(Goedkeuring) Het Europees Parlement , – gezien het ontwerp van besluit van de Raad (15318/2012), – gezien de Overeenkomst tussen de Europese Unie en de regering van de Democratische Socialistische Republiek Sri Lanka inzake bepaalde aspecten van luchtdiensten (08176/2012), – gezien het verzoek om goedkeuring dat de Raad heeft ingediend krachtens artikel 100, lid 2, artikel 218, lid 6, tweede alinea, onder a) en artikel 218, lid 8, eerste alinea van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (C7-0391/2012), – gezien artikel 81 en artikel 90, lid 7, van zijn Reglement, – gezien de aanbeveling van de Commissie vervoer en toerisme ( A7-0169/2013 ), 1. hecht zijn goedkeuring aan de sluiting van de overeenkomst; 2. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en aan de Commissie, alsmede aan de regeringen en parlementen van de lidstaten en de Democratische Socialistische Republiek Sri Lanka. (Goedkeuring) Het Europees Parlement , – gezien het ontwerpbesluit van de Raad (05822/2013), – gezien het besluit van de Raad inzake de ondertekening, namens de Unie, en de voorlopige toepassing van de Overeenkomst waarbij een algemeen kader wordt gecreëerd voor versterkte samenwerking tussen de Europese Unie en de Europese Organisatie voor de veiligheid van de luchtvaart (13792/2012), – gezien het verzoek om goedkeuring dat de Raad heeft ingediend krachtens artikel 100, lid 2, en artikel 218, lid 6, tweede alinea, onder a), van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (C7-0044/2013), – gezien artikel 81 en artikel 90, lid 7, van zijn Reglement, – gezien de aanbeveling van de Commissie vervoer en toerisme ( A7-0157/2013 ), 1. hecht zijn goedkeuring aan de sluiting van de overeenkomst; 2. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad, de Commissie, de regeringen en parlementen van de lidstaten en de Europese Organisatie voor de veiligheid van de luchtvaart. (Bijzondere wetgevingsprocedure – goedkeuring) Het Europees Parlement, – gezien het ontwerp van verordening van de Raad (06867/2013), – gezien het verzoek om goedkeuring dat de Raad heeft ingediend krachtens artikel 352 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (C7-0081/2013), – gezien artikel 81, lid 1, van zijn Reglement, – gezien de aanbeveling van de Commissie cultuur en onderwijs en het advies van de Commissie constitutionele zaken ( A7-0156/2013 ), 1. hecht zijn goedkeuring aan de ontwerpverordening van de Raad; 2. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en aan de Commissie alsmede aan de nationale parlementen. (Raadpleging) Het Europees Parlement , – gezien het ontwerp van de Raad (07279/2013), – gezien artikel 11, lid 2, tweede alinea, van de Akte betreffende de verkiezing van de leden van het Europees Parlement door middel van rechtstreekse algemene verkiezingen (1) , op grond waarvan het Parlement door de Raad is geraadpleegd (C7-0068/2013), – gezien zijn resolutie van 22 november 2012 over de verkiezingen van het Europees Parlement in 2014 (2) , – gezien artikel 55 en artikel 46, lid 1, van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie constitutionele zaken ( A7-0138/2013 ), 1. hecht zijn goedkeuring aan het ontwerp van de Raad; 2. verzoekt de Raad, wanneer deze voornemens is af te wijken van de door het Parlement goedgekeurde tekst, het Parlement hiervan op de hoogte te stellen; 3. wenst opnieuw te worden geraadpleegd ingeval de Raad voornemens is ingrijpende wijzigingen aan te brengen in de door het Parlement goedgekeurde tekst; 4. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en, ter informatie, aan de regeringen en parlementen van de lidstaten en van de Republiek Kroatië. Het Europees Parlement , – gezien het verzoek van Gabriele Albertini om verdediging van zijn immuniteit in het kader van een bij de rechtbank van Milaan (Italië) aanhangige procedure, dat op 19 juli 2012 werd ingediend en van de ontvangst waarvan op 10 september 2012 ter plenaire vergadering kennis werd gegeven, – na Gabriele Albertini te hebben gehoord, overeenkomstig artikel 7, lid 3, van zijn Reglement, – gezien artikel 68 van de Grondwet van de Italiaanse Republiek, zoals gewijzigd bij constitutionele wet nr. 3 van 29 oktober 1993, – gezien artikel 8 van Protocol nr. 7 betreffende de voorrechten en immuniteiten van de Europese Unie, gevoegd bij het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en artikel 6, lid 2, van de Akte van 20 september 1976 betreffende de verkiezing van de leden van het Europees Parlement door middel van rechtstreekse algemene verkiezingen, – gezien de arresten van het Hof van Justitie van de Europese Unie van 12 mei 1964, 10 juli 1986, 15 en 21 oktober 2008, 19 maart 2010 en 6 september 2011 (1) , – gezien artikel 6, lid 3, en artikel 7 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie juridische zaken ( A7-0149/2013 ), A. overwegende dat een lid van het Europees Parlement, Gabriele Albertini, een verzoek om verdediging van zijn parlementaire immuniteit heeft ingediend in verband met een bij een Italiaanse rechtbank aangespannen rechtszaak; B. overwegende dat het verzoek van Gabriele Albertini betrekking heeft op een dagvaarding voor de rechtbank van Milaan die aan hem is betekend namens Alfrede Robledo in verband met uitlatingen van Gabriele Albertini in een eerste interview dat op 26 oktober 2011 door de Italiaanse krant Il Sole 24 Ore werd gepubliceerd en in een tweede interview dat op 19 februari 2012 door de Italiaanse krant Corriere della Sera werd gepubliceerd; C. overwegende dat er, volgens de dagvaarding, in uitlatingen in deze interviews sprake is van smaad, waarop een eis tot schadevergoeding is ingediend; D. overwegende dat de uitlatingen die in de twee interviews zijn gedaan, betrekking hebben op de 'derivatenzaak' aangaande het onderzoek van uit 2005 daterende feiten die verband houden met de functie van Gabriele Albertini als burgemeester van deze stad; E. overwegende dat beide interviews gegeven werden op een ogenblik dat Gabriele Albertini lid van het Europees Parlement was, na verkozen te zijn tijdens de verkiezingen voor het Europees Parlement van 2004 en van 2009; F. overwegende dat, overeenkomstig artikel 8 van het Protocol betreffende de voorrechten en immuniteiten van de Europese Unie, tegen de leden van het Europees Parlement geen opsporing kan plaatsvinden, en zij niet kunnen worden aangehouden of vervolgd op grond van de mening of de stem die zij in de uitoefening van hun ambt hebben uitgebracht; G. overwegende dat overeenkomstig de gangbare praktijk bij het Parlement, het feit dat een privaatrechtelijke of bestuursrechtelijke procedure is ingeleid of dat bepaalde aspecten ervan onder het privaat- of bestuursrecht vallen, er niet noodzakelijkerwijs toe leidt dat de door dat artikel verleende immuniteit niet van toepassing is; H. overwegende dat de feiten in deze zaak, zoals deze blijken uit de dagvaarding en de mondelinge uitleg van Gabriele Albertini aan de Commissie juridische zaken, erop wijzen dat de uitlatingen niet rechtstreeks en duidelijk verband houden met de uitvoering door Gabriele Albertini van zijn taken als lid van het Europees Parlement; I. overwegende dat Gabriele Albertini bij het geven van de interviews in kwestie over de 'derivatenzaak' bijgevolg niet handelde in de uitoefening van zijn functie als lid van het Europees Parlement; 1. besluit de immuniteit en de voorrechten van Gabriele Albertini niet te verdedigen; 2. verzoekt zijn Voorzitter dit besluit onmiddellijk te doen toekomen aan de bevoegde autoriteit van de Italiaanse Republiek en aan Gabriele Albertini. Het Europees Parlement , – gezien het verzoek om opheffing van de immuniteit van Spyros Danellis, dat op 11 december 2012 werd ingediend door de plaatsvervangend officier van justitie van het hooggerechtshof van de Helleense Republiek (ref. 4634/2012) in verband met het vonnis van het administratieve hof van appel van Kreta van 22 maart 2012 (ref. 584/2012), en van de ontvangst waarvan op 14 januari 2013 ter plenaire vergadering kennis werd gegeven, – na Spyros Danellis te hebben gehoord, overeenkomstig artikel 7, lid 3, van zijn Reglement, – gezien artikel 9 van protocol nr. 7 betreffende de voorrechten en immuniteiten van de Europese Unie, artikel 6, lid 2, van de Akte van 20 september 1976 betreffende de verkiezing van de leden van het Europees Parlement door middel van rechtstreekse algemene verkiezingen, en artikel 62 van de grondwet van de Helleense Republiek, – gezien de arresten van het Hof van Justitie van de Europese Unie van 12 mei 1964, 10 juli 1986, 15 en 21 oktober 2008,19 maart 2010 en 6 september 2011 (1) , – gezien artikel 6, lid 2, en artikel 7 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie juridische zaken ( A7-0159/2013 ), A. overwegende dat de plaatsvervangend officier van justitie van het hooggerechtshof van de Helleense Republiek heeft verzocht om opheffing van de parlementaire immuniteit van een lid van het Europees Parlement, Spyros Danellis, in verband met mogelijke gerechtelijke stappen wegens een vermeende overtreding; B. overwegende dat overeenkomstig artikel 9 van protocol nr. 7 betreffende de voorrechten en immuniteiten van de Europese Unie, de leden, op hun eigen grondgebied, de immuniteiten welke aan de leden van de volksvertegenwoordiging in hun land zijn verleend, genieten; C. overwegende dat overeenkomstig artikel 62 van de grondwet van de Helleense Republiek leden van het parlement tijdens de parlementaire zittingsperiode niet kunnen worden vervolgd, gearresteerd, gevangen genomen of op andere wijze aan beperkingen worden onderworpen zonder voorafgaande toestemming van het parlement; D. overwegende dat Spyros Danellis wordt beschuldigd van plichtsverzuim; zo zou hij als burgemeester van Chersonissos, in de provincie Heraklion, hebben verzuimd maatregelen te treffen tot sluiting van een onderneming werkzaam in zijn gemeente ondanks het bestaan van een besluit van de gezondheidsautoriteiten waarin dergelijke maatregelen verplicht waren gesteld; E. overwegende dat het bij de vermeende handelingen niet gaat om een mening of stem uitgebracht in de uitoefening van het ambt van lid van het Europees Parlement in de zin van artikel 8 van protocol nr. 7 betreffende de voorrechten en immuniteiten van de Europese Unie; F. overwegende dat de beschuldiging duidelijk niet in verband staat met de positie van Spyros Danellis als lid van het Europees Parlement, maar met zijn voormalige positie als burgemeester van Chersonissos; G. overwegende dat er geen aanwijzingen bestaan die duiden op fumus persecutionis , in het bijzonder vanwege het feit dat Spyros Danellis in onderhavige zaak niet de enige verdachte is; 1. besluit de immuniteit van Spyros Danellis op te heffen; 2. verzoekt zijn Voorzitter dit besluit en het verslag van zijn bevoegde commissie onmiddellijk te doen toekomen aan de officier van justitie van het hooggerechtshof van de Helleense Republiek en aan Spyros Danellis. Het Europees Parlement , – gezien het verzoek om opheffing van de immuniteit van Spyros Danellis, dat op 11 december 2012 werd ingediend door de plaatsvervangend officier van justitie van het hooggerechtshof van de Helleense Republiek (ref. 4825/2012) in verband met het vonnis van het administratieve hof van appel van Kreta van 9 en16 oktober 2012 (ref. 1382/2012), en van de ontvangst waarvan op 6 februari 2013 ter plenaire vergadering kennis werd gegeven, – na Spyros Danellis te hebben gehoord, overeenkomstig artikel 7, lid 3, van zijn Reglement, – gezien artikel 9 van protocol nr. 7 betreffende de voorrechten en immuniteiten van de Europese Unie, artikel 6, lid 2, van de Akte van 20 september 1976 betreffende de verkiezing van de leden van het Europees Parlement door middel van rechtstreekse algemene verkiezingen, en artikel 62 van de grondwet van de Helleense Republiek, – gezien de arresten van het Hof van Justitie van de Europese Unie van 12 mei 1964, 10 juli 1986, 15 en 21 oktober 2008,19 maart 2010 en 6 september 2011 (1) , – gezien artikel 6, lid 2, en artikel 7 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie juridische zaken ( A7-0160/2013 ), A. overwegende dat de plaatsvervangend officier van justitie van het hooggerechtshof van de Helleense Republiek heeft verzocht om opheffing van de parlementaire immuniteit van een lid van het Europees Parlement, Spyros Danellis, in verband met mogelijke gerechtelijke stappen wegens een vermeende overtreding; B. overwegende dat overeenkomstig artikel 9 van protocol nr. 7 betreffende de voorrechten en immuniteiten van de Europese Unie, de leden, op hun eigen grondgebied, de immuniteiten welke aan de leden van de volksvertegenwoordiging in hun land zijn verleend, genieten; C. overwegende dat overeenkomstig artikel 62 van de grondwet van de Helleense Republiek leden van het parlement tijdens de parlementaire zittingsperiode niet kunnen worden vervolgd, gearresteerd, gevangen genomen of op andere wijze aan beperkingen worden onderworpen zonder voorafgaande toestemming van het parlement; D. overwegende dat Spyros Danellis ervan wordt beschuldigd een derde partij vals te hebben beschuldigd van een onrechtmatige daad met als bedoeling deze hiervoor te laten vervolgen, en valse verklaringen over een derde partij te hebben afgelegd die het aanzien en de reputatie van deze partij zouden kunnen schaden, terwijl hij wist dat deze verklaringen onjuist waren; E. overwegende dat deze vermeende valse verklaringen en beschuldigen betrekking hebben op de verkoop van de vruchten van olijfbomen en andere bomen die waren ontworteld op onteigend land door een contractant die openbare werken verrichtte in het kader van de bouw van een dam in de gemeente Chersonissos, in de provincie Heraklion, waarvan Spyros Danellis burgemeester was; F. overwegende dat het bij de vermeende handelingen niet gaat om een mening of stem uitgebracht in de uitoefening van het ambt van lid van het Europees Parlement in de zin van artikel 8 van protocol nr. 7 betreffende de voorrechten en immuniteiten van de Europese Unie; G. overwegende dat de beschuldiging duidelijk niet in verband staat met de positie van Spyros Danellis als lid van het Europees Parlement, maar met zijn voormalige positie als burgemeester van Chersonissos; H. overwegende dat er geen aanwijzingen bestaan die duiden op fumus persecutionis , in het bijzonder vanwege het feit dat Spyros Danellis in onderhavige zaak lang niet de enige verdachte is; 1. besluit de immuniteit van Spyros Danellis op te heffen; 2. verzoekt zijn Voorzitter dit besluit en het verslag van zijn bevoegde commissie onmiddellijk te doen toekomen aan de officier van justitie van het hooggerechtshof van de Helleense Republiek en aan Spyros Danellis. Het Europees Parlement, – gezien Richtlijn 2004/25/EG van het Europees Parlement en de Raad van 21 april 2004 betreffende het openbaar overnamebod (1) , – gezien het verslag van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's over de toepassing van Richtlijn 2004/25/EG betreffende het openbaar overnamebod ( COM(2012)0347 ), – gezien de externe studie over de toepassing van Richtlijn 2004/25/EG betreffende het openbaar overnamebod, uitgevoerd in opdracht van de Commissie (2) , – gezien het verslag over de toepassing van de richtlijn betreffende het openbaar overnamebod van 21 februari 2007 (3) , – gezien artikel 48 van het Reglement, – gezien het verslag van de Commissie juridische zaken en het advies van de Commissie werkgelegenheid en sociale zaken ( A7-0089/2013 ), A. overwegende dat de richtlijn betreffende het openbaar overnamebod (de richtlijn) voorziet in minimumrichtsnoeren waarmee transparantie en rechtszekerheid met betrekking tot het verloop van overnamebiedingen gegarandeerd wordt, en tevens in het recht op informatie voor aandeelhouders, werknemers en andere stakeholders; B. overwegende dat een aantal lidstaten overweegt de geharmoniseerde nationale bepalingen inzake overnamebiedingen te wijzigen of dat reeds heeft gedaan, teneinde de transparantie van de kapitaalmarkt te vergroten en de rechten van doelvennootschappen en hun stakeholders te versterken; C. overwegende dat het Hof van Justitie van de Europese Unie meermaals heeft geoordeeld dat het behouden van bijzondere rechten door een lidstaat in een particuliere onderneming in het algemeen aangemerkt moet worden als een beperking van het vrij verkeer van kapitaal en slechts gerechtvaardigd is in een beperkt aantal bijzondere situaties (4) ; D. overwegende dat de nationale bevoegde autoriteiten verantwoordelijk zijn voor het openbaar toezicht op overnamebiedingen; E. overwegende dat artikel 1, lid 3, van Verordening (EU) nr. 1095/2010 (5) bepaalt dat de Europese Autoriteit voor effecten en markten (ESMA) ook gepaste maatregelen neemt op het vlak van overnamebiedingen; overwegende dat de ESMA een netwerk van bevoegde autoriteiten tot stand heeft gebracht dat dient om de onderlinge samenwerking in het kader van grensoverschrijdende overnamebiedingen te versterken; 1. beschouwt de richtlijn als een belangrijk onderdeel van het EU-acquis inzake vennootschapsrecht, waarmee meer wordt beoogd dan uitsluitend het bevorderen van verdere integratie en harmonisatie van de kapitaalmarkten van de EU; 2. benadrukt dat de gevolgen van de richtlijn zich niet beperken tot de gevolgen van de kernbepalingen inzake overnamebiedingen en daarom beoordeeld moeten worden in de ruimere context van het vennootschapsrecht, waaronder wetgeving inzake corporate governance en kapitaalmarkten en arbeidswetgeving; 3. herhaalt dat de doelstellingen van de richtlijn, met name het zorgen voor een eerlijk verloop van overnamebiedingen en bescherming van de belangen van aandeelhouders, werknemers en andere stakeholders, belangrijke hoekstenen vormen van een goed functionerende zeggenschapsmarkt; 4. neemt kennis van de conclusie van de Commissie dat de richtlijn bevredigend werkt en stemt in met de conclusie van de externe studie dat de richtlijn heeft gezorgd voor een beter functionerende zeggenschapsmarkt; neemt echter met bezorgdheid kennis van de ontevredenheid die de vertegenwoordigers van de werknemers in de externe studie hebben geuit ten aanzien van de bescherming van de rechten van werknemers en dringt er bij de Commissie op aan om de dialoog met de vertegenwoordigers van de werknemers over de aanpak van knelpunten te intensiveren; Gelijk speelveld 5. benadrukt dat de richtlijn zorgt voor een gelijk speelveld voor overnamebiedingen in Europa en denkt dat op termijn verbeteringen kunnen worden overwogen om dit gelijke speelveld nog verder te versterken; 6. respecteert de bevoegdheid van de lidstaten om aanvullende maatregelen te nemen die verder gaan dan de vereisten van de richtlijn, mits de algemene doelstellingen van de richtlijn worden geëerbiedigd; 7. merkt in dit verband op dat een aantal lidstaten onlangs naar aanleiding van ontwikkelingen op hun binnenlandse zeggenschapsmarkt aanvullende bepalingen met betrekking tot het verloop van overnamebiedingen heeft ingevoerd, zoals de „put up or shut up”-regel van het UK Takeover Panel (overnameautoriteit van het VK), die in gevallen waarin het onduidelijk is of een bieder werkelijk van plan is een bod op een doelvennootschap uit te brengen, verduidelijkt wanneer een overnamebod moet worden uitgebracht („put up”) of niet („shut up”); Toezicht 8. is ingenomen met de inspanningen van de ESMA om de samenwerking tussen de nationale autoriteiten op het gebied van overnamebiedingen te verbeteren door middel van het Takeover Bids Network; 9. is echter van oordeel dat het niet noodzakelijk is om overnamebiedingen aan toezicht op Europees niveau te onderwerpen, aangezien het recht inzake overnames niet uitsluitend is neergelegd in de wetgeving inzake kapitaalmarkten, maar tevens verankerd is in nationaal vennootschapsrecht; benadrukt dat de bevoegde nationale autoriteiten verantwoordelijk moeten blijven voor het openbaar toezicht op overnamebiedingen; Aanpak van geconstateerde problemen 10. is ingenomen met de bevindingen van de Commissie ten aanzien van de problemen die zijn geconstateerd naar aanleiding van het onderzoek naar de werking van de richtlijn en de manier waarop de Commissie deze problemen aanpakt, en merkt op dat academici en beroepsbeoefenaren hebben gewezen op enkele bijkomende aspecten (6) ; Het concept „in onderling overleg (…) handelende personen” 11. is van mening dat het concept „in onderling overleg (…) handelende personen” essentieel is bij de berekening van de drempel voor een verplicht bod en neemt er nota van dat de lidstaten de in de richtlijn opgenomen definitie op verschillende wijze hebben omgezet; is evenwel van mening dat het met het oog op de rechtszekerheid onvoldoende is alleen in het kader van de richtlijn een andere invulling te geven aan het concept „in onderling overleg (...) handelende personen”, omdat dit concept ook relevant is voor andere berekeningen die in het kader van EU-vennootschapsrecht uitgevoerd moeten worden; stelt daarom voor nader onderzoek te doen naar de mogelijkheden om het concept „in onderling overleg (...) handelende personen” verder te verduidelijken en te harmoniseren; 12. kijkt derhalve uit naar het actieplan van de Commissie inzake het EU-vennootschapsrecht, waarin dit onderwerp aan de orde zou moeten komen, en steunt de verklaring van de Commissie dat de mogelijkheden van de bevoegde autoriteiten om partijen die zeggenschap willen verwerven te verplichten de wettelijke gevolgen van hun gezamenlijk optreden te accepteren niet mogen worden ingeperkt (7) ; Nationale afwijkingen van de regel van het verplichte bod 13. benadrukt dat de regel van het verplichte bod de kernbepaling vormt voor de bescherming van minderheidsaandeelhouders en neemt kennis van het feit dat uit de externe studie blijkt dat alle lidstaten afwijkingen op deze regel kennen; ziet in dat deze uitzonderingen vaak dienen ter bescherming van de belangen van aandeelhouders met zeggenschap (bijv. geen echte wijziging van zeggenschap), crediteurs (bijv. bij kredietverstrekking door crediteurs) en andere stakeholders (bijv. onderlinge afstemming van de rechten van aandeelhouders en andere stakeholders); steunt het voornemen van de Commissie om nader te onderzoeken of deze zeer gangbare nationale afwijkingen strijdig zijn met de bescherming van minderheidsaandeelhouders; 14. benadrukt voorts dat de regel van het verplichte bod ervoor zorgt dat minderheidsaandeelhouders in situaties van wijziging van zeggenschap in de zeggenschapsvergoeding kunnen delen, en merkt op dat de richtlijn alleen regels stelt ten aanzien van de biedprijs bij een verplicht bod (de zogeheten billijke prijs), maar niet bij een vrijwillig bod; merkt in het bijzonder op dat de richtlijn bepaalt dat de biedplicht niet van toepassing is wanneer na een vrijwillig bod de zeggenschapsdrempel is bereikt, waardoor de bieder vervolgens zijn deelneming in de doelvennootschap kan vergroten door middel van de reguliere verwerving van aandelen (zogeheten „creeping in”); merkt daarbij op dat sommige lidstaten hebben bepaald dat in zulke gevallen een tweede verplicht bod moet worden uitgebracht als er in een bepaalde periode (bijvoorbeeld 12 maanden) sprake is van een bepaalde stijging (bijvoorbeeld 3%) tussen twee drempels (bijvoorbeeld 30% en 50%); 15. is van oordeel dat de drempelwaarden voor kennisgeving als bedoeld in artikel 9 van Richtlijn 2004/109/EG (8) (transparantierichtlijn, momenteel onder herziening) zorgen voor transparantie met betrekking tot deelnemingen en tevens voor een snelle signalering van overnames door middel van creeping in; stelt zich op het standpunt dat de nationale bevoegde autoriteiten technieken moeten ontmoedigen die bedoeld zijn om de regel van het verplichte bod te omzeilen en te voorkomen dat minderheidsaandeelhouders in de zeggenschapsvergoeding kunnen delen; Neutraliteit van het leidinggevend of het bestuursorgaan 16. merkt op dat de regel van de neutraliteit van het leidinggevend of het bestuursorgaan met betrekking tot post-bidbeschermingsconstructies door de meerderheid van de lidstaten is omgezet, maar dat slechts een zeer gering aantal lidstaten de doorbraakregel, waarmee pre-bidbeschermingsconstructies kunnen worden geneutraliseerd, heeft omgezet; neemt er nota van dat in de lidstaten nog altijd gebruik wordt gemaakt van pre-bidbeschermingsconstructies (piramidestructuren of preferente aandelen) en post-bidbeschermingsconstructies (witte ridder of verhoging van schulden), maar dat er voldoende middelen beschikbaar lijken te zijn om deze beschermingsconstructies te doorbreken; is echter van oordeel dat het bestuur van de doelvennootschap overeenkomstig de algemene beginselen van vennootschapsrecht rekening moet houden met en moet handelen met het oog op de levensvatbaarheid van de onderneming en haar belanghebbenden op de lange termijn; De rechten van werknemers in een overnamesituatie 17. benadrukt dat de richtlijn slechts bepaalt dat werknemers informatie moeten krijgen, met name over de voornemens van de bieder met betrekking tot de doelvennootschap en het in dienst houden van de werknemers, met inbegrip van elke belangrijke wijziging in de arbeidsvoorwaarden, maar dat niet is voorzien in het recht op inspraak; 18. benadrukt dat er dringend nagedacht moet worden over mogelijkheden om de rechten van werknemers te beschermen en versterken, waarbij rekening gehouden moet worden met het acquis, met inbegrip van Richtlijn 2001/23/EG (9) en Richtlijn 2002/14/EG (10) ; 19. beklemtoont dat de bepalingen van de richtlijn inzake de rechten van werknemers effectief moeten worden toegepast en in voorkomend geval op correcte wijze moeten worden gehandhaafd; Het overnamebod tijdens de economische neergang 20. herinnert eraan dat in artikel 21 van de richtlijn is bepaald dat de bepalingen van de richtlijn uiterlijk op 20 mei 2006 in nationaal recht dienden te zijn omgezet en merkt op dat volgens de externe studie de meeste lidstaten dat tussen 2006 en 2007 (11) hebben gedaan; 21. wijst erop dat de termijn voor de omzetting van de richtlijn samenvalt met het uitbreken van de financiële crisis, die uitmondde in een economische en een schuldencrisis, en dat overnameactiviteiten nauw verband houden met financiële en economische ontwikkelingen, zowel in Europa als daarbuiten; 22. benadrukt dat uit de externe studie blijkt dat er sinds de datum van omzetting vanwege de crisis een sterke daling van overnameactiviteiten valt waar te nemen, onder meer in het Verenigd Koninkrijk, waar de activiteiten op de zeggenschapsmarkt van oudsher meer geconcentreerd zijn dan in de rest van de Unie; 23. is van oordeel dat, gezien het feit dat de omvang van de zeggenschapsmarkt in deze tijden van crisis steeds kleiner wordt, de vraag of en in hoeverre ten aanzien van het overnamebod verdere harmonisatiemaatregelen moeten worden ingevoerd op dit moment niet goed te beantwoorden is; 24. verzoekt de Commissie daarom de ontwikkelingen op de zeggenschapsmarkt zeer nauwlettend te blijven volgen en een nieuw beoordelingsverslag over de toepassing van de richtlijn op te stellen als de overnameactiviteiten weer op een normaler peil liggen; o o o 25. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad en de Commissie, alsmede aan de regeringen en de parlementen van de lidstaten. Het Europees Parlement , – gezien artikel 162 VWEU, dat betrekking heeft op de doelstellingen van het Europees Sociaal Fonds, zoals onder andere de doelstelling om aanpassingen aan industriële veranderingen en in productiestelsels gemakkelijker te maken, – gezien de artikelen 174 e.v. VWEU, waarin de doelstelling van economische, sociale en territoriale samenhang is neergelegd en de structurele financieringsinstrumenten voor het verwezenlijken hiervan worden omschreven, – gezien artikel 176 VWEU, dat betrekking heeft op het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling en waarin onder meer wordt gesproken over de ontwikkeling en structurele aanpassing van regio's met een ontwikkelingsachterstand en de omschakeling van industriegebieden in verval, – gezien artikel 173 (Titel XVII) VWEU, dat betrekking heeft op het industriebeleid van de EU en waarin onder andere naar het concurrentievermogen van de industrie van de Unie wordt verwezen, – gezien het voorstel van de Commissie van 11 september 2012 voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad houdende gemeenschappelijke bepalingen inzake het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds, het Cohesiefonds, het Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling en het Europees Fonds voor maritieme zaken en visserij, die onder het gemeenschappelijk strategisch kader vallen, en algemene bepalingen inzake het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds en het Cohesiefonds, en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 1083/2006 van de Raad ( COM(2012)0496 ), – gezien zijn resolutie van 20 mei 2010 over de totstandbrenging van synergieën tussen voor onderzoek en innovatie bestemde fondsen in Verordening (EG) nr. 1080/2006 betreffende het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling en het zevende kaderprogramma voor onderzoek en ontwikkeling in steden en regio's alsmede in de lidstaten en de Unie (1) , – gezien zijn resolutie van 20 mei 2010 over de bijdrage van het cohesiebeleid aan de verwezenlijking van de Lissabon- en EU 2020-doelstellingen (2) , – gezien zijn resolutie van 15 juni 2010 over het communautaire innovatiebeleid in een veranderende wereld (3) , – gezien zijn resolutie van 16 juni 2010 over EU 2020 (4) , – gezien zijn resolutie van 7 oktober 2010 over het cohesie- en regionaal beleid van de EU na 2013 (5) , – gezien zijn resolutie van 9 maart 2011 over een industriebeleid voor het tijdperk van de globalisering (6) , – gezien de conclusies van de op 10 december 2010 in Brussel gehouden vergadering van de Raad (3057e vergadering van de Mededingingsraad – Interne Markt, Industrie, Onderzoek en Ruimtevaart) over „Industriebeleid in een tijd van mondialisering”, – gezien het zesde voortgangsverslag van de Commissie van 25 juni 2009 over de economische en sociale cohesie – Creatieve en innovatieve regio's ( COM(2009)0295 ), – gezien het werkdocument van de diensten van de Commissie van 30 juli 2009 over de Europese industrie in een veranderende wereld – Geactualiseerd sectoraal overzicht 2009 (SEC(2009)1111), – gezien de mededeling van de Commissie van 23 september 2009 getiteld „Voorbereiden van onze toekomst: ontwikkeling van een gemeenschappelijke strategie voor sleuteltechnologieën in de EU” ( COM(2009)0512 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 3 maart 2010 getiteld „Europa 2020 – Een strategie voor slimme, duurzame en inclusieve groei” ( COM(2010)2020 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 6 oktober 2010 getiteld „Europa 2020-kerninitiatief: Innovatie-Unie” ( COM(2010)0546 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 28 oktober 2010 getiteld „Een geïntegreerd industriebeleid in een tijd van mondialisering – Concurrentievermogen en duurzaamheid centraal stellen” ( COM(2010)0614 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 9 november 2010 getiteld „Conclusies van het vijfde verslag over de economische, sociale en territoriale samenhang: de toekomst van het cohesiebeleid” ( COM(2010)0642 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 14 oktober 2011 getiteld „Het industriebeleid: het concurrentievermogen versterken – prestaties en beleidsmaatregelen van de lidstaten inzake het concurrentievermogen 2011” ( COM(2011)0642 ), – gezien het werkdocument van de diensten van de Commissie van 14 maart 2012 over elementen voor een gemeenschappelijk strategisch kader 2014-2020 voor het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds, het Cohesiefonds, het Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling en het Europees Fonds voor maritieme zaken en visserij (SWD(2012)0061), – gezien het werkdocument van de diensten van de Commissie van 24 april 2012 over het partnerschapsbeginsel bij de tenuitvoerlegging van de GSK-fondsen – elementen voor een Europese gedragscode voor partnerschap (SWD(2012)0106), – gezien de mededeling van de Commissie van 10 oktober 2012 getiteld „Een sterkere Europese industrie om bij te dragen tot groei en economisch herstel – Actualisering van de mededeling over het industriebeleid” ( COM(2012)0582 ), – gezien het werkdocument van de diensten van de Commissie van 10 oktober 2012 over het verslag over het Europese concurrentievermogen (SWD(2012)0299), – gezien het werkdocument van de diensten van de Commissie over het scorebord industriële prestaties 2012: prestaties en beleidsmaatregelen van de lidstaten op het gebied van het concurrentievermogen getiteld (SWD(2012)0298), – gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) van 26 mei 2010 over „De noodzaak van een geïntegreerde benadering van stadsvernieuwing” (7) , – gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie „Een geïntegreerd industriebeleid in een tijd van mondialisering: Concurrentievermogen en duurzaamheid centraal stellen” (CCMI/083 – CESE 808/2011), – gezien artikel 48 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie regionale ontwikkeling en het advies van de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en voedselveiligheid ( A7-0145/2013 ), A. overwegende dat de term „industrie” niet duidelijk is gedefinieerd en een veelheid aan sectoren kan omvatten; B. overwegende dat de industrie ongetwijfeld een van onze voornaamste troeven op het gebied van het internationale concurrentievermogen vormt, aangezien de EU zonder haar industrie niet zo'n belangrijke rol in het mondiale evenwicht van de economische krachten zou kunnen spelen; C. overwegende dat de industriële sector een leidende rol kan spelen in de economie van de EU, aangezien de Commissie schat dat voor elke honderd banen die in de industrie worden geschapen, zestig tot tweehonderd nieuwe banen kunnen worden geschapen in de rest van de economie; dat echter de industriële productie in de periode 2008-2011 is gekrompen van 20% tot 16% van het bbp van de EU en dat de werkgelegenheid in de sector met 11% is afgenomen; D. overwegende dat de Commissie probeert het verval van de industrie in de EU tot staan te brengen en de industrie vóór 2020 weer van haar huidige peil van circa 16% van het bbp terug te brengen op 20%; dat de industrie de voornaamste bestemming vormt voor private en publieke investeringen op het gebied van onderzoek, ontwikkeling en innovatie; E. overwegende dat het cohesiebeleid kan helpen bij het aanpakken van de structurele uitdagingen waarvoor de industriële sector in de Unie zich geplaatst ziet en kan bijdragen tot de verwezenlijking van de ambitieuze doelstellingen van de Europa 2020-strategie, waaronder de overgang naar een duurzame, koolstofarme, energie-efficiënte en inclusieve economie die kennis en werkgelegenheid bevordert; F. overwegende dat veel oude industrieregio's in Europa vergelijkbare problemen ondervinden, nl. dat lange perioden van groei in het verleden gevolgd werden door een ernstig economisch verval in de afgelopen jaren; G. overwegende dat grensregio's vanwege hun economische interdependentie en hun gemeenschappelijke kenmerken - bijvoorbeeld traditionele mijnbouw-, staal- en textielregio's - vaak te kampen hebben met dezelfde industriële uitdagingen; H. overwegende dat industriebeleid doorgaans gericht is op de specifieke dagelijkse problemen van de industrie en dat de sterke impact van dit beleid op regio's daarom vaak over het hoofd wordt gezien; I. overwegende dat uit onderzoek is gebleken dat de herstructurering van oude industrieregio's om een brede aanpak vraagt en dat administratieve obstakels dit kunnen belemmeren; J. overwegende dat lidstaten, regio's en steden in de EU met financiële beperkingen te maken hebben; dat vooral gebieden met een verouderde industrie zich vaak niet in een goede positie bevinden om voldoende middelen voor omschakeling aan te trekken; dat EU-financiering voor omschakeling en herstructurering als ondersteuning van regionale en grensoverschrijdende beleidsbenaderingen onontbeerlijk is; K. overwegende dat steden de drijvende kracht vormen achter vernieuwing en duurzame groei en een belangrijke functie vervullen bij het aanpakken van de uitdagingen in oude industriegebieden; L. overwegende dat nieuwe en innovatieve geïntegreerde benaderingen, mede mogelijk gemaakt door een passend wetgevingskader en slimmespecialisatiestrategieën, noodzakelijk zijn om regio's en steden te helpen bij het benutten van hun innovatiepotentieel en bij een heroriëntering van hun industrieën op opkomende producten en diensten en gemondialiseerde markten; M. overwegende dat er in het herindustrialisatiebeleid onvoldoende rekening wordt gehouden met het potentieel van culturele en creatieve industrieën, die een essentiële potentiële bron van groei, innovatie en werkgelegenheid vormen, bijdragen tot sociale samenhang en een doeltreffend middel vormen in de strijd tegen de huidige recessie; 1. vestigt de aandacht op de bestaande middelen die beschikbaar zijn via het cohesiebeleid en de structuurfondsen, door gebruikmaking van de financieringsinstrumenten voor de Europese Investeringsbank, alsook in het kader van nationaal, regionaal en gemeentelijk economisch beleid ter ondersteuning van de omschakeling van oude industriegebieden en de herindustrialisatie van door de crisis getroffen industriegebieden, met als doel een moderne en duurzame herindustrialisatie door te voeren; betreurt het echter dat deze opties niet altijd inspelen op de werkelijke regiospecifieke problemen en dat de lidstaten en de regio's de beschikbare structurele en investeringsfinanciering niet volledig gebruiken op een moment dat de industrie zwaar wordt getroffen door de crisis; 2. wijst erop dat aanvullende steunmaatregelen nodig zijn om oude industriegebieden - en met name gebieden die van één industrie afhankelijk zijn - te helpen, zodat deze met succes nieuwe ontwikkelingspaden kunnen bewandelen, waarbij zij zich met name richten op de creatieve en culturele industrie, en ertoe kunnen bijdragen dat leegstaande industriecomplexen weer in gebruik worden genomen, wat een belangrijke rol kan spelen bij de herontwikkeling daarvan; 3. vraagt om meer geïntegreerde en systematische benaderingen van industriële vernieuwing en regionale ontwikkeling, en om een grotere samenhang tussen de verschillende beleidsmaatregelen op EU-, nationaal, regionaal, interregionaal en grensoverschrijdend niveau, opdat het potentieel van de Europese industriesector volledig kan worden benut; benadrukt dat het van belang is economische zones van regionaal belang en technologieparken te creëren op basis van publiek-private partnerschappen en bij te dragen tot een beter gebruik van plaatselijke en regionale menselijke en financiële hulpbronnen, met gebruikmaking van de meest recente technologieën; 4. benadrukt dat het succes van een dergelijke industriële vernieuwing, in combinatie met regionale ontwikkeling, afhankelijk is van het bestaan van effectief beleid op gebieden als cohesie, economisch bestuur, onderzoek en innovatie, energie, de digitale agenda, duurzame ontwikkeling, culturele en creatieve sectoren, nieuwe kwalificaties en banen, enz.; 5. is van mening dat de belangrijkste uitdagingen voor oude industrieregio's zijn gelegen in: 6. benadrukt dat een kernpunt van de regionale strategieën voor industriegebieden gevormd moet worden door maatregelen voord de bescherming van de kwaliteit van bodem, water en lucht, het behoud van regionale en lokale biodiversiteit en natuurlijke rijkdommen en de zuivering van grond en water, zodat milieuschadelijke stoffen niet meer in de natuur terechtkomen; 7. acht het van belang dat strategieën voor industriegebieden een geïntegreerde aanpak omvatten voor duurzame vervoersmogelijkheden van en naar deze gebieden, zowel voor grondstoffen als voor goederen en personen, en voor de benodigde (bestaande dan wel toekomstige) infrastructuur; meent dat een dergelijke aanpak kan helpen de ecologische voetafdruk van stedelijke en industriegebieden te verkleinen en ervoor kan zorgen dat in lokale behoeften wordt voorzien, terwijl natuurlijke rijkdommen en natuurlijk kapitaal worden beschermd en een positieve bijdrage wordt geleverd aan de menselijke gezondheid; 8. is van mening dat als gevolg van het uitbreidingsproces van de EU de verschillen tussen regio's zijn toegenomen, waardoor het publiek minder weet heeft van en aandacht heeft voor oude industrieregio's met onvoldoende investeringsmogelijkheden voor concrete regionale ontwikkelingsstrategieën; 9. verzoekt de Commissie de huidige situatie in oude industrieregio's te beoordelen, de belangrijkste uitdagingen ervan in kaart te brengen en informatie en richtsnoeren te verstrekken voor deze regio's, met als doel via democratische procedures op basis van een breed partnerschap regionale ontwikkelingsstrategieën uit te stippelen die de duurzame-ontwikkelingsperspectieven van deze regio's kunnen helpen verbeteren doordat gebruik wordt gemaakt van hun endogene mogelijkheden; 10. benadrukt dat versterking van het industriële fundament van de economie noodzakelijk is om vooruitgang te boeken op het gebied van groei en werkgelegenheid en om de doelstellingen van de EU 2020-strategie te verwezenlijken, en dat industriegerelateerde rijkdommen in de zin van cultureel, historisch en architectonisch erfgoed en de in oude industrieregio's aanwezige deskundigheid een onvervangbare basis hiervoor kunnen vormen en daarom in stand gehouden moeten worden en aangepast aan de nieuwe behoeften; 11. merkt op dat tal van voormalige industriegebieden veel mogelijkheden bieden voor een hogere energie-efficiëntie door moderne technologie en bouwnormen toe te passen, en dat dit zowel de regionale economie als het milieu ten goede zal komen; 12. wijst er nogmaals op dat waar oude industrieregio's hebben geprobeerd om nieuwe kansen voor regionale ontwikkeling te verkennen, ze het meest succesvol zijn geweest wanneer ze deze strategieën hebben gebaseerd op hun historische kenmerken, hun plaatselijke hulpbronnen, hun industrieel erfgoed en hun ervaringen en capaciteiten; 13. wijst erop dat stedelijke gebieden een belangrijke rol spelen bij innovatie en duurzame ontwikkeling en dat omschakelingspogingen niet succesvol kunnen zijn als er op dit gebied niet genoeg wordt geïnvesteerd, aangezien de EU-doelstellingen zonder maatregelen voor gebouwen en stedelijk vervoer niet zullen worden verwezenlijkt; 14. is van mening dat het verval in de meeste oude industrieregio's deels is te wijten aan de afhankelijkheid van monostructuren; is van mening dat het contraproductief is om een economie uitsluitend op monostructuren te bouwen en dat een gediversifieerde economie van het grootste belang is voor duurzame groei en werkgelegenheid; 15. verzoekt de Commissie om politieke concepten en instrumenten te ontwikkelen waarin een koppeling wordt aangebracht tussen enerzijds het Cohesiefonds en de structuurfondsen en anderzijds het industriebeleid teneinde de structurele transformatie van oude industrieregio's in moderne industrieregio's te bevorderen; 16. is van mening dat regionale industriestrategieën moeten stoelen op een geïntegreerde benadering waarbij onder meer werkgelegenheid, opleiding en onderwijs aan bod komen en die tot doel heeft groeiende sectoren die duurzame plaatselijke en regionale banen kunnen opleveren, vooral voor jongeren, te bevorderen, zoals bijvoorbeeld innoverende kmo's, als onderdeel van het programma voor het concurrentievermogen van kmo's (COSME); vestigt de aandacht op de bijzondere rol die steden spelen bij de ontwikkeling van regionale strategieën voor industriegebieden; meent in dit verband dat steden cruciaal zijn voor het bereiken van slimme groei; benadrukt daarom dat vooral steden met een oude industriebasis een enorm potentieel bieden, dat de EU ten volle moet verkennen; verzoekt de Commissie nauwer overleg te plegen met de betrokken steden om het profiel van steden als rechtstreekse partners van de EU te verhogen; 17. benadrukt dat met name steun voor energie-efficiënte renovatie van gebouwen regio's zal helpen koolstofemissies te verminderen en lokale werkgelegenheid te scheppen en consumenten geld zal helpen besparen op hun verwarmingsrekeningen; 18. verzoekt de Commissie om munt te slaan uit synergieën tussen het cohesiebeleid en het industriebeleid om het concurrentievermogen en de groei te ondersteunen en de lidstaten, de regio's en de steden bij te staan bij het vinden van een basis voor regionaal georiënteerde strategieën voor industriële ontwikkeling; 19. is van mening dat er geen specifieke blauwdruk voor regionale strategieën voor industriegebieden voor de EU als geheel bestaat en dat een lokale en regionale benadering het meest passend is voor de ontwikkeling van regionale strategieën; verzoekt de Commissie om regionaal economisch onderzoek te ondersteunen in het kader van het initiatief Horizon 2020, dat de ontwikkeling van aan specifieke regio's aangepaste strategieën voor oude industriegebieden mogelijk maakt; 20. vestigt de aandacht op het feit dat de kenmerken van regio's in aanmerking dienen te worden genomen bij het plannen van regionale ontwikkelingsstrategieën; is in dit verband, en gezien het model dat met de op een bottom-up-aanpak stoelende strategieën voor plattelandsontwikkeling (LEADER) aan plattelandsgebieden wordt geboden, van mening dat bottom-up-initiatieven inzake lokale ontwikkeling voor stedelijke gebieden moeten worden aangemoedigd; 21. verzoekt de Commissie gebruik te maken van de in het verleden opgedane ervaringen met stedelijke gebieden als Manchester in het Verenigd Koninkrijk, Lille in Frankrijk, Essen en het Ruhrgebied in Duitsland en Bilbao in Spanje, waar EU-financiering heeft bijgedragen tot de omschakeling en herstructurering van oude industrieregio's, om toekomststrategieën voor andere regio's in de EU op te stellen; 22. is verheugd over de positieve gevolgen van de toekenning van de status van Culturele Hoofdstad van Europa aan steden als Glasgow en Lille en andere steden en stedelijke agglomeraties die voorheen in industrieel verval verkeerden en wijst op het belang van cultuur en creativiteit als katalysatoren voor stadsvernieuwing en regionale aantrekkelijkheid; 23. benadrukt dat de duurzame regeneratie van oude industrieregio's decennia kost en zeer hoge kosten met zich meebrengt en daardoor vaak de administratieve en financiële capaciteiten van lokale en regionale overheidsinstanties te boven gaat; wijst in dit verband op de noodzaak om aan regionale en lokale overheden en organen technische bijstand te verstrekken; 24. benadrukt dat de nieuwe instrumenten voor „geïntegreerde territoriale investering”, zoals voorgesteld in artikel 99 van de ontwerpverordening inzake gemeenschappelijke bepalingen voor de nieuwe financieringsperiode 2014-2020, een kans zouden kunnen bieden om regionale ontwikkelingsstrategieën te ontwikkelen over administratieve grenzen heen; 25. verzoekt de lidstaten om al te ingewikkelde regels voor begunstigden te vermijden; herhaalt dat wanneer er EU-regels bestaan, nationale regels kunnen worden geschrapt om dubbele of conflicterende regelgeving te voorkomen; 26. verzoekt de Commissie om een gegevensbank van bestaande bedrijvengebieden en regionale bedrijvenparken op te zetten om vast te kunnen stellen welke de beste modellen zijn die ook in de andere regio's kunnen worden toegepast en om deze af te stemmen op lokale en regionale ontwikkelingsstrategieën voor de lange termijn, en om richtsnoeren te geven voor de wijze waarop middelen ter ondersteuning van het omschakelingsproces moeten worden gebruikt; 27. is van oordeel dat de ontwikkeling van de ondernemingsgeest bij jongeren meer moet worden ondersteund door middel van toegang tot Europese fondsen en bedrijfsadvies; 28. verzoekt de lidstaten ervoor te zorgen dat oude industrieregio's volledig kunnen profiteren van nationale en Europese fondsen, zodat de EU aan een „nieuwe industriële revolutie” kan beginnen; 29. benadrukt de noodzaak van verdere concentratie van de steun in het kader van het cohesiebeleid op industriële omschakeling in de regio's, met name op gebied als bedrijfsinnovatie en -investeringen, sociale integratie, geïntegreerde benaderingen van stedelijke ontwikkeling, en stadsvernieuwing; 30. verzoekt de lidstaten hun regio's te helpen deelnemen aan de „slimme specialisatie”-aanpak; herhaalt dat de regio's behoefte hebben aan op maat gesneden duurzameontwikkelingsstrategieën om succesvol te kunnen zijn; merkt op dat lokale overheidsinstanties zonder steun van de Commissie en de lidstaten in veel gevallen niet in staat zijn de noodzakelijke knowhow te verwerven en ervaring op te doen; 31. is van mening dat er industriegebieden moeten worden gecreëerd die een impuls zullen geven aan de ontwikkeling van de steden; stelt zich op het standpunt dat er meer nadruk moet worden gelegd op onderzoek, innovatie en onderwijs en opleiding en herinnert in dit verband aan de creatieve rol van universiteiten; is voorstander van het opzetten van netwerken voor innovatie, concurrentievermogen en ondernemerschap op regionaal niveau om zo te zorgen voor betere contacten tussen universiteiten, het bedrijfsleven en kenniscentra, wat zal leiden tot nieuwe industriële activiteiten die de ontwikkeling van sectorale specialisatiestrategieën stimuleren en de vorming van industriële clusters bevorderen; verzoekt de Commissie en de betrokken lidstaten aan te dringen op meer transparantie rond de toewijzing van middelen aan de betrokken belanghebbenden; 32. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad, de Commissie en de lidstaten. (Gewone wetgevingsprocedure: eerste lezing) Het Europees Parlement, – gezien het voorstel van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad ( COM(2011)0688 ), – gezien artikel 294, lid 2, en artikel 192, lid 1, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, op grond waarvan het voorstel door de Commissie bij het Parlement is ingediend (C7-0392/2011), – gezien artikel 294, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité van 22 februari 2012 (1) , – na raadpleging van het Comité van de Regio's, – gezien de schriftelijke toezegging van de vertegenwoordiger van de Raad van 6 maart 2013 om het standpunt van het Europees Parlement goed te keuren, overeenkomstig artikel 294, lid 4, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien artikel 55 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie industrie, onderzoek en energie en de adviezen van de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en voedselveiligheid en de Commissie juridische zaken ( A7-0121/2013 ), 1. stelt onderstaand standpunt in eerste lezing vast; 2. verzoekt om hernieuwde voorlegging indien de Commissie voornemens is ingrijpende wijzigingen in haar voorstel aan te brengen of dit door een nieuwe tekst te vervangen; 3. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en aan de Commissie alsmede aan de nationale parlementen. Standpunt van het Europees Parlement in eerste lezing vastgesteld op 21 mei 2013 met het oog op de vaststelling van Richtlijn 2013/.../EU van het Europees Parlement en de Raad betreffende de veiligheid van offshore olie- en gasactiviteiten en tot wijziging van Richtlijn 2004/35/EG (Aangezien het Parlement en de Raad tot overeenstemming zijn geraakt, komt het standpunt van het Parlement overeen met de definitieve rechtshandeling: Richtlijn 2013/30/EU.) Het Europees Parlement , – gezien de mededeling van de Commissie „Hernieuwbare energie: een belangrijke speler op de Europese energiemarkt” en de begeleidende werkdocumenten ( COM(2012)0271 ), – gezien artikel 194, lid 1, van het VWEU, – gezien de mededeling van de Commissie over het Stappenplan Energie 2050 ( COM(2011)0885 ), – gezien Richtlijn 2009/28/EG van het Europees Parlement en de Raad van 23 april 2009 ter bevordering van het gebruik van energie uit hernieuwbare bronnen en houdende wijziging en intrekking van Richtlijn 2001/77/EG en Richtlijn 2003/30/EG (1) , – gezien het werkdocument van de diensten van de Commissie bij het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad ter bevordering van het gebruik van energie uit hernieuwbare bronnen (SEC(2008)0057), – gezien Verordening (EU) nr. 1227/2011 van het Europees Parlement en de Raad van 25 oktober 2011 betreffende de integriteit en transparantie van de groothandelsmarkt voor energie (2) , – gezien Richtlijn 2009/72/EG van het Europees Parlement en de Raad van 13 juli 2009 betreffende gemeenschappelijke regels voor de interne markt voor elektriciteit en tot intrekking van Richtlijn 2003/54/EG (3) , – gezien Richtlijn 2009/73/EG van het Europees Parlement en de Raad van 13 juli 2009 betreffende gemeenschappelijke regels voor de interne markt voor aardgas en tot intrekking van Richtlijn 2003/55/EG (4) , – gezien artikel 48 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie industrie, onderzoek en energie en de adviezen van de Commissie internationale handel, de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en voedselveiligheid, de Commissie regionale ontwikkeling en de Commissie landbouw en plattelandsontwikkeling ( A7-0135/2013 ), A. overwegende dat het aandeel van hernieuwbare energie (RES) in de Europese energiemix op de korte, middellange en lange termijn stijgt en dat hernieuwbare energie een belangrijke bijdrage levert tot een veilige, onafhankelijke, gediversifieerde en emissiearme energievoorziening in Europa; B. overwegende dat het potentieel van de Europese hernieuwbare energiebronnen voor de energievoorziening nog niet ten volle is benut; C. overwegende dat het toenemende aandeel van hernieuwbare energie in de Europese energiemix een uitbreiding van de bestaande netwerk- en IT-infrastructuur noodzakelijk maakt; D. overwegende dat diversificatie van onze energiemix afhankelijk is van een breed scala aan hernieuwbare-energietechnologieën (waterkracht, aardwarmte, zonne-energie, getijdekracht, wind, warmtewisselaars, biomassa en biobrandstoffen) die verschillende diensten bieden in de vorm van elektriciteit, verwarming en koeling alsmede transportoplossingen; E. overwegende dat binnen het energiebeleid altijd een evenwicht gevonden moet worden tussen de doelstellingen voorzieningszekerheid, concurrentiekracht en ecologische verantwoordheid; F. overwegende dat de EU momenteel voor meer dan de helft van haar eindenergieverbruik afhankelijk is van ingevoerde energie; G. overwegende dat tot de doelstellingen van het EU-energiebeleid behoort, de ontwikkeling van nieuwe en bestaande vormen van hernieuwbare energie te stimuleren, in een geest van solidariteit tussen de lidstaten bij de totstandbrenging van de interne markt, en met oog voor de noodzakelijke bescherming en verbetering van het milieu; H. overwegende dat de afronding van de interne energiemarkt tegen 2014 moet zorgen voor nieuwe en meer marktdeelnemers, waaronder een groeiend aantal kleine en middelgrote ondernemingen die hernieuwbare energie produceren; I. overwegende dat liberalisering en marktwerking doorslaggevend zijn geweest voor de verlaging van de energieprijs voor alle consumenten in de EU; J. overwegende dat in de opzet van de EU-Verdragen het recht van de lidstaten om zelf de voorwaarden voor de exploitatie van hun energiebronnen te bepalen, om hun keuze te maken tussen verschillende energiebronnen, alsook om de algehele structuur van hun energievoorziening vorm te geven, tot de bevoegdheid van de lidstaten behoort, al blijven een betere samenwerking en communicatie niettemin van essentieel belang; overwegende dat de Commissie in haar Stappenplan Energie 2050 tot de slotsom komt dat er voor elk mogelijk scenario voor het Europees energiesysteem een substantieel hoger aandeel aan hernieuwbare energie nodig is; K. overwegende dat de EU volgens schattingen goed op schema ligt om haar doelstelling om uiterlijk in 2020 20% van haar energie uit RES op te wekken, te bereiken; L. overwegende dat bij de opwekking van energie uit hernieuwbare bronnen in de voorbije jaren technologische vooruitgang is geboekt en dat Europa op dit gebied mondiaal een leidende positie inneemt; M. overwegende dat de economische en schuldencrisis in Europa nog niet is overwonnen en de overheidsbegrotingen in het investeerdersvertrouwen nog altijd onder grote druk staan; overwegende dat de crisis benut zou kunnen worden als een kans om de noodzakelijke investeringen in schone technologieën te plegen en zo werkgelegenheid en economische groei te creëren; N. overwegende dat op de Europese geliberaliseerde energiemarkten de groei van hernieuwbare energie afhankelijk is van private investeringen die op hun beurt weer afhangen van de stabiliteit van het beleid voor hernieuwbare energie; O. overwegende dat investeerders ook na 2020 zekerheid en continuïteit voor hun toekomstige investeringen nodig hebben; P. overwegende dat het energieverbruik moet worden verminderd en de efficiëntie van de energieproductie, -overdracht, en -verbruik moeten worden verbeterd; Q. overwegende dat er voor hernieuwbare verwarmings- en koelingstechnologieën een doorslaggevende rol is weggelegd in het koolstofarm maken van de energiesector; R. overwegende dat het Stappenplan Energie onderkent dat „gas cruciaal zal zijn voor de omvorming van het energiesysteem”, omdat het voorziet in zowel de middellast als de basislast ten behoeve van hernieuwbare energiebronnen; S. overwegende dat de Europese Commissie berekend heeft dat een optimale handel in hernieuwbare energiebronnen besparingen kunnen opleveren tot een bedrag van 8 miljard euro per jaar; T. overwegende dat de huidige wetgeving inzake bosbeheer voorziet in een afdoende kader waarmee kan worden aangetoond dat in de EU geproduceerde bosbiomassa duurzaam is; Voor de bruikbaarheid van hernieuwbare energie 1. deelt de mening van de Commissie dat hernieuwbare energiebronnen (RES), gepaard met energie-efficiënte maatregelen en flexibele en slimme infrastructuur, 'no regrets'-opties zijn in de door de Commissie aangegeven zin, en dat zulke energiebronnen in de toekomst een steeds groter aandeel zullen hebben in de energievoorziening in Europa, voor elektriciteit, verwarming (waaraan bijna de helft van de totale energievraag in de EU opgaat), koeling en vervoer, en Europa minder afhankelijk zullen maken van conventionele energie. voegt daaraan toe dat er doelstellingen en mijlpalen voor de periode tot 2050 moeten worden geformuleerd om in de EU een geloofwaardige toekomst te kunnen bieden voor hernieuwbare energie; herinnert eraan dat alle scenario's die de Commissie in haar „Stappenplan Energie 2050” heeft onderzocht, uitgaan van een aandeel hernieuwbare energie in de energiemix van de EU van ten minste 30% in 2030; wil daarom voorstellen dat de EU streeft naar een nog groter aandeel aan hernieuwbare energie en vraagt de Commissie om een EU-wijde doelstelling voor hernieuwbare energiebronnen voor 2030 voor te stellen, rekening houdend met de wisselwerking daarvan met andere mogelijke klimaat- en energiedoelstellingen zoals bijvoorbeeld voor een verminderde uitstoot van broeikasgassen, en ook het effect ervan op het concurrentievermogen van het bedrijfsleven in de EU, waaronder ook de bedrijfssectoren op gebied van hernieuwbare energie; 2. beklemtoont dat hernieuwbare energiebronnen niet alleen helpen om de klimaatverandering aan te pakken en de onafhankelijkheid van Europa op het vlak van energie vergroten, maar ook aanzienlijke bijkomende milieuvoordelen bieden dankzij de beperking van luchtverontreiniging, afval en waterverbruik en van een aantal andere risico's die inherent zijn aan traditionele vormen van energieopwekking; 3. onderstreept dat veilige, betrouwbare, betaalbare en ecologisch duurzame energievoorziening onmisbaar is voor het concurrentievermogen van de Europese economie; benadrukt dat de helft van de elektriciteitscentrales in de EU in de komende tien jaar moet worden vervangen en dat het energievoorzieningssysteem gemoderniseerd moet worden, en flexibeler moet worden om ruimte te maken voor het te verwachten grotere aandeel van hernieuwbare energiebronnen; benadrukt dat het aandeel van hernieuwbare energiebronnen in elektriciteit, verwarming en koeling, en vervoer op een kostenefficiënte manier moet worden vergroot, met medeweging van de baten en volledige kosten van hernieuwbare energiebronnen, met inbegrip van systeemkosten, onder waarborging van de voorzieningszekerheid; heeft oog voor de steeds grotere concurrentiekracht die van RES-technologieën uitgaat, en onderstreept dat hernieuwbare energiebronnen en „clean tech”-bedrijfstakken tot de belangrijkste drijvende krachten behoren achter het Europese concurrentievermogen, met een enorm werkgelegenheidspotentieel, die een belangrijke bijdrage leveren aan de ontwikkeling van nieuwe bedrijfstakken en exportmarkten; 4. merkt op dat de intensievere ontwikkeling van hernieuwbare energie in de EU-lidstaten waarschijnlijk een toenemend gebruik van biomassa met zich zal brengen, hetgeen de uitwerking van precieze duurzaamheidscriteria voor vaste en gasvormige biomassa nodig maakt; 5. wijst erop dat de huidige en verwachte bijdrage van biomassa en andere controleerbare energiebronnen binnen de hernieuwbare energiesector meer in het zicht moeten worden gebracht van belanghebbende partijen, omdat dit bevorderlijk is voor een eerlijk en evenwichtig besluitvormingsproces; 6. verlangt van de EU de garantie dat het bevorderen van hernieuwbare bronnen bij de productie en het gebruik van energie de voedselzekerheid en de kwalitatief hoogwaardige en duurzame voedselproductie alsook het concurrentievermogen van de landbouw niet in gevaar brengt; 7. merkt op dat een aantal elementen in het voedselsysteem gevoelig zijn voor hogere energiekosten en dat dit een averechts effect teweeg kan brengen voor producenten en consumenten; 8. onderkent dat er een grote vermindering van de CO2-uitstoot kan worden bewerkstelligd door voertuigen voor korte en lange afstanden, met name zware bedrijfsvoertuigen, op biomethaan te laten rijden en voertuigen in steden voor korte afstanden op elektriciteit; 9. is ervan overtuigd dat de terugwinning van afvalstoffen mogelijkheden biedt tot een verdere ontwikkeling van hernieuwbare energiebronnen en de verwezenlijking van de doelstellingen van een Europees energieplan; 10. merkt op dat sommige hernieuwbare-energiebronnen zoals aardwarmte, lokaal en doorlopend warmte en elektriciteit kunnen leveren; is van mening dat deze lokale energiebronnen de energie-onafhankelijkheid van onder meer geïsoleerde gemeenschappen verhoogt; 11. onderstreept dat duurzame waterkracht in haar geheel bijdraagt tot de hernieuwbare energievoorziening van de toekomst en naast energieopwekking ook andere uiteenlopende waardevolle functies vervult, zoals bescherming tegen overstromingen en bijdragen tot een continue drinkwatervoorziening; roept de Commissie en de lidstaten daarom op om het publiek bewuster te maken van het veelzijdige nut van waterkracht; 12. verzoekt de Commissie en de lidstaten meer aandacht te besteden aan het onaangeboorde potentieel van hernieuwbare energie in de verwarmings- en koelsector en aan de verbanden tussen en de kansen die voortvloeien uit een intensiever gebruik van hernieuwbare energie enerzijds en de tenuitvoerlegging van de richtlijnen energie-efficiëntie en gebouwen anderzijds; 13. wijst op de bezuinigingsmogelijkheden die ontstaan wanneer bij de ontwikkeling van hernieuwbare energie rekening wordt gehouden met de omloop van de aarde rond de zon en de verschillende tijdzones in Europa; 14. stelt vast dat de lidstaten binnen het door Richtlijn 2009/28/EG inzake hernieuwbare energie geboden kader, op dit moment ieder voor zich bezig zijn met bevordering van hernieuwbare energie, onder zeer uiteenlopende nationale bestuurlijke verhoudingen, hetgeen een ongelijkmatige ontwikkeling nog meer in de hand werkt, terwijl het potentieel voor ontwikkeling van hernieuwbare energiebronnen toch al varieert wegens al dan niet technische en natuurlijke omstandigheden, en gezien de uiteenlopende regionale concurrentievoordelen; benadrukt dat een echt werkende interne markt ertoe kan bijdragen dat variërende mogelijkheden op gebied van hernieuwbare energie en een ongelijke verdeling van natuurlijke hulpbronnen globaal worden gecompenseerd; gelooft dat de meeste gebieden wel een bijdrage aan de invoering van hernieuwbare energie kunnen leveren; merkt echter op dat investeringen in hernieuwbare energiebronnen daar moeten worden aangemoedigd waar de mogelijkheden ervoor het grootst zijn, met het oog op een doeltreffende aanwending van openbare middelen; 15. stelt vast dat de maatschappelijke en politieke acceptatie van hernieuwbare energie niet overal hetzelfde is, wat ook voor de meeste andere vormen van energieopwekking en infrastructuur geldt; merkt op dat de beschikbaarheid van publieke en private financiële middelen voor de bevordering van hernieuwbare energiebronnen sterk varieert; beschouwt toegang tot inveseringskapitaal nadrukkelijk als cruciale factor voor de verdere ontwikkeling van hernieuwbare energie, speciaal in het licht van de financiële crisis die tot een grote spread op kapitaal van investeerders heeft geleid; is van mening dat daar waar er onvolkomenheden zijn op de markt of waar producenten moeilijker via de markt aan financiering kunnen komen, de toegang tot meer kapitaal voor hernieuwbare energiebronnen moet worden ergemakkelijkt; stelt voor dat de Commissie samen met de Europese Investeringsbank en nationale overheidsinstellingen de mogelijkheden nagaat om innovatieve financiële instrumenten in te zetten voor de financiering van hernieuwbare-energieprojecten, terwijl de koolstofmarkten hun aandeel moeten leveren bij de aanmoediging van investeringen in hernieuwbare energiebronnen; 16. merkt op dat sommige hernieuwbare energiebronnen op de energiemarkt economisch concurrerend zijn en dat ook andere technologieën dichter bij de marktprijzen komen; is het eens met de Commissie dat alle geschikte en financieel draagbare middelen gebruikt moeten worden om de concurrentiekracht van hernieuwbare energie verder op te voeren; 17. is van mening dat de subsidies die de mededinging verstoren en die milieuonvriendelijke fossiele brandstoffen ondersteunen, geleidelijk moeten worden afgeschaft; Hernieuwbare energie op de Europese energiemarkt 18. merkt op dat de interne markt voor gas en elektriciteit die uiterlijk 2014 zou moeten worden voltooid van cruciaal belang is voor de integratie van hernieuwbare energiebronnen en dienen zal als een kostenefficiënte manier van balancering van variabele elektriciteitsproductie; is ingenomen met het verslag van de Commissie over de stand van zaken met betrekking tot de voltooiing van de energiemarkt en de uitvoering van het derde energiepakket; roept de Commissie op om alle haar ter beschikking staande instrumenten te benutten, en lidstaten desnoods voor het Hof van Justitie te dagen, om de intene energiemarkt zo snel mogelijk tot voltooiing te brengen; vraagt de Commissie om ongewenste marktconcentratie tegen te gaan wanneer de mededinging daardoor belemmerd wordt; verzoekt de lidstaten om verder te werken aan de volledige tenuitvoerlegging van de wetgeving voor de energiemarkt, aan de ontwikkeling van interconnecties, alsook aan de wegwerking van energie-eilanden en knelpunten; 19. stelt vast dat er momenteel, als gevolg van de verschillende nationale marktomstandigheden, het verschillend potentieel en de verschillende ontwikkelings- en rijpingsfases in de technologie, in de Unie sprake is van een grote verscheidenheid aan stimuleringsregelingen voor hernieuwbare energie; onderstreept dat deze verscheidenheid extra problemen oplevert voor de interne markt, bijvoorbeeld vanwege de daardoor veroorzaakte inefficiëntie bij grensoverschrijdende in- en verkoop van elektriciteit; zou begeleidend optreden door de Commissie met het oog op hervorming van die stimuleringsregelingen toejuichen; 20. merkt op dat de voltooiing van de interne markt voor energie vooral de consument ten goede komt; onderschrijft de opvatting van de Commissie dat de concurrentieregels ook moeten gelden voor hernieuwbare energiebronnen als deze marktrijp en economisch levensvatbaar zijn, evengoed als voor andere energiebronnen, omdat concurrentie de beste stimulans biedt tot innovatie en kostendalingen, en voorkoming van verdere verbreiding van energiearmoede; benadrukt dat de nog altijd gereguleerde retailprijzen consumenten nog altijd belemmeren in hun vrije keuze; 21. merkt op dat de door Richtlijn 2009/28/EG ter bevordering van het gebruik van energie uit hernieuwbare bronnen ingestelde samenwerkingsmechanismen tot op heden niet veel benut zijn, maar dat er nu een aantal samenwerkingsmechanismen op stapel staat; verwijst naar bevindingen van de Commissie, waaruit blijkt dat betere benutting van de bestaande samenwerkingsmogelijkheden aanzienlijke voordelen zou opleveren zoals verregaande stimulering van de handel; is ingenomen met het door de Commissie uitgesproken voornemen om richtsnoeren uit te vaardigen voor samenwerking binnen de EU, waarin de praktische toepassing van samenwerkingsmechanismen wordt uitgelegd, de uitdagingen worden beschreven alsmede de wijze van aanpak daarvan; vraagt de Commissie erop toe te zien dat die richtsnoeren door de lidstaten worden gevolgd; verzoekt de Commissie tevens om een interpretatie van artikel 13 van de RES-richtlijn (2009/28/EG) op te nemen om ervoor te zorgen dat de lidstaten de richtlijn correct omzetten en om te voorkomen dat overheden certificerings- en vergunningsprocedures dusdanig toepassen dat de mededinging wordt verstoord; roept de lidstaten op om de samenwerkingsmechanismen vervolgens waar mogelijk meer te gaan gebruiken en ook meer onderling te communiceren; 22. is ingenomen met het feit dat de methoden ter voorspelling van de op de intra-daymarkten beschikbare windcapaciteit zijn verbeterd, waardoor elektriciteit afkomstig van variabele hernieuwbare energiebronnen beter kan worden geïntegreerd; is tevens ingenomen met de nieuwe netwerkcodes die krachtens het derde pakket betreffende de interne energiemarkt dat momenteel door relevante actoren ontwikkeld wordt, vereist zijn en die tot een gestabiliseerde frequentie leiden waardoor wordt bijgedragen aan een betere integratie van elektriciteit die is opgewekt uit hernieuwbare energiebronnen; 23. onderstreept dat er in alle lidstaten zo snel mogelijk juiste marktregelingen moeten komen die de geleidelijke integratie van hernieuwbare energiebronnen in het energiestelsel en de Europese interne energiemarkt moeten vergemakkelijken, en dat de verschillende vormen van hernieuwbare energie, al naargelang hun intrinsieke kenmerken en mogelijkheden, op den duur de stabiliserende functies en taken binnen het stelsel moeten overnemen die tot dusver door conventionele energiebronnen werden vervuld; Onderstreept dat in de EU reeds veelbelovende voorbeelden van zulke markten bestaan; dringt er in dit verband op aan dat bij de planning en tenuitvoerlegging in sterkere mate rekening wordt gehouden met de positieve en negatieve en de directe en indirecte neveneffecten van hernieuwbare energiebronnen met name voor de bestaande infrastructuur, zoals transmissie- en distributienetwerken, en voor milieu, biodiversiteit en natuurbehoud; vraagt de Commissie en de lidstaten het publiek meer bewust te maken van de potentiële effecten van de verschillende hernieuwbare energie-technologieën; 24. vraagt de Commissie om aan de hand van een kosten-batenanalyse na te gaan welk effect de bestaande milieuwetgeving, zoals de kaderrichtlijn water of de vogelrichtlijn, op de ontwikkeling van hernieuwbare energiebronnen zal hebben; Eisen op het gebied van infrastructuur 25. stelt vast dat hernieuwbare bronnen die energie in het netwerk voeden, gedecentraliseerd en afgelegen, weersafhankelijk en wisselvallig als zij in bepaalde gevallen zijn, een andere infrastructuur vergen dan de huidige, die alleen voor conventionele energie is ontwikkeld; onderstreept dat deze modernisering van het energienet de veranderingen op het vlak van productie-, transmissie-, distributie- en balanceringstechnologieën als deel van het algehele energiesysteem moet kunnen opvangen; benadrukt dat sommige hernieuwbare-energiebronnen tegenwicht kunnen bieden aan variabele energiebronnen en daardoor de behoefte aan bijkomende netwerkinfrastructuur kunnen verlichten; benadrukt dat er dringend infrastructuur moet worden aangelegd, omdat dit van doorslaggevend belang is voor het welslagen van de interne markt en de integratie van hernieuwbare energie; merkt op dat uitvoering van het energie-infrastructuurpakket in dit opzicht van cruciaal belang is, vooral met het oog op snellere aanleg van nieuwe infrastructuur met een grensoverschrijdende impact; beklemtoont dat procedures voor vergunningverlening aan energie-infrastructuurprojecten moeten worden versneld; 26. stelt vast dat de capaciteit van talloze locaties voor hernieuwbare energie niet ten volle wordt benut, omdat het netwerk niet in staat is de op deze manier geproduceerde energie op te nemen; 27. stelt vast dat de ontwikkeling van hernieuwbare energiebronnen met variabele toevoer met het oog op de voozieningszekerheid een flexibele opvang en een flexibele back-up moeten worden gebalanceerd middels een geïntegreerd en onderling verbonden Europese elektriciteitsnet dat grensoverschrijdende verhandeling, vraagrespons, energieopslag en flexibele energiecentrales mogelijk maakt; verzoekt de Commissie om na te gaan of er capaciteitsproblemen zijn in de EU en hoeveel vaste capaciteit er binnen het kader van een geïntegreerd Europees elektriciteitssysteem geleverd kan worden door variabele RES, alsook om te bekijken wat het mogelijke effect is op de toereikendheid van de productiecapaciteit; is het met de Commissie eens dat de opbouw van reservecapaciteit hoge kosten met zich brengt en de prijsprikkels kan scheeftrekken; neemt nota van het feit dat er steeds meer behoefte is aan een stabiel beleidskader dat economische garanties biedt voor de beschikbaarheid van deze reserves, en ook aan systeem- en balanceringsdiensten; wijst de gedachte van een subsidiewedloop tussen energiebronnen van de hand en pleit voor een inrichting van de energiemarkt die op de langetermijndoelstellingen voor het energie- en klimaatbeleid van de Unie is afgestemd, en die integratie van marktrijpe hernieuwbare energie-technologieën in de interne energiemarkt mogelijk maakt, maar onderkent dat er in het verleden bij de ontwikkeling van alle energiebronnen altijd staatssteun nodig is geweest; 28. wijst op het grote belang van een kostenefficiënte invoering van hernieuwbare energie, een alles overkoepelend netwerk en het offshorenetwerk in de Noordzee; wijst wat dit betreft op het belang van het North Sea Countries' Offshore Grid Initiative (NSCOGI) nu er voor meer dan 140 GW aan offshore windmolenparken op stapel staan; roept de lidstaten en de Commissie op het NSCOGI meer elan te geven; 29. wijst er nog eens op dat de investeringen in hernieuwbare energiebronnen de afgelopen tien jaar goed waren voor meer dan de helft van alle investeringen in nieuwe opwekkingscapaciteit en dat dit alleen nog maar zal toenemen; onderstreept dat hernieuwbare energiebronnen, indien deze een hoog aandeel in de energiemix hebben, de huidige netinfrastructuur voor grote problemen stellen, die evenwel oplosbaar zijn; stelt vast dat in enkele lidstaten waar de grotere toevoer van hernieuwbare energiebronnen niet gepaard is gegaan met de ontwikkeling van energie-infrastructuur, dit zeer nadelige gevolgen heeft voor de betrouwbaarheid van de energievoorziening; onderstreept dat volgens het ENTSO een aanzienlijk deel van alle knelpunten in de Europese energienetwerken met de toevoer van hernieuwbare energiebronnen samenhangt; benadrukt het belang van nieuwe vormen van aanpak van flessenhalzen in de distributienetwerken, hetgeen evenwel niet altijd inhoudt dat netwerken moeten worden uitgebreid en versterkt; heeft er alle vertrouwen in dat de voordelen van de opschaling van het Europees netwerk, die eveneens voortvloeit uit de interne elektriciteitsmarkt, de kosten kunnen compenseren, dankzij een veel efficiëntere exploitatie van het energiestelsel van de EU; roept de transmissienetbeheerders op hun beleid voor de ontwikkeling van het netwerk dusdanig aan te passen dat onder behoud van de voorzieningszekerheid de integratie van de opwekkingscapaciteit van hernieuwbare energie in goede banen kan worden geleid, en hun samenwerking met distributienetbeheerders te versterken; 30. stelt vast dat veel van de beste en meest concurrerende locaties voor hernieuwbare energie in de EU op grote afstand van de verbruikscentra liggen, waardoor een optimaal gebruik van deze locaties afhankelijk wordt van de uitbouw van de transmissie- en distributiesystemen en de versterking van grensoverschrijdende aansluitingen; wijst ook op de voordelen van gedecentraliseerde voorziening van hernieuwbare energie in de nabijheid van verbruikscentra; onderstreept dat dit tot kostenvermindering kan leiden, de noodzaak van netuitbreiding kan terugdringen en verstopping kan voorkomen wanneer een adequate infrastructuur aanwezig is; benadrukt dat de Commissie de ontwikkeling van geschikte modelleringsinstrumenten moet stimuleren om de optimale mix te bepalen van grootschalige verafgelegen centrales en installaties op distributieniveau; Wijst op het potentieel van een geïntegreerde benadering van het energiesysteem die vraag en aanbod van zowel warmte als elektriciteit bestrijkt; wijst tevens op het potentieel van plaatselijke productie van hernieuwbare energie, zoals zeer kleinschalige of coöperatieve opwekking door burgers die tezamen investeren in de productie en voorziening van energie uit hernieuwbare bronnen als aardwarmte en zonne-energie, zoals uiteengezet in de mededeling van de Commissie; 31. stelt vast dat ontoereikende netcapaciteit en opslagmogelijkheden evenals een onvoldoende samenwerking van transmissiesysteembeheerders mede kunnen leiden tot ongecoördineerde grensoverschrijdende energiestromen en ernstige noodsituaties in andere lidstaten (loop flows) kunnen veroorzaken, die reductie van het vermogen met het oog op de voorzieningszekerheid steeds vaker nodig maken, wanneer de ontwikkeling van hernieuwbare energiebronnen niet gepaard gaat met de vereiste optimalisering (bv. Bewaking van de draadtemperatuur) en uitbouw van het net in die lidstaten; is bezorgd over de uitbouw en het onderhoude van de netinfrastructuur in de lidstaten; roept de EU-lidstaten op om snel werk te maken van de ontwikkeling van transmissie- en distributienetwerken en een betere samenwerking van de transmissiesysteembeheerders te bevorderen; 32. onderstreept het potentieel van slimme netwerken, instrumenten ter sturing van de vraagzijde en technologieën voor de opslag van elektriciteit voor een zo goed mogelijke integratie van hernieuwbare bronnen in de energievoorziening en fluctuaties in het net op te vangen; wijst er nogmaals op dat nader onderzoek naar en verdere verbreiding van energie-opslag dringend noodzakelijk is, onder andere via samenwerking met pompaccumulatiecentrales; merkt op dat met name opslag met variabele snelheid verder onderzocht dient te worden, aangezien deze meer flexibiliteit biedt bij het regelen van de opslagsnelheid en daardoor een snellere en doelgerichtere aansluiting van dergelijke opslagsystemen op het net mogelijk maakt; roept de lidstaten op om dubbele lasten voor stroomopslaginstallaties te vermijden; 33. meent dat het nodig is om grensoverschrijdende markten voor netdiensten voor het beschikbaar stellen van regelvermogen tot stand te brengen en het Europese transmissiesysteem met het oog op de grensoverschrijdende integratie van opgeslagen waterkracht met name in Scandinavië, de Alpen en de Pyreneeën snel uit te breiden; 34. onderstreept dat voor de geplande ontwikkeling van hernieuwbare energie vooral waterkracht een centrale rol moet worden toebedeeld, in eerste instantie om de toenemende productie van volatiele RES op te vangen maar ook als opslagoplossing met behulp van pompaccumulatiereservoirs; beklemtoont dat het bestaande ontwikkelingspotentieel voor waterkrachtproductie en pompaccumulatiereservoirs in de EU daartoe ten volle moet worden benut; 35. is zich bewust van het feit dat de gasinfrastructuur in heel Europa een belangrijke rol zal spelen bij de ontwikkeling van hernieuwbare energie; wijst erop dat biogas - een hernieuwbare energiebron - als biomethaan nu al eenvoudig via het bestaande gasnet-infrastructuur vervoerd worden en dat nieuwe technologieën zoals „elektriciteit-naar-waterstof”en „elektriciteit-naar-gas” de toekomstige koolstofarme economie ten goede zullen komen, door gebruikmaking van bestaande en nieuwe infrastructuur die dan ook moet worden bevorderd en ontwikkeld; 36. is van mening dat ICT in de toekomst zal helpen vraag en aanbod van energie in goede banen te leiden en consumenten actiever te maken op de markt; verzoekt de Commissie onverwijld voorstellen te doen voor de ontwikkeling, de bevordering en de normalisatie van intelligente elektriciteitsnetwerken en meters, omdat daardoor meer marktdeelnemers worden ingeschakeld en potentiële synergieën bij de uitbouw, ontwikkeling en onderhoud van alle telecommunicatie- en energienetwerken worden verbeterd; verzoekt de Europese Commissie om in het bijzonder onderzoek en ontwikkeling op dit gebied te ondersteunen; benadrukt dat daarbij niet alleen zekerheid bij de planning voor de exploitant een belangrijke rol moet spelen, maar ook de aanvaarding door de consument, voor wie de slimme meters in de eerste plaats tot voordeel moeten strekken en wier gegevensbeschermingsrechten moeten worden gewaarborgd overeenkomstig de nieuwe gegevensbeschermingsrichtlijn; spoort de Commissie aan de kosten en baten van invoering van intelligente meters en het effect daarvan voor uiteenlopende consumentengroepen spoort zorgvuldig te analyseren; onderkent dat het winnen van de consument van vitaal belang is voor succesvolle invoering van de intelligente meter; 37. merkt op dat de ICT-sector zelf een rolmodel kan worden van energie-efficiëntie en het gebruik van RES, aangezien het een grote verbruiker is van elektriciteit - datacentra in de EU zijn goed voor 1,5% van het totale elektriciteitsverbruik - en de consument zich steeds meer bewust wordt van de koolstofvoetafdruk van de IT en de clouddiensten die ze gebruiken; 38. wijst op het feit dat de bouw van windmolens en zonnepanelen in een aantal regio's, met name in kleine gemeenschappen en op eilanden, op weerstand is gestuit van het publiek; benadrukt dat windmolens en zonnepanelen als schadelijk voor het toerisme worden beschouwd alsook schadelijk voor de natuur en het uiterlijk van het platteland/het landschap van eilanden; 39. wijst erop dat de sociale acceptatie groter is als burgers via coöperatieve of gemeentelijke structuren eigenaar zijn van productiefaciliteiten voor hernieuwbare energie, waardoor de planningsduur voor de tenuitvoerlegging en voor publieksvoorlichting inzake energieoverschakeling wordt bekort; 40. onderstreept dat de verdere uitbouw van hernieuwbare energiebronnen, en de bouw van alle andere energieinstallaties en –infrastructuur, verandering zal brengen in het Europese landschap; houdt eraan vast dat dit niet mag leiden tot milieuschade, ook niet in de Natura 2000-gebieden en beschermde landschappen; stelt vast dat maatschappelijke acceptatie van RES alleen kan worden bereikt door bij de ruimtelijke ordening, de bouw en de verstrekking van vergunningen transparante en gecoördineerde procedures te volgen, met verplichte en tijdige raadpleging van het publiek, waarbij alle belanghebbenden vroegtijdig worden betrokken, ook op lokaal niveau; onderstreept dat de betrokkenheid van burgers en belanghebbenden, zoals coöperaties, nuttig zijn om het publiek voor de zaak te winnen, evenals voorlichting over de mogelijke voordelen voor plaatselijke economieën; Consumenten mondig maken 41. erkent de behoefte aan verdere maatregelen om de maatschappelijke acceptatie van hernieuwbare energie te vergroten; stelt tegelijkertijd vast dat een holistische benadering van de producent-consument, de zogenoemde prosument die het proces van energiegebruik bewust beheert, op dit gebied een doeltreffende maatregel is; 42. onderkent het belang van kleinschalig opwekking van hernieuwbare energie voor de uitbreiding van het aandeel hernieuwbare-energiebronnen; beschouwt de uitbouw van kleinschalige RES als kans voor individuele huishoudens, bedrijven en gemeenschappen om energieproducenten te worden en dus kennis te vergaren over efficiënte manieren van energieproductie en -verbruik; wijst op het grote belang van micro-opwekking voor de verhoging van de energie-efficiëntie; benadrukt dat met de toepassing van kleinschalige RES aanzienlijke besparingen kunnen worden bereikt en nieuwe bedrijfsmodellen en werkgelegenheid kunnen worden gecreëerd; 43. wijst in dit verband op het belang van stimulering van lokale coöperaties voor hernieuwbare energie voor de vergroting van de deelname van burgers, verbetering van de toegankelijkheid van hernieuwbare energie en het genereren van financiële investeringen; 44. benadrukt dat een slimme combinatie van kleinschalige RES, opslag, sturing van de vraagzijde en energie-efficiëntie kan leiden tot een lagere belasting van de lokale netwerken tijdens piekuren, waardoor de algehele investeringskosten voor distributienetbeheerders dalen; 45. merkt op dat efficiënte lokale energieconsumptie en -productie, vanuit oogpunt van zowel de „prosumer’ als van het distributienetwerk, staat of valt met de invoering van intelligente meters en meer in het algemeen van intelligente netwerken; 46. is ingenomen met de aankondiging van de Commissie dat zij een mededeling uit zal brengen over energietechnologieën en innovatie specifiek gericht op micro-opwekking; 47. is van mening dat het EU-beleid op het gebied van regionale ontwikkeling een belangrijke rol te spelen heeft op het gebied van de bevordering van de productie van energie uit hernieuwbare bronnen en ook energie-efficiëntie op Europese schaal, alsmede op het gebied van elektriciteitsdiensten en energievervoersdiensten; acht het positief dat de in het kader van het cohesiebeleid en het beleid op het gebied van regionale ontwikkeling geleverde input om het gebruik van energie uit hernieuwbare bronnen te bevorderen, met elke nieuwe periode is toegenomen, met het doel dat hernieuwbare energiebronnen ten volle bijdragen tot de doelstellingen van het energiebeleid van de EU en dat de energiedoelstellingen van de EU in de gehele EU ten uitvoer worden gelegd; acht het bijzonder belangrijk dat het Europees beleid een zodanige koers neemt dat het financieringspercentage in de volgende periode 2014-2020 toereikend is; 48. is voorstander van een gelaagd beheer en een gedecentraliseerde aanpak van het energiebeleid en hernieuwbare energie, dat ook meer het Covenant of Mayors en de verdere ontwikkeling van het Smart Cities-initiatief dient te omvatten, alsmede de bevordering van beste oplossingen op regionaal en plaatselijk niveau via informatiecampagnes; 49. wijst erop dat de landbouw en de plattelandsgebieden een aanzienlijk deel van de winning van hernieuwbare energie zouden kunnen verzorgen, en is dan ook van mening dat in het nieuwe beleid inzake landbouw en plattelandsontwikkeling de winning van hernieuwbare energie moet worden bevorderd; 50. erkent het belang van het bevorderen en aanmoedigen van de ontwikkeling van alternatieve energiebronnen op boerenbedrijven, vooral op kleine schaal, en van de verspreiding van de daarvoor relevante methodes, zowel onder boeren als consumenten; 51. benadrukt de bijdrage die samenwerking tussen landbouwers zou kunnen leveren aan een succesvol resultaat van het beleid ter bevordering van hernieuwbare energiebronnen; 52. verzoekt de Europese Investeringsbank via financiële tussenpersonen vlottend kapitaal beschikbaar te stellen om het nodige startkapitaal en technische steun te leveren voor elektriciteits- en warmtewinning uit hernieuwbare energiebronnen, die op microniveau of op kleine schaal plaatsvindt binnen landbouwbedrijven of bij bedrijven in het bezit van de gemeenschap, en waarvan de winsten kunnen worden geherinvesteerd in aanvullende regelingen; Internationale samenwerking en handel 53. herinnert eraan dat naar verwachting het handelstekort van de EU door de invoer van fossiele brandstoffen de komende jaren zal stijgen en dat de afhankelijkheid van ingevoerde fossiele brandstoffen steeds grotere politieke, economische en ecologische risico's met zich meebrengt; benadrukt in dit verband de bijdrage die binnenlandse hernieuwbare energiebronnen leveren aan de voorzieningszekerheid en het herstel van een overschot op de handelsbalans met olie- en gasexporterende landen en onderstreept daarom dat deze sterker moeten bijdragen aan de energiezekerheid van de EU; 54. is zich ervan bewust dat de wereldmarkten voor RES groeien, hetgeen positieve effecten heeft voor de Europese industrie, werkgelegenheid, prijsontwikkeling en verdere ontwikkeling van bestaande en nieuwe technologie wereldwijd en in de EU, mits het politieke en regulerende kader in de EU voor hernieuwbare energie voorspelbaar blijft en clean-techbedrijven blijft helpen hun concurrentievoordeel en leidende positie ten opzichte van hun concurrenten in de rest van wereld te behouden; ziet in dat niet-OESO landen belangrijke handelspartners zijn wegens hun belangrijk potentieel op gebied van hernieuwbare energie; 55. Beschouwt onrechtmatige concurrentievervalsing op de markt nadrukkelijk als onacceptabel, aangezien alleen eerlijker concurrentie de EU duurzaam van een redelijk prijsniveau voor technologie op het vlak van hernieuwbare energie verzekert; roept de Commissie op lopende procedures tegen oneerlijke praktijken zo spoedig mogelijk af te ronden; onderstreept dat vrije en open wereldmarkten de beste voorwaarden bieden voor groei van RES; beklemtoont dat er meer moet worden gedaan voor afbraak van handelsbelemmeringen; verzoekt de Commissie geen nieuwe handelsbelemmeringen op te werpen voor eindproducten of bestanddelen van technologieën die voor RES worden gebruikt; verzoekt de Commissie om op te treden tegen handelsbelemmeringen en de eerlijke concurrentie te waarborgen, EU-bedrijven te helpen toegang te krijgen tot markten buiten de EU, alsook om vermeende handelsverstoringen, waaronder ongeoorloofde staatssteun, aan te pakken; 56. spoort de Commissie eveneens aan het gebruik van ongegronde non-tarifaire belemmeringen, subsidies en dumpingmaatregelen door handelspartners van de EU op dit vlak actief te controleren; 57. roept de Commissie op kennis te nemen van de WHO-overeenkomst inzake informatietechnologie en de mogelijkheden te onderzoeken voor de invoering van een vrijhandelsovereenkomst inzake milieutechnologie, waardoor de handel in milieutechnologieproducten vrij wordt gesteld van douanerechten; 58. benadrukt dat in deze strategie de vergemakkelijking van de handel ook moet worden aangemoedigd om de inspanningen van ontwikkelingslanden op dit vlak te ondersteunen en om ervoor te zorgen dat hernieuwbare energie als handelsartikel kan worden gebruikt; 59. benadrukt dat handel er in belangrijke mate aan kan bijdragen dat hernieuwbare energie duurzaam wordt geproduceerd en gefinancierd; brengt in herinnering dat geïmporteerde bio-energie en agrobrandstoffen aan de duurzaamheidscriteria van de EU moeten voldoen, die duidelijk moeten worden gedefinieerd; moedigt de Commissie hiertoe aan „indirecte veranderingen in landgebruik” als aanvullend criterium te gebruiken; is van mening dat in handelsovereenkomsten bepalingen inzake ontbossing en de achteruitgang van de kwaliteit van bossen moeten worden opgenomen, evenals bepalingen waarin tot een goed beheer van land en water wordt aangezet; moedigt de Commissie aan met relevante derde landen verder te onderhandelen over vrijwillige partnerschapsovereenkomsten waarin illegale houtkap wordt verboden; 60. acht een intensievere samenwerking op het gebied van energiebeleid, ook op het gebied van hernieuwbare energie, met de buurlanden van de EU noodzakelijk, evenals een efficiëntere benutting van het handelspotentieel van hernieuwbare energie; onderstreept de behoefte aan toereikende infrastructuur die samenwerking kan vergemakkelijken, zowel binnen de EU als met de buurlanden; onderstreept dat de samenwerking op gebied van hernieuwbare energie de relevante beleidsdoelstellingen van de EU moet overnemen; merkt op dat vooral het mediterrane gebied grote mogelijkheden biedt voor elektriciteitsopwekking uit hernieuwbare bronnen; herinnert aan de mogelijkheden van uitheemse projecten als Desertec Medgrid en Helios en van de verder te ontwikkelen waterkracht in Noorwegen en Zwitserland, ook voor de opvang van netfluctuaties; brengt ook de beduidende plaatselijke meerwaarde van zulke grote projecten onder de aandacht; 61. benadrukt dat internationale samenwerking geënt moet zijn op een degelijk regelgevingskader en het Unie-acquis inzake hernieuwbare energiebronnen, zoals in de Energiegemeenschap, zodat de samenwerking stabieler en betrouwbaarder wordt; 62. pleit voor gecoördineerd optreden samen met andere technologische koplopers (VS en Japan) om de aanstaande uitdagingen zoals een tekort aan grondstoffen, zeldzame aardmetalen aan te pakken, omdat deze de nodige gevolgen hebben voor de uitbouw van hernieuwbare-energietechnologie; 63. acht het van het grootste belang dat de EU een nauwe wetenschappelijk samenwerking aangaat met internationale partners, de BRIC-landen in het bijzonder, ten behoeve van onderzoek en innovatie op het gebied van RES en dat zij daar een duidelijk samenwerkingsbeleid voor ontwikkelt; Innovatie, onderzoek en ontwikkeling en industriebeleid 64. stelt vast dat Europa moet werken aan zijn industriële capaciteiten en die op het gebied van O&O, als het zijn leidende positie op het gebied van RES-technologie behouden wil; benadrukt dat het zaak is een competitief klimaat voor de activiteiten en internationalisering van het MKB te bevorderen en de bureaucratie die zulke inspanningen belemmert, terug proberen te dringen; beklemtoont dat alleen innovatie door middel van onderzoek en ontwikkeling kan garanderen dat Europa haar leidinggevende positie op het gebied van technologie op de markten voor RES-technologie kan behouden; Onderstreept de behoefte aan zekerheid onder particuliere investeerders; verzoekt de Europese Commissie een industriële strategie op te stellen voor energietechnologie, met name technologie voor hernieuwbare energie, om te zorgen dat de EU haar leidinggevende positie op het gebied van energietechnologie, en met name van technologie voor hernieuwbare energie, kan behouden; 65. wijst op het industriële koploperschap van de EU op het vlak van onshore windtechnologieën en het grote potentieel van de Europese offshore windenergiesector om bij te dragen aan herindustrialisering van de lidstaten aan de Oostzee en de Noordzee; 66. benadrukt dat onderwijsinstellingen die in staat zijn een vaardige arbeidsbevolking alsook de volgende generatie wetenschappers en innovatoren op het gebied van RES-technologieën te produceren, topprioriteit hebben; brengt wat dit betreft de belangrijke rol van Horizon 2020 en het Europees Instituut voor innovatie en technologie in herinnering voor de overbrugging van de kloof tussen onderwijs, onderzoek en uitvoering in de hernieuwbare-energiesector; 67. acht het bijzonder belangrijk dat de Europese octrooisystemen samenwerken op het gebied van hernieuwbare energiebronnen om gemakkelijker toegang te krijgen tot waardevol intellectueel eigendom dat tot nu toe onbenut is gebleven; wijst erop dat het noodzakelijk is dat Europese octrooiverlening actief is op het gebied van hernieuwbare energiebronnen en hieraan voorrang geeft; 68. is van mening dat doelgerichte O&O met bestaande instrumenten doeltreffender moet worden gemaakt en vreest dat onderzoek en ontwikkeling in sommige delen van de hernieuwbare energiesector is verwaarloosd, wat soms tot commerciële problemen heeft geleid; onderstreept de noodzaak van investeringen in de verdere ontwikkeling van innovatieve, opkomende en bestaande technologieën, alsook van systeemintegratie tussen vervoer en energie, zodat de EU concurrerend kan blijven of worden, en erop toe te zien dat dat bestaande technologieën gedurende de gehele levenscyclus houdbaar blijven; benadrukt de noodzaak van investeringen in onderzoek en ontwikkeling ten aanzien van hernieuwbare energie, met name op het gebied van capaciteit, efficiëntie en het verkleinen van de voetafdruk; 69. dringt er bij de Commissie en de lidstaten op aan om te investeren in onderzoek waarbij men uitgaat van het gebruik van hernieuwbare energie met industriële toepassingen, zoals in de automobielsector; 70. is ingenomen met het voornemen van de Commissie in 2013 een mededeling over energietechnologiebeleid te publiceren; vraagt de Commissie om bij de uitvoering van het strategisch plan voor energietechnologie (SET) de nadruk te leggen op technologieën die hernieuwbare energie concurrerender maken en de integratie ervan in het energiesyteem verbeteren, zoals netbeheer, opslagtechnologie of hernieuwbare verwarming of koeling, zonder discriminatie jegens hernieuwbare technologie die zich sinds jaren hebben bewezen en in gebruik zijn; 71. benadrukt dat onderzoek van cruciaal belang is voor de ontwikkeling en betaalbaarheid van nieuwe en schone technologieën; is van mening dat het SET-plan belangrijke bijdragen kan leveren om hernieuwbare technologieën betaalbaar en concurrerend te maken; Een Europees kader voor de stimulering van hernieuwbare energie 72. onderstreept dat de lidstaten momenteel oeen grote verscheidenheid aan stimuleringsmechanismen gebruiken; onderstreept dat deze stimulering tot gezonde groei heeft geleid, vooral waar het om goed opgezette regelingen gaat, maar dat sommige stimuleringssystemen slecht zijn opgezet niet flexibel genoeg gebleken zijn om aan de dalende kosten van enkele technologieën te kunnen worden aangepast, en gedeeltelijk voor overcapaciteit hebben gezorgd die ten dele een aanzienlijke belasting voor de consument vormt; stelt vast dat hernieuwbare energie, dankzij deze subsidies, tot dusver alleen concurrerend is gebleken in bepaalde deelgebieden of in voordelige geografische situaties ten opzichte van de conventionele methoden voor het opwekken van energie, alsook daar waar er een goede toegang is tot kapitaal en de administratieve lasten het laagst, dan wel door schaalvoordelen; 73. onderstreept dat overheidshandelen en andere factoren zoals stijgende prijzen voor fossiele brandstoffen de elektriciteitsprijzen voor eindverbruikers en de industriële verbruikers in sommige lidstaten omhoog hebben doen gaan; herinnert aan het feit dat in 2010 22% van de huishoudens in de EU vreesde de elektriciteitsrekening niet te kunnen betalen en neemt aan dat deze situatie inmiddels erger is geworden; onderstreept dat energie voor eenieder betaalbaar moet zijn en dat het concurrentievermogen van de industrie niet mag worden ondermijnd; verzoekt de lidstaten om de nodige maatregelen te treffen zodat consumenten met lagere inkomens doeltreffend worden beschermd, en daarbij het publiek bewuster te maken van wat er met energiebesparing en energie-efficiëntie te winnen valt; wijst er tevens op dat dalende groothandelsprijzen de consumenten ten goede moeten komen; 74. waarschuwt ervoor dat te hoge subsidies door overcompensatie een remmende uitwerking op technologische vooruitgang kunnen hebben en de marktintegratie niet ten goede komen, aangezien de stimulans tot ontwikkeling van innovatieve en goedkope producten zo wordt verlaagd; merkt op dat de intelligente opzet van stimuleringsmechanismen, die ruimte bieden om te reageren op marktsignalen, van cruciaal belang is om overcompensatie te vermijden; is van mening dat een snelle overgang naar een systeem dat producenten blootstelt aan marktprijsrisico’s concurrerende technologieën bevordert en de integratie in de markt versoepelt; 75. is ervan overtuigd dat de Commissie de lidstaten moet helpen vaststellen wat de meeste kostenefficiënte RES zijn en hoe het potentieel daarvan het best kan worden ontplooid; brengt in herinnering dat kostenoptimaal beleid lokaal verschilt naargelang het vraagpatroon, het leveringspotentieel en de economische context op lokaal niveau; 76. is ingenomen met het voornemen van de Commissie richtsnoeren op te stellen voor goede praktijken en voor de hervorming van nationale stimuleringsregelingen voor RES; roept de Commissie op deze richtsnoeren zo spoedig mogelijk te presenteren om ervoor te zorgen dat uiteenlopende nationale regelingen de mededinging niet verstoren en geen obstakels opwerpen voor handel en investeringen binnen de EU, om de voorspelbaarheid en de kostenefficiëntie te bevorderen en overdreven subsidiëring te vermijden; verzoekt de Commissie dringend ervoor te zorgen dat de lidstaten het acquis voor de interne markt volledig naleven; is er tegelijkertijd van overtuigd dat richtsnoeren voor goede praktijken een belangrijke stap zijn om te zorgen voor een goed functionerende interne markt voor energie en is van mening dat de richtsnoeren op nationaal niveau zouden kunnen worden aangevuld met een analyse van de kostenefficiëntie van de huidige nationale regelingen, lettende op de verschillende technologieën waarop zij betrekking hebben, met het oog op een betere onderlinge vergelijkbaarheid en de coördinatie naar een geleidelijke convergentie van de nationale steunregelingen; is er eveneens van overtuigd dat uitvoering van deze richtsnoeren in de lidstaten van cruciaal belang is om te vermijden dat nationale steunregelingen met terugwerkende kracht gewijzigd of opgeschort worden, omdat hier desastreuze signalen voor investeerders van zouden uitgaan, en particulieren die op basis van dergelijke nationale regelingen geïnvesteerd hebben in hernieuwbare bronnen hierdoor mogelijk ernstig in de financiële problemen kunnen komen; onderstreept dat de uitvoering van deze richtsnoeren door de lidstaten ter hand moet worden genomen, en dat deze bijzondere stimuleringsregelingen mogen treffen voor de ontwikkeling van lokale en regionale bronnen; 77. acht het gezien de verscheidenheid aan stimuleringsmechanismen die in de lidstaten bestaan noodzakelijk dat het debat over meer convergentie en een passend Europees stimuleringsmechanisme voor na 2020 wordt bespoedigd; is ervan overtuigd dat op de lange duur een meer geïntegreerd system voor de stimulering van hernieuwbare energie, waarbij rekening wordt gehouden met regionale en geografische verschillen en bestaande supranationale initiatieven, en dat deel uitmaakt van een algemeen streven naar decarbonisatie, het meest kostenefficiënte kader en een gelijk speelveld voor hernieuwbare energie kan bieden waar hun volle protentieel kan worden waargemaakt; merkt op dat de bestaande RES-richtlijn de regeringen toestaat om gezamenlijke stimuleringsregelingen te gebruiken; neemt kennis van de positieve ervaringen in bepaalde Europese landen die aantonen dat een gemeenschappelijke aanpak in een geïntegreerde elektriciteitsmarkt innovaties mogelijk maakt die beide nationale systemen ten goede komen; verzoekt de Commissie tegen de achtergrond van een kader voor na 2020, na te gaan of een EU-breed systeem ter stimulering van hernieuwbare energie niet een kostenefficiënter kader biedt voor volledige verwezenlijking van het potentieel van die energie, en hoe een geleidelijke convergentie zou kunnen werken; 78. wijst op de voordelen van uitwisseling van beste praktijken tussen lidstaten ten aanzien van steunregelingen; wijst op het feit dat het Verenigd Koninkrijk en Italië recentelijk naar aanleiding van ervaringen in vergelijkbare geografische locaties die erop wijzen dat feed-in-steunregelingen minder duur zijn, hebben aangekondigd hun steunregeling om te vormen van een quotumregeling naar een feed-in-regeling; verzoekt de Commissie om hier in haar huidige analyse en in haar komende voorstellen voor richtsnoeren rekening mee te houden (5) ; 79. stelt voor om voort te bouwen op initiatieven als het gezamenlijke stimuleringsmechanisme van Noorwegen en Zweden om stapsgewijze regionale gezamenlijke stimuleringsmechanismen tot stand te brengen rond gemeenschappelijke energiemarkten als de Nord Pool-elektriciteitsbeurs; 80. vraagt de begrotingsautoriteit het Agentschap voor de samenwerking tussen energieregulators (ACER) met de nodige financiële middelen toe te rusten voor de uitvoering van zijn taken en de verwezenlijking van de doelstellingen die zijn vastgelegd in de verordening betreffende de integriteit, transparantie en efficiëntie van de groothandelsmarkt voor energie; merkt op dat dit noodzakelijk is voor de voltooiing tegen 2014 van een geïntegreerde en transparante interne markt voor elektriciteit en gas; o o o 81. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad en de Commissie. Het Europees Parlement , – gezien artikel 3 van het Verdrag betreffende de Europese Unie en de artikelen 8 en 19 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, – gezien het Verdrag inzake de uitbanning van alle vormen van discriminatie van vrouwen (CEDAW), aangenomen door de Algemene Vergadering van de VN op 18 december 1979, – gezien Resolutie 1325 van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties (UNSCR 1325), – gezien het Europees pact voor gendergelijkheid (2011-2020) dat in maart 2011 door de Raad werd aangenomen (1) , – gezien de verklaring van Peking en het bijbehorende actieprogramma die op 15 september 1995 tijdens de vierde wereldvrouwenconferentie werden aangenomen, en gezien de resoluties van het Parlement van 18 mei 2000 over de follow-up van het actieprogramma van Peking (2) , van 10 maart 2005 over de follow-up van de vierde wereldvrouwenconferentie - het actieprogramma van Peking (Peking +10) (3) en van 25 februari 2010 over Peking +15 - het VN-actieprogramma voor gendergelijkheid (4) , – gezien de mededeling van de Commissie van 21 september 2010 met als titel „Strategie voor de gelijkheid van vrouwen en mannen 2010-2015” ( COM(2010)0491 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 9 november 2010 met de titel „Advies van de Commissie betreffende het verzoek van Albanië om toetreding tot de Europese Unie” ( COM(2010)0680 ), waarin staat dat gendergelijkheid in de praktijk niet volledig wordt gegarandeerd, met name op het vlak van werkgelegenheid en toegang tot economische steun, – gezien de mededeling van de Commissie van 9 november 2010 met de titel „Advies van de Commissie betreffende het verzoek van Montenegro om toetreding tot de Europese Unie” ( COM(2010)0670 ), waarin staat dat gendergelijkheid in de praktijk niet volledig wordt gegarandeerd, – gezien de voortgangsverslagen van 2012 van de Commissie over kandidaat-lidstaten en potentiële kandidaat-lidstaten, in bijlage bij de mededeling van de Commissie van 10 oktober 2012, getiteld „Uitbreidingsstrategie en voornaamste uitdagingen 2012-2013” ( COM(2012)0600 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 10 oktober 2012 over een haalbaarheidsstudie voor een stabilisatie- en associatieovereenkomst tussen de Europese Unie en Kosovo ( COM(2012)0602 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 10 oktober 2012 betreffende de voornaamste bevindingen van het uitgebreide monitoringverslag over de stand van de voorbereidingen van Kroatië voor het lidmaatschap van de Europese Unie ( COM(2012)0601 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 5 maart 2008 met als titel „Westelijke Balkan: versterking van het Europees perspectief” ( COM(2008)0127 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 27 januari 2006 met als titel „De westelijke Balkan op weg naar de EU: consolidatie van stabiliteit en versterking van welvaart” ( COM(2006)0027 ), – gezien de conclusies van de Raad van 2 en 3 juni 2005 waarin de lidstaten en de Commissie worden opgeroepen de institutionele mechanismen ter bevordering van gendergelijkheid te versterken en een kader te creëren voor de beoordeling van de tenuitvoerlegging van het actieprogramma van Peking, om zo een samenhangender en systematischer toezicht op de voortgang mogelijk te maken, – gezien de conclusies van de Raad van 30 november en 1 december 2006 over de toetsing van de uitvoering door de lidstaten en de EU-instellingen van het actieprogramma van Peking – Indicatoren betreffende institutionele mechanismen, – gezien de conclusies van de Raad van 30 september 2009 over de toetsing van de uitvoering door de lidstaten en de EU-instellingen van het actieprogramma van Peking, – gezien zijn resolutie van 4 december 2008 over de situatie van vrouwen op de Balkan (5) , – gezien zijn resolutie van 9 maart 2011 over de EU-strategie voor de integratie van de Roma (6) , – gezien artikel 48 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie rechten van de vrouw en gendergelijkheid ( A7-0136/2013 ), A. overwegende dat zeven landen op de Westelijke Balkan – Albanië, Bosnië en Herzegovina, Kroatië, Kosovo, de voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië (FYROM), Montenegro en Servië – zich in verschillende stadia van het proces van toetreding tot de Europese Unie bevinden; overwegende dat deze landen het acquis communautaire en andere EU-verplichtingen op het vlak van gendergelijkheid moeten aannemen en uitvoeren tijdens dit proces; B. overwegende dat voor de uitvoering van maatregelen op het vlak van vrouwenrechten en gendergelijkheid het bewustzijn bij de bevolking over deze rechten moet worden vergroot, er op gerechtelijke en niet-gerechtelijke wijze een beroep moet kunnen worden gedaan op deze rechten, en overheids- en onafhankelijke instellingen dit uitvoeringsproces moeten initiëren, volbrengen en controleren; C. overwegende dat vrouwen een belangrijke rol vervullen bij vredes-, stabiliserings- en verzoeningsprocessen, en overwegende dat de bijdrage van vrouwen erkend en aangemoedigd moet worden, conform Resolutie 1325 en daaropvolgende resoluties; Algemene opmerkingen 1. merkt op dat de toetredingslanden op de Westelijke Balkan een groot gedeelte van de in het EU-toetredingsproces vereiste wetgeving hebben aangenomen, maar dat deze wetgeving in veel gevallen niet doeltreffend wordt uitgevoerd; 2. benadrukt dat de vrouwen in de Westelijke Balkanlanden een belangrijke rol in de samenleving moeten vervullen via actieve participatie en vertegenwoordiging op alle niveaus van het politieke, economische en maatschappelijke leven; wijst erop hoe belangrijk het is gelijkwaardige participatie van vrouwen op alle besluitvormingsniveaus (van lokaal tot nationaal, van uitvoerend tot wetgevend) te realiseren; 3. constateert met bezorgdheid dat de bevolking in de meeste landen zich niet terdege bewust is van de bestaande wetgeving en het beleid ter bevordering van gendergelijkheid en vrouwenrechten en dat dit bewustzijn zelden de kwetsbare of gemarginaliseerde leden van de samenleving, met name Roma-vrouwen, bereikt; verzoekt de Commissie en de regeringen van de toetredingslanden het bewustzijn aan te wakkeren via media- en publieke campagnes en voorlichtingsprogramma's, teneinde genderstereotypen uit te bannen, vrouwelijke rolmodellen in beeld te brengen en actieve deelname te bevorderen van vrouwen in alle facetten van het leven, waaronder besluitvorming; dringt vooral aan op persoonlijke toewijding van regeringsleden en ambtenaren; 4. onderstreept het belang van bewustmakingscampagnes in de strijd tegen stereotype opvattingen, discriminatie (op grond van geslacht, cultuur of religie), en huiselijk geweld en voor gendergelijkheid in het algemeen; merkt op dat deze campagnes ondersteund moeten worden door positieve beeldvorming over vrouwelijke rolmodellen in media en reclame, voorlichtingsmateriaal en op internet; benadrukt hoe belangrijk het is dat de situatie van vrouwen in plattelandsgebieden wordt verbeterd, vooral ten aanzien van discriminerende gebruiken en clichés; 5. stelt met bezorgdheid vast dat vrouwen op de arbeidsmarkt en in de economische en politieke besluitvorming nog altijd ondervertegenwoordigd zijn; is een voorstander van de invoering van quota en verzoekt de landen die daartoe nog niet zijn overgegaan vrouwelijke vertegenwoordiging te bevorderen en, waar nodig, daadwerkelijk quota toe te passen in politieke partijen en nationale parlementen, en stimuleert de landen die wel quota hebben ingevoerd dit proces voort te zetten om te garanderen dat vrouwen kunnen deelnemen aan het politieke leven en hun ondervertegenwoordiging kunnen opheffen; merkt op dat waar genderquota ingevoerd zijn in de politieke besluitvorming, deze ook correct moeten worden toegepast, en tevens worden aangevuld met doeltreffende wettelijke sancties; is in dit opzicht ingenomen met de internationale conferentie „Partnerschap voor verandering”, die in oktober 2012 werd georganiseerd te Pristina, onder auspiciën van het enige vrouwelijke staatshoofd in de regio, Atifete Jahjaga; 6. stelt met bezorgdheid vast dat de arbeidsparticipatie van vrouwen in de Westelijke Balkanlanden zeer laag blijft; benadrukt dat ondersteuning van gelijkekansenbeleid belangrijk is voor de economische en sociale ontwikkeling van de toetredingslanden op de Balkan; dringt er bij de regeringen op aan maatregelen te treffen om loonverschillen tussen mannen en vrouwen en dus ook de pensioenkloof tussen mannen en vrouwen te verkleinen, en de hoge werkloosheid terug te dringen, waarbij de aandacht vooral moet uitgaan naar vrouwen, met name in plattelandsgebieden; verzoekt de regeringen van de landen op de Balkan in wetgeving vast te leggen dat mannen en vrouwen recht hebben op gelijke lonen voor gelijk werk, zodat vrouwen werk en privéleven gemakkelijker kunnen combineren, om te zorgen voor betere werkomstandigheden, levenslang leren en flexibele werkschema’s, en om daarnaast een inspirerende sfeer te creëren voor vrouwelijk ondernemerschap; 7. spreekt zijn bezorgdheid uit over het feit dat in sommige landen in deze regio vrouwelijke ondernemers vaak worden gediscrimineerd als zij een bedrijfslening willen afsluiten en nog veelvuldig op hindernissen stuiten die gebaseerd zijn op genderstereotypen; verzoekt de landen in deze regio na te denken over het opzetten van begeleidings- en ondersteuningsprogramma's waarbij gebruik wordt gemaakt van het advies en de ervaring van professionals uit de ondernemerswereld; verzoekt de Westelijke Balkanlanden actieve arbeidsmarktregelingen in te voeren om de werkloosheid onder vrouwen terug te dringen; dringt erop aan dat deze landen kredietregelingen ontwikkelen en financiële middelen voor startende ondernemingen beschikbaar stellen; 8. benadrukt dat alle vormen van discriminatie op de werkplek moeten worden bestreden, met inbegrip van discriminatie op grond van geslacht, bij aanwerving, bevordering en speciale uitkeringen; 9. benadrukt dat het bij de opbouw van goed functionerende democratische instellingen voor het democratische gehalte van het bestuur van cruciaal belang is te zorgen voor actieve deelname van vrouwen, die meer dan de helft van de bevolking van de Balkanlanden vormen; stelt met bezorgdheid vast dat er in de meeste landen een gebrek is aan financiële middelen en personeel voor het functioneren van overheids- en onafhankelijke instellingen die belast zijn met de initiëring en de uitvoering van maatregelen op het vlak van gendergelijkheid, en in het bijzonder beleidsmaatregelen inzake gendermainstreaming; verzoekt de autoriteiten maatregelen en actieplannen vergezeld te laten gaan van toereikende hulpmiddelen voor de uitvoering daarvan, waaronder vrouwelijk personeel; benadrukt dat het instrument voor pretoetredingssteun (IPA) steeds meer gebruikt mag en moet worden voor projecten ter bevordering van de rechten van de vrouw en gendergelijkheid, maar dat de autoriteiten in de landen zelf volledig verantwoordelijk zijn voor doeltreffende uitvoeringsmechanismen voor vrouwenrechten en gendergelijkheid; verzoekt de Commissie naar behoren toe te zien op de doelmatigheid van de uitgaven; 10. stelt met bezorgdheid vast dat er een gebrek is aan statistische informatie over gendergelijkheid, geweld tegen vrouwen en over de toegang tot en de beschikbaarheid van voorbehoedsmiddelen en de behoefte aan contraceptie waaraan niet wordt voldaan - informatie die nodig is om toe te zien op de uitvoering en die het mogelijk maakt om van tijd tot tijd de toetredingslanden onderling en de EU-lidstaten en de toetredingslanden met elkaar te vergelijken; verzoekt de regeringen van de toetredingslanden op de Balkan een gezamenlijke methodiek in het leven te roepen om samen met Eurostat, EIGE en andere relevante instellingen statistische informatie te vergaren; wijst erop dat specifieke strategieën moeten worden ontwikkeld en bestaande strategieën moeten worden uitgevoerd ter verbetering van de positie van vrouwen die met meervoudige discriminatie te maken hebben, zoals Roma-vrouwen, lesbische, biseksuele of transseksuele vrouwen, gehandicapte vrouwen, vrouwen die tot een etnische minderheid behoren of oudere vrouwen; 11. is van mening dat vrouwen een essentiële rol vervullen bij het streven naar stabilisering en conflictoplossing, wat van cruciaal belang is voor verzoening in de hele regio; benadrukt hoe belangrijk het is dat vrouwelijke slachtoffers van oorlogsmisdrijven, in het bijzonder van verkrachtingen, toegang tot de rechter hebben; wijst wederom op de verantwoordelijkheid van alle landen om een einde te maken aan straffeloosheid en om de verantwoordelijken van genocide, misdaden tegen de menselijkheid en oorlogsmisdaden, waaronder seksueel geweld tegen vrouwen en meisjes, gerechtelijk te vervolgen en deze misdaden als misdaden tegen de menselijkheid en als oorlogsmisdaden te erkennen en te veroordelen; benadrukt dat deze misdaden moeten worden uitgesloten van amnestieregelingen; is ingenomen met de inspanningen van netwerken als de Regionale Vrouwenlobby ter ondersteuning van vrouwen bij vredesopbouw en bij het verkrijgen van toegang tot de rechter in landen die zich in de fase na een conflict bevinden; benadrukt dat het noodzakelijk blijft het verleden te verwerken en systematisch te zorgen voor gerechtigheid en eerherstel voor de slachtoffers van conflictgerelateerd seksueel geweld; dringt erop aan dat de betrokken landen adequate programma's voor de bescherming van getuigen en voor de vervolging van deze misdaden goedkeuren en uitvoeren; 12. veroordeelt alle vormen van geweld tegen vrouwen en stelt met bezorgdheid vast dat gendergerelateerd geweld en verbaal geweld in de landen op de Balkan nog altijd voorkomen; verzoekt de regeringen van de Balkanlanden om de rechtshandhavingsorganen beter toe te rusten om onder meer gendergerelateerd geweld, huiselijk geweld, gedwongen prostitutie en vrouwenhandel met succes aan te pakken, om opvangcentra voor slachtoffers te creëren die te maken hebben (gehad) met huiselijk geweld, en er zorg voor te dragen dat de rechtshandhavingsinstellingen, overheden en ambtenaren alerter zijn op dit verschijnsel; spoort de nationale instanties in de regio aan bewustmakingsprogramma's op te zetten over huiselijk geweld; 13. constateert met grote bezorgdheid dat 30 % van de slachtoffers van grensoverschrijdende mensenhandel in de EU afkomstig is uit de Balkan en dat gebleken is dat verreweg de meeste slachtoffers vrouwen en meisjes zijn; benadrukt dat gendergelijkheid, bewustmakingscampagnes en maatregelen tegen corruptie en georganiseerde misdaad essentieel zijn om mensenhandel te voorkomen en potentiële slachtoffers te beschermen; spoort de nationale instanties in de regio aan samen te werken aan de vorming van een verenigd front; 14. dringt er bij de instanties van de toetredingslanden op de Balkan op aan voldoende middelen uit te trekken voor de bestrijding van mensenhandel, beter in staat te zijn om personen die mogelijk gevaar lopen omdat zij behoren tot een kwetsbare bevolkingsgroep voortijdig te herkennen en te beschermen, bij wet vast te leggen dat slachtoffers van mensenhandel niet gestraft worden voor misdrijven die een direct gevolg zijn van het feit dat ze slachtoffer van mensenhandel zijn geworden, zich te blijven inspannen voor de bescherming van slachtoffers, rechtshandhavingsambtenaren te trainen en de capaciteit van opvangcentra en noodopvang te vergroten; dringt er bij de betrokken regeringen tevens op aan de bestaande wetgeving beter ten uitvoer te leggen, teneinde een omgeving te creëren die mensenhandelaren ontmoedigt, en waarin gevallen van mensenhandel tot op de bodem worden uitgezocht en daders worden vervolgd en bestraft; verzoekt de Commissie er bij de toetredingslanden op de Balkan op aan te dringen hun prestaties op het gebied van vervolging en bestraffing te verbeteren en plaatselijke initiatieven te ondersteunen waarmee de oorzaken van mensenhandel, zoals huiselijk geweld en beperkte economische mogelijkheden voor vrouwen, worden aangepakt; 15. is van oordeel dat gelijkheid en uitbanning van discriminatie wegens seksuele gerichtheid of genderidentiteit voorwaarden zijn voor echte gendergelijkheid; spoort de regeringen van de toetredingslanden aan de aanhoudende homofobie en transfobie in wetgeving, beleid en in de praktijk aan te pakken, onder meer via wetgeving inzake haatmisdrijven, politietraining en antidiscriminatiewetgeving, en verzoekt de nationale instanties in deze regio haat en geweld op basis van seksuele gerichtheid, genderidentiteit en genderexpressie te veroordelen; 16. is ingenomen met de toename in grensoverschrijdende regionale initiatieven op het vlak van vrouwenrechten en gendergelijkheid; verzoekt regeringen en de Commissie om deze initiatieven te steunen en de uitwisseling en verspreiding van goede werkmethoden die daaruit voortkomen te bevorderen, onder andere door de pretroetredingsfondsen aan te wenden en voldoende subsidies beschikbaar te stellen voor deze initiatieven, mede uit het oogpunt van genderbudgettering; 17. verzoekt de regeringen van Montenegro, Servië, FYROM en Albanië bij aanvang van de toetredingsonderhandelingen een kaderovereenkomst te sluiten met hun parlement, politieke partijen en het maatschappelijk middenveld over de betrokkenheid van maatschappelijke organisaties, onder andere op het vlak van vrouwenrechten en gendergelijkheid, bij de toetredingsonderhandelingen, bij het opstellen van de actieplannen voor hervormingen, die uit deze onderhandelingen voortvloeien, en bij het verlenen van toegang tot relevante documenten in verband met het toetredingsproces; 18. roept de toetredingslanden van de Balkan op tot erkenning en ondersteuning van de rol van het maatschappelijk middenveld en vrouwenorganisaties op gebieden zoals de bevordering van de rechten van de LGBT-gemeenschap, de bestrijding van geweld tegen vrouwen, de bevordering van participatie en vertegenwoordiging van vrouwen in de politiek en de bevordering van vredesopbouw; ondersteunt alle maatregelen ter versterking van de rol van vrouwen en van hun positie in de samenleving; 19. stelt met bezorgdheid vast dat het proces van maatschappelijke integratie van Roma in de meeste toetredingslanden van de Balkan is vertraagd en in sommige gevallen zelfs tot stilstand is gekomen; dringt er bij de betrokken regeringen op aan zich meer in te spannen voor de integratie van Roma en ervoor te zorgen dat er een einde komt aan alle vormen van discriminatie van en vooroordelen jegens Roma, en met name vrouwen en kinderen, die gebukt gaan onder meervoudige discriminatie op verschillende gebieden; verzoekt de Commissie zich meer in te spannen om de toetredingslanden hierbij te betrekken, ongeacht de fase van het toetredingsproces waarin zij zich bevinden, alsmede om in dit verband gebruik te maken van het instrument voor pretoetredingssteun (IPA) en het mechanisme van het stabilisatie- en associatieproces (SAO); 20. stelt met bezorgdheid vast dat activisten die opkomen voor de rechten van de LGBT-gemeenschap en mensenrechtenactivisten die de nadruk leggen op het belang het verleden onder ogen te zien, veelvuldig het slachtoffer zijn van haatpropaganda, bedreigingen en fysiek geweld, en dringt er bij de toetredingslanden van de Balkan op aan specifieke maatregelen te nemen om geweld tegen vrouwelijke mensenrechtenactivisten te voorkomen en te bestrijden; 21. verzoekt de Commissie de uitvoering van vrouwenrechten, de integratie van gendergelijkheid en de permanente strijd tegen huiselijk geweld centraal te stellen in het toetredingsproces van de landen op de Westelijke Balkan, door deze kwesties te blijven aankaarten in voortgangsverslagen en tevens gewag te maken van en controle uit te oefenen op de uitvoering daarvan, het belang van deze vraagstukken in contacten met de autoriteiten te benadrukken, en zelf het goede voorbeeld te geven door te zorgen dat haar eigen delegaties, onderhandelingsteams en vertegenwoordiging bij vergaderingen en in de media een goed evenwicht tussen mannen en vrouwen laten zien; 22. dringt er bij de EU-delegaties in de Balkanlanden op aan om de vorderingen op het gebied van vrouwenrechten en gendergelijkheid met het oog op een toekomstige toetreding tot de EU op de voet te volgen, en verzoekt de delegaties elk een functionaris te belasten met het genderbeleid ter vergemakkelijking van de uitwisseling van optimale werkmethoden in de Balkanregio; 23. spoort de nationale autoriteiten in de regio aan gendergelijkheid te ondersteunen via onderwijs op scholen en universiteiten; merkt op dat het veel meisjes al op jonge leeftijd wordt afgeraden om op school of op de universiteit vakken te kiezen die als typisch „mannelijk” worden gezien, zoals natuurwetenschappen, wiskunde en technologie; pleit voor de invoering van basiscursussen op school en een breder scala aan vakken en carrières waaruit meisjes kunnen kiezen, zodat zij de kennis kunnen opdoen en alle vaardigheden kunnen verwerven die nodig zijn voor succes in welke loopbaan dan ook; 24. wijst er met nadruk op dat vrouwen zeggenschap moeten hebben over hun seksuele en reproductieve rechten en onder meer toegang moeten hebben tot goede anticonceptiemiddelen; uit zijn bezorgdheid over de beperkingen op de toegang tot seksuele en reproductieve gezondheidsdiensten in de toetredingslanden van de Balkan; 25. verzoekt de regeringen van de toetredingslanden op de Balkan wetgeving en beleid vast te stellen om de universele toegang tot reproductieve gezondheidszorg te garanderen en reproductieve rechten te bevorderen, en systematisch gegevens te verzamelen die nodig zijn om de situatie op het vlak van seksuele en reproductieve gezondheid te verbeteren; Albanië 26. verzoekt de Albanese regering te streven naar de deelname van meer vrouwen in de politieke besluitvorming, vooral met het oog op de parlementsverkiezingen van 2013; 27. verzoekt de Albanese regering haar nationale strategie voor integratie en ontwikkeling en de Wet inzake bescherming tegen discriminatie uit te voeren door het Bureau van de commissaris voor de bescherming tegen discriminatie te versterken en een beroepsinstelling in het leven te roepen in de vorm van een commissaris die specifiek bevoegd is inzake gevallen van genderdiscriminatie, en zo een sfeer te creëren waarin vrouwen die bevallen van een meisje niet het slachtoffer worden van discriminatie; 28. verzoekt de Albanese regering de coördinatie tussen de nationale en plaatselijke autoriteiten, met name voor de bestrijding van huiselijk geweld te verbeteren, en merkt op dat in Albanië vrouwen nauwer betrokken moeten worden bij het besluitvormingsproces op nationaal en plaatselijk niveau; 29. verzoekt de Albanese regering gendergevoelige wetswijzigingen voor te stellen op het gebied van eigendomsrechten, strafrecht, kiesrecht en arbeidsrecht; 30. prijst Albanië voor de opleiding die aan rechters wordt geboden over de tenuitvoerlegging van de wetgeving inzake de gelijkheid van mannen en vrouwen en de maatregelen ter bestrijding van geweld tegen vrouwen en voor de mogelijkheid die slachtoffers van discriminatie of geweld hebben om een beroep te doen op kosteloze rechtsbijstand; 31. prijst Albanië voor het besluit om de genderdimensie te integreren in het begrotingsprogamma voor alle vakministeries op de middellange termijn, en ziet uit naar de resultaten van de tenuitvoerlegging daarvan; 32. verzoekt de Albanese regering prestatie-indicatoren te hanteren en zo nodig aan te passen om toe te zien op de uitvoering van maatregelen op het vlak van vrouwenrechten en gendergelijkheid; 33. verzoekt het Albanese parlement een parlementaire commissie in te stellen die zich bezighoudt met vrouwenrechten en gendergelijkheid; 34. dringt bij de Albanese regering aan op een intensievere uitvoering van beleidsinstrumenten ter bevordering van de rechten van vrouwen, met name op lokaal niveau, zoals de nationale strategie inzake gendergelijkheid, huiselijk geweld en geweld tegen vrouwen (2011-2015); 35. prijst de Albanese autoriteiten voor de vaststelling van prestatie-indicatoren voor het toezicht op de uitvoering van maatregelen op het gebied van vrouwenrechten en gendergelijkheid en voor de publicatie van het nationale verslag over de status van vrouwen en gendergelijkheid in Albanië 2012; Bosnië en Herzegovina 36. roept de regering van Bosnië en Herzegovina op de wetgeving inzake gendergelijkheid en de rechtspraktijk op verschillende niveaus op één lijn te brengen om te komen tot een uniforme rechtssituatie in het land, en het departement dat centraal verantwoordelijk is voor gendergelijkheid te versterken, om het blijvende gebrek aan vrouwen in hogere posities binnen het bestuur aan te pakken, en te onderzoeken welke problemen er tot dusver zijn ontstaan wegens niet-uitvoering van de wetgeving; verzoekt de Commissie alle beschikbare middelen in te zetten om de controleerbaarheid en krachtiger inspanningen van de autoriteiten van Bosnië Herzegovina in deze richting in de hand te werken; verzoekt de regering van Bosnië en Herzegovina meer nadruk te leggen op de uitvoering en de harmonisatie van de Wet inzake gendergelijkheid van Bosnië Herzegovina en de Wet op het discriminatieverbod en andere wetgeving op nationaal niveau; 37. spreekt zijn bezorgdheid uit over het feit dat zwangere vrouwen en vrouwen die net een kind hebben gekregen op de arbeidsmarkt worden gediscrimineerd, en over de verschillen in socialezekerheidsrechten in verband met moederschap tussen de verschillende entiteiten en kantons; dringt er bij de autoriteiten van Bosnië en Herzegovina op aan de socialezekerheidsrechten van personen die moederschaps-, vaderschaps- of ouderschapsverlof opnemen te harmoniseren en in het hele land op een gelijk, hoog niveau te brengen; 38. stelt met bezorgdheid vast dat weinig mensen op de hoogte zijn van de wetgeving inzake gendergelijkheid en geweld tegen vrouwen, niet alleen onder de bevolking, maar ook onder de ambtenaren van wetshandhavingsinstanties; verzoekt de autoriteiten een actieplan uit te voeren om meer bewustzijn te kweken en wetshandhavers te trainen; 39. neemt er met ernstige bezorgdheid nota van dat de wetgeving van beide entiteiten inzake de bescherming van slachtoffers van huiselijk geweld nog altijd niet geharmoniseerd is, teneinde huiselijk geweld in het strafrecht van beide entiteiten in Bosnië en Herzegovina als delict te erkennen, waardoor er voor de slachtoffers van huiselijk geweld dus nog steeds geen rechtszekerheid bestaat; dringt er bij de regering van Bosnië en Herzegovina op aan dit probleem zo snel mogelijk op te lossen om de bescherming van slachtoffers te verbeteren; 40. prijst de vrouwen in het parlement van Bosnië en Herzegovina voor hun partijoverstijgende debat met de betrokken ministers over gendergerelateerd geweld; verzoekt de autoriteiten van Bosnië en Herzegovina aan dit debat een vervolg te geven en concrete maatregelen te nemen ter bevordering van de bestrijding van gendergerelateerd geweld; 41. verzoekt de autoriteiten van Bosnië en Herzegovina officiële statistieken te verstrekken over het aantal gerapporteerde gevallen van geweld, op basis van gegevens uit politierapporten, zorginstellingen en gerechtelijke instellingen, en deze statistieken openbaar toegankelijk te maken; verzoekt de autoriteiten van Bosnië en Herzegovina tevens om gegevens te verzamelen en te publiceren over maatregelen die gericht zijn op de bescherming van slachtoffers van huiselijk geweld; 42. dringt er bij de regering van Bosnië en Herzegovina op aan om de Wet inzake gendergelijkheid van Bosnië en Herzegovina te harmoniseren met de kieswet voor wat betreft de samenstelling van uitvoerende bestuursorganen op alle niveaus van de besluitvorming (op gemeente-, kanton-, entiteit- en landniveau); 43. prijst Bosnië en Herzegovina voor de wetgeving waarin een minimale vertegenwoordiging van 40 % voor beide geslachten in bestuursfuncties bij de nationale en lokale overheid verplicht wordt gesteld, maar merkt op dat dit er in de praktijk niet toe heeft geleid dat 40 % van de bestuursfuncties wordt bekleed door vrouwen; dringt er bij de autoriteiten van Bosnië en Herzegovina op aan een actieplan voor de uitvoering van deze wetgeving op te stellen, met duidelijke tijdschema's en een heldere verdeling van bevoegdheden; 44. stelt met bezorgdheid vast dat er een gebrek is aan financiële middelen en personeel voor de uitvoering van het actieplan bij Resolutie 1325 van de VN-Veiligheidsraad, voor institutionele mechanismen om gendergelijkheid te garanderen, voor passende toegang tot de rechter en voor opvanghuizen voor slachtoffers van huiselijk geweld; verzoekt de autoriteiten van Bosnië en Herzegovina op alle niveaus toereikende financiering voor deze doeleinden in hun begroting op te nemen; 45. betreurt het dat de autoriteiten van Bosnië en Herzegovina tot nu toe slechts een gering aantal oorlogsmisdaden van seksuele aard hebben onderzocht en veroordeeld; stelt met grote bezorgdheid vast dat een groot aantal daders van dergelijke misdrijven ongestraft is gebleven; constateert verder dat de autoriteiten van Bosnië en Herzegovina geen passende getuigenbeschermingsprogramma's voor slachtoffers hebben opgezet; dringt er om die reden bij de autoriteiten van Bosnië en Herzegovina op aan te waarborgen dat alle slachtoffers van oorlogsmisdrijven van seksuele aard veilige en adequate toegang tot de rechter wordt geboden en dat alle zaken die verband houden met oorlogsmisdrijven snel en doeltreffend worden afgehandeld; 46. verzoekt de regering van Bosnië en Herzegovina het toezicht op de bestaande wetgeving op het gebied van vrouwenrechten en gendergelijkheid te verbeteren door duidelijke doelstellingen op te nemen in beleid en actieplannen en duidelijk aan te geven welke overheidsinstanties verantwoordelijk zijn voor de uitvoering; verzoekt de autoriteiten van Bosnië en Herzegovina daarnaast op alle niveaus samen te werken bij het verzamelen van alomvattende statistische gegevens over gendergelijkheid ten aanzien van het land als geheel; Kroatië 47. spoort de Kroatische regering aan ook na toetreding door te gaan met de aanpassing van de Kroatische wetgeving aan het acquis communautaire van de EU op het gebied van gendergelijkheid; 48. dringt er bij de Kroatische autoriteiten op aan volledig uitvoering te geven aan de wetgeving die een vertegenwoordiging van 40 % vrouwen op kieslijsten voor plaatselijke en regionale organen voor zelfbestuur, het parlement en het Europees Parlement verplicht stelt, rekening houdend met het feit dat tijdens de parlementaire verkiezingen van 2011 tweederde van de politieke partijen dit streefcijfer niet haalde; 49. prijst Kroatië voor de oprichting van een kantoor van een ombudsman voor gendergelijkheid en voor de bewustwording over maatregelen op het vlak van vrouwenrechten en gendergelijkheid, dankzij de zichtbaarheid van dit kantoor; beveelt alle landen in de regio aan na te gaan of ze dit goede voorbeeld als werkmethode kunnen volgen; spoort de Kroatische regering aan financiële middelen voor het kantoor van de ombudsman beschikbaar te blijven stellen en de aanbevelingen van de ombudsman op te volgen; 50. is ingenomen met de plaatselijke actieplannen voor gendermainstreaming, met name die van de regio Istrië, en verzoekt de Kroatische regering de vaststelling en uitvoering van dergelijke actieplannen in het hele land te bevorderen; 51. verzoekt de Kroatische regering een structurele dialoog aan te gaan met organisaties uit het maatschappelijk middenveld, vooral met het oog op de situatie na de toetreding; 52. is ingenomen met de resultaten die Kroatië heeft geboekt met de gerichte opleiding van politieagenten in het omgaan met gevallen van geweld tegen vrouwen en genderdiscriminatie, en spoort de overheid aan deze aanpak voort te zetten; wijst erop dat deze gevallen door de rechterlijke macht echter nog niet altijd op de juiste wijze worden behandeld, en verzoekt de overheid daarom tevens acties op poten te zetten om de rechterlijke macht bewust te maken en te trainen; verzoekt de Kroatische regering voorts om te voorzien in gratis rechtsbijstand voor slachtoffers van gendergerelateerd geweld en discriminatie; 53. verzoekt de Kroatische autoriteiten ten aanzien van de nationale strategie inzake de bescherming tegen geweld binnen het gezin (2011-2016) te verduidelijken welke autoriteiten verantwoordelijk zijn voor de verschillende maatregelen, en autoriteiten en organisaties uit het maatschappelijk middenveld voldoende middelen toe te kennen om de strategie ten uitvoer te leggen; Kosovo 54. is ingenomen met de rol die is toebedeeld aan het parlement van Kosovo bij het goedkeuren, evalueren en controleren van het programma voor gendergelijkheid; pleit voor de tenuitvoerlegging van de aanbevelingen die voortvloeien uit de monitoringverslagen; 55. dringt er bij de Kosovaarse regering op aan een nationaal noodnummer voor slachtoffers van huiselijk en gendergerelateerd geweld in het leven te roepen, en de mogelijkheden voor het doen van aangifte en behandeling van dergelijke gevallen bekendheid te geven bij het publiek; 56. prijst de Kosovaarse regering voor het feit dat zij ervoor gezorgd heeft dat het agentschap voor gendergelijkheid onder het kabinet van de premier ressorteert, en dringt er bij de regering op aan te waarborgen dat het agentschap bij de uitvoering van en het toezicht op de Wet inzake gendergelijkheid zijn taak goed kan vervullen, zonder politieke inmenging; 57. verzoekt de Kosovaarse regering zo snel mogelijk het voorgestelde Centrum voor gelijke behandeling op te richten; 58. prijst Kosovo vanwege de training van politieagenten bij de omgang met zaken van gendergerelateerd geweld, en vanwege de inrichting van speciale kamers op politiebureaus om slachtoffers en hun kinderen op te vangen; verzoekt de Kosovaarse regering de rechterlijke macht ook op te leiden voor de behandeling van deze zaken en het aantal opvanghuizen voor slachtoffers en de mogelijke verblijfsduur in deze opvanghuizen te vergroten; 59. dringt er bij de Kosovaarse regering op aan de beginselen van Pristina, zoals vastgesteld tijdens de vrouwentop in Kosovo in oktober 2012, te erkennen en te streven naar toepassing van deze beginselen; 60. benadrukt dat het gebruik van voorbehoedmiddelen moet worden bevorderd en de beschikbaarheid en toegang tot deze middelen moet worden verbeterd, want ondanks het feit dat een groter percentage vrouwen nu zulke vormen van anticonceptie gebruikt, maken zeker nog niet alle vrouwen in Kosovo gebruik van voorbehoedmiddelen; 61. verzoekt de Kosovaarse regering de slachtoffers van seksueel geweld tijdens het conflict van 1998-1999 als speciale categorie in de wet te erkennen via een wijziging op Wet nr. 04/L-054 inzake de status en de rechten van martelaren, invaliden, veteranen, strijders van het Kosovaarse bevrijdingsleger en burgerslachtoffers van de oorlog en hun familieleden; 62. verzoekt de Kosovaarse regering in administratieve instructies duidelijke indicatoren vast te stellen voor de naleving en niet-naleving van wetgeving over gendergelijkheid en discriminatie, teneinde de uitvoering van en het toezicht op deze wetgeving te verbeteren; verzoekt de regering voorts gegevens te verzamelen over en een nationaal register op te zetten voor zaken van gendergerelateerde discriminatie en geweld; voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië (FYROM) 63. is ingenomen met het recente wetsvoorstel van de Macedonische regering inzake seksuele intimidatie en pesten op het werk, dat het onder meer mogelijk maakt daders een geldboete op te leggen, en dringt aan op harmonisatie van dit wetsvoorstel met het wetboek van strafrecht; is ingenomen met de plannen van de Macedonische regering om de wetgeving zodanig te hervormen dat voortaan beide ouders ouderschapsverlof of familieverlof mogen opnemen om voor zieke familieleden te zorgen, en is tevens ingenomen met de onlangs aangenomen wijzigingen in het arbeidsrecht, waardoor zwangere vrouwen of net bevallen vrouwen een betere juridische bescherming wordt geboden op de arbeidsmarkt; 64. stelt met bezorgdheid vast dat Roma-vrouwen dubbel gediscrimineerd worden als gevolg van hun geslacht en hun etnische origine; verzoekt daarom de Macedonische regering een alomvattend kader voor de bestrijding van discriminatie goed te keuren waarmee de rechten van Roma-vrouwen kunnen worden geëerbiedigd; 65. is ingenomen met het feit dat de Macedonische autoriteiten afschrikkende sancties hebben ingesteld voor niet-naleving van de wetgeving die voorschrijft dat ten minste 30 % van beide geslachten vertegenwoordigd moet zijn in de organen van politieke besluitvorming; dringt er bij de Macedonische regering op aan nauwlettend in de gaten te houden of hierdoor het aantal vrouwen in besluitvormende organen, vooral op lokaal niveau, ten minste 30 % bedraagt; 66. prijst het Macedonische parlement voor zijn actieve „vrouwenclub”, een samenwerkingsverband van parlementsleden van verschillende partijen met als doelstelling het bevorderen van vrouwenrechten en gendergelijkheid door het organiseren van openbare debatten, conferenties, internationale en andere evenementen, en door samenwerking met het maatschappelijk middenveld, om gevoelige of gemarginaliseerde onderwerpen bespreekbaar te maken, zoals seksuele voorlichting op lagere scholen, huiselijk geweld, AIDS, baarmoederhalskanker, haatpropaganda en de positie van vrouwen op het platteland; 67. merkt op dat de mechanismen die de juridisch vertegenwoordiger van het departement voor gelijke kansen van het ministerie van Werkgelegenheid en Sociaal Beleid, verantwoordelijk voor het verstrekken van juridisch advies in gevallen van ongelijke behandeling van mannen en vrouwen, ter beschikking staan, niet naar behoren functioneren; verzoekt de Macedonische regering dan ook maatregelen te treffen om het functioneren van deze mechanismen te verbeteren; 68. constateert met bezorgdheid dat de uitvoering van de actieplannen en strategieën voor gendergelijkheid versnipperd is en dat de algehele coördinatie van de inspanningen gebrekkig is; verzoekt de Macedonische regering de financiële en menselijke hulpbronnen voor het Departement voor gendergelijkheid te verhogen en op nationaal en plaatselijk niveau coördinatoren voor gelijke kansen aan te stellen en ervoor te zorgen dat zij doeltreffend functioneren; 69. is ingenomen met de vooruitgang die is geboekt bij de bestrijding van gendergerelateerd geweld, die niet in de laatste plaats blijkt uit de stijging van het aantal gevallen waarin aangifte wordt gedaan dankzij bewustmakingscampagnes, de opleiding van gespecialiseerde politieagenten en het bereiken van overeenstemming tussen verschillende instellingen over protocollen voor de behandeling van aangiften; stelt echter met bezorgdheid vast dat het aantal opvangcentra voor slachtoffers van huiselijk geweld en andere vormen van gendergerelateerd geweld ontoereikend is; 70. dringt er bij de Macedonische regering op aan de bestaande culturele en financiële belemmeringen voor de toegang van vrouwen tot anticonceptie weg te nemen; Montenegro 71. stelt met bezorgdheid vast dat het percentage vrouwen in de politieke besluitvorming de afgelopen decennia nauwelijks is gestegen; verzoekt de Montenegrijnse regering hervormingen door te voeren in de wetgeving op dit vlak en in te staan voor de naleving daarvan; 72. verzoekt de Montenegrijnse regering de financiële en menselijke hulpbronnen voor het Departement voor gendergelijkheid te verhogen en het wettelijke en institutionele kader te scheppen voor de verwezenlijking van gendergelijkheid en de uitvoering van het actieplan voor gendergelijkheid; 73. prijst de Montenegrijnse regering voor het in samenwerking met het maatschappelijk middenveld opgestelde nieuwe nationale actieplan ter verwezenlijking van gendergelijkheid en de in dit plan opgenomen strategische en operationele doelstellingen; dringt er bij de regering op aan voldoende personele en financiële middelen uit te trekken voor de uitvoering van het actieplan en een kader vast te stellen voor de voortzetting van de samenwerking met het maatschappelijk middenveld in de uitvoeringsfase; 74. is ingenomen met de opname van maatregelen op het vlak van gendergelijkheid in het Montenegrijnse hervormingsprogramma voor toetreding; verzoekt de Montenegrijnse regering acties om bepalingen inzake gendergelijkheid uit te voeren prioriteit te geven bij de toetredingsonderhandelingen over hoofdstuk 23 „De rechterlijke macht en fundamentele rechten” en andere relevante hoofdstukken, waaronder hoofdstuk 19: Sociaal beleid en werkgelegenheid, hoofdstuk 24: Recht, vrijheid en veiligheid en hoofdstuk 18: Statistiek; 75. prijst de Montenegrijnse regering voor de vooruitgang die is geboekt bij de aanpak van huiselijk geweld door middel van de goedkeuring van een gedragscode voor procedures voor gecoördineerd institutioneel optreden; stelt echter met bezorgdheid vast dat huiselijk geweld in Montenegro nog altijd een bron van grote zorg is en dringt er bij de regering op aan voldoende middelen beschikbaar te stellen en zich krachtdadig in te zetten voor de tenuitvoerlegging van de desbetreffende wetgeving en gedragscode, een nationaal noodnummer in het leven te roepen en gegevens te verzamelen; 76. neemt met bezorgdheid kennis van het geringe aantal klachten over gendergerelateerde discriminatie en geweld; dringt er bij de Montenegrijnse regering op aan de nodige investeringen te doen om de kennis te vergroten over vrouwenrechten, over de bestaande wetgeving voor de bestrijding van geweld en over de mogelijkheden om schendingen te melden en aan te pakken; 77. is ingenomen met de inspanningen die het Montenegrijnse parlement heeft geleverd om de tenuitvoerlegging van wetgeving inzake de gelijkheid van mannen en vrouwen op systematische wijze te onderzoeken; Servië 78. verzoekt de Servische regering het nationale programma voor integratie in de EU verder uit te voeren door de mechanismen voor toezicht op de toepassing van de wet tegen discriminatie te versterken, en de bestuurlijke capaciteit van de organen die zich bezighouden met gendergelijkheid, zoals de commissaris voor gendergelijkheid en de plaatsvervangend ombudsman voor gendergelijkheid, te verbeteren; 79. prijst de Servische regering vanwege de kieswet waarin is bepaald dat de kieslijsten voor de parlementaire verkiezingen voor een derde moeten bestaan uit kandidaten van het ondervertegenwoordigde geslacht, en vanwege de volledige tenuitvoerlegging van die wet, met als resultaat dat 34 % van de zetels in het parlement wordt bezet door vrouwen; 80. verzoekt de Servische regering om rechtshandhavers bij de politie en justitie nog beter te trainen op het vlak van bewustwording en de adequate afhandeling van gevallen van discriminatie en geweld op grond van geslacht, om gratis rechtsbijstand beschikbaar te stellen aan slachtoffers, en het algemene probleem van de achterstand die rechtbanken in zaken hebben aan te pakken; 81. is ingenomen met de vooruitgang die is geboekt bij de bestrijding van huiselijk geweld door de goedkeuring van een algemeen protocol voor samenwerkingsprocedures in gevallen van huiselijk en relationeel geweld, de invoering van een telefonische hulpdienst en de opening van een nieuw opvanghuis; constateert echter dat huiselijk geweld in Servië nog altijd aanleiding geeft tot bezorgdheid; verzoekt de regering voldoende middelen beschikbaar te stellen en zich krachtdadig in te zetten voor de tenuitvoerlegging van de wetgeving en het protocol, mensen te stimuleren aangifte te doen en informatie en gegevens te verzamelen en te zorgen voor de uitwisseling daarvan tussen instellingen, agentschappen en maatschappelijke organisaties van en voor vrouwen; 82. prijst de Servische regering en het Servische parlement voor hun nauwe samenwerking met organisaties uit het maatschappelijk middenveld bij het opstellen van en het toezicht houden op het alomvattende actieplan voor de uitvoering van Resolutie 1325 van de VN-Veiligheidsraad; verzoekt de regering toereikende menselijke en financiële hulpbronnen beschikbaar te stellen voor de uitvoering van dat actieplan; 83. dringt bij de Servische autoriteiten aan op verbetering van de samenwerking met maatschappelijke organisaties die zich bezighouden met gendergelijkheid, en dan met name de samenwerking op lokaal niveau tussen lokale overheden en lokale maatschappelijke organisaties, bij het opstellen en uitvoeren van wetgeving en beleid inzake gendergelijkheid en gendergerelateerd geweld en het toezicht daarop, en verzoekt de Servische autoriteiten structurele steun te verlenen ten behoeve van de activiteiten van organisaties die strijden tegen gendergerelateerd geweld; o o o 84. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad, de Commissie en de regeringen van de toetredingslanden op de Balkan. Het Europees Parlement , – gezien artikel 19 van de Universele Verklaring van de rechten van de mens, artikel 19 van het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten en het UNESCO-verdrag betreffende de bescherming en de bevordering van de diversiteit van cultuuruitingen, – gezien artikel 10 van het Europees Verdrag voor de rechten van de mens, de jurisprudentie van het Europees Hof voor de rechten van de mens, de verklaringen, aanbevelingen en resoluties van het Comité van Ministers en de Parlementaire Vergadering van de Raad van Europa, en de documenten van de Commissie van Venetië en de Commissaris voor de Mensenrechten van de Raad van Europa inzake de vrijheid van meningsuiting, informatie en media, – gezien artikel 11 van het Handvest van de grondrechten van de EU, de artikelen 2, 7 en 9 tot en met 12 van het Verdrag betreffende de Europese Unie, de verdragsartikelen met betrekking tot de vrijheid van vestiging, het vrij verrichten van diensten, het vrij verkeer van personen en goederen, mededinging en staatssteun, en artikel 167 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (cultuur), – gezien het aan het Verdrag betreffende de Europese Unie gehechte protocol betreffende het openbare-omroepstelsel in de lidstaten, bekend als het Protocol van Amsterdam, – gelet op Richtlijn 2010/13/EU van het Europees Parlement en de Raad van 10 maart 2010 betreffende de coördinatie van bepaalde wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen in de lidstaten inzake het aanbieden van audiovisuele mediadiensten (richtlijn audiovisuele mediadiensten) (1) , – gezien het werkdocument van de Commissiediensten over pluriformiteit van de media in de EU-lidstaten (SEC(2007)0032), – gezien het Europees Handvest voor persvrijheid (2) , – gezien de oprichting door de Commissie van een groep op hoog niveau inzake vrijheid en pluriformiteit van de media, – gezien de resoluties van 20 november 2002 over mediaconcentratie (3) , van 4 september 2003 over de situatie van de grondrechten in de Europese Unie (2002) (4) , van 4 september 2003 over „televisie zonder grenzen” (5) , van 6 september 2005 over de toepassing van de artikelen 4 en 5 van Richtlijn 89/552/EEG („Televisie zonder grenzen”), zoals gewijzigd bij Richtlijn 97/36/EG, voor de periode 2001-2002 (6) , van 22 april 2004 over de risico's van schending in de EU en met name in Italië van de vrijheid van meningsuiting en informatie (artikel 11, lid 2, van het Handvest van de grondrechten) (7) , van 25 september 2008 over concentratie en pluriformiteit in de media in de Europese Unie (8) , en van 25 november 2010 over de publieke omroep in het digitale tijdperk: de toekomst van het duale systeem (9) , en van 10 maart 2011 over de mediawet in Hongarije (10) , – gezien het lopende Europees initiatief voor pluriformiteit van de media (11) , dat bij de Commissie is geregistreerd en dat erop is gericht de pluriformiteit van de media te beschermen door gedeeltelijke harmonisering van de nationale regelgeving betreffende media-eigendom en transparantie, belangenconflicten met de politiek, en de onafhankelijkheid van de toezichthoudende instanties voor de media, – gezien overwegingen 8 en 94 van de richtlijn audiovisuele mediadiensten waarin uiteen wordt gezet dat de lidstaten alle acties moeten voorkomen die in dominante posities resulteren of de pluriformiteit beperken, en onafhankelijke regelgevende instanties in staat moeten stellen hun taken op transparante en onpartijdige wijze uit te voeren, – gezien het werk inzake mediavrijheid van de OVSE, in het bijzonder van de vertegenwoordiger voor mediavrijheid, en de relevante verslagen, evenals de videoboodschap die op 6 november 2012 ten gehore werd gebracht tijdens de hoorzitting over mediavrijheid in de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken, – gezien de door ngo's gepubliceerde verslagen over de media, onder meer die van Verslaggevers zonder Grenzen (persvrijheidsindex) en van de organisatie Freedom House (verslagen over persvrijheid), – gezien de studies naar mediagerelateerde kwesties, gepubliceerd door het Parlement (12) en het Centrum voor pluriformiteit en vrijheid van de media van het Europees Universitair Instituut (13) , – gezien de onafhankelijke studie „Indicatoren voor de pluriformiteit van de media in de lidstaten – Naar een op risico's gebaseerde benadering” die op verzoek van de Commissie in 2007 werd uitgevoerd en in 2009 werd gepubliceerd (14) , waarin een instrument voor mediatoezicht wordt gedefinieerd met indicatoren om de bedreigingen van de pluriformiteit van de media te markeren, – gezien artikel 48 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken en het advies van de Commissie cultuur en onderwijs ( A7-0117/2013 ), A. overwegende dat de media een belangrijke rol spelen in de democratie als „publieke waakhond”, aangezien zij burgers in staat stellen hun recht op informatie uit te oefenen en de acties en de besluiten van degenen die macht of invloed uitoefenen of hierover beschikken, te controleren en te beoordelen, in het bijzonder wanneer er verkiezingen plaatsvinden; overwegende dat de media tevens een rol kunnen spelen bij de bepaling van de publieke agenda door gebruik te maken van hun macht als hoeders van informatie, en zij bijgevolg in staat zijn de publieke opinie te beïnvloeden; B. overwegende dat is aangetoond dat vrijheid van meningsuiting in de openbare ruimte vormend is voor democratie en de rechtsstaat zelf, en dat zij essentieel is voor het bestaan en de overleving ervan; overwegende dat vrije en onafhankelijke media en vrije uitwisseling van informatie een doorslaggevende rol spelen bij de democratische veranderingen die zich voltrekken in niet-democratische regimes, en overwegende dat de Commissie wordt verzocht de taak op zich te nemen nauwlettend toe te zien op de mediavrijheid en de pluriformiteit van de media in kandidaat-lidstaten en voldoende aandacht te besteden aan de rol van vrije media bij de wereldwijde bevordering van democratie; C. overwegende dat mediavrijheid een hoeksteen is van de in de Verdragen verankerde waarden zoals democratie, pluriformiteit en eerbiediging van de rechten van minderheden; overwegende dat het historische proces dat hieraan ten grondslag ligt, onder de noemer „persvrijheid”, een essentiële bijdrage heeft geleverd aan de vooruitgang van het democratisch denken en de ontwikkeling van het Europees ideaal in de geschiedenis; D. overwegende dat mediavrijheid, pluriformiteit en onafhankelijke journalistiek essentiële elementen vormen voor de uitoefening van media-activiteiten in de Unie en met name binnen de interne markt; overwegende dat iedere vorm van ongeoorloofde beperking van mediavrijheid, pluriformiteit en onafhankelijke journalistiek bijgevolg een beperking van de vrijheid van meningsuiting en van economische vrijheid betekent; overwegende dat journalisten moeten kunnen opereren zonder druk van eigenaren, managers en regeringen, en zonder financiële dreigingen; E. overwegende dat een autonome en sterke openbare ruimte, gebaseerd op onafhankelijke en pluriforme media, de essentiële omgeving vormt waarbinnen de collectieve vrijheden van maatschappelijke organisaties, zoals het recht op vrijheid van vergadering en vereniging, evenals de individuele vrijheden, zoals het recht op vrijheid van meningsuiting en het recht op toegang tot informatie, kunnen gedijen; F. overwegende dat de grondrechten van burgers op vrijheid van meningsuiting en informatie uitsluitend kunnen worden gewaarborgd door mediavrijheid en pluriformiteit, waarbij journalisten en de media hun rechten en plichten kunnen uitoefenen om burgers op een eerlijke en neutrale manier te informeren en onbevooroordeeld verslag te doen over gebeurtenissen en besluiten van publiek belang; overwegende dat alle leden van de samenleving het recht hebben hun opvattingen op een democratische en vreedzame manier te uiten; G. overwegende dat het Europees Hof voor de Rechten van de Mens heeft geoordeeld dat de lidstaten een positieve verplichting hebben om de pluriformiteit van de media te waarborgen op grond van artikel 10 van het Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden, dat soortgelijke bepalingen bevat als artikel 11 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, dat deel uitmaakt van het acquis communautaire; H. overwegende dat informatie van nature, en tevens en met name dankzij de technologische veranderingen van de afgelopen decennia, niet aan geografische grenzen is gebonden en een cruciale rol vervult bij de informatievoorziening aan nationale gemeenschappen die in het buitenland leven, aangezien zij instrumenten biedt die grensoverschrijdende en transnationale wederzijdse kennis en wederzijds begrip mogelijk maken; overwegende dat media, en dan met name doch niet uitsluitend onlinemedia, een mondiaal karakter hebben gekregen, waarvan de verwachtingen en behoeften van het publiek en in het bijzonder consumenten van informatie, inmiddels afhankelijk zijn; overwegende dat de veranderingen in het medialandschap en in de communicatietechnologie de ruimte voor de uitwisseling van informatie evenals de manier waarop mensen worden geïnformeerd en de publieke opinie wordt gevormd, opnieuw hebben gedefinieerd; I. overwegende dat een pan-Europese openbare ruimte die is gebaseerd op een permanente en ononderbroken eerbiediging van vrijheid en pluriformiteit van de media, een cruciaal element vormt voor het integratieproces van de Unie, overeenkomstig de in de Verdragen vastgelegde waarden, de verantwoordingsplicht van de EU-instellingen en de ontwikkeling van Europese democratie, bijvoorbeeld in het geval van de verkiezingen voor het Europees Parlement; overwegende dat een levendig, concurrerend en pluriform medialandschap, van zowel gedrukte als audiovisuele media, de deelname van burgers aan het publieke debat bevordert, hetgeen van essentieel belang is voor een goed functionerend democratisch systeem; J. overwegende dat ngo's, verenigingen die toezicht houden op de mediavrijheid, de Raad van Europa en de OVSE, evenals onderzoeken en resoluties van het Europees Parlement, melding hebben gemaakt van en hebben gewaarschuwd voor de bedreiging van de vrije en onafhankelijke media door regeringen, onder meer door regeringen van EU-lidstaten (15) ; K. overwegende dat de Raad van Europa en de OVSE de menselijke en democratische dimensie van communicatie hebben onderzocht, aan de hand van gedetailleerde verklaringen, resoluties, aanbevelingen, adviezen en verslagen over mediavrijheid, pluriformiteit en concentratie, en op deze manier hebben voorzien in een aanzienlijke hoeveelheid gemeenschappelijke pan-Europese minimumnormen op dit gebied; L. overwegende dat de Europese Unie zich ertoe heeft verbonden de pluriformiteit van de media te beschermen en te bevorderen als een hoeksteen van het recht op informatie en het recht op vrijheid van meningsuiting, wat essentiële mijlpalen zijn voor actief burgerschap en participatieve democratie, en die zijn vastgelegd in artikel 11 van het Handvest van de grondrechten; M. overwegende dat mediavrijheid een kwalificatiecriterium is voor de toetreding van kandidaat-lidstaten tot de EU op grond van de Kopenhagen-criteria, en tevens een van de beginselen vormt die de EU in het kader van haar buitenlands beleid bevordert; overwegende dat de EU en haar lidstaten bijgevolg intern het goede voorbeeld moeten geven, om aldus te zorgen voor geloofwaardigheid en coherentie; N. overwegende dat het Parlement herhaaldelijk zijn bezorgdheid heeft geuit over mediavrijheid, -pluriformiteit en -concentratie en de Commissie, als hoeder van de Verdragen, heeft verzocht passende maatregelen te treffen, onder meer door met een wetgevingsinitiatief over deze kwestie te komen; O. overwegende dat de Commissie op 16 januari 2007 een „driestappenplan” heeft gelanceerd bestaande uit een werkdocument van de diensten van de Commissie over pluriformiteit van de media, een onafhankelijke studie naar de pluriformiteit van de media in de EU-lidstaten, met indicatoren voor de beoordeling van de pluriformiteit van de media in de lidstaten (in 2007), en een mededeling van de Commissie over de indicatoren voor de pluriformiteit van de media in de lidstaten (in 2008), gevolgd door een openbare raadpleging (16) ; overwegende dat het in de onafhankelijke studie beschreven instrument voor pluriformiteit van de media nog niet ten uitvoer is gelegd; P. overwegende dat deze aanpak helaas door de Commissie is beëindigd, aangezien de mededeling noch de openbare raadpleging ooit hebben plaatsgevonden; Q. overwegende dat met de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon het Handvest van de grondrechten bindend is geworden; overwegende dat het Handvest het eerste internationale document is, dat stelt dat „de vrijheid en de pluriformiteit van de media moeten worden geëerbiedigd” ; overwegende dat de Verdragen de EU een mandaat en de bevoegdheden verschaffen om ervoor te zorgen dat alle grondrechten in de Unie worden gewaarborgd, met name op grond van de artikelen 2 en 7 van het VEU; R. overwegende dat de lidstaten de taak hebben om de vrijheid van mening, de vrijheid van meningsuiting, de vrijheid van informatie en de media voordurend te bevorderen, aangezien deze beginselen ook in hun grondwetten en wetgeving worden gewaarborgd, en zij burgers tevens eerlijke en gelijke toegang moeten bieden tot verschillende informatiebronnen en aldus tot uiteenlopende gezichtspunten en meningen; overwegende dat zij, overeenkomstig de artikelen 7 en 8 van het Handvest, bovendien de plicht hebben het privéleven, het familie- en gezinsleven, de woning en de communicatie evenals de persoonsgegevens van burgers te eerbiedigen en te beschermen; overwegende dat indien deze vrijheden serieus worden bedreigd of worden geschonden in een lidstaat, de Unie de plicht heeft tijdig en doeltreffend te interveniëren, op grond van haar bevoegdheden die zijn verankerd in de Verdragen en in het Handvest, teneinde de Europese democratische en pluralistische orde en de grondrechten te beschermen; S. overwegende dat de EU beschikt over bevoegdheden inzake mediagerelateerde kwesties zoals de interne markt, audiovisueel beleid, concurrentie (met inbegrip van overheidssubsidies), telecommunicatie en grondrechten; overwegende dat het Parlement heeft bepaald dat essentiële minimumnormen moeten worden gedefinieerd om de vrijheid van informatie, een passend niveau van mediapluriformiteit en een onafhankelijk mediabestuur te verzekeren, te waarborgen en te bevorderen (17) ; overwegende dat de Commissie het Centrum voor pluriformiteit en vrijheid van de media van het Europees Universitair Instituut opdracht heeft gegeven een analyse uit te voeren met betrekking tot de reikwijdte van de Europese bevoegdheden op het gebied van mediavrijheid; T. overwegende dat er bezorgdheid ontstaat over de uitdagingen en de druk waar de media en met name publieke omroepen mee te maken hebben, met betrekking tot redactionele onafhankelijkheid, personeelswerving, onzekere dienstverbanden, zelfcensuur, pluriformiteit, neutraliteit en kwaliteit van informatie, toegang en financiering, als gevolg van ongeoorloofde politieke en financiële inmenging, en van de economische crisis; U. overwegende dat er bezorgdheid ontstaat over het hoge werkloosheidspercentage onder journalisten in Europa alsook over het hoge aantal van hen dat als freelancer werkt, met beperkte baanzekerheid en ondersteuning, en in een klimaat van grote onzekerheid; V. overwegende dat de media geconfronteerd worden met een groeiende zowel binnenlandse als grensoverschrijdende concentratie, waarbij mediaconglomeraten hun producten in verschillende landen aanbieden, intra-Europese media-investeringen toenemen, en niet-Europese investeerders en media een groeiende invloed uitoefenen in Europa, hetgeen leidt tot de monopolisering van informatie en hetgeen de pluriformiteit van meningen ondermijnt; overwegende dat er enige bezorgdheid bestaat over de financieringsbronnen van bepaalde private media, waaronder enkele media in de EU; W. overwegende dat het Europese publiek, zoals blijkt uit talrijke enquêtes, opinieonderzoeken en publieke initiatieven, zijn zorg heeft uitgesproken over de verslechtering van de vrijheid en pluriformiteit van de media, en herhaaldelijk heeft aangedrongen op actie van de EU om de mediavrijheid te beschermen en een krachtig, onafhankelijk en pluriform medialandschap te ontwikkelen; X. overwegende dat de versnelling van de nieuwscyclus ertoe heeft geleid dat journalisten ernstig tekortschieten, bijvoorbeeld doordat zij journalistieke bronnen niet dubbel controleren; Y. overwegende dat de ontwikkeling van de digitale omgeving een belangrijke rol kan spelen bij de toegang van Europese burgers tot online-informatie; Z. overwegende dat het medialandschap fundamentele veranderingen ondergaat; overwegende dat, zeker in deze tijden van economische crisis, een toenemend aantal journalisten onder onzekere arbeidsomstandigheden werkt en zich geconfronteerd ziet met een gebrek aan sociale zekerheid, in vergelijking met de normen op de arbeidsmarkt, alsook met diverse uitdagingen die verband houden met de toekomst van de journalistiek; AA. overwegende dat het Parlement verzoekschriften van burgers heeft ontvangen met betrekking tot dezelfde zorgen en eisen, waarin wordt aangedrongen op actie van de instellingen, en in het bijzonder van het Parlement; AB. overwegende dat de technologische veranderingen die zijn teweeggebracht door het internet, persoonlijk computergebruik en, meer recent, mobiel computergebruik, de informatie-infrastructuur drastisch hebben gewijzigd op manieren die consequenties hebben gehad voor het bedrijfsmodel van de traditionelere media, met name voor wat betreft hun afhankelijkheid van de advertentiemarkt, waardoor het voortbestaan van media die een belangrijke maatschappelijke en democratische rol vervullen, in gevaar wordt gebracht; overwegende dat overheidsinstanties in de lidstaten en op Unieniveau daarom de plicht hebben een instrumentarium voor deze overgangsperiode te creëren, waarmee het voortbestaan kan worden gewaarborgd van de waarden en de verantwoordelijkheden van onafhankelijke media, ongeacht het technologische platform waarvan zij nu of in de toekomst gebruikmaken; overwegende dat de Commissie in dit verband wordt verzocht een studie uit te voeren naar het effect van technologische verandering op het bedrijfsmodel van media, alsook naar de gevolgen ervan voor de vrijheid en pluriformiteit van de media; AC. overwegende dat de recente economische crisis de problemen waar media mee kampen heeft verergerd en het medialandschap, als gevolg van de steeds precairdere rol van journalisten, kwetsbaarder heeft gemaakt voor economische en politieke druk, alsook brozer in zijn geheel; overwegende dat deze fenomenen bepaalde consequenties hebben gehad voor de journalistieke genres die duurder of tijdrovender zijn, zoals onderzoeksjournalistiek, reportages en de stationering van internationale en Europese correspondenten; overwegende dat deze vormen van journalistiek van essentieel belang zijn om te waarborgen dat overheids- en politieke instanties verantwoording en rekenschap afleggen, het misbruik van economische en institutionele macht tegen te gaan en het blootleggen en vervolgen van criminele activiteiten op sociaal, milieu- en humanitair gebied zeker te stellen; overwegende dat er bij de Commissie op wordt aangedrongen een studie te verrichten naar de effecten van de crisis en de onzekere arbeidssituatie op de journalistieke gemeenschap, teneinde de gevolgen ervan voor de vrijheid en pluriformiteit van de media te analyseren en te proberen deze te verhelpen; AD. overwegende dat technologische verandering, een diverse gemeenschap van onafhankelijke beroepsjournalisten en de verwerving van uiteenlopende vaardigheden die nodig zijn om vandaag de dag kwaliteit te verzamelen en te produceren, tevens mogelijkheden creëren voor de totstandbrenging van nieuwe platformoverschrijdende en transnationale journalistieke ondernemingen die kunnen worden ondersteund door middel van zowel overheidsbeleid als op marktwerking gebaseerd beleid; 1. roept de lidstaten en de Europese Unie op om de grondrechten op vrijheid van meningsuiting en informatie en vrijheid van media en pluriformiteit te eerbiedigen, te waarborgen, te beschermen en te bevorderen, en derhalve af te zien van de aanwending, ontwikkeling en ondersteuning van mechanismen die een belemmering of bedreiging vormen voor de vrijheid van de media, zoals het uitoefenen van onrechtmatige en politieke invloed of druk, partijcontrole en het censureren van de media, restrictie of onrechtmatige beperking van de vrijheid en onafhankelijkheid van de massamedia ten behoeve van private of politieke belangen, of financiële dreigementen aan het adres van publieke omroepen; 2. dringt er bij de lidstaten en de EU op aan te waarborgen dat juridisch bindende procedures en mechanismen worden ingevoerd voor de selectie en benoeming van mediadirecteuren, bestuursraden, mediaraden en regelgevende instanties die transparant zijn, gebaseerd op verdiensten en onbetwistbare ervaring en die professionaliteit, integriteit, onafhankelijkheid, evenals consensus voor wat betreft de vertegenwoordiging van het gehele politieke en maatschappelijke spectrum, rechtszekerheid en continuïteit garanderen in plaats van politieke of partijgebonden criteria die berusten op een „verwen- en beloonsysteem” dat gekoppeld is aan de resultaten van de verkiezingen of de wil van de machthebbers; wijst erop dat iedere lidstaat een reeks criteria zou moeten opstellen voor de benoeming van mediadirecteuren of -raden, overeenkomstig de beginselen van onafhankelijkheid, integriteit, ervaring en professionaliteit; dringt er bij de lidstaten op aan garanties te creëren om ervoor te zorgen dat mediaraden en regelgevende instanties onafhankelijk zijn van politieke invloed van de regering, de parlementaire meerderheid of enige andere maatschappelijke groepering; 3. benadrukt dat de pluriformiteit van de media en journalistieke en redactionele onafhankelijkheid hoekstenen vormen van mediavrijheid, wat betreft het waarborgen van de diversiteit van de media, het verschaffen van toegang aan verschillende sociale en politieke actoren, meningen en standpunten (inclusief ngo's, burgerverenigingen, minderheden, enz.) en het bieden van een breed spectrum aan meningen; 4. dringt er bij de lidstaten op aan te waarborgen dat culturele gemeenschappen die verspreid zijn over verschillende regionale overheden of lidstaten in staat worden gesteld toegang te hebben tot media in hun eigen taal, en dat geen politieke besluiten worden genomen om deze toegang te beknotten; 5. brengt in herinnering dat volgens het Europees Hof voor de Rechten van de Mens de lidstaten die partij zijn op grond van artikel 10 van het Europees Verdrag voor de rechten van de mens verplicht zijn de pluriformiteit van de media te waarborgen; wijst erop dat artikel 10 van dit verdrag soortgelijke bepalingen bevat als artikel 11 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, dat deel uitmaakt van het acquis communautaire; 6. benadrukt dat de Commissie erop moet toezien dat de lidstaten een correcte tenuitvoerlegging van het Handvest van de grondrechten in hun land waarborgen, die tot uiting komt via pluriformiteit van de media, gelijke toegang tot informatie en de eerbiediging van de onafhankelijkheid van de pers door middel van neutraliteit; 7. merkt op dat landen die willen toetreden tot de Europese Unie conform de criteria van Kopenhagen moeten voldoen aan het acquis communautaire, dat het Handvest van de grondrechten omvat, en meer in het bijzonder artikel 11 van dat handvest, dat de eerbiediging van de vrijheid en pluriformiteit van de media vereist; merkt op dat, hoewel de huidige lidstaten dat handvest eveneens moeten naleven, er geen mechanisme bestaat om te waarborgen dat zij dat daadwerkelijk doen; 8. benadrukt de fundamentele rol van een daadwerkelijk evenwichtig Europees duaal stelsel, waarin commerciële en publieke media hun respectieve rol spelen en dat moet worden beschermd, zoals door het Parlement, de Commissie en de Raad van Europa is benadrukt; merkt op dat in een multimediale samenleving, waarin het aantal mondiale marktdeelnemers met commerciële doeleinden is toegenomen, publieke media van essentieel belang zijn; wijst op de belangrijke rol van de publieke media, die door burgers via de staat worden gefinancierd om te voorzien in hun behoeften, en wijst voorts op hun institutionele verplichting om kwalitatief hoogwaardige, accurate en betrouwbare informatie te verschaffen voor een gevarieerd publiek, waarbij zij tevens ruimte bieden voor marktsegmenten die wellicht niet winstgevend zijn voor commerciële media; benadrukt dat de private media soortgelijke verplichtingen hebben met betrekking tot informatie, in het bijzonder informatie van institutionele en politieke aard, bijvoorbeeld in het kader van verkiezingen, referenda, enz.; onderstreept dat het noodzakelijk is de professionele onafhankelijkheid van nationale persbureaus te waarborgen en het ontstaan van nieuwsmonopolies te vermijden; 9. erkent dat permanente zelfregulering en niet-wetgevingsinitiatieven, wanneer deze onafhankelijk, onpartijdig en transparant zijn, een belangrijke rol vervullen bij de waarborging van mediavrijheid; dringt er bij de Commissie op aan maatregelen te nemen om ervoor te zorgen dat de media en de desbetreffende regelgevende agentschappen onafhankelijk zijn van de staat (ook op Europees niveau) en van machtige commerciële belangen; 10. herinnert aan de specifieke en onderscheidende rol van de publieke media, zoals vastgelegd in het Protocol van Amsterdam betreffende het openbare-omroepstelsel in de lidstaten; 11. brengt in herinnering dat Protocol nr. 29 bij de Verdragen erkent dat het openbare-omroepstelsel in de lidstaten rechtstreeks verband houdt met de democratische, sociale en culturele behoeften van iedere samenleving en met de noodzaak pluralisme in de media te behouden; wijst erop dat dit protocol tevens bepaalt dat de lidstaten mogen voorzien in de financiering van de openbare omroep voor zover deze financiering wordt verleend voor het vervullen van de publieke opdracht, en voor zover deze financiering de voorwaarden inzake het handelsverkeer en de mededingingsvoorwaarden in de Unie niet zodanig verandert dat het gemeenschappelijk belang zou worden geschaad; 12. benadrukt het belang van passende, evenredige en stabiele financiering voor publieke media, teneinde hun politieke en economische onafhankelijkheid te waarborgen zodat zij al hun taken kunnen vervullen - met inbegrip van hun maatschappelijke, educatieve, culturele en democratische rol - en zich kunnen aanpassen aan digitale veranderingen en bij kunnen dragen aan een inclusieve kennis- en informatiemaatschappij met representatieve, kwalitatief hoogwaardige media die voor iedereen beschikbaar zijn; uit zijn zorg over de huidige tendens in enkele lidstaten om te bezuinigen op de publieke media of de activiteiten ervan te verminderen, aangezien dit het vermogen van de publieke media om hun opdracht te vervullen, beperkt; dringt er bij de lidstaten op aan deze trend te keren en ervoor te zorgen dat publieke media stabiele, duurzame, toereikende en voorspelbare financiering ontvangen; 13. benadrukt dat maatregelen ter regulering van de toegang van mediakanalen tot de markt via omroeplicenties en -vergunningen, regels voor de bescherming van de staatsveiligheid en de nationale en militaire veiligheid en openbare orde, en regels inzake de publieke moraal en de bescherming van kinderen, niet mogen worden misbruikt om politieke of partijcontrole en censuur uit te oefenen op de media of om het grondrecht van burgers om geïnformeerd te worden over kwesties van publiek belang te beperken; onderstreept dat in dit opzicht een juiste balans moet worden gewaarborgd; waarschuwt dat de media niet mogen worden bedreigd door de invloed van specifieke belangengroepen of lobby´s, economische actoren of religieuze groeperingen; 14. dringt er bij de Commissie en de lidstaten op aan mededingings- en mediaregels toe te passen en concurrentie te waarborgen, teneinde dominante posities aan te pakken en te voorkomen, mogelijk door in de media-industrie lagere mededingingsdrempels te hanteren dan in andere sectoren, de toegang voor nieuwkomers op de markt te garanderen, in te grijpen wanneer een te grote concentratie van de media ontstaat en wanneer de pluriformiteit, onafhankelijkheid en de vrijheid van de media gevaar lopen, om er zo voor te zorgen dat alle EU-burgers toegang hebben tot vrije en gediversifieerde media, en om waar nodig aanbevelingen te doen; benadrukt dat het bestaan van persgroepen die eigendom zijn van ondernemingen die kunnen meedingen naar overheidsopdrachten, een bedreiging vormt voor de onafhankelijkheid van de media; roept de Commissie op na te gaan hoe bestaande mededingingsregels zich verhouden tot de toenemende concentratie van commerciële media in de lidstaten; dringt er bij de Commissie op aan concrete maatregelen voor te stellen om de pluriformiteit van de media te waarborgen en buitensporige mediaconcentratie te voorkomen; 15. benadrukt dat aandacht moet worden besteed aan de mate van media-eigendomconcentratie in de lidstaten en onderstreept daarbij dat het concept van mediapluriformiteit een breder spectrum aan onderwerpen omvat, zoals het verbod op censuur, bescherming van bronnen en klokkenluiders, kwesties in verband met druk van politieke actoren en marktkrachten, transparantie, arbeidsomstandigheden van journalisten, instanties voor mediatoezicht, culturele diversiteit, de ontwikkeling van nieuwe technologieën, onbeperkte toegang tot informatie en communicatie, ongecensureerde toegang tot internet en de digitale kloof; is van mening dat media-eigendom en mediabeheer transparant en niet geconcentreerd moeten zijn; benadrukt dat de concentratie van eigendom de pluriformiteit en de culturele diversiteit in gevaar brengt en leidt tot een uniformisering van de media-inhoud; 16. dringt aan op regels om ervoor te zorgen dat belangenconflicten, zoals de belangenconflicten die voortvloeien uit de samensmelting van het politieke ambt en controle over mediakanalen, op een correcte manier worden aangepakt en opgelost, en, in het bijzonder, te waarborgen dat altijd openbaar wordt gemaakt wie de begunstigde eigenaren van mediaconglomeraten zijn teneinde belangenconflicten te voorkomen; dringt aan op de effectieve tenuitvoerlegging van duidelijke regels om transparantie en eerlijke procedures voor mediafinanciering en de toewijzing van reclame- en sponsorbudgetten te waarborgen, teneinde ervoor te zorgen dat reclame en sponsoring niet van invloed zijn op de vrijheid van informatie en meningsuiting, de pluriformiteit of het redactioneel profiel van media, en verzoekt de Commissie hierop toe te zien; 17. benadrukt dat, ondanks de toepassing van mededingingsbeleid door middel van de concentratieverordening van de EU, en met name artikel 21 (18) van deze verordening, de zorg is gerezen dat deze instrumenten de mediaconcentratie niet in toereikende mate controleren als gevolg van problemen met betrekking tot marktafbakening, waarbij in sommige gevallen grote mediafusies beneden de in het mededingingsbeleid van de EU vastgestelde omzetdrempels blijven; 18. benadrukt dat de macht van de markt in de media-industrie niet alleen het gevolg is van monopolies op het gebied van de prijsbepaling, maar tevens van politieke invloed die leidt tot innige banden tussen regelgevers en de sector, hetgeen het moeilijker maakt om dominante posities, wanneer ze eenmaal tot stand zijn gekomen, te doorbreken; dringt erop aan de mededingingsdrempels voor de media-industrie lager te maken dan die voor andere sectoren; 19. herinnert de Commissie eraan dat zij in het verleden meerdere malen is gevraagd naar de mogelijkheid een juridisch kader in te voeren om eigendomsconcentratie en misbruik van dominante posities te voorkomen; dringt er bij de Commissie op aan concrete maatregelen voor te stellen om de pluriformiteit van de media te waarborgen, met inbegrip van een wetgevingskader voor regels inzake media-eigendom waarmee minimumnormen voor de lidstaten worden geïntroduceerd; 20. benadrukt het belang van de bescherming van de onafhankelijkheid van journalisten tegen zowel interne druk, van redacteurs, uitgevers of eigenaren, als externe druk, van de politieke of economische lobby of andere belangengroepen, en benadrukt het belang van redactiehandvesten of gedragscodes met betrekking tot de redactionele onafhankelijkheid, aangezien hiermee wordt voorkomen dat eigenaren, regeringen of externe belanghebbenden zich met de inhoud van het nieuws bemoeien; benadrukt dat het van belang is dat het recht op vrijheid van meningsuiting zonder enige vorm van discriminatie en op basis van gelijkheid en gelijke behandeling wordt toegepast; benadrukt dat het recht op toegang tot overheidsdocumenten en -informatie van fundamenteel belang is voor journalisten en burgers, en dringt er bij de lidstaten op aan een degelijk en veelomvattend juridisch kader tot stand te brengen met betrekking tot openbaarheid van overheidsinformatie en toegang tot documenten van publiek belang; roept de lidstaten op te voorzien in juridische garanties met betrekking tot een volledige bescherming van het beginsel van de vertrouwelijkheid van bronnen, en dringt aan op de strikte toepassing van de jurisprudentie van het Europees Hof voor de rechten van de mens op dit gebied, inclusief met betrekking tot klokkenluiders; 21. dringt aan op de bescherming van journalisten tegen druk, intimidatie, pesterijen, bedreigingen en geweld, en herinnert eraan dat onderzoeksjournalisten vaak worden bedreigd en fysiek worden aangevallen, en soms zelfs met aanslagen op hun leven worden geconfronteerd vanwege hun activiteiten; benadrukt de noodzaak om gerechtigheid te waarborgen en straffeloosheid ten aanzien van dergelijke daden te bestrijden, daarbij wijzend op het verlammende effect ervan op de vrijheid van meningsuiting, met zelfcensuur binnen de media tot gevolg; benadrukt dat onderzoeksjournalistiek bijdraagt aan het toezicht op democratie en goed bestuur, alsook aan het blootleggen van misstanden en strafbare feiten, waarmee zij van nut is voor de justitiële autoriteiten; dringt er bij de lidstaten en de EU op aan de onderzoeksjournalistiek en de ethische journalistiek in de media te ondersteunen en te bevorderen door de ontwikkeling van een beroepscode en passende beroepsprocedures, met name door middel van beroepsopleidingen en door verenigingen en vakbonden opgestelde beroepscodes; 22. dringt er bij de lidstaten op aan wetgeving aan te nemen om infiltratie van de journalistiek door medewerkers van inlichtingendiensten te voorkomen, aangezien dergelijke praktijken de vrijheid van meningsuiting ernstig in gevaar brengen, daar zij het mogelijk maken dat redactiekamers onder toezicht worden geplaatst, een klimaat van wantrouwen creëren, de verzameling van informatie belemmeren en de vertrouwelijkheid van bronnen bedreigen, en uiteindelijk ten doel hebben het publiek verkeerd te informeren en te manipuleren, terwijl zij tevens de geloofwaardigheid van de media beschadigen; 23. benadrukt dat een toenemend aantal journalisten onder onzekere omstandigheden werkt, zonder de sociale garanties die op de arbeidsmarkt gebruikelijk zijn, en dringt aan op verbetering van de arbeidsvoorwaarden voor mensen die in de media werkzaam zijn; benadrukt dat lidstaten ervoor moeten zorgen dat de arbeidsvoorwaarden van journalisten in overeenstemming zijn met het Europees Sociaal Handvest; onderstreept het belang van collectieve arbeidsovereenkomsten voor journalisten en van vakbondsvertegenwoordiging van groepen journalisten, hetgeen moet worden toegestaan aan alle werknemers, ook wanneer zij lid zijn van een kleine groepering, werken voor kleine ondernemingen of niet over een standaardcontract beschikken omdat zij bijvoorbeeld tijdelijk of vervangend werk verrichten, aangezien baanzekerheid hen in staat stelt zich gezamenlijk uit te spreken en op te treden en zij aldus eenvoudiger en effectiever aan hun beroepsnormen kunnen beantwoorden; 24. benadrukt de noodzaak om ethische journalistiek in de media te bevorderen; dringt er bij de Europese Commissie op aan met een voorstel voor een instrument te komen (bv. door middel van een aanbeveling, zoals de aanbeveling van 20 december 2006 betreffende de bescherming van minderjarigen en de menselijke waardigheid en het recht op weerwoord in verband met de concurrentiepositie van de Europese industrie van audiovisuele en online-informatiediensten) om ervoor te zorgen dat de lidstaten de mediasector ertoe verzoeken beroepsnormen en ethische codes te ontwikkelen, met o.a. de verplichting om in de berichtgeving het verschil tussen feiten en meningen aan te duiden, de noodzaak van nauwkeurigheid, onpartijdigheid en objectiviteit, eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer van mensen, de plicht om verkeerde informatie te corrigeren, en het recht op weerwoord; onderstreept dat dit kader dient te voorzien in de oprichting door de mediasector van een onafhankelijke regelgevende instantie voor de media - die onafhankelijk opereert zonder politieke of andere externe inmenging - die klachten over de pers kan behandelen op grond van de beroepsnormen en ethische codes, en die de bevoegdheid heeft om passende sancties op te leggen; 25. dringt er bij alle lidstaten waar laster strafbaar is op aan dit zo spoedig mogelijk te decriminaliseren; betreurt dat journalisten en de media in veel lidstaten te maken hebben met druk, geweld en pesterijen, onder meer wanneer zij verslag doen van demonstraties en publieke evenementen, hetgeen tot bezorgdheid heeft geleid onder Europese en internationale organisaties en in academische en maatschappelijke kringen; benadrukt het belang van een dialoog met de autoriteiten om ervoor te zorgen dat de vrijheid en onafhankelijkheid van de media geen gevaar lopen, kritische geluiden niet worden gesmoord, en dat wetshandhavingsfunctionarissen de rol van de media eerbiedigen en waarborgen dat zij vrij en veilig kunnen berichten; 26. onderstreept dat het van belang is zelfreguleringsinstanties van de media op te zetten, en ondersteunt de praktische „bottom-up”-inspanningen die in gang zijn gezet door Europese journalisten om hun grondrechten te beschermen, door een inloopcentrum op te zetten waar vermeende schendingen van deze rechten, met name van hun recht op vrijheid van meningsuiting, worden gedocumenteerd (in overeenstemming met het proefproject dat op 23 oktober 2012 door de plenaire vergadering werd goedgekeurd als onderdeel van het standpunt van het Parlement betreffende de begroting 2013); 27. benadrukt dat er behoefte is aan voorschriften met betrekking tot politieke informatie in de hele sector van audiovisuele media, om, met name bij verkiezingen en referenda, alle politieke kandidaten, meningen en standpunten op een eerlijke manier aan bod te laten komen, zodat burgers een eigen mening kunnen vormen zonder daarbij beïnvloed te worden door één dominante macht die de publieke opinie bepaalt; onderstreept dat dergelijke voorschriften naar behoren door de toezichthoudende instanties moeten worden gehandhaafd; 28. benadrukt dat de grondrechten op vrijheid van meningsuiting en vrijheid van de media niet slechts zijn voorbehouden aan traditionele media, maar tevens betrekking hebben op sociale media en andere vormen van nieuwe media; onderstreept dat het van belang is de vrijheid van meningsuiting en informatie op het internet te waarborgen, in het bijzonder door webneutraliteit te garanderen, en dringt er bijgevolg bij de EU en de lidstaten op aan te waarborgen dat deze rechten en vrijheden op het internet volledig worden geëerbiedigd voor wat betreft de onbeperkte toegang tot en de verstrekking en verspreiding van informatie; waarschuwt tegen mogelijke pogingen van overheden om registraties of autorisaties verplicht te stellen of om in hun ogen schadelijke inhoud te blokkeren; erkent dat de verstrekking van internetdiensten door publieke media bijdraagt aan de vervulling van hun taak te waarborgen dat burgers toegang hebben tot informatie en hun mening kunnen vormen op grond van een veelheid aan bronnen; 29. benadrukt het groeiende belang van feedreaders, zoekmachines en andere intermediairs voor de verspreiding van en toegang tot informatie en nieuws via het internet; dringt er bij de Commissie op aan om, bij de herziening van de richtlijn audiovisuele mediadiensten, deze internetactoren op te nemen in het regelgevingskader van de EU, teneinde de problemen inzake het schiften van inhoud en de verstoring van bronnenselectie aan te pakken; 30. moedigt de Commissie en de lidstaten in het kader van het beleid van de Commissie voor mediageletterdheid aan om voldoende aandacht te besteden aan het belang van media-onderwijs, dat burgers de vaardigheden aanleert om de voortdurend toenemende hoeveelheid informatie kritisch te interpreteren en te selecteren; 31. dringt er bij de Commissie op aan na te gaan of de lidstaten zendvergunningen toekennen op grond van objectieve, transparante, niet-discriminerende en evenredige criteria; 32. benadrukt het belang en de dringende noodzaak van jaarlijks toezicht op de mediavrijheid en -pluriformiteit in alle lidstaten en het jaarlijks rapporteren over deze kwestie, op grond van de gedetailleerde normen die door de Raad van Europa en de OVSE werden opgesteld en de op risico gebaseerde analytische aanpak en de indicatoren, ontwikkeld in het kader van de onafhankelijke studie die is opgezet door de Commissie, in samenwerking met ngo's, belanghebbenden en experts, onder meer door de ontwikkeling van en wijzigingen in mediawetgeving alsmede alle in de lidstaten vastgestelde wetgeving die van invloed is op mediavrijheid te volgen en te controleren, met name wat betreft overheidsinmenging, alsook door middel van optimale werkwijzen met het oog op de definiëring van normen voor openbaredienstverlening, voor zowel publieke als private zenders; onderstreept dat het van groot belang is dergelijke gemeenschappelijke Europese normen bekendheid te geven onder een breder publiek; gelooft dat de Commissie, het Bureau voor de grondrechten en/of het Centrum voor pluriformiteit en vrijheid van de media van het Europees Universitair Instituut deze taak op zich moeten nemen en een jaarlijks verslag moeten publiceren met daarin de resultaten van het toezicht; is van mening dat de Commissie dit verslag bij het Parlement en de Raad van Ministers moet indienen en met voorstellen moet komen voor eventuele acties en maatregelen die voortvloeien uit de conclusies van het verslag; 33. is van mening dat de EU over de bevoegdheden beschikt om wetgevingsmaatregelen te nemen teneinde de vrijheid van meningsuiting, de vrijheid van informatie, mediavrijheid en de pluriformiteit van de media te waarborgen, beschermen en bevorderen, ten minste in dezelfde mate als met betrekking tot de bescherming van minderjarigen en de menselijke waardigheid, culturele diversiteit, de toegang van burgers tot informatie en/of de berichtgeving over belangrijke gebeurtenissen, de bevordering van de rechten van personen met een handicap, consumentenbescherming met betrekking tot commerciële communicatie, en het recht op weerwoord, zijnde algemene belangen die onder de richtlijn audiovisuele mediadiensten ressorteren; is tegelijkertijd van oordeel dat eventuele regelgeving tot stand moet komen op basis van een gedetailleerde en nauwkeurige analyse van de situatie in de EU en haar lidstaten, met aandacht voor de op te lossen problemen en de beste manieren om deze problemen aan te pakken; gelooft dat niet-wetgevingsinitiatieven, zoals toezicht, zelfregulering, gedragscodes en, in voorkomend geval, de toepassing van artikel 7 VEU, waar de meeste belanghebbenden op aandringen, de voorkeur genieten, gegeven dat sommige van de ernstigste bedreigingen van de mediavrijheid in enkele lidstaten het gevolg zijn van nieuwe wetgeving; 34. verzoekt de Commissie nogmaals de richtlijn audiovisuele mediadiensten te herzien en te wijzigen, en deze uit te breiden met minimumnormen inzake de eerbiediging, bescherming en bevordering van de grondrechten op vrijheid van meningsuiting en vrijheid van informatie, mediavrijheid en pluriformiteit van de media, en te zorgen voor de volledige tenuitvoerlegging van het Handvest van de grondrechten, het EVRM en de desbetreffende jurisprudentie van de EU inzake positieve verplichtingen op het gebied van de media, aangezien het doel van de richtlijn de totstandbrenging van een ruimte betreft zonder interne grenzen voor audiovisuele media, terwijl tegelijkertijd wordt gezorgd voor een hoog niveau van bescherming van de doelstellingen van algemeen belang, zoals de totstandbrenging van een passend wetgevings- en administratief kader teneinde effectieve pluriformiteit te waarborgen (19) ; dringt er bijgevolg bij de Commissie op aan de richtlijn audiovisuele mediadiensten te herzien en te wijzigen teneinde ervoor te zorgen - zoals dit gebeurt voor en op basis van het model van regelgevende instanties in het kader van elektronische communicatie - dat nationale regelgevende instanties volledig onafhankelijk, onpartijdig en transparant zijn, zowel wat hun besluitvormingsprocessen als wat de uitoefening van hun taken en bevoegdheden en het monitoringproces betreft, over voldoende financiële middelen beschikken om hun werkzaamheden uit te voeren, en over passende sanctiebevoegdheden beschikken om ervoor te zorgen dat hun besluiten ook daadwerkelijk ten uitvoer worden gelegd; 35. dringt er bij de Commissie op aan om in deze evaluatie en herziening van de richtlijn audiovisuele mediadiensten tevens bepalingen op te nemen met betrekking tot transparantie inzake media-eigendom, mediaconcentratie, regels inzake belangenconflicten teneinde ongeoorloofde invloed op de media van politieke of economische krachten te voorkomen, en de onafhankelijkheid van toezichthoudende instanties voor de media; verzoekt de Commissie een mededeling op te stellen voor de tenuitvoerlegging van het instrument voor toezicht op de pluriformiteit van de media in de EU-lidstaten, zoals reeds is uitgewerkt in de onafhankelijke studie „De indicatoren voor pluriformiteit van de media in de lidstaten - Naar een op risico gebaseerde benadering” en op basis van de voorgestelde „driestappenaanpak” van januari 2007; merkt op dat de mededeling moet worden gevolgd door een breed opgezette openbare raadpleging waaraan alle betrokken actoren deelnemen, onder meer op grond van de follow-up van het verslag van de groep op hoog niveau voor mediavrijheid, en in het bijzonder door een voorstel op te stellen voor een reeks EU-richtsnoeren met betrekking tot mediavrijheid en pluriformiteit; 36. dringt er bij de lidstaten op aan onverwijld hervormingen door te voeren om deze doelstellingen te verwezenlijken; verzoekt de Commissie om duidelijk het kader van bevoegdheden van de regelgevende instanties voor de media vast te stellen, met name voor wat betreft regelgeving en toezicht, en om toe te zien op de naleving van de vereisten inzake noodzakelijkheid en evenredigheid bij de oplegging van sancties; herinnert eraan dat het van belang is het toepassingsgebied van de verordening aan te passen aan de specifieke aard van afzonderlijke media; 37. dringt er bij de nationale regelgevende instanties op aan met betrekking tot media-aangelegenheden op EU-niveau samen te werken en te coördineren, bijvoorbeeld door het oprichten van een Europese vereniging van regelgevende instanties voor audiovisuele mediadiensten, door de status van de nationale regelgevende instanties te harmoniseren, overeenkomstig de artikelen 29 en 30 van de richtlijn audiovisuele mediadiensten, door ervoor te zorgen dat deze instanties onafhankelijk, onpartijdig en transparant zijn, zowel wat besluitvormingsprocessen als wat de uitoefening van hun bevoegdheden en het monitoringproces betreft, en hun passende sanctiebevoegdheden toe te kennen om ervoor te zorgen dat hun besluiten ook daadwerkelijk ten uitvoer worden gelegd; 38. vraagt de Commissie, de Raad en de lidstaten passende, tijdige, evenredige en progressieve maatregelen te nemen met betrekking tot de ontstane bezorgdheid over de vrijheid van meningsuiting, informatie, mediavrijheid en pluriformiteit in de EU en haar lidstaten; 39. is van mening dat, in geval van verdere uitbreiding van de EU, extra aandacht moet worden besteed aan de bescherming van vrijheden en de vrijheid van meningsuiting, aangezien deze algemeen als onderdeel van de in de criteria van Kopenhagen vastgelegde mensenrechten en voorwaarden voor democratie worden beschouwd; dringt er bij de Commissie op aan te blijven toezien op de prestaties en vooruitgang van de kandidaat-lidstaten van de EU wat betreft de bescherming van mediavrijheden; 40. dringt er bij de Commissie op aan te waarborgen dat criteria die zijn gebaseerd op pluriformiteit van de media en media-eigendom worden opgenomen in iedere effectbeoordeling die wordt uitgevoerd met het oog op nieuwe initiatieven voor wetgevingsvoorstellen; 41. is bezorgd over het gebrek aan transparantie ten aanzien van media-eigendom in Europa en dringt er derhalve bij de Commissie en de lidstaten op aan initiatieven te nemen om transparantie ten aanzien van media-eigendom en -beheer te waarborgen, met name door radio- en televisiekanalen, de pers en soortgelijke media te verplichten aan nationale media-instanties, handelsregisters en het publiek in voldoende mate nauwkeurige en actuele eigendomsinformatie te verstrekken, zodat de vruchtgebruikers en uiteindelijke eigenaren en mede-eigenaren van media, hun cv´s en hun financiering kunnen worden vastgesteld, bijvoorbeeld door de Mavise-databank verder te ontwikkelen tot één Europees register teneinde buitensporige mediaconcentratie vast te stellen, te voorkomen dat mediaorganisaties bijzondere belangen verhullen, en burgers in staat te stellen te controleren welke belangen achter hun media schuilgaan; vraagt de Commissie en de lidstaten te controleren en te volgen of door de lidstaten aan de publieke media toegewezen overheidsmiddelen transparant en in strikte overeenstemming met Protocol nr. 29 bij de Verdragen worden gebruikt; is van mening dat transparantie met betrekking tot eigendom een essentieel onderdeel van mediapluriformiteit vormt; dringt er bij de Commissie op aan de voortgang met betrekking tot de bevordering van een betere uitwisseling van informatie over media-eigendom te volgen en te ondersteunen; 42. onderstreept dat mediavrijheid ook de vrijheid van toegang tot de media moet omvatten en dat derhalve moet worden gewaarborgd dat alle Europese burgers binnen een redelijk tijdsbestek en tegen betaalbare kosten effectief beschikken over en toegang hebben tot breedbandinternet, door draadloze technologieën, met inbegrip van internet via de satelliet, verder te ontwikkelen; 43. benadrukt dat, overeenkomstig de jurisprudentie van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens, overheden op grond van artikel 10 van het EVRM positieve verplichtingen hebben om de vrijheid van meningsuiting te beschermen als een van de voorwaarden voor een functionerende democratie, aangezien „de daadwerkelijk effectieve uitoefening van bepaalde vrijheden niet uitsluitend afhangt van de verplichting van de staat zich van inmenging te onthouden, maar tevens positieve beschermingsmaatregelen kan vereisen”; 44. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad, de Commissie, de regeringen en de parlementen van de lidstaten, het Bureau van de Europese Unie voor de grondrechten, de OVSE en het Comité van Ministers van de Raad van Europa, de Parlementaire Vergadering, de Commissie van Venetië en de Commissaris voor de Mensenrechten. Het Europees Parlement , – gezien de mededeling van de Commissie van 7 juli 2010 getiteld „Groenboek – naar adequate, houdbare en zekere Europese pensioenstelsels” ( COM(2010)0365 ) en zijn resolutie van 16 februari 2011 daarover (1) , – gezien de mededeling van de Commissie van 16 februari 2012 getiteld „Witboek – Een agenda voor adequate, veilige en duurzame pensioenen” ( COM(2012)0055 ), – gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie van 16 februari 2012 getiteld „Witboek – Een agenda voor adequate, veilige en duurzame pensioenen” (2) , – gezien het gezamenlijke verslag van het directoraat-generaal Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Inclusie van de Europese Commissie en het Comité sociale bescherming over de toereikendheid van de pensioenen in de Europese Unie 2010-2050 („2012 Adequacy Report”), – gezien het gezamenlijke verslag van het directoraat-generaal Economische en Financiële Zaken van de Europese Commissie en het Comité economisch beleid getiteld „The 2012 Ageing Report: Economic and budgetary projections for the 27 EU Member States (2010-2060)” (3) , – gezien de mededeling van de Commissie van 23 november 2011 getiteld „Jaarlijkse groeianalyse 2012” ( COM(2011)0815 ) en zijn resolutie van 15 februari 2012 daarover (4) , – gezien Besluit 2010/707/EU van de Raad van 21 oktober 2010 betreffende de richtsnoeren voor het werkgelegenheidsbeleid van de lidstaten (5) , – gezien zijn resolutie van 9 oktober 2008 over de bevordering van sociale integratie en bestrijding van armoede, met inbegrip van armoede onder kinderen, in de EU (6) , – gezien de Verklaring van de Raad over het Europees Jaar voor actief ouder worden en solidariteit tussen de generaties (2012): de koers voor de toekomst (SOC 992/SAN 322) van 7 december 2012, – gezien artikel 48 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie werkgelegenheid en sociale zaken en de adviezen van de Commissie economische en monetaire zaken, de Commissie interne markt en consumentenbescherming en de Commissie rechten van de vrouw en gendergelijkheid ( A7-0137/2013 ), A. overwegende dat het Parlement zijn standpunt inzake het Groenboek van de Commissie uit 2010 getiteld „Naar adequate, houdbare en zekere Europese pensioenstelsels” in zijn resolutie van 16 februari 2011 heeft verwoord; B. overwegende dat de ergste financiële en economische crisis in decennia is omgeslagen in een acute staatsschulden- en sociale crisis die het pensioeninkomen van miljoenen EU-burgers ernstig heeft aangetast; overwegende dat deze crisis heeft aangetoond dat de Europese economieën onderling afhankelijk zijn en dat geen enkele lidstaat nog in zijn eentje het adequate, zekere en duurzame karakter van zijn socialebeschermingsstelsel kan garanderen; C. overwegende dat pensioenen de belangrijkste bron van inkomsten voor Europese ouderen vormen en zijn bedoeld om een behoorlijke levenstandaard voor hen te waarborgen en hen in staat te stellen financieel onafhankelijk te zijn; overwegende dat ongeveer 22 % van de vrouwen die ouder zijn dan 75 jaar zich desalniettemin onder de armoedegrens van de Europese Unie bevindt en derhalve een groot risico loopt op maatschappelijke uitsluiting, en overwegende dat de meerderheid van de 75-plussers bestaat uit vrouwen; D. overwegende dat de eerste cohort van de zogeheten babyboomgeneratie de pensioengerechtigde leeftijd heeft bereikt, waardoor de demografische uitdaging niet langer een toekomstscenario is, maar een realiteit van nu, en dat het aantal 60-plussers met meer dan 2 miljoen per jaar zal toenemen; E. overwegende dat, nog afgezien van de economische crisis, op grond van de demografische en productiviteitstrends voor de lange termijn in de meeste EU-lidstaten moet worden uitgegaan van een economisch scenario met geringe groei, waarbij de groeipercentages aanzienlijk geringer zullen uitvallen dan in voorgaande decennia; F. overwegende dat de Europese Raad reeds in maart 2001 zijn goedkeuring heeft gehecht aan de drieledige strategie van Stockholm, die erop is gericht: de overheidsschuld snel af te bouwen, de arbeidsparticipatie en de productiviteit op te voeren en de pensioenstelsels en de stelsels voor gezondheidszorg en langdurige zorg te hervormen; G. overwegende dat de negatieve uitwerking van de economische en financiële crisis in Europa op de lonen en de werkgelegenheid het risico op armoede onder ouderen in de toekomst zal doen toenemen; H. overwegende dat zowel de via een omslagstelsel gefinancierde pensioenregelingen (pay-as-you-go-stelsels) als de kapitaaldekkingsstelsels te lijden hebben onder de toenemende werkloosheid en de tegenvallende rendementen op de financiële markten; I. overwegende dat het Europees Economisch en Sociaal Comité aanbeveelt de minimumpensioenen op te trekken, om te zorgen voor pensioeninkomens die boven de armoededrempel liggen; J. overwegende dat de pensioenstelsels een centraal onderdeel van de Europese sociale modellen vormen en als fundamenteel en niet-onderhandelbaar doel hebben om oudere mensen een adequaat levenspeil te garanderen; overwegende dat pensioenvoorziening een bevoegdheid blijft van de lidstaten; K. overwegende dat de duurzaamheid van het pensioenbeleid meer omvat dan alleen een fiscaal aspect; overwegende dat spaarquotes, werkgelegenheidscijfers en verwachte demografische ontwikkelingen ook een significante rol spelen wat het garanderen van de duurzaamheid betreft; L. overwegende dat pensioenregelingen in het huidige Europese debat te vaak louter als last voor de overheidsfinanciën worden gezien in plaats van als een essentieel instrument om armoede onder ouderen te bestrijden en om een herverdeling gedurende de levensloop van een individu en binnen de maatschappij te bewerkstelligen; M. overwegende dat de gepensioneerden een bijzonder belangrijke groep consumenten vormen en dat schommelingen in hun koopgedrag ingrijpende gevolgen voor de reële economie hebben; N. overwegende dat in vele EU-landen het fertiliteitscijfer laag blijft, met als gevolg dat de actieve bevolking in de toekomst zal krimpen; O. overwegende dat volgens de OESO de mobiliteit tussen lidstaten gering is en dat slechts 3 % van de EU-burgers in de beroepsgeschikte leeftijd in een andere lidstaat van de EU woont (7) ; P. overwegende dat uit de studie „Women living alone – an update” (8) , die op verzoek van de Commissie rechten van de vrouw en gendergelijkheid van het Parlement is opgesteld, blijkt dat in sommige van de bestaande pensioenregelingen het risico van grotere genderongelijkheid besloten ligt, met name in het geval van alleenstaande vrouwen; Q. overwegende dat OESO-werkdocument nr. 116 inzake sociale zaken, arbeid en migratie, getiteld „Cooking, Caring and Volunteering: Unpaid Work Around the World” (9) inzicht geeft in het belang van onbetaald werk, dat in nationale pensioenregelingen nog niet wordt meegeteld; R. overwegende dat het arbeidsparticipatiepercentage in de EU voor de leeftijdsgroep 55-64 slechts 47,4 % bedraagt en voor vrouwen zelfs 40,2 %; overwegende dat in bepaalde EU-landen slechts 2 % van alle vacatures door 55-plussers wordt vervuld; overwegende dat een dergelijke geringe arbeidsparticipatie in een pensioenkloof binnen generaties tussen mannen en vrouwen resulteert alsook in aanzienlijke inkomensverschillen tussen de generaties; S. overwegende dat de pensioenstelsels binnen en tussen de lidstaten aanzienlijk verschillen, bijvoorbeeld wat financieringspercentage, mate van overheidsdeelname, governancestructuur, type van aanspraak, kostenefficiëntie en collectiviteits- en solidariteitsgraad betreft, en dat als gevolg hiervan geen gemeenschappelijke EU-typologie voorhanden is; Inleiding 1. merkt op dat de nationale begrotingen onder grote druk staan en dat de verlaging van de pensioenuitkeringen in veel lidstaten het gevolg is van de sterke verscherping van de financiële en economische crisis; betreurt de forse bezuinigingen in de lidstaten die het hardst door de crisis zijn getroffen, waardoor veel gepensioneerden de armoede zijn ingedreven of een armoederisico lopen; 2. onderstreept dat voor de EU en de lidstaten de noodzaak bestaat een beoordeling te maken van de huidige en toekomstige duurzaamheid en adequaatheid van de pensioenstelsels en de goede praktijken en beleidsstrategieën te identificeren die kunnen leiden tot de zekerste en meest kostenefficiënte pensioenvoorziening in de lidstaten; 3. wijst op de waarschijnlijkheid van een lange periode met geringe economische groei, die de meeste lidstaten ertoe zal dwingen hun begroting te consolideren en hun economie streng te hervormen, waarvoor een degelijk beheer van de overheidsfinanciën vereist is; is het eens met de in het Witboek van de Commissie verwoorde opvatting dat er aanvullende bedrijfspensioenen met kapitaaldekking moeten worden opgezet, naast de prioriteit die moet worden toegekend aan de instandhouding van universele overheidspensioenen die ten minste een behoorlijke levenstandaard voor alle ouderen waarborgen; 4. onderstreept dat overheidspensioenstelsels in de eerste pijler voor gepensioneerden de belangrijkste bron van inkomsten blijven; betreurt het dat de Commissie in het Witboek niet naar behoren ingaat op het belang van universele, ten minste armoedebestendige overheidsregelingen in de eerste pijler; verzoekt de lidstaten – overeenkomstig de doelstellingen van de Europa 2020-strategie inzake uitbreiding van de werkgelegenheid en armoedebestrijding – te blijven werken aan strategieën voor een actievere en inclusievere arbeidsmarkt, om de verhouding van economische afhankelijkheid tussen niet-actieven en werkenden te verminderen; verzoekt de sociale partners en de lidstaten deze hervormingen gepaard te laten gaan met een permanente verbetering van de arbeidsomstandigheden en met de tenuitvoerlegging van programma's op het gebied van een leven lang leren, met het oog op een gezondere en langere beroepsloopbaan tot de wettelijke pensioenleeftijd, waardoor meer mensen pensioenpremies afdragen en kan worden voorkomen dat de oplopende kosten van overheidspensioenen een gevaar opleveren voor duurzame overheidsfinanciën; verzoekt de lidstaten hun eerstepijlerstelsels zodanig te hervormen dat ook het aantal premieafdrachtsjaren in aanmerking wordt genomen; 5. verzoekt de lidstaten een diepgaande evaluatie uit te voeren van de noodzaak tot hervorming van hun eerstepijlerstelsels, rekening houdend met de veranderende levensverwachting – en de veranderende verhouding tussen gepensioneerden, werklozen en economisch actieven – om een behoorlijke levenstandaard en economische onafhankelijkheid te garanderen voor de ouderen, met name ouderen die tot kwetsbare groepen behoren; 6. stelt vast dat door de financiële en economische crisis en de uitdagingen als gevolg van de vergrijzing de kwetsbaarheid aan het licht is gekomen van zowel de pensioenregelingen met kapitaaldekking als de pay-as-you-go-stelsels; beveelt aan de pensioenen op meerdere pijlers te baseren, met combinaties van: onderstreept dat de eerste pijler, alleen of in combinatie met het pensioen uit de tweede pijler (afhankelijk van de nationale institutionele regelingen of wetgeving), een behoorlijk vervangend inkomen moet opleveren dat gebaseerd is op het vroegere loon van de werknemer en, zo mogelijk, wordt aangevuld met: verzoekt de lidstaten te overwegen om een dergelijke of een vergelijkbare, financieel en maatschappelijk duurzame regeling in stand te houden of, waar deze nog niet bestaat, in te voeren; verzoekt de Commissie ervoor te zorgen dat met de bestaande of toekomstige regelgeving op het gebied van pensioenen deze benadering wordt bevorderd en volledig geëerbiedigd; 7. erkent het potentieel van de verstrekkers van bedrijfs- en individuele pensioenen als grote, betrouwbare langetermijninvesteerders in de EU-economie; onderstreept de van hen verwachte bijdrage aan het halen van de hoofddoelen van de Europa 2020-strategie, waar het gaat om het realiseren van duurzame economische groei, meer en betere banen en een sterker op sociale integratie gerichte samenleving; juicht het in dit verband toe dat de Commissie binnenkort met het initiatief komt voor een Groenboek over investeringen op lange termijn; dringt er bij de Commissie op aan het beleggingspotentieel van de pensioenfondsen en andere pensioenverstrekkers niet in gevaar te brengen en hun uiteenlopende kenmerken te respecteren wanneer zij EU-regelgeving invoert of wijzigt, met name bij de herziening van de richtlijn over de activiteiten van en het toezicht op de bedrijfspensioenfondsen; 8. nodigt de Commissie uit om de balans op te maken van de cumulatieve effecten van de wetgeving voor de financiële markten – zoals de verordening Europese marktinfrastructuur (EMIR), de richtlijn markten voor financiële instrumenten (MiFID) en de herziene richtlijn kapitaalvereisten (RKV IV) – op pensioenfondsen van de tweede pijler en hun vermogen om te investeren in de reële economie, en hierover verslag uit te brengen in haar komende Groenboek over langetermijninvesteringen; 9. herinnert aan de strategie van Lissabon 2000-2010, in de context waarvan de Commissie en de lidstaten een decennium lang intensief hebben gediscussieerd over structurele hervormingen met betrekking tot het macro-economisch, het micro-economisch en het werkgelegenheidsbeleid, met als resultaat op het Verdrag gebaseerde landenspecifieke aanbevelingen aan de lidstaten, waarvan er vele direct of indirect betrekking hadden op de vrijwaring van adequate en duurzame pensioenen; betreurt het feit dat deze aanbevelingen niet zijn gevolgd, hoewel zij in aanzienlijke mate de impact van de crisis hadden kunnen verlichten; 10. is tevreden met het vergrijzingsverslag 2012 („2012 Ageing Report” (10) ) en het toereikendheidsverslag 2012 („2012 Adequacy Report” (11) ), alomvattende en kwalitatief hoogstaande publicaties waarin de toereikendheid en de duurzaamheid van de pensioenstelsels op lange termijn in alle lidstaten worden onderzocht; betreurt het feit dat de aspecten toereikendheid en duurzaamheid van pensioenen worden behandeld in onderscheiden verslagen met een hoogst technisch karakter; verzoekt de Commissie en de Raad snel een geïntegreerde, beknopte en niet-technische publiekssamenvatting te publiceren, om de EU-burgers in staat te stellen de uitdagingen voor hun nationale pensioenstelsel in het kader van een vergelijking van alle EU-lidstaten te beoordelen; 11. onderstreept het belang van een uniforme methodiek voor de berekening van de houdbaarheid van overheidsfinanciën op de lange termijn en het aandeel dat pensioengerelateerde verplichtingen daarin hebben; 12. is van mening dat het, om tot een doeltreffende oplossing van de pensioenproblematiek te komen, rekening houdend met de noodzaak in de meeste lidstaten om het aantal premiejaren te verhogen en de arbeidsvoorwaarden en de permanente bijscholing te verbeteren om mensen in staat te stellen ten minste tot de wettelijke pensioenleeftijd door te werken, en langer als zij dat wensen, van het grootste belang is dat regeringen en sociale partners een consensus bereiken; 13. stelt voor om vertegenwoordigers van alle leeftijdsgroepen, onder wie jongeren en ouderen, die in bijzondere mate de gevolgen van de hervormingen ondervinden, naar behoren te raadplegen over elke pensioenhervorming om evenwichtige en eerlijke resultaten te garanderen en een maximale consensus tussen de generaties te behouden; 14. is verheugd over de centrale voorstellen in het Witboek, namelijk dat de nadruk moet liggen op het evenwicht tussen arbeidsleven en pensioentijd, de ontwikkeling van aanvullende bedrijfspensioenen en individueel pensioensparen alsmede de verbetering van de instrumenten van de EU voor het toezicht op de pensioenen, terwijl ook het belang van een grotere pensioengeletterdheid onderstreept wordt; Verhoging van de arbeidsparticipatie en evenwicht tussen arbeidsleven en pensioentijd 15. onderstreept dat het doorvoeren van structurele hervormingen waardoor de arbeidsparticipatie wordt verhoogd en mensen tot de wettelijke pensioenleeftijd kunnen doorwerken, zodat de economische afhankelijkheidratio wordt verminderd, van het grootste belang is om de belastinginkomsten en de sociale en pensioenpremies te genereren die nodig zijn om de begroting van de lidstaten te consolideren en adequate, zekere en houdbare pensioenstelsels te financieren; onderstreept dat deze hervormingen op transparante wijze moeten worden doorgevoerd, zodat men tijdig op de eventuele effecten van deze hervormingen kan anticiperen; wijst op het risico dat werkloosheid en gering betaald werk, deeltijdwerk en atypisch werk ertoe kan leiden dat slechts gedeeltelijke pensioenrechten worden opgebouwd, waardoor armoede onder ouderen in de hand wordt gewerkt; 16. roept de lidstaten op om: integrale, actieve arbeidsmarktmaatregelen te nemen; de nodige maatregelen te nemen om zwart werk en belasting- en premieontduiking te bestrijden, mede om eerlijke concurrentie te garanderen; middelen opzij te zetten om de oplopende kosten die de pensioneringen voor de overheid veroorzaken, op te vangen; en goede werkgelegenheid te bevorderen, o.a. door werkzoekenden uitgebreid advies en steun te bieden en bijzonder kwetsbare groepen een plaats op de arbeidsmarkt te geven; 17. neemt er kennis van dat de Commissie het meest recentelijk in de jaarlijkse groeianalyse 2013 heeft gewezen op de noodzaak van hervormingen in de pensioenstelsels; wijst er evenwel op dat in veel lidstaten prioriteit zou moeten worden toegekend aan het dichter bij elkaar brengen van de feitelijke en de wettelijke pensioenleeftijd; 18. is ingenomen met het feit dat de lidstaten in de landenspecifieke aanbevelingen die de Raad in 2012 in het kader van het Europees semester heeft goedgekeurd, hebben aangegeven zich te zullen inzetten voor adequate en duurzame pensioenstelsels; 19. constateert dat meer dan 17 % van de burgers in de Europese Unie thans 65 jaar of ouder is en dat dit percentage volgens de ramingen van Eurostat zal stijgen tot 30 % in 2060; 20. onderstreept dat de druk op de nationale begrotingen en pensioenstelsels als gevolg van de demografische ontwikkelingen versneld toeneemt, nu de eerste cohorten van de „babyboomgeneratie” met pensioen gaan; neemt nota van de ongelijke vorderingen en ambitieniveaus in de lidstaten bij het uitstippelen en doorvoeren van structurele hervormingen die tot doel hebben de werkgelegenheid te vergroten, regelingen voor vervroegde uittreding te beëindigen en op lidstaatniveau samen met de sociale partners de noodzaak te evalueren om zowel de wettelijke als de daadwerkelijke pensioenleeftijd duurzaam te laten aansluiten bij de stijging van de levensverwachting; benadrukt dat lidstaten die nu geen geleidelijke hervormingen doorvoeren, later wellicht in een scenario terechtkomen waarin zij hervormingen moeten doorvoeren in de vorm van een shocktherapie met ingrijpende maatschappelijke gevolgen; 21. herhaalt het verzoek om een nauwe koppeling tussen pensioenuitkeringen enerzijds en arbeidsjaren en premieafdrachten anderzijds („actuariële eerlijkheid”), om te garanderen dat werknemers die meer en langer werken, van een beter pensioen profiteren, waarbij rekening moet worden gehouden met de perioden dat iemand wegens de zorg voor afhankelijke personen niet beschikbaar was op de arbeidsmarkt; beveelt aan dat de lidstaten, in overleg met de relevante partners, verplichte pensionering bij het bereiken van de wettelijke pensioenleeftijd verbieden, zodat werknemers die daartoe in staat zijn en dit wensen, ervoor kunnen kiezen tot na de wettelijke pensioengerechtigde leeftijd door te werken of geleidelijk met pensioen te gaan, omdat een verlenging van de premieafdrachtperiode met een gelijktijdige verkorting van de periode van uitkeringsgerechtigheid werknemers erbij kan helpen een eventuele pensioenkloof in hoog tempo te verkleinen; 22. onderstreept dat empirisch is aangetoond dat de aanname die ten grondslag ligt aan regelingen voor vervroegde uittreding, in het kader waarvan oudere werknemers vervroegd met pensioen kunnen gaan om banen voor jongeren vrij te maken, onjuist is, want de lidstaten met de hoogste arbeidsparticipatie onder jongeren zijn gemiddeld ook de landen met de hoogste arbeidsparticipatie onder oudere werknemers; 23. verzoekt de sociale partners voor een levensloopbenadering in het personeelsbeleid te kiezen en de arbeidsplekken in die zin aan te passen; verzoekt de werkgevers om programma's op te zetten die actief en gezond ouder worden ondersteunen; verzoekt de werknemers actief gebruik te maken van de hun geboden opleidingsmogelijkheden en zich in alle stadia van hun arbeidsleven fit te houden voor de arbeidsmarkt; benadrukt het feit dat oudere werknemers beter op de arbeidsmarkt moeten worden geïntegreerd, en dringt aan op sociale innovaties om langer werken mogelijk te maken, met name in de zwaarste beroepen, door aanpassing van werkplekken, het scheppen van adequate arbeidsomstandigheden en een flexibele arbeidsorganisatie met aanpassingen in de werkuren en de aard van het uit te voeren werk; 24. onderstreept dat er meer preventieve gezondheidsmaatregelen moeten worden genomen, de beroepsopleiding en omscholing moeten worden geïntensiveerd en discriminatie van jongere en oudere werknemers op de arbeidsmarkt moet worden bestreden; wijst in dit verband op de noodzaak van doeltreffende handhaving en toepassing van de wetgeving inzake de gezondheid en veiligheid op het werk; onderstreept dat programma's waarin oudere werknemers als mentoren fungeren, zinvol kunnen zijn om deze werknemers langer in het arbeidsproces te houden en van hun ervaring gebruik te maken om jongeren op de arbeidsmarkt te integreren; verzoekt de sociale partners aantrekkelijke modellen voor een soepele overgang van werk naar pensioen te ontwikkelen; 25. dringt bij de lidstaten aan op stevige maatregelen om invulling te geven aan de ambities die zijn geformuleerd in het EU-Pact voor gendergelijkheid (2011-2020), waarbij de nadruk ligt op het wegnemen van ongelijkheden en het bestrijden van segregatie tussen mannen en vrouwen en op het bevorderen van een beter evenwicht tussen werk en gezin voor vrouwen en mannen; onderstreept dat deze doelstellingen van centrale betekenis zijn om de arbeidsparticipatie onder vrouwen te vergroten en de armoede onder werkende en oudere vrouwen te bestrijden; 26. beklemtoont dat kmo's één van de belangrijkste motors van banen en groei in de EU zijn en een belangrijke bijdrage kunnen leveren aan de houdbaarheid en adequaatheid van pensioenstelsels in de lidstaten; Ontwikkeling van aanvullende particuliere pensioenspaarregelingen 27. is verheugd over de oproep in het Witboek om zowel aanvullende bedrijfspensioenen met kapitaaldekking, die openstaan voor alle betrokken werknemers, als individuele regelingen te ontwikkelen; onderstreept evenwel dat de Commissie er beter aan zou doen collectieve, solidaire, aanvullende bedrijfspensioenregelingen aan te bevelen, bij voorkeur op basis van collectieve overeenkomsten en opgezet op nationaal, sector- of bedrijfsniveau, aangezien zij ruimte bieden voor solidariteit binnen en tussen de generaties, hetgeen bij individuele regelingen niet het geval is; benadrukt dat het dringend noodzakelijk is steun te geven aan de pogingen om in de mate van het mogelijke aanvullende bedrijfspensioenstelsels op te zetten; 28. merkt op dat vele lidstaten al ingrijpende pensioenhervormingsprogramma's hebben gestart die zowel gericht zijn op duurzaamheid als op toereikendheid; benadrukt dat het belangrijk is ervoor te zorgen dat alle op EU-niveau voorgestelde maatregelen de nationale pensioenhervormingsprogramma's aanvullen en er niet in tegenspraak mee zijn; herinnert eraan dat de pensioenen een bevoegdheid van de lidstaten blijven, en maakt zich zorgen dat verdere Europese wetgeving op dit gebied negatieve gevolgen kan hebben voor de regelingen in bepaalde lidstaten, met name wat betreft de kenmerken van bedrijfspensioenstelsels; 29. benadrukt de geringe exploitatiekosten van (sectoriële) collectieve bedrijfspensioenregelingen (bij voorkeur zonder winstoogmerk) in vergelijking met individuele pensioenspaarregelingen; onderstreept het belang van geringe exploitatiekosten, aangezien zelfs beperkte kostenverlagingen tot aanzienlijk hogere pensioenen kunnen leiden; onderstreept echter dat deze regelingen momenteel helaas slechts in enkele lidstaten bestaan; 30. dringt er bij de lidstaten en de met de pensioenstelsels belaste instanties op aan de burgers goed in te lichten over hun opgebouwde pensioenrechten en hen zodanig bewust te maken en op te voeden dat zij met kennis van zaken een besluit kunnen nemen over de vraag of zij in de toekomst extra willen sparen voor hun pensioen; dringt er bij de lidstaten ook op aan de burgers tijdig in te lichten over geplande veranderingen in het pensioenstelsel, zodat zij met kennis van zaken en weloverwogen een besluit over hun pensioensparen kunnen nemen; verzoekt de lidstaten strenge openbaarmakingsvoorschriften op te stellen en te handhaven met betrekking tot de exploitatiekosten en –risico's van en het rendement op beleggingen van de pensioenfondsen die in hun rechtsgebied actief zijn; 31. erkent het feit dat er grote verschillen bestaan in kenmerken en resultaten tussen de bedrijfspensioenregelingen in de lidstaten met betrekking tot toegang, solidariteit, kosteneffectiviteit, risico's en rendement; juicht het toe dat de Commissie voornemens is om in nauw overleg met de lidstaten, de sociale partners, de pensioensector en andere belanghebbenden, een gedragscode voor bedrijfspensioenregelingen op te stellen waarin wordt ingegaan op kwesties als betere dekking van werknemers, de uitbetalingsfase, het verdelen en opvangen van risico's, kosteneffectiviteit en het absorberen van schokken in overeenstemming met het subsidiariteitsbeginsel; wijst op de wederzijdse voordelen als de uitwisseling van goede praktijken tussen de lidstaten wordt verbeterd; 32. steunt de Commissie in haar voornemen om EU-middelen – met name via het Europees Sociaal Fonds – te blijven uittrekken voor de ondersteuning van projecten voor actief en gezond ouder worden op de werkplek, en via het programma voor maatschappelijke verandering en innovatie (PSCI) financiële en praktische steun te verlenen aan lidstaten en sociale partners die de geleidelijke invoering van kosteneffectieve aanvullende pensioenregelingen overwegen, een en ander onder controle van het Europees Parlement; Pensioenen van mobiele werknemers 33. erkent de grote heterogeniteit van de pensioenregelingen in de EU, maar onderstreept dat het voor werknemers van belang is dat zij binnen of buiten hun lidstaat van baan kunnen veranderen; onderstreept dat gegarandeerd moet worden dat mobiele werknemers bedrijfspensioenrechten kunnen verwerven en behouden; steunt de door de Commissie bepleite benadering om zich erop te richten dat de verwerving en het behoud van pensioenrechten worden beschermd, en verzoekt de lidstaten ervoor te zorgen dat de slapende pensioenrechten van mobiele werknemers op dezelfde wijze worden behandeld als die van actieve deelnemers en van gepensioneerden; merkt op dat de Commissie een belangrijke rol kan spelen bij het wegnemen van belemmeringen voor het vrije verkeer, inclusief voor de mobiliteit van werknemers; is van mening dat, afgezien van taalbarrières en familiaire overwegingen, de mobiliteit op de arbeidsmarkt wordt belemmerd door lange inlegperiodes of onredelijke leeftijdsbeperkingen, en verzoekt de lidstaten deze te versoepelen; onderstreept dat elke actie ter bevordering van de mobiliteit gepaard moet gaan met de kosteneffectieve verstrekking van een aanvullende pensioenregeling en dat daarbij rekening moet worden gehouden met de aard van de nationale pensioenregelingen; 34. neemt kennis van het voorstel van de Commissie om onderzoek te doen naar mogelijke verbindingen tussen Verordening (EG) nr. 883/2004 betreffende de coördinatie van de socialezekerheidsstelsels en „bepaalde” bedrijfspensioenregelingen; wijst op de praktische moeilijkheden die zich hebben voorgedaan bij de toepassing van deze verordening op de 27 duidelijk uiteenlopende socialezekerheidsstelsels van de lidstaten; wijst op de diversiteit van de pensioenstelsels in de EU, waardoor toepassing van een benadering gericht op coördinatie van de tienduizenden zeer verschillende pensioenregelingen die in de lidstaten worden gehanteerd, een complexe zaak is; betwijfelt daarom of een dergelijke benadering op het gebied van aanvullende bedrijfspensioenregelingen praktisch mogelijk is; 35. verzoekt de Commissie en de lidstaten ambitieus toe te werken naar de oprichting en instandhouding van efficiënte trackingdiensten, eventueel via internet, die de burgers in staat stellen hun werk- en niet-werkgerelateerde pensioenrechten te volgen en daardoor tijdig en met kennis van zaken een besluit te nemen over een aanvullende individuele pensioenspaarregeling (binnen de derde pijler); dringt aan op coördinatie op EU-niveau om een adequate compatibiliteit van de nationale trackingdiensten te garanderen; is ingenomen met het proefproject van de Commissie ter zake en verzoekt de Commissie ervoor te zorgen dat het proefproject wordt aangevuld met een effectbeoordeling van de voordelen van het op toegankelijke wijze verstrekken van geconsolideerde pensioeninformatie aan de EU-burgers; 36. merkt op dat wanneer de pensioentraceerdiensten volledig ontwikkeld zijn, deze idealiter niet alleen informatie moeten verstrekken over bedrijfspensioenen, maar ook over derdepijlerstelsels en individuele eerstepijlerrechten; 37. plaatst vraagtekens bij de noodzaak van een EU-pensioenfonds voor onderzoekers; 38. beschouwt het feit dat mensen in het algemeen langer, gezonder en welvarender leven, als een van de prachtigste verworvenheden van de moderne maatschappij; vraagt een positieve toon in het vergrijzingsdebat, waarin het enerzijds gaat om een actieve aanpak van de aanzienlijke, maar haalbare uitdaging die uitgaat van de vergrijzing, en anderzijds de mogelijkheden worden benut die de vergrijzing en de „zilveren economie” met zich meebrengen; erkent dat ouderen een zeer actieve en waardevolle rol in onze maatschappijen spelen; Evaluatie van de IORP-richtlijn 39. benadrukt dat het doel van de evaluatie van de Richtlijn betreffende de werkzaamheden van en het toezicht op instellingen voor bedrijfspensioenvoorziening (IORP-richtlijn) moet zijn de bedrijfspensioenen in Europa adequaat, duurzaam en veilig te houden door een omgeving te creëren die aanzet tot verdere vooruitgang op dit terrein in de lidstaten en op de interne markt, door huidige en toekomstige gepensioneerden beter te beschermen en door op flexibele wijze te zorgen voor een aanpassing aan de aanzienlijke grens- en sectoroverschrijdende diversiteit van de bestaande regelingen; 40. acht het essentieel dat tweedepijlerstelsels in de EU aan robuuste prudentiële regelgeving moeten voldoen om de deelnemers en begunstigden aldus een hoge mate van bescherming te kunnen bieden en om het G20-mandaat te kunnen respecteren, dat inhoudt dat alle financiële instellingen aan gepaste regelgeving en adequaat toezicht moeten worden onderworpen; 41. dringt erop aan dat bij wetgevingsinitiatieven van de EU in dit verband de keuzes van de lidstaten met betrekking tot de verstrekkers van tweedepijlerpensioenen worden gerespecteerd; 42. benadrukt dat verdere EU-regelgeving met betrekking tot waarborgmaatregelen gebaseerd moet zijn op een solide effectbeoordeling die onder meer inhoudt dat vergelijkbare producten aan dezelfde prudentiële regels worden onderworpen, die voorziet in een adequate pensioenverstrekking en mobiliteit van werknemers binnen de Unie, en die globaal gezien gericht is op het beschermen van de door werknemers verworven pensioenrechten; benadrukt dat verdere EU-regelgeving met betrekking tot waarborgmaatregelen ook gebaseerd moet zijn op een actieve dialoog met de sociale partners en andere belanghebbenden en op een goed begrip van en respect voor de nationale specifieke kenmerken; benadrukt het feit dat de pensioenstelsels stevig zijn verankerd in de culturele, sociale, politieke en economische omstandigheden van elke lidstaat; benadrukt dat alle verstrekkers van tweedepijlerpensioenen, ongeacht hun rechtsvorm, moeten worden onderworpen aan proportionele en robuuste regelgeving die rekening houdt met de specifieke eigenschappen van hun sector en zich vooral op de lange termijn richt; 43. benadrukt dat tweedepijlerpensioenen, ongeacht door wie ze worden verstrekt, niet in gevaar mogen worden gebracht door EU-regelgeving die geen rekening houdt met hun langetermijnmogelijkheden; 44. is van mening dat in voorstellen van de Commissie voor waarborgmaatregelen niet alleen de verschillen tussen de nationale stelsels moeten worden aangegeven en in aanmerking genomen, maar ook het beginsel „hetzelfde risico, dezelfde regels” binnen elk nationaal stelsel en respectievelijke pijler van toepassing dient te worden verklaard; onderstreept dat de maatregelen strikt moeten voldoen aan het evenredigheidsbeginsel waar het gaat om het afwegen van de doelstellingen en de voordelen tegen de financiële, administratieve en technische lasten en het streven naar het juiste evenwicht tussen kosten en baten; 45. acht het met het oog op kwalitatieve waarborgmaatregelen zinvol dat er – naast voorstellen inzake grotere transparantie, verplichte openbaarmaking van informatie, openbaarmaking van kosten en transparantie van investeringsstrategieën – voorstellen worden gedaan voor een versterkt bedrijfsbestuur en risicobeheer, en is van mening dat deze voorstellen in het kader van een evaluatie moeten worden gedaan, onder eerbiediging van het subsidiariteits- en het evenredigheidsbeginsel; stelt vast dat, gezien de aanzienlijke verschillen tussen de lidstaten, het op de korte termijn haalbaarder is de kwalitatieve waarborgmaatregelen op EU-niveau op elkaar af te stemmen dan de kwantitatieve waarborgmaatregelen; 46. is er, gezien de momenteel beschikbare informatie, niet van overtuigd dat in de gehele EU geldende eisen met betrekking tot eigen kapitaal of balanswaardering passend zijn; is dan ook tegenstander van een hierop gerichte herziening van de IORP-richtlijn; is echter van mening dat in deze beleidscontext ten volle rekening moet worden gehouden met de kwantitatieve impactstudie (QIS) die de Europese Autoriteit voor verzekeringen en bedrijfspensioenen (EAVB) momenteel uitvoert, alsook met eventuele analyses ter opvolging van deze studie; benadrukt dat indien dergelijke vereisten later zouden worden ingevoerd, een rechtstreekse toepassing van de Solvabiliteit II-eisen op bedrijfspensioenfondsen niet de juiste benadering zou zijn; 47. wijst erop dat de IORP-richtlijn enkel van toepassing is op vrijwillige pensioenregelingen en niet voorziet in instrumenten die deel uitmaken van het verplichte overheidspensioenstelsel; 48. benadrukt dat er cruciale verschillen bestaan tussen verzekeringsproducten en bedrijfspensioenregelingen; onderstreept dat een directe toepassing van kwantitatieve Solvabiliteit II-eisen op bedrijfspensioenfondsen ongepast zou zijn en mogelijk de belangen van zowel werknemers als werkgevers zou kunnen schaden; is dan ook tegenstander van het één-op-één toepassen van Solvabiliteit II-eisen op bedrijfspensioenfondsen, maar staat open voor een benadering die naar zekerheid en duurzaamheid streeft; 49. benadrukt dat de sociale partners (d.w.z. werkgevers en werknemers) samen verantwoordelijk zijn voor de inhoud van bedrijfspensioenregelingen; benadrukt dat contractuele overeenkomsten tussen sociale partners te allen tijde erkend moeten worden, in het bijzonder met betrekking tot het evenwicht tussen risico's en opbrengsten dat een bedrijfspensioenregeling beoogt; 50. acht een verdere ontwikkeling op EU-niveau van solvabiliteitsmodellen, bijvoorbeeld het Holistic Balance Sheet (HBS), enkel zinvol als op basis van een solide effectbeoordeling blijkt dat de toepassing ervan in de praktijk haalbaar is en effectief is met betrekking tot kosten en baten, vooral gezien de verscheidenheid aan IORP’s op nationaal en Europees niveau; benadrukt dat een verdere ontwikkeling van varianten van Solvabiliteit II of HBS niet gericht mag zijn op de invoering van bepalingen in de stijl van Solvabiliteit II; 51. merkt op dat er een grote verscheidenheid bestaat in het ontwerp van pensioenplannen, gaande van regelingen met vaste uitkeringen tot regelingen met vaste bijdragen of gemengde regelingen; stelt eveneens vast dat er in bepaalde lidstaten een verschuiving plaatsvindt van regelingen met vaste uitkeringen naar regelingen met vaste bijdragen of naar de oprichting van pijlers met verplichte kapitaaldekking; benadrukt dat er hierdoor een grotere behoefte ontstaat aan meer transparantie en een betere voorlichting van burgers over de beloofde uitkeringen, de hoogte van de kosten en de investeringsstrategieën; 52. wijst erop dat het idee om gelijke concurrentievoorwaarden tot stand te brengen tussen levensverzekeringen en pensioenfondsen in de tweede pijler slechts tot op zekere hoogte relevant is, gezien de cruciale verschillen tussen verzekeringsproducten en bedrijfspensioenregelingen, al naar gelang het risicoprofiel, de mate van integratie op de financiële markt en de vraag of de aanbieder al dan niet een winstoogmerk heeft; erkent dat het gezien de concurrentie tussen levensverzekeringen en IORP’s in de tweede pijler essentieel is dat producten met dezelfde risico’s aan dezelfde regels worden onderworpen teneinde misleiding van begunstigden te vermijden en hun eenzelfde mate van prudentiële bescherming te bieden; Bescherming van bedrijfspensioenen van werknemers bij insolventie 53. is van mening dat bij insolventie de pensioenrechten overeenkomstig artikel 8 van Richtlijn 2008/94/EG altijd veiliggesteld moeten zijn in de lidstaten; 54. roept de Commissie op om een allesomvattend overzicht van nationale waarborgsystemen en –maatregelen op te stellen en om, als er tijdens die evaluatie tekortkomingen aan het licht zijn gekomen, betere EU-regelgeving voor te stellen om ervoor te zorgen dat er in de hele EU volstrekt betrouwbare mechanismen voor eenvoudige, goedkope en evenredige bescherming van bedrijfspensioenrechten worden ingevoerd; 55. merkt op dat werkgevers in sommige lidstaten hun pensioenregelingen reeds ondersteunen door middel van beschermingsmechanismen, scheiding van activa, onafhankelijk beheer van de regelingen en toekenning van de status van prioritaire schuldeiser waardoor de pensioenregelingen voorrang krijgen op de aandeelhouders wanneer het bedrijf niet langer solvent is; 56. onderstreept dat kwesties aangaande de bescherming van pensioenen bij insolventie nauw samenhangen met essentiële aspecten van de herziening van de IORP-richtlijn; benadrukt dat de Commissie bij de uitwerking van deze twee richtlijnen ervoor moet zorgen dat ze met elkaar overeenstemmen en volledig verenigbaar zijn; Aanvullend pensioensparen in de derde pijler 57. stelt vast dat strekking, reikwijdte en samenstelling van de derde pijler per lidstaat verschillen; 58. betreurt het dat stelsels van de derde pijler zeer vaak duurder, riskanter en ondoorzichtiger zijn dan stelsels van de eerste pijler; dringt aan op stabiliteit, betrouwbaarheid en duurzaamheid voor de derde pijler; 59. is van mening dat in sommige gevallen particuliere pensioenspaarregelingen nodig zijn om een adequaat pensioen op te kunnen bouwen; spoort de Commissie aan om met de lidstaten samen te werken op basis van beste praktijken en om stimulansen voor particulier pensioensparen te evalueren en te optimaliseren, in het bijzonder voor die personen die anders geen adequaat pensioen zouden opbouwen; 60. acht een evaluatie van optimale methodes alsmede voorstellen voor het optimaliseren van stimulansen een nuttige zaak; 61. benadrukt dat de overheid in haar beleid geen voorrang zou mogen geven aan het subsidiëren van derdepijlerstelsels, maar er eerst en vooral voor moet zorgen dat iedereen een gepaste bescherming krijgt binnen een goed functionerende en duurzame eerste pijler; 62. verzoekt de Commissie onderzoek te verrichten naar de crisisbestendigheid van derdepijlerstelsels en aanbevelingen te doen voor het terugdringen van de risico's; 63. doet de aanbeveling om de op nationaal niveau bestaande wettelijke kostenbeperkingen voor het afsluiten, beheren, wisselen van aanbieder of wisselen van type overeenkomst te toetsen en voorstellen ter zake te doen; 64. is van mening dat gedragscodes met betrekking tot kwaliteit en consumentenvoorlichting en -bescherming in de derde pijler ervoor kunnen zorgen dat pensioenregelingen van de derde pijler aantrekkelijker worden; spoort de Commissie aan om de uitwisseling van de huidige optimale methodes in de lidstaten te bevorderen; 65. steunt de opstelling en invoering van vrijwillige gedragscodes op EU-niveau – en mogelijk ook stelsels voor productcertificering – met betrekking tot kwaliteit en consumentenvoorlichting en -bescherming in de derde pijler; beveelt aan, mochten de vrijwillige gedragscodes niet tot resultaat leiden, dat de lidstaten op deze terreinen zelf regulerend optreden; 66. verzoekt de Commissie na te gaan hoe beter gebruik kan worden gemaakt van de EU-wetgeving inzake de financiële sector om te garanderen dat consumenten correct en onpartijdig financieel advies krijgen over pensioen- en pensioengerelateerde producten; Wegnemen van fiscale en contractgerelateerde grensoverschrijdende belemmeringen voor pensioenbeleggingen 67. roept de Commissie en de desbetreffende lidstaten op tot overeenstemming te komen over grensoverschrijdende pensioenen, en met name over de wijze waarop dubbele belastingheffing en dubbele niet-heffing vermeden kunnen worden; 68. beschouwt discriminerende belastingen als grote hinderpalen voor grensoverschrijdende mobiliteit en wenst dat deze snel worden weggenomen; stelt tegelijkertijd vast dat de EU slechts een beperkte bevoegdheid heeft wat het fiscaal beleid van de lidstaten betreft; 69. acht onderzoek naar aan het contractrecht gerelateerde belemmeringen nodig; 70. verzoekt de Commissie de sociale partners via de bestaande structuren adequaat bij een en ander te betrekken; Geslacht 71. herinnert aan de uitdaging die in het kader van de pensioenen bestaat op het gebied van gender; is verontrust over het feit dat steeds meer ouderen, vooral vrouwen, onder de armoedegrens leven; onderstreept dat overheidspensioenstelsels binnen de eerste pijler ten minste een behoorlijke levenstandaard voor allen moeten waarborgen; benadrukt het feit dat gendergelijkheid op de arbeidsmarkt van cruciaal belang is om te zorgen voor duurzame pensioenstelsels, omdat een hogere arbeidsparticipatie tot meer economische groei en dus tot hogere premieafdrachten leidt; is van mening dat de invoering van één pensioenleeftijd voor mannen en vrouwen gepaard moet gaan met doeltreffende beleidsmaatregelen om te zorgen voor gelijke beloning voor gelijk werk en een goed evenwicht tussen werk en zorg voor afhankelijke personen; onderstreept dat moet worden overwogen om zorggerelateerde pensioenkredieten in te voeren als erkenning van de zorg voor afhankelijke personen, die meestal onbetaald is; 72. is ingenomen met de oproep in het Witboek aan de lidstaten om na te denken over de ontwikkeling van een zorgkrediet, om te garanderen dat de perioden gedurende welke vrouwen of mannen hebben gezorgd voor hulpbehoevende personen, worden meegeteld bij de berekening van hun pensioenrechten; wijst erop dat de ongelijke verdeling van de gezinstaken tussen mannen en vrouwen – waardoor vrouwen vaak minder zekere en slechter betaalde banen hebben of zelfs zwartwerken met negatieve gevolgen voor hun pensioenrechten – en het gebrek aan toegankelijke en betaalbare diensten en zorgvoorzieningen alsmede de recente bezuinigingsmaatregelen op dit gebied van rechtstreekse invloed zijn op de mogelijkheden van vooral vrouwen om te werken en een pensioen op te bouwen; verzoekt de Commissie daarom een studie over dit thema te laten verrichten; 73. herinnert eraan dat de lidstaten maatregelen moeten nemen om een einde te maken aan de salarisverschillen tussen vrouwen en mannen die hetzelfde werk doen, aan het verschil tussen het aantal mannen en vrouwen in leidinggevende functies en aan de genderongelijkheid op de arbeidsmarkt, waardoor ook de pensioenen aanzienlijk uiteenlopen en vrouwen veel lagere pensioenen ontvangen dan mannen; dringt er bij de Commissie op aan de bestaande wetgeving te herzien; wijst erop dat de salariskloof tussen mannen en vrouwen ondanks de talloze campagnes, streefcijfers en maatregelen in de afgelopen jaren onverminderd groot blijft; 74. verzoekt de Commissie en de lidstaten ervoor te zorgen dat het beginsel van gelijke behandeling van mannen en vrouwen wordt toegepast; 75. benadrukt dat er dringend maatregelen moeten worden genomen om het salarisverschil tussen mannen en vrouwen in de privésector, dat in de meeste lidstaten bijzonder groot is, aan te pakken; 76. benadrukt de noodzaak van verkleining van de verschillen in beloning tussen mannen en vrouwen, die ertoe leiden dat vrouwen met dezelfde kwalificaties en in dezelfde baan minder verdienen en dat veel vrouwen tot armoede vervallen als zij met pensioen gaan of weduwe worden; 77. onderstreept dat de hogere levensverwachting voor vrouwen niet tot discriminatie bij de pensioenberekening mag leiden; 78. verlangt dat de lidstaten de wetgeving op het gebied van moederschapsrechten naleven en handhaven om te voorkomen dat vrouwen de rekening voor hun moederschap gepresenteerd krijgen in de vorm van een lager pensioen; 79. is van mening dat de individualisering van pensioenrechten vanuit een oogpunt van gendergelijkheid noodzakelijk is, maar dat de positie van veel oudere vrouwen die momenteel afhankelijk zijn van een weduwepensioen of andere afgeleide rechten, eveneens moet worden gewaarborgd; 80. wijst erop dat de lidstaten steun moeten verlenen aan onderzoek naar het effect van verschillende formules voor pensioenindexering op het armoederisico voor ouderen, rekening houdend met de genderdimensie; verzoekt de lidstaten met name rekening te houden met de veranderende behoeften van ouder wordende mensen, bv. langdurige zorg, zodat bejaarden, en met name vrouwen, een toereikend pensioen krijgen en een menswaardig bestaan kunnen hebben; o o o 81. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad en de Commissie. Het Europees Parlement, – gezien de mededeling van de Commissie van 6 december 2012 met als titel „Actieplan ter versterking van de strijd tegen belastingfraude en belastingontduiking” ( COM(2012)0722 ), – gezien de aanbeveling van de Commissie van 6 december 2012 over agressieve fiscale planning (C(2012)8806), – gezien de aanbeveling van de Commissie van 6 december 2012 met betrekking tot maatregelen om derde landen aan te moedigen minimumnormen voor goed bestuur in belastingzaken toe te passen (C(2012)8805), – gezien de mededeling van de Commissie van 27 juni 2012 over concrete manieren om de bestrijding van belastingfraude en belastingontduiking, ook in relatie tot derde landen, te versterken ( COM(2012)0351 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 28 november 2012 met als titel „Jaarlijkse groeianalyse 2013” ( COM(2012)0750 ), – gezien het voorstel van de Commissie van 5 februari 2013 voor een Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot voorkoming van het gebruik van het financiële stelsel voor het witwassen van geld en de financiering van terrorisme ( 2013/0025(COD) ), – gezien de aanbevelingen van de Financiële Actiegroep Witwassen van Geld (FATF) van februari 2012 inzake de internationale normen voor de strijd tegen witwassen van geld en financiering van terrorisme en proliferatie, – gezien zijn resolutie van 19 april 2012 inzake de oproep om belastingfraude en belastingontduiking op concrete wijze te bestrijden (1) , – gezien het verslag van 10 februari 2012 van Richard Murphy FCA met als titel „Closing the European Tax Gap” („Dichten van de Europese belastingkloof”), – gezien de resolutie van de Raad van 1 december 1997 over een gedragscode inzake de belastingregeling voor ondernemingen en het verslag van de groep Gedragscode (belastingregeling voor ondernemingen) aan de Raad van 4 december 2012, – gezien het OESO-verslag met als titel „Addressing Base Erosion and Profit Shifting” („Aanpak van grondslaguitholling en winstverschuiving”) van 2013, – gezien de conclusies van ECOFIN en het ECOFIN-verslag aan de Europese Raad inzake belastingkwesties van 22 juni 2012, – gezien zijn resolutie van 8 maart 2011 over samenwerking met ontwikkelingslanden ter bevordering van goed bestuur in belastingzaken (2) , – gezien zijn wetgevingsresolutie van 19 april 2012 over het voorstel voor een richtlijn van de Raad betreffende een gemeenschappelijke geconsolideerde heffingsgrondslag voor de vennootschapsbelasting (CCCTB) (3) , – gezien het communiqué naar aanleiding van de G20-vergadering van de ministers van Financiën en de gouverneurs van de centrale banken van 15 en 16 februari 2013 in Moskou, – gezien zijn resolutie van 10 februari 2010 over de bevordering van goed bestuur in belastingzaken (4) , – gezien artikel 48 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie economische en monetaire zaken en de adviezen van de Commissie ontwikkelingssamenwerking en de Commissie begrotingscontrole ( A7-0162/2013 ), A. overwegende dat belastingfraude, belastingontduiking, belastingontwijking en agressieve belastingplanning ervoor zorgen dat in de EU jaarlijks naar schatting het schandalige bedrag aan potentiële belastinginkomsten verloren gaat van 1 biljoen EUR, d.i. ongeveer 2 000 EUR per Europese burger per jaar, zonder dat als reactie hierop adequate maatregelen worden genomen (5) ; B. overwegende dat deze inkomstenderving een gevaar vormt voor de vrijwaring van de op kwalitatief hoogstaande overheidsdiensten gebaseerde sociale markteconomie van de EU, alsmede een bedreiging voor de goede werking van de interne markt, een aanslag op de doeltreffendheid en billijkheid van de belastingstelsels binnen de EU en een risico voor de ecologische transformatie van de economie; overwegende dat zij maatschappelijk schadelijke woekerpraktijken oplevert en verder in de hand werkt, hetgeen leidt tot toenemende ongelijkheid, het stijgende wantrouwen van de burger in de democratische instellingen verhoogt en een omgeving stimuleert met een democratisch deficit; C. overwegende dat fiscale duurzaamheid voor een groot deel een kwestie is van het veiligstellen van onze inkomsten; D. overwegende dat belastingfraude en belastingontduiking een illegale activiteit is waarbij belastingplichten worden ontdoken, terwijl belastingontwijking een legaal, maar ongepast gebruik is van het belastingregime om de belastingplichten te verminderen of te ontwijken, en dat agressieve belastingplanning erin bestaat misbruik te maken van de specifieke technische kenmerken van een belastingstelsel of van mismatches tussen één of meer belastingstelsels om de belastingplichten te verminderen; E. overwegende dat praktijken op het gebied van belastingontwijking, die worden vergemakkelijkt door de toenemende dematerialisatie van de economie, leiden tot concurrentiestoornissen die het Europese bedrijfsleven en de Europese groei schade berokkenen; F. overwegende dat de omvang van de belastingfraude en belastingontwijking het vertrouwen en het geloof van de burgers in de billijkheid en de legitimiteit van belastinginning en het belastingsysteem als geheel ondermijnt; G. overwegende dat het gebrek aan coördinatie van het belastingbeleid in de EU tot aanzienlijke kosten en administratieve lasten voor burgers en bedrijven met grensoverschrijdende activiteiten binnen de EU leidt en kan leiden tot ongewilde niet-belasting of tot belastingfraude en belastingontwijking; H. overwegende dat de voortdurende verstoringen als gevolg van niet-transparante of schadelijke belastingpraktijken in rechtsgebieden die fungeren als belastingparadijzen, kunnen leiden tot artificiële stromen en negatieve gevolgen binnen de gemeenschappelijke markt van de EU; overwegende dat schadelijke belastingconcurrentie binnen de EU duidelijk ingaat tegen de logica van de interne markt; overwegende dat meer moet worden gedaan om de heffingsgrondslagen binnen een steeds hechtere economische, fiscale en budgettaire Unie te harmoniseren; I. overwegende dat landen waarvoor steunprogramma's lopen en die in overeenstemming met de voorstellen van de trojka hun belastinginning hadden verbeterd en hun privileges hadden afgebouwd, de laatste jaren veel van hun grote bedrijven hebben zien vertrekken om te profiteren van de belastingprivileges die worden geboden door andere landen; J. overwegende dat dit in de praktijk de belastingdruk heeft verschoven naar werknemers en huishoudens met een laag inkomen en overheden heeft gedwongen tot schadelijke bezuinigingen op openbare diensten; K. overwegende dat de tenuitvoerlegging van het actieplan van de Commissie ernstig wordt belemmerd door de ontslagen bij het merendeel van de nationale belastingdiensten van de lidstaten als gevolg van de bezuinigingsmaatregelen van de afgelopen jaren; L. overwegende dat het gebruik door multinationals van dergelijke praktijken strijdig is met het beginsel van eerlijke mededinging en verantwoord ondernemerschap; M. overwegende dat sommige belastingbetalers als reactie op de maatregelen van de lidstaten ter verhoging van de transparantie, hun bedrijfstransacties via een ander rechtsgebied zijn gaan leiden waar een lager transparantiepeil bestaat; N. overwegende dat unilaterale nationale maatregelen in vele gevallen ondoeltreffend, ontoereikend en soms zelfs contraproductief zijn gebleken en er dus een gecoördineerde, meerlagige aanpak op nationaal, EU- en internationaal niveau nodig is; overwegende dat er voor een doeltreffende bestrijding van belastingfraude, belastingontduiking, belastingontwijking en agressieve belastingplanning meer moet worden samengewerkt tussen de belastingdiensten van verschillende lidstaten en ook meer tussen belastingdiensten en andere handhavingsautoriteiten binnen een gegeven lidstaat; O. overwegende dat, zoals de OESO stelt in haar verslag „Addressing Base erosion and Profit Shifting”, de fundamentele beleidskwestie die moet worden aangepakt, het feit is dat de gezamenlijke internationale beginselen die gebaseerd zijn op de nationale ervaringen ten aanzien van het delen van fiscale bevoegdheden, geen gelijke pas hebben gehouden met de veranderingen in het bedrijfsleven; overwegende dat de Commissie en de lidstaten in de internationale arena een actievere rol moeten spelen voor de instelling van internationale normen op basis van de beginselen van transparantie, informatie-uitwisseling en afschaffing van schadelijke fiscale maatregelen; P. overwegende dat de ontwikkelingslanden niet over de onderhandelingsmacht beschikken om belastingparadijzen te dwingen samen te werken, informatie uit te wisselen en transparant te worden; Q. overwegende dat onderzoeksjournalisten, de non-gouvernementele sector en de academische wereld een rol hebben gespeeld bij het aan het licht brengen van belastingfraude, belastingontwijking en belastingparadijzen en bij het behoorlijk informeren hierover van het publiek; R. overwegende dat de opvoering van de capaciteit voor de opsporing van belastingfraude gepaard moet gaan met aanscherping van de bestaande wetgeving inzake bijstand bij de invordering van belasting, gelijke fiscale behandeling en uitvoerbaarheid voor het bedrijfsleven; S. overwegende dat de Europese ministers van Financiën tijdens de G20-vergadering in februari 2013 in Moskou hebben toegezegd de nodige maatregelen te zullen treffen om belastingontwijking aan te pakken en hebben bevestigd dat louter nationale maatregelen niet tot de gewenste resultaten zullen leiden; T. overwegende dat verrekeningsprijzen die tot belastingontwijking leiden, negatieve gevolgen hebben voor de begroting van ontwikkelingslanden, waarbij deze landen naar raming een derving aan belastinginkomsten wordt opgedrongen van ongeveer 125 miljard EUR per jaar, bijna tweemaal het bedrag dat zij ontvangen aan internationale hulp; U. overwegende dat de wetgevingsbevoegdheid op het gebied van belastingbeleid momenteel berust bij de lidstaten; 1. is tevreden met het actieplan van de Commissie en de hierin geformuleerde aanbevelingen waarbij er bij de lidstaten op wordt aangedrongen onmiddellijke en gecoördineerde maatregelen te treffen tegen belastingparadijzen en agressieve belastingplanning; 2. is ingenomen met de door de ministers van Financiën van de G20 uitgesproken vastberadenheid om de erosie van de belastinggrondslag en winstverschuiving aan te pakken; 3. dringt er bij de lidstaten op aan hun engagement na te komen, het actieplan van de Commissie te omarmen en de twee aanbevelingen volledig uit te voeren; dringt er bij de lidstaten op aan om serieuze onderhandelingen op te starten, de procedures voor alle hangende wetgevingsvoorstellen te voltooien en maatregelen te nemen, wat kwesties in verband met belastingfraude, belastingontduiking, belastingontwijking en agressieve belastingplanning betreft, in de van hun afhankelijke gebieden; 4. betreurt het feit dat de lidstaten nog niet tot overeenstemming hebben weten te komen over belangrijke wetsvoorstellen als het voorstel uit 2008 tot wijziging van Richtlijn 2003/48/EC van de Raad betreffende belastingheffing op inkomsten uit spaargelden in de vorm van rentebetaling of het voorstel uit 2011 voor een richtlijn van de Raad over een gemeenschappelijke geconsolideerde heffingsgrondslag voor de vennootschapsbelasting; 5. betreurt dat tot op heden geen substantiële vooruitgang is geboekt op het gebied van belastingheffing in het kader van de verplichtingen van het Euro Plus-pact; 6. is tevreden met het initiatief van de Commissie voor de oprichting van een platform voor goed fiscaal bestuur; verzoekt de Commissie de tenuitvoerlegging van beide aanbevelingen in alle lidstaten nauwlettend te volgen en tevens de nationale belastingmedewerkers, de sociale partners en de vakbonden te raadplegen en bij de werking van het platform te betrekken; verzoekt de Commissie jaarlijks bij de Raad en het Parlement een verslag over de werkzaamheden en de resultaten van het platform in te dienen; 7. is van mening dat de omvang en de ernst van het probleem en het urgente karakter van de vereiste acties blijken uit de informatie over geheime off-shorebankrekeningen die in april 2013 is gepubliceerd door het Internationaal Consortium voor onderzoeksjournalistiek; vraagt gelet hierop eens te meer een krachtiger Europees en internationaal engagement voor transparantie, dat moet leiden tot een internationaal, bindend, multilateraal akkoord over automatische informatie-uitwisseling in belastingzaken; Rol van de EU in de internationale arena 8. benadrukt het feit dat de EU het voortouw moet nemen in het debat over de bestrijding van belastingfraude, belastingontwijking en belastingparadijzen in de OESO, het Wereldforum inzake transparantie en gegevensuitwisseling voor belastingdoeleinden, de G20, de G8 en andere relevante multinationale fora; dringt er bij de Commissie en de lidstaten op aan om er in de internationale arena consequent op te wijzen dat betere samenwerking bij de bestrijding van belastingfraude, belastingontduiking, belastingontwijking, agressieve belastingplanning en belastingparadijzen van essentieel belang is; benadrukt het feit dat de EU derde landen waar dit passend is ervan moet overtuigen hun belastinginningssysteem uit te bouwen en de efficiëntie ervan te verbeteren door de principes van transparantie, automatische informatie-uitwisseling en afschaffing van schadelijke belastingsmaatregelen te onderschrijven en dat de EU deze landen hierbij moet helpen; verzoekt de Commissie en de Raad hun inspanningen op het gebied van technische bijstand en capaciteitsopbouw in ontwikkelingslanden op te voeren; 9. acht het van het allergrootste belang dat de lidstaten de Commissie de bevoegdheid verlenen om namens de EU belastingovereenkomsten te sluiten met derde landen in plaats van de praktijk voort te zetten van bilaterale onderhandelingen met ondermaatse resultaten voor de EU als geheel en vaak ook voor de lidstaat in kwestie; 10. benadrukt het feit dat de lidstaten die financiële hulp hebben gekregen (6) of trachten te krijgen, verplicht zijn maatregelen te treffen om hun belastinginningscapaciteit en hun capaciteit voor de bestrijding van belastingfraude en belastingontduiking te versterken en te verbeteren; dringt er bij de Commissie op aan deze verplichting uit te breiden naar maatregelen tegen het witwassen van geld, belastingontwijking en agressieve belastingplanning; 11. verzoekt de Commissie geen EU-financiering te verstrekken en ervoor te zorgen dat de lidstaten geen overheidssteun of toegang tot openbare aanbestedingen verlenen aan bedrijven die de EU-belastingregels schenden; verzoekt de Commissie en de lidstaten om van alle ondernemingen die inschrijven op een openbare aanbesteding, informatie te eisen over boetes of veroordelingen voor belastinggerelateerde delicten; suggereert dat overheden, met nakoming van de verplichtingen overeenkomstig de herziene richtlijn betalingsachterstand, de mogelijkheid krijgen om in overheidscontracten een bepaling op te nemen op grond waarvan zij het contract mogen opzeggen, als een leverancier vervolgens de belastingnalevingsverplichtingen schendt; 12. verzoekt de Commissie voorstellen te doen voor gemeenschappelijke normen voor belastingverdragen tussen lidstaten en ontwikkelingslanden, om erosie van de belastinggrondslag in laatstgenoemde landen te voorkomen; 13. roept de Commissie op om meer begrotingsmiddelen en personeel toe te wijzen aan het directoraat-generaal Belastingen en Douane-unie ten behoeve van de ontwikkeling van EU-beleid en voorstellen ten aanzien van dubbele niet-belasting, belastingontwijking en belastingfraude; 14. verzoekt de Commissie en de lidstaten om in hun betrekkingen met derde landen te staan op strikte toepassing van de EU-normen voor belastinggerelateerde zaken, met name wat toekomstige bilaterale of multilaterale handelsovereenkomsten betreft; 15. is tevreden met de Amerikaanse wet op de naleving van de belastingregels in het geval van rekeningen in het buitenland (Foreign Account Tax Compliance Act, FATCA) als eerste stap in de richting van automatische informatie-uitwisseling tussen de EU en de VS om grensoverschrijdende belastingfraude en belastingontduiking te bestrijden; betreurt evenwel het feit dat bij de onderhandelingen met de VS een bilaterale/intergouvernementele aanpak is gevolgd in plaats van een gemeenschappelijk EU-standpunt in de onderhandelingen; betreurt het feit dat de informatie-uitwisseling niet volledig wederkerig is; vraagt dat de rechten van de EU-burgers op het gebied van gegevensbescherming in deze context worden geëerbiedigd; 16. verzoekt de Commissie en de lidstaten de aanbevelingen van de Financiële Actiegroep Witwassen van Geld (FATF) van februari 2012 nauwlettend te bestuderen en naar behoren uit te voeren; Centrale doelstelling – Aanpak van de belastingkloof 17. verzoekt de lidstaten zich te verplichten tot de ambitieuze, maar realistische doelstelling de belastingkloof tegen 2020 op zijn minst te halveren, omdat zo geleidelijk een aanzienlijk hoger belastinginkomstenpotentieel kan worden gegenereerd zonder nieuwe belastingen te heffen; 18. erkent bovendien dat uitbreiding van de reeds bestaande heffingsgrondslag, in plaats van verhoging van de belastingtarieven of invoering van nieuwe belastingen, extra inkomsten voor de lidstaten kan opleveren; 19. verzoekt de Commissie eindelijk een algemene strategie, op basis van concrete wetgevingsmaatregelen in het kader van de bestaande verdragen, te ontwikkelen, om de belastingkloof van de EU te dichten en ervoor te zorgen dat alle bedrijven met activiteiten in de EU, in alle lidstaten waar zij actief zijn aan hun belastingverplichtingen voldoen; 20. benadrukt het feit dat maatregelen om de belastingkloof te verminderen en belastingparadijzen, belastingontduiking en belastingontwijking aan te pakken, zouden leiden tot billijke en transparante mededingingsvoorwaarden op de interne markt, zouden helpen bij de fiscale consolidatie en tegelijk het niveau van de overheidsschuld zouden verlagen, meer middelen beschikbaar zouden maken voor overheidsinvesteringen, de efficiëntie en de billijkheid van de nationale belastingstelsels zouden vergroten en het algemene peil van de naleving van de belastingregels zouden verhogen in zowel de EU als de ontwikkelingslanden; 21. verzoekt de Commissie en de lidstaten doeltreffender gebruik te maken van het Fiscalis-programma door de strategie tegen de belastingkloof erin op te nemen; 22. verzoekt de Commissie te bekijken of er Europese belasting geheven kan worden op grensoverschrijdende bedrijfsmodellen en elektronische handel; DOOR HET EUROPEES PARLEMENT VOORGESTELDE ACTIES OM SPEERPUNTEN TE WORDEN VAN DE EU-STRATEGIE TEGEN DE BELASTINGKLOOF Belastingfraude en belastingontduiking 23. dringt er bij de lidstaten op aan om adequate middelen op het gebied van personeel, expertise en budget toe te wijzen aan hun nationale belastingdiensten en belastingcontrolediensten, alsook de nodige middelen voor de scholing van belastingdienstpersoneel op het vlak van grensoverschrijdende samenwerking ter bestrijding van belastingfraude en belastingontwijking, en om krachtige instrumenten in te voeren tegen corruptie; 24. roept de Commissie op onmiddellijk maatregelen te treffen ter verbetering van de transparantie van belastingafdrachten door bedrijven, door alle multinationals te verplichten één eenvoudig cijfer te publiceren voor de belastingen die zij betaald hebben in elke lidstaat waar zij actief zijn; 25. benadrukt het feit dat een gemeenschappelijke geconsolideerde heffingsgrondslag voor de vennootschapsbelasting (CCCTB) belangrijk is en verzoekt de lidstaten het eens te worden over de CCCTB-richtlijn en deze ten uitvoer te leggen door geleidelijk over te gaan van een facultatief regime naar een verplicht regime, zoals gedefinieerd in zijn wetgevingsresolutie van 19 april 2012 over het voorstel voor een richtlijn van de Raad betreffende een CCCTB; 26. is van mening dat de bevoegde instanties maatregelen moeten nemen tegen financiële instellingen en financiële adviseurs die actief helpen bij belastingfraude door aan klanten producten of diensten aan te bieden waarmee zij belastingen kunnen ontduiken of als zij weigeren samen te werken met de belastingdiensten en om hun bankvergunning op te schorten of in te trekken; 27. is ingenomen met de opname door de Commissie van de lijst van belastingmisdrijven als basisdelicten voor het witwassen van geld, wat het toepassingsgebied betreft van de nieuwe antiwitwasrichtlijn ( 2013/0025(COD) ), en vraagt dat deze richtlijn snel ten uitvoer wordt gelegd; moedigt de Commissie ertoe aan voorstellen in te dienen voor een geharmoniseerde aanpak van belastingfraude in het kader van het strafrecht, met name wat grensoverschrijdende en wederzijdse onderzoeken betreft; drukt de Commissie op het hart om haar samenwerking met andere EU-rechtshandhavingsautoriteiten te versterken, in het bijzonder de autoriteiten die bevoegd zijn voor de bestrijding van het witwassen van geld, voor justitie en voor sociale zekerheid; 28. verzoekt de lidstaten alle belemmeringen in de nationale wetgeving weg te nemen die een hinderpaal vormen voor samenwerking en uitwisseling van belastinginformatie zowel met de EU-instellingen als binnen de lidstaten zelf, en tegelijk te zorgen voor een doeltreffende bescherming van de gegevens van belastingbetalers; 29. verzoekt de Commissie om vast te stellen waar de EU-regelgeving en de administratieve samenwerking tussen de lidstaten verbeterd kunnen worden, om belastingfraude te verminderen, onder meer door goed gebruik te maken van de programma’s Fiscalis en Customs; 30. is ingenomen met de goedkeuring door de Raad van het nieuwe kader voor administratieve samenwerking en pleit voor snelle tenuitvoerlegging van dit kader door de lidstaten; 31. moedigt de lidstaten ertoe aan uit andere overheidsregisters, bijvoorbeeld databanken in verband met motorvoertuigen, grond, jachten en andere activa, informatie te halen met het oog op ontdekkingen op heterdaad wat belastingontduiking betreft en om deze informatie te delen met andere lidstaten en de Commissie; 32. benadrukt het feit dat de tenuitvoerlegging van nieuwe strategieën en een efficiënter gebruik van de bestaande EU-structuren belangrijk zijn voor een doeltreffender bestrijding van btw-fraude, in het bijzonder carrouselfraude; dringt er in dat opzicht bij de Raad op aan om de richtlijn tot wijziging van Richtlijn 2006/112/EG betreffende het gemeenschappelijke stelsel van belasting over de toegevoegde waarde wat betreft een snellereactiemechanisme tegen btw-fraude terstond goed te keuren en ten uitvoer te leggen; 33. moedigt de lidstaten aan de gelijktijdige controles ter opsporing en bestrijding van grensoverschrijdende belastingfraude in het kader van het nieuwe Fiscalis 2020-programma voort te zetten en op te waarderen, alsook om de aanwezigheid mogelijk te maken van buitenlandse ambtenaren in belastingkantoren en bij administratieve onderzoeken; wijst erop dat het belangrijk is dat nauwer tussen belastingautoriteiten en andere rechtshandhavingsautoriteiten wordt samengewerkt, vooral met het oog op de uitwisseling van inlichtingen die zijn verkregen met betrekking tot onderzoeken naar geldwitwasactiviteiten en daarmee samenhangende belastingdelicten; 34. herinnert eraan dat er zonder invoering van de nodige stimulerende mechanismen geen einde kan worden gemaakt aan de informele economie; stelt bovendien voor dat de lidstaten via een scorebord verslag moeten uitbrengen over de vraag in hoeverre zij erin zijn geslaagd hun informele economie terug te dringen; 35. ondersteunt de inspanningen van de Internationale organisatie van effectentoezichthouders (International Organisation of Securities Commissions, IOSCO) voor de invoering van identificatiecodes voor juridische entiteiten als een middel om financiële transacties traceerbaar en transparanter te maken, hetgeen een cruciaal element is in de strijd tegen belastingfraude; 36. wijst erop dat door de afschaffing van belastingvoordelen ruimte ontstaat voor omvangrijke hervormingen die leiden tot eenvoudige, duidelijke en rechtvaardige belastingstelsels; 37. wijst erop dat rechtszaken in geval van belastingfraude moeizaam en langdurig zijn en dat veroordeelden uiteindelijk milde straffen opgelegd krijgen, zodat belastingfraude eigenlijk een risicoloze vorm van criminaliteit is; 38. beklemtoont dat e-overheid ertoe kan bijdragen dat de transparantie toeneemt en fraude en corruptie bestreden worden, waardoor overheidsgeld beter wordt beschermd; onderstreept de noodzaak van wetgeving die voortdurende innovatie mogelijk maakt; 39. roept de Commissie op in het bijzonder het probleem van de hybride dispariteiten tussen verschillende belastingstelsels van de lidstaten aan te pakken; 40. merkt op dat de btw een „eigen middel” is en dat btw-ontduiking wel degelijk rechtstreeks gevolgen heeft voor de economie van de lidstaten en de begroting van de EU;wijst op de volgende uitspraak van de Rekenkamer: „Btw-ontwijking schaadt de financiële belangen van de lidstaten. Het heeft gevolgen voor de EU-begroting doordat de eigen middelen btw afnemen. Dit verlies wordt gecompenseerd door de eigen middelen bni, waardoor de bijdragen van de afzonderlijke lidstaten aan de EU-begroting uit balans worden gebracht. Belastingfraude ondermijnt het functioneren van de interne markt en staat eerlijke mededinging in de weg.” (7) ; 41. wijst erop dat het btw-stelsel van de EU in een aanzienlijk gedeelte van de ontvangsten voorziet - 21 % in 2009 (8) – maar tevens tot veel nodeloze handhavingskosten en belastingontwijking aanleiding geeft; 42. wijst erop dat de wijze waarop de btw geïnd wordt sinds de invoering van de btw niet is veranderd; beklemtoont dat dit inningsmodel achterhaald is vanwege de vele technologische en economische veranderingen die zich inmiddels hebben voorgedaan, en dat er aanzienlijke ontvangsten verloren gaan doordat het nog steeds wordt gebruikt; 43. beklemtoont dat een correcte uitvoering van het douanerechtenstelsel rechtstreekse gevolgen voor de btw-berekening heeft; is ernstig verontrust over het feit dat de douanecontrole in de EU niet goed werkt, met aanzienlijke derving van btw-inkomsten als gevolg (9) ; acht het onaanvaardbaar dat de fiscus in de meeste lidstaten geen directe toegang tot de douanegegevens heeft en dat geautomatiseerde kruiscontrole met belastinggegevens dus niet mogelijk is; wijst erop dat de georganiseerde misdaad heel goed weet waar de zwakke punten in het huidige systeem zitten; 44. verzoekt de Commissie en de lidstaten te overwegen maatregelen te treffen voor het maatschappelijk hergebruik van middels strafrechtelijke vervolging van belastingfraude en belastingvermijding geconfisqueerde middelen; pleit er dan ook voor een substantieel deel van de geconfisqueerde middelen te hergebruiken voor maatschappelijke doeleinden en terug te pompen in de direct of indirect door de belastingdelicten getroffen lokale en regionale economieën; 45. verzoekt de Commissie en de lidstaten om voor dusdanige voorwaarden te zorgen dat de functie van het maatschappelijk middenveld bij het aan de kaak stellen van belastingfraude en belastingparadijzen ten volste wordt beschermd, onder meer met behulp van effectieve, nieuw op te zetten regelingen voor de bescherming van klokkenluiders en journalistieke informatiebronnen; Belastingontwijking en agressieve belastingplanning 46. verzoekt de lidstaten om de gewijzigde richtlijn spaarbelasting onverwijld goed te keuren en uit te voeren om de mazen in de huidige richtlijn te kunnen dichten en belastingontwijking beter te voorkomen; 47. is tevreden met het internationale debat over de actualisering van de OESO-richtsnoeren inzake „verrekeningsprijzen”, d.w.z. de verschuiving van winsten naar belastingparadijzen ter vermijding van belastingheffing in zowel ontwikkelde landen als ontwikkelingslanden; dringt er bij de Commissie en de lidstaten op aan onmiddellijk actie te ondernemen en de bestaande regels te herzien inzake verrekeningsprijzen, in het bijzonder ten aanzien van het verschuiven van risico's en immateriële activa, de kunstmatige opsplitsing van het eigendom van activa en de verdeling daarvan over verschillende entiteiten van het concern, alsook ten aanzien van de transacties tussen deze entiteiten die nagenoeg nooit tussen onafhankelijke entiteiten plaatsvinden; verzoekt de Commissie het systeem van Advance Pricing Agreements dat van toepassing is op verrekeningsprijzen, verder te ontwikkelen en daarbij een nieuwe vereiste in te voeren bovenop de bestaande verplichtingen krachtens de EU-richtsnoeren inzake verrekenprijsdocumentatie; is van mening dat de eisen ten aanzien van de documentatie en van de belastingaangifte strenger moeten zijn voor transacties met rechtsgebieden die op de zwarte lijst staan; 48. is tevreden met de vooruitgang op het gebied van rapportage per land in het kader van de jaarrekening- en de transparantierichtlijn; verzoekt de Commissie als volgende stap rapportage per land in te voeren voor grensoverschrijdende bedrijven in alle sectoren, om te zorgen voor meer transparantie wat de betalingstransacties betreft – door informatieverstrekking voor te schrijven, bijvoorbeeld over de aard van de activiteiten van het bedrijf, alsmede de geografische locatie ervan, de omzet, het aantal werknemers in voltijdsequivalenten, het resultaat uit bedrijfsvoering vóór belasting, de belasting op het resultaat en de ontvangen overheidssubsidies per land voor de handelsactiviteiten van de groep als geheel – om toezicht op de naleving van behoorlijke regels op het gebied van verrekeningsprijzen te kunnen houden; 49. vraagt dat het voorstel voor een herziening van de antiwitwasrichtlijn wordt aangevuld met de plicht tot instelling van publiek toegankelijke overheidsregisters van de uiteindelijke gerechtigden van ondernemingen, trusts, stichtingen en andere, soortgelijke juridische structuren; 50. verzoekt de lidstaten de doeltreffendheid van de gedragscode inzake de belastingregeling voor ondernemingen te verbeteren door de zaak te bespreken in de Raad, waar dringend politieke besluiten moeten worden genomen; dringt er bij de Commissie op aan actief te interveniëren in gevallen waar de groep Gedragscode het niet eens kan worden over procedures om anomalieën in de nationale belastingstelsels weg te werken; 51. verzoekt de Commissie een gedragscode op te stellen en te promoten voor auditeurs en adviseurs; verzoekt accountantskantoren de nationale belastingautoriteiten in te lichten bij het minste teken van agressieve belastingplanning door de gecontroleerde onderneming; 52. is van mening dat controleurs niet het recht mogen hebben om verboden, niet-controlegerelateerde diensten te verlenen en dat belastingadviesdiensten in verband met de structurering van transacties en belastingconsultancy als dusdanig moeten worden aangemerkt; 53. merkt op dat een behoorlijke identificatie van belastingbetalers van centraal belang is voor een geslaagde uitwisseling van informatie tussen nationale belastingdiensten; verzoekt de Commissie de invoering van een fiscaal identificatienummer op EU-niveau (EU-FIN) voor alle rechtspersonen en natuurlijke personen die betrokken zijn bij grensoverschrijdende transacties te bespoedigen; is van mening dat het EU-FIN gekoppeld moet worden aan een internationale open gegevensbank voor het systeem voor de uitwisseling van btw-gegevens (VAT Information Exchange System, VIES), om te helpen onbetaalde belasting en andere vormen van vermijding van verplichtingen op te sporen; 54. vraagt de Commissie om in 2013 een voorstel in te dienen voor een herziening van de moeder-dochterrichtlijn en de rente- en royaltyrichtlijn, om de antimisbruikbepalingen van beide richtlijnen te herzien en te harmoniseren en de kwestie van dubbele niet-belasting met behulp van hybride entiteiten en financiële instrumenten in de EU op te lossen; 55. verzoekt de lidstaten snel uitvoering te geven aan het Commissievoorstel voor de invoering van een algemene antimisbruikregel om agressieve belastingplanningspraktijken tegen te gaan en in hun verdragen ter voorkoming van dubbele belasting een clausule op te nemen om gevallen van dubbele niet-belasting te voorkomen; moedigt de lidstaten aan mogelijke belastingvoordelen uit kunstmatige constructies of commercieel gezien niet-steekhoudende constructies niet te erkennen; stelt voor om te beginnen met de formulering voor de lidstaten van een gemeenschappelijk pakket regels ter voorkoming van dubbele belasting; 56. is ingenomen met de werkzaamheden van de Commissie ten behoeve van een Europese belastingplichtigencodex; is van mening dat een dergelijke code zal helpen om de legitimiteit en de begrijpelijkheid van het belastingstelsel in kwestie te verhogen en om de samenwerking en het onderlinge vertrouwen tussen belastingdiensten en belastingbetalers te verbeteren en dat deze code een hulp zal zijn voor belastingbetalers, door te zorgen voor meer transparantie wat hun rechten en plichten betreft; 57. moedigt de Commissie en de lidstaten aan doeltreffende mechanismen voor de inning van inkomsten op te stellen waarmee de afstand tussen de belastingbetalers en de belastingautoriteiten wordt geminimaliseerd en het gebruik van moderne technologieën wordt gemaximaliseerd; verzoekt de Commissie de complexiteiten van belastingheffing op elektronische handel aan te pakken door passende EU-normen tot stand te brengen; 58. verzoekt de lidstaten het lobbyen door de financiële sector, veelal resulterend in legale belastingvermijding en agressieve belastingplanningsregelingen, zo transparant mogelijk te maken; 59. moedigt de Commissie aan de geldstromen te reglementeren die wegens belastingontwijking vanuit de lidstaten naar derde landen plaatsvinden en een evenwichtig, door concurrentie gekenmerkt belastingkader op te stellen; 60. dringt er bij de Commissie op aan maatregelen te treffen tegen de afdelingen van ondernemingen voor agressieve belastingplanning, met name in de financiëledienstensector; 61. verzoekt de Commissie een grondige analyse uit te voeren van het verschil dat in de lidstaten bestaat tussen het wettelijke belastingpercentage en het effectieve belastingpercentage voor bedrijven, om ervoor te zorgen dat het debat over belastingharmonisatie is gebaseerd op objectieve gegevens; 62. verzoekt de lidstaten individuele belastingbeslissingen (rulings) van nationale autoriteiten voor grensoverschrijdende ondernemingen te melden en openbaar te maken; benadrukt het feit dat de lidstaten bij de toekenning van rulings aan grensoverschrijdende bedrijven stringente materiële eisen moeten toepassen; 63. merkt bezorgd op dat trusts vaak worden ingezet voor belastingontduiking, maar dat de meeste landen geen registratie van juridische regelingen verlangen; verzoekt de EU een Europees register voor trusts en andersoortige verhullende structuren op te stellen om belastingontduiking daadwerkelijk te kunnen aanpakken; Belastingparadijzen 64. vraagt een gemeenschappelijke EU-aanpak van belastingparadijzen; 65. verheugt zich over het engagement van de Commissie om de automatische gegevensuitwisseling te bevorderen als de toekomstige Europese en internationale norm op het vlak van transparantie en informatie-uitwisseling in belastingzaken; roept nogmaals op tot actie buiten het OESO-kader ter bestrijding van illegale geldstromen, belastingontduiking en -ontwijking in het licht van de uiteenlopende tekortkomingen hiervan; betreurt het dat de OESO regeringen aan plaatsing op haar zwarte lijst laat ontkomen met de loutere belofte de beginselen op het gebied van informatie-uitwisseling te zullen naleven, zonder erop toe te zien dat deze beginselen daadwerkelijk worden toegepast; is ook van mening dat de vereiste om een akkoord te sluiten met 12 andere landen om van de zwarte lijst te worden geschrapt, willekeurig is, aangezien deze geen verband houdt met kwalitatieve indicatoren op basis waarvan objectief kan worden beoordeeld of er al dan niet sprake is van goed bestuur; 66. verzoekt de Commissie een duidelijke definitie en een reeks gemeenschappelijke criteria vast te stellen om belastingparadijzen te identificeren, alsmede passende maatregelen te nemen die op de geïdentificeerde rechtsgebieden van toepassing zijn en die uiterlijk op 31 december 2014 ten uitvoer moeten worden gelegd, en te zorgen voor consistente hantering hiervan in alle EU-wetgeving; stelt voor de definitie te baseren op de OESO-normen inzake transparantie en informatie-uitwisseling, alsmede op de principes en criteria van de gedragscode; is in verband hiermee van mening dat een rechtsgebied als belastingparadijs moet worden beschouwd, als er sprake is van diverse van de volgende indicatoren: 67. dringt er bij de Commissie op aan uiterlijk tegen 31december 2014 een openbare Europese zwarte lijst van belastingparadijzen samen te stellen en op te stellen; verzoekt de bevoegde autoriteiten in verband hiermee: Internationale dimensie 68. is van mening dat de minimumnormen in de aanbeveling van de Commissie ten aanzien van maatregelen ter aanmoediging van derde landen om minimumnormen van goed bestuur toe te passen, tevens expliciet van toepassing dienen te zijn op de lidstaten zelf; 69. moedigt de lidstaten ertoe aan samenwerking en hulp aan te bieden aan derde landen die een ontwikkelingsland zijn die geen belastingparadijs zijn, om deze te helpen belastingfraude en belastingontwijking op doeltreffende wijze aan te pakken, met name via maatregelen voor capaciteitsopbouw; sluit zich aan bij de oproep van de Commissie aan de lidstaten om met het oog hierop fiscale deskundigen voor beperkte duur uit te zenden naar dergelijke landen; 70. verzoekt de Commissie om een volwaardige bijdrage te leveren aan de verdere ontwikkeling van het OESO-project inzake grondslaguitholling en winstverschuiving (Base Erosion and Profit Shifting, BEPS) door analyses over de problematische belastingregelingen in en tussen lidstaten te delen, alsmede over de veranderingen die in de lidstaten en op EU-niveau nodig zijn om belastingfraude, belastingontduiking en andere vormen van agressieve belastingplanning te voorkomen; verzoekt de Commissie om over dit proces regelmatig verslag uit te brengen bij de Raad en het Parlement; 71. benadrukt dat er voor het halen van de millenniumdoelstellingen voor ontwikkeling, in de ontwikkelingslanden belastinginkomsten moeten worden gegenereerd en veiliggesteld, omdat deze voorspelbaarder en duurzamer zijn dan buitenlandse hulp en de schuld helpen te verminderen;merkt evenwel op dat de verhouding belastinginkomsten-bbp in de meeste ontwikkelingslanden laag is, omdat deze landen met sociale, politieke en administratieve moeilijkheden kampen bij de totstandbrenging van een gezond stelsel voor overheidsfinanciën, zodat zij bij uitstek kwetsbaar zijn voor activiteiten op het gebied van belastingontduiking en -ontwijking door particulieren en ondernemingen; 72. merkt met bezorgdheid op dat veel ontwikkelingslanden zich in een zeer zwakke onderhandelingspositie bevinden ten opzichte van buitenlandse directe investeerders die „rondshoppen” op zoek naar belastingsubsidies en -vrijstellingen; is van mening dat ondernemingen ingeval van omvangrijke investeringen moeten worden verplicht om nauw omschreven toezeggingen te doen ten aanzien van de positieve overloopeffecten van de projecten qua lokale en/of nationale economische en sociale ontwikkeling; 73. wijst op het feit dat illegale kapitaaluitstroom een van de belangrijkste redenen is waarom ontwikkelingslanden schulden hebben, terwijl agressieve belastingplanning strijdig is met de beginselen van sociaal verantwoord ondernemen; 74. merkt op dat het belastingstelsel in vele ontwikkelingslanden niet voldoet aan de internationale normen (met in plaats hiervan een zwakke fiscale jurisdictie en een inefficiënte belastingadministratie, een hoge mate van corruptie, onvoldoende capaciteit om naar behoren werkende belastingregisters in te voeren en te onderhouden enz.); roept de EU op haar bijstand in het kader van het financieringsinstrument voor ontwikkelingssamenwerking (Development Co-operation Instrument, DCI) en het Europees Ontwikkelingsfonds (EOF) op het vlak van governance in belastingzaken en de aanpak van internationale belastingfraude en buitensporige optimalisering naar een hoger niveau te brengen door het vermogen van ontwikkelingslanden om ongepaste praktijken op te sporen en te vervolgen middels nauwere samenwerking inzake governance in belastingzaken op te bouwen; is eveneens van mening dat ontwikkelingslanden die belastingparadijzen zijn, steun moeten krijgen bij hun economische omschakeling; 75. is tevreden met de eerste stappen die zijn ondernomen met de wederzijdse beoordelingen inzake belastingontduiking van het Wereldforum; is evenwel van mening dat door te focussen op het systeem van de OESO om gegevens uit te wisselen op verzoek, de normen van het Wereldforum niet doeltreffend zullen zijn om illegale financiële stromen in te perken; 76. wijst erop dat door een bilaterale in plaats van een multilaterale aanpak van transnationale belastingskwesties te versterken, verdragen inzake dubbele belastingheffing verrekenprijzen en regelgevingsarbitrage dreigen aan te moedigen; roept daarom de Commissie op deze verdragen niet in de plaats van overeenkomsten voor de uitwisseling van belastinggegevens te bevorderen, aangezien zij via lagere bronbelastingtarieven op dividenden, rente en royalties gewoonlijk leiden tot een fiscaal verlies voor de ontwikkelingslanden; o o o 77. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad, de Commissie, de OESO en het deskundigencomité van de VN inzake internationale samenwerking op belastinggebied, alsmede het Comité van toezicht van OLAF en OLAF zelf. Het Europees Parlement , – gezien artikel 3 van het Verdrag van de Europese Unie (VEU) en de artikelen 26, 110 tot en met 115 en 120 van het Verdrag betreffende de werking van de EU (VWEU), – gezien het voorstel van de Commissie voor een richtlijn van de Raad tot wijziging van Richtlijn 2003/48/EG betreffende belastingheffing op inkomsten uit spaargelden in de vorm van rentebetaling ( COM(2008)0727 ), – gezien het voorstel van de Commissie voor een besluit van de Raad houdende machtiging om nauwere samenwerking aan te gaan op het gebied van belasting op financiële transacties ( COM(2012)0631 ), – gezien het voorstel van de Commissie voor een richtlijn van de Raad betreffende een gemeenschappelijke geconsolideerde heffingsgrondslag voor de vennootschapsbelasting (CCCTB) ( COM(2011)0121 ), – gezien het voorstel van de Commissie voor een richtlijn van de Raad houdende wijziging van Richtlijn 2003/96/EG tot herstructurering van de communautaire regeling voor de belasting van energieproducten en elektriciteit ( COM(2011)0169 ), – gezien zijn standpunt van 11 september 2012 over vennootschapsbelasting: gemeenschappelĳke belastingregeling inzake uitkeringen van interest en royalty's (herschikking) (1) , – gezien de mededeling van de Commissie van 27 juni 2012 over concrete manieren om de bestrijding van belastingfraude en belastingontduiking, ook in relatie tot derde landen, te versterken ( COM(2012)0351 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 6 december 2012 met als titel „Actieplan ter versterking van de strijd tegen belastingfraude en belastingontduiking” ( COM(2012)0722 ), – gezien de aanbeveling van de Commissie van 6 december 2012 over agressieve fiscale planning (C(2012)8806), – gezien de aanbeveling van de Commissie van 6 december 2012 met betrekking tot maatregelen om derde landen aan te moedigen minimumnormen voor goed bestuur in belastingzaken toe te passen (C(2012)8805), – gezien de mededeling van de Commissie van 14 december 2012 over versterking van de eengemaakte markt door het wegwerken van grensoverschrijdende fiscale obstakels voor personenauto's ( COM(2012)0756 ), – gezien het voorstel van de Commissie voor een verordening tot vaststelling van een actieprogramma voor belastingen in de Europese Unie voor de periode 2014-2020 (Fiscalis 2020) ( COM(2012)0465 ), – gezien het verslag van de Commissie over de openbare financiën in de EMU (European Economy nr. 4/2012), – gezien zijn resolutie van 16 januari 2013 over de openbare financiën in de EMU 2011 en 2012 (2) , – gezien het verslag van de Commissie over de belastinghervormingen in de EU-lidstaten (European Economy nr. 6/2012), – gezien de „Current Tax Agenda 2012” van de OESO (3) , – gezien het OESO-verslag getiteld „Addressing Base Erosion and Profit Shifting” (4) („Aanpak van grondslaguitholling en winstverschuiving”), – gezien het verslag van Deutsche Bank van 5 oktober 2012 over het effect van de belastingstelsels op de economische groei in Europa (5) , – gezien de Europa 2020-strategie ( COM(2010)2020 ), – gezien de conclusies van de ECOFIN-Raad van 10 juli 2012 (6) , – gezien de jaarlijkse groeianalyse van de Commissie voor 2013 ( COM(2012)0750 ), – gezien de conclusies van de Raad van 12 februari 2013 met betrekking tot het rapport in het kader van het waarschuwingsmechanisme 2013 (7) , – gezien de conclusies van de Europese Raad van 29 juni, 19 oktober en 14 december 2012, – gezien de slotverklaring van de G20-vergadering van ministers van Financiën en gouverneurs van centrale banken in Moskou van 15-16 februari 2013 (8) , – gezien het werkprogramma van het Ierse voorzitterschap van de Raad, – gezien artikel 48 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie economische en monetaire zaken ( A7-0154/2013 ), A. overwegende dat de groeiverwachting voor de EU-economieën en de werkgelegenheidssituatie in de EU in de nabije toekomst gematigd negatief is – in veel gevallen doordat in de beleidsmix weinig aandacht wordt besteed aan investeringen, concurrentievermogen, werkgelegenheid en billijke en doeltreffende belastingheffing; overwegende dat de eurozone als geheel een „double-dip”-recessie doormaakt; B. overwegende dat de structuur van de belastinginkomsten sinds het uitbreken van de recente schuldencrisis in een aantal lidstaten zeer aanzienlijk is veranderd en dat de met deze verandering samenhangende structurele en cyclische gevolgen moeilijk te onderkennen zijn; overwegende dat bij de ontwikkeling van het belastingbeleid de beginselen van subsidiariteit en meerlagig bestuur volledig in acht moeten worden genomen, overeenkomstig de desbetreffende wetgeving van de lidstaten; C. overwegende dat de lidstaten door de crisis, die de structurele zwakke plekken van een aantal EU-economieën aan het licht heeft gebracht en nog altijd schade toebrengt aan het potentieel voor economische groei in de EU, worden geconfronteerd met de zware uitdaging dat zij hun begroting in evenwicht moeten brengen en tegelijk economische groei en werkgelegenheid moeten bevorderen; D. overwegende dat er zich in de EU sinds de millenniumwisseling een trend vertoont om een meer op groei gericht belastingstelsel te ontwikkelen; E. overwegende dat de belastingstelsels in de EU bedrijfsvriendelijk dienen te zijn, teneinde hun capaciteit om groei en banen te creëren te vergroten; F. overwegende dat, in een klimaat van trage groei en recessie, een laattijdige terugbetaling van vooraf betaalde belastingen in bijkomende liquiditeitsproblemen voor bedrijven resulteert; G. overwegende dat het effect van de crisis moet worden verminderd door een belastingbeleid dat verenigbaar is met de doelstellingen van de Europa 2020-strategie, hetgeen als prioriteit moet worden beschouwd; H. overwegende dat de noodzaak om de geloofwaardigheid van het begrotingsbeleid te herstellen en de staatsschuld van de lidstaten te verminderen, ertoe noopt de begrotingsuitgaven te wijzigen, op korte termijn groeivriendelijke structurele hervormingen door te voeren, de belastingsinningsmethoden te verbeteren en bepaalde belastingen te wijzigen, waarbij zo nodig prioriteit moet worden gegeven aan belastingen die eerder op kapitaal, milieuonvriendelijke activiteiten en bepaalde soorten consumptie dan op arbeid worden geheven; I. overwegende dat een slimme en actieve beleidsontwikkeling op het vlak van milieubelasting essentieel is om het beginsel „de vervuiler betaalt” toe te passen, groei te bevorderen en de groeivooruitzichten duurzaam te maken; Algemene overwegingen 1. merkt op dat het belastingbeleid nog steeds een nationale bevoegdheid blijft en dat de verschillende belastingstelsels van de lidstaten dan ook ongemoeid moeten worden gelaten; merkt op dat een overdracht van bevoegdheden op het vlak van belastingen van het nationale niveau naar het EU-niveau een verdragswijziging vereist, waarvoor op zijn beurt de eenparige instemming van de lidstaten nodig is; merkt echter ook op dat dit de effectieve coördinatie van belastingregelingen op Europees niveau niet uitsluit; onderstreept dat bij de ontwikkeling van het belastingbeleid de beginselen van subsidiariteit en meerlagig bestuur volledig in acht moeten worden genomen, overeenkomstig de desbetreffende wetgeving van de lidstaten; 2. merkt op dat het optimale ontwerp van belastingstelsels van tal van factoren afhangt en bijgevolg verschilt van land tot land; benadrukt dat een juiste planning en aanpassing van het belastingbeleid op de korte, middellange en lange termijn absolute noodzakelijk is; 3. onderstreept dat er op het vlak van de coördinatie van het belastingbeleid verbeteringen zijn aangebracht, maar wijst erop dat EU-burgers en -bedrijven die grensoverschrijdend actief zijn, nog steeds met aanzienlijke kosten, administratieve rompslomp en juridische leemtes worden geconfronteerd, die zo snel mogelijk moeten worden geëlimineerd opdat zij ten volle profijt kunnen trekken van de interne markt; 4. merkt op dat billijke en gezonde concurrentie tussen de verschillende belastingstelsels in de interne markt een stimulerend effect op de Europese economieën heeft; benadrukt anderzijds dat schadelijke belastingconcurrentie negatieve economische gevolgen heeft; onderstreept gezien het OESO-verslag getiteld „Addressing Base Erosion and Profit Shifting” dat goed werkende instellingen op basis van een stevig en billijk juridisch en administratief kader van cruciaal belang zijn; 5. merkt op dat het om een economisch evenwicht te bewerkstelligen noodzakelijk is niet alleen de hand te houden aan een duurzaam begrotingsbeleid, maar ook groeibevorderende maatregelen te nemen, zoals belastingfraude en belastingontduiking bestrijden, belasting verschuiven naar meer groeibevorderende terreinen en haalbare belastingstimulansen geven aan zowel zelfstandigen als het midden- en kleinbedrijf (mkb), met name om innovatie en onderzoek en ontwikkeling te bevorderen; 6. benadrukt dat bedrijven en burgers belang hebben bij een duidelijk, voorspelbaar, stabiel en transparant belastingklimaat op de interne markt, aangezien een gebrek aan transparantie inzake belastingregels een belemmering vormt voor grensoverschrijdende activiteiten en binnenlandse en buitenlandse investeringen in de EU; is van oordeel dat burgers en bedrijven meer en betere informatie moeten krijgen over de belastingregels, -voorschriften en -regelgeving in elk van de lidstaten; 7. beveelt de lidstaten aan omzichtig te werk te gaan wanneer zij bestaande belastingen wijzigen en nieuwe belastingen invoeren en ervoor te zorgen dat dit op een groeivriendelijke wijze gebeurt en dat de burgers en het bedrijfsleven voldoende tijd en adequate middelen hebben om zich voor te bereiden voordat de nieuwe belastingmaatregelen van kracht worden; 8. maakt zich zorgen over de mogelijke gevolgen voor sociale ongelijkheden van de verschuiving in een groot aantal lidstaten naar een bredere belasting op consumptie; verzoekt de lidstaten aandacht te hebben voor dit potentiële probleem en de negatieve gevolgen van het uithollen van het progressieve karakter van het belastingstelsel als geheel zorgvuldig te onderzoeken; is van mening dat er in het btw-stelsel een zekere mate van flexibiliteit moet zijn, waarbij – in naar behoren gemotiveerde gevallen overeenkomstig de richtlijn betreffende het gemeenschappelijke stelsel van belasting over de toegevoegde waarde, bijvoorbeeld cultuur of basisbehoeften – bepaalde categorieën producten tegen een lager tarief dan het standaardtarief kunnen worden belast; 9. begrijpt dat er om van de EU-begroting een nuttig, groeibevorderend instrument te maken, eigen middelen nodig zijn om de Commissie meer autonomie te geven bij het uitwerken van voorstellen; Via het belastingbeleid verborgen bronnen aanboren die economische groei kunnen bevorderen 10. merkt op dat economische ontwikkeling afhankelijk is van factoren als arbeid, kapitaal, technologische vooruitgang, hulpbronnenefficiëntie en productiviteit, en dat het belastingbeleid op korte, middellange en lange termijn bijzondere aandacht moet besteden aan deze factoren; onderstreept in dit verband het belang van gecoördineerde besluitvorming; 11. merkt op dat het belastingbeleid tot doel moet hebben de economie te versterken, onder andere door het ontwikkelen van belastingstructuren die de totale vraag op de lange termijn stimuleren, exportgerichte activiteiten in de hand werken, banen helpen scheppen en duurzame ontwikkeling bevorderen; 12. gaat ervan uit dat belastingverhogingen op bepaalde gebieden, zoals accijnzen, een aantal positieve effecten kunnen hebben door extra bronnen aan te boren, en dus de burgers en reële economie ten goede kunnen komen; 13. benadrukt dat fiscale stimulansen voor onderzoek en ontwikkeling hoogstwaarschijnlijk voordelen op lange termijn hebben, zoals groei en nieuwe banen in kenniseconomieën, met name als zij deel uitmaken van een alomvattende en evenwichtige belastingstrategie; is van mening dat daarmee op Europees en nationaal niveau rekening moet worden gehouden; 14. erkent dat het uitbreiden van de reeds bestaande heffingsgrondslag in plaats van het verhogen van de belastingtarieven of het invoeren van nieuwe belastingen, extra inkomsten voor de lidstaten kan opleveren; 15. herinnert eraan dat belastingverminderingen moeten berusten op een solide en op verantwoorde wijze gepland begrotingsbeleid dat de houdbaarheid van de openbare financiën op geen enkele wijze in gevaar brengt en gepaard gaat met maatregelen ter bevordering van concurrentievermogen, groei en werkgelegenheid; 16. is van mening dat er, op basis van een gedegen analyse, een pan-Europees belastinginformatiesysteem moet worden opgezet, niet om de verschillende nationale belastingstelsels te harmoniseren, maar om de coördinatie ervan continu en op transparantie wijze te vergemakkelijken door de verlagingen en verhogingen binnen elk stelsel in kaart te brengen; 17. merkt op dat het Europees semester een goed kader kan zijn om een dergelijk systeem te laten functioneren, aangezien het – in combinatie met andere specifieke macro-economische maatregelen – een goed overzicht kan geven van het uiteenlopende belastingbeleid van de verschillende lidstaten, ten volle rekening houdend met de algemene economische vooruitzichten, alsook de fundamentals en de toekomstperspectieven van de betrokken lidstaten; moedigt de Commissie en de lidstaten er in dit verband toe aan een strategie ter verkleining van de belastingkloof op te nemen in het Europees semester; 18. neemt nota van de versterkte samenwerking ten aanzien van de belasting op financiële transacties, die in elf lidstaten, die samen tweederde van het bbp van de EU vertegenwoordigen, zal worden ingevoerd; 19. benadrukt dat in landen waar de arbeidskosten hoog zijn in verhouding tot de productiviteit en waar het scheppen van banen daardoor wordt bemoeilijkt, mogelijke fiscale maatregelen kunnen worden onderzocht om deze kosten te verminderen en/of de productiviteit te verhogen, in combinatie met serieuze inspanningen gericht op het verhogen van de productiviteit; onderstreept dat belastinghervormingen moeten dienen om de arbeidsmarktparticipatie te bevorderen teneinde het arbeidsaanbod te vergroten en inclusie te bevorderen; benadrukt in dit verband dat altijd ten volle rekening moet worden gehouden met de rechten van de werknemers en de rol van de sociale partners; 20. is verheugd over het initiatief van de Commissie inzake de opstelling van één leidraad voor de berekening van vennootschapsbelastingen; verzoekt de lidstaten de gemeenschappelijke geconsolideerde heffingsgrondslag voor de vennootschapsbelasting goed te keuren en toe te passen; onderstreept dat het standpunt van het Parlement daarbij als belangrijk referentiepunt moet worden gebruikt; 21. onderstreept dat het verminderen en elimineren van aan belasting gerelateerde obstakels voor grensoverschrijdende activiteiten op de interne markt een significant groeipotentieel heeft; onderstreept dat de herziening van de btw-richtlijn, het werk aan de gemeenschappelijke geconsolideerde heffingsgrondslag voor de vennootschapsbelasting en de totstandbrenging van administratieve samenwerking op het gebied van belasting cruciale factoren zijn voor het volledig benutten van dat potentieel; 22. verzoekt de Commissie onmiddellijk actie te ondernemen met het oog op meer transparantie en strengere regels voor bedrijfsregisters en de registers van trusts en stichtingen; 23. vraagt de lidstaten om, in samenwerking met de nationale belastingautoriteiten, hun volledige steun te geven aan de initiatieven van de Commissie die beogen andere fiscale obstakels voor grensoverschrijdende activiteiten uit de weg te ruimen, teneinde de verdere coördinatie en samenwerking op dit gebied te verbeteren; moedigt de lidstaten ertoe aan het potentieel van de programma's Fiscalis en Douane ten volle te benutten; verzoekt de Commissie te onderzoeken op welke punten de EU-wetgeving en de administratieve samenwerking tussen de lidstaten kunnen worden verbeterd om belastingfraude en agressieve fiscale planning tegen te gaan; 24. verzoekt de lidstaten in een klimaat van trage groei of recessie zeer omzichtig te werk te gaan en af te zien van een laattijdige terugbetaling van vooraf betaalde belastingen, aangezien dit in bijkomende liquiditeitsproblemen kan resulteren, met name voor het mkb; Belastingfraude en belastingontduiking bestrijden en dubbele belasting, dubbele niet-belasting en discriminerende maatregelen ten aanzien van EU-bedrijven afschaffen 25. vraagt de lidstaten hun capaciteit inzake belastingtoezicht, -controle en -inning aanzienlijk te verbeteren en zo extra middelen bijeen te brengen om groei en banen te bevorderen, zoals vastgesteld in de Europa 2020-strategie; onderstreept dat de nationale best practices om de belastingdiensten efficiënter te maken, op transparante wijze moeten worden verzameld – bij voorkeur in een Europese leidraad binnen het EU-belastinginformatiesysteem – en terdege in aanmerking moeten worden genomen; maakt zich zorgen over het feit dat in een aantal lidstaten de tendens bestaat bij belastingdiensten en soortgelijke instanties het personeelsbestand in te krimpen; onderstreept dat dit nadelige gevolgen kan hebben voor de capaciteit om bedrijven en burgers goed en efficiënt van dienst te zijn en belastingfraude en belastingontduiking te bestrijden; verzoekt de lidstaten in dit verband voldoende financiële en personele middelen ter beschikking te stellen aan hun nationale belastingdiensten en belastingcontrolediensten; 26. verzoekt de lidstaten hun administratieve samenwerking op het gebied van directe belastingen te verbeteren; 27. verzoekt de Commissie nogmaals meer begrotingsmiddelen en personeel ter beschikking te stellen voor DG TAXUD om het directoraat-generaal te helpen EU-beleid en voorstellen met betrekking tot dubbele niet-belasting, belastingontduiking en belastingfraude te ontwikkelen; 28. is ingenomen met de mededeling van de Commissie met als titel „Actieplan ter versterking van de strijd tegen belastingfraude en belastingontduiking”, alsook over haar aanbevelingen over „maatregelen om derde landen aan te moedigen minimumnormen voor goed bestuur in belastingzaken toe te passen” en „agressieve fiscale planning”; 29. vraagt de lidstaten zich actief naar de mededeling en de aanbevelingen van de Commissie te richten door gecoördineerde en vastberaden EU-maatregelen tegen belastingfraude, belastingontduiking, belastingontwijking, agressieve fiscale planning en belastingparadijzen te nemen, en zo voor een eerlijkere spreiding van de begrotingsinspanningen en hogere belastinginkomsten te zorgen; dringt er bij de lidstaten op aan om, als een van de vele specifieke maatregelen die in dit verband moeten worden genomen, snel uitvoering te geven aan de voorstellen van de Commissie betreffende de invoering van een algemene antimisbruikregel om agressieve belastingplanningspraktijken tegen te gaan en betreffende de opneming van een clausule ter voorkoming van gevallen van dubbele niet-belasting in hun respectieve verdragen ter voorkoming van dubbele belasting; 30. merkt op dat in de EU als gevolg van belastingfraude en belastingontwijking elk jaar naar schatting 1 triljoen EUR aan belastinginkomsten wordt misgelopen; vraagt de lidstaten tegen 2020 de nodige maatregelen te nomen om de belastingkloof ten minste te halveren; 31. onderstreept dat minder fraude en ontduiking het groeipotentieel in de economie zou versterken doordat het de openbare financiën gezonder maakt – zodat er meer middelen beschikbaar zijn voor het aanzwengelen van investeringen en het versterken van de Europese sociale markteconomie – en ertoe leidt dat bedrijven onder gelijke voorwaarden kunnen concurreren; 32. vraagt de lidstaten ernstige onderhandelingen aan te gaan en de procedures met betrekking tot alle hangende wetgevingsvoorstellen met betrekking tot belastingfraude, belastingontduiking, belastingontwijking, agressieve fiscale planning en belastingparadijzen af te ronden; vraagt de lidstaten onder meer het proces van herziening en uitbreiding van het toepassingsgebied van de richtlijn betreffende belastingheffing op inkomsten uit spaargelden af te ronden en, naar aanleiding van het verslag van het Parlement, het voorstel van de Commissie voor een snellereactiemechanisme tegen btw-fraude onverwijld goed te keuren; 33. is wat vennootschapsbelasting betreft verheugd dat op internationaal vlak meer wordt gedaan om grondslaguitholling en winstverschuiving aan te pakken; beschouwt het OESO-rapport hierover als een cruciale bijdrage en kijkt uit naar het voor deze zomer geplande follow-upactieplan; verwacht van de ministers van Financiën van de G20 dat zij, na de goedkeuring van het rapport tijdens hun recente bijeenkomst in Moskou, op korte termijn ambitieuze maatregelen aankondigen die stoelen op dat actieplan; 34. onderstreept, in overeenstemming met hetgeen de Commissie ook reeds meerdere keren heeft aangegeven, dat milieubelastingen relatief gezien tot de meest groeivriendelijke belastingen behoren; onderstreept dat milieubelastingen niet alleen inkomsten genereren, maar ook stelselmatig en op dynamische wijze moeten worden gebruikt om de economische ontwikkelingen op duurzaamheid gericht te houden; vraagt de Commissie gedetailleerd in kaart te brengen waar er nog niet wordt geïnternaliseerd en zo nodig wetgevingsvoorstellen te doen; o o o 35. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad, de Commissie en de nationale parlementen. Het Europees Parlement, – gezien de brief van 24 april 2013 van de voorzitter van de Commissie constitutionele zaken, – gezien artikel 211 van zijn Reglement, 1. besluit de volgende interpretatie op te nemen in artikel 156, lid 6, van zijn Reglement:" Op voorstel van de Voorzitter wordt een mondeling amendement of een andere mondelinge wijziging gelijkgesteld met een niet in alle officiële talen rondgedeeld amendement. Indien de Voorzitter het mondelinge amendement of de mondelinge wijziging ontvankelijk verklaart uit hoofde van artikel 157, lid 3, en mits er overeenkomstig artikel 156, lid 6, geen bezwaar wordt gemaakt, wordt het amendement of de wijziging in stemming gebracht volgens de vastgelegde volgorde van stemming. Het aantal stemmen dat vereist is om tegen een dergelijk amendement of een dergelijke wijziging bezwaar te maken in de commissie, wordt op grond van artikel 196 vastgelegd in verhouding tot het aantal dat geldt voor de plenaire vergadering, in voorkomend geval naar boven afgerond. 2. verzoekt zijn Voorzitter dit besluit ter informatie te doen toekomen aan de Raad en aan de Commissie.