het Parlement in beginsel ingenomen is met de door artikel 290 VWEU geboden mogelijkheid om gedelegeerde handelingen vast te stellen, omdat daardoor meer ruimte voor toezicht wordt geboden, maar beklemtoont dat verlening van de bevoegdheid tot vaststelling van gedelegeerde handelingen of tot vaststelling van uitvoeringshandelingen overeenkomstig artikel 291 nooit een verplichting kan zijn; is zich er wel van bewust dat het gebruik van gedelegeerde handelingen in aanmerking komt als flexibiliteit en efficiëntie geboden zijn maar niet via de gewone wetgevingsprocedure gerealiseerd kunnen worden, met dien verstande dat doelstelling, inhoud, toepassingsgebied en looptijd van de bevoegdheidsdelegatie expliciet omschreven moeten zijn en dat de voorwaarden die voor de delegatie gelden duidelijk in de basishandeling neergelegd moeten zijn; heeft kritiek op de gewoonte van de Raad om aan te dringen op uitvoeringshandelingen voor bepalingen waarvoor alleen de basishandeling of gedelegeerde handelingen gebruikt moeten worden; beklemtoont dat de wetgever alleen bij de vaststelling van onderdelen die niet op een nadere politieke invulling neerkomen, kan besluiten dat ze met behulp van uitvoeringshandelingen hun beslag kunnen krijgen; benadrukt dat in artikel 290 uitdrukkelijk is bepaald dat gedelegeerde handelingen slechts betrekking kunnen hebben op niet-essentiële onderdelen van een wetgevingshandeling en dat inhoudelijk essentiële regels daarom niet via gedelegeerde handelingen hun beslag kunnen krijgen; 32. vestigt de aandacht op de noodzaak om een goed onderscheid te maken tussen de essentiële onderdelen van een wetgevingshandeling, die uitsluitend door de wetgevende autoriteit kunnen worden vastgesteld in de wetgevingshandeling zelf, en de niet-essentiële onderdelen die door middel van gedelegeerde handelingen kunnen worden aangevuld of gewijzigd; 33. onderkent dat gedelegeerde handelingen een flexibel en doeltreffend instrument kunnen zijn; benadrukt het belang van de keuze tussen gedelegeerde handelingen en uitvoeringshandelingen vanuit een oogpunt van naleving van de Verdragsbepalingen zonder iets af te doen aan de regelgevingsprerogatieven van het Parlement, en herhaalt zijn verzoek aan de Commissie en de Raad om met het Parlement afspraken te maken over de toepassing van criteria voor het gebruik van de artikelen 290 en 291 VWEU om ervoor te zorgen dat uitvoeringshandelingen niet worden gebruikt ter vervanging van gedelegeerde handelingen; 34. spoort de Commissie aan het Parlement op gepaste wijze te betrekken bij de voorbereidende fase van de gedelegeerde handelingen en de leden van het Parlement alle relevante informatie te doen toekomen, overeenkomstig punt 15 van het kaderakkoord over de betrekkingen tussen het Europees Parlement en de Europese Commissie; 35. vraagt de Commissie het kaderakkoord na te leven wat betreft de toegang van de deskundigen van het Parlement tot de vergaderingen van de deskundigen van de Commissie door te voorkomen dat die worden beschouwd als "comitologie-comités" mits ze andere onderwerpen behandelen dan uitvoeringsmaatregelen in de zin van Verordening (EU) nr. 182/2011; 36. benadrukt het bijzondere belang en de gevolgen van de opneming van het Handvest van de grondrechten in het Verdrag van Lissabon; wijst erop dat het Handvest juridisch bindend is geworden voor de EU-instellingen en voor de lidstaten bij de tenuitvoerlegging van de wetgeving van de Unie, waardoor basiswaarden worden omgezet in specifieke rechten; 37. wijst erop dat met het Verdrag van Lissabon het recht op het lanceren van een Europees burgerinitiatief (EBI) is ingevoerd; benadrukt dat alle praktische en bureaucratische belemmeringen moeten worden weggenomen die een doeltreffende toepassing van het EBI in de weg staan, en pleit voor een actieve inbreng van de burgers in de ontwikkeling van EU-beleid; 38. wijst erop dat de rol van de nationale parlementen sinds het Verdrag van Lissabon is versterkt en benadrukt dat zij naast het toetsen van de naleving van het subsidiariteits- en het evenredigheidsbeginsel ook een positieve bijdrage kunnen leveren in het kader van de politieke dialoog en dat ook daadwerkelijk doen; is van oordeel dat de actieve rol die de nationale parlementen kunnen spelen door de Raad van ministers aan te sturen, naast een goede samenwerking tussen het Europees Parlement en de nationale parlementen, ertoe kan bijdragen dat er een heilzaam parlementair tegenwicht tot stand wordt gebracht tegen de uitoefening van de uitvoerende macht binnen de EU; verwijst voorts naar een aantal gemotiveerde adviezen van nationale parlementen (ingediend overeenkomstig artikel 7, lid 2, van Protocol nr. 2), waarin wordt gesteld dat de ruime opzet van de bevoegdheidsoverdracht overeenkomstig artikel 290 VWEU in een voorstel voor een handeling ertoe leidt dat er niet getoetst kan worden of de feitelijke wetgevingswerkelijkheid al dan niet met het subsidiariteitsbeginsel strookt; Internationale betrekkingen (parlementaire bevoegdheid en controle) 39. herinnert eraan dat het Verdrag van Lissabon de rol en de bevoegdheden van het Europees Parlement op het gebied van internationale overeenkomsten heeft versterkt, en benadrukt dat internationale overeenkomsten tegenwoordig steeds vaker betrekking hebben op gebieden die het dagelijks leven van burgers betreffen en waarop van oudsher, en krachtens het primaire EU-recht, de gewone wetgevingsprocedures van toepassing zijn; is van mening dat artikel 218, lid 10, VWEU, dat bepaalt dat het Europees Parlement in iedere fase van de procedure voor het sluiten van internationale overeenkomsten onverwijld en ten volle geïnformeerd moet worden, toegepast moet worden op een manier die verenigbaar is met artikel 10 VEU, volgens hetwelk de werking van de Unie gegrond is op de representatieve democratie, hetgeen met zich meebrengt dat het besluitvormingsproces gekenmerkt moet worden door transparantie en democratisch overleg; 40. merkt op dat de weigering om de Swift- en de ACTA-overeenkomst goed te keuren gevallen waren waarin het Parlement gebruik maakte van zijn nieuw verworven prerogatieven; 41. onderstreept op grond van artikel 18 VEU de verantwoordelijkheid van de hoge vertegenwoordiger/vicevoorzitter om toe te zien op de samenhang van het extern optreden van de EU; onderstreept voorts dat de hoge vertegenwoordiger/vicevoorzitter overeenkomstig de artikelen 17 en 36 VEU verantwoording aflegt aan en Verdragsverplichtingen heeft jegens het Parlement; 42. herinnert in verband met internationale overeenkomsten aan de bevoegdheid van het Parlement om de Raad te verzoeken geen toestemming te geven voor de opening van onderhandelingen totdat het Parlement zijn standpunt over een voorstel voor een onderhandelingsmandaat heeft gegeven, en is van mening dat een kaderakkoord met de Raad in overweging moet worden genomen; 43. benadrukt dat ervoor moet worden gezorgd dat de Commissie het Parlement van tevoren op de hoogte stelt van haar voornemen om internationale onderhandelingen te openen en dat het Parlement daadwerkelijk de gelegenheid heeft om een gedegen advies over het onderhandelingsmandaat uit te brengen en dat er met dit advies rekening wordt gehouden; beklemtoont dat internationale overeenkomsten de juiste voorwaarden moeten bevatten om aan artikel 21 VEU te voldoen; 44. benadrukt zijn gehechtheid aan de opname van mensenrechtenclausules in internationale overeenkomsten en van hoofdstukken over duurzame ontwikkeling in handels- en investeringsovereenkomsten, en spreekt zijn tevredenheid uit over de initiatieven van het Parlement voor de vaststelling van stappenplannen in verband met sleutelvoorwaarden; herinnert de Commissie eraan dat zij rekening dient te houden met de meningen en resoluties van het Parlement en het op de hoogte moet brengen van de manier waarop deze zijn verwerkt in de onderhandelingen over internationale overeenkomsten en in ontwerpwetgeving; spreekt de hoop uit dat de instrumenten die nodig zijn voor de ontwikkeling van het investeringsbeleid van de EU tijdig kunnen worden ingezet; 45. verlangt, overeenkomstig artikel 218, lid 10, VWEU, dat het Parlement in alle stadia van de procedures voor het sluiten van internationale overeenkomsten, met inbegrip van overeenkomsten op het terrein van het GBVB, onverwijld, ten volle en nauwgezet wordt geïnformeerd en met passende procedures en voorwaarden inzage krijgt in alle onderhandelingsdocumenten van de EU, zodat het Parlement zijn definitieve besluit met volledige kennis van zaken kan nemen; benadrukt dat deze bepaling alleen zin heeft als de betrokken commissieleden inzage hebben in de onderhandelingsmandaten en andere relevante onderhandelingsdocumenten; 46. stelt dat er weliswaar geen voorwaarden kunnen worden verbonden aan de goedkeuring van een internationale overeenkomst door het Parlement maar dat het wel het recht heeft om aanbevelingen te doen over de praktische toepassing ervan; verlangt dat de Commissie daartoe regelmatig verslag aan het Parlement uitbrengt over de tenuitvoerlegging van internationale overeenkomsten, met inbegrip van de voorwaarden inzake de mensenrechten en de andere voorwaarden van de overeenkomsten; 47. herinnert eraan dat de voorlopige toepassing van internationale overeenkomsten voordat het Parlement ze heeft goedgekeurd, moet worden vermeden, tenzij het Parlement besluit een uitzondering te maken; onderstreept dat de regels die nodig zijn voor de interne toepassing van internationale overeenkomsten niet uitsluitend door de Raad mogen worden vastgesteld bij zijn besluit inzake de sluiting van de overeenkomst en dat de passende wetgevingsprocedures uit hoofde van de Verdragen volledig moeten worden nageleefd; 48. herhaalt dat het Parlement de nodige maatregelen moet nemen om toezicht te kunnen houden op de uitvoering van internationale overeenkomsten; 49. stelt met nadruk dat het Parlement medezeggenschap moet hebben bij besluiten inzake de opschorting of beëindiging van internationale overeenkomsten waarvoor geldt dat het Parlement de sluiting ervan moet goedkeuren; 50. verzoekt de hoge vertegenwoordiger/vicevoorzitter om, overeenkomstig de verklaring over politieke verantwoording, meer werk te maken van stelselmatige raadpleging vooraf van het Parlement over nieuwe strategische documenten, beleidsstukken en mandaten; 51. verzoekt, in overeenstemming met de toezegging die de hoge vertegenwoordiger/vicevoorzitter heeft gedaan in de verklaring over politieke verantwoording, om de spoedige afronding van de onderhandelingen over een interinstitutioneel akkoord tussen het Europees Parlement, de Raad en de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid betreffende de toegang van het Europees Parlement tot gerubriceerde gegevens op het gebied van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid die bij de Raad en de Europese dienst voor extern optreden berusten; 52. herhaalt zijn oproep tot politieke rapportage door de delegaties van de Unie aan de belangrijkste ambtsdragers van het Parlement, met gereguleerde toegang; 53. verzoekt om de vaststelling van een memorandum van overeenstemming tussen vier partijen, te weten het Europees Parlement, de Raad, de Commissie en de EDEO, over de samenhangende en doeltreffende verstrekking van informatie op het gebied van de externe betrekkingen; 54. herinnert eraan dat het Europees Parlement nu een volwaardige institutionele speler is op het vlak van het veiligheidsbeleid en als zodanig het recht heeft om actief deel te nemen aan het bepalen van de kenmerken en prioriteiten van dat beleid en aan het toetsen van instrumenten op dit gebied, een proces dat gezamenlijk moet worden uitgevoerd door het Europees Parlement, de nationale parlementen en de Raad; is van mening dat het Europees Parlement een cruciale rol hoort te spelen bij de toetsing en de vaststelling van het intern veiligheidsbeleid, aangezien dit vergaande gevolgen heeft voor de grondrechten van eenieder die in de EU woonachtig is; beklemtoont daarom dat dat beleid wat betreft toezicht en democratische controle onder de bevoegdheid van de enige rechtstreeks gekozen Europese instelling valt; 55. wijst erop dat het VWEU de exclusieve bevoegdheid van de Unie op het gebied van gemeenschappelijk handelsbeleid heeft verruimd zodat nu niet alleen alle aspecten van handel maar ook rechtstreekse buitenlandse investeringen eronder vallen; benadrukt dat het Parlement nu volledig bevoegd is om samen met de Raad wetgevingsbesluiten te nemen evenals besluiten over de goedkeuring van handels- en investeringsovereenkomsten; 56. benadrukt het belang van loyale en doeltreffende samenwerking tussen de EU-instellingen, binnen hun respectieve bevoegdheden, bij het behandelen van wetgeving en internationale overeenkomsten, om bedacht te zijn op trends in handel en economie, bij het bepalen van prioriteiten en mogelijkheden, bij het ontwikkelen van strategieën voor de middellange en lange termijn, bij het vaststellen van mandaten voor internationale overeenkomsten, bij het analyseren en formuleren en het vaststellen van wetgeving, en bij het houden van toezicht op de uitvoering van handels- en investeringsovereenkomsten, alsook langetermijninitiatieven op het gebied van het gemeenschappelijk handelsbeleid; 57. benadrukt het belang van de voortdurende ontwikkeling van effectieve capaciteiten, waaronder de toewijzing van de nodige mankracht en financiële middelen, om de politieke doelstellingen op handels- en investeringsgebied actief te kunnen vaststellen en te kunnen verwezenlijken, terwijl tegelijkertijd rechtszekerheid wordt geboden en ervoor wordt gezorgd dat het externe optreden van de EU doeltreffend is en de in de Verdragen verankerde beginselen en doelstellingen worden geëerbiedigd; 58. benadrukt dat er voortdurend en tijdig nauwkeurige, volledige en onpartijdige informatie moet worden aangeleverd als basis voor de kwalitatief hoogstaande analyse die nodig is om de beleidsmakers van het Parlement versterkte capaciteiten te bezorgen en opdat zij zich nauwer betrokken voelen, hetgeen zal leiden tot sterkere interinstitutionele synergie op het gebied van het gemeenschappelijk handelsbeleid, terwijl tegelijkertijd wordt gewaarborgd dat het Parlement in alle stadia volledige en nauwkeurige informatie ontvangt, onder meer door inzage in de onderhandelingsdocumenten van de Unie met passende procedures en voorwaarden, en dat de Commissie proactief handelt en er alles aan doet om een dergelijke stroom van informatie te waarborgen; onderstreept verder het belang van informatieverstrekking aan het Parlement om ongewenste situaties te voorkomen die kunnen leiden tot misverstanden tussen de instellingen, en is in dit verband verheugd over de regelmatige technische informatiebijeenkomsten die de Commissie op een aantal gebieden organiseert; betreurt dat er een aantal keren belangrijke informatie via andere kanalen dan de Commissie bij het Parlement terecht is gekomen; 59. benadrukt dat de instellingen moeten samenwerken bij de tenuitvoerlegging van de verdragen, de afgeleide wetgeving en het kaderakkoord en dat de Commissie op onafhankelijke en transparante wijze te werk moet gaan bij de voorbereiding, vaststelling en uitvoering van wetgeving op het gebied van het gemeenschappelijk handelsbeleid, en is van mening dat de Commissie in het gehele proces een sleutelrol speelt; Constitutionele dynamiek (interinstitutionele betrekkingen en interinstitutionele overeenkomsten) 60. benadrukt dat de Commissie uit hoofde van artikel 17, lid 1, VEU initiatieven tot de jaarlijkse en meerjarige programmering van de Unie neemt om interinstitutionele akkoorden tot stand te brengen; vestigt de aandacht op de noodzaak niet alleen het Parlement maar ook de Raad in een eerder stadium bij de voorbereiding van het jaarlijkse werkprogramma van de Commissie te betrekken en benadrukt het belang van een realistische en betrouwbare programmering die doeltreffend kan worden uitgevoerd en als basis voor de interinstitutionele planning kan dienen; is van mening dat een tussenbalans van de uitvoering van het aangekondigde mandaat door de Commissie overwogen kan worden om de politieke verantwoording van de Commissie tegenover het Parlement te versterken; 61. wijst erop dat in artikel 17, lid 8, VEU het beginsel op grond waarvan de Commissie politieke verantwoording aan het Europees Parlement moet afleggen uitdrukkelijk wordt bevestigd, hetgeen van cruciaal belang is voor de correcte werking van het politieke bestel van de EU; 62. benadrukt dat het Parlement uit hoofde van artikel 48, lid 2, VEU bevoegd is het initiatief tot een Verdragswijziging te nemen en dat het van dit recht gebruik zal maken om met nieuwe ideeën over de toekomst van Europa en het institutioneel kader van de EU te komen; 63. is van mening dat het kaderakkoord tussen het Parlement en de Commissie en de regelmatige aanpassingen daarvan essentieel zijn voor de versterking en ontwikkeling van gestructureerde samenwerking tussen de beide instellingen; 64. is ingenomen met het feit dat het in 2010 gesloten kaderakkoord de politieke verantwoording van de Commissie jegens het Parlement aanzienlijk heeft versterkt; 65. onderstreept dat de regels inzake dialoog en toegang tot informatie meer uitgebreid parlementair toezicht op de activiteiten van de Commissie mogelijk maken, waarmee wordt bijgedragen tot de gelijke behandeling van het Parlement en de Raad door de Commissie; 66. merkt op dat bepaalde bepalingen van het huidige kaderakkoord nog uitvoering en verdere uitbouw behoeven; stelt voor dat het zittende Parlement de hoofdlijnen van deze verbetering vaststelt, zodat het nieuwe Parlement zich over daartoe strekkende voorstellen kan buigen; 67. verzoekt de Commissie zich op constructieve wijze met het Parlement te buigen over het huidige kaderakkoord en de tenuitvoerlegging ervan, met bijzondere aandacht voor de onderhandelingen over en de goedkeuring en uitvoering van internationale overeenkomsten; 68. is van oordeel dat dit mandaat de mogelijkheden uit hoofde van de huidige Verdragen optimaal moet benutten om de politieke verantwoording van de Commissie te versterken en de vigerende bepalingen inzake samenwerking op politiek en wetgevingsgebied op één lijn te brengen; 69. herhaalt dat een aantal kwesties, zoals gedelegeerde handelingen, uitvoeringsmaatregelen, effectbeoordelingen, de behandeling van wetgevingsinitiatieven en parlementaire vragen, opnieuw moeten worden bezien in het licht van de ervaringen die in deze zittingsperiode zijn opgedaan; 70. betreurt het dat er geen gevolg is gegeven aan zijn herhaalde oproepen om het Interinstitutioneel Akkoord "Beter wetgeven" van 2003 open te breken om rekening te houden met het nieuwe, door het Verdrag van Lissabon gecreëerde wetgevingskader, om de thans gangbare beproefde methoden te consolideren en het akkoord af te stemmen op de agenda voor slimme regelgeving; 71. verzoekt de Raad zijn standpunt kenbaar te maken over de mogelijkheid om deel te nemen aan een trilaterale overeenkomst met het Parlement en de Commissie met het doel om meer vooruitgang te boeken met de kwesties die tot dusver in het Interinstitutioneel Akkoord "Beter wetgeven" geregeld zijn; 72. is van mening dat aangelegenheden die uitsluitend verband houden met de betrekkingen tussen het Parlement en de Commissie een bilateraal kaderakkoord de aangewezen weg blijft; benadrukt dat het Parlement geen genoegen zal nemen met minder dan hetgeen met het huidige kaderakkoord bereikt is; 73. is van mening dat het risico van intergouvernementalisme, dat de communautaire methode in gevaar brengt en derhalve de rol van het Parlement en de Commissie verzwakt ten gunste van de instellingen die de regeringen van de lidstaten vertegenwoordigen, een van de grote uitdagingen voor het constitutioneel kader van het Verdrag van Lissabon vormt; 74. wijst erop dat in artikel 2 VEU gemeenschappelijke waarden worden opgesomd waarop de Unie berust; is van oordeel dat de eerbiediging van deze waarden door zowel de Unie als de lidstaten naar behoren moet worden gewaarborgd; wijst erop dat er een deugdelijk wettelijk en institutioneel stelsel moet worden ingevoerd ter bescherming van de waarden van de Unie; 75. roept alle EU-instellingen en de regeringen en parlementen van de lidstaten op voort te bouwen op het nieuwe institutionele en rechtskader dat met het Verdrag van Lissabon is ingesteld, teneinde een omvattend intern mensenrechtenbeleid voor de Unie te ontwerpen dat op nationaal niveau en op het niveau van de EU voorziet in effectieve verantwoordingsmechanismen om schendingen van de mensenrechten aan te pakken; o o o 76. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad en de Commissie. Het Europees Parlement, – gezien artikel 17 van de Universele verklaring van de rechten van de mens van de Verenigde Naties, betreffende het recht op eigendom, – gezien de Millenniumverklaring van 8 september 2000 en de daarin vervatte millenniumontwikkelingsdoelstellingen (MOD's), doelstellingen 1, 3 en 7 in het bijzonder, – gezien de Gemeenschappelijke verklaring van de Raad en de vertegenwoordigers van de regeringen der lidstaten, in het kader van de Raad, het Europees Parlement en de Commissie betreffende het ontwikkelingsbeleid van de Europese Unie: "De Europese Consensus" van 20 december 2005, alinea's 11 en 92 in het bijzonder, – gezien de mededeling van de Commissie van 19 oktober 2004 met de titel "EU-richtsnoeren voor de ondersteuning van het uitstippelen van het grondbeleid en de bijbehorende hervormingsprocessen in ontwikkelingslanden" ( COM(2004)0686 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 31 maart 2010 met de titel "Een EU-beleidskader voor steun aan ontwikkelingslanden bij de aanpak van voedselzekerheidsproblemen" ( COM(2010)0127 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 13 oktober 2011 met als titel "Het effect van het EU-ontwikkelingsbeleid vergroten: een agenda voor verandering" ( COM(2011)0637 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 27 februari 2013 getiteld "Een waardig leven voor iedereen: armoede uitroeien en de wereld een duurzame toekomst geven" ( COM(2013)0092 ), – gezien de in november 2004 door de Commissie goedgekeurde "EU-richtsnoeren voor grondbeleid: Richtsnoeren voor de ondersteuning van het uitstippelen van het grondbeleid en de bijbehorende hervormingsprocessen in ontwikkelingslanden", – gezien het onderzoek in het kader van het Programma van de Verenigde Naties voor menselijke nederzettingen (UN-Habitat) "Secure Land Rights for All" van 2008 en het richtsnoer van UN-Habitat over "How to Develop a Pro-Poor Land Policy: Process, Guide and Lessons’, – gezien het verslag van speciaal rapporteur van de VN Olivier De Schutter over het recht op voedsel "Large-scale land acquisitions and leases: a set of core principles and measures to address the human rights challenge" van 11 juni 2009, – gezien de in 2009 in Nairobi in Kenia aangenomen verklaring "De problemen van de verstedelijking en de terugdringing van armoede in de staten in Afrika, het Caribische Gebied en de Stille Oceaan", – gezien de in 2010 uitgebrachte verklaring van de Wereldtop van Rome over voedselzekerheid, – gezien de verklaring "Een einde maken aan sloppenwijken: een wereldwijde uitdaging voor 2020", die werd aangenomen tijdens de van 26 t/m 28 november 2012 te Rabat in Marokko gehouden internationale conferentie, – gezien de verklaring inzake 'Duurzame verstedelijking voor het uitroeien van de armoede', die werd aangenomen tijdens de van 3 t/m 6 september 2013 te Kigali in Rwanda gehouden tweede Driepartijenconferentie ACS/EG/UN-Habitat, – gezien de verklaring van de Verenigde Naties over de rechten van inheemse volken (UNDRIP) en overeenkomst nr. 169 van de Internationale Arbeidsorganisatie (ILO) van 1989 over inheemse en in stamverband levende volken, – gezien de beginselen voor verantwoorde landbouwinvesteringen die de mensenrechten, inkomstenbronnen en hulpmiddelen beschermen, gezien de vrijwillige richtsnoeren van de voedsel- en landbouworganisatie voor verantwoord beheer van bodemgebruik, visserij en bosbouw in de context van de nationale voedselzekerheid en gezien het kader en de richtsnoeren voor grondbeleid in Afrika van de Afrikaanse Unie (ALPFG), – gezien de aanbevelingen van de groep op hoog niveau voor de ontwikkelingsagenda voor de periode na 2015 waarin wordt geadviseerd een doel inzake het beheer van grondbezit voor vrouwen en mannen op te nemen en te erkennen dat vrouwen en meisjes onder andere "een gelijk recht op het bezit van grond en andere goederen" moeten hebben, – gezien zijn resolutie van 27 september 2011 betreffende een EU-beleidskader voor steun aan ontwikkelingslanden bij de aanpak van voedselzekerheidsproblemen (1) , – gezien artikel 48 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie ontwikkelingssamenwerking en het advies van de Commissie rechten van de vrouw en gendergelijkheid ( A7-0118/2014 ), A. overwegende dat eigendomsrechten omschreven kunnen worden als de regels die bepalen onder welke voorwaarden individuele belanghebbenden, gemeenschappen, en openbare en particuliere actoren op grond van formeel recht of gewoonterecht toegang verwerven en behouden tot materiële en immateriële activa; overwegende dat grondbezit volgens UN-Habitat specifiek kan stoelen op het formeel recht (onvervreemdbaar eigendom, pacht, openbare en particuliere huur), het gewoonterecht of ook op religieuze motieven; overwegende dat in de richtsnoeren voor het EU-grondbeleid van 2004 wordt bepaald dat landrechten niet altijd beperkt zijn tot particulier eigendom in de strikte zin, maar vaak zijn verankerd in sterk uiteenlopende vormen van een evenwicht tussen enerzijds individuele rechten en plichten en anderzijds collectieve voorschriften op verschillende niveaus; B. overwegende dat 1,2 miljard mensen wereldwijd houder zijn van eigendommen waarover zij geen formeel eigendomsrecht bezitten en dat zij niet over permanente behuizing of toegang tot land beschikken; in het bijzonder overwegende dat meer dan 90% van de plattelandsbevolking in het Afrika bezuiden de Sahara (waarvan 370 miljoen mensen als arm beschouwd worden) toegang heeft tot land en natuurlijke hulpbronnen via niet wettelijk verankerde gewoonterechtsystemen en informele pachtstelsels; C. overwegende dat het totale buitengerechtelijke en ongeregistreerde vermogen geschat wordt op meer dan 9,3 biljoen USD, oftewel 93 maal meer dan in de afgelopen dertig jaar aan ontwikkelingshulp naar de ontwikkelingslanden gegaan is; D. overwegende dat de verwezenlijking van MOD7 (Doel 11), te weten verbetering van de levensomstandigheden van 100 miljoen sloppenwijkbewoners tegen 2020, is gehaald maar dat het aantal sloppenwijkbewoners (in 2012 geschat op 863 miljoen) in absolute termen blijft toenemen; overwegende dat UN-Habitat ervan uitgaat dat maar liefst ruim een miljard mensen in sloppen wonen en dat dat tegen 2050 naar schatting 3 miljard mensen zullen zijn; overwegende dat in artikel 11 van het Internationaal Verdrag inzake economische, sociale en culturele rechten het universeel recht op huisvesting en op de voortdurende verbetering van de levensomstandigheden wordt erkend; E. overwegende dat ongeveer 200 miljoen mensen in plattelandsgebieden (bijna 20% van de armen in de wereld) geen toegang hebben tot voldoende grond om in hun levensonderhoud te kunnen voorzien; overwegende dat landbouwgrond veelvuldig onder druk komt te staan, o.a. door bevolkingsgroei, verandering van grondgebruik, commerciële investeringen, milieudegradatie door droogte, bodemerosie en tekort aan voedingsstoffen, alsmede door natuurrampen en conflicten; en overwegende dat het voor de bevordering van de sociale stabiliteit noodzakelijk is landrechten te garanderen door de onzekerheid te verminderen en het ontstaan van grondconflicten tegen te gaan; F. overwegende dat particuliere investeerders en regeringen steeds meer belangstelling tonen voor aankoop of langdurige pacht van grote stukken landbouwgrond, meestal in ontwikkelingslanden in Afrika en Latijns-Amerika; G. overwegende dat arbitraire toewijzing van land door politieke autoriteiten bij uitstek een voedingsbodem is voor corruptie, onveiligheid, armoede en geweld; H. overwegende dat landbeheerkwesties nauw verband houden met de belangrijkste uitdagingen van de 21e eeuw, te weten voedselzekerheid, energieschaarste, verstedelijking en bevolkingsaanwas, verslechtering van het milieu, klimaatverandering, natuurrampen en het oplossen van conflicten, hetgeen betekent dat vergaande landhervormingen prioriteit moeten krijgen; I. overwegende dat naar schatting 1,4 miljard hectare wereldwijd is onderworpen aan gewoonterechtelijke regels; overwegende dat de grondbezitstructuren in Afrika, Azië en Latijns-Amerika aanzienlijk van elkaar verschillen en dat de plaatselijke, gewoonterechtelijke regelingen die zijn ontwikkeld, ongeacht of het daarbij gaat om onvervreemdbaar of gemeenschappelijk eigendom, niet terzijde kunnen worden geschoven wanneer het landeigendom wordt geformaliseerd; J. overwegende dat in het VN-verdrag inzake de uitbanning van alle vormen van discriminatie van vrouwen (CEDAW) wordt vermeld dat vrouwen en echtgenoten gelijke rechten hebben wat betreft het bezit en de aankoop van eigendom; overwegende echter dat veel regels inzake grondbezit en eigendomsrechten vrouwen ofwel formeel ofwel in de praktijk discrimineren; K. overwegende dat de eigendomsrechten, gegarandeerde toegang tot land en toegang tot spaar- en kredietfaciliteiten van vrouwen in veel ontwikkelingslanden niet maatschappelijk erkend zijn; overwegende dat zo'n benadeelde uitgangspositie het voor vrouwen bijzonder moeilijk maakt om hun eigendomsrechten, en met name erfrechten, juridisch af te dwingen; L. overwegende dat de landrechten van met name vrouwen in ontwikkelingslanden steeds vaker worden geschonden door de grootschalige grondaankoop door ontwikkelde landen voor commerciële of strategische doeleinden, zoals landbouw, voedselzekerheid en de productie van energie en biobrandstoffen; overwegende dat vrouwen in ontwikkelingslanden vaak niet de mogelijkheid hebben om gebruik te maken van juridische steun en vertegenwoordiging om schendingen van eigendomsrechten succesvol aan te vechten; M. overwegende dat het toekennen van gegarandeerde landrechten aan vrouwen belangrijk is voor het terugdringen van de armoede, daar vrouwen een belangrijke rol vervullen als voedselproducenten in plattelandsgebieden en stedelijke agglomeraties, waar ze gezinsleden moeten voeden; overwegende dat vrouwen, die bij elkaar 70% van de Afrikaanse boeren vertegenwoordigen, formeel een uiterst schamele 2% van het land bezitten; overwegende dat uit recente programma's in India, Kenia, Honduras, Ghana, Nicaragua en Nepal is gebleken dat huishoudens onder vrouwelijke leiding over meer voedselzekerheid en betere gezondheidszorg beschikken en zich meer richten op onderwijs dan huishoudens onder mannelijke leiding; N. overwegende dat meer dan 60% van de mensen die honger lijden vrouwen en kinderen zijn en dat 60 tot 80% van het voedsel in ontwikkelingslanden wordt geproduceerd door vrouwen (2) ; O. overwegende dat in heel de wereld naar schatting 370 miljoen mensen van inheemse volken een sterke spirituele, culturele, sociale en economische band hebben met hun traditionele gronden, die doorgaans door de gemeenschap worden beheerd; P. overwegende dat artikel 17 van de Universele verklaring van de rechten van de mens stelt dat een ieder recht heeft op eigendom, hetzij alleen, hetzij tezamen met anderen, en dat niemand willekeurig van zijn of haar eigendom mag worden beroofd; Q. overwegende dat ILO-overeenkomst nr. 169 en de verklaring van de Verenigde Naties over de rechten van inheemse volken voorzien in specifieke vormen van bescherming voor de toegang tot land voor inheemse volken; R. overwegende dat artikel 10 van de Verklaring van de Verenigde Naties over de rechten van inheemse volken het recht van deze volken waarborgt om niet te worden verdreven van hun gronden of grondgebieden, en hun garandeert dat verplaatsing naar elders niet zal plaatsvinden zonder hun vrije, voorafgaande en geïnformeerde toestemming en nadat een gerechtvaardigde en billijke vergoeding is overeengekomen, en waar mogelijk een optie op terugkeer; Landrechten, inclusief eigendomsrechten, en vermogensvorming 1. is van mening dat geregistreerde eigendomsrechten en gegarandeerde landrechten de drijvende kracht zijn achter economische groei, , en tegelijkertijd sociale cohesie en vrede bevorderen; 2. benadrukt dat door te zorgen voor gegarandeerde landrechten en meer gelijkheid bij de toegang tot land een stevige basis wordt gelegd voor het opbouwen van middelen van bestaan, het creëren van economische kansen en het produceren van voedsel voor huishoudens; 3. onderstreept het feit dat er naast individueel landeigendom diverse andere mogelijkheden van landeigendom zijn, waarbij onder meer kan worden voortgebouwd op gewoonterechtelijke landeigendomsregelingen om eigendomsrechten met betrekking tot woonpercelen, landbouwgrond en natuurlijke hulpbronnen wettelijk te verankeren, en dat deze mogelijkheden erkend moeten worden, zoals ook bepleit wordt door UN-Habitat; 4. benadrukt dat gegarandeerd landeigendom van kleine landbouwers - die 95% uitmaken van de potentiële landeigenaren in ontwikkelingslanden - de lokale economie stimuleert, de voedselzekerheid vergroot, de migratie vermindert en de uitbreiding van sloppenwijken vertraagt; wijst op het feit dat bijvoorbeeld in Ethiopië waar nu eigendomsrechten zijn ingevoerd, de productiviteit in drie jaar tijd puur en alleen dankzij deze verandering tot wel 40 % per acre is gestegen (3) ; 5. stelt met bezorgdheid vast dat vrouwen door culturele tradities vaak aangewezen blijven op mannelijke familieleden als het gaat om gegarandeerd grondbezit, en dat zij geen rechtsbescherming genieten; benadrukt het feit dat de staten op grond van hun internationale verplichtingen moeten zorgen voor minimale economische, sociale en culturele rechten, en dat de regeringen onder meer verplicht zijn erop toe te zien dat bij landbeheer niet wordt gediscrimineerd met name niet jegens vrouwen en armen, en dat er geen andere mensenrechten worden geschonden; 6. wijst op het feit dat wanneer mensen de middelen wordt gegeven om zelf over hun eigen hulpbronnen te beschikken en dit gecombineerd wordt met formele successieregels, kleine landbouwers gestimuleerd worden op duurzame wijze in hun land te investeren, hun land te terrasseren en te bevloeien, en de effecten van de klimaatverandering te verzachten; merkt in dit verband op dat uit onderzoeken blijkt dat de waarschijnlijkheid van investeringen in terrassering in het geval van huishoudens met volledig gegarandeerde en overdraagbare landeigendomsrechten 59,8% hoger is dan in het geval van huishoudens die binnen de vijf jaar een herverdeling van het land in hun dorp verwachten; 7. merkt op dat men met landeigendomstitels geld kan lenen tegen een redelijke rentevoet, en dat geld dan weer gebruikt kan worden om een bedrijf op te richten en verder te ontwikkelen; benadrukt dat de bescherming van eigendomsrechten een concurrerend ondernemingsklimaat kan bevorderen waarin ondernemerschap en een innovatieve geest tot ontplooiing kunnen komen; 8. erkent dat de uitdaging gelegen is in het overbruggen van de kloof tussen rechtmatigheid, legitimiteit en praktijk door op gedeelde normen gebaseerde grondbezitmechanismen op te zetten, waarmee eerst en vooral de bestaande rechten worden erkend en tegelijkertijd ervoor wordt gezorgd dat mannen en vrouwen alsook kwetsbare gemeenschappen in ontwikkelingslanden gegarandeerde rechten op grond en activa krijgen en ten volle worden beschermd tegen gevestigde belangen die zich hun eigendom zouden kunnen toe-eigenen; 9. veroordeelt in de meeste strenge bewoordingen de illegale praktijk van landjepik waarbij de arme plattelandsbevolking en de traditionele nomadische bevolkingsgroepen hun land ontnomen wordt zonder dat daar een passende compensatie tegenover staat; wijst op het feit dat tussen 2000 en 2013 wereldwijd ten minste 32 miljoen hectare land via ten minste 886 van dit soort grootschalige, transnationale landtransacties ontvreemd is (4) ; benadrukt het feit dat het aantal gesloten grote landtransacties in werkelijkheid waarschijnlijk aanzienlijk lager hoger ligt dan deze cijfers; 10. verzoekt de Commissie en de lidstaten in hun ontwikkelingsbeleid te laten meewegen dat er in ontwikkelingslanden, en met name in Afrika, op grote schaal grondaankopen plaatsvinden door investeerders uit ontwikkelde landen, en dat dit proces de lokale boeren benadeelt en rampzalige gevolgen heeft voor vrouwen en kinderen; verzoekt de Commissie en de lidstaten in dit verband vrouwen en kinderen te beschermen tegen verarming, hongersnood en gedwongen verwijdering van hun dorpen en grond; 11. benadrukt dat de intrekking van stimuleringsmaatregelen van de overheid voor de productie van op gewassen gebaseerde biobrandstoffen en van subsidies één manier is om landjepik tegen te gaan; 12. herinnert eraan dat wanneer landrechten niet gegarandeerd zijn en er sprake is van zwak bestuur, plaatselijke gemeenschappen grote risico's lopen in termen van voedselonzekerheid, verplaatsing en verdrijving van boeren en veehoeders; dringt er in dit verband bij de EU-lidstaten op aan om steun te geven aan de nationale capaciteit van ontwikkelingslanden om hun administratieve structuren te versterken; 13. benadrukt het feit dat zowel in het Internationaal verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten en het Internationaal verdrag inzake economische, sociale en culturele rechten het zelfbeschikkingsrecht wordt erkend, wat gedefinieerd wordt als het recht van alle volken om vrijelijk te beschikken over hun natuurlijke rijkdommen en hulpbronnen, en dat in beide verdragen wordt vermeld dat geen enkele persoon van zijn of haar middelen van bestaan mag worden beroofd; benadrukt in dit verband dat onderhandelingen over grootschalige pacht of landaankoop gepaard moeten gaan met transparantie, passende en geïnformeerde deelneming van de bij de pacht of landaankoop betrokken plaatselijke gemeenschappen en met het afleggen van rekenschap over het gebruik van de inkomsten, die ten goede moeten komen van de lokale bevolkingsgroepen; 14. verzoekt de Commissie en de lidstaten om op VN-niveau te onderzoeken wat de gevolgen zijn van dergelijke grondaankopen voor de verwoestijning van landbouwgrond, voor het verlies van het verblijfsrecht en het recht op toegang tot land van vrouwen (met name alleenstaande vrouwen en vrouwen die gezinshoofd zijn), voor de voedselzekerheid en voor het levensonderhoud van de vrouwen zelf, hun kinderen en de van hen afhankelijke personen; 15. benadrukt dat investeringsovereenkomsten inzake grootschalige pacht of landaankoop naar behoren rekening moeten houden met het recht van de degenen die het land op dat moment gebruiken, alsmede met de rechten van de werknemers op boerderijen; is van mening dat de verplichtingen van investeerders helder moeten worden gedefinieerd en gehandhaafd moeten kunnen worden door bijvoorbeeld de opneming van sanctiemechanismen voor gevallen van niet-naleving van de mensenrechten; is van mening dat alle landtransacties een wettelijke verplichting moeten omvatten op grond waarvan een bepaald minimumpercentage van de geteelde gewassen op de plaatselijke markt moet worden verkocht; Routekaart naar gegarandeerde landrechten, inclusief eigendomsrechten, en duurzaam landbeheer in ontwikkelingslanden 16. wijst op het feit dat landhervormingen om de nodige flexibiliteit vragen en dat ze toegesneden moeten worden op de plaatselijke, maatschappelijke en culturele omstandigheden, zoals traditionele vormen van eigendom van stammen, en dat deze vooral tot doel moeten hebben de meest kwetsbare mensen het heft in eigen handen te geven; 17. benadrukt dat het naast elkaar bestaan van op het gewoonterecht gebaseerde regelingen voor grondbezit en door koloniale bewinden opgelegde modellen, een van de belangrijkste oorzaken is van de endemische onzekerheid over landrechten in ontwikkelingslanden; benadrukt in dit verband de absoluut noodzaak om de legitimiteit te erkennen van op het gewoonterecht gebaseerde grondbezitregelingen, waarmee individuele personen en gemeenschappen wettelijke rechten worden toegekend en wordt voorkomen dat landrechten worden ontnomen en misbruikt, wat met name schering en inslag is in Afrikaanse gemeenschappen en onder de grote inheemse volkeren van Latijns-Amerika; 18. benadrukt dat het wettelijk verankeren van gegarandeerd grondbezit voor landbezetters in steden een aanzienlijke impact heeft op de beleggingen in huizen, daar uit onderzoeken blijkt dat het percentage woningrenovaties met meer dan 66% toeneemt; 19. feliciteert Rwanda met de vooruitgang die is geboekt met het grondbeleid, waardoor het mogelijk werd het hele land in relatief korte tijd te kadastreren; 20. waarschuwt voor het toepassen van een "one size fits all"-beginsel om grondbezit te garanderen; onderstreept het feit dat formele landbeheerdiensten het meest doeltreffend zijn wanneer zo op lokaal niveau worden aangeboden; is daarom van mening dat voor de effectieve toekenning van gegarandeerde landrechten misschien een hervorming nodig zal zijn van de gecentraliseerde openbare kadastrale instanties, opdat de verantwoordelijkheden kunnen worden overgedragen aan lokale en op het gewoonterecht gebaseerde instanties; is van mening dat kadastrale registratie vervolgens verbeterd kan worden door middel van de automatisering van kadastergegevens en -systemen; 21. wijst erop dat landbouw een essentiële bron van bestaansmiddelen en voedselzekerheid voor de plattelandsgemeenschappen blijft; merkt echter op dat landbouwgrond veelvuldig onder druk komt te staan door bevolkingsgroei, verandering van grondgebruik, commerciële investeringen, en verslechtering van het milieu door droogte, bodemerosie en tekort aan voedingsstoffen, alsmede door natuurrampen en conflicten; is in deze context van mening dat het garanderen van landrechten voor de plattelandsbevolking van essentieel belang is voor de verwezenlijking van de milleniumontwikkelingsdoelstellingen (MOD's); is van oordeel dat een reeks beleidsinstrumenten kan helpen deze uitdagingen het hoofd te bieden en dat deze instrumenten moeten worden afgestemd op de plaatselijke omstandigheden; 22. is van mening dat de regeringsfunctionarissen allereerst moeten nagaan welke systemen voor landbeheer en landrechten reeds bestaan en dat ze vervolgens op deze systemen moeten voortbouwen ten behoeve van de armen en de kwetsbare groepen; 23. vertrouwt erop dat de decentralisering van het landbeheer lokale gemeenschappen en individuen mede het heft in eigen handen geeft en wijst op de noodzaak om corrupte praktijken van lokale leiders die het op een akkoordje gooien met buitenlandse investeerders en beslag leggen op ongeregistreerde stukken grond uit te roeien; 24. benadrukt dat geen enkele verandering in grondgebruik mag worden doorgevoerd zonder de vrije, voorafgaande en geïnformeerde toestemming van de betreffende lokale gemeenschappen; herinnert eraan dat het internationaal recht inheemse volken specifieke vormen van bescherming van hun rechten op grond biedt; dringt er overeenkomstig de Verklaring van de Verenigde Naties over de rechten van inheemse volken op aan dat de landen doeltreffende mechanismen invoeren voor het voorkomen van, en het instellen van beroep tegen, elke actie die tot doel of als resultaat heeft dat inheemse volken worden beroofd van hun land, grondgebieden of hulpbronnen; 25. merkt op dat het eigendom van het beperkte deel van het land in Afrika dat wel kadastraal geregistreerd is (10%), is vastgelegd met behulp van verouderde en zeer onnauwkeurige systemen; benadrukt het feit dat volgens schattingen van de Wereldbank (5) de 27 economieën die in de afgelopen zeven jaar hun kadaster hebben gemoderniseerd de gemiddelde termijn die benodigd is voor de overdracht van eigendomsrechten hebben gehalveerd en daarmee de transparantie hebben vergroot, de corruptie teruggedrongen en de inning van ontvangsten vereenvoudigd; benadrukt dat binnen het ontwikkelingsbeleid een hoge prioriteit moet worden toegekend aan het opzetten en verbeteren van kadasters in ontwikkelingslanden; 26. herinnert eraan dat gegarandeerd grondbezit op verschillende manieren gewaarborgd kan worden, mits de rechten van landgebruikers en eigenaren duidelijk zijn; herinnert eraan dat er naast formele eigendomstitels zekerheid kan worden verkregen door duidelijke, langlopende pachtcontracten, of door de formele erkenning van op het gewoonterecht gebaseerde rechten en informele regelingen, met toegankelijke en doeltreffende mechanismen inzake geschillenbeslechting; roept de EU op ontwikkelingshulp vooral in te zetten voor capaciteitsopbouw en opleidingsprogramma's op het gebied van landbeheer die tot doel hebben de landrechten voor armen en kwetsbare groepen te garanderen door onder meer kadastraal onderzoek en kadastrale registratie, alsook de toerusting van onderwijsinstellingen in ontwikkelingslanden; 27. verzoekt de EU de capaciteit van rechtbanken in ontwikkelingslanden om het eigendomsrecht op effectieve wijze te handhaven, landgeschillen te beslechten en onteigeningen in goede banen te leiden, te helpen versterken, dit alles in het kader van een holistische benadering gericht op consolidering van rechtsstelsels en de rechtsstaat; 28. verzoekt de EU ontwikkelingslanden te steunen bij de uitvoering van hun landhervormingen om met name de betrokkenheid van alle belanghebbenden te bevorderen en in combinatie met bewustmakingsprogramma's, opdat de rechten van alle betrokken partijen - armen en kwetsbaren in het bijzonder - volledig geëerbiedigd worden; haalt het voorbeeld aan van Madagaskar en van de plaatselijke loketten voor landregistratie, waar dankzij eenvoudige en lokale initiatieven de registratie van land aanzienlijk kon worden vereenvoudigd. 29. wijst op het feit dat de jaarlijkse inkomsten uit landtransacties aanzienlijk stijgen als ontwikkelingslanden een degelijk belastingstelsel opbouwen in het kader waarvan de kadastrale registratie wordt verbeterd en taxatiebevoegdheden worden afgebakend, zoals bijvoorbeeld in Thailand waar deze inkomsten binnen 10 jaar tijd verzesvoudigden; 30. wijst erop dat de formele erkenning van landrechten voor vrouwen niet automatisch leidt tot de effectieve tenuitvoerlegging van deze rechten; verzoekt de EU om in haar landhervormingsprogramma's bijzondere aandacht te schenken aan de kwetsbaarheid van vrouwen voor veranderingen in de gezinsstructuur en aan de mate waarin vrouwen hun rechten kunnen doen gelden, en om ervoor te zorgen dat in de praktijk de namen van beide echtgenoten op landeigendomstitels komen te staan; 31. verzoekt de Commissie en de lidstaten om er in hun humanitair en ontwikkelingsbeleid voor te zorgen dat ontwikkelingslanden wettelijke maatregelen nemen om gendergelijkheid te bevorderen en om aan eigendomsrechten gerelateerde discriminatie op grond van etniciteit, ras en burgerlijke staat tegen te gaan; verzoekt de Commissie en de lidstaten voorts aan de orde te stellen op welke wijze de aanzienlijke sociale, politieke en culturele beperkingen voor het verkrijgen van landrechten kunnen worden weggenomen; 32. verzoekt de EU-delegaties in ontwikkelingslanden om toe te zien op de naleving van de eigendomsrechten van vrouwen, om vrouwen op die manier te beschermen tegen het risico op armoede en sociale uitsluiting; 33. verzoekt de EU om steun te verlenen aan de inspanningen van de ontwikkelingslanden om de markten voor de verhuur van land te hervormen teneinde land toegankelijk te maken voor armen en groei te bevorderen, en daarbij buitensporige restricties op de pachtmarkten te vermijden; Landrechten, inclusief eigendomsrechten, centraal stellen in het EU-ontwikkelingsbeleid 34. wijst op het feit dat de grootschalige landaankoop in ontwikkelingslanden, onder andere, een rechtstreeks gevolg is van het zwakke landbeheer aldaar; benadrukt dat EU-steun zou moeten bijdragen tot de opbouw van de institutionele capaciteit die nodig is voor het verlenen van gegarandeerde landrechten, om "rent seeking" (profiteergedrag), bureaucratische inertie en corrupte praktijken waarvoor geen rekenschap wordt afgelegd, aan te pakken; 35. pleit voor deelname van de EU aan wereldwijde landinitiatieven; benadrukt het feit dat de EU als 's werelds meest vooraanstaande donor van ontwikkelingshulp alles in zich heeft om de huidige beperkte aanpak zowel qua reikwijdte als zichtbaarheid op een hoger plan te brengen en zo het vraagstuk landbezit te helpen aanpakken; 36. wijst erop dat de EU niet alleen moet streven naar betere systemen voor eigendomsrechten in ontwikkelingslanden, maar ook moet proberen de mensen toegang te geven tot sociale voorzieningen en verzekeringsstelsels opdat hun middelen van bestaan en hun activa worden beschermd in geval van rampen of andere schokken; 37. vraagt om de uitvoering van de vrijwillige richtsnoeren voor verantwoord beheer van bodemgebruik, visserij en bosbouw; 38. spoort de Commissie aan een duidelijk afgebakende begrotingslijn vast te stellen, waarbij de blik verschoven wordt van individuele initiatieven naar centrale op de lange termijn gerichte ondersteuning van landbeheerhervormingen, dit teneinde het landbezit te stroomlijnen; 39. benadrukt dat de uitdaging van het verlenen van gegarandeerde landrechten aan ontheemden en vluchtelingen door de klimaatverandering waarschijnlijk nog groter zal worden; dringt er in dit verband bij de EU op aan meer bijstand te verlenen met betrekking tot de opneming van landrechten in de humanitaire en ontwikkelingsrespons op rampen of civiele conflicten, waarbij erop moet worden toegezien dat het landbeleid gegarandeerde landrechten voor verschillende etnische, sociale en generationele groepen op billijke wijze waarborgt; 40. verzoekt de Commissie en de lidstaten de positie van vrouwen te versterken met betrekking tot de uitoefening van hun rechten en hun toegang tot land, erfrechten, toegang tot kredieten en spaarfaciliteiten in postconflictsituaties, met name in landen waar de rechten van vrouwen niet juridisch afdwingbaar zijn noch maatschappelijk erkend, en waar ongelijkheid van man en vrouw voor de wet, een traditionele houding ten aanzien van vrouwen en een door mannen gedomineerde sociale hiërarchie verhinderen dat vrouwen gelijke en billijke rechten krijgen; verzoekt de EU de onlangs opgerichte VN-Vrouwenorganisatie bij deze kwestie te betrekken; 41. is ingenomen met het in juni 2013 door de G8 gelanceerde Land Transparency Initiative op basis van het initiatief inzake transparantie in de winningssector (Extractive Industries Transparency Initiative (EITI)), en met de erkenning van het feit dat transparantie met betrekking tot de eigendom van bedrijven en land in combinatie met gegarandeerde eigendomsrechten en robuuste instellingen van cruciaal belang is voor de terugdringing van armoede; benadrukt echter dat de inspanningen moeten worden verhoogd om de tenuitvoerlegging van efficiënte landhervormingen te vergemakkelijken; 42. verklaart opnieuw dat de EU zich in het kader van duurzame ontwikkeling wil inzetten voor de vermindering van armoede in de wereld en herhaalt dat zij in al haar beleid en al haar praktijken met betrekking tot ontwikkelingslanden een sterke gendercomponent moet opnemen (6) ; 43. benadrukt het feit dat het beleid in ontwikkelingslanden voor de gelijkschakeling van de eigendomsrechten van vrouwen met die van mannen moet worden versterkt; is van oordeel dat dit beleid verwerkt moet worden in de landenprogramma's en gepaard moet gaan met de nodige mechanismen voor financiële ondersteuning, zoals spaarfaciliteiten, kredietverstrekking, toelagen, microkredieten en verzekeringen; meent dat de versterking van dit beleid moet resulteren in een sterkere positie voor vrouwen en ngo's en het vrouwelijk ondernemerschap moet bevorderen; gelooft dat de versterking van dit beleid zal leiden tot meer kennis van vrouwen op juridisch en financieel gebied, ondersteuning van het onderwijs voor meisjes, een betere informatievoorziening, de opzet van rechtsbijstanddiensten en meer genderbewustzijn van financiële dienstverleners; 44. verzoekt de Commissie en de lidstaten om zich in hun ontwikkelingsbeleid actief in te zetten voor het vrouwelijk ondernemerschap en de eigendomsrechten van vrouwen, als stap om vrouwen financieel onafhankelijker te maken van hun echtgenoten en om de economie van hun landen te versterken; 45. brengt in herinnering dat 15 oktober de Internationale Dag van de Plattelandsvrouw is en verzoekt de Europese Unie en de lidstaten bewustmakingscampagnes in ontwikkelingslanden te bevorderen; o o o 46. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad, de Commissie, de regeringen en parlementen van de lidstaten van de EU, alsmede aan de secretaris-generaal van de Verenigde Naties, de voorzitter van de Wereldbank, de Associatie van Zuidoost-Aziatische staten, de Euro-Latijns-Amerikaanse Parlementaire Vergadering en de Paritaire Parlementaire Vergadering van de staten in Afrika, het Caribisch gebied en de Stille Oceaan Afrika-Europese Unie. Het Europees Parlement, – gezien de paragrafen 9 en 35 van de Gemeenschappelijke verklaring van de Raad en de vertegenwoordigers van de regeringen der lidstaten, in het kader van de Raad, het Europees Parlement en de Commissie betreffende het ontwikkelingsbeleid van de Europese Unie: "De Europese consensus" (1) , – gezien artikel 208 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, waarin wordt bepaald dat de Unie in het beleid dat zij uitvoert en dat gevolgen kan hebben voor de ontwikkelingslanden rekening moet houden met het doel van ontwikkelingssamenwerking, – gezien de opeenvolgende conclusies van de Raad, de tweejaarlijkse verslagen van de Commissie en de resoluties van het Europees Parlement met betrekking tot de beleidscoherentie voor ontwikkeling (PCD), en met name zijn resolutie van 25 oktober 2012 over het verslag 2011 van de EU over de coherentie van het ontwikkelingsbeleid (2) , – gezien het werkdocument van de Commissie over het EU-actieplan voor gendergelijkheid en empowerment van vrouwen in het kader van ontwikkelingssamenwerking 2010-2015 (SEC (2010)0265) en de conclusies van de Raad van 14 juni 2010 over de millenniumontwikkelingsdoeleinden waarin het EU‑actieplan in kwestie wordt gesteund, – gezien het werkdocument van de diensten van de Commissie over de coherentie van het ontwikkelingsbeleid in 2013 (SWD(2013)0456), – gezien artikel 48 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie ontwikkelingssamenwerking ( A7‑0161/2014 ), A. overwegende dat in het strategisch kader en het actieplan van de EU voor mensenrechten en democratie van de Europese Raad dat in 2012 is aangenomen, wordt bekrachtigd dat de EU de mensenrechten zal bevorderen op alle gebieden van haar externe optreden, zonder uitzondering; B. overwegende dat alleen met een op solidariteit gebaseerde Europese visie – waarin de bestrijding van enerzijds de interne armoede en anderzijds de armoede buiten de Europese Unie niet als met elkaar onverenigbare doelstellingen worden beschouwd – de belangenconflicten tussen de verschillende beleidsterreinen van de Unie kunnen worden overwonnen en deze beleidsterreinen met de ontwikkelingsnoden kunnen worden verzoend; C. overwegende dat PCD tegenwoordig erkend wordt als een verplichting en wordt beschouwd als een instrument voor alomvattend beleid en een proces dat erop is gericht de vele aspecten van ontwikkeling in alle stadia van de beleidsvorming te integreren; D. overwegende dat alle beleidsmaatregelen van de Unie, aangezien zij ook buiten de Unie invloed hebben, zodanig moeten worden ontworpen dat zij voorzien in de behoeften op de lange termijn van de ontwikkelingslanden op het gebied van de bestrijding van de armoede, het waarborgen van sociale bescherming en een redelijk inkomen, en het handhaven van de eerbiediging van de mensenrechten en grondrechten, alsmede van de economische en milieurechten; E. overwegende dat PCD gegrond moet zijn op de erkenning van het recht van een land of een regio om op democratische wijze zijn eigen beleid, prioriteiten en strategieën te bepalen teneinde de bestaansmiddelen van zijn of haar bevolking veilig te stellen; F. overwegende dat de Unie een ware leidersrol moet aannemen met betrekking tot de bevordering van PCD; G. overwegende dat het huidige Europese ontwikkelingskader efficiënte mechanismen ontbeert om onsamenhangendheden als gevolg van het door de Unie gevoerde beleid te voorkomen of op te lossen; H. overwegende dat het Europees Parlement weliswaar vooruitgang heeft geboekt ten aanzien van de controle op het beleid dat van grote invloed is op ontwikkeling, maar nog een lange weg heeft af te leggen om optimale samenhang te bewerkstelligen en bepaalde onsamenhangendheden te vermijden, teneinde de institutionele rol die het is toebedeeld ten volle uit te oefenen; I. overwegende dat in het ''post 2015"-kader, PCD gebaseerd moet zijn op een optreden dat gericht is op gedeelde, maar verschillende verantwoordelijkheden, en dat een inclusieve politieke dialoog bevordert; J. overwegende de ervaring die is opgedaan door de OESO-landen, en met name het werk van de PCD-eenheid binnen haar algemeen secretariaat; K. overwegende dat de coördinatie van het ontwikkelingsbeleid en de steunprogramma's van de lidstaten van de EU een belangrijk onderdeel is van de PCD-agenda; overwegende dat naar schatting tot 800 miljoen EUR per jaar bespaard zou kunnen worden aan transactiekosten, indien de EU en haar lidstaten hun steun zouden concentreren op minder landen en activiteiten; L. overwegende dat de doeltreffendheid van het ontwikkelingsbeleid van de EU belemmerd wordt door fragmentering en verdubbeling van het beleid en de programma's van de lidstaten op het gebied van ontwikkelingshulp; overwegende dat een gecoördineerdere benadering voor de hele EU de administratieve lasten zou verlichten en de daarmee verbonden kosten zou verminderen; M. overwegende dat in het verslag van het UNFPA (Bevolkingsfonds van de Verenigde Naties) met als titel "ICPD Beyond 2014 Global Report", dat is verschenen op 12 februari 2014, wordt benadrukt dat de bescherming van vrouwen en jongeren die geweld hebben ondergaan tot prioriteit van de internationale ontwikkelingsagenda moet worden gemaakt; Tenuitvoerlegging van PCD 1. stelt voor om een arbitragemechanisme in te stellen, dat zal worden toevertrouwd aan de voorzitter van de Europese Commissie, om PCD te waarborgen, en om in geval van tegenstrijdigheden tussen de diverse beleidsterreinen van de Unie, de voorzitter van de Commissie op te dragen zijn politieke verantwoordelijkheid volledig uit te oefenen wat betreft de globale richtsnoeren en een beslissing te nemen op basis van de toezeggingen van de Unie met betrekking tot PCD; is van mening dat nadat de problemen zijn vastgesteld, een hervorming van de procedures voor besluitvorming binnen de diensten van de Commissie en in de samenwerking tussen de diensten, overwogen kan worden; 2. verzoekt de Europese Unie, de lidstaten en hun partnerinstellingen erop toe te zien dat het nieuwe "post 2015"-kader een doelstelling met betrekking PCB omvat waarmee betrouwbare indicatoren kunnen worden ontwikkeld om de voortgang van de donoren en de partnerlanden te meten, en waarmee het effect van de diverse beleidsterreinen op ontwikkeling kan worden beoordeeld, met name door toepassing van een "PCD-lens" voor essentiële vraagstukken zoals bevolkingsgroei, wereldwijde voedselzekerheid, illegale geldstromen, migratie, klimaat en groene groei; 3. wijst op de belangrijke rol van de Europese Dienst voor extern optreden bij de verwezenlijking van PCD, en met name de rol van de EU-delegaties bij het toezicht op en het waarnemen en vereenvoudigen van het overleg en de dialoog met belanghebbenden en partnerlanden over de gevolgen van EU-beleid in ontwikkelingslanden; wijst erop dat een bredere discussie met alle betrokken belanghebbenden, zoals ngo's en maatschappelijke organisaties, moet worden gevoerd; 4. betreurt de status van het door de Commissie gepresenteerde document SWD(2013)0456 – slechts een werkdocument – dat, in tegenstelling tot de in eerste instantie geplande mededeling na het werkdocument van 2011, niet door het college van commissarissen hoeft te worden goedgekeurd, wat paradoxaal is voor een document over een terrein dat zo politiek van aard is als PCD; 5. vraagt de Commissie zich te blijven inzetten op het gebied van ontwikkeling en de mensenrechten en herinnert haar aan haar rol ten behoeve van de stimulering en coördinatie van het beleid van de Unie; meent dat de Commissie actief een coherente en moderne visie van de menselijke ontwikkeling moet bevorderen om de millenniumdoelstellingen te verwezenlijken en haar aangegane verbintenissen gestand te doen; 6. vraagt de Commissie opdracht te geven tot regelmatige onafhankelijke beoordelingen achteraf van de gevolgen voor de ontwikkeling van essentieel beleid, zoals is gevraagd door de Raad; onderstreept dat het systeem van effectbeoordelingen van de Commissie moet worden verbeterd door PCD er expliciet in op te nemen en ervoor te zorgen dat ontwikkeling tot vierde centrale element wordt gemaakt in de analyse, naast economische, sociale en milieueffecten; 7. onderstreept de noodzaak om een echte didactiek te creëren over de manier waarop PCD in de verschillende beleidsterreinen kan worden geïntegreerd, aangezien opleiding het belangrijkste instrument vormt om het bewustzijn van Europese burgers te vergroten in het kader van het "Europees Jaar van de ontwikkeling – 2015"; vraagt de Commissie en de EDEO om werknemers in niet aan ontwikkeling gerelateerde diensten specifiek op te leiden op het gebied van PCB en ontwikkelingseffecten; 8. bevestigt de noodzaak om een permanente rapporteur voor de ontwikkelingsagenda voor de periode na 2015 te benoemen, die er tevens op moet toezien dat naar behoren rekening wordt gehouden met PCD; 9. onderstreept de belangrijke rol die het Europees Parlement in het proces voor de bevordering van PCD zou kunnen spelen door hier in de parlementaire agenda's prioriteit aan toe te kennen, door meer vergaderingen tussen commissies en meer interparlementaire vergaderingen over PCD te houden, door de dialoog over PCD met partnerlanden te bevorderen en door uitwisselingen met het maatschappelijk middenveld te stimuleren; herinnert eraan dat gestructureerde jaarlijkse vergaderingen tussen de nationale parlementen van de lidstaten en het Europees Parlement een belangrijk middel zijn om PCD en coördinatie te versterken; 10. onderstreept de noodzaak om binnen de Unie een onafhankelijk systeem in het leven te roepen voor de inzameling en formele behandeling van klachten van burgers of gemeenschappen die negatieve gevolgen hebben ondervonden van het beleid van de Unie; 11. benadrukt de noodzaak van PCD om te zorgen voor de actieve deelname van het maatschappelijk middenveld, met inbegrip van vrouwenorganisaties, de versterking van de positie van vrouwen in besluitvormingsprocessen, en de volledige betrokkenheid van genderdeskundigen; Prioritaire actiegebieden 12. roept op tot samenhang tussen het beheer van migratiestromen en het ontwikkelingsbeleid van de EU en van de partnerlanden; is van mening dat dit een strategie vereist waarin rekening wordt gehouden met politieke, sociaal-economische en culturele omstandigheden en die tot doel heeft de algehele betrekkingen van de Unie met haar naaste buren nieuw leven in te blazen; beklemtoont bovendien dat het belangrijk is dat in samenwerking met de landen van oorsprong en doorreis gewerkt wordt aan zaken als de sociale en professionele integratie van migranten en burgerschap; 13. benadrukt dat handel en ontwikkeling niet altijd perfect op elkaar aansluiten; is van mening dat de ontwikkelingslanden stappen moeten zetten voor een selectieve opening van hun markten; onderstreept het belang van de sociale en milieuverantwoordelijkheid van het bedrijfsleven en is van mening dat de sociale en milieuomstandigheden zoals de normen van de IAO bij de liberalisering van de handel niet mogen worden verwaarloosd; herhaalt dat het nodig is in de WTO-overeenkomsten hiernaar te verwijzen om sociale en milieudumping te vermijden; 14. wijst er in dit opzicht op dat de kosten van opneming van deze normen aanzienlijk lager zijn dan die van de gevolgen op het gebied van sociale bescherming, volksgezondheid en levensverwachting wanneer deze normen niet worden nageleefd; 15. is verheugd over de erkenning door de EU van het belang van de kleinschalige landbouw bij de bestrijding van honger en vraagt om een systematische beoordeling van de impact van Europees landbouw-, handels- en energiebeleid, waaronder het EU-beleid inzake biobrandstoffen, dat naar verwachting negatieve gevolgen zal hebben voor ontwikkelingslanden; 16. herhaalt dat meer aandacht moet worden besteed aan de optimalisering van de synergiën tussen het EU-klimaatveranderingsbeleid en de EU-ontwikkelingsdoelstellingen, met name wat betreft de ingezette middelen en instrumenten, en de indirecte voordelen die kunnen worden behaald voor ontwikkeling en/of de aanpassing aan klimaatverandering; 17. is van mening dat het probleem van de klimaatverandering door middel van structurele hervormingen moet worden aangepakt en vraagt om een systematische risicobeoordeling wat betreft klimaatverandering bij alle aspecten van beleidsplanning en besluitvorming, onder andere op gebieden die verband houden met handel, landbouw en voedselzekerheid; pleit ervoor dat de resultaten van dergelijke beoordelingen worden gebruikt in het kader van het instrument voor ontwikkelingssamenwerking 2014-2020 om duidelijke en samenhangende nationale en regionale strategiedocumenten op te stellen; 18. erkent dat aandacht is besteed aan bepaalde aspecten van PCD, maar meent dat de EU concrete maatregelen moet nemen om belastingontduiking en belastingparadijzen te bestrijden; roept de Commissie op in het jaarverslag over de tenuitvoerlegging van het grondstoffeninitiatief ook informatie op te nemen over de effecten van nieuwe overeenkomsten, programma's en initiatieven op ontwikkelingslanden die over veel grondstoffen beschikken; 19. erkent de grote mate van verantwoordelijkheid die de EU op zich heeft genomen om ervoor te zorgen dat bij haar visserijactiviteiten zowel binnen als buiten de EU-wateren dezelfde normen qua ecologische en sociale duurzaamheid en transparantie worden gehanteerd; merkt op dat een dergelijke samenhang, coördinatie binnen de Commissie zelf alsook tussen de Commissie en de regeringen van de afzonderlijke lidstaten vereist; 20. herinnert met name aan zijn inspanningen ter voorkoming van de financiering van grootschalige energie-infrastructuren die negatieve gevolgen hebben voor maatschappij en milieu; o o o 21. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad en de Commissie. Het Europees Parlement, – gezien de Universele Verklaring van de rechten van de mens en de VN-verdragen over de rechten van de mens en de facultatieve protocollen hierbij, – gezien resolutie 60/251 van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties, waarmee de VN-Raad voor de mensenrechten (UNHRC) is opgericht, – gezien de millenniumverklaring van de Verenigde Naties van 8 september 2000 en de resoluties van de Algemene Vergadering van de VN daarover, – gezien het Europees Verdrag betreffende de rechten van de mens, het Europees Sociaal Handvest en het Handvest van de grondrechten van de EU, – gezien het strategisch EU-kader voor mensenrechten en democratie en het EU-actieplan voor mensenrechten en democratie, aangenomen op de 3179e bijeenkomst van de Raad Buitenlandse Zaken van 25 juni 2012, – gezien zijn aanbeveling aan de Raad van 13 juni 2012 over de speciale EU-vertegenwoordiger (EUSR) voor de mensenrechten (1) , – gezien zijn eerdere resoluties over de UNHRC, inclusief de prioriteiten van het Parlement in het kader hiervan, met name de resolutie van 7 februari 2013 (2) , – gezien zijn spoedresoluties over mensenrechtenkwesties, – gezien zijn resolutie van 11 december 2013 over het jaarverslag over mensenrechten en democratie in de wereld in 2012 en het mensenrechtenbeleid van de Europese Unie ter zake (3) , – gezien de conclusies van de Raad Buitenlandse Zaken van de EU over de prioriteiten van de EU in de mensenrechtenfora van de Verenigde Naties, die zijn goedgekeurd op 10 februari 2014, – gezien de artikelen 2, 3, lid 5, 18, 21, 27 en 47 van het Verdrag betreffende de Europese Unie, – gezien de volgende vergaderingen van de UNHRC in 2014, met name de 25e gewone vergadering die zal worden gehouden van 3 tot en met 28 maart 2014, – gezien artikel 110, leden 2 en 4, van zijn Reglement, A. overwegende dat eerbiediging van het universele karakter van de mensenrechten, en bevordering en handhaving hiervan, deel uitmaken van het ethische en juridische acquis van de Europese Unie en één van de hoekstenen zijn van de Europese eenheid en integriteit; B. overwegende dat de geloofwaardigheid van de EU in de UNHRC erop vooruit zal gaan, als er meer consistentie komt tussen haar interne en haar externe beleid met betrekking tot de mensenrechten; C. overwegende dat de EU en haar lidstaten ernaar moeten streven om mensenrechtenschendingen met één stem te veroordelen, teneinde de best mogelijke resultaten te realiseren, en dat zij in deze context moeten blijven zorgen voor intensievere samenwerking en voor betere organisatorische regelingen en een betere coördinatie tussen de lidstaten en tussen de EU-instellingen; D. overwegende dat de Raad Buitenlandse Zaken van de EU van 10 februari 2014 zijn prioriteiten voor de 25e gewone vergadering van de UNHRC en de komende Derde Commissie van de Algemene Vergadering van de VN heeft vastgesteld, met onder andere de situatie in Syrië, de Democratische Volksrepubliek Korea, Iran, Sri Lanka, Myanmar/Birma, Belarus, de Centraal-Afrikaanse Republiek, Zuid-Sudan, de Democratische Republiek Congo, Eritrea, Mali en Sudan; overwegende dat de thematische prioriteiten van de Raad Buitenlandse Zaken onder andere bestaan in de doodstraf, de vrijheid van religie of geloof, de rechten van het kind, vrouwenrechten, de mondiale agenda voor de periode na 2015, de vrijheid van mening en meningsuiting, de vrijheid van vergadering en vereniging, de samenwerking tussen ngo's en de mensenrechteninstanties van de VN, foltering, LGBTI-kwesties, racisme, inheemse volkeren, economische, sociale en culturele rechten, bedrijfswereld en mensenrechten, en ondersteuning van de mensenrechteninstanties en -mechanismen van de VN; E. overwegende dat op 25 juli 2012 een EUSR voor de mensenrechten is benoemd, met als rol de doeltreffendheid en de zichtbaarheid van het mensenrechtenbeleid van de EU te vergroten en bij te dragen aan de tenuitvoerlegging van het strategisch kader en het actieplan voor mensenrechten en democratie; F. overwegende dat 14 nieuwe leden van de UNHRC zijn verkozen in oktober 2013 en hun werkzaamheden hebben aangevat op 1 januari 2014, namelijk Algerije, China, Cuba, Frankrijk, de Malediven, Mexico, Marokko, Namibië, Saudi-Arabië, Zuid-Afrika, de FYROM, Vietnam, Rusland en het Verenigd Koninkrijk; overwegende dat negen EU-lidstaten nu UNHRC-lid zijn; G. overwegende dat het prioritaire thema van de 58e vergadering van de Commissie inzake de status van vrouwen de uitdagingen en realisaties zullen zijn met betrekking tot de tenuitvoerlegging van de millenniumdoelstellingen voor ontwikkeling voor vrouwen en meisjes; H. overwegende dat corruptie in de publieke en private sector zorgt voor ongelijkheden en discriminatie bij de gelijke toegang tot politieke, economische, sociale, culturele en burgerrechten en deze ongelijkheden en discriminatie verergert en overwegende dat reeds is bewezen dat corruptie en mensenrechtenschendingen gepaard gaan met machtsmisbruik, een gebrek aan aflegging van verantwoording en diverse vormen van discriminatie; I. overwegende dat de ratificatie door staten van beide Kampala-amendementen op het Statuut van Rome van het Internationaal Strafhof en de inwerkingtreding van de bevoegdheid van het Internationaal Strafhof voor het misdrijf van agressie er verder aan zal bijdragen dat een einde wordt gemaakt aan de straffeloosheid van degenen die dit misdrijf hebben begaan; 1. is tevreden met de prioriteiten van de Raad voor de 25e gewone vergadering van de UNHRC; dringt er bij de Europese Dienst voor extern optreden (EDEO) en de lidstaten op aan bij de bevordering van de EU-prioriteiten in de UNHRC rekening te houden met zijn aanbevelingen; De werkzaamheden van de UNHRC 2. herhaalt zijn overtuiging dat de verkiezingen voor de UNHRC gebaseerd moeten zijn op concurrentie en spreekt zijn verzet uit tegen het feit dat regionale groepen verkiezingen regelen zonder tegenkandidaten; herhaalt dat het voor lidmaatschap van de UNHRC belangrijk is te beschikken over normen inzake engagement en prestaties op het gebied van de mensenrechten en dringt er bij de lidstaten op aan belang aan deze normen te hechten bij de bepaling van de kandidaten waarvoor zij zullen stemmen; benadrukt dat de leden van de UNHRC zich aan de hoogste normen moeten houden met betrekking tot de bevordering en bescherming van de mensenrechten; herhaalt het belang van strikte en transparante criteria voor de wederopneming van geschorste leden; 3. spreekt zijn bezorgdheid uit over de schendingen van de mensenrechten in een aantal van de pas verkozen UNHRC-leden, met name Algerije, China, Cuba, Marokko, Rusland, Saudi-Arabië en Vietnam; 4. overwegende dat Kazachstan momenteel een van de 47 leden van de Mensenrechtenraad is; dat de mensenrechtensituatie in dat land nog verslechterd is sinds de oproerpolitie op 16 december 2011 met geweld optrad tegen vreedzame betogers en arbeiders in de olie-industrie, hun gezinnen en degenen die hen steunden, waarbij volgens officiële cijfers 15 doden en meer dan 100 gewonden vielen; verzoekt de Mensenrechtenraad onmiddellijk gevolg te geven aan de oproep van de hoge commissaris voor de rechten van de mens Navi Pillay en een onafhankelijk internationaal onderzoek in te stellen naar de moorden op werknemers in de olie-industrie; vraagt Kazachstan als lid van de Mensenrechtenraad de mensenrechten te garanderen, artikel 164 van het strafwetboek over "aanzetten tot sociale verdeeldheid" in te trekken, een einde te maken aan het onderdrukken van en het opleggen van administratieve lasten aan onafhankelijke media, de politieke gevangenen vrij te laten, met inbegrip van de advocaat van mensenrechtenactivisten Vadim Kuramshin, de vakbondsmilitant Roza Tuletaeva en de dissident Vladimir Kozlow, en elk verzoek om uitlevering van politieke tegenstanders stop te zetten; 5. blijft gekant tegen stemmen in de UNHRC per blok; dringt er bij de landen die UNHRC-lid zijn op aan transparant te blijven wat hun stem betreft; 6. betreurt het feit dat de ruimte voor interactie tussen het maatschappelijk middenveld en de UNHRC krimpt en dat ngo's tijdens de vergaderingen minder de gelegenheid krijgen om het woord te voeren; dringt er bij de EU en de UNHRC op aan het maatschappelijk middenveld een zo ruim mogelijke bijdrage te laten leveren aan de 25e vergadering van de UNHRC, alsmede aan het proces van de universele periodieke doorlichting (UPR) en andere mensenrechtenmechanismen van de VN, zonder dat de betrokken organisaties hoeven te vrezen voor represailles bij hun terugkeer in eigen land; veroordeelt de represailles in deze zin waarover is bericht en dringt er bij de EDEO en de lidstaten op aan ervoor te zorgen dat de gevallen hiervan systematisch een follow-up krijgen; 7. prijst de hoge VN-commissaris voor de mensenrechten, Navi Pillay, om haar niet aflatende inspanningen in het kader van het proces ter versterking van de verdragsorganen; bevestigt nogmaals krachtig dat vele belanghebbenden een rol spelen bij de verdragsorganen en benadrukt dat het maatschappelijk middenveld permanent bij de processen in kwestie moet worden betrokken; onderstreept voorts dat de onafhankelijkheid en de doeltreffendheid van de verdragsorganen moeten worden beschermd en versterkt; Specifieke punten per land Syrië 8. herhaalt zijn krachtige veroordeling van de wijdverbreide schendingen van de mensenrechten en het internationaal humanitair recht door het Syrische regime, inclusief elke daad van geweld, stelselmatige foltering en executie van gevangenen; veroordeelt alle schendingen van de mensenrechten en het internationaal humanitair recht door gewapende groeperingen die zich tegen het regime verzetten; is ernstig bezorgd door het grote effect van het drie jaar durende conflict op de burgerbevolking en de steeds erger wordende humanitaire situatie in het land en de regio; doet een beroep op alle gewapende groepen om onmiddellijk een einde te maken aan het geweld in Syrië; steunt ten volle de recente gespreksronde die is geïnitieerd op basis van het communiqué van Genève, die de eerste stap moet zijn in een proces dat zal leiden tot een politieke en democratische oplossing van het conflict, ter facilitering van een door Syrië geleide democratische overgang die voldoet aan de legitieme verzuchtingen van het Syrische volk; 9. dringt er bij alle partijen in het conflict, en met name het Syrische regime, op aan te zorgen voor algemene en veilige toegang over de grens voor internationale humanitaire hulpinspanningen en hun belofte na te komen dat vrouwen en kinderen belegerde steden als Homs en het Yarmouk-kamp mogen verlaten; is tevreden met resolutie 2139 van de VN-Veiligheidsraad van 22 februari 2014, waarin ertoe wordt opgeroepen humanitaire hulpkonvooien toegang te verlenen tot het hele land, om het lijden van de burgerbevolking te verlichten, en vraagt om een snelle tenuitvoerlegging hiervan; verzoekt om de vrijlating van de vreedzame activisten die zijn opgesloten door de regeringszijde en van de civiele gijzelaars die worden vastgehouden door gewapende groepen; 10. benadrukt dat de verlichting van het lijden van miljoenen Syriërs die behoefte hebben aan basisgoederen en -diensten, gezien op de ongeziene omvang van de crisis een prioriteit moet zijn van de EU en de internationale gemeenschap als geheel; herinnert de EU‑lidstaten aan hun humanitaire verantwoordelijkheid ten aanzien van de Syrische vluchtelingen en merkt op dat tragedies als die van Lampedusa zich niet opnieuw mogen voordoen; dringt er bij de Commissie en de lidstaten op aan de vluchtelingen die het conflict ontvluchten, te helpen; merkt op dat het Parlement in zijn resolutie van 9 oktober 2013 de lidstaten heeft aangemoedigd om in dringende behoeften te voorzien door veilige toegang tot de EU te bieden om Syriërs tijdelijk toe te laten en door middel van hervestiging bovenop de bestaande nationale quota's, alsook door middel van toelating op humanitaire gronden; 11. herhaalt zijn verzoek aan de EDEO en de lidstaten om erop toe te zien dat de situatie in Syrië de hoogste prioriteit blijft krijgen binnen het VN-kader, met name in de UNHRC; 12. benadrukt dat opzettelijke uithongering van burgers en aanvallen op gezondheidsvoorzieningen krachtens het internationaal recht verboden zijn en zullen worden beschouwd als oorlogsmisdaden; herhaalt dat het belangrijk is ervoor te zorgen dat er op alle niveaus verantwoording wordt afgelegd; prijst in verband hiermee de Onafhankelijke Onderzoekscommissie voor Syrië om haar werkzaamheden, inclusief haar laatste rapport, dat in de UNHRC zal worden besproken, en verzoekt de onderzoekscommissie het recente rapport te onderzoeken, waarin duizenden foto's zijn opgenomen van gevallen van foltering die zouden zijn toe te schrijven aan het Syrische leger; herhaalt zijn oproep aan de VN-Veiligheidsraad om de situatie in Syrië door te verwijzen naar het Internationaal Strafhof voor een formeel onderzoek; vraagt de vicevoorzitter /hoge vertegenwoordiger om aantoonbare actie te ondernemen in deze richting; Egypte 13. veroordeelt de schendingen van de mensenrechten die zijn begaan in Egypte, inclusief de pesterijen jegens en de opsluiting van journalisten, activisten van het maatschappelijk middenveld en de politieke oppositie en het buitensporig gebruik van geweld, met als gevolg de dood van een groot aantal burgers, bijvoorbeeld tijdens de derde verjaardag van de revolutie en tijdens de dagen rond het referendum van januari 2013; dringt er bij de Egyptische autoriteiten op aan ervoor te zorgen dat grondige, transparante en onafhankelijke onderzoeken worden uitgevoerd naar de dood van burgers, om alle daders aansprakelijk te stellen; veroordeelt het feit dat tienduizenden Egyptenaren worden vastgehouden in gevangenissen en onderdrukt, inclusief de Moslimbroederschap, die een terroristische organisatie wordt genoemd, hetgeen het inclusieve verzoeningsproces onmogelijk maakt dat vereist is voor de stabiliteit en ontwikkeling van het land; verzoekt de UNHRC de bedoelde mensenrechtenschendingen te veroordelen, alle onderzoeken die worden gevoerd, te volgen en te overwegen zijn eigen onderzoek te starten, als de Egyptische autoriteiten geen vooruitgang boeken; benadrukt het feit dat het belangrijk is snel een regionaal kantoor van het Bureau van de Hoge VN-Commissaris voor de mensenrechten (Office of the UN High Commissioner for Human Rights, OHCHR) te openen in Caïro, in overeenstemming met het akkoord van de Egyptische autoriteiten; 14. neemt kennis van de nieuwe Egyptische grondwet; merkt de vermelding op van de onafhankelijkheid van de christelijke en joodse godsdienstzaken en erkent dat er met betrekking tot de vrijheid van godsdienst vooruitgang wordt geboekt; is ingenomen met de verwijzing naar een burgerregering en de gelijkheid van alle burgers, inclusief een verbetering van de rechten van vrouwen, de bepaling betreffende de rechten van kinderen, het verbod op foltering in al haar vormen en verschijningen, het verbod op en de strafbaarstelling van alle vormen van slavernij en de toezegging de door Egypte ondertekende internationale mensenrechtenverdragen na te leven; betreurt ten zeerste de hoeveelheid macht die in de grondwet wordt verleend aan het leger en aan militaire rechtbanken; 15. is bezorgd door het feit dat in de Sinaï duizenden mensen, vooral vluchtelingen uit Eritrea en Somalië, waaronder veel vrouwen en kinderen, omkomen, verdwijnen, ontvoerd en tegen losgeld gegijzeld worden of door mensenhandelaars gefolterd, seksueel uitgebuit of voor orgaanhandel gedood worden; wijst in dit verband erop dat in artikel 89 van de nieuwe grondwet is bepaald dat alle vormen van slavernij, verdrukking, uitbuiting onder dwang van mensen, sekshandel en andere vormen van mensenhandel in Egypte bij wet verboden en strafbaar gesteld zijn; Libië 16. vraagt dat tijdens de komende vergadering van de UNHRC een resolutie wordt goedgekeurd waarmee wordt voortgebouwd op het OHCHR-rapport en waarmee het mandaat van het OHCHR wordt versterkt om de mensenrechtensituatie en de uitdagingen in Libië te volgen en hierover aan de UNHRC te rapporteren; is bezorgd door de illegale detenties in het kader van het conflict en de praktijk van foltering en buitengerechtelijke executies en is in verband hiermee tevreden met de aanbevelingen in het rapport van de VN-ondersteuningsmissie over foltering; spreekt zijn bezorgdheid uit over het viseren van medewerkers van de media en verzoekt om de bescherming van de pluriformiteit van de media en de vrijheid van meningsuiting; dringt aan op steun voor conflictoplossing en nationale verzoening; Tunesië 17. is tevreden met de goedkeuring door Tunesië op 26 januari 2014 van een nieuwe grondwet, die kan dienen als bron van inspiratie voor de landen in de regio en daarbuiten; moedigt de Tunesische autoriteiten ertoe aan later dit jaar inclusieve, transparante en geloofwaardige verkiezingen te houden; Marokko 18. verzoekt Marokko de onderhandelingen met het oog op een vreedzame en duurzame oplossing van het conflict in de Westelijke Sahara voort te zetten en herhaalt andermaal dat de Sahrawi het recht hebben zelf over hun toekomst te beschikken, wat moet gebeuren door middel van een democratisch referendum, in overeenstemming met de desbetreffende resoluties van de Verenigde Naties; Palestina 19. is tevreden met de deelname van Palestina als niet-lidstaat met waarnemersstatus sinds november 2012; herhaalt zijn steun voor deze realisatie; neemt kennis van de door de EU betuigde steun aan een volledig VN-lidmaatschap voor Palestina als onderdeel van een politieke oplossing van het Israëlisch-Palestijnse conflict; bevestigt dat de EU geen wijzigingen aan de grenzen van vóór 1967 zal aanvaarden, ook niet met betrekking tot Jeruzalem, tenzij de partijen hierover overeenkomst hebben bereikt; is het in verband hiermee eens met de conclusies van de Raad van de EU over het vredesproces in het Midden-Oosten van 16 december 2013, waarin wordt betreurd dat Israël de nederzettingen blijft uitbreiden, die immers uit hoofde van het internationaal recht illegaal zijn en vrede in de weg staan; betreurt de mensenrechtenschendingen door de Palestijnse autoriteiten en het voortdurend afvuren van raketten op Israël vanuit Gaza; Israël 20. is tevreden met het feit dat Israël opnieuw aan de activiteiten van de UNHRC deelneemt en met de komende goedkeuring van het rapport van de tweede cyclus van de universele periodieke doorlichting van het land; verzoek de Israëlische autoriteiten mee te werken aan alle speciale procedures, inclusief de werkzaamheden van de speciale rapporteur voor de situatie van de mensenrechten in de bezette gebieden; steunt de conclusies in de rapporten van de VN-secretaris-generaal en de hoge VN-commissaris voor de mensenrechten met betrekking tot Israël en de bezette Palestijnse gebieden en verzoekt Israël de aanbevelingen van de onafhankelijke internationale informatiemissie inzake de gevolgen van de Israëlisch nederzettingen voor de mensenrechten van het Palestijnse volk ten uitvoer te leggen; maakt zich ernstige zorgen over de gemelde gevallen van kinderen die om politieke redenen worden opgesloten in Israëlische detentieoorden; Bahrein 21. spreekt zijn bezorgdheid uit over de situatie van mensen die in Bahrein opkomen voor de mensenrechten en actief zijn in de politieke oppositie; is tevreden met de verklaring over Bahrein in de UNHRC van september 2013, die door alle EU-lidstaten is ondertekend; vraagt de onmiddellijke en onvoorwaardelijke vrijlating van alle politieke gevangenen, politieke activisten, journalisten, verdedigers van de mensenrechten en vreedzame protestanten; vraagt de EU-lidstaten te werken aan de goedkeuring tijdens de volgende vergadering van de UNHRC van een resolutie over de mensenrechtensituatie in Bahrein, met focus op de tenuitvoerlegging van de toezeggingen die Bahrein heeft gedaan tijdens het proces van de universele periodieke doorlichting en de aanbevelingen van de onafhankelijke onderzoekscommissie van Bahrein, inclusief die met betrekking tot mensenrechtenverdedigers, waarmee de koning van Bahrein zich tevreden heeft verklaard; Saudi-Arabië 22. verzoekt Saudi-Arabië als pas verkozen lid van de UNHRC de aanbevelingen te volgen van de 17e vergadering van de werkgroep universele periodieke evaluatie om een einde te maken aan alle vormen van discriminatie ten aanzien van vrouwen in de wetgeving en in de praktijk en om vrouwen toe te staan volledig en op gelijke wijze deel te nemen aan de maatschappij; om alle nodige maatregelen te nemen ter bestrijding van huiselijk geweld en ervoor te zorgen dat de slachtoffers toegang hebben tot mechanismen voor bescherming en verhaal; om een wet goed te keuren met een verbod op alle kindhuwelijken onder dwang en huwelijken van jonge kinderen en de wettelijke minimumleeftijd voor een huwelijk vast te stellen op 18 jaar; om wetten goed te keuren ter bescherming van de vrijheden van vereniging, meningsuiting, vreedzame vergadering en godsdienst; om een moratorium af te kondigen op de doodstraf, met het oog op de uiteindelijke afschaffing ervan; om de registratie mogelijk te maken van ngo's die actief zijn op het gebied van de mensenrechten; en om de essentiële mensenrechteninstrumenten te ratificeren; Iran 23. is tevreden met de in maart 2013 door de UNHRC goedgekeurde resolutie over de situatie van de mensenrechten in de Islamitische Republiek Iran en de uitbreiding van het mandaat van de speciale rapporteur voor de mensenrechtensituatie in Iran; herhaalt zijn steun voor de verlenging van het mandaat en verzoekt Iran de speciale rapporteur van de VN het land binnen te laten, als cruciale stap in de richting van de start van een dialoog om de mensenrechtensituatie in Iran te beoordelen; herhaalt zijn veroordeling van de doodstraf in Iran en van de significante toename van het aantal executies, met 40 personen die zijn opgehangen in de eerste twee weken van 2014, en de voortdurende schending van het recht op vrijheid van geloof; merkt op dat de eerste tekenen kunnen worden vastgesteld van vooruitgang door de Iraanse regering op het gebied van de mensenrechten, inclusief de vrijlating van politieke gevangenen; verzoekt de EU en de UNHRC de mensenrechtensituatie van nabij te blijven volgen en ervoor te zorgen dat mensenrechten een essentiële prioriteit blijven in het kader van alle contacten met de Iraanse regering; Rusland 24. veroordeelt met klem de wetten op "buitenlandse agenten" in Rusland, die gebruikt worden om ngo's te intimideren door middel van plunderingen van kantoren, boetes en andere intimiderende methoden; verzoekt de EU en haar lidstaten pressie te blijven uitoefenen op Rusland, zowel in de UNHRC als daarbuiten, om een eind te maken aan deze duidelijke schendingen van de vrijheid van meningsuiting en van vereniging; maakt zich ernstige zorgen over andere voortdurende mensenrechtenschendingen in Rusland, zoals de onderdrukking van de media, discriminerende wetten tegen seksuele minderheden, de schending van de vrijheid van vergadering en het gebrek aan rechterlijke onafhankelijkheid; Belarus 25. betuigt nogmaals zijn steun aan de speciale rapporteur van de UNHRC voor de mensenrechtensituatie in Belarus; verzoekt om het mandaat van de speciale rapporteur met een jaar te verlengen wanneer dit verstrijkt in juni 2014; is ingenomen met de in juni 2013 aangenomen resolutie over Belarus en de voortdurende erkenning van de grove mensenrechtenschendingen in het land, alsook met de aandacht die hieraan is besteed; dringt er bij de EDEO en de lidstaten op aan pressie te blijven uitoefenen op Belarus op het gebied van de mensenrechten; Oezbekistan 26. is ingenomen met de resultaten van de universele periodieke doorlichting van Oezbekistan; acht het betreurenswaardig dat de regering van Oezbekistan blijft weigeren in te gaan op verzoeken om het land te bezoeken via de speciale procedures van de UNHRC; verzoekt de EU-lidstaten zich in te spannen voor de invoering van een specifiek toezichtmechanisme bij de UNHRC voor de mensenrechtensituatie in Oezbekistan; Centraal-Afrikaanse Republiek 27. herhaalt ernstig bezorgd te zijn door de situatie in de Centraal-Afrikaanse Republiek; verzoekt de internationale gemeenschap dringend haar steun te verlenen aan de humanitaire oproep van de VN, waar sprake is van ernstige onderfinanciering, en vraagt een betere veiligheidssituatie, om te zorgen voor toegang tot humanitaire hulp voor de bevolking; hoopt dat een snelle inzet van de GVDB-missie van de EU zal bijdragen tot een verbetering van de situatie op het terrein; is tevreden met resolutie 2136 (2014) van de VN-Veiligheidsraad, de resolutie van de UNHRC, de speciale vergadering van de UNHRC over de situatie in de Centraal-Afrikaanse Republiek van 20 januari 2014 en de benoeming van een onafhankelijk expert voor de mensenrechtensituatie in het land; dringt er bij nieuw interim-president Samba-Panza op aan alles in het werk te stellen om een einde te maken aan het geweld en de sektarische spanningen in het land te verminderen; Democratische Republiek Congo 28. wijst op de oproep van de VN tot voortdurende steun voor het door conflict geteisterde oostelijke deel van de Democratische Republiek Congo (DRC), om ervoor te zorgen dat hier geen vergeten crisis ontstaat; maakt zich ernstig zorgen door de recente massale ontheemding van bewoners in de regio Katanga; veroordeelt scherp de aanvallen van de rebellenstrijdkrachten in het oosten van het land op de burgerbevolking, inclusief vrouwen en kinderen; veroordeelt scherp het systematisch gebruik van verkrachting als oorlogswapen; spreekt er zijn ernstige bezorgdheid over uit dat kinderen nog steeds als soldaten worden gebruikt, en wenst dat zij worden ontwapend, gerehabiliteerd en gere-integreerd; is van mening dat het VN-Kader voor vrede, veiligheid en samenwerking voor de DRC en de regio een essentieel kader blijft voor de totstandbrenging van duurzame vrede; is tevreden met resolutie 2136 van de VN-Veiligheidsraad van 30 januari 2014, waarin het voor de DRC opgelegde wapenembargo wordt verlengd; Eritrea 29. dringt aan op permanente aandacht en alertheid van de EU en de UNHRC met betrekking tot de mensenrechtensituatie in Eritrea, aangezien ernstige schendingen van de mensenrechten grote aantallen vluchtelingen en migranten tot gevolg hebben; is tevreden met de resolutie van de UNHRC over de mensenrechtensituatie in Eritrea, die met algemene stemmen is goedgekeurd in juni 2013; prijst de speciale rapporteur voor de mensenrechtensituatie in het land om zijn eerste verslag; vraagt dat het mandaat van deze speciale rapporteur tijdens de 26e vergadering van de UNHRC wordt verlengd; Mali 30. is tevreden met de benoeming van een onafhankelijk expert voor de mensenrechtensituatie in Mali, de voortdurende monitoring van de mensenrechtensituatie na het conflict en de rol van sterk leiderschap die wordt gespeeld door andere Afrikaanse staten met betrekking tot de verbetering van de mensenrechtensituatie in het land; vraagt dat het mandaat van de onafhankelijk expert wordt verlengd; Zuid-Sudan 31. spreekt zijn grote bezorgdheid uit over de situatie in Zuid-Sudan, inclusief de politieke strijd om het leiderschap van het land, die heeft geleid tot een toename van de etnische conflicten en de ontheemding van meer dan 650 000 mensen; dringt er bij de EU-lidstaten op aan deze kwestie in de UNHRC aan de orde te stellen om het punt van de situatie in Zuid-Sudan hoog op de internationale agenda te houden; is tevreden met het op 23 januari 2014 ondertekende akkoord inzake een staking van de vijandelijkheden, maar onderstreept het feit dat dit slechts een eerste stap is in de richting van vrede en verzoening; veroordeelt de wijdverbreide schendingen van de mensenrechten die zijn begaan en onderstreept het feit dat de verantwoordelijken aansprakelijk moeten worden gesteld; is tevreden met het engagement dat de Afrikaanse Unie is aangegaan door de oprichting van een onderzoekscommissie die moet dienen als basis voor gerechtigheid en de aflegging van verantwoording en voor een toekomstige verzoening; Sri Lanka 32. veroordeelt de voortdurende aanvallen tegen religieuze minderheden en de pesterijen en intimidatie ten aanzien van verdedigers van de mensenrechten, advocaten en journalisten; erkent dat vooruitgang is geboekt met de wederopbouw en de tenuitvoerlegging van een aantal van de aanbevelingen van de commissie lering en verzoening, maar betreurt het feit dat de regering van Sri Lanka nog steeds niet zorgt voor onafhankelijke, geloofwaardige onderzoeken van in het verleden begane schendingen van de internationale mensenrechtenwetgeving en het internationaal humanitair recht; steunt krachtig de aanbeveling van de hoge VN-commissaris voor de mensenrechten om een onafhankelijk internationaal onderzoeksmechanisme in te stellen dat kan bijdragen tot het achterhalen van de waarheid, indien binnenlandse onderzoeksmechanismen geen resultaat opleveren; Birma/Myanmar 33. is tevreden met de resolutie van de UNHRC over Birma/Myanmar en de voortdurende werkzaamheden van de speciale rapporteur; verzoekt de UNHRC het mandaat van de speciale rapporteur niet stop te zetten of te wijzigen, zolang in het land geen nationaal OHCHR-kantoor met volledig mandaat is geopend, en verzoekt Birma/Myanmar ervoor te zorgen dat de evaluatiecommissie voor de gevangenen haar werkzaamheden voortzet met betrekking tot de oplossing van alle onopgeloste zaken en de intrekking van de omstreden wetgeving met gevolgen voor de vrijheid van meningsuiting en van vereniging (met name de wet op vreedzame vergadering en protest van 2011); veroordeelt het voortdurende geweld en de wandaden ten aanzien van de Rohingya-minderheid in de deelstaat Rakhine en de aanvallen tegen moslims en andere religieuze minderheden, en verzoekt om een grondig, transparant en onafhankelijk onderzoek van deze schendingen; Democratische Volksrepubliek Korea 34. is tevreden met de geplande verlenging van het mandaat van de speciale rapporteur voor de mensenrechtensituatie in de Democratische Volksrepubliek Korea (Nood-Korea), met de resolutie die bij consensus is goedgekeurd in maart 2013 en met de presentatie van het rapport van de onderzoekscommissie voor de mensenrechten in dit land; dringt er nogmaals bij de regering van Noord-Korea op aan ten volle met de speciale rapporteur samen te werken en zijn bezoek aan het land te faciliteren; dringt er bij de UNHRC op aan de aanbevelingen van de internationale onderzoekscommissie te volgen, met bijzondere aandacht voor het feit dat de in Noord-Korea begane internationale misdaden moeten worden veroordeeld, dat de VN-capaciteit inzake het documenteren van de mensenrechtenschendingen in het land moet worden vergroot en dat passende internationale mechanismen moeten worden ingesteld om ervoor te zorgen dat er rekenschap voor de in Noord-Korea begane internationale misdrijven wordt afgelegd; Cambodja, Ivoorkust, Haïti, Somalië en Sudan 35. is ingenomen met de verlenging van het mandaat van de onafhankelijke deskundigen inzake Cambodja, Ivoorkust, Haïti, Somalië en Sudan; dringt er bij de autoriteiten van deze landen op aan volledig samen te werken met degenen die deze mandaten uitoefenen; Thematische kwesties Rechten van het kind 36. is ingenomen met de werkzaamheden van de UNHRC met betrekking tot de rechten van het kind, zoals de resolutie van september 2013 over te voorkomen sterfte en ziekte van kinderen jonger dan vijf jaar als een mensenrechtenkwestie, en de werkzaamheden van de commissie voor de rechten van het kind; verzoekt landen het derde Facultatieve Protocol bij het VN-Verdrag inzake de rechten van het kind te bekrachtigen, zodat kinderen hun klachten kunnen indienen bij de commissie; prijst de toekomstige resolutie van de UNHRC over de rechten van het kind als een uitstekend voorbeeld van samenwerking tussen de EU en de groep van Latijns-Amerikaanse en Caribische landen (GRULAC); maakt zich ernstige zorgen over de gevallen van foltering en opsluiting van kinderen waarvan organisaties zoals UNICEF en Amnesty International melding hebben gemaakt; verzoekt de VN dergelijke zaken verder te onderzoeken en aanbevelingen te doen voor maatregelen; Vrouwen en meisjes 37. verzoekt de EU actief deel te nemen aan de 58ste vergadering van de Commissie inzake de status van vrouwen, teneinde geen afbreuk te doen aan het acquis van het Beijing-actieplatform van de VN, zoals de toegang tot onderwijs en gezondheidszorg als een fundamenteel mensenrecht, met inbegrip van seksuele en reproductieve rechten; veroordeelt ten stelligste het gebruik van seksueel geweld tegen vrouwen als oorlogstactiek, waaronder misdrijven als massale verkrachting, seksuele slavernij, gedwongen prostitutie, genderspecifieke misdrijven zoals genitale verminking, mensenhandel, vroegtijdige en gedwongen huwelijken, eermoord en alle andere vormen van seksueel geweld van vergelijkbare ernst; verzoekt de EU en alle lidstaten opnieuw het Verdrag van de Raad van Europa inzake het voorkomen en bestrijden van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld te ondertekenen en te ratificeren; Foltering 38. wijst opnieuw op het belang van de bestrijding van foltering en andere vormen van mishandeling en op de prioriteit die de EU verleent aan deze kwestie, in het bijzonder met betrekking tot kinderen; verzoekt de UNHRC om de jaarlijkse resolutie over foltering te gebruiken om het mandaat van de speciale rapporteur met drie jaar te verlengen, en om te zorgen voor een doeltreffende follow-up van eerdere resoluties over foltering; verzoekt de EDEO, de Commissie en de EU-lidstaten samen te werken aan de bestrijding van foltering en de ondersteuning van slachtoffers, met name door te blijven c.q. gaan bijdragen aan het vrijwillige fonds voor de slachtoffers van foltering van de VN en het speciale fonds dat krachtens het facultatieve protocol bij het Verdrag tegen foltering is ingesteld; Doodstraf 39. bevestigt andermaal zijn krachtige veroordeling van het gebruik van de doodstraf, en spreekt krachtige steun uit voor het moratorium als een stap in de richting van de afschaffing ervan; verzoekt de EU, haar lidstaten en de UNHRC zich te blijven inspannen voor wereldwijde afschaffing; doet een dringende oproep aan de landen waar de doodstraf nog steeds wordt toegepast om duidelijke en correcte cijfers over het aantal veroordelingen en terechtstellingen te publiceren; Vrijheid van godsdienst of overtuiging 40. veroordeelt de voortdurende schendingen van de vrijheid van godsdienst of overtuiging overal ter wereld; wijst opnieuw op het belang dat de EU aan deze kwestie hecht; verzoekt de lidstaten hieraan te blijven werken; is ingenomen met de verlenging van het mandaat van de speciale rapporteur van de VN voor de vrijheid van godsdienst of overtuiging; stelt nogmaals dat de vrijheid van denken, geweten en godsdienst, waaronder het recht om van godsdienst of geloof te veranderen of afstand te doen, een van de fundamentele mensenrechten is; benadrukt derhalve dat alle vormen van discriminatie tegen godsdienstige minderheden overal ter wereld op doeltreffende wijze moeten worden bestreden; LGBTI-rechten 41. maakt zich ernstige zorgen over de recente toename van discriminerende wetten en praktijken en gewelddaden tegen personen op grond van hun seksuele geaardheid en genderidentiteit; spoort aan tot nauwlettend toezicht op de situatie in Nigeria en Oeganda, waar nieuwe wetten een ernstige bedreiging vormen voor de vrijheid van seksuele minderheden; veroordeelt de invoering van discriminerende wetten en de onderdrukking van de vrijheid van meningsuiting in Rusland; spreekt nogmaals zijn steun uit voor de voortdurende werkzaamheden van de hoge commissaris voor de mensenrechten ter bestrijding van deze discriminerende wetten en praktijken, en voor de werkzaamheden van de VN op dit gebied in het algemeen; beveelt de EU-lidstaten, de Raad en de EDEO aan actief deel te nemen aan de strijd tegen de pogingen om deze rechten te ondermijnen; Discriminatie op grond van kaste 42. veroordeelt discriminatie op grond van kaste; maakt zich ernstige zorgen over de voortdurende wijdverbreide mensenrechtenschendingen op grond van kaste en de gewelddaden, inclusief seksueel geweld tegen vrouwen, die plaatsvinden in de betrokken gemeenschappen; is ingenomen met de werkzaamheden van het OHCHR en de mandaathouders van de speciale procedures van de VN ter bestrijding van deze vorm van discriminatie; dringt er bij de EU-lidstaten op aan de goedkeuring van de ontwerpbeginselen en -richtsnoeren van de VN voor de daadwerkelijke uitbanning van discriminatie op grond van werk te bevorderen, en verzoekt de UNHRC dit kader goed te keuren; Recht op vreedzame vergadering 43. verzoekt de EU de follow-up van het verslag van het OHCHR inzake doeltreffende maatregelen en beste praktijken te ondersteunen, teneinde de bevordering en bescherming van de mensenrechten in de context van vreedzame protesten te waarborgen, met name door steun te verlenen aan de inspanningen voor de ontwikkeling van het internationaal juridisch kader betreffende het recht op vreedzame vergadering; Huisvesting 44. verklaart nogmaals verheugd te zijn over het belang dat de UNHRC hecht aan het recht op huisvesting; herhaalt tevens zijn oproep aan de Unie en haar lidstaten om de toegang tot passende huisvesting als grondrecht te bevorderen; Water en sanitaire voorzieningen 45. is ingenomen met de resolutie van de UNHRC van september 2013 over het recht op veilig drinkwater en sanitaire voorzieningen, en de werkzaamheden van de speciale rapporteur van de VN op dit gebied, in het bijzonder de ontwikkeling van een handboek voor de uitoefening van het recht op veilig drinkwater en sanitaire voorzieningen; verzoekt de EDEO, de EU-lidstaten en de UNHRC aandacht te blijven besteden aan dit vaak verwaarloosde, maar zeer belangrijke recht van de mens op water en sanitaire voorzieningen; Bedrijfsleven en mensenrechten 46. steunt krachtig de uitvoering van de VN-richtsnoeren voor het bedrijfsleven en de mensenrechten; verzoekt de EU en haar lidstaten om actief deel te nemen aan de 7de zitting van de werkgroep van de VN over de mensenrechtenproblematiek in het kader van transnationale ondernemingen en andere bedrijven en om steun te verlenen aan de inspanningen om hun beleid aan te passen aan de OESO-richtsnoeren voor multinationale ondernemingen en de VN-richtsnoeren inzake bedrijven en mensenrechten; herhaalt zijn verzoek aan de Europese Commissie om vóór eind 2014 verslag uit te brengen over de tenuitvoerlegging van de VN-richtsnoeren inzake bedrijven en mensenrechten door de EU-lidstaten; neemt kennis van het ontluikende initiatief om aan te dringen op de totstandbrenging van een juridisch bindend internationaal instrument inzake bedrijven en mensenrechten binnen het VN-bestel; Corruptie en mensenrechten 47. verzoekt de EU en haar lidstaten steun te verlenen aan de instelling van een speciale VN-rapporteur voor financiële criminaliteit, corruptie en mensenrechten; Sport 48. is ingenomen met de resolutie van september 2013 over het bevorderen van de mensenrechten door middel van sport en het Olympische ideaal; maakt zich ernstige zorgen over de situatie van arbeidsmigranten in Qatar, met name in de aanloop naar het WK van 2022; neemt kennis van het initiatief van Qatar om deze bezorgdheid weg te nemen; neemt kennis van het initiatief van Qatar om deze bezorgdheid weg te nemen; dringt er bij de EU op aan te waarborgen dat EU-ondernemingen die werkzaam zijn in de bouw in Qatar niet deelnemen aan de mensenrechtenschendingen waarmee arbeidsmigranten worden geconfronteerd; benadrukt het belang van toezicht op alle grote sportevenementen en de wisselwerking ervan met de mensenrechten, zoals de Olympische Winterspelen in Sotsji, Rusland, van februari 2014 en de voortdurende onderdrukking van de vrijheid van vereniging en de rechten van seksuele minderheden, alsook het naderende WK in Brazilië, waar vanuit het hele land meldingen komen van huisuitzettingen en verplaatsingen van de bevolking; Inzet van gewapende drones 49. is bezorgd over de schendingen van de mensenrechten en internationale humanitaire wetgeving als gevolg van onwettige doelgerichte moordacties door gewapende drones, die geleid hebben tot een onbekend aantal gedode, ernstig gewonde en getraumatiseerde burgers buiten verklaarde conflictgebieden; steunt de inspanningen in het kader van de relevante speciale procedures van de VN ter bevordering van een transparante en verantwoorde inzet van gewapende drones door staten in overeenstemming met het vastgestelde internationale rechtskader; verzoekt de EU, haar lidstaten en de UNHRC het onderzoek naar illegaal doelgericht doden te blijven ondersteunen en gevolg te geven aan de aanbevelingen van de speciale rapporteurs van de VN voor buitengerechtelijke, standrechtelijke of willekeurige executies en voor terrorismebestrijding en mensenrechten; Internationaal Strafhof 50. spreekt opnieuw zijn volledige steun uit voor het Internationaal Strafhof en blijft waakzaam voor pogingen om de legitimiteit ervan te ondermijnen; vraagt de actieve ontwikkeling van een EU-standpunt inzake het misdrijf van agressie en de Kampala-amendementen; Universele periodieke evaluatie 51. benadrukt opnieuw het belang van het universele karakter van de universele periodieke doorlichting (UPR) om te komen tot een volledig inzicht in de mensenrechtensituatie in alle VN-lidstaten, en wijst opnieuw op het blijvende belang van deze tweede doorlichtingscyclus die gericht is op de tenuitvoerlegging van de gedurende de eerste cyclus geaccepteerde aanbevelingen; dringt er echter opnieuw op aan dat de aanbevelingen die door sommige landen niet gedurende de eerste cyclus werden geaccepteerd, bij de voortzetting van het UPR-proces worden heroverwogen; 52. verzoekt de EU-lidstaten deel te nemen aan de interactieve UPR-dialogen om specifieke en meetbare aanbevelingen te doen om zo de kwaliteit van de follow-up en de uitvoering van aanvaarde aanbevelingen te verbeteren; onderstreept dat het belangrijk is dat de Commissie en de EU-lidstaten technische bijstand verlenen om de doorgelichte landen te helpen met de tenuitvoerlegging van de aanbevelingen om tussentijdse updates te presenteren, teneinde bij te dragen aan een betere uitvoering; 53. benadrukt dat de UPR-aanbevelingen systematisch moeten worden opgenomen in de mensenrechtendialoog en het mensenrechtenoverleg van de EU en in de landenstrategieën voor mensenrechten van de EU; pleit er opnieuw voor dat het Parlement deze aanbevelingen aankaart tijdens zijn eigen werkbezoeken aan derde landen; 54. is ingenomen met alle maatregelen die voorzien in de volledige deelname van een breed spectrum van belanghebbenden, met inbegrip van het maatschappelijk middenveld, aan het UPR-proces; benadrukt dat het belangrijk is dat de EDEO en de lidstaten de UNHRC wijzen op de zorgwekkende kwestie van het slinkende aantal ngo's in een aantal landen overal ter wereld; Speciale Procedures 55. betuigt opnieuw zijn krachtige steun aan de speciale procedures; benadrukt het fundamentele belang van de onafhankelijkheid van deze mandaten en dringt er bij alle VN-lidstaten op aan hun volledige medewerking aan de speciale procedures te verlenen, onder meer door de mandaathouders voor landenbezoeken te ontvangen, hun dringende verzoeken om actie en in verband met vermeende schendingen te beantwoorden, en te zorgen voor een passende follow-up van de door de mandaathouders gedane aanbevelingen; steunt de op 10 december 2013 uitgebrachte verklaring van de 72 experts van de speciale procedures, en vreest dat het gebrek aan medewerking aan de speciale procedures van sommige lidstaten een belemmering vormt voor het vermogen van de experts om hun mandaat ten uitvoer te leggen; 56. veroordeelt met klem alle vormen van represailles tegen mensenrechtenverdedigers en -activisten die meewerken aan het UPR-proces en de speciale procedures, met name in het geval van China; verzoekt de UNHRC onderzoek te doen naar berichten volgens welke een Chinese activist, Cao Shunli, die pleitte voor deelname van het maatschappelijk middenveld aan de UPR, sinds 14 september 2013 wordt vastgehouden; dringt er bij de voorzitter van de UNHRC op aan deze zaak en andere, vergelijkbare gevallen op de voet te volgen; verzoekt alle lidstaten passende bescherming te bieden tegen dergelijke intimidatiepraktijken; benadrukt dat door dergelijk optreden het hele mensenrechtensysteem van de VN wordt ondermijnd; Betrokkenheid van de EU 57. wijst opnieuw op het belang van actieve EU-deelname aan alle mensenrechtenmechanismen van de VN, met inbegrip van de UNHRC; spoort de EU-lidstaten aan hier invulling aan te geven door steun te verlenen aan en het initiatief te nemen voor resoluties, actief deel te nemen aan debatten en interactieve dialogen, en verklaringen af te leggen; spreekt krachtige steun uit voor de toenemende deelname van de EU aan interregionale initiatieven; 58. wijst er opnieuw op hoe belangrijk het is om de in Genève uitgevoerde werkzaamheden in de context van de UNHRC te integreren in de relevante interne en externe activiteiten van de EU, inclusief die van het Parlement, zoals de commissie- en interparlementaire delegaties, en de bijdragen van de speciale VN-rapporteurs aan de commissievergaderingen; 59. spoort de EUSR voor de mensenrechten aan de doeltreffendheid, samenhang en zichtbaarheid van het EU-mensenrechtenbeleid te blijven versterken in het kader van de UNHRC en bij de verdere ontwikkeling van een nauwe samenwerking met het OHCHR en de speciale procedures, en betreurt dat de vicevoorzitter/hoge vertegenwoordiger niet deelneemt aan de bijeenkomsten van de UNHRC op hoog niveau; 60. benadrukt opnieuw het belang van doeltreffende coördinatie en samenwerking tussen de EDEO, de Commissie en de EU-lidstaten op het gebied van mensenrechtenkwesties; spoort de EDEO aan om, met name via de EU-delegaties in Genève en New York, de coherentie van het EU-optreden te vergroten door middel van tijdig en inhoudelijk overleg en om met één stem naar buiten te treden; 61. benadrukt hoe belangrijk het is dat de EU-lidstaten de UNHRC steunen, door samen te werken aan de verwezenlijking van de ondeelbaarheid en universaliteit van de mensenrechten en, in het bijzonder, door alle internationale mensenrechteninstrumenten die dit orgaan heeft ingesteld, te bekrachtigen; geeft andermaal zijn teleurstelling te kennen over het feit dat het Verdrag inzake de bescherming van de rechten van alle migrerende werknemers en hun gezinsleden nog steeds door geen enkele EU-lidstaat is geratificeerd; betreurt andermaal dat diverse lidstaten het Verdrag ter bescherming van alle personen tegen gedwongen verdwijning, het facultatieve protocol bij het Verdrag tegen foltering en andere wrede, onmenselijke of onterende behandeling of bestraffing, of het facultatieve protocol bij het Internationaal Verdrag inzake economische, sociale en culturele rechten nog niet hebben goedgekeurd en/of geratificeerd; herhaalt zijn oproep aan alle lidstaten om deze verdragen en protocollen te ratificeren; benadrukt dat de lidstaten hun periodieke verslagen tijdig moeten indienen bij de controlerende organen van de VN; verzoekt de EU zich actief bezig te houden met de ontwikkeling van een EU-standpunt inzake het misdrijf van agressie en de Kampala-amendementen; 62. wijst er opnieuw op dat het belangrijk is dat de EU steun blijft verlenen aan de verdediging van de onafhankelijkheid van het OHCHR, teneinde te waarborgen dat het zijn taak op een doeltreffende en onpartijdige manier kan blijven vervullen; benadrukt dat de zekerheid van voldoende financiële middelen van essentieel belang is voor de onpartijdigheid en het functioneren van het OHCHR, vooral omdat er momenteel als gevolg van ontstane situaties behoefte is aan nieuwe regionale OHCHR-kantoren; onderstreept dat er gezorgd moet worden voor voldoende financiële middelen in verband met de toenemende werkdruk van de verdragsorganen; verzoekt de EU een voortrekkersrol te vervullen bij het waarborgen van een doeltreffende werking van het stelsel van verdragsorganen, ook ten aanzien van een adequate financiering; 63. bevestigt nogmaals dat de bescherming van mensenrechtenverdedigers een hoofdprioriteit is van het mensenrechtenbeleid van de EU; waardeert daarom de praktische en financiële steun die is toegewezen aan de dringende bescherming van en steun aan mensenrechtenverdedigers in het kader van het Europees instrument voor democratie en mensenrechten (EIDHR); o o o 64. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad, de Commissie, de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid, de EUSR voor de mensenrechten, de regeringen en parlementen van de lidstaten, de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties, de secretaris-generaal van de Verenigde Naties, de voorzitter van de 68e Algemene Vergadering van de Verenigde Naties, de voorzitter van de VN-Mensenrechtenraad, de hoge VN-commissaris voor de mensenrechten en de EU-VN-werkgroep die is opgericht door de Commissie Buitenlandse Zaken. Het Europees Parlement, – gezien zijn eerdere resoluties over Rusland, in het bijzonder zijn resolutie van 13 juni 2013 over de rechtsstaat in Rusland (1) , – gezien de verklaring van de woordvoerder van de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid (VV/HV) van 24 februari 2014 over de veroordeling van demonstranten in verband met de gebeurtenissen op het Bolotnaya-plein, – gezien de Russische grondwet, en met name artikel 118 daarvan, dat stipuleert dat in de Russische Federatie uitsluitend recht wordt gesproken door rechtbanken, en artikel 120 daarvan, dat stipuleert dat rechters onafhankelijk zijn en uitsluitend ondergeschikt aan de Russische grondwet en de federale wetten, – gezien het mensenrechtenoverleg tussen de EU en Rusland van 28 november 2013, – gezien het rapport van 17 december 2013 van het Europees Comité inzake de voorkoming van foltering en onmenselijke of vernederende behandeling of bestraffing (CPT-Comité) over zijn periodieke bezoek aan de Russische Federatie, – gezien de verklaring van 4 maart 2014 van de Ombudsman voor de mensenrechten van de Russische Federatie, Vladimir Loekin, over openbare demonstraties in Moskou en de maatregelen die de rechtshandhavingsinstanties hebben genomen, – gezien artikel 122, lid 5, en artikel 110, lid 4, van zijn Reglement, A. overwegende dat de Russische Federatie een volwaardig lid van de Raad van Europa en de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa is en zich als zodanig heeft verplicht tot naleving van de democratische beginselen, de rechtsstaat en eerbiediging van de mensenrechten; overwegende dat er vanwege verschillende ernstige schendingen van de rechtsstaat en de goedkeuring van restrictieve wetten in de afgelopen maanden steeds meer bezorgdheid is ontstaan over de mate waarin Rusland zich houdt aan zijn internationale en nationale verplichtingen; B. overwegende dat op 6 mei 2012, de dag voor de inauguratie van president Vladimir Poetin, tientallen van de naar schatting tienduizenden demonstranten op het Bolotnaya-plein sporadisch slaags raakten met de politie, leidend tot licht verwondingen; C. overwegende dat circa 600 demonstranten kort zijn vastgehouden en dat tegen 28 personen strafrechtelijke procedures zijn gestart; overwegende dat de autoriteiten een onderzoek zijn gestart naar de acties van de demonstranten, ze aanduidend als "massaal oproer", dat volgens de Russische wetgeving een vorm van massale activiteiten vormt waaronder ook "geweld, pogroms, vernieling van bezittingen, gebruik van wapens of gewapend verzet tegen de autoriteiten" vallen; overwegende dat de autoriteiten stelden dat het geweld was gepland als onderdeel van een samenzwering om het land te destabiliseren en de regering omver te werpen; D. overwegende dat verschillende processen en gerechtelijke procedures in de afgelopen jaren aanleiding zijn geweest om vraagtekens te plaatsen bij de onafhankelijkheid en onpartijdigheid van de gerechtelijke instellingen van de Russische Federatie; E. overwegende dat een groot aantal Russische en internationale mensenrechtenorganisaties hebben bericht dat buitensporige maatregelen en agressieve acties van de veiligheidstroepen, alsmede excessief gebruik van geweld, de oorzaak waren van het uitbreken van gewelddadigheden, gevolgd door willekeurige arrestaties van de demonstranten; overwegende dat de Ombudsman voor de mensenrechten van de Russische Federatie in zijn evaluatie heeft bevestigd dat de beschuldigingen betreffende het organiseren van massaal oproer ongegrond waren; F. overwegende dat een Russische rechtbank op 24 februari 2014 acht van de demonstranten heeft veroordeeld tot straffen uiteenlopend van een voorwaardelijke straf tot vier jaar gevangenisstraf, in 2013 gevolgd door drie zwaardere gevangenisstraffen, alsmede de gedwongen psychiatrische behandeling van de activist Mikhail Kosenko; G. overwegende dat een groot aantal aanhoudingen plaatsvond tijdens vreedzame demonstraties ter ondersteuning van de verdachten in de zaak betreffende het Bolotnaya-plein op 12 en 24 februari 2014; overwegende dat ruim 200 mensen die bijeenkwamen buiten de rechtbank van het arrondissement Zamoskvoretsky op 24 februari 2014 om de uitspraak in de zaak te vernemen in de loop van enkele uren zijn aangehouden; overwegende dat de leiders van de oppositie Boris Nemtsov en Aleksei Navalny vervolgens zijn veroordeeld tot 10 dagen gevangenisstraf; overwegende dat Aleksei Navalny gedurende de twee maanden daarna onder huisarrest is geplaatst en dat hij op 5 maart 2014 een elektronische armband moest gaan dragen om zijn activiteiten te registeren; H. overwegende dat de Russische autoriteiten de programma's voor massale observatie uitbreiden; overwegende dat deze programma's, in combinatie met de anti-LGBT-wetten en de wetten ter beperking van de vrijheid van ngo's, de Russische autoriteiten een zeer krachtig instrument in handen geven om de oppositie in de gaten te houden en te onderdrukken; I. overwegende dat de mensenrechtensituatie in Rusland in de afgelopen jaren is verslechterd en dat de Russische autoriteiten een reeks wetten hebben aangenomen die twijfelachtige bepalingen bevatten en die gebruikt kunnen worden om de oppositie en vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld verder aan banden te leggen en de vrijheid van meningsuiting en de vrijheid van vergadering te belemmeren; overwegende dat deze hardere maatregelen acties omvatten als politie-invallen, confiscatie van eigendommen, administratieve sancties en andere acties die tot doel hebben om maatschappelijke organisaties te verhinderen of te ontmoedigen hun activiteiten uit te voeren; J. overwegende dat leiders van de oppositiepartijen en ‑bewegingen worden geïntimideerd door de Russische autoriteiten en soms worden aangehouden op grond van uiteenlopende beschuldigingen, zoals Iliya Yashin, leider van de beweging Solidariteit, Gleb Fetisov, covoorzitter van de Alliantie van groenen en sociaal-democraten en Yevgeni Vitishko, milieuactivist en vooraanstaand lid van Yabloko; K. overwegende dat het Comité van de Raad van Europa inzake de voorkoming van folteringen in december 2013 een groot aantal verklaringen heeft opgetekend over slechte behandeling en marteling van gevangenen door leden van de rechtshandhavingsinstanties en de politie; 1. spreekt zijn ernstige verontrusting uit over de rechtszaak tegen de demonstranten op het Bolotnaya-plein, die van meet af aan ernstige gebreken vertoonde, met name omdat het ging om een politiek gemotiveerde aanklacht; 2. is van mening dat de beschuldigingen en de veroordelingen buitensporig zwaar zijn en niet in verhouding staan tot de gebeurtenissen en de strafbare feiten waarvan de demonstranten worden beschuldigd; is van mening dat het vonnis, gezien de procedurele tekortkomingen en het langdurige voorarrest, wederom vragen oproept met betrekking tot de toestand van de rechtsstaat in Rusland; 3. roept de Russische justitiële autoriteiten op de vonnissen tijdens de beroepsprocedure te heroverwegen en over te gaan tot vrijlating van de acht demonstranten en van Bolotnaya-gevangene Mikhail Kosenko, die is veroordeeld tot gedwongen psychiatrische behandeling; 4. spreekt eveneens zijn ernstige verontrusting uit over de aanhouding van een groot aantal vreedzame demonstranten na de vonnissen in de Bolotnaya-zaak en roept op tot het seponeren van alle aanklachten tegen hen; roept de Russische regering verder op de rechten van alle burgers op uitoefening van hun fundamentele vrijheden en universele mensenrechten te eerbiedigen; 5. herinnert aan het belang van volledige naleving door Rusland van zijn internationale juridische verplichtingen als lid van de Raad van Europa en de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa, alsmede van de fundamentele mensenrechten en de rechtsstaat zoals vastgelegd in het Europees Verdrag voor de rechten van de mens en het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten (ICCPR); wijst erop dat de recente ontwikkelingen indruisen tegen de hervormingen die noodzakelijk zijn voor verbetering van de democratische normen, de rechtsstaat en de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht in Rusland; 6. uit zijn bezorgdheid over de ontwikkelingen in de Russische Federatie met betrekking tot de eerbiediging en de bescherming van de mensenrechten en de eerbiediging van gemeenschappelijk overeengekomen democratische beginselen, regels en procedures, vooral met betrekking tot de wet op buitenlandse agenten, de anti-LGBT-wetgeving, het opnieuw strafbaar stellen van laster, de wet op hoogverraad en de wetgeving die openbare demonstraties aan banden legt; verzoekt Rusland met klem zijn internationale verplichtingen als lid van de Raad van Europa na te komen; 7. roept de Russische regering op concrete maatregelen te nemen om de toename van mensenrechtenschendingen te stoppen, in het bijzonder door een einde te maken aan het voortdurend intimideren van maatschappelijke organisaties en activisten; roept de Russische uitvoerende en wetgevende macht op over te gaan tot heroverweging en eventuele schrapping van recentelijk goedgekeurde wetgeving en maatregelen die indruisen tegen de verklaarde verbintenissen inzake de mensenrechten en fundamentele vrijheden als lid van de Raad van Europa en rekening te houden met de voorstellen van de Russische Ombudsman voor de mensenrechten en de Mensenrechtenraad van de president van de Russische Federatie; 8. dringt er bij de Russische justitiële en wetshandhavingsautoriteiten op aan hun taken op onpartijdige en onafhankelijke wijze uit te voeren; 9. benadrukt dat de vrijheid van vergadering in de Russische Federatie wordt gewaarborgd door artikel 31 van de Russische grondwet en door het Europees Verdrag voor de rechten van de mens dat door Rusland is ondertekend, hetgeen de Russische autoriteiten verplicht tot naleving ervan; 10. roept de Russische Federatie op zijn observatieprogramma's in overeenstemming te brengen met het Europees Verdrag voor de rechten van de mens; 11. betreurt de aanhoudende harde aanpak van burgers die kritiek uiten op het regime en van de resterende onafhankelijke mediakanalen, waaronder TV Dozhd (Regen) en radio Ekho Moskvy; 12. roept de hoge vertegenwoordiger en de Europese dienst voor extern optreden (EDEO) op te waarborgen dat de zaken van alle om politieke redenen vervolgde personen ter sprake worden gebracht bij het mensenrechtenoverleg tussen de EU en Rusland, en dat de Russische vertegenwoordigers bij dit overleg formeel om reacties op elke zaak worden verzocht; 13. roept de voorzitters van de Raad en de Commissie en de VV/HV ertoe op deze zaken nauwlettend te blijven volgen en de kwesties in verschillende vormen en op verschillende vergaderingen met Rusland aan te kaarten, en het Parlement verslag uit brengen van de gedachtewisselingen met de Russische autoriteiten; 14. dringt er bij de Raad op aan een gezamenlijk beleid te formuleren met betrekking tot Rusland, zodat de 28 lidstaten en de instellingen van de EU een krachtig gemeenschappelijk standpunt inzake mensenrechten kunnen uitdragen in de betrekkingen met Rusland, en kunnen aandringen op het beëindigen van de beperking van de vrijheid van meningsuiting, vergadering en vereniging in Rusland; verzoekt om dit gemeenschappelijke standpunt te formuleren in de conclusies van de Raad buitenlandse zaken van de EU; 15. dringt er bij de hoge vertegenwoordiger en de EDEO op aan ervoor te zorgen dat de Unie bij elke gelegenheid, maar binnen de grenzen van de nationale Russische wetgeving, streeft naar contacten met en ondersteuning van Russische maatschappelijke organisaties, waaronder organisaties die zich inzetten voor de waarden van democratie, mensenrechten en rechtsstaat; 16. dringt er met betrekking tot de lopende programmeringsfase van de financiële instrumenten van de EU bij de Commissie en de EDEO op aan de financiële steun aan Russische maatschappelijke organisaties te verhogen met behulp van het Europees instrument voor democratie en mensenrechten en het fonds voor maatschappelijke organisaties en lokale overheden, en het Civil Society Forum EU-Rusland op te nemen in het partnerschapsinstrument, om duurzame en geloofwaardige ondersteuning op lange termijn te waarborgen; 17. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid, de Raad, de Commissie, de regeringen en parlementen van de lidstaten, de Raad van Europa, de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa, alsmede de president, de regering en het parlement van de Russische Federatie. Het Europees Parlement, – gezien de internationale verplichtingen en instrumenten op het gebied van de mensenrechten die onder meer voortvloeien uit de VN-verdragen inzake de rechten van de mens en uit het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens, en die de eerbiediging van de mensenrechten en de fundamentele vrijheden waarborgen en discriminatie verbieden, – gezien de Universele Verklaring van de rechten van de mens (UVRM), het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten (IVBPR), het Verdrag inzake de uitbanning van alle vormen van discriminatie van vrouwen (IVDV) en het Afrikaans Handvest van de rechten van de mens en de volkeren (AHRMV), – gezien resolutie 17/19 van de VN-Mensenrechtenraad van 17 juni 2011 over mensenrechten, seksuele gerichtheid en genderidentiteit, – gezien de tweede wijziging van de Partnerschapsovereenkomst tussen de leden van de groep van staten in Afrika, het Caribisch gebied en de Stille Oceaan, enerzijds, en de Europese Gemeenschap en haar lidstaten, anderzijds (de Overeenkomst van Cotonou) en de daarin opgenomen bepalingen en verplichtingen inzake mensenrechten en volksgezondheid, met name artikel 8, lid 4, artikel 9, artikel 31 bis, onder e), en artikel 96, – gezien artikel 2, artikel 3, lid 5, en de artikelen 21, 24, 29 en 31 van het Verdrag betreffende de Europese Unie en de artikelen 10 en 215 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, die de Unie en haar lidstaten in hun betrekkingen met de rest van de wereld verplichten tot handhaving en bevordering van de universele mensenrechten en de bescherming van het individu en tot het nemen van beperkende maatregelen in geval van ernstige schending van de mensenrechten, – gezien de richtsnoeren voor de bevordering en de bescherming van het genot van alle mensenrechten door lesbiennes, homoseksuelen, biseksuelen, transgenders en interseksuelen (LGBTI), die de Raad op 24 juni 2013 heeft goedgekeurd, – gezien de verklaring van 15 januari 2014 van Catherine Ashton, vicevoorzitter van de Commissie en hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid, waarin zij haar verontrusting te kennen geeft over de bekrachtiging van de Nigeriaanse wet die een verbod inhoudt op huwelijken tussen personen van hetzelfde geslacht, – gezien de verklaring van de vicevoorzitter / hoge vertegenwoordiger van 20 december 2013 over de aanneming van het wetsvoorstel tegen homoseksualiteit in Uganda, – gezien de verklaring van president Obama van 16 februari 2014 over de aanneming van het wetsvoorstel tegen homoseksualiteit in Uganda en zijn verzoek aan president Museveni om dit wetsvoorstel niet te bekrachtigen, – gezien de verklaring van 18 februari 2014 van de vicevoorzitter / hoge vertegenwoordiger over de Ugandese wetgeving tegen homoseksualiteit, – gezien de verklaring van Ban Ki-moon van 25 februari 2014 waarin de Ugandese autoriteiten worden opgeroepen het wetsvoorstel tegen homoseksualiteit te herzien of in te trekken, – gezien de verklaring van 4 maart 2014 van de hoge vertegenwoordiger namens de Europese Unie over de Ugandese wet tegen homoseksualiteit, – gezien zijn resolutie van 5 juli 2012 over geweld tegen lesbiennes en de rechten van lesbiennes, homo- en biseksuelen, transgenders en interseksen (LGBTI) in Afrika (1) , zijn wetgevingsresolutie van 13 juni 2013 over het voorstel voor een besluit van de Raad betreffende de sluiting van de overeenkomst tot tweede wijziging van de Partnerschapsovereenkomst tussen de leden van de groep van staten in Afrika, het Caribisch gebied en de Stille Oceaan, enerzijds, en de Europese Gemeenschap en haar lidstaten, anderzijds, ondertekend te Cotonou op 23 juni 2000 en voor de eerste maal gewijzigd te Luxemburg op 25 juni 2005 (2) , en zijn resolutie van 11 december 2013 over het jaarverslag inzake mensenrechten en democratie in de wereld in 2012 en het beleid van de Europese Unie ter zake (3) , – gezien zijn resolutie van 17 december 2009 over Oeganda: wetsontwerp anti-homoseksualiteit (4) , zijn resolutie van 16 december 2010 over Uganda: het "wetsontwerp-Bahati" en discriminatie van de LGBT-bevolking (5) , en zijn resolutie van 17 februari 2011 over Oeganda: de moord op David Kato (6) , – gezien zijn resoluties van 15 maart 2012 (7) en 4 juli 2013 (8) over de situatie in Nigeria, – gezien zijn resolutie van 16 januari 2014 over recente stappen gericht op het criminaliseren van lesbische, homoseksuele, biseksuele, transgender en interseksuele mensen (LGBTI) (9) , – gezien zijn resolutie van 28 september 2011 over mensenrechten, seksuele geaardheid en seksuele identiteit bij de Verenigde Naties (10) , – gezien artikel 122, lid 5, en artikel 110, lid 4, van zijn Reglement, A. overwegende dat alle mensen vrij en gelijk in waardigheid en rechten worden geboren; overwegende dat alle staten verplicht zijn geweld en aanzetting tot haat en stigmatisering op grond van seksuele gerichtheid, genderidentiteit en genderexpressie te voorkomen; B. overwegende dat het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid (GBVB) van de Europese Unie het volgende ten doel heeft: ontwikkeling en versterking van de democratie en de rechtsstaat, alsmede eerbiediging van de mensenrechten en de fundamentele vrijheden; C. overwegende dat maar liefst 76 landen homoseksualiteit als misdrijf beschouwen, en dat vijf ervan daarvoor de doodstraf kennen; D. overwegende dat vrijwillig geslachtsverkeer tussen personen van hetzelfde geslacht reeds strafbaar was uit hoofde van artikel 145 van het Ugandese wetboek van strafrecht (strafmaat veertien jaar gevangenisstraf) en uit hoofde van artikel 214 van het Nigeriaanse wetboek van strafrecht (strafmaat zeven jaar gevangenisstraf, dan wel de doodstraf in twaalf staten waar de sharia van toepassing is); E. overwegende dat het parlement van Uganda op 20 december 2013 zijn goedkeuring hechtte aan het wetsvoorstel tot bestrijding van homoseksualiteit, waarbij steun voor de rechten van LGBTI's met ten hoogste zeven jaar gevangenisstraf wordt bestraft, het geven van gelegenheid voor homoseksualiteit eveneens met zeven jaar gevangenisstraf wordt bestraft, en "recidivisten" of hiv-positieve schuldigen levenslange gevangenisstraf krijgen; overwegende dat het wetsvoorstel op 24 februari 2014 door president Yoweri Museveni Kaguta van de Republiek Uganda is bekrachtigd; F. overwegende dat de Ugandese overheid een wet ter bestrijding van pornografie en een wet op de openbare orde heeft ingevoerd waarmee de mensenrechten en mensenrechtenorganisaties verder in het nauw komen; overwegende dat hieruit blijkt dat maatschappelijke organisaties met verder ingeperkte speelruimte en een verslechterend politiek klimaat worden geconfronteerd; G. overwegende dat de Nigeriaanse senaat op 17 december 2013 een wetsontwerp houdende een verbod op huwelijken tussen personen van hetzelfde geslacht heeft aangenomen, waarmee personen die een relatie hebben met iemand van hetzelfde geslacht veroordeeld kunnen worden tot maximaal veertien jaar gevangenisstraf, en personen die getuige zijn bij een huwelijk tussen personen van hetzelfde geslacht of die bij de exploitatie van een LGBTI-bar of bij een organisatie of vereniging voor LGBTI's betrokken zijn tot maximaal tien jaar gevangenisstraf veroordeeld kunnen worden; overwegende dat deze wet in januari 2014 door de handtekening van President Goodluck Jonathan rechtskracht kreeg; H. overwegende dat LGBTI's in deze landen steeds meer intimidatie te verduren hebben van media, medeburgers en politieke en religieuze leiders, dat hun rechten en die van ngo's en mensenrechtenorganisaties worden ingeperkt en dat geweld jegens hen gelegitimeerd wordt; overwegende dat kort na de ondertekening van de wet door president Museveni in een sensatieblad de namen en foto's van tweehonderd Ugandese homoseksuele mannen en vrouwen werden gepubliceerd, met alle gevolgen van dien voor hun veiligheid; overwegende dat er in de pers berichten verschijnen van een toenemend aantal arrestaties en gewelddaden tegen LGBTI's in Nigeria; I. overwegende dat vele staatshoofden en regeringsleiders, VN-leiders, regerings- en parlementsvertegenwoordigers, de EU (de Raad, het Parlement, de Commissie en de vicevoorzitter / hoge vertegenwoordiger) en tal van vooraanstaande personen al hun sterke afkeuring hebben uitgesproken over wetgeving waarbij LGBTI's worden gecriminaliseerd; J. overwegende dat de EU-ontwikkelingssamenwerking steun moet bieden aan het streven van ACS-landen naar ontwikkeling van juridische en beleidsmatige ondersteunende kaders en afschaffing van bestraffende wetten, beleidslijnen, praktijken, stigmatisering en discriminatie waardoor de rechten van de mens worden ondermijnd, de kwetsbaarheid voor hiv/aids wordt vergroot en de toegang tot doeltreffende hiv/aidspreventie, -behandeling, -verzorging en -steun, waaronder geneesmiddelen, voorzieningen en diensten voor hiv/aidspatiënten en de meest kwetsbare bevolkingsgroepen, wordt belemmerd; K. overwegende dat UN Aids en het Wereldfonds voor aids-, tuberculose- en malariabestrijding vrezen dat LGBT's en 3,4 miljoen hiv-geïnfecteerden in Nigeria en Uganda verstoken zullen blijven van gezondheidszorg, die voor hen van levensbelang is, en dat deze organisaties erop aandringen dat de bewuste wetten met spoed op hun grondwettelijkheid worden getoetst, gezien de ernstige implicaties ervan voor de volksgezondheid en de rechten van de mens; L. overwegende dat bij verdere criminalisering van vrijwillige seksuele betrekkingen tussen volwassenen van hetzelfde geslacht vooruitgang bij het verwezenlijken van de millenniumdoelstellingen voor ontwikkeling, met name wat betreft gendergelijkheid en ziektebestrijding, en met het ontwikkelingskader na 2015 nog verder uit het zicht zal raken; M. overwegende dat lidstaten als Nederland, Denemarken en Zweden en ook andere landen, waaronder de Verenigde Staten en Noorwegen, besloten hebben de hulp aan de Ugandese regering te staken of in plaats daarvan maatschappelijke organisaties te steunen; N. overwegende dat artikel 96, lid 1 bis, van de Overeenkomst van Cotonou voorziet in een overlegprocedure die kan uitmonden in opschorting van het lidmaatschap van aangesloten landen die hun verplichtingen inzake de mensenrechten als bedoeld in artikel 8, lid 4, en artikel 9 niet nakomen; 1. betreurt de invoering van wetten die een ernstige bedreiging vormen van de universele rechten zoals het recht op leven, de vrijheid van meningsuiting, vereniging en vergadering, en het recht gevrijwaard te zijn van folteringen en van wrede, onmenselijke of onterende behandeling; herhaalt dat seksuele gerichtheid en genderidentiteit zaken zijn die onder het recht op bescherming van de persoonlijke levenssfeer vallen, zoals gewaarborgd door het internationale recht en nationale grondwetten; onderstreept dat LGBTI-gelijkheid een onloochenbaar onderdeel uitmaakt van de fundamentele mensenrechten; 2. herinnert aan de uitspraken van de Afrikaanse commissie voor de rechten van de mens en de volkeren en de commissie voor de rechten van de mens van de Verenigde Naties die inhouden dat een staat zich niet met binnenlandse wetgeving aan zijn internationale verplichtingen inzake de rechten van de mens kan onttrekken; 3. dringt er bij de president van Uganda op aan dat hij de antihomowet en artikel 145 van het wetboek van strafrecht intrekt; dringt er bij de president van Nigeria op aan dat hij de wet houdende een verbod op huwelijken van personen van gelijk geslacht en de artikelen 214 en 217 van het wetboek van strafrecht intrekt omdat daarmee de internationale verplichtingen inzake mensenrechten worden geschonden; 4. wijst erop dat de regeringen van Uganda en Nigeria met de invoering van deze wetten hun verplichtingen hebben verzaakt die voortvloeien uit artikel 9, lid 2, van de Overeenkomst van Cotonou betreffende eerbiediging van de mensenrechten, de democratische beginselen en de rechtsstaat; 5. stelt andermaal dat deze wetten gelden als bijzonder dringende gevallen in de zin van artikel 96, lid 1 bis, onder b), van de Overeenkomst van Cotonou en dus als uitzonderlijke gevallen van bijzonder ernstige en flagrante schending van de mensenrechten en de menselijke waardigheid in de zin van artikel 9, lid 2, zodat een onmiddellijke reactie vereist is; 6. verzoekt de Commissie derhalve overeenkomstig artikel 8 met spoed ter plaatse en op ministersniveau een versterkte politieke dialoog op gang te brengen, en wel ten laatste ter gelegenheid van de EU-Afrika-top; 7. verzoekt de Commissie en de lidstaten hun strategie inzake ontwikkelingssamenwerking met Uganda en Nigeria te heroverwegen en de hulp liever te verplaatsen naar maatschappelijke en andere organisaties dan deze geheel, of zelfs maar voor een bepaald terrein, te staken; 8. bepleit dat de Afrikaanse Unie hierin het voortouw neemt en een interne commissie instelt die de bewuste wetten en kwesties moet onderzoeken; 9. verlangt dat de leiders van de Afrikaanse Unie en de Europese Unie de bewuste wetten aan de orde stellen in het overleg op de vierde Afrika-EU-top die op 2 en 3 april 2014 zal plaatsvinden; 10. verzoekt de lidstaten c.q. de hoge vertegenwoordiger om met steun van de Commissie na te gaan welke gerichte sancties er kunnen worden ingesteld tegen de sleutelfiguren die verantwoordelijk zijn voor de opstelling en invoering van de twee wetten, bijvoorbeeld een inreisverbod of een visumweigering; 11. herinnert aan het arrest van het Hof van 7 november 2013 in zaken C-199-201/12 (X, Y en Z tegen Minister voor Immigratie en Asiel), waarin wordt gesteld dat personen met een specifieke seksuele gerichtheid wier gedrag of identiteit door de wet strafbaar wordt gesteld, met het oog op asielverlening een specifieke sociale groep kunnen vormen; 12. betreurt dat Afrikaanse landen steeds meer in sociaal, economisch en politiek opzicht klem komen te zitten door de dreiging van een godsdienstig fundamentalisme dat overal doordringt, met alle rampzalige gevolgen van dien voor de waardigheid, ontwikkeling en vrijheid van het individu; 13. dringt er bij de Commissie en de Raad op aan in een eventuele vervolgovereenkomst ter vervanging van de Overeenkomst van Cotonou een uitdrukkelijke clausule inzake non-discriminatie op grond van seksuele gerichtheid op te nemen, zoals het Parlement al meermalen heeft gevraagd; 14. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Commissie, de Raad, de Europese Dienst voor extern optreden, de lidstaten, de nationale regeringen en parlementen van Uganda, Nigeria, de Democratische Republiek Congo en India en de presidenten van Uganda en Nigeria. Het Europees Parlement, – gezien zijn resoluties van 15 maart 2012 over mensenhandel in de Sinaï, met name het geval van Solomon W. (1) , van 16 december 2010 over de gijzeling van Eritrese vluchtelingen in de Sinaï (2) en van 6 februari 2014 over de situatie in Egypte (3) , – gezien de verklaringen van vicevoorzitter/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid Catherine Ashton over de veiligheidssituatie in de Sinaï van 11 september 2013, 3 en 8 oktober 2013, 24 december 2013, 24 januari 2014 en 17 februari 2014 over de terroristische aanslag in de Sinaï, – gezien de publicatie van Europol van 3 maart 2014 getiteld "Irregular migrants from the Horn of Africa with European sponsors kidnapped for ransom and held in Sinai" (Illegale migranten uit de Hoorn van Afrika met Europese sponsoren, die voor losgeld ontvoerd worden en vastgehouden worden in de Sinaï), – gezien artikel 3 van het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens van 1950, – gezien de Partnerschapsovereenkomst van Cotonou tussen de ACS-landen en de Europese Unie, – gezien het VN-verdrag betreffende de status van vluchtelingen van 1951 en het aanvullende protocol van 1967, en gezien het memorandum van overeenstemming tussen de UNHCR en de Egyptische regering van 1954, – gezien het verdrag van de Organisatie van Afrikaanse Eenheid inzake de specifieke aspecten van de vluchtelingenproblematiek in Afrika, – gezien het VN-Verdrag tegen foltering en andere wrede, onmenselijke of onterende behandeling of straf van 1984 en het Verdrag van de Raad van Europa inzake de bestrijding van mensenhandel van 2005, – gezien het VN-protocol van 2000 inzake de voorkoming, bestrijding en bestraffing van de handel in mensen, met name vrouwen en kinderen, dat een aanvulling vormt op het VN-Verdrag tegen de grensoverschrijdende georganiseerde misdaad, met name de artikelen 6 en 9 daarvan, – gezien de Verklaring van Brussel inzake het voorkomen en bestrijden van mensenhandel, aangenomen op 20 september 2002, – gezien Richtlijn 2004/81/EG van de Raad van 29 april 2004 betreffende de verblijfstitel met een korte geldigheidsduur die wordt afgegeven aan de slachtoffers van mensenhandel en Richtlijn 2011/36/EU van het Europees Parlement en de Raad van 5 april 2011 betreffende het voorkomen en tegengaan van mensenhandel en het beschermen van de slachtoffers, – gezien artikel 2, artikel 6, lid 1, en de artikelen 7 en 17 ("Tegen een dergelijke inmenging of aantasting heeft een ieder recht op bescherming door de wet") van het Internationale Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten, – gezien de associatieovereenkomst EU-Egypte en met name de preambule en artikel 2 daarvan, – gezien artikel 89 van de grondwet van de Arabische Republiek Egypte en gezien de Egyptische wet nr. 64 van 2010 inzake de bestrijding van mensenhandel, – gezien de Israëlische anti-infiltratiewet, – gezien de UNHCR-richtsnoeren inzake Eritrea, – gezien artikel 122, lid 5, en artikel 110, lid 4, van zijn Reglement, A. overwegende dat terroristische aanvallen, de verspreiding van wapens, de infiltratie door buitenlandse en Egyptische jihadisten en de radicalisering van een deel van de plaatselijke bevolking in de Sinaï voor een toenemend veiligheidsprobleem zorgen voor Egypte, Israël en andere landen in de regio; overwegende dat de veiligheidssituatie in de Sinaï snel verslechterd is – met diverse extremistische groepen die de veiligheid ontwrichten en meer dan 250 terroristische aanvallen, meestal tegen Egyptische veiligheidstroepen en hun installaties, waarbij meer dan honderd personen, voor het merendeel politie- en militair personeel, zijn omgekomen – sinds de vorige president, Mohammed Morsi, in juli 2013 werd afgezet; overwegende dat terroristische aanvallen in het gebied van het Suezkanaal en op gasleidingen eveneens een reden tot grote verontrusting zijn; B. overwegende dat de infiltratie door extremisten het streven naar herstel van de veiligheid in de Sinaï ondermijnt; overwegende dat diverse met Al Qaida gelieerde of hierdoor geïnspireerde terroristische groepen nog steeds actief zijn in het gebied; overwegende dat sommige van deze groepen het doel van hun terroristische acties tot buiten de Sinaï hebben uitgebreid; overwegende dat andere lokale militante groepen die in de Sinaï opereren niet tot extremistische groeperingen behoren maar gewapende Bedoeïenen zijn die zich bezighouden met smokkel en mensenhandel; C. overwegende dat het Egyptische leger onlangs militaire operaties in de Sinaï is gestart om terroristische en extremistische groepen te bestrijden en de veiligheid te herstellen; overwegende dat de Egyptische regering en de veiligheidstroepen niet in staat lijken de veiligheidscrisis in de Sinaï onder controle te krijgen; overwegende dat de wetteloosheid in de regio criminele netwerken, mensenhandelaars en andere criminele bendes in staat stelt ongehinderd en ongestraft te werk te gaan; overwegende dat de mensenhandel in volle omvang lijkt door te gaan, ongeacht het huidige offensief van de Egyptische veiligheidstroepen in de Sinaï; overwegende dat de Sinaï lang heeft gediend als smokkelroute naar en uit de Gazastrook; overwegende dat er bezorgdheid is over een media-blackout betreffende de ontwikkelingen in de Sinaï; D. overwegende dat de sociaaleconomische marginalisering van de lokale Bedoeïenenbevolking een van de belangrijkste redenen is van de veiligheidsproblemen in de Sinaï; overwegende dat bewoners van de Sinaï jarenlang hebben geleden onder armoede, discriminatie, beperkte toegang tot gezondheidsdiensten en onderwijs, waardoor zij weinig vertrouwen hebben in een overheid die hun situatie en hun wensen negeert; E. overwegende dat maandelijks duizenden asielzoekers en migranten uit de Hoorn van Afrika hun land van herkomst ontvluchten omdat daar sprake is van mensenrechtenschendingen en een humanitaire crisis; overwegende dat er alleen al uit Eritrea tot 3 000 mensen per maand wegvluchten, volgens de speciaal VN-gezant voor de mensenrechtensituatie in Eritrea; overwegende dat er naar schatting duizenden mensen in Oost-Sudan zijn ontvoerd, naar Egypte zijn gebracht en in de Sinaï zijn gemarteld, dat er daarvan sinds begin 2008 meer dan 4 000 zijn gestorven, en dat er momenteel vermoedelijk ca. 1 000 Afrikaanse vluchtelingen gevangen worden gehouden; F. overwegende dat er ieder jaar in de Sinaï duizenden mensen omkomen en verdwijnen terwijl anderen, waaronder veel vrouwen en kinderen, worden gekidnapt in vluchtelingenkampen of in het gebied daaromheen, met name in het Sudanese vluchtelingenkamp Shagarab, of onderweg naar hereniging met hun familie in Sudan of Ethiopië, en door mensenhandelaars gegijzeld worden voor losgeld; overwegende dat de slachtoffers van mensenhandelaars op de meest mensonterende en wrede wijze worden misbruikt en het doelwit zijn van stelselmatig geweld en foltering, verkrachting en seksueel misbruik, en dwangarbeid, of worden gedood voor orgaanhandel; overwegende dat er volgens slachtoffers, omwonenden en mensenrechtenorganisaties speciaal voor dit doel martelkampen zijn opgezet; G. overwegende dat er geloofwaardige berichten zijn dat bepaalde Sudanese en Egyptische veiligheidstroepen samenwerken met handelaars in asielzoekers en migranten, en dat zowel Sudan als Egypte er vrijwel niet in slagen onderzoek te doen naar de verantwoordelijke functionarissen en deze te vervolgen, waardoor de verplichtingen van beide landen overeenkomstig het VN-verdrag tegen foltering in het gedrang komen; overwegende dat de Egyptische autoriteiten ontkennen dat dergelijke gevallen zich voordoen; H. overwegende dat mensenhandel in de Sinaï voor de georganiseerde misdaad een uiterst lucratieve bezigheid is; overwegende dat er volgens de UNHCR complexe netwerken voor mensenhandel zijn opgezet, waarbij mensensmokkelaars, ontvoerders zoals groepen van stamleden van de Rashaida in Eritrea en noordoost-Sudan, tussenpersonen in vluchtelingenkampen, omgekochte militairen, politiemensen en douanepersoneel en criminele elementen uit de Egyptische Bedoeïenengemeenschappen zijn betrokken; I. overwegende dat degenen die niet in staat zijn het losgeld bijeen te brengen vaak vermoord worden en dat er ook als het losgeld is betaald geen garantie is dat de gijzelaars vrijgelaten worden; overwegende dat er een nieuwe praktijk ontstaan is in de waardeketen van de mensenhandel met betrekking tot gijzelaars die geen losgeld bijeen kunnen brengen; J. overwegende dat degenen die de Sinaï hebben overleefd, fysieke en geestelijke steun nodig hebben; overwegende dat de meeste personen die de Sinaï hebben overleefd, evenwel worden vastgezet, dat hun medische zorg of maatschappelijke diensten worden ontzegd, dat zij documenten moeten ondertekenen die zij niet begrijpen, en dat zij geen rechtshulp krijgen in het land van bestemming, terwijl velen van hen worden gerepatrieerd naar hun land van herkomst, hetgeen in strijd is met het beginsel van non-refoulement; K. overwegende dat de Egyptische autoriteiten de UNHCR volgens berichten geen toegang verlenen tot asielzoekers en migranten die in de Sinaï zijn gearresteerd en geen pogingen doen om potentiële slachtoffers van mensenhandel onder hen op te sporen; overwegende dat de door Egypte gemaakte voorbehouden op het VN-vluchtelingenverdrag het recht van vluchtelingen op onderwijs, sociale zekerheid en werk beperken; L. overwegende dat de slachtoffers in veel gevallen familie in lidstaten van de EU hebben; overwegende dat volgens de meest recente publicatie van Europol diverse EU-lidstaten aanwijzingen hebben dat er in de Europese Unie afpersing plaatsvindt namens georganiseerde criminele groeperingen van Bedoeïenen in de Sinaï; overwegende dat het in het belang van de EU is om te weten welke criminele organisaties bij dergelijke afpersingspraktijken zijn betrokken; M. overwegende dat er volgens cijfers van de UNHCR 53 000 Afrikaanse asielzoekers in Israël verblijven die het land sinds 2005 via Egypte zijn binnengekomen; overwegende dat er vóór juni 2012 gemiddeld 1 500 asielzoekers per maand Israël binnenkwamen via de Sinaï, en dat dit aantal volgens de Israëlische autoriteiten in 2012 sterk is gedaald doordat de plaatsing van hekken langs de grens tussen Israël en Egypte voltooid is; overwegende dat de UNHCR zijn bezorgdheid heeft geuit over een recent amendement op de Israëlische anti-infiltratiewet dat de rechten van asielzoekers verder beperkt; N. overwegende dat de EU Egypte en Israël herhaaldelijk heeft gevraagd de hulp en bescherming aan asielzoekers en vluchtelingen die in hun gebied verblijven of er doorheen reizen, verder uit te bouwen en kwalitatief te verbeteren; overwegende dat Sudanese functionarissen de EU op 7 november 2013 om hulp inzake mensenhandel hebben verzocht; 1. veroordeelt de recente terroristische aanvallen op veiligheidstroepen en burgers in de Sinaï; is ernstig verontrust over de verdere verslechtering van de veiligheidssituatie in de Sinaï en dringt aan op grotere inspanningen van de Egyptische interim-regering en de veiligheidstroepen om de veiligheid te herstellen overeenkomstig het internationale recht en de internationale normen inzake gebruik van geweld en politieoptreden, met steun van de internationale gemeenschap; spreekt zijn bezorgdheid uit dat de aanhoudende onrust in de huidige overgangsperiode een destabiliserend effect op Egypte als geheel zou kunnen hebben; 2. spreekt zijn ernstige verontrusting uit over de gemelde gevallen van mensenhandel in de Sinaï en veroordeelt ten strengste het afschuwelijke geweld waaraan de slachtoffers van mensenhandelaars worden blootgesteld; spreekt zijn solidariteit uit met de slachtoffers van mensenhandel in de Sinaï en hun familie, en benadrukt andermaal de verantwoordelijkheid van de Egyptische en de Israëlische regering om mensenhandel in dit gebied te bestrijden; neemt kennis van de inspanningen van de autoriteiten en onderstreept dat alle militaire en wetshandhavingsoperaties door Egyptische veiligheidstroepen in de Sinaï ook maatregelen moeten omvatten om slachtoffers van mensenhandelaars te redden, om deze slachtoffers, met name vrouwen en kinderen, te beschermen en te helpen om niet opnieuw tot slachtoffer te worden, en om de handelaars alsmede alle veiligheidsfunctionarissen die met hen samenwerken te arresteren en te vervolgen, teneinde hen rekenschap te laten afleggen; 3. herinnert eraan dat een van de oorzaken van de crisis de marginalisering van de Bedoeïenen in de Sinaï is; wijst erop dat een mogelijke oplossing voor de crisis een uitvoerig ontwikkelingsprogramma zou moeten omvatten dat gericht is op verbetering van de sociaaleconomische status en omstandigheden van de plaatselijke Bedoeïenenbevolking, met inbegrip van hun toegang tot politie en leger, en hun participatie in het politieke proces; 4. roept de Egyptische autoriteiten op de eigen wetten ter bestrijding van mensenhandel te respecteren, die waarborgen dat slachtoffers van mensenhandel niet worden vervolgd en toegang krijgen tot hulp en bescherming, en artikel 89 van de nieuwe grondwet te eerbiedigen, waarin slavernij en alle vormen van onderdrukking en gedwongen uitbuiting van mensen wordt verboden, en de beginselen van de verdragen waarbij Egypte partij is, via de nationale wetgeving volledig toe te passen; neemt kennis van het decreet tot vorming van een nationaal coördinatiecomité ter bestrijding van illegale migratie dat op 9 maart 2014 door de Egyptische premier is uitgevaardigd; roept de Egyptische autoriteiten op statistische gegevens inzake de slachtoffers van mensenhandel te verzamelen en te publiceren; 5. onderstreept het belang van bescherming van en hulp aan personen die de Sinaï hebben overleefd, met bijzondere aandacht voor medische, psychologische en juridische steun; roept alle betrokken landen van bestemming op het gevangenzetten van personen die de Sinaï hebben overleefd, te voorkomen en betere systemen in te voeren om slachtoffers te identificeren, alle gevallen individueel te beoordelen en deportatie van overlevenden van de Sinaï – die in strijd is met het beginsel van non-refoulement – te vermijden; dringt erop aan dat VN-agentschappen en mensenrechtenorganisaties volledig toegang krijgen tot de gebieden waar mensensmokkel en ‑handel in de Sinaï voorkomen, alsmede volledige en ongehinderde toegang tot detentiefaciliteiten die gebruikt worden voor het vastzetten van asielzoekers en vluchtelingen; 6. neemt met voldoening kennis van het besluit van het Israëlische hooggerechtshof van 16 september 2013 om de bepaling in de anti-infiltratiewet te schrappen die automatische detentie toestond, maar verzoekt Israël de wet van 10 december 2013, die onbeperkte detentie van asielzoekers toestaat, in te trekken; roept de autoriteiten van de landen van bestemming op asielzoekers te behandelen volgens de internationale wetgeving inzake vluchtelingen en mensenrechten; 7. herinnert eraan dat de systematische en wijdverbreide schendingen van de mensenrechten in Eritrea iedere maand duizenden Emitters ertoe aanzetten hun land te ontvluchten; herinnert de Sudanese autoriteiten aan hun verplichting om de veiligheid van vluchtelingen en asielzoekers te waarborgen en aan de dringende noodzaak om in het vluchtelingenkamp Shagarab onverwijld duurzame en adequate veiligheidsmaatregelen te ontwikkelen en toe te passen; 8. benadrukt de betekenis van gecoördineerde regionale maatregelen voor het herstel van de veiligheid en de bestrijding van mensenhandel in de Sinaï, en dringt aan op grotere internationale steun en meer samenwerking op dit gebied tussen de regeringen van Egypte, Israël, Libië, Ethiopië, Eritrea en Sudan, alsmede met de relevante organisaties, waaronder de multinationale VN-macht en ‑waarnemers; 9. moedigt de EU en de lidstaten ertoe aan steun te verlenen aan alle inspanningen ter bestrijding van de mensenhandelscyclus in de Sinaï, overeenkomstig hun internationale verplichtingen om mensenhandel tegen te gaan; roept de Commissie op in haar betrekkingen met de Eritrese regering de nadruk te leggen op eerbiediging van de mensenrechten; benadrukt andermaal het aanbod van de EU om de autoriteiten bij te staan bij het ontwikkelen en kwalitatief verbeteren van de hulp en bescherming aan asielzoekers en vluchtelingen die in hun gebied verblijven of er doorheen reizen; is ingenomen met het verzoek van de Sudanese regering om steun van de EU; 10. verzoekt de VV/HV en de Commissie hiervan een prioritair onderwerp te maken op de agenda van de politieke dialoog met Egypte, Israël en Sudan, en actief samen te werken met de UNHCR om een groep van landen op te zetten die betrokken zijn bij de verschillende stadia van de handel, d.w.z. landen van herkomst, transitlanden en landen van bestemming; 11. is ernstig verontrust over de berichten dat er in de EU afpersing plaatsvindt; herinnert de EU-autoriteiten daarom aan hun verantwoordelijkheid om actie te ondernemen en roept de ministers van Buitenlandse Zaken en de ministers van Justitie van de EU op adequate maatregelen te treffen; roept de EU-instellingen op druk uit te oefenen op Israël en Egypte om stappen te ondernemen waarmee de mensenhandel in de Sinaï wordt aangepakt en de tenuitvoerlegging van de komende aanbevelingen van Europol te bespoedigen; 12. spreekt zijn voldoening uit over de inspanningen van sommige leiders van Bedoeïenengemeenschappen en de activiteiten van mensenrechtenorganisaties in Egypte en Israël, die hulp, steun en medische zorg bieden aan slachtoffers van mensenhandel in de Sinaï, en dringt er bij de internationale gemeenschap en de EU op aan de financiering van door ngo's geleide projecten in de regio voort te zetten; 13. verzoekt zijn voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de hoge vertegenwoordiger/vicevoorzitter, de Raad en de Commissie, de regeringen en parlementen van de lidstaten, de regeringen van Egypte, Israël, Eritrea en Sudan, het Egyptische parlement, de Israëlische Knerste, de Sudanese Algemene Vergadering, de Eritrese Algemene Vergadering, de secretaris-generaal van de VN en de Mensenrechtenraad van de VN.