Het Europees Parlement, – gezien de brief van zijn Voorzitter van 9 juni 2022, – gezien de artikelen 236 en 237 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie constitutionele zaken ( A9‑0203/2022 ), 1. besluit onderstaande wijzigingen in zijn Reglement op te nemen; 2. besluit dat deze wijzigingen in werking treden op de dag die volgt op de vaststelling ervan; 3. verzoekt zijn Voorzitter dit besluit ter informatie te doen toekomen aan de Raad en de Commissie. (Gewone wetgevingsprocedure: eerste lezing) Het Europees Parlement, – gezien het voorstel van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad ( COM(2022)0179 ), – gezien artikel 294, lid 2, artikel 43, lid 2, en artikel 175 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, op grond waarvan het voorstel door de Commissie bij het Parlement is ingediend (C9‑0149/2022), – gezien artikel 294, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien de door de vertegenwoordiger van de Raad bij brief van 29 juni 2022 gedane toezegging om het standpunt van het Europees Parlement overeenkomstig artikel 294, lid 4, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie goed te keuren, – gezien artikel 59 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie visserij ( A9-0182/2022 ), 1. stelt onderstaand standpunt in eerste lezing vast; 2. verzoekt de Commissie om hernieuwde voorlegging aan het Parlement indien zij haar voorstel vervangt, ingrijpend wijzigt of voornemens is het ingrijpend te wijzigen; 3. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en aan de Commissie alsmede aan de nationale parlementen. Standpunt van het Europees Parlement in eerste lezing vastgesteld op 6 juli 2022 met het oog op de vaststelling van Verordening (EU) 2022/... van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) nr. 508/2014 wat betreft specifieke maatregelen ter verlichting van de gevolgen van de aanvalsoorlogvan Rusland tegen Oekraïne op de visserijactiviteiten en ter beperking van de effecten van de marktverstoring als gevolg van die aanvalsoorlog op de toeleveringsketen van visserij- en aquacultuurproducten (Aangezien het Parlement en de Raad tot overeenstemming zijn geraakt, komt het standpunt van het Parlement overeen met de definitieve rechtshandeling: Verordening (EU) 2022/1278.) Het Europees Parlement, – gezien de stabilisatie- en associatieovereenkomst tussen de Europese Gemeenschappen en hun lidstaten, enerzijds, en Bosnië en Herzegovina (BiH), anderzijds, – gezien de eerste bijeenkomst van het Parlementair Stabilisatie- en Associatiecomité (SAPC) EU-BiH op 5 en 6 november 2015 en de tweede bijeenkomst van het SAPC EU-BiH op 17 juni 2021, – gezien de derde bijeenkomst van de Stabilisatie- en Associatieraad EU-Servië op 13 juli 2018, – gezien de bijeenkomst van het SAPC EU-BiH op 7 november 2019, – gezien het verzoek van BiH om toetreding tot de Europese Unie van 15 februari 2016, – gezien de verklaring van Sofia van de top EU-Westelijke Balkan van 17 mei 2018 en de hieraan gehechte Verklaring van Sofia, – gezien de top EU-Westelijke Balkan van 6 mei 2020 in Zagreb en de verklaring in het kader daarvan, – gezien de top in Sofia van 10 november 2020, met inbegrip van de verklaring over de gemeenschappelijke regionale markt en de verklaring over de groene agenda voor de Westelijke Balkan, – gezien de achtste top in het kader van het proces van Berlijn van 5 juli 2021, – gezien de top EU-Westelijke Balkan van 6 oktober 2021 in Brdo pri Kranju en de verklaring daarvan, – gezien Besluit (EU) 2021/1923 van de Raad van 4 november 2021 betreffende een steunmaatregel in het kader van de Europese Vredesfaciliteit ter ondersteuning van de capaciteitsopbouw voor de strijdkrachten van Bosnië en Herzegovina (1) , – gezien de conclusies van de Raad van 18 oktober 2021 over BiH en operatie EUFOR Althea, naar aanleiding van de derde strategische evaluatie van de operatie, – gezien de conclusies van de Raad van 14 december 2021 over de uitbreiding en het stabilisatie- en associatieproces, – gezien de conclusies van de Raad van 24 en 25 maart 2022 over de aanhoudende politieke crisis in Bosnië en Herzegovina en het feit dat de leiders van het land blijk moeten geven van de wil om spoedig de laatste hand te leggen aan de hervorming van de grondwet en de kieswet, – gezien Verordening (EU) 2021/1529 van het Europees Parlement en de Raad van 15 september 2021 tot vaststelling van het instrument voor pretoetredingssteun (IPA III) (2) , – gezien de mededeling van de Commissie van 5 februari 2020 getiteld “Bevordering van het toetredingsproces – Een geloofwaardig EU-perspectief voor de Westelijke Balkan” ( COM(2020)0057 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 29 mei 2019 getiteld “Mededeling inzake het uitbreidingsbeleid van de EU voor 2019” ( COM(2019)0260 ), – gezien de mededeling van de Commissie getiteld “Advies van de Commissie betreffende het verzoek van Bosnië en Herzegovina om toetreding tot de EU” ( COM(2019)0261 ) en het begeleidende analytische verslag (SWD(2019)0222), – gezien de mededeling van de Commissie van 29 april 2020 getiteld “Steun aan de Westelijke Balkan voor de bestrijding van COVID-19 en het herstel na de pandemie”, – gezien de mededeling van de Commissie van 24 juli 2020 getiteld “EU-actieplan 2020-2025 inzake illegale vuurwapenhandel” ( COM(2020)0608 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 6 oktober 2020 getiteld “Een economisch en investeringsplan voor de Westelijke Balkan” ( COM(2020)0641 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 14 april 2021 over de EU-strategie voor de aanpak van georganiseerde criminaliteit (2021-2025) ( COM(2021)0170 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 14 april 2021 over de EU-strategie voor de bestrijding van mensenhandel 2021-2025 ( COM(2021)0171 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 19 oktober 2021 getiteld “Mededeling 2021 inzake het uitbreidingsbeleid van de EU” ( COM(2021)0664 ), vergezeld van het werkdocument van de diensten van de Commissie getiteld “Bosnia and Herzegovina 2021 Report” (SWD(2021)0291), – gezien het deskundigenverslag over problemen met de rechtsstaat in Bosnië en Herzegovina van 5 december 2019, – gezien het Speciaal verslag van de Europese Rekenkamer van 10 januari 2022 getiteld “EU-steun voor de rechtsstaat in de Westelijke Balkan: ondanks inspanningen nog steeds fundamentele problemen”, – gezien het advies over de constitutionele situatie in Bosnië en Herzegovina en de bevoegdheden van de hoge vertegenwoordiger, dat tijdens de 62e zitting (Venetië, 11-12 maart 2005) is aangenomen door de Commissie van Venetië, en de daaropvolgende aanbevelingen van de Commissie van Venetië over constitutionele aangelegenheden in BiH, – gezien de verzamelde adviezen en verslagen van de Commissie van Venetië over de stabiliteit van het kiesstelsel van 14 december 2020, – gezien de uitspraken van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in het voordeel van de eisers, onder wie Azra Zornić, Dervo Sejdić, Jakob Finci, en anderen, – gezien de gezamenlijke verklaring van hoge vertegenwoordiger Josep Borrell en commissaris Olivér Várhelyi van 21 december 2020 over het houden van gemeenteraadsverkiezingen in Mostar, – gezien het zestigste verslag en de eerdere verslagen van de hoge vertegenwoordiger voor de uitvoering van het vredesakkoord betreffende Bosnië en Herzegovina aan de secretaris-generaal van de Verenigde Naties, – gezien Resolutie 2604 (2021) van de VN-Veiligheidsraad van 3 november 2021 over de situatie in Bosnië en Herzegovina, waarbij het mandaat van de militaire operatie van de Europese Unie in Bosnië en Herzegovina (EUFOR Althea) werd verlengd tot november 2022, – gezien het besluit van de autoriteiten van de Verenigde Staten van 5 januari 2022 om sancties op te leggen aan het Servische lid van het voorzitterschap van BiH wegens zijn corrupte activiteiten en de aanhoudende dreiging die hij vormt voor de stabiliteit en de territoriale integriteit van BiH, en gezien het besluit van de autoriteiten van het Verenigd Koninkrijk van 11 april 2022 om sancties op te leggen aan het Servische lid van het presidentschap en de president van de entiteit Republika Srpska wegens hun destabiliserende activiteiten in BiH, – gezien de politieke verklaring over de beginselen voor een goed functionerend Bosnië en Herzegovina dat vorderingen maakt op zijn Europees traject, die is aangenomen op 12 juni 2022 in Brussel, – gezien de conclusies van de Europese Raad van 23 juni 2022 over Oekraïne en de lidmaatschaps­verzoeken van Oekraïne, de Republiek Moldavië en Georgië, de Westelijke Balkan, en externe betrekkingen, – gezien het op 25 februari 1991 aangenomen Verdrag inzake milieueffectrapportage in grensoverschrijdend verband, – gezien de slotverklaring van het achtste Forum voor het maatschappelijk middenveld van de Westelijke Balkan van 1 oktober 2021, – gezien de verklaring van Poznań van 2019 over de integratie van de Roma in het kader van het uitbreidingsproces van de EU, – gezien het Verdrag van de Raad van Europa van 16 mei 2005 inzake het witwassen, de opsporing, de inbeslagneming en de confiscatie van opbrengsten van misdrijven en de financiering van terrorisme, – gezien de grondwetten van de Federatie van Bosnië en Herzegovina en de Republika Srpska, – gezien zijn resolutie van 9 juli 2015 over de herdenking van Srebrenica (3) , – gezien zijn resolutie van 17 december 2015 over het vredesakkoord van Dayton, dat twintig jaar geleden werd gesloten (4) , – gezien zijn aanbeveling van 19 juni 2020 aan de Raad, de Commissie en de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid betreffende de Westelijke Balkan, naar aanleiding van de top van 2020 (5) , – gezien zijn resolutie van 15 december 2021 over samenwerking bij de bestrijding van georganiseerde misdaad in de Westelijke Balkan (6) , – gezien zijn resolutie van 17 februari 2022 over de uitvoering van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid – jaarverslag 2021 (7) , – gezien zijn resolutie van 9 maart 2022 over buitenlandse inmenging in alle democratische processen in de Europese Unie, met inbegrip van desinformatie (8) , – gezien zijn eerdere resoluties over het land, – gezien artikel 54 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie buitenlandse zaken ( A9-0188/2022 ), A. overwegende dat de burgers van BiH streven naar Euro-Atlantische integratie met het oog op duurzame vrede, democratie en welvaart; overwegende dat de toekomst van de Westelijke Balkan binnen de EU ligt en dat de burgers van de Westelijke Balkan, met inbegrip van BiH, tijdens de top van Thessaloniki in 2003 toekomstige integratie in de EU in het vooruitzicht is gesteld; B. overwegende dat de EU, en het Europees Parlement, het traject van BiH in de richting van de EU en zijn democratische transformatie, geschraagd door zijn strategische oriëntatie en inzet voor Europese integratie, steeds hebben gesteund; overwegende dat toetreding tot de EU de inzet van alle politieke leiders, autoriteiten, instellingen en ambtsdragers van BiH vereist; C. overwegende dat de EU de grootste handels- en investeringspartner van BiH en de grootste verstrekker van financiële bijstand is, meer bepaald door middel van het instrument voor pretoetredingssteun (IPA III); D. overwegende dat de voortgang van BiH op de weg naar toetreding tot de EU afhangt van de verwezenlijking van de 14 kernprioriteiten die in het advies van de Commissie over het verzoek van het land om toetreding tot de EU worden genoemd, en dat de bijstand van de EU gericht moet zijn op het corrigeren van het aanhoudende gebrek aan vooruitgang ter zake van de kant van de tegenhangers in BiH; E. overwegende dat de geloofwaardigheid van het uitbreidingsproces stoelt op duidelijke vooruitgang op belangrijke gebieden van de rechtsstaat en hervorming van het gerechtelijk apparaat, de bestrijding van corruptie en georganiseerde misdaad, veiligheid, grondrechten, democratische instellingen, hervorming van het openbaar bestuur, en economische ontwikkeling en concurrentievermogen; F. overwegende dat wat met het vredesakkoord van Dayton is bereikt, moet worden gehandhaafd; G. overwegende dat de internationale hoge vertegenwoordiger en zijn Bureau (OHR) op grond van bijlage 10 bij het vredesakkoord van Dayton nog steeds tot taak hebben toezicht te houden op de uitvoering van de civiele aspecten van de vredesakkoorden totdat de in 2008 vastgestelde 5+2‑agenda is voltooid; H. overwegende dat de Europese Unie sinds 2004 een militaire operatie in BiH (EUFOR Althea) uitvoert, met een uitvoeringsmandaat van de VN-Veiligheidsraad om de autoriteiten bij te staan bij het handhaven van een veilige omgeving; overwegende dat EUFOR Althea verder moet worden versterkt om echt doeltreffend te zijn; overwegende dat er een concreet risico bestaat dat het mandaat van EUFOR Althea niet door de VN-Veiligheidsraad wordt verlengd; I. overwegende dat het OHR en EUFOR Althea integraal deel uitmaken van de handhaving van vrede, veiligheid en stabiliteit in BiH en in de regio, en van de handhaving van het vredesakkoord van Dayton, overeenkomstig hun respectieve mandaat; J. overwegende dat de hoge vertegenwoordiger de in Bonn verleende bevoegdheden heeft gebruikt om de wet op onroerend goed van de Republika Srpska op te schorten; K. overwegende dat het sterke internationale toezichtmechanisme de internationale gemeenschap, waaronder de EU, een grote verantwoordelijkheid geeft met betrekking tot het democratisch functioneren van en een welvarende en vreedzame toekomst voor BiH; L. overwegende dat alle burgers van BiH krachtens het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden op het gehele grondgebied van BiH gelijke rechten en plichten moeten genieten, ongeacht hun etnische achtergrond; overwegende dat het land internationale en binnenlandse verplichtingen is aangegaan om een einde te maken aan systematische discriminatie op grond van etniciteit en woonplaats en om de gelijkheid van de burgers voor de wet te waarborgen, met inachtneming van de grondwettelijke orde van het land, die volledig in overeenstemming moet worden gebracht met de Europese normen en beginselen; M. overwegende dat het van cruciaal belang is te zorgen voor een voldoende diverse vertegenwoordiging op alle bestuursniveaus; N. overwegende dat BiH een groot aantal arresten van het Europees Hof voor de rechten van de mens ten gunste van gediscrimineerde Bosnische burgers nog steeds niet heeft uitgevoerd; overwegende dat dergelijke arresten alle burgers van BiH in staat stellen hun fundamentele burger- en politieke rechten daadwerkelijk uit te oefenen; O. overwegende dat wijzigingen in de grondwet en de kieswet de status van BiH als multi-etnische, inclusieve en democratische staat moeten versterken en het kiesstelsel moeten zuiveren van discriminatie en corruptie; P. overwegende dat het rechtskader van BiH moet worden herzien in het licht van internationale jurisprudentie; Q. overwegende dat de overgang van BiH van het Dayton-kader naar het EU-kader een voorwaarde vormt voor het behoud van de soevereiniteit van het land en de voortzetting van zijn democratische transformatie; R. overwegende dat volgens enquêtes van de VN 47 procent van de Bosniërs tussen 18 en 29 jaar overweegt tijdelijk of voorgoed te emigreren omdat zij teleurgesteld zijn over het gebrek aan vooruitzichten in eigen land; overwegende dat volgens een rapport van het Bevolkingsfonds van de VN elk jaar gemiddeld 50 000 à 55 000 mensen – veelal geschoolde werknemers en vakmensen – BiH verlaten; S. overwegende dat – al dan niet officiële – verheerlijking van veroordeelde oorlogsmisdadigers, etnische of religieuze segregatie en discriminatie indruisen tegen de essentie van het Europese project; overwegende dat het dringend noodzakelijk is de ontkenning van de Holocaust, genocide, oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid daadwerkelijk te verbieden; T. overwegende dat BiH sinds de oorlog tussen 1992 en 1995 nog nooit zo instabiel was; overwegende dat bepaalde politieke leiders van de entiteit Republika Srpska in BiH opruiende taal bezigen en destabiliserende acties ondernemen, die erop gericht zijn een terugtrekking uit de staatsinstellingen (waaronder de strijdkrachten, het belastingstelsel en de rechtspraak) voor te bereiden en onafhankelijke autoriteiten op te richten, hetgeen een schending van het vredesakkoord van Dayton is; overwegende dat bepaalde buitenlandse politieke actoren de pogingen tot ontwrichting en afscheiding van het Bosnisch-Servische leiderschap onder leiding van Milorad Dodik actief steunen; U. overwegende dat de Raad op 18 maart 2022 Besluit (GBVB) 2022/450 (9) tot verlenging van het bestaande sanctiekader voor personen die de soevereiniteit, de territoriale integriteit en de constitutionele orde van BiH of het vredesakkoord van Dayton ondermijnen, heeft aangenomen; V. overwegende dat de Raad regelmatig zijn steun betuigt aan de soevereiniteit, eenheid en territoriale integriteit van BiH; W. overwegende dat door middel van kwaadwillige directe en indirecte buitenlandse inmenging en desinformatie wordt getracht verdeeldheid te zaaien tussen de verschillende gemeenschappen en de regio te destabiliseren, met name in het licht van de Russische inval in Oekraïne; Functioneren van de democratische instellingen 1. onderstreept dat het tempo van de toetreding tot de EU wordt bepaald door de uitvoering van hervormingen die tot doel hebben de goede werking van de democratische instellingen, waarvan de rechtsstaat, goed bestuur en grondrechten de grondvesten vormen, te waarborgen; 2. dringt er bij BiH en al zijn politieke actoren op aan engagement te tonen en belangrijke stappen in de richting van EU-lidmaatschap te zetten door vooruitgang te boeken met de 14 kernprioriteiten, met name door de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht te herstellen, de rechtsstaat en zijn waarden en beginselen in alle overheidsinstellingen te versterken, de strijd tegen corruptie en georganiseerde criminaliteit op te voeren en te intensiveren, de mediavrijheid en een gunstig klimaat voor het maatschappelijk middenveld te bevorderen en te waarborgen, en kwetsbare groepen te beschermen; 3. betreurt dat het land meer dan 25 jaar na het einde van de oorlog nog steeds te kampen heeft met door politieke elites in de hand gewerkte verdeeldheid, pogingen tot afscheiding en een hoge mate van corruptie, hetgeen bijdraagt tot een massale braindrain en demografische achteruitgang door een gebrek aan vooruitzichten; 4. is ingenomen met de bijeenkomst van het SAPC EU-BiH van 17 juni 2021 en de goedkeuring van zijn reglement van orde, en onderstreept dat het van belang is de werking ervan te waarborgen door een inclusieve politieke dialoog en regelmatige samenwerking; betreurt evenwel dat de Bosnische tegenhangers zich niet echt inzetten om proactief een constructieve parlementaire samenwerking tot stand te brengen, hetgeen zou bijdragen tot prioriteit 3 van de 14 kernprioriteiten; 5. spreekt andermaal zijn duidelijke steun uit voor de democratische transformatie van BiH door middel van Europese integratie, op basis van eenheid, soevereiniteit en territoriale integriteit, gegrondvest op de beginselen van gelijkheid en non-discriminatie van alle burgers van BiH, zoals vastgelegd in de grondwet en in overeenstemming met de uitspraken van het Europees Hof voor de rechten van de mens; 6. onderstreept dat hetgeen met het vredesakkoord van Dayton is verwezenlijkt, moet worden geëerbiedigd en herinnert aan het doel ervan, namelijk de oorlog beëindigen en de vrede waarborgen; neemt nota van het concept van constituerende volkeren, maar benadrukt dat dit concept op geen enkele wijze mag leiden tot discriminatie van andere burgers of extra rechten mag inhouden voor mensen die zich met een van deze groepen identificeren ten opzichte van andere burgers van BiH; hekelt verklaringen en voorstellen die erop gericht zijn het staatsbestel en de constitutionele waarden van BiH te ondermijnen, en herinnert eraan dat BiH de tekortkomingen in zijn grondwettelijke kader moet aanpakken en het in overeenstemming moet brengen met de Europese normen en beginselen; 7. benadrukt dat de handhaving van het vredesakkoord van Dayton de verplichting inhoudt om de besluiten van de hoge vertegenwoordiger uit te voeren, zonder afbreuk te doen aan de uitvoering van hoognodige politieke en structurele hervormingen in het land; onderstreept dat de burgers en politici van BiH meer zeggenschap moeten krijgen over de ontwikkeling van het land; 8. is er sterk voorstander van dat het OHR zijn mandaat ten volle uitvoert, ook door als uiterste middel de in Bonn verleende bevoegdheden te gebruiken als dat nodig is om de volledige eerbiediging van het vredesakkoord van Dayton en de soevereiniteit en integriteit van BiH te waarborgen; verzoekt de Commissie, de Europese Dienst voor extern optreden (EDEO) en de lidstaten met klem zich publiekelijk en ondubbelzinnig uit te spreken vóór het volledige mandaat van de hoge vertegenwoordiger en nauw samen te werken om de hoge vertegenwoordiger te steunen bij de uitvoering van de 5+2‑agenda; verzoekt alle leden van de VN-Veiligheidsraad te zorgen voor de verlenging en de continuïteit van het mandaat van de hoge vertegenwoordiger, omdat dit cruciaal is voor de stabiliteit van BiH; 9. neemt nota van het recente besluit van de hoge vertegenwoordiger om de wet op onroerend goed in de entiteit Republika Srpska (RS) op te schorten en het verbod op het van de hand doen van staatseigendommen uit te breiden; veroordeelt in de sterkst mogelijke bewoordingen alle haatzaaiende retoriek en dreigingen met geweld aan het adres van de hoge vertegenwoordiger, met inbegrip van die welke zijn geuit tijdens een bijeenkomst in Banja Luka op 20 april 2022 in aanwezigheid van de leiders van de entiteit RS; verzoekt de autoriteiten dergelijke bedreigingen te voorkomen en mensen die dergelijke bedreigingen uiten, te vervolgen; 10. is gekant tegen schadelijke toegevingen met betrekking tot eigendommen van de staat en van defensie; verzoekt de internationale belanghebbenden, met name de Commissie en de EU-delegatie, het OHR en zijn deskundigengroep te steunen bij hun inspanningen om een duurzame oplossing te vinden die het hele land en alle burgers ten goede komt, en met een krachtdadigere en geloofwaardigere aanpak te reageren op de afscheidingspogingen van de leiders van de entiteit RS; 11. betreurt de impasse in de onderhandelingen over de hervorming van de grondwet en de kieswet in BiH en het gebrek aan politieke wil om die impasse te doorbreken, alsook het feit dat die hervormingen, hoewel er in oktober 2022 verkiezingen worden gehouden, nog steeds niet zijn uitgevoerd, ondanks diverse pogingen van de EU en de Verenigde Staten om de hervormingen te faciliteren; verzoekt alle actoren ervoor te zorgen dat de verkiezingen in oktober volgens plan verlopen, en in goede wil te onderhandelen en tot een evenwichtig akkoord te komen, overeenkomstig de Europese normen, de arresten van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens en de aanbevelingen van de Commissie van Venetië, de grondwettelijke plicht tot democratisch bestuur na te komen, en de transparantie, integriteit en efficiëntie van het verkiezingsproces te waarborgen door het integriteitspakket onmiddellijk uit te voeren; 12. veroordeelt ten stelligste de veronachtzaming van internationale en nationale normen en verplichtingen, alle haatzaaiende retoriek en ontwrichtende maatregelen, waaronder de terugtrekking uit en de daaruit voortvloeiende blokkade, boycot en obstructie van overheidsinstellingen, met name door de leiders van de entiteit RS, waardoor het land wordt gedestabiliseerd, het staatsbestel wordt ondermijnd, de grondwet en het vredesakkoord van Dayton worden geschonden en de besluitvorming over belangrijke wetten en hervormingen, die van essentieel belang zijn om vooruitgang te boeken op de weg naar integratie in de EU, stelselmatig wordt gedwarsboomd en de uitvoering ervan wordt verhinderd; keurt alle pogingen af om parallelle parastatale instellingen te vormen, die de staatsinstellingen, de grondwettelijke orde en de rechtsorde, de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht en de soevereiniteit van het land ondermijnen; vraagt de entiteit RS dergelijke wetten onmiddellijk in te trekken en te herroepen; 13. veroordeelt de conclusies van 10 december 2021 van de nationale vergadering van de entiteit RS over de terugtrekking uit de instellingen op staatsniveau, de aanneming van de wet op onroerend goed dat wordt gebruikt voor de werking van overheidsdiensten, die op 10 februari 2022 door de nationale vergadering is goedgekeurd, en de stemming in de nationale vergadering met het oog op de instelling van een eigen Hoge Raad voor justitie en rechtsvervolging; uit zijn bezorgdheid over de beschuldigingen in verband met de rol van de commissaris voor Nabuurschap en Uitbreiding bij de stemming van de nationale vergadering van de entiteit RS over de routekaart voor de terugtrekking uit de staatsinstellingen van Bosnië en Herzegovina; herinnert aan de verplichtingen van de commissaris op het gebied van integriteit, discretie en onafhankelijkheid, in overeenstemming met de gedragscode voor de leden van de Commissie, en roept de Commissie derhalve op de recente acties van commissaris Várhelyi in dit licht te beoordelen; 14. roept alle actoren in BiH op een einde te maken aan de blokkering op verschillende niveaus en in alle staatsinstellingen onmiddellijk, onvoorwaardelijk, effectief, volledig en op niet-selectieve wijze weer aan het werk te gaan om een einde te maken aan de aanhoudende politieke patstelling in het land en de werking van de overheid en de instellingen te herstellen ten bate van alle burgers; 15. dringt er bij de EU, de lidstaten en de EDEO op aan om, mede in het licht van de Russische agressie tegen Oekraïne en de separatistische dreigementen van de pro-Russische leiders van de entiteit RS, hun voornaamste inspanningen onmiddellijk te richten op het waarborgen van een veilige omgeving en de veiligheid op middellange en lange termijn in het land; roept de internationale gemeenschap op bij te dragen tot het vinden van een alomvattende oplossing voor de huidige complexe situatie in BiH; 16. roept de EU, haar lidstaten en de internationale gemeenschap op het voorbeeld van de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk te volgen en alle beschikbare instrumenten, met name gerichte sancties en de opschorting van middelen, in te zetten tegen destabiliserende actoren in het land, met inbegrip van degene die de territoriale orde van Bosnië en Herzegovina bedreigen, met name Milorad Dodik; verzoekt alle lidstaten ervoor te zorgen dat de Raad zulke sancties kan vaststellen; betreurt in verband hiermee de wijziging van de besluitvormingsprocedure in het kader van de verlenging van de sanctieregeling van de EU voor Bosnië en Herzegovina in maart 2022; 17. is ingenomen met de politieke overeenkomst die op 12 juni 2022 in Brussel is bereikt; dringt er bij alle politieke actoren in Bosnië en Herzegovina op aan de overeenkomst na te leven; 18. is ingenomen met de oproep van de Europese Raad aan alle politieke leiders in Bosnië en Herzegovina, zoals verwoord in zijn conclusies van 23 juni 2022, om snel uitvoering te geven aan de toezeggingen in het politieke akkoord van 12 juni 2022 en de hervormingen van de grondwet en de kieswetgeving snel te voltooien, zodat het land beslissende vorderingen kan maken op zijn Europese traject, in overeenstemming met het advies van de Commissie; Verzoening 19. betuigt zijn solidariteit met de overlevenden en de gezinnen van de slachtoffers van oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid, ontheemding, verdwijningen, executies, foltering, seksueel geweld, genocide en etnische zuivering; 20. benadrukt dat de toekomst van Bosnië en Herzegovina binnen de EU afhangt van permanente en duurzame vrede, het aanpakken van het verleden en het mogelijk maken van daadwerkelijke verzoening, zowel onder burgers als onder hooggeplaatste politici, ter garantie van het democratische, inclusieve, pluralistische en multi-etnische karakter van het land; dringt er bij Bosnië en Herzegovina op aan vaart te zetten achter een doeltreffende en onpartijdige vervolging van oorlogsmisdaden in het kader van de herziene nationale strategie voor de behandeling van oorlogsmisdaden; verzoekt alle regionale regeringen, parlementen en politieke leiders om snel de Regionale Commissie voor de vaststelling van feiten met betrekking tot alle slachtoffers van oorlogsmisdaden en andere schendingen van de mensenrechten die zijn begaan op het grondgebied van het voormalige Joegoslavië (Recom) op te zetten, voortbouwend op het belangrijke werk van de Coalitie voor Recom; 21. wijst erop dat de hardnekkige problemen in het verzoeningsproces voortvarender moeten worden aangepakt; verzoekt de Commissie te voorzien in kaders voor dialoog over erfenissen uit het verleden; 22. verzoekt alle autoriteiten zich te houden aan hun internationale verplichtingen inzake de mensenrechten om verzoening te bevorderen door toegang te garanderen tot de waarheid, de rechter en effectieve, niet-selectieve herstelbetalingen, onder meer voor de overlevenden van seksueel geweld, en door maatregelen te treffen om herhaling te voorkomen door middel van onderwijs, cultuur, bescherming van de mensenrechten, institutionele doorlichting, hulp bij wederopbouw, banencreatie, sociale maatregelen en toegang tot gezondheidszorg, alsmede door ervoor te zorgen dat plegers van oorlogsmisdaden worden geweerd uit openbare ambten; 23. moedigt de autoriteiten aan de samenwerking en uitwisseling van gegevens met betrekking tot vermiste personen te intensiveren en ervoor te zorgen dat de families van burgerslachtoffers worden vergoed en garanties krijgen dat het gebeurde zich niet zal herhalen, alsmede te zorgen voor de veilige en duurzame terugkeer van vluchtelingen en intern ontheemden, de volledige eerbiediging zowel op nationaal als op regionaal niveau van hun rechten en de teruggave van hun eigendommen, dan wel compensatie voor eigendommen die niet teruggegeven worden kunnen; 24. is verheugd over de inspanningen van lokale en internationale organisaties, waaronder de Internationale Commissie voor Vermiste Personen, om opheldering te brengen over meer dan 30 000 personen die tijdens de conflicten op het grondgebied van het voormalige Joegoslavië in de jaren negentig vermist zijn geraakt en over de meer dan 8 000 slachtoffers van de genocide in Srebrenica; herinnert eraan dat 7 200 mensen nog steeds vermist zijn; 25. is verheugd over de door de hoge vertegenwoordiger uitgevaardigde wijzigingen in het wetboek van strafrecht van Bosnië en Herzegovina waarbij de verheerlijking van oorlogsmisdadigers en de ontkenning van genocide, misdaden tegen de menselijkheid en oorlogsmisdaden strafbaar worden gesteld, na het verzuim door de lokale actoren om een voorstel goed te keuren, en steunt deze wijzigingen; betreurt en verwerpt alle pogingen om dit besluit niet uit te voeren; veroordeelt ten stelligste alle vormen van historisch revisionisme en ontkenning, minimalisering of verheerlijking van oorlogsmisdaden, met inbegrip van de niet-naleving van beslissingen van internationale en binnenlandse tribunalen; dringt aan op een snelle uitvoering van de wijzigingen en op effectief onderzoek naar en effectieve vervolging van de ontkenning van de genocide; 26. herhaalt dat het ontkennen van genocide, het vieren van oorlogsmisdaden, het huldigen van oorlogsmisdadigers en het bedreigen van de regionale stabiliteit en verzoening indruisen tegen de Europese waarden en aspiraties; veroordeelt tegen deze achtergrond krachtig de opruiende gebeurtenissen die hebben plaatsgehad ter gelegenheid van de zogenaamde “Dag van de Republika Srpska” op 9 januari 2022, die schending inhielden van de grondwet van Bosnië en Herzegovina; veroordeelt tevens de schennis van de partizanenbegraafplaats in Mostar en verzoekt de autoriteiten dit grondig te onderzoeken en de daders voor de rechter te brengen; Hervormingsproces 27. dringt er bij de politieke actoren van Bosnië en Herzegovina op aan vooruitgang te boeken met de gerechtelijke, electorale, bestuurlijke en economische hervormingen die nodig zijn om het land dichter bij de EU te brengen, en het maatschappelijk middenveld bij dit proces te betrekken; hekelt alle pogingen om deze hervormingen te blokkeren, waardoor de naleving door Bosnië en Herzegovina van de EU-toetredingscriteria wordt vertraagd en de toegang tot EU-financiering uit hoofde van IPA III in gevaar wordt gebracht, die gebaseerd is op de naleving van strikte voorwaarden en afhankelijk van de medewerking van diverse autoriteiten; 28. benadrukt dat de IPA III-financiering moet worden gedifferentieerd of zelfs opgeschort in geval van een aanzienlijke achteruitgang of een aanhoudend gebrek aan vooruitgang op het gebied van de rechtsstaat en de grondrechten, met inbegrip van de bestrijding van corruptie en georganiseerde misdaad en mediavrijheid, en verzoekt de Commissie richtsnoeren te ontwikkelen voor de toepassing ervan, overeenkomstig de aanbevelingen in Speciaal verslag nr. 1/2022 van de Rekenkamer; verzoekt de EU en de landen van de Westelijke Balkan in dit verband een kader vast te stellen voor effectieve samenwerking met het Europees Openbaar Ministerie; 29. is ingenomen met de recente opschorting van de corridor Vc-projecten in de Republika Srpska ter waarde van 600 miljoen EUR, en herinnert eraan dat deze middelen pas zullen worden toegewezen nadat de vertegenwoordigers van de Republika Srpska volledig zijn teruggekeerd naar de overheidsinstellingen; dringt aan op een grondige heroverweging en toetsing van alle door de EU gefinancierde projecten en bijstand die van toepassing zijn op en binnen de Republika Srpska, met inbegrip van macrofinanciële bijstand, met het oog op het bevriezen van de directe en indirecte financiering ten gunste van de autoriteiten van deze entiteit; merkt op dat de Duitse regering heeft besloten vier infrastructuurprojecten in de Republika Srpska ter waarde van 105 miljoen EUR op te schorten; 30. betreurt ten zeerste de schade en het verlies van mensenlevens als gevolg van een krachtige aardbeving in de buurt van Stolac op 22 april 2022; 31. herinnert eraan dat het belangrijk is het democratische beginsel te eerbiedigen van regelmatige verkiezingen; benadrukt dat het belangrijk is in 2022 zoals gepland eerlijke, open, transparante en inclusieve verkiezingen te houden en dringt er bij alle politieke actoren op aan niet op te roepen tot een blokkade van de verkiezingen en burgers in staat te stellen hun democratische keuze kenbaar te maken; dringt aan op tijdige parlementaire goedkeuring van wetgeving inzake de integriteit van de verkiezingen; herinnert eraan en betreurt het feit dat er als gevolg van de voortdurende vertraging bij de goedkeuring van de overheidsbegroting niet tijdig is voorzien in verkiezingsmiddelen; benadrukt dat het houden van geloofwaardige verkiezingen en het ten uitvoer leggen van de resultaten wezenlijke kenmerken zijn van een goed functionerende democratie, evenals een vereiste voor elk land dat wil toetreden tot de EU; is tevreden met het besluit van het OHR van 7 juni 2022 om ten volle gebruik te maken van zijn mandaat om de politieke grondrechten van de Bosnische burgers op vrije en eerlijke verkiezingen te waarborgen, door het goedkeuren van de vereiste begroting, aangezien de nationale autoriteiten dit verzuimen; 32. steunt transparante en inclusieve hervormingen van de grondwet en de kieswet om de gelijkheid en non-discriminatie van alle burgers te waarborgen, de verantwoordingsmechanismen te versterken en Bosnië en Herzegovina om te vormen tot een volledig functionele en inclusieve staat, door de vonnissen, adviezen en aanbevelingen van de bevoegde binnenlandse en internationale rechtbanken en organen onverwijld uit te voeren, om zo de integriteit van de verkiezingen en het proces te garanderen; onderstreept dat institutionele hervormingen afhangen van de wil en het engagement van de politieke leiders en de democratische koers van de instellingen in het land; neemt kennis van de trans-Atlantische inspanningen die worden ondernomen om dit te faciliteren en veroordeelt de obstructie en inactiviteit van de politieke actoren op dit gebied; dringt erop aan dat de faciliteringspogingen van de EDEO en de EU-delegatie worden onderworpen aan een evaluatie en dat uit die pogingen lessen worden getrokken, en verzoekt de EDEO en de EU-delegatie altijd te handelen overeenkomstig de strengste democratische normen van de EU; dringt aan op voortdurende aandacht voor en integratie van de voorstellen van burgers; 33. betreurt ten zeerste het feit dat Bosnië en Herzegovina nog steeds het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens schendt door geen uitvoering te geven aan de uitspraken van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in de zaken Sejdić-Finci, Zornić, Pilav en Šlaku; betreurt het feit dat Bosnië en Herzegovina nog steeds geen uitvoering heeft gegeven aan de uitspraak van het Grondwettelijk Hof van Bosnië en Herzegovina in de zaak-Ljubić; 34. benadrukt het feit dat het belangrijk is uitvoering te geven aan de aanbevelingen van het Bureau voor Democratische Instellingen en Mensenrechten van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE/ODIHR), de Commissie van Venetië en de Groep van Staten tegen Corruptie van de Raad van Europa (Greco); 35. benadrukt het feit dat met een inclusieve hervorming van de kieswet een einde moet worden gemaakt aan alle vormen van ongelijkheid, discriminatie en vooringenomenheid in het verkiezingsproces en de voorwaarden moeten worden gecreëerd voor concurrerende verkiezingen; herinnert eraan dat dit moet geschieden door de regels voor de registratie van partijen te harmoniseren, de financiering van politieke partijen transparant te maken en de onafhankelijkheid en de bevoegdheden van de kiescommissies te garanderen; 36. verzoekt alle belanghebbenden overeenstemming te bereiken over een hervorming van de kieswet die strookt met de uitspraken van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens en het Grondwettelijk Hof, om te zorgen voor een voldoende diverse politieke vertegenwoordiging op alle bestuursniveaus; 37. roept op tot de invoering van consistente, voor het gehele land geldende, op verdiensten gebaseerde normen voor het ambtenarenapparaat, om een gestroomlijnd, gedepolitiseerd en verantwoordingsplichtig openbaar bestuur mogelijk te maken, zodat de effecten van patronage bij aanstellingen kunnen worden verminderd die corruptie in de hand werken; benadrukt dat er geen sprake mag zijn van discriminatie in de mogelijkheden voor alle burgers om in de publieke ruimte te worden vertegenwoordigd; Economie, energie, milieu, duurzame ontwikkeling en connectiviteit 38. benadrukt het feit dat de economische harmonisatie en connectiviteit op nationaal en regionaal niveau moeten worden versterkt; is ingenomen met de Europese investeringen in de weg- en spoorweginfrastructuur in Bosnië en Herzegovina, met name de ontwikkeling van corridor Vc die Midden-Europa verbindt met de haven van Ploče aan de Adriatische kust, en benadrukt dat ervoor moet worden gezorgd dat internationale middelen die de connectiviteit verbeteren, worden ingezet voor het opvullen van lacunes en het verminderen van discrepanties en voor het verbeteren van de situatie voor het hele land, met inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel; 39. dringt er bij de autoriteiten op aan strategieën voor het hele land vast te stellen, de strategische planning, het financieel beheer en het toezicht en de evaluatie te verbeteren en controle- en auditstructuren op te zetten; benadrukt het feit dat dringend moet worden gezorgd voor verantwoordingsplicht en transparantie met betrekking tot de economie en dat overheids- en privéondernemingen moeten worden beschermd tegen patronage en criminele netwerken; 40. moedigt het gebruik aan van de mogelijkheden van digitalisering voor het moderniseren van de bestuurlijke, electorale, gerechtelijke, fiscale en economische processen, hetgeen kan helpen de versnippering, de administratieve rompslomp, de informele economie, de douane- en belastingfraude en het witwassen van geld tegen te gaan, en tegelijk het concurrentievermogen van kmo’s kan vergroten; 41. is ingenomen met de inspanningen van de EU en haar lidstaten alsook van de buurlanden in de regio om het land bij te staan bij het beperken van de gevolgen van de COVID-19-pandemie; wijst erop dat een gecoördineerde strategische respons voor het hele land van groot belang is om te helpen een van de laagste vaccinatiepercentages in Europa op te krikken; 42. is ingenomen met de opheffing van de roamingkosten tussen de zes landen van de Westelijke Balkan; verzoekt alle relevante partijen dringend te onderhandelen over een plan dat moet leiden tot de afschaffing van de roamingtarieven tussen de zes landen van de Westelijke Balkan en de EU-lidstaten; verzoekt Bosnië en Herzegovina en zijn buurlanden te werken aan een verbetering van hun betrekkingen en het mogelijk maken van visumvrij reizen tussen Bosnië en Herzegovina en Kosovo; 43. verzoekt de autoriteiten van Bosnië en Herzegovina meer inspanningen te leveren voor de totstandbrenging van de gemeenschappelijke regionale markt, met het oog op een hechtere integratie in de hele Westelijke Balkan, en voor het invoeren en garanderen van vrij verkeer van personen, goederen, diensten en kapitaal in de regio als opstapje naar toetreding tot de EU; benadrukt dat alle regelingen op het gebied van regionale economische samenwerking in de Westelijke Balkan inclusief en aanvaardbaar moeten zijn voor alle zes landen, dat hierbij een samenwerking op gelijke voet tot stand moet worden gebracht, terwijl de aanpassing aan de EU-normen en het EU-acquis voort wordt versterkt; spreekt in dit verband zijn voorbehoud uit ten aanzien van het Open Balkan-initiatief, waar niet alle zes landen aan deelnemen, en is ervan overtuigd dat dit initiatief op EU-regels gebaseerd moet zijn en moet bijdragen aan het EU-integratieproces; 44. herinnert eraan dat er verbeterde wetgeving op staatsniveau inzake gas en elektriciteit, hernieuwbare energiebronnen, energie-efficiëntie en klimaat moet worden aangenomen, die moet leiden tot een duurzame sociaal-economische transitie van steenkool en een aanzienlijke vermindering van de energiearmoede, en dat de milieu- en natuurbescherming en de ambitie met betrekking tot een groene transitie moeten worden opgevoerd door een harmonisatie van de milieuwetgeving en de vaststelling van een milieubeschermingsstrategie; dringt er bij de autoriteiten van Bosnië en Herzegovina op aan te zorgen voor een betere aanpassing aan de EU-normen en -beleidsdoelstellingen inzake klimaatbescherming en energie, in overeenstemming met de Europese Green Deal en de groene agenda voor de Westelijke Balkan; 45. verzoekt Bosnië en Herzegovina de laatste hand te leggen aan de opstelling van het nationaal energie- en klimaatplan in overeenstemming met de noodzakelijke energie- en klimaatambitie voor 2030; 46. wijst op enkele positieve ontwikkelingen op het gebied van milieubescherming die zijn geïnitieerd door lokale milieu- en maatschappelijke organisaties; dringt er bij Bosnië en Herzegovina op aan de verzoeken van zijn burgers om bescherming van rivieren te eerbiedigen, met name bij de aanleg van infrastructuurprojecten en andere collectieve goederen; 47. uit zijn bezorgdheid over de lopende plannen om de productiecapaciteit voor energie uit steenkool te vergroten; dringt aan op meer inspanningen om te komen tot een klimaatbestendige en duurzame energietransitie op basis van hernieuwbare energiebronnen, energie-efficiëntie en integratie van de energiemarkt, waarbij investeringen worden aangestuurd en steun wordt verleend aan werknemers die omscholing nodig hebben; dringt er bij de autoriteiten van Bosnië en Herzegovina op aan een streep te zetten door nieuwe, door China gefinancierde steenkoolgestookte elektriciteitscentrales, die haaks staan op de EU-richtlijnen inzake staatssteun en de toezeggingen van het land in het kader van de groene agenda; 48. beveelt aan de overheidsinvesteringen te richten op duurzame projecten die gericht zijn op het bevorderen van de sociale markteconomie, het faciliteren van de groene en de digitale transitie en het verminderen van de ernstige luchtverontreiniging, ook in grensoverschrijdende natuurgebieden, en ten volle gebruik te maken van het economisch en investeringsplan voor de Westelijke Balkan; benadrukt dat de milieueffectbeoordelingen vooraf aanzienlijk moeten worden verbeterd door een zinvolle participatie van de lokale gemeenschappen, het maatschappelijk middenveld en onafhankelijke deskundigen, teneinde de transparantie te vergroten, en benadrukt dat milieumisdrijven efficiënter moeten worden vervolgd; 49. benadrukt dat het belangrijk is de soevereiniteit van Bosnië en Herzegovina te eerbiedigen bij de uitvoering van infrastructuurprojecten in het land, met name projecten waarbij bedrijven uit derde landen betrokken zijn; Rechtsstaat 50. onderstreept dat de hervorming van de rechtsstaat en het justitiële stelsel de ruggengraat van een democratische transformatie vormen, die zorgen voor rechtszekerheid, transparantie, toegang tot de rechter en non-discriminatie; 51. vraagt dat dringend wordt opgetreden tegen de wijdverspreide selectieve rechtspraak, gijzeling van de staat, nepotisme, vriendjespolitiek, corruptie op hoog niveau en criminele infiltratie, onder meer door de langverbeide actualisering van de wetgeving inzake rechterlijke integriteit, controle van vermogensbestanddelen, belangenconflicten, overheidsopdrachten, toegang tot informatie, getuigenbescherming en herstructurering van staatsbedrijven; wijst nogmaals op de dringende noodzaak van justitiële hervormingen in heel Bosnië en Herzegovina om het professionalisme en de integriteit van de rechterlijke macht te verbeteren op basis van de 14 kernprioriteiten en de aanbevelingen in het verslag-Priebe van 2019, waarbij de volledige institutionele en financiële onafhankelijkheid ervan wordt gewaarborgd, de grote achterstand van hangende zaken wordt opgelost en het toezicht op de prestaties van actoren in de rechterlijke macht wordt versterkt; betreurt dat deze hervorming wordt gedwarsboomd door politieke en gerechtelijke ambtsdragers; 52. dringt er bij de autoriteiten op aan een nieuwe strategie en een nieuw actieplan voor het gerechtelijk apparaat vast te stellen en de wijziging goed te keuren van de wet inzake de Hoge Raad voor Justitie en Rechtsvervolging en de nieuwe wet inzake de gerechtshoven van Bosnië en Herzegovina, in overeenstemming met de Europese normen; 53. verzoekt Bosnië en Herzegovina te zorgen voor de tenuitvoerlegging en handhaving van alle rechterlijke uitspraken en wijst erop dat de rechtsstaat een onlosmakelijk onderdeel is van de vooruitgang die het land boekt op het gebied van Euro-Atlantische integratie; wijst op een bijzonder laag handhavingspercentage van uitspraken in milieuzaken; vraagt een snellere behandeling van zaken door rechtbanken die bevoegd zijn voor administratieve geschillen inzake illegale handelingen door de overheid; 54. herinnert eraan dat de wetgeving moet worden geactualiseerd en aangepast aan de wetgeving van de EU inzake de bestrijding van witwassen en terrorismefinanciering, en dat er een bureau voor de ontneming van vermogensbestanddelen moet worden opgericht; 55. dringt er bij Bosnië en Herzegovina op aan de structuren voor de bestrijding van corruptie te versterken en adequaat te organiseren en te financieren, en daarbij ook belangenconflicten en lobbying in aanmerking te nemen; herinnert eraan dat onderzoek naar onrechtmatige verrijking door ambtenaren onbelemmerd moet kunnen worden uitgevoerd; benadrukt dat het belangrijk is gevolg te geven aan de aanbevelingen van de Greco om opsporing en verantwoordingsplicht te bevorderen; herinnert eraan dat de wetgeving inzake de bescherming van klokkenluiders moet worden geactualiseerd en aangepast aan de wetgeving van de EU; 56. herhaalt dat de politieke en bestuurlijke banden met de georganiseerde misdaad moeten worden onderzocht; dringt aan op bestuurlijke hervormingen om corruptie uit te bannen en op verbeterde mechanismen voor toezicht op corruptie, alsook op effectieve vervolging van prominente corruptiezaken; 57. benadrukt de gevaren als gevolg van gebrekkige samenwerking door de rechtshandhavingsinstanties in Bosnië en Herzegovina en hun onvermogen om doeltreffend samen te werken met Europol, Eurojust en het Europees Openbaar Ministerie; is ingenomen met de door Europol en Eurojust gesteunde bilaterale inspanningen voor het oprollen van netwerken van mensenhandelaars; 58. pleit voor een verdere intensivering van deze samenwerking, mede met het oog op het volledig operationeel maken van het gezamenlijk actieplan inzake terrorismebestrijding voor de Westelijke Balkan; moedigt de oprichting aan van een steunpunt vuurwapens; Grondrechten 59. betreurt dat de vrijheid en pluriformiteit van de media nog steeds niet gewaarborgd zijn; dringt erop aan politieke inmenging uit te bannen en de veiligheid en het welzijn, met inbegrip van de arbeidsrechten, van journalisten te garanderen, door hen te beschermen tegen intimidatie, alsook tegen strategische rechtszaken tegen publieke participatie (strategic lawsuits against public participation, SLAPP), door middel van systematische en doeltreffende vervolging, met inbegrip van onmiddellijke en doeltreffende onderzoeksmaatregelen na bedreigingen en aanvallen tegen hen; verzoekt de autoriteiten om voor journalisten een speciale beschermingslaag op te nemen in het strafrecht; betreurt het toegenomen gendergerelateerd geweld tegen vrouwelijke journalisten, met inbegrip van bedreigingen en discriminatie op het werk; 60. vraagt effectieve maatregelen om de budgettaire houdbaarheid en de politieke onafhankelijkheid te garanderen van de openbare omroepen, met name de nationale openbare omroep van Bosnië en Herzegovina (BHRT); dringt er bij de autoriteiten op aan actie te ondernemen om tot een duurzame oplossing voor de financieringsproblemen van BHRT te komen en de sluiting ervan te voorkomen, en wetgeving aan te nemen inzake transparantie met betrekking tot het eigenaarschap van media; stelt met bezorgdheid het gebrek aan pluriformiteit in de media vast en de moeilijkheden die nieuwe actoren ondervinden bij het verkrijgen van licenties en andere elementen die nodig zijn om te opereren in de telecommarkt; spreekt zijn bezorgdheid uit over het feit dat er geen verscheidenheid aan traditionele mediakanalen is, onder andere wat de beschikbaarheid betreft van content in alle officiële talen; 61. betreurt de dreigementen van de autoriteiten tegen het maatschappelijk middenveld; veroordeelt de aanhoudende beperkingen van de vrijheid van meningsuiting en de vrijheid van vergadering in Bosnië en Herzegovina, en de toenemende beperkingen van deze rechten in de Republika Srpska; veroordeelt in dit verband het besluit van de lokale autoriteiten in Prijedor om de aangekondigde vreedzame mars ter gelegenheid van Witte Lint-dag, ter herdenking van de burgerslachtoffers van de oorlog van 1992-1995, te verbieden; dringt aan op de vaststelling van een kader voor de transparante financiering van maatschappelijke organisaties; 62. benadrukt dat de participatie van de burgers in het democratisch bestel in het land gewaarborgd moet worden door maatschappelijke organisaties op doeltreffende, zinvolle en inclusieve wijze bij het EU-integratieproces te betrekken; verzoekt de autoriteiten om een gunstig klimaat voor het maatschappelijk middenveld te waarborgen in overeenstemming met de internationale normen en een strategisch samenwerkingskader te ontwikkelen en uit te voeren; 63. verzoekt de Commissie de IPA III-steun te verleggen naar het versterken van binnenlandse democratische krachten, normen, instellingen en procedures, de rechtsstaat, echte verzoening en maatschappelijke organisaties om een klimaat te bevorderen waarin pluralisme, een onafhankelijk maatschappelijk middenveld, de media en de markteconomie floreren; dringt aan op een betere absorptie van middelen door lokale en regionale overheden; 64. verzoekt de Commissie een standpunt in te nemen en duidelijk te maken dat duurzame vrede en daadwerkelijke verzoening voorwaarden zijn voor de ontvangst van financiële steun van de EU door Bosnië en Herzegovina; Sociale agenda 65. wijst erop dat de rechten van religieuze en etnische minderheden, waaronder de Roma, en de sociale integratie van kwetsbare bevolkingsgroepen, waaronder personen met een handicap, moeten worden gewaarborgd; dringt aan op sterkere nationale mensenrechten- en antidiscriminatiestrategieën, maatregelen tegen interreligieuze en interetnische intolerantie, toegang tot hoogwaardige openbare gezondheidszorg en de tenuitvoerlegging van de aanbevelingen van de instelling van de ombudsman voor de mensenrechten voor de behandeling van mensenrechtenschendingen en -kwesties; dringt aan op de preventie en proactieve vervolging van haatmisdrijven, haatzaaiende uitlatingen, discriminatie en desinformatie, alsmede gendergerelateerd en seksueel geweld; 66. herinnert eraan dat vrouwen ondervertegenwoordigd zijn in de politiek en het openbare leven en verzoekt de autoriteiten van Bosnië en Herzegovina en de EU, in haar externe financieringsinstrumenten, om zich sterker in te zetten voor gendergelijkheid en vrouwenrechten, onder andere door voorrang te geven aan gendermainstreaming en nauwere samenwerking met het maatschappelijk middenveld, met name vrouwenorganisaties; 67. dringt aan op de harmonisatie en doeltreffende handhaving van de wetgeving inzake gendergelijkheid in het hele land en verzoekt de autoriteiten te zorgen voor een aanzienlijke verbetering van de institutionele respons op gendergerelateerd geweld, met name op het gebied van beschermings- en preventiemaatregelen, slachtofferhulp, rechtsbijstand en veilige huisvesting, van de vervolging van misdrijven op het gebied van seksueel geweld, ook voor vrouwen die het slachtoffer zijn van oorlogsmisdaden, en van de veiligheid van getuigenbescherming; dringt erop aan het strafrecht in de Federatie van Bosnië en Herzegovina en het district Brčko te wijzigen om de bepalingen inzake het aanzetten tot haat en geweld zo te verruimen dat zij tevens seksuele gerichtheid, genderidentiteit en geslachtskenmerken als beschermde gronden omvatten; 68. dringt erop aan wetgeving in te voeren om lhbti+-personen te beschermen, geweld en haatmisdrijven tegen hen te vervolgen en hun sociale inclusie te bevorderen; pleit voor de goedkeuring van het actieplan voor de gelijkheid van lhbti-personen in Bosnië en Herzegovina 2021-2023, dat al sinds 2020 geblokkeerd is; is ingenomen met de conclusies van de intersectorale werkgroep inzake de rechten van en partnerschappen tussen personen van hetzelfde geslacht, waarin officieel wordt aanbevolen een wet op homoseksuele partnerrelaties op te stellen; verzoekt de regering onverwijld gevolg te geven aan deze aanbeveling; 69. is verheugd over de vreedzame organisatie van de tweede Sarajevo Pride-parade op 14 augustus 2021 en het feit dat de regering van het kanton Sarajevo de beveiligingskosten ervan voor haar rekening heeft genomen; is eveneens verheugd over de vreedzame organisatie van de derde Sarajevo Pride op 25 juni 2022; veroordeelt echter eerdere tegenprotesten en verklaringen, onder meer van politici, die erop gericht zijn de rechten van lhbti+-personen in Bosnië en Herzegovina te ondermijnen; 70. wijst erop dat de discriminatie van Roma en andere etnische minderheden terdege moet worden voorkomen, dat hun toegang tot gezondheidszorg, onderwijs en de arbeidsmarkt moet worden verbeterd en dat strategieën voor sociale inclusie moeten worden ontwikkeld en ten uitvoer gelegd; 71. herhaalt dat Bosnië en Herzegovina nog steeds een nieuw actieplan voor de bescherming van het kind moet opstellen en goedkeuren; benadrukt in dit verband dat de uitbuiting van kinderen en bedelarij door kinderen zorgwekkend blijven; 72. betreurt het gebrek aan vooruitgang bij het aanpakken van de rechten van personen met een handicap; moedigt Bosnië en Herzegovina aan werk te maken van de bescherming van personen met een handicap en een strategie voor de-institutionalisering te ontwikkelen en goed te keuren; spreekt zijn afkeuring uit over het feit dat het wettelijk is toegestaan personen met een handicap hun handelingsbekwaamheid te ontnemen, hetgeen een duidelijke schending is van het Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap, waarbij Bosnië en Herzegovina partij is; onderstreept dat het onaanvaardbaar is dat de verleende steun wordt gedifferentieerd naar het soort handicap; 73. beklemtoont dat hervorming van het onderwijs een fundamentele pijler is voor de totstandbrenging van een welvarende en inclusieve pluralistische samenleving, die vrij is van alle vormen van segregatie en marginalisering en die haar politieke vrijheden gewaarborgd ziet; herhaalt dat bij de werkzaamheden in het kader van het verzoeningsproces het accent moet liggen op de jongeren van het land en dat daarmee op vroege leeftijd moet worden begonnen, door verzoening op te nemen in het onderwijsproces; 74. herhaalt zijn oproep om dringend een einde te maken aan segregatie en discriminatie in het onderwijs, onder meer door uitvoering te geven aan de rechterlijke uitspraken betreffende de discriminerende illegale praktijk van “twee scholen onder één dak”; benadrukt de noodzaak van meer investeringen in de onderwijssector om te komen tot betere en gelijke kansen voor alle burgers; dringt aan op inclusieve leerplannen, de bevordering van kritisch denken en de verbetering van de kwaliteit van onderwijs en opleiding, rekening houdend met de culturele en taaldiversiteit, en op het elimineren van feitelijk verkeerde inhoud die verdeeldheid bevordert; 75. is ingenomen met de voortgezette deelname van Bosnië en Herzegovina aan de programma’s Erasmus+, Creatief Europa en Europa voor de burger; benadrukt dat uitwisselingen en gezamenlijke projecten op het gebied van onderwijs en cultuur een essentieel onderdeel vormen van het dichter bij elkaar brengen van de burgers van Bosnië en Herzegovina en de EU; 76. blijft bezorgd over het grote aantal jongeren dat het land verlaat, en benadrukt dat het belangrijk is dringend maatregelen te nemen om de jeugdwerkloosheid terug te dringen en een toekomst voor jongeren in het land te waarborgen, onder meer door de invoering en tenuitvoerlegging van de jongerengarantie volgens het model en de richtsnoeren van de EU; 77. stelt vast dat er ernstige uitdagingen zijn die nog moeten worden aangepakt op het gebied van werkgelegenheid, sociale inclusie en bescherming en armoedebestrijding; wijst erop dat een versterking van de welvaartsstaat een belangrijke voorwaarde is voor sociale cohesie; verzoekt de autoriteiten de sociale dialoog te bevorderen; verzoekt de Commissie in haar jaarverslag terdege de nodige aandacht te geven aan collectieve onderhandelingen, sociale rechten en de bescherming en handhaving daarvan; 78. is erg bezorgd over de pushbacks van vluchtelingen naar Servië en Montenegro, alsook over de beperking van hun bewegingsvrijheid en de beperkingen van het openbaar vervoer in het land; betreurt dat de autoriteiten er niet in zijn geslaagd het hoofd te bieden aan de ernstige, met migratie verband houdende humanitaire crisis aan de grens; herhaalt dat het zich ernstig zorgen maakt over de rechten en situatie van de mensen die in Bosnië en Herzegovina op doorreis zijn; benadrukt dat het EU-grensbeheer door de autoriteiten van Bosnië en Herzegovina zorgwekkend is in het licht van de schendingen van de mensenrechten, die met name het gevolg zijn van het gebrek aan onafhankelijkheid, geloofwaardigheid en doeltreffendheid van het onlangs ingestelde grensmechanisme; benadrukt dat het de plicht van de EU is migratie op een humane manier te benaderen, waarbij ernaar moet worden gestreefd de grondrechten van mensen die internationale bescherming behoeven te beschermen in transitlanden zoals Bosnië en Herzegovina; herinnert aan de noodzaak van op mensenrechten en solidariteit gebaseerde oplossingen op het gebied van migratie, asiel en grensbeheer in overleg en samenwerking met de betrokken EU-lidstaten aan de buitengrenzen van de EU, waarbij moet worden gezorgd voor adequate humanitaire hulp en passende opvangcapaciteit in het gehele land; verzoekt Bosnië en Herzegovina een overeenkomst met het Europees Ondersteuningsbureau voor asielzaken te sluiten; is ingenomen met de opening van het door de EU gefinancierde centrum in Lipa, maar betreurt dat het nog steeds onvoldoende toegankelijk is en blijft bezorgd over de meldingen van ontoereikende opvangomstandigheden; neemt kennis van de sluiting van het kamp Miral op 28 april 2022 en het feit dat de mensen die daar onder dwang verbleven zijn overgebracht naar het kamp Lipa, dat zich ver bevindt van elke basisvoorziening; 79. veroordeelt de uitzetting van krakers onder politiedwang op 28 april 2022, op een moment dat de mensen lagen te slapen; veroordeelt het feit dat de mensen zijn overgebracht naar het kamp Lipa; 80. wijst erop dat er in het land een toegankelijk en doelmatig asielstelsel moet worden opgezet tezamen met een volledig pakket aan integratiediensten voor asielzoekers; wijst erop dat er meer transparantie nodig is en dat de controle moet worden opgevoerd met betrekking tot de toewijzing en besteding van EU-middelen op het gebied van migratie, met name de grote bedragen die worden besteed door de Internationale Organisatie voor Migratie; uit zijn bezorgdheid over de talrijke geloofwaardige meldingen van pushbacks naar Bosnië en Herzegovina; 81. verzoekt Bosnië en Herzegovina zijn inspanningen op te voeren ter bestrijding van grensoverschrijdende misdaad, vooral wapen- en mensenhandel en onrechtmatige grensoverschrijding, en beveelt aan dat Bosnië en Herzegovina snel een statusovereenkomst sluit met het Europees Grens- en kustwachtagentschap (Frontex) om te zorgen voor een betere bescherming van zijn grenzen; dringt er zowel bij het agentschap als bij Bosnië en Herzegovina op aan te zorgen voor grensbeheer met volledige eerbiediging van de grondrechten; Buitenlands beleid en veiligheid 82. dringt er bij alle leiders in de regio op aan om stabiliteit en de-escalatie te bevorderen, door ongewenste en opruiende opmerkingen te vermijden, die bovendien een nadelig effect hebben op de stabiliteit, de democratisering van het land en het lopende hervormingsproces, en om goede nabuurschapsbetrekkingen te versterken en te werken aan het oplossen van hangende bilaterale kwesties; spreekt zijn bezorgdheid uit over de dreigende verstoring van de politieke stabiliteit in Bosnië en Herzegovina en de Westelijke Balkan als gevolg van de recente Russische aanvalsoorlog tegen Oekraïne; 83. verheugt zich erover dat Bosnië en Herzegovina zich steeds vaker aansluit bij het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid van de EU door te stemmen tegen de Russische inval in Oekraïne; betreurt echter dat sommige politieke actoren de tenuitvoerlegging van sancties tegen Rusland en Belarus na de inval in Oekraïne blokkeren; roept deze actoren in Bosnië en Herzegovina daarom op de internationale verplichtingen van hun land na te komen en erop toe te zien dat ‘s lands nationale beleid overeenstemt met de relevante besluiten van de Raad inzake beperkende maatregelen in verband met de Russische inval in Oekraïne; 84. is ingenomen met het besluit van de Raad van Ministers van Bosnië en Herzegovina om de toegang voor Oekraïense vluchtelingen te vergemakkelijken en hun verblijfsduur te verlengen; 85. waarschuwt ervoor dat Rusland de wens blijft koesteren om de regio te destabiliseren en het Europese traject ervan te verstoren; veroordeelt de steun van Rusland voor het separatistische beleid van de Republika Srpska en blijft bezorgd over het voortdurende op één lijn zitten en de vriendschappelijke banden tussen prominente politieke actoren in Bosnië en Herzegovina en het Kremlin; verzoekt alle actoren met klem om snel en ondubbelzinnig afstand te nemen van het regime-Poetin; maakt zich zorgen over het Russische voornemen om een “humanitair centrum” te openen in Banja Luka, dat kan dienen als dekmantel voor militaire samenwerking onder het mom van civiele activiteiten, en dringt er bij de autoriteiten van Bosnië en Herzegovina op aan de overeengekomen opening ervan te herroepen; 86. maakt zich grote zorgen over het feit dat de landen in de Westelijke Balkan die willen toetreden tot de EU bijzonder zwaar getroffen worden door aanvallen in de vorm van buitenlandse inmenging en desinformatiecampagnes uit Rusland en China; is bezorgd over het feit dat Hongarije en Servië China en Rusland helpen hun geopolitieke doelstellingen te verwezenlijken; is zeer bezorgd over de verspreiding van desinformatie over de Russische agressie tegen Oekraïne; verzoekt de autoriteiten om, in overleg met de EU, actie te ondernemen om desinformatie en andere hybride dreigingen te bestrijden; beveelt aan dialogen te starten met het maatschappelijk middenveld en de particuliere sector in de Westelijke Balkan om de inspanningen ter bestrijding van desinformatie in de regio te coördineren, inclusief het samenbrengen van de regionale expertise; benadrukt dat de EU haar proactieve strategische communicatie moet opvoeren; verzoekt de Commissie in dit verband de infrastructuur op te bouwen die nodig is om desinformatiedreigingen tegen te gaan, en verzoekt de EDEO de StratCom-monitoring uit te breiden om te focussen op grensoverschrijdende desinformatiedreigingen uit de landen van de Westelijke Balkan en hun buurlanden; 87. verzoekt de EU met klem concrete stappen te ondernemen om de Westelijke Balkan en Bosnië en Herzegovina in een breder strategisch en veiligheidskader te integreren, mede gelet op de Russische agressie tegen Oekraïne, de desinformatie en de kwaadwillige inmenging die het land en de regio destabiliseren; beklemtoont dat de EU meer bijstand en technische knowhow moet verstrekken voor de cyberveiligheid van Bosnië en Herzegovina; 88. is ingenomen met de bereidheid van de Europese Raad om Bosnië en Herzegovina de status van kandidaat-lidstaat toe te kennen, zoals vermeld in zijn conclusies van 23 juni 2022, en neemt nota van het verzoek van de Europese Raad aan de Commissie om onverwijld aan de Raad verslag uit te brengen over de uitvoering van de 14 kernprioriteiten in haar advies, met bijzondere aandacht voor de prioriteiten die betrekking hebben op een substantiële reeks hervormingen, zodat de Europese Raad opnieuw een besluit over deze kwestie kan nemen; onderstreept het feit dat toekenning van de status van kandidaat-lidstaat kan bijdragen tot de-escalatie van de nationalistische retoriek, de etnische verdeeldheid kan verminderen, optimisme kan wekken en het vooruitzicht kan scheppen van een betere Europese toekomst voor de burgers van Bosnië en Herzegovina; benadrukt het feit dat het belangrijk is een signaal van steun af te geven en Bosnië en Herzegovina een geloofwaardig toetredingsperspectief te bieden; 89. is ingenomen met de verklaringen van 4 en 24 maart 2022 van de secretaris-generaal van de NAVO ten betoge dat Bosnië en Herzegovina voort moet worden ondersteund, onder meer door de soevereiniteit van het land te beschermen en de veerkracht ervan te vergroten; erkent de toegevoegde waarde die NAVO-lidmaatschap van Bosnië en Herzegovina zou opleveren; 90. spreekt zijn bezorgdheid uit over de gevolgen van de oorlog in Oekraïne voor Bosnië en Herzegovina, met name met betrekking tot de inflatie, de energievoorziening, de brandstofprijzen en de voedselzekerheid; dringt er bij de EU op aan Bosnië en Herzegovina te helpen zijn groene energiezekerheid te vergroten gezien de onzekere energieprijzen; 91. stelt vast dat de uitvoering van de strategie inzake buitenlands beleid van Bosnië en Herzegovina voor de periode 2018-2023, die volledig lidmaatschap van de EU, activering van het actieplan voor lidmaatschap van de NAVO, terrorismebestrijding, samenwerking op regionaal niveau en bilaterale en multilaterale samenwerking omvat, wordt ondermijnd door vaak uiteenlopende standpunten; dringt er bij de autoriteiten op aan meer werk te maken van de uitvoering ervan; 92. is ingenomen met het vrijmaken van middelen uit de Europese Vredesfaciliteit ten belope van 10 miljoen EUR voor de financiering van 150 metaaldetectors en 68 speciale voertuigen, om capaciteit op te bouwen voor het opvoeren van het ruimen van mijnen en het verwijderen van wapens, munitie en explosieven; onderstreept dat Bosnië en Herzegovina zich officieel houdt aan de criteria en beginselen van het gemeenschappelijk standpunt inzake wapenuitvoer en partij is bij de meeste verdragen inzake ontwapening, non-proliferatie en wapenbeheersing, en dringt erop aan dat het de activiteiten van het Uitwisselingscentrum voor Zuidoost-Europa inzake de beheersing van het aantal handvuurwapens en lichte wapens op zinvolle wijze ondersteunt; 93. is ingenomen met de voortgezette aanwezigheid van de operatie EUFOR Althea in het land en de verlenging van het mandaat hiervan door de VN-Veiligheidsraad op 3 november 2021; 94. is ingenomen met de recente versterking van EUFOR Althea door het inzetten, bij wijze van voorzorgsmaatregel, van ongeveer 500 manschappen van de EUFOR Althea-reserve die buiten Bosnië en Herzegovina gestationeerd is, en met de in het kader van de Europese Vredesfaciliteit verleende steun ter versterking van het ontmijningsbataljon van de strijdkrachten van Bosnië en Herzegovina; herinnert eraan dat de missie nog steeds een belangrijke rol vervult bij het waarborgen van de veiligheid en stabiliteit van het land; benadrukt het strategische belang van het district Brčko en dringt erop aan de inzet te overwegen van extra manschappen op basis van een realistische dreigingsevaluatie; 95. benadrukt dat het mandaat van EUFOR Althea absoluut moet worden verlengd na november 2022; verzoekt de lidstaten daarom in het kader van de VN te werken aan een verlenging van het mandaat en beklemtoont dat het van het allergrootste belang is alternatieve oplossingen achter de hand te hebben ingeval er geen verlenging komt; dringt er daarom bij de EU en haar internationale partners, met inbegrip van de NAVO, op aan passende alternatieven te ontwikkelen om een mechanisme voor vredesafdwinging in Bosnië en Herzegovina te behouden als het door de VN-Veiligheidsraad verleende mandaat van de operatie niet wordt verlengd; o o o 96. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid, de Raad, de Commissie, het presidentschap van Bosnië en Herzegovina, de Raad van Ministers van Bosnië en Herzegovina, de Parlementaire Vergadering van Bosnië en Herzegovina, de regeringen en parlementen van de Federatie van Bosnië en Herzegovina, de Republiek Srpska en het district Brčko, de regeringen van de tien kantons, alsmede het Bureau van de hoge vertegenwoordiger. Het Europees Parlement, – gezien de stabilisatie- en associatieovereenkomst tussen de Europese Gemeenschappen en hun lidstaten, enerzijds en de Republiek Servië, anderzijds, die op 1 september 2013 van kracht is geworden (1) , – gezien het verzoek van Servië om toetreding tot de Europese Unie van 19 december 2009, – gezien het advies van de Commissie van 12 oktober 2011 over het verzoek van Servië om toetreding tot de Europese Unie ( COM(2011)0668 ), het besluit van de Europese Raad van 1 maart 2012 om Servië de status van kandidaat-lidstaat te verlenen en het besluit van de Europese Raad van 27 en 28 juni 2013 om EU-toetredingsonderhandelingen met Servië te openen, – gezien de conclusies van het voorzitterschap van de bijeenkomst van de Europese Raad in Thessaloniki op 19 en 20 juni 2003, – gezien de verklaring van Sofia van de top EU-Westelijke Balkan op 17 mei 2018, – gezien de verklaring van Zagreb van de top EU-Westelijke Balkan op 6 mei 2020, – gezien de verklaring van Brdo van de top EU-Westelijke Balkan op 6 oktober 2021, – gezien het op 28 augustus 2014 gestarte proces van Berlijn en de achtste top in het kader van het proces van Berlijn op 5 juli 2021, – gezien de top in Sofia van 10 november 2020, de verklaring van de leiders van de Westelijke Balkan over de gemeenschappelijke regionale markt van 9 november 2020 en de verklaring van Sofia over de groene agenda voor de Westelijke Balkan van 10 november 2020, – gezien Resolutie 1244 van de VN-Veiligheidsraad van 10 juni 1999, het advies van het Internationaal Gerechtshof van 22 juli 2010 over de vraag of de eenzijdige onafhankelijkheidsverklaring van Kosovo in overeenstemming is met het internationaal recht, en Resolutie 64/298 van de Algemene Vergadering van de VN van 9 september 2010, waarin nota werd genomen van het advies van het Internationaal Gerechtshof en de bereidheid van de EU tot medewerking aan een dialoog tussen Servië en Kosovo werd verwelkomd, – gezien het eerste akkoord over beginselen betreffende de normalisering van de betrekkingen tussen de regeringen van Servië en Kosovo van 19 april 2013, de akkoorden van 25 augustus 2015 en de lopende door de EU gefaciliteerde dialoog over de normalisering van de betrekkingen, – gezien de mededeling van de Commissie van 5 februari 2020 getiteld “Bevordering van het toetredingsproces – Een geloofwaardig EU-perspectief voor de Westelijke Balkan” ( COM(2020)0057 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 6 oktober 2020 getiteld “Een economisch en investeringsplan voor de Westelijke Balkan” ( COM(2020)0641 ) en het bijbehorend werkdocument van de diensten van de Commissie van 6 oktober 2020 getiteld “Guidelines for the Implementation of the Green Agenda for the Western Balkans” (SWD(2020)0223), – gezien Verordening (EU) 2021/1529 van het Europees Parlement en de Raad van 15 september 2021 tot vaststelling van het instrument voor pretoetredingssteun (IPA III) (2) , – gezien de mededeling van de Commissie van 19 oktober 2021 getiteld “Mededeling 2021 inzake het uitbreidingsbeleid van de EU” ( COM(2021)0644 ) en het bijbehorend werkdocument van de diensten van de Commissie getiteld “Serbia 2021 Report” (SWD(2021)0288), – gezien de beoordeling van de Commissie van 22 april 2021 van het economische hervormingsprogramma van Servië voor de periode 2021-2023 (SWD(2021)0096) en de op 12 juli 2021 door de Raad aangenomen gezamenlijke conclusies van de economische en financiële dialoog tussen de EU en de landen van de Westelijke Balkan en Turkije, – gezien de mededeling van de Commissie van 29 april 2020 getiteld “Steun aan de Westelijke Balkan voor de bestrijding van COVID-19 en het herstel na de pandemie” ( COM(2020)0315 ), – gezien de twaalfde en de dertiende bijeenkomst van de toetredingsconferentie met Servië op ministerieel niveau, die plaatsvonden op 22 juni en 14 december 2021 en resulteerden in de opening van cluster 4 “Groene agenda en duurzame connectiviteit”, – gezien de maatregelen ter verbetering van het verloop van het verkiezingsproces waarover op 18 september 2021 overeenstemming is bereikt door de medebemiddelaars tijdens de tweede fase van de dialoog tussen de partijen, gefaciliteerd door het Europees Parlement, – gezien de zesde zitting van de Stabilisatie- en Associatieraad EU-Servië, die op 25 januari 2022 in Brussel heeft plaatsgevonden, – gezien de conclusies van de Raad van 14 december 2021 inzake de uitbreiding en het stabilisatie- en associatieproces, – gezien Verordening (EU) 2022/576 van de Raad van 8 april 2022 tot wijziging van Verordening (EU) nr. 833/2014 betreffende beperkende maatregelen naar aanleiding van de acties van Rusland die de situatie in Oekraïne destabiliseren (3) , – gezien resolutie ES-11/1 van de Algemene Vergadering van de VN van 2 maart 2022 over de aanval op Oekraïne, – gezien het Speciaal verslag van de Europese Rekenkamer van 10 januari 2022, getiteld “EU-steun voor de rechtsstaat in de Westelijke Balkan: ondanks inspanningen nog steeds fundamentele problemen”, – gezien het Speciaal verslag van de Europese Rekenkamer van 3 juni 2021, getiteld “Desinformatie met gevolgen voor de EU: aangepakt, maar niet beteugeld”, – gezien het tweede tussentijdse nalevingsverslag over Servië in het kader van de vierde evaluatieronde van de Groep van staten tegen corruptie van de Raad van Europa van maart 2022 (Greco), – gezien zijn eerdere resoluties over het land, – gezien zijn aanbeveling van 19 juni 2020 aan de Raad, de Commissie en de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid betreffende de Westelijke Balkan, naar aanleiding van de top van 2020 (4) , – gezien zijn resolutie van 25 maart 2021 over de Commissieverslagen 2019-2020 over Servië (5) , – gezien zijn resolutie van 15 december 2021 over samenwerking bij de bestrijding van georganiseerde misdaad in de Westelijke Balkan (6) , – gezien zijn resolutie van 16 december 2021 over dwangarbeid in de Linglongfabriek en milieuprotesten in Servië (7) , – gezien zijn resolutie van 9 maart 2022 over buitenlandse inmenging in alle democratische processen in de Europese Unie, met inbegrip van desinformatie (8) , – gezien de verklaring en de aanbevelingen van de dertiende bijeenkomst van het Parlementair Stabilisatie- en Associatiecomité EU-Servië, die op 28 oktober 2021 in Brussel en op afstand plaatsvond, – gezien de gezamenlijke verklaring van de tweede top van het Europees Parlement en de voorzitters van de parlementen van de landen van de Westelijke Balkan van 28 juni 2021, die werd bijeengeroepen door de voorzitter van het Europees Parlement, – gezien de voorlopige bevindingen en conclusies van de internationale verkiezingswaarnemingsmissie van de OVSE/ODIHR betreffende de vervroegde parlements- en presidentsverkiezingen in Servië van 3 april 2022, – gezien artikel 54 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie buitenlandse zaken ( A9-0178/2022 ), A. overwegende dat elk uitbreidingsland op zijn eigen verdiensten wordt beoordeeld en dat het tijdschema en de voortgang van de toetreding afhangen van de mate waarin is voldaan aan de uitbreidingscriteria, de uitvoering van de noodzakelijke hervormingen, met name op het gebied van het “cluster fundamentele kwesties” en de aanpassing van de wetgeving; B. overwegende dat Servië ermee heeft ingestemd om de doelstellingen en het beleid van de Europese Unie tijdens het onderhandelingsproces geleidelijk over te nemen; C. overwegende dat de democratie, de eerbiediging van de mensenrechten en de rechtsstaat de fundamentele waarden zijn waarop de EU gegrondvest is; overwegende dat de resterende uitdagingen op deze gebieden door middel van de uitvoering van duurzame hervormingen moeten worden aangepakt; D. overwegende dat sinds de start van de onderhandelingen met Servië 22 hoofdstukken zijn geopend, waarvan er 2 voorlopig zijn gesloten; overwegende dat de vooruitgang met betrekking tot de verschillende onderhandelingshoofdstukken in de afgelopen jaren nogal traag is verlopen; overwegende dat Servië in december 2021 cluster 4 over de groene agenda en duurzame connectiviteit heeft geopend; E. overwegende dat Freedom House Servië blijft aanmerken als een “gedeeltelijk vrij” land en constateert dat de democratische scores van het land de afgelopen tien jaar een van de grootste dalingen in de wereld hebben doorgemaakt; overwegende dat de situatie van de persvrijheid in Servië verontrustend is en dat het land in 2021 op plaats 93 van de 180 plaatsen op de wereldindex voor persvrijheid van Verslaggevers zonder Grenzen stond; F. overwegende dat Servië volgens het op 30 maart 2022 gepubliceerde verslag van de Groep van Staten tegen Corruptie (Greco) in het kader van de vierde evaluatieronde aan 8 van de 13 aanbevelingen van Greco naar tevredenheid uitvoering of gevolg heeft gegeven; G. overwegende dat de vooruitgang en de inzet van Servië bij de onderhandelingen over openstaande geschillen met Kosovo een belangrijke benchmark blijven voor toekomstige vooruitgang bij de toetredingsonderhandelingen met de Europese Unie; H. overwegende dat Servië de volledige integriteit en soevereiniteit van alle buurlanden moet eerbiedigen en zich moet onthouden van beïnvloeding van hun interne politieke zaken; I. overwegende dat Servië geen gehoor heeft gegeven aan de herhaalde oproepen om zijn buitenlands en veiligheidsbeleid op dat van de EU af te stemmen en geen sancties tegen Rusland heeft afgekondigd naar aanleiding van de Russische invasie van Oekraïne; overwegende dat zijn standpunt in de internationale betrekkingen een belemmering vormt voor zijn toetreding; overwegende dat het niveau van aanpassing aan het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid (GBVB) van de EU door Servië laag is; J. overwegende dat Servië in de Algemene Vergadering van de VN vóór de resoluties heeft gestemd waarin de Russische agressie in Oekraïne werd veroordeeld, en met klem pleit voor de eerbiediging van de territoriale integriteit en soevereiniteit van Oekraïne overeenkomstig het internationaal recht; K. overwegende dat de EU de grootste verstrekker van financiële bijstand aan Servië is in het kader van het instrument voor pretoetredingssteun (via het IPA); overwegende dat Servië sinds 2014 in totaal 1 539 miljard EUR aan EU-steun in het kader van het IPA II heeft ontvangen; L. overwegende dat de EU de grootste investeerder en handelspartner van Servië is in het kader van EU en de belangrijkste peer-to-peerbetrekkingen met Servië onderhoudt, die in 2020 goed waren voor 65 % van de totale uitvoer en 59 % van de totale invoer; M. overwegende dat de EU 3,3 miljard EUR heeft gemobiliseerd om de gezondheidscrisis onmiddellijk aan te pakken en de economische en sociale gevolgen van de COVID-19-pandemie te verzachten; overwegende dat de Commissie in het kader van het IPA II een pakket van 70 miljoen EUR heeft goedgekeurd om de toegang van de landen van de Westelijke Balkan tot de door de EU-lidstaten aangeschafte COVID-19-vaccins te helpen financieren; N. overwegende dat de steun uit het IPA III gebaseerd is op strikte randvoorwaarden en voorziet in een differentiëring en opschorting van de bijstand bij achteruitgang op het gebied van democratie, mensenrechten en de rechtsstaat; overwegende dat de EU tussen 2007 en 2020 in totaal 2,79 miljard EUR heeft verstrekt in het kader van eerdere IPA-programma’s; O. overwegende dat de situatie van vrouwen in Servië een bron van ernstige zorg is, aangezien de helft van de vrouwen slachtoffer is geweest van enige vorm van geweld en de afgelopen jaren meer dan 300 vrouwen om het leven zijn gekomen als gevolg van gendergerelateerd geweld; P. overwegende dat Servië alle fundamentele verdragen van de Internationale Arbeidsorganisatie (IAO) heeft geratificeerd; Inzet voor toetreding tot de EU 1. spreekt zijn steun uit voor het toekomstige EU-lidmaatschap van Servië en herinnert eraan dat een geloofwaardig vooruitzicht op toetreding politieke wil, duurzame inspanningen en onomkeerbare hervormingen op alle gebieden vereist, met name op het gebied van de rechtsstaat, alsmede een onwankelbare inzet voor Europese normen en waarden; dringt er bij de Servische autoriteiten op aan de nodige hervormingen oprecht door te voeren en het land weer op het juiste spoor naar integratie met de EU te brengen en zo aan de Europese aspiraties van Servië te voldoen; 2. onderstreept dat de vooruitgang in het toetredingsproces resultaat- en hervormingsgericht is en stoelt op verdere afstemming op het gebied van de rechtsstaat, goed bestuur, de grondrechten en de eerbiediging van de Europese rechten en waarden; wijst op de banden die bestaan tussen de volkeren van de Europese Unie en het Servische volk; 3. is ingenomen met de opening van cluster 4 in december 2021; beklemtoont dat vooruitgang bij de hoofdstukken over de rechtsstaat en de grondrechten, de volledige afstemming op het buitenlands, veiligheids- en defensiebeleid van de EU, met inbegrip van sancties tegen Rusland, en de normalisering van de betrekkingen van Servië met Kosovo het tempo van de toetredingsonderhandelingen zullen bepalen; 4. neemt nota van de voorlopige conclusies van de internationale verkiezingswaarnemingsmissie van het Bureau voor Democratische Instellingen en Mensenrechten van de OVSE (OSVE/ODIHR) dat de parlementsverkiezingen van 3 april 2022 in diverse politieke opties voorzagen, maar dat een aantal tekortkomingen tot een ongelijk speelveld ten gunste van de zittende partijen leidde; wijst in dit verband op de rol van door de staat gesponsorde desinformatiecampagnes die erop gericht zijn meningen over deze verkiezingen te beïnvloeden; verzoekt de Servische autoriteiten alle aanbevelingen van het ODIHR ruimschoots voor de volgende verkiezingen volledig uit te voeren; benadrukt dat maatschappelijke organisaties met deskundigheid op het gebied van verkiezingen ook in de toekomst bij dit proces moeten worden betrokken; 5. is ingenomen met de hogere opkomst bij de verkiezingen van 3 april 2022 en de terugkeer naar een pluralistischer Nationale Assemblee, waarin nu talrijke partijen die nationale minderheden vertegenwoordigen, zitting hebben; betreurt het sterk gepolariseerde politieke klimaat van de campagne, die werd gekenmerkt door het ontbreken van een gelijk speelveld, beperkte mediapluriformiteit en wijdverbreide druk op de kiezers; betreurt het feit dat het ambtsmisbruik door leden van de regerende partij tijdens de hele campagne een aanhoudend probleem vormde; 6. veroordeelt aanvallen op leden van de oppositie, journalisten, leden van maatschappelijke organisaties en leden van de verschillende verkiezingswaarnemingsmissies, alsook andere incidenten die de integriteit van het verkiezingsproces hebben ondermijnd; veroordeelt de gewelddadige aanval op Pavle Grbović, een van de oppositieleiders, en verzoekt de autoriteiten de daders ter verantwoording te roepen; 7. uit zijn bezorgdheid over het feit dat de kiescommissie van de Republiek Servië en de gemeentelijke kiescommissie van Belgrado geen proactievere rol hebben gespeeld bij het vaststellen en bekendmaken van de verkiezingsuitslagen; uit zijn bezorgdheid over het feit dat de volledige voorlopige uitslagen van de lokale verkiezingen in Belgrado pas ruim twee weken na het houden van de verkiezingen bekend zijn gemaakt; betreurt dat drie maanden na de parlementsverkiezingen van 3 april 2022 de definitieve uitslag nog steeds niet beschikbaar is gesteld en dat de Nationale Vergadering nog niet is bijeengeroepen; merkt op dat dit het vertrouwen van burgers in de onafhankelijkheid van de verkiezingsadministratie kan doen afnemen; betreurt de onduidelijke communicatie van de kiescommissie van de Republiek Servië over de voorlopige verkiezingsuitslagen na de sluiting van de stembureaus; onderstreept dat de veelvuldige gevallen van stemmen die in bepaalde individuele stembureaus herhaaldelijk werden uitgebracht wijzen op het ontoereikende juridische en organisatorische kader van het verkiezingsproces als geheel, waardoor de legitimiteit van de verkiezingen afneemt en twijfel rijst over de uitslag; 8. betreurt het feit dat de problemen ten aanzien van de nauwkeurigheid van de enkelvoudige kiezerslijst niet voorafgaand aan deze verkiezingscyclus waren verholpen, wat misbruik ervan in de hand werkte; 9. dringt er bij de nieuwe meerderheid op aan de eerder aangenomen politieke besluiten inzake het EU-toetredingsproces te eerbiedigen en de afstemming van Servië op het Europees beleid en de Europese waarden te versnellen; pleit ervoor parlementaire functies zodanig te verdelen dat zij het politieke pluralisme in de Nationale Assemblee weerspielen; merkt op dat op één na alle Servische parlementen in de afgelopen tien jaar vroegtijdig zijn ontbonden en dat verdere onnodige vervroegde verkiezingen de politieke stabiliteit niet zullen bevorderen; onderstreept zijn bereidheid om verder te werken met de Nationale Assemblee en haar parlementaire fracties in het kader van de dialoog tussen de partijen, maar benadrukt dat er duidelijke politieke besluiten nodig zijn over de strategische koers van Servië; 10. betreurt ten zeerste dat Servië zich nog steeds niet heeft aangesloten bij de EU-sancties na de Russische invasie van Oekraïne; benadrukt dat Servië een van de zeer weinige Europese landen is die zich niet hebben aangesloten bij de EU-sancties tegen Rusland; dringt er bij de nieuw verkozen regering op aan zich onverwijld en ondubbelzinnig in te zetten voor de waarden, normen en regels van de EU en zich zeer snel te scharen achter de besluiten en standpunten van de EU op het gebied van het buitenlands en veiligheidsbeleid, onder meer door zich snel en volledig aan te sluiten bij de beperkende maatregelen tegen Rusland en Belarus, met inbegrip van sancties tegen personen, groepen en entiteiten; 11. wijst op de steun van Servië voor de territoriale integriteit en soevereiniteit van Oekraïne en zijn stem in de Algemene Vergadering van de VN, waarmee het de Russische invasie veroordeelt, alsook zijn steun voor de schorsing van Rusland uit de VN-Mensenrechtenraad op 7 april 2022; merkt op dat Servische vertegenwoordigers desalniettemin niet hebben gestemd over de uitsluiting van Rusland uit de Raad van Europa; 12. wijst nogmaals op het belang van afstemming op het GBVB van de EU, dat geleidelijk een integraal onderdeel van het buitenlands beleid van Servië moet worden als voorwaarde voor de toetreding van het land; spreekt zijn bezorgdheid uit over het lage aanpassingstempo van Servië, dat het laagste in de regio is; betreurt de incidentele uitspraken door politieke leiders die de oriëntatie van het Servische buitenlands beleid in twijfel trekken; onderstreept niettemin dat het momentum dat in Servië na de verkiezingen van 3 april 2022 met het nieuwe mandaat is ontstaan, een uitgelezen kans biedt voor het zetten van belangrijke stappen in de richting van de toetreding van het land tot de EU; roept de politieke krachten in Servië op hun samenwerking met autoritaire politieke partijen in Rusland op te schorten; 13. beveelt aan dat verdere onderhandelingshoofdstukken alleen worden geopend als Servië de nodige maatregelen neemt in dit opzicht, ook op het gebied van de rechtsstaat; 14. roept Servië op zijn economische samenwerking met Rusland te herevalueren en betreurt de voortzetting van vluchten tussen Belgrado en Moskou op een moment dat het luchtruim van de EU is gesloten voor vluchten van en naar Rusland; 15. merkt op dat de Servische militaire uitgaven tussen 2015 en 2021 met 70 % zijn toegenomen, met name als gevolg van aankopen uit Belarus, Rusland en China; uit zijn bezorgdheid over de nauwe samenwerking van Servië met de Russische Federatie op militair gebied; dringt er bij Servië op aan zijn betrekkingen met Rusland op het gebied van defensiebeleid te heroverwegen en een einde te maken aan alle militaire samenwerking met Rusland, zoals het “regionale humanitaire centrum” in Niš; is ook bezorgd over de toenemende samenwerking van Servië met China, waaronder de installatie van een grootschalig van China gekocht surveillancesysteem in Belgrado, de recente levering van een luchtverdedigingsraketsysteem, de aankoop van in China vervaardigde militaire wapens en uitrusting en gezamenlijke oefeningen met Chinese veiligheidstroepen op Servisch grondgebied; 16. uit zijn bezorgdheid over beschuldigingen dat leden van de Russische oppositie in Belgrado door de Servische autoriteiten worden afgeluisterd, en over de daaropvolgende vermeende overdracht van het materiaal aan de Russische veiligheidsdiensten; benadrukt dat iedere vorm van samenwerking die autoritaire en antidemocratische praktijken in Rusland of Servië bevordert, schadelijk is voor de toekomstige betrekkingen tussen de EU en Servië; 17. spreekt voorts zijn bezorgdheid uit over de oprichting door de Servische en de Russische regering van de werkgroep voor de bestrijding van “kleurrevoluties”, waarvan het doel en de doelstellingen onduidelijk blijven; 18. is ingenomen met de goedkeuring van de maatregelen ter verbetering van de verkiezingsvoorwaarden en de mediaruimte in de aanloop naar de verkiezingen van april 2022 naar aanleiding van de door het Europees Parlement gefaciliteerde dialoog tussen de partijen; wijst op de vooruitgang bij de uitvoering van de overeengekomen maatregelen en roept op tot verdere versterking van de mediapluriformiteit en gelijke toegang tot de mediaruimte; betreurt het dat een groot aantal maatregelen met vertraging is uitgevoerd en zonder de medewerking van alle relevante actoren; betreurt het dat ambitieuzere maatregelen die de verkiezingsomstandigheden verder hadden kunnen verbeteren, niet zijn goedgekeurd; 19. is ingenomen met het besluit van de niet-parlementaire oppositie om deel te nemen aan de verkiezingen van april 2022; herhaalt dat de enige manier om politieke vertegenwoordiging te waarborgen erin bestaat deel te nemen aan politieke en verkiezingsprocessen; verzoekt alle politieke actoren betrokken te blijven bij deze processen en samen te blijven werken om de verkiezingsomstandigheden en de toepassing van de kieswet verder te verbeteren; verzoekt alle politieke actoren te handelen in overeenstemming met de beginselen van transparantie, verantwoordingsplicht en inclusiviteit; verzoekt de nieuw verkozen Nationale Assemblee gebruik te maken van het huidige momentum en te beginnen met de uitvoering van volwaardig wetgevend toezicht op de werkzaamheden van de regering; 20. spreekt nogmaals zijn steun uit voor de werkzaamheden van Europese politieke stichtingen om de democratische processen in Servië te versterken en de opkomst van een nieuwe generatie politieke leiders te bevorderen; 21. uit zijn bezorgdheid over de zeer beperkte zichtbaarheid in Servië van de Europese integratieprocessen; herhaalt zijn oproep aan Servië, de Commissie, de Europese Dienst voor extern optreden (EDEO) en de EU-lidstaten om een actievere en doeltreffendere communicatiestrategie te volgen over de voordelen van de uitbreiding van de EU en over de steun die via EU-financiering wordt verleend, en het positieve voorbeeld van de buurlanden van Servië die al EU-lidstaten zijn, aan te voeren; 22. uit zijn bezorgdheid over het feit dat de publieke steun voor het EU-lidmaatschap in Servië aanzienlijk lager is dan in de rest van de regio en dat volgens de laatste peilingen een meerderheid van de Servische burgers tegen toetreding tot de Europese Unie is; verzoekt de Servische politieke leiders actiever en ondubbelzinnig hun gehechtheid aan de waarden van de EU in het openbaar debat kenbaar te maken en met Servische burgers buiten de grote steden in gesprek te gaan over de concrete voordelen van toetreding tot de EU; uit opnieuw zijn bezorgdheid over de rol van de door de overheid gefinancierde media bij de verspreiding van anti-EU-retoriek; verzoekt de nieuwe Nationale Assemblee de Europese toekomst van Servië te ondersteunen, onder meer door middel van haar eigen strategische communicatie; herhaalt dat het Europees Parlement bereid is om samen met Servische parlementsleden deel te nemen aan communicatieactiviteiten om de EU en haar beleid dichter bij de burgers van Servië te brengen; roept bepaalde regeringsfunctionarissen op hun steun voor anti-Europese desinformatiecampagnes te staken; 23. is ingenomen met het feit dat het EU-lidmaatschap het strategische doel van Servië blijft, maar betreurt het dat er op veel gebieden van de hervormingsagenda van Servië geen vooruitgang wordt geboekt en dat er zelfs sprake is van achteruitgang met betrekking tot kwesties die van cruciaal belang zijn voor de toetreding van het land tot de EU; 24. merkt op dat de vaststelling van de nieuwe toetredingsmethode niet heeft geleid tot een substantiële versnelling van het EU-toetredingsproces voor Servië en pleit ervoor die volledig uit te voeren; spoort de EU-commissaris voor Nabuurschap en Uitbreiding aan proactiever te zijn ten aanzien van het toetredingsproces voor Servië, met name op het gebied van fundamentele vrijheden, de democratie, de rechtsstaat en de bestrijding van corruptie en de georganiseerde misdaad; uit zijn bezorgdheid over de publieke aantijgingen dat de EU-commissaris voor Nabuurschap en Uitbreiding bepaalde kwesties in verband met de rechtsstaat in toetredingslanden bagatelliseert en spoort de Commissie aan naar behoren follow-up te geven aan de verzoeken van het Parlement in dit verband; 25. betreurt het feit dat het Europese integratieproces in Servië onvoldoende transparant blijkt te zijn nu belangrijke documenten, zoals de verslagen over de uitvoering van het nationale programma voor overname van het acquis, al jaren niet zijn gepubliceerd; 26. onderstreept dat de EU de grootste handelspartner van Servië is, wat hun wederzijdse, op vertrouwen gebaseerde betrekkingen en het uitzicht op het lidmaatschap versterkt, en betreurt daarom dat de Servische regering soms meer nadruk heeft gelegd op haar banden met China en Rusland dan op die met de EU; 27. neemt kennis van het initiatief van het Franse voorzitterschap van de Raad van de EU om een conferentie tussen de EU en de Westelijke Balkan te organiseren, en hoopt dat deze kans wordt aangegrepen om het uitbreidingsproces nieuw leven in te blazen en de landen van de Westelijke Balkan een duidelijk perspectief op toetreding te bieden; kijkt uit naar het Tsjechische voorzitterschap van de Raad van de EU en zijn verdere steun voor het uitbreidingsbeleid van de EU; is verheugd over de bijdrage van Servië aan de Conferentie over de toekomst van Europa in de vorm van 52 aanbevelingen; Democratie en de rechtsstaat 28. dringt er bij de nieuw verkozen meerderheid op aan zich te richten op het aanpakken van structurele tekortkomingen en het leveren van concrete en tastbare resultaten op het gebied van de rechtsstaat, de grondrechten, de vrijheid van meningsuiting, mediavrijheid, de bestrijding van corruptie en desinformatie, en de werking van democratische instellingen en het openbaar bestuur; is bezorgd over het feit dat het gebrek aan toezicht op de uitvoerende macht en het gebrek aan zinvolle openbare raadpleging bij verschillende gelegenheden de kwaliteit van de wetgeving negatief hebben beïnvloed en tot verstoringen in de bevoegdheidsverdeling hebben geleid; roept Servië op de scheiding der machten volledig door te voeren overeenkomstig zijn grondwet en democratische normen; benadrukt dat de invoering van checks-and-balances een voorwaarde is om buitensporige concentratie van politieke macht te voorkomen en herinnert eraan dat onafhankelijke media een hoeksteen vormen van een gezond democratisch debat; 29. is ingenomen met de recente grondwetswijzigingen naar aanleiding van het referendum in januari 2022, die tot doel hebben de onafhankelijkheid van het rechtsstelsel te vergroten; benadrukt dat het hervormingsproces ter versterking van de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht moet worden voortgezet, met name door middel van wetswijzigingen zodat deze grondwetswijzigingen doeltreffend doorgevoerd kunnen worden, op transparante en inclusieve wijze, in overeenstemming met Europese beste praktijken en de aanbevelingen van de Commissie van Venetië; betreurt de voortdurende druk op de rechterlijke macht en veroordeelt de publieke afwijzing van internationale vonnissen voor oorlogsmisdaden; verzoekt de nieuw verkozen meerderheid prioriteit te geven aan het versterken van de waarborgen voor de onafhankelijkheid en efficiëntie van de rechterlijke macht; benadrukt de noodzaak van aanvullende maatregelen om de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht volledig te waarborgen, in overeenstemming met recente grondwetswijzigingen; 30. onderstreept de voordelen van het decentralisatieproces en pleit voor de versterking van de bevoegdheden van de autonome provincie Vojvodina; herinnert eraan dat de Servische grondwet bepaalt dat de wet inzake de financiering van de autonome provincie Vojvodina eind 2008 had moeten zijn aangenomen en moedigt de toekomstige regering aan de kwestie onverwijld aan de Nationale Assemblee voor te leggen; 31. erkent dat er sprake is van enkele verbeteringen in het werk van de Nationale Assemblee, met name het verminderde gebruik van spoedprocedures en de vaststelling van een nieuwe gedragscode voor leden van de Nationale Assemblee, die in samenwerking met Greco is opgesteld; is echter bezorgd over het feit dat regeringsfunctionarissen in parlementaire debatten nog steeds opruiende taal hanteren jegens politieke tegenstanders, het maatschappelijk middenveld, de media en vertegenwoordigers van andere instellingen die andere politieke standpunten hebben; verzoekt de nieuwe Nationale Assemblee dergelijke praktijken niet te tolereren en haar gedragscode op doeltreffende wijze te handhaven; hoopt dat de negatieve praktijken die eerdere Nationale Vergaderingen hebben gekenmerkt, waaronder het overmatig gebruik van dringende wetgevingsprocedures en filibustering, niet opnieuw hun intrede zullen doen en moedigt de regering aan de zittingen van de Nationale Assemblee regelmatiger bij te wonen; 32. betreurt het dat het werk van de Nationale Assemblee werd belemmerd door een gebrek aan echt politiek debat tussen meerderheids- en oppositiepartijen; benadrukt het belang van een brede consensus tussen de partijen inzake EU-gerelateerde hervormingen met het oog op het waarborgen van de vooruitgang van het land in de richting van toetreding tot de EU; is bezorgd dat de Nationale Assemblee haar toezichthoudende rol niet vervult en dat de wetgevingsagenda uitsluitend door de regering wordt bepaald; roept de nieuwe parlementaire leiders en fracties op om zich ten behoeve van de burgers te concentreren op constructieve debatten in de Nationale Assemblee; 33. spreekt zijn voldoening uit over het feit dat de minderheidspartijen en -coalities in de nieuwe Servische Nationale Assemblee in totaal 13 vertegenwoordigers zullen hebben die de nationale gemeenschappen van Bosnië, Hongarije en Kroatië vertegenwoordigen; is bezorgd over het feit dat de Roma geen eigen vertegenwoordigers zullen hebben in de Nationale Assemblee; 34. verzoekt de Servische Nationale Assemblee erop toe te zien dat onafhankelijke regelgevende organen bevoegd zijn hun toezichthoudende rol op doeltreffende wijze te vervullen, door de uitvoering van de bevindingen en aanbevelingen van onafhankelijke regelgevende organen te ondersteunen en te monitoren; 35. spreekt nogmaals zijn bezorgdheid uit over de beperkte vooruitgang in de bestrijding van corruptie en georganiseerde misdaad en over verschillende spraakmakende corruptieschandalen die duiden op vermoedelijke banden tussen overheidsfunctionarissen en de georganiseerde misdaad; roept Servië op zijn inspanningen op te voeren om deze kwesties doeltreffend aan te pakken; roept de autoriteiten op zich te onthouden van commentaar op lopende onderzoeken en processen en geen druk meer uit te oefenen op de rechterlijke macht; 36. is verheugd over het tweede tussentijdse nalevingsverslag in het kader van de vierde evaluatieronde van Greco over Servië met betrekking tot de preventie van corruptie onder leden van de Nationale Assemblee, rechters en aanklagers, waarin is geconcludeerd dat Servië acht van de dertien aanbevelingen uit het verslag in het kader van de vierde evaluatieronde naar tevredenheid of op bevredigende wijze heeft uitgevoerd; pleit voor de uitvoering van de resterende aanbevelingen; neemt kennis van de vaststelling van een nieuwe wet inzake corruptiepreventie, die recentelijk werd gewijzigd in overeenstemming met de aanbevelingen van Greco; 37. verzoekt Servië met klem overtuigende resultaten te behalen, onder meer in de vorm van overtuigende resultaten met betrekking tot doeltreffend onderzoek op het gebied van de bestrijding van corruptie, met name in zaken die van groot openbaar belang zijn, en betere resultaten te behalen met betrekking tot onderzoek in zaken betreffende corruptie op hoog niveau, waarbij criminele vermogensbestanddelen in beslag moeten worden genomen; stelt met bezorgdheid vast dat er in de zaken Krušik en Telekom Srbija geen informatie beschikbaar is over formele onderzoeken; merkt op dat de zaak Jovanjica wordt behandeld via twee afzonderlijke aanklachten en dat onderzoeksmedia nieuwe gevallen van corruptie op hoog niveau aan het licht hebben gebracht, met name in de zogenaamde Pandora Papers; 38. herhaalt zijn oproep tot gerechtigheid met betrekking tot de onrechtmatige sloop van privé-eigendom in de wijk Savamala in Belgrado; wijst op de beschuldigingen dat de veroordeelde politieagent gedwongen werd de volledige verantwoordelijkheid voor de zaak op zich te nemen; uit nogmaals zijn bezorgdheid over de mogelijkheid dat deze zaak in de komende jaren zal verlopen; spoort de autoriteiten aan deze zaak volledig te onderzoeken en alle verantwoordelijken te vervolgen; 39. dringt er bij de autoriteiten op aan alle vermeende banden met de criminele groepering Belivuk te onderzoeken en te vervolgen; uit zijn bezorgdheid over de recente beschuldigingen dat Darko Saric vanuit de gevangenis in Servië leidinggaf aan een internationale criminele organisatie; 40. benadrukt dat IPA III voorziet in differentiëring of zelfs opschorting van financiering als er sprake is van aanzienlijke achteruitgang of een aanhoudend gebrek aan vooruitgang op het gebied van het cluster “fundamentele kwesties”, met inbegrip van de bestrijding van corruptie en georganiseerde misdaad, alsook mediavrijheid; roept in dit verband de EU en de landen van de Westelijke Balkan op een kader in te stellen voor een vruchtbare samenwerking tussen het Europees Openbaar Ministerie (EOM) en de landen van de Westelijke Balkan, om ervoor te zorgen dat het EOM zijn bevoegdheden op het gebied van IPA III-middelen in de landen van de Westelijke Balkan op doeltreffende wijze kan uitoefenen; 41. is verheugd over de goedkeuring van de wijzigingen van de wet inzake vrije toegang tot informatie van openbaar belang, waarmee tegemoet is gekomen aan de oproepen tot verbeterde transparantie met betrekking tot publieke beleidsvorming, zodat burgers zonder onnodige belemmeringen informatie van openbaar belang kunnen verkrijgen, en pleit voor de snelle uitvoering daarvan; 42. merkt op dat de strategie voor de ontwikkeling van het maatschappelijk middenveld is goedgekeurd, maar betreurt dat een bijbehorend actieplan ontbreekt; verzoekt de Commissie en de EDEO de nauwe samenwerking met het maatschappelijk middenveld en de media in Servië voort te zetten en hun activiteiten te ondersteunen; herinnert eraan dat een sterk en onafhankelijk maatschappelijk middenveld van essentieel belang is voor de democratie; verzoekt de Servische autoriteiten het maatschappelijk middenveld te betrekken bij het beleid en de besluitvorming, kritiek van het maatschappelijk middenveld niet af te doen als buitenlandse inmenging en een klimaat te scheppen dat bevorderlijk is voor het werk van alle maatschappelijke organisaties, zodat zij kunnen werken zonder angst voor intimidatie of zelfs criminalisering; 43. dringt er bij de Commissie op aan uitvoering te geven aan de aanbevelingen van Speciaal verslag nr. 01/2022 van de Europese Rekenkamer, teneinde ervoor te zorgen dat de financiële bijstand van de EU in de Westelijke Balkan een daadwerkelijke effect heeft op het gebied van de rechtsstaat, met name door richtsnoeren te ontwikkelen voor de toepassing van IPA III-bepalingen inzake differentiëring en striktere parlementaire controle van de bijstand; verzoekt de Commissie om financiering strenger te koppelen aan vooruitgang op het gebied van de rechtsstaat, de steun voor maatschappelijke organisaties en onafhankelijke mediakanalen te verhogen, en de verslaglegging en monitoring met betrekking tot projecten te verbeteren, conform de herhaalde verzoeken van het Parlement; pleit er in dit opzicht voor te zorgen dat door internationale donoren gesteunde programma’s met betrekking tot de rechtsstaat beter worden gecoördineerd; 44. betreurt het feit dat bepaalde delen van het historisch archief van het voormalige Joegoslavië nog steeds ontoegankelijk zijn; roept de autoriteiten nogmaals op om de toegang tot deze archieven te vergemakkelijken, met name die van de voormalige Joegoslavische geheime diensten (UDBA) en de geheime dienst van het Joegoslavische Volksleger (KOS), zodat misdaden uit het communistische tijdperk grondig kunnen worden onderzocht en aangekaart, en het verzoeningsproces kan worden vergemakkelijkt, en dringt erop aan dat deze archieven op hun verzoek worden teruggegeven aan de respectieve regeringen van de opvolgerstaten; 45. roept Servië op zijn verplichtingen na te komen en volledig samen te werken met het Internationaal Straftribunaal voor het voormalige Joegoslavië (ICTY) en het mechanisme voor de internationale straftribunalen (IRMCT), en uitvoering te geven aan al hun beslissingen; Fundamentele vrijheden en mensenrechten 46. veroordeelt de beperkingen van de vrijheid en onafhankelijkheid van de media en het misbruik van de media door de regerende meerderheid om een oneerlijk politiek voordeel te verkrijgen, politieke tegenstanders aan te vallen en desinformatie te verspreiden; benadrukt de negatieve gevolgen die deze beperkingen hebben voor de democratische processen in het land; stelt vast dat mededinging in de mediasector de mediapluriformiteit verbetert; 47. is ingenomen met de inspanningen van de regering om haar mediastrategie uit te voeren, maar betreurt tegelijkertijd praktijken die erop wijzen dat de autoriteiten de uitvoering ervan opzettelijk vertragen; merkt op dat er aanvullende stappen moeten worden gezet om de mediavrijheid verder te vergroten en verzoekt de Servische autoriteiten onmiddellijk maatregelen te nemen om de vrijheid van meningsuiting, de onafhankelijkheid van de media en de pluriformiteit van de media te waarborgen; 48. merkt op dat het misbruik van overheidsgelden voor het verkrijgen van eigendomsrechten op mediakanalen als een van de belangrijkste mechanismen voor toe-eigening van media in Servië wordt beschouwd; herinnert eraan dat informatie over media-eigendom beschikbaar moet zijn voor het publiek en dringt aan op meer transparantie inzake media-eigendom en -financiering, alsook op het creëren van een omgeving waarin onafhankelijke en onderzoeksmedia toegang hebben tot financiering en veilig kunnen functioneren; dringt aan op meer transparantie bij overheidsfinanciering van media; 49. merkt op dat verschillende recente verkiezingen van de leden van de regelgevende instantie voor de elektronische media (REM), alsook die van de leden van de raad van bestuur van Radio Televisie Servië in juni 2021, als controversieel werden gezien; wijst met bezorgdheid op sommige openbare beoordelingen dat de besluitvorming in de REM politiek gemotiveerd is; wijst op de nieuwe open uitnodiging voor de toewijzing van frequenties voor nationale televisiezenders en onderstreept het belang van een eerlijk en transparant proces; blijft bezorgd over kwesties in verband met mediaconcentratie in de zaak Telekom Srbija; onderstreept het belang van het verbeteren van de werking en onafhankelijkheid van de REM in overeenstemming met de aanbevelingen in het kader van de dialoog tussen de partijen, met het oog op het bevorderen van de pluriformiteit van de media en het uitvoeren van de mediastrategie; 50. stelt vast dat Servië onevenredige zichtbaarheid geeft aan derde landen en dat bepaalde mediakanalen de voornaamste bron van het anti-EU- en pro-Russische discours in Servië zijn; 51. betreurt de aanhoudende fysieke aanvallen, intimidatie, haatzaaiende uitlatingen en politieke laster tegen journalisten en het maatschappelijk middenveld, onder meer door parlementsleden en regeringsfunctionarissen; verzoekt de autoriteiten alle gevallen van dergelijke aanvallen te onderzoeken, de daders naar behoren te straffen en journalisten en mensenrechtenverdedigers meer veiligheid te bieden; uit zijn bezorgdheid over het feit dat mensenrechtenverdedigers, onderzoeksjournalisten, mediakanalen en maatschappelijke organisaties die kritiek uiten op het regeringsbeleid, aanhoudend in diskrediet worden gebracht en tot doelwit worden gemaakt; verzoekt Servië de mensenrechteninstellingen te versterken, hun onafhankelijkheid te waarborgen, hen van de nodige financiële en personele middelen te voorzien, en te zorgen voor de tijdige uitvoering van hun aanbevelingen; 52. verzoekt de Servische autoriteiten de volledige financiële en operationele onafhankelijkheid van de regelgevende instantie voor elektronische communicatie en postdiensten (RATEL) en de elektronische media (REM) te waarborgen in overeenstemming met het EU-acquis; pleit ervoor dat er zonder vertraging en op transparante en inclusieve wijze meer vooruitgang wordt geboekt ten aanzien van de uitvoering van het actieplan in het kader van de mediastrategie; 53. dringt erop aan dat het fundamentele recht op vreedzame bijeenkomsten overal geëerbiedigd wordt en dat rechtshandhavingsfunctionarissen zich onthouden van het gebruik van buitensporig geweld; veroordeelt het geweld van groepen extremisten en hooligans tijdens vreedzame demonstraties, zoals de demonstratie in november 2021 tegen de muurschildering van Ratko Mladić in Belgrado en de milieudemonstraties in december 2021 in Šabac en Belgrado; blijft bezorgd over de berichten dat de politie haar beschermende functie tijdens deze milieudemonstraties niet heeft vervuld; verzoekt de regering ervoor te zorgen dat de muurschilderingen waarin veroordeelde oorlogsmisdadigers worden verheerlijkt, worden weggenomen en dat er een doeltreffend onderzoek wordt ingesteld naar aanvallen op demonstranten, ook naar overheidsfunctionarissen die erbij betrokken waren; pleit voor een volledig onderzoek naar de eventuele banden tussen hooligans en de politie; betreurt de strafrechtelijke aanklachten tegen een aantal burgers; dringt erop aan een einde te maken aan deze onevenredige beperkingen van het recht op vreedzame vergadering; 54. is ingenomen met de aanneming van een nieuwe wet inzake gendergelijkheid en met wijzigingen van de wet inzake het verbod op discriminatie en verzoekt de regering erop toe te zien dat deze wetten snel worden toegepast; herhaalt dat coördinatie, een doeltreffende institutionele structuur en samenwerking met het maatschappelijk middenveld noodzakelijk zijn om de mensenrechten en politieke vrijheden van vrouwen en kwetsbare groepen te bevorderen; verzoekt Servië de situatie op het gebied van gendergelijkheid en vrouwenrechten te verbeteren, onder andere door voorrang te geven aan gendermainstreaming en nauwere samenwerking met het maatschappelijk middenveld, met name vrouwenorganisaties; 55. is ingenomen met de goedkeuring van een nieuwe strategie inzake geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld; benadrukt echter dat deze uitgevoerd en verbeterd moet worden en dringt aan op een coherente beleidsaanpak voor de tenuitvoerlegging van het Verdrag van Istanbul, op basis van het stellen van prioriteiten en toewijzen van voldoende middelen om gendergerelateerd geweld te voorkomen, slachtoffers van misdrijven te beschermen en daders te vervolgen; 56. betreurt het feit dat de Nationale Assemblee in de vorige zittingsperiode de door het Ministerie van Mensenrechten en de Rechten van Minderheden en Sociale Dialoog opgestelde wet inzake homoseksuele partnerrelaties niet heeft aangenomen; verzoekt de nieuwe en pluriformere Nationale Assemblee dit alsnog te doen; 57. verzoekt de Servische autoriteiten zich meer in te spannen om de niet-discriminerende behandeling van etnische, religieuze en seksuele minderheden en andere kwetsbare groepen te waarborgen en de uitvoering van een positieve agenda op dit gebied voort te zetten, volledig in overeenstemming met de EU-beginselen en -wetgeving; roept de autoriteiten op actief onderzoek te doen naar door haat ingegeven misdrijven en de daders te veroordelen; veroordeelt de etnische haat die wordt gepropageerd door bepaalde regeringsfunctionarissen en politici; 58. verzoekt Servië ervoor te zorgen dat minderheidsgroepen gelijke kansen krijgen, met name wat betreft onderwijs, het gebruik van minderheidstalen, toegang tot de media en religieuze diensten in minderheidstalen, adequate vertegenwoordiging in het politieke en culturele leven, media in handen van de overheid, het openbaar bestuur en de rechterlijke macht, een positief klimaat voor onderwijs in minderheidstalen te creëren en het drukken van leerboeken in minderheidstalen te intensiveren; roept Servië op het cultureel erfgoed en de talen en tradities van zijn nationale minderheden te beschermen en te bevorderen; verzoekt Servië alle nodige maatregelen te nemen om ervoor te zorgen dat de samenstelling van alle bestuursniveaus de nationale samenstelling van de bevolking op hun respectieve grondgebied weerspiegelt; 59. veroordeelt de manipulatie van de versnippering van minderheidsgroepen en spreekt zijn bezorgdheid uit over de onwil van de Servische autoriteiten om de intergouvernementele overeenkomst inzake de bescherming van minderheden consequent en volledig uit te voeren; merkt op dat er meer moet worden gedaan om de antidiscriminatiewetgeving op actieve wijze uit te voeren; 60. is verheugd over de toezegging van de Servische autoriteiten om de organisatie van de EuroPride in Belgrado te ondersteunen als sleutelmoment voor de lhbti+-gemeenschap in Servië en in de regio; verzoekt de regering en de politiediensten zorg te dragen voor de soepele planning en organisatie van het programma, alsook voor de veiligheid en het welzijn van de deelnemers; pleit voor meer maatregelen in de strijd tegen intimidatie, haatpropaganda en haatmisdrijven ten aanzien van lhbti+-personen; 61. veroordeelt opnieuw de vermeende dwangarbeid en schending van de mensenrechten en mensenhandel in het geval van ongeveer 500 Vietnamese burgers op de bouwplaats van de fabriek van het Chinese bedrijf Linglong in Servië; merkt op dat de eerste stappen zijn gezet en dat er inspecties zijn uitgevoerd, en verzoekt de Servische autoriteiten de zaak te onderzoeken en ervoor te zorgen dat de arbeidsrechten van burgers en ingezetenen worden geëerbiedigd; verzoekt Servië te zorgen voor een betere afstemming op het arbeidsrecht van de EU en zich te houden aan de desbetreffende verdragen van de Internationale Arbeidsorganisatie die het land heeft geratificeerd; benadrukt dat de Servische arbeids- en milieuwetgeving ook van toepassing moet zijn op Chinese bedrijven die in het land actief zijn; 62. betreurt de deportatie van een Bahreinse onderdaan naar zijn land ondanks de voorlopige maatregel van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens dat zijn uitlevering moest worden uitgesteld; herinnert eraan dat Servië de grondrechten van alle mensen op zijn grondgebied moet eerbiedigen; spoort de Servische autoriteiten aan hun internationale verplichtingen na te komen en volledig uitvoering te geven aan alle arresten van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens; 63. wijst op het belang van samenwerking met de EU bij de bestrijding van mensenhandel en het smokkelen van migranten via de “Balkanroute”; is ingenomen met de samenwerking van Servië op het gebied van migratiebeheer met zijn buurlanden en EU-lidstaten, en benadrukt dat de mensenrechten en de internationale normen en beginselen volledig moeten worden geëerbiedigd; 64. is zeer bezorgd over de verspreiding van desinformatie over Russische agressie tegen Oekraïne, ook door mediakanalen die nauwe banden met de regering onderhouden; verzoekt de Servische autoriteiten resoluut op te treden tegen desinformatie en het meest wijdverspreide nepnieuws te weerleggen; verzoekt de Servië en de Commissie de infrastructuur te versterken om desinformatie, Russische propaganda en andere hybride bedreigingen te bestrijden, en een door feiten onderbouwde respons op de korte- en langetermijnrisico’s van desinformatie in de Westelijke Balkan te bevorderen; benadrukt dat alle politieke leiders de verantwoordelijkheid hebben om de verspreiding van kwaadwillende desinformatie over de Russische agressie tegen Oekraïne een halt toe te roepen; merkt op dat een tolerante houding ten aanzien van kwaadaardige externe invloeden ernstige negatieve gevolgen kan hebben voor de vooruitzichten van Servië op toetreding tot de EU; 65. is met name bezorgd over de desinformatieberichten die afkomstig zijn van het Kremlin en worden uitgezonden via Sputnik Srbija en andere binnenlandse spelers; verzoekt de Servische autoriteiten zich aan te sluiten bij de EU-sancties en passende maatregelen te nemen om te voorkomen dat Russia Today en Sputnik Srbija nepnieuws en desinformatie kunnen verspreiden; maakt zich ernstig zorgen over het feit dat door de overheid gefinancierde of gesteunde tabloidkranten en sommige televisiezenders die nationale uitzendingen verzorgen, tot de voornaamste bronnen van desinformatie behoren; betreurt het feit dat de openbare omroep sinds het begin van de niet-uitgelokte Russische invasie van Oekraïne Russische propagandataal bezigt, zoals “een speciale militaire operatie”; 66. is zeer gealarmeerd over het feit dat de EU-toetredingslanden in de Westelijke Balkan bijzonder zwaar worden getroffen door buitenlandse inmenging en desinformatiecampagnes vanuit Rusland en China; is bezorgd dat landen zoals Servië en Hongarije Rusland en China helpen hun geopolitieke doelstellingen te verwezenlijken; verzoekt de Europese Dienst voor extern optreden (EDEO) zich proactiever op te stellen en zich te concentreren op het vergroten van de geloofwaardigheid van de EU in de regio en het uitbreiden van de monitoringactiviteiten door de taskforce strategische communicatie van de EDEO (StratCom), en hierbij bijzondere nadruk te leggen op de grensoverschrijdende gevaren die samenhangen met desinformatie vanuit landen in en rond de Westelijke Balkan; 67. onderstreept het belang van een dialoog met het maatschappelijk middenveld en de private sector in Servië die gericht is op het coördineren van de inspanningen om desinformatie in zowel Servië als de regio te bestrijden; merkt in dit opzicht op dat Servië gebaat zou zijn bij een nauwere betrokkenheid in de deskundigengroepen van het Agentschap van de Europese Unie voor cyberbeveiliging (Enisa); 68. waardeert het werk van de StratCom-taskforce voor de Westelijke Balkan van de EDEO, die tot taak heeft gecoördineerde en consistente EU-communicatie te waarborgen, veerkracht te bevorderen en tegen de EU gerichte desinformatie en manipulatie van informatie tegen te gaan; dringt aan op de versterking van de maatregelen voor strategische communicatie en een uitbreiding van het aantal medewerkers, onder meer door de mogelijkheid een regionale strategische communicatiepost op te zetten in de Westelijke Balkan; Verzoening en goede nabuurschapsbetrekkingen 69. is ingenomen met de deelname van Servië aan regionale samenwerkingsmechanismen en moedigt het land aan zich meer in te zetten voor het verbeteren van de bilaterale betrekkingen met andere uitbreidingslanden en aangrenzende EU-lidstaten; prijst zijn besluit om circa 600 000 COVID-19-vaccins aan de regio te doneren, onder meer aan Noord-Macedonië, Montenegro, en Bosnië en Herzegovina; moedigt het land aan om op alle niveaus te werken aan het bevorderen van verzoening en het verbeteren van goede nabuurschapsbetrekkingen, het uitvoeren van bilaterale overeenkomsten en het oplossen van onopgeloste bilaterale kwesties met zijn buurlanden, met name grensafbakening, statenopvolging, de teruggave van cultuurgoederen en de ontsluiting van militaire archieven; 70. benadrukt de toezegging van Servië om samen te werken met buurlanden om het probleem van vermiste personen aan te pakken en benadrukt dat verzoening met buurlanden een voorwaarde is voor de normalisering van de regionale betrekkingen; uit zijn bezorgdheid over de goedkeuring van de wet inzake cultureel erfgoed; dringt aan op de volledige eerbiediging van het cultureel erfgoed en de bevordering van culturele samenwerking en wijst nogmaals op het belang van de bescherming van de talen van nationale minderheden in Servië in overeenstemming met wetten en bilaterale overeenkomsten met buurlanden; 71. is ingenomen met de oproepen van de Servische autoriteiten tot de terugkeer van Bosnische Serviërs voor werkzaamheden bij de instellingen van Bosnië en Herzegovina; 72. bevestigt nogmaals zijn eenduidige steun voor de door de EU gefaciliteerde dialoog tussen Belgrado en Pristina en prijst het werk van de speciale vertegenwoordiger van de EU voor de dialoog tussen Belgrado en Pristina, Miroslav Lajčák; wijst nogmaals op het belang van de constructieve houding van zowel de Servische als de Kosovaarse autoriteiten om tot een alomvattende, juridisch bindende en op wederzijdse erkenning gebaseerde normaliseringsovereenkomst te komen, die van cruciaal belang is voor beide landen om vooruitgang te kunnen boeken op hun respectieve weg naar de EU en die zal bijdragen tot stabiliteit en welvaart in de regio; dringt erop aan dat alle eerdere overeenkomsten tussen Belgrado en Pristina te goeder trouw en tijdig worden nageleefd en volledig worden uitgevoerd, inclusief die voor de oprichting van de vereniging/gemeenschap van gemeenten met een Servische meerderheid; 73. verzoekt de EDEO een mechanisme op te zetten om de uitvoering van alle tot op heden gesloten overeenkomsten te monitoren en te verifiëren, en periodiek verslag uit te brengen aan het Europees Parlement over de stand van zaken; roept de EU-actoren op de lokale autoriteiten te steunen in het kader van de oprichting van de vereniging/gemeenschap van gemeenten met een Servische meerderheid als onderdeel van een wederzijdse overeenkomst; 74. dringt aan op verdere actieve en constructieve betrokkenheid bij de door de EU gefaciliteerde dialoog; dringt er bij de regeringen van Servië en Kosovo op aan af te zien van maatregelen die het vertrouwen tussen de partijen kunnen ondermijnen en de constructieve voortzetting van de dialoog in gevaar kunnen brengen; herhaalt zijn oproep tot het verbeteren van de kwaliteit van de dialoog door middel van de deelname van vrouwen, meer transparantie ten opzichte van het publiek, en de zinvolle betrokkenheid van het maatschappelijk middenveld; 75. verzoekt de autoriteiten van Servië en Kosovo om interpersoonlijke contacten tussen lokale gemeenschappen te bevorderen, teneinde de dialoog te versterken, ook op niet-gouvernementeel niveau; prijst culturele en jongereninitiatieven, zoals het jaarlijkse grensoverschrijdende kunstfestival Mirëdita, Dobar Dan, dat de samenwerking tussen Kosovaarse Albanezen en Serviërs bevordert; 76. is ingenomen met het feit dat Servië en Kosovo het stappenplan voor de tenuitvoerlegging van de energieovereenkomsten hebben aangenomen, wat een belangrijke stap voorwaarts is in de door de EU gefaciliteerde dialoog met het oog op het behalen van concrete resultaten voor alle burgers; dringt bij zowel Servië als Kosovo aan op meer inspanningen en op oplossingen voor de kwestie van vermiste personen en gerechtigheid met betrekking tot oorlogsmisdaden die in de jaren negentig tijdens de Joegoslavische oorlogen zijn gepleegd; verzoekt de regering om deze onderwerpen ook aan de orde te stellen in het kader van de dialoog tussen Belgrado en Pristina en om samenwerking tussen Servië en Kosovo tot stand te brengen; 77. betreurt dat de regering van Kosovo het voorstel van internationale bemiddelaars heeft verworpen om de inzameling van de stembiljetten van kiesgerechtigde burgers mogelijk te maken, zodat deze hun stem kunnen uitbrengen op Kosovaars grondgebied bij het constitutioneel referendum van 16 januari 2022 en bij de Servische verkiezingen van 3 april 2022, zoals voorheen gebruikelijk was; 78. betreurt de destabiliserende activiteiten aan de grens in het noorden van Kosovo in september 2021 en roept Belgrado en Pristina op alle kwesties door middel van dialoog op te lossen; betreurt het feit dat er geen overeenstemming is bereikt door de werkgroep die belast is met het vinden van een oplossing inzake het gebruik van kentekenplaten; roept beide partijen op zo snel mogelijk met een definitieve oplossing te komen ter bevordering van de economische en politieke betrekkingen in het kader van de door de EU gefaciliteerde dialoog; betreurt verscheidene gevallen waarin functionarissen geen toegang kregen tot het grondgebied van Kosovo of Servië; roept beide partijen ertoe op alle bezoeken te behandelen op een wijze die bevorderlijk is voor het normalisatieproces; 79. neemt nota van de klachten van etnische Albanezen uit de Presevo-vallei die niet mochten stemmen en blijkbaar uit de gemeentelijke basisadministratie van hun verblijfplaats waren geschrapt, waarmee de Servische autoriteiten hun hun grond- en politieke rechten hadden ontzegd; maakt zich ernstig zorgen over de aantijgingen en de onderzoeken die erop wijzen dat de Servische autoriteiten misbruik maken van de wet inzake het verblijf van burgers, alsook over de systematische en discriminerende “passivisering” van de woonadressen van burgers van Albanese afkomst in het zuiden van Servië; pleit ervoor dat er grondig, onafhankelijk onderzoek wordt ingesteld naar deze aantijgingen en verzoekt de Servische autoriteiten een einde te maken aan alle discriminerende praktijken en gerichtheid; 80. is verheugd over de aanneming van de nieuwe nationale strategie voor de vervolging van oorlogsmisdaden voor de periode 2021-2026, over de recente aanvang van de werkzaamheden door verschillende instanties en over de rapportagemechanismen in verband met deze werkzaamheden; wijst op het belang van een transparante en inclusieve uitvoering van de strategie; dringt er bij de Servische autoriteiten op aan doortastend op te treden tegen de verheerlijking van veroordeelde oorlogsmisdadigers en een einde te maken aan iedere vorm van verdeeldheid zaaiende retoriek en acties die de integriteit van de buurlanden ondermijnen en de regionale stabiliteit en verzoening bedreigen; dringt er bij de Servische autoriteiten op aan blijk te geven van een oprechte inzet om oorlogsmisdaden te onderzoeken en voor de rechter te brengen; herhaalt dat er in Europa geen plaats is voor het ontkennen van genocide; 81. benadrukt het belang van regionale samenwerking met betrekking tot oorlogsmisdaden en vermiste personen en verzoekt de Servische autoriteiten alle vormen van haatzaaiende taal, intimidatiecampagnes, de openlijke goedkeuring en ontkenning van genocide, misdaden tegen de menselijkheid en oorlogsmisdaden te veroordelen; betreurt het dat bepaalde Servische autoriteiten en politici de genocide van Srebrenica nog altijd ontkennen; verzoekt de Servische autoriteiten de voortzetting van processen voor oorlogsmisdaden te waarborgen, ook op plaatselijk niveau, en gerechtigheid voor slachtoffers te krijgen door de erkenning en eerbiediging van rechterlijke vonnissen inzake oorlogsmisdaden, en door straffeloosheid met betrekking tot oorlogsmisdaden tegen te gaan, vermissingen te onderzoeken, onderzoek naar graven te verrichten, en nationale aanklagers bij de berechting van daders te ondersteunen; 82. veroordeelt de toenemende aanwezigheid van veroordeelde oorlogsmisdadigers, zoals Veselin Šljivančanin, Dragoljub Ojdanić en Nikola Šainović, in de mediaruimte, die zij gebruiken om haat en onverdraagzaamheid jegens nationale minderheden in Servië te verspreiden; 83. dringt er bij de EU en haar bondgenoten op aan de werkzaamheden op het gebied van verzoening verder op te voeren; is ingenomen met de hernieuwde betrokkenheid van de EU-bondgenoten, met name de benoeming van speciale gezanten van de VS, het VK en Duitsland voor de Westelijke Balkan, en roept hen op nauw samen te werken en hun optreden te coördineren met de EU-gezant teneinde de hefboomwerking te versterken en coherent advies en samenhangende ondersteuning te verlenen; 84. spreekt nogmaals zijn steun uit voor het initiatief tot oprichting van de regionale commissie voor de vaststelling van feiten over oorlogsmisdaden en andere ernstige schendingen van de mensenrechten die zijn begaan op het grondgebied van het voormalige Joegoslavië (Recom); 85. is ingenomen met de start van de uitrol van een roamingvrije zone in de hele Westelijke Balkan op 1 juli 2021, die de connectiviteit verbetert en tastbare en concrete voordelen oplevert voor burgers en bedrijven in de regio; is ingenomen met de goedkeuring van de verklaring van Brdo, die is ondertekend door EU-ambtenaren en leiders van de landen van de Westelijke Balkan en waarin het belang van deze prestatie wordt erkend; dringt er bij de Raad en de Commissie op aan samen te werken met de autoriteiten van de landen van de Westelijke Balkan voor de afschaffing van roamingtarieven tussen de Westelijke Balkan en de Europese Unie; 86. spoort de Servische autoriteiten aan hun ondubbelzinnige steun uit te spreken voor de oprichting van een gemeenschappelijke regionale markt in het kader van het proces van Berlijn als stap in de richting van toetreding tot de EU; benadrukt dat alle regionale regelingen voor economische samenwerking in de Westelijke Balkan inclusief en aanvaardbaar voor alle zes landen moeten zijn, dat ze samenwerking op voet van gelijkheid tussen alle zes landen tot stand moeten brengen en de verdere afstemming op de EU-normen en het acquis moeten versterken; Sociaal-economische hervormingen 87. is ingenomen met de vooruitgang die is geboekt bij de ontwikkeling van een functionerende markteconomie, hoewel de staat een flinke vinger in de pap houdt, en met het feit dat de gevolgen van de COVID-19-crisis voor de economie met succes zijn beperkt, onder meer door middel van tijdige fiscale en monetaire steunmaatregelen; verzoekt de Servische autoriteiten niettemin te voorzien in pandemiegerelateerde steun voor kwetsbare huishoudens en bedrijven; stelt vast dat de EU Servië van essentiële steun is blijven voorzien voor zijn sociaal-economisch herstel en acute medische behoeften, met inbegrip van extra steun van 10 miljoen EUR; 88. stelt met bezorgdheid vast dat geen van de in het eerdere verslag door onderzoeksjournalisten geuite beschuldigingen van manipulatie door de overheid van COVID-19-statistieken voor politieke doeleinden, is onderzocht; benadrukt dat vertrouwen en transparantie van bijzonder groot belang zijn voor de inspanningen van de regering in de strijd tegen COVID-19, en spoort de Servische regering daarom aan de burgers van alle relevante statistieken te voorzien; 89. merkt op dat de arbeidsmarkt ondanks verbeteringen nog steeds te kampen heeft met structurele problemen en demografische en migratiegerelateerde uitdagingen; verzoekt Servië de situatie van vrouwen op de arbeidsmarkt te verbeteren en onderwijs en opleiding verder af te stemmen op de behoeften van de arbeidsmarkt, met name op het gebied van beroepsonderwijs en -opleiding en in het kader van de groene en digitale transitie; 90. maakt zich ernstig zorgen over de sociaal-economische situatie in verschillende regio’s in het zuiden van Servië; verzoekt de Servische regering alle beschuldigingen te onderzoeken met betrekking tot het gebruik van instrumenten voor sociale bijstand om kiezers onder druk te zetten, met name kwetsbare groepen en leden van de Roma-minderheid; verzoekt de Servische regering het hoofd te bieden aan uitdagingen in de vorm van armoede en werkloosheid in deze en andere delen van het land en ervoor te zorgen dat het sociale en het werkgelegenheidsbeleid voorzien zijn van voldoende financiële en institutionele middelen; 91. verzoekt Servië zijn vermogen om statistieken te verstrekken en een volkstelling uit te voeren te vergroten, in overeenstemming met de hoogste internationale normen en de betrokkenheid van onafhankelijke waarnemers; 92. is ernstig bezorgd over de ontvolking en de aanhoudende emigratie van menselijk kapitaal in Servië; is ingenomen met de initiatieven en innovatieve aanpak van de Servische regering om deze trends, met inbegrip van demografische veranderingen, tegen te gaan, door samen te werken met internationale organisaties via een reeks gerichte sectoroverschrijdende beleidsmaatregelen teneinde het hoofd te bieden aan demografische bedreigingen, nu de gestage bevolkingsdaling nog altijd een belangrijke uitdaging voor de economische ontwikkeling vormt; verzoekt de nieuwe regering meer aandacht te besteden aan jongerenbeleid; merkt op dat er meer maatregelen nodig zijn voor de sociaaleconomische ontwikkeling van de grensregio’s om ontvolking in die gebieden te voorkomen; herinnert eraan dat de grensoverschrijdende samenwerkingsprogramma’s in het kader van IPA III hiertoe kunnen worden ingezet; 93. is ingenomen met de uitvoering van programma’s ter ondersteuning van kleine en middelgrote ondernemingen, en met name met de verlaging van de kosten van leningen voor kmo’s; verzoekt Servië de resterende tekortkomingen aan te pakken, waaronder het onstabiele ondernemingsklimaat en oneerlijke concurrentie; is ingenomen met de inzet van Servië in het proces van regionale markintegratie in de Westelijke Balkan, die na verdere economische integratie met de eengemaakte markt van de EU de benodigde investeringen zal aantrekken en nieuwe kansen voor burgers en het bedrijfsleven zal creëren; 94. uit opnieuw zijn bezorgdheid over de toenemende afhankelijkheid van Servië van Chinese investeringen en over de omvang van de leningen die Servië aan China zal moeten terugbetalen; dringt er bij de Servische autoriteiten op aan de transparantie te verbeteren en de wettelijke naleving van de milieueffectbeoordelingsvereisten in sterk vervuilende industrieën te versterken voor Chinese, Russische en andere niet-democratische buitenlandse investeringen die voortvloeien uit bilaterale overeenkomsten inzake strategische samenwerking; betreurt de recente levering van Chinese raketsystemen aan Servië; 95. benadrukt dat de landen van de Westelijke Balkan een centrale rol toegekend moet worden in het Global Gateway-initiatief van de EU, en dat hun transparante en duurzame investeringen moeten worden geboden die een alternatief vormen voor de schadelijke investeringen en leningen van China en andere autoritaire regimes; 96. neemt kennis van de intrekking van de wijzigingen inzake de onteigeningswet en dringt aan op een breder openbaar debat over deze kwestie; 97. is ingenomen met de verbeteringen bij de bestrijding van witwaspraktijken en de financiering van terrorisme, maar pleit voor betere resultaten op het gebied van onderzoeken in het geval van witwaspraktijken; merkt op dat de infrastructuur- en bouwsector belangrijke bronnen van illegaal geld zijn en moedigt Servië aan het risico op illegale geldstromen in de bouwsector tot een minimum te beperken, en belastingontduiking en corruptie in de infrastructuursector terug te dringen; verzoekt Servië erop toe te zien dat aanbevelingen van de Financiële-actiegroep (FATF) te goeder trouw worden uitgevoerd; 98. uit zijn bezorgdheid over het gebrek aan vooruitgang met betrekking tot de “lijst”, waaruit blijkt dat overheidsinstanties het rechtskader misbruiken om particuliere organisaties uit het maatschappelijk middenveld en media die kritiek uiten op het regeringsbeleid aan te pakken; herinnert eraan dat de Servische dienst voor witwaspreventie het Servische Ministerie van Financiën heeft opgeroepen om deze kwesties grondig te onderzoeken; 99. wijst op de conditionaliteit van financiering in het kader van IPA III en het economisch en investeringsplan voor de Westelijke Balkan (EIP); erkent het belang van IPA III en het EIP voor de ondersteuning van het hervormingsproces, de groene transitie, duurzame connectiviteit, menselijk kapitaal, concurrentievermogen en inclusieve groei, alsook voor de versterking van regionale en grensoverschrijdende samenwerking; Milieu, energie en vervoer 100. is verheugd over de concrete maatregelen die zijn genomen voor de geleidelijke sluiting van kolencentrales; uit zijn ernstige bezorgdheid over het feit dat Servië, ondanks de huidige uitdagingen op het gebied van het klimaat en het milieu, nog steeds investeert in een nieuwe kolencentrale; dringt er bij de autoriteiten op aan een geïntegreerd nationaal energie- en klimaatplan vast te stellen dat in overeenstemming is met de emissiedoelstelling van de Europese Green Deal voor 2050 en de groene agenda voor de Westelijke Balkan; 101. verzoekt de nationale autoriteiten de wet inzake het gebruik van hernieuwbare energiebronnen snel uit te voeren en een breder publiek debat te voeren over de energietransitie en de lopende bouw van tientallen kleine waterkrachtcentrales; 102. verzoekt Servië meer inspanningen te leveren om zijn energievoorziening en zijn totale energiemix te diversifiëren, met name om zijn afhankelijkheid van Rusland te verminderen, alsook zijn investeringen te verhogen en zijn energie-infrastructuur te moderniseren met het oog op de noodzakelijke transitie van fossiele brandstoffen naar hernieuwbare vormen van energie; wijst in dit kader op het belang van de aanleg van de verbinding met Bulgarije; dringt er bij de Commissie op aan ervoor te zorgen dat de IPA-middelen bijdragen tot de totstandbrenging van een klimaatneutrale economie in Servië, met volledige inachtneming van de Overeenkomst van Parijs en de decarbonisatiestreefcijfers van de EU, en de benodigde technische ondersteuning te verlenen om dit doel te bereiken; 103. onderstreept dat een gebrek aan efficiëntie in de energiesector kritieke gevolgen heeft voor het algehele economische concurrentievermogen van het land en roept het land op doelgericht te werken aan de overgang naar een groene en circulaire economie door fossiele energiebronnen uit te faseren en het recyclingpercentage van hulpbronnen en materialen aanzienlijk te verhogen; 104. neemt met bezorgdheid nota van de consequent gebrekkige naleving en de daaruit voortvloeiende schending van het Verdrag tot oprichting van de Energiegemeenschap, en roept Servië op uitvoering te geven aan de aanbevelingen van dat verdrag om zijn activiteiten op energiegebied in overeenstemming te brengen met het derde energiepakket en het energiebeleid van de EU; 105. uit nogmaals zijn bezorgdheid over de sterke luchtverontreiniging en dringt er bij de autoriteiten op aan vaart te zetten achter de uitvoering van de luchtkwaliteitsplannen; betreurt het feit dat veel steden in Servië, met name Belgrado, Smederevo, Bor, en de valleien van de rivieren de Kolubara en de Tamnava wat betreft de luchtkwaliteit vaak op de lijst van de meest vervuilde steden ter wereld voorkomen; spoort de autoriteiten aan snel maatregelen te nemen om de luchtkwaliteit te verbeteren, met name in grote steden en industriële gebieden; beklemtoont dat het belangrijk is om duurzame oplossingen te vinden en het gebruik van bruinkool en andere koolsoorten met een lage calorische waarde voor de opwekking van energie en verwarming te beperken; 106. is ernstig bezorgd over de door China gefinancierde projecten voor de opwekking van elektriciteit met behulp van steenkool en de gevolgen daarvan voor het milieu en de luchtkwaliteit; merkt op dat het goedkeuringsproces van het programma voor de bescherming van de lucht momenteel gaande is en is ingenomen met kleinschalige subsidies aan gemeenten voor verbeteringen op het gebied van luchtkwaliteit en afvalbeheer en met de financiering van de uitvoering van projecten ter vermindering van de luchtverontreiniging in Servië; 107. spreekt opnieuw zijn teleurstelling uit over het gebrek aan actie inzake de vervuiling van de rivier de Dragovishtitsa die het gevolg is van de exploitatie van mijnen in de regio, en over de schadelijke gevolgen ervan voor de gezondheid van de plaatselijke bevolking en het milieu; 108. onderstreept dat de wetgeving, uitvoering en handhaving inzake het afvalbeheer moeten worden verbeterd en dat de maatregelen voor de afvalhiërarchie en de circulaire economie versneld moeten worden ingevoerd en toegepast; 109. neemt kennis van de intrekking van de vergunningen om onderzoek uit te voeren in het kader van het project voor de winning en verwerking van lithium in West-Servië; verzoekt de Servische autoriteiten in dit proces volledig transparant te zijn en een uitgebreide effectbeoordeling uit te voeren, met inbegrip van openbare raadplegingen met de betrokken lokale gemeenschappen bij de afgifte van vergunningen; 110. spreekt zijn diepe bezorgdheid uit over de ernstige problemen met betrekking tot corruptie en de rechtsstaat op het gebied van milieukwesties en over het algehele gebrek aan transparantie en aan milieu- en sociale effectbeoordelingen bij infrastructuurprojecten; wijst in dit verband op de opening van cluster 4 (Groene agenda en duurzame connectiviteit) in de toetredingsonderhandelingen met de EU; verzoekt om gehoor te geven aan de legitieme zorgen die tijdens milieudemonstraties zijn geuit en deze tijdens de onderhandelingen aan de orde te stellen; 111. dringt aan op een uitbreiding van de totale oppervlakte van het beschermde Servische grondgebied en op het waarborgen van de uitvoering van maatregelen en een adequate financiering van natuurbescherming; pleit voor de consequente toepassing van de wet inzake natuurbescherming en de wet inzake het gebruik van hernieuwbare energiebronnen teneinde een halt toe te roepen aan schadelijke projecten in beschermde gebieden; 112. is ingenomen met de goedkeuring van het afvalbeheerprogramma en merkt op dat het proces voor de openbare presentatie van het actieplan voor het afvalbeheerprogramma voor de periode 2022-2024 aan de gang is; merkt op dat het milieu-informatiesysteem in gebruik is genomen en dat burgers hier milieuproblemen kunnen melden; 113. pleit voor een herbeoordeling van alle tot dusver uitgevoerde projecten voor de bouw van kleine waterkrachtcentrales om na te gaan of de wetten en procedures bij de afgifte van alle vergunningen naar behoren in acht zijn genomen; pleit ervoor dat in alle gevallen van een duidelijke schending van de wetgeving, zoals in de zaak-Rakita, onmiddellijk maatregelen worden genomen om de rivieren terug te brengen in de staat waarin zij zich vóór de bouw van de kleine waterkrachtcentrales bevonden; pleit voor het verwijderen van faciliteiten die kusten, meren, waterlopen en grondwater in gevaar brengen; wijst op de noodzaak van toezicht op elk project dat de watervoorraden in gevaar brengt en dat moet worden opgenomen in de lijst van projecten waarvoor een milieueffectbeoordeling vereist is; dringt aan op heroverweging van de privatisering van het Jaroslav Cerni-instituut voor waterbeheer; 114. is verheugd over de vooruitgang die Servië boekt bij de hervorming van zijn spoorwegsysteem; spoort Servië aan te waarborgen dat investeringen in zijn vervoerinfrastructuur in overeenstemming zijn met de strategie voor duurzame en slimme mobiliteit van de EU en dat zij de Servische economie maximaal voordeel opleveren; o o o 115. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de voorzitter van de Europese Raad, de Commissie, de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid, de regeringen en parlementen van de lidstaten, en de president, de regering en de Nationale Assemblee van Servië. Het Europees Parlement, – gezien de stabilisatie- en associatieovereenkomst tussen de Europese Unie en de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie, enerzijds, en Kosovo, anderzijds, die op 1 april 2016 van kracht is geworden (1) , – gezien de kaderovereenkomst tussen de Europese Unie en Kosovo inzake de algemene beginselen voor de deelname van Kosovo aan EU-programma’s, die van kracht is sinds 1 augustus 2017 (2) , – gezien de conclusies van het voorzitterschap van de bijeenkomst van de Europese Raad in Thessaloniki op 19 en 20 juni 2003, – gezien de verklaring van Sofia van de top EU-Westelijke Balkan op 17 mei 2018, – gezien de verklaring van Zagreb van de top EU-Westelijke Balkan op 6 mei 2020, – gezien de verklaring van Brdo van de top EU-Westelijke Balkan op 6 oktober 2021, – gezien het op 28 augustus 2014 gestarte proces van Berlijn en de achtste top in het kader van het proces van Berlijn op 5 juli 2021, – gezien de top in Sofia van 10 november 2020, de Verklaring van de leiders van de Westelijke Balkan over de gemeenschappelijke regionale markt van 9 november 2020 en de Verklaring van Sofia over de groene agenda voor de Westelijke Balkan van 10 november 2020, – gezien Resolutie 1244 van de VN-Veiligheidsraad van 10 juni 1999, het advies van het Internationaal Gerechtshof van 22 juli 2010 over de vraag of de eenzijdige onafhankelijkheidsverklaring van Kosovo in overeenstemming is met het internationaal recht, en Resolutie 64/298 van de Algemene Vergadering van de VN van 9 september 2010, waarin nota werd genomen van het advies van het Internationaal Gerechtshof en de bereidheid van de EU tot medewerking aan een dialoog tussen Servië en Kosovo werd verwelkomd, – gezien het eerste akkoord over beginselen betreffende de normalisering van de betrekkingen tussen de regeringen van Servië en Kosovo van 19 april 2013, de akkoorden van 25 augustus 2015 en de lopende door de EU gefaciliteerde dialoog over de normalisering van de betrekkingen, – gezien Besluit (GBVB) 2021/904 van de Raad van 3 juni 2021 tot wijziging van Gemeenschappelijk Optreden 2008/124/GBVB inzake de rechtsstaatmissie van de Europese Unie in Kosovo (EULEX Kosovo) (3) , waarin het mandaat van de missie is verlengd tot 14 juni 2023, – gezien de mededeling van de Commissie van 5 februari 2020 getiteld “Bevordering van het toetredingsproces – Een geloofwaardig EU-perspectief voor de Westelijke Balkan” ( COM(2020)0057 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 6 oktober 2020 getiteld “Een economisch en investeringsplan voor de Westelijke Balkan” ( COM(2020)0641 ) en het bijbehorend werkdocument van de diensten van de Commissie van 6 oktober 2020 getiteld “Guidelines for the Implementation of the Green Agenda for the Western Balkans” (SWD(2020)0223), – gezien Verordening (EU) 2021/1529 van het Europees Parlement en de Raad van 15 september 2021 tot vaststelling van het instrument voor pretoetredingssteun (IPA III) (4) , – gezien de mededeling van de Commissie van 19 oktober 2021 over het EU-uitbreidingsbeleid 2021 ( COM(2021)0644 ) en het bijbehorend werkdocument van de diensten van de Commissie getiteld “Kosovo 2021 Report” (SWD(2021)0292), – gezien de beoordeling van de Commissie van 22 april 2021 van het economische hervormingsprogramma van Kosovo voor de periode 2021-2023 (SWD(2021)0093) en de op 12 juli 2021 door de Raad aangenomen gezamenlijke conclusies van de economische en financiële dialoog tussen de EU en de landen van de Westelijke Balkan en Turkije, – gezien de mededeling van de Commissie van 29 april 2020 getiteld “Steun aan de Westelijke Balkan voor de bestrijding van COVID-19 en het herstel na de pandemie” ( COM(2020)0315 ), – gezien het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EG) nr. 539/2001 tot vaststelling van de lijst van derde landen waarvan de onderdanen bij overschrijding van de buitengrenzen in het bezit moeten zijn van een visum en de lijst van derde landen waarvan de onderdanen van die plicht zijn vrijgesteld (Kosovo) ( COM(2016)0277 ), en gezien zijn standpunt van 28 maart 2019 over het voorstel van de Commissie (5) , – gezien het eindverslag van de verkiezingswaarnemingsmissie van de Europese Unie over de gemeenteraadsverkiezingen in Kosovo in 2021, – gezien de conclusies van de vierde bijeenkomst van de Stabilisatie- en associatieraad tussen de Europese Unie en Kosovo, gehouden te Brussel op 7 december 2021, – gezien de conclusies van de Raad van 14 december 2021 over uitbreiding en het stabilisatie- en associatieproces, – gezien het Speciaal verslag van de Europese Rekenkamer van 10 januari 2022, getiteld “EU-steun voor de rechtsstaat in de Westelijke Balkan: ondanks inspanningen nog steeds fundamentele problemen”, – gezien zijn aanbeveling van 19 juni 2020 aan de Raad, de Commissie en de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid betreffende de Westelijke Balkan, naar aanleiding van de top van 2020 (6) , – gezien de verklaring en de aanbevelingen van de zevende en achtste bijeenkomsten van het Parlementair Stabilisatie- en Associatiecomité EU-Kosovo, die hebben plaatsgevonden op 4 en 5 november 2021 en op 9 en 10 maart 2022, – gezien de gezamenlijke verklaring van de tweede top van het Europees Parlement en de voorzitters van de parlementen van de landen van de Westelijke Balkan van 28 juni 2021, die werd bijeengeroepen door de voorzitter van het Europees Parlement, – gezien zijn eerdere resoluties over het land, – gezien zijn resolutie van 25 maart 2021 over de Commissieverslagen 2019-2020 over Kosovo (7) , – gezien zijn resolutie van 15 december 2021 over samenwerking bij de bestrijding van georganiseerde misdaad in de Westelijke Balkan (8) , – gezien artikel 54 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie buitenlandse zaken ( A9-0179/2022 ), A. overwegende dat elk uitbreidingsland op zijn eigen verdiensten wordt beoordeeld en dat het tijdschema en de voortgang van de toetreding afhangen van de uitvoering van de noodzakelijke hervormingen; B. overwegende dat vijf lidstaten van de EU Kosovo niet als onafhankelijke staat hebben erkend; C. overwegende dat de democratie en rechtsstaat de fundamentele waarden vormen waarop de EU is gegrondvest; overwegende dat de resterende uitdagingen op deze gebieden moeten worden aangepakt door middel van ingrijpende en veelomvattende hervormingen; D. overwegende dat een alomvattende, juridisch bindende overeenkomst voor de normalisering van de betrekkingen tussen Servië en Kosovo van cruciaal belang is opdat beide landen vooruitgang kunnen boeken op hun respectieve weg naar de EU; overwegende dat een dergelijke overeenkomst in grote mate zou bijdragen tot het verbeteren van de algehele stabiliteit van de regio; E. overwegende dat er geen visumliberalisering is toegestaan aan Kosovo, hoewel het land sinds 2018 aan alle benchmarks voldoet; F. overwegende dat Kosovo aanzienlijke vorderingen heeft gemaakt voor wat de bestrijding van corruptie en georganiseerde misdaad betreft; G. overwegende dat de Europese Unie de grootste handelspartner van Kosovo is en in 2020 goed was voor 33 % van de totale uitvoer en 50 % van de totale invoer; H. overwegende dat de EU de belangrijkste strategische partner van Kosovo blijft en de toezegging van Kosovo tot toetreding tot de EU steunt, met name in de vorm van het IPA III, het economisch en investeringsplan voor de Westelijke Balkan en macrofinanciële bijstand; I. overwegende dat de EU de grootste verstrekker van financiële bijstand aan Kosovo is, en overwegende dat Kosovo in het kader van het IPA pretoetredingssteun ontvangt, in de periode 2007-2020 in totaal 1,21 miljard EUR; J. overwegende dat de Commissie in het kader van het IPA II een pakket van 70 miljoen EUR heeft goedgekeurd om de toegang van de landen van de Westelijke Balkan tot de door de EU-lidstaten aangeschafte COVID-19-vaccins te helpen financieren; K. overwegende dat de steun uit IPA III gebaseerd is op strikte randvoorwaarden en voorziet in een differentiëring en opschorting van de bijstand bij achteruitgang op het gebied van democratie, mensenrechten en de rechtsstaat; Inspanningen met het oog op uitbreiding 1. is ingenomen met het aanhoudende engagement van Kosovo om de EU-gerelateerde hervormingen voort te zetten en met de overweldigende consensus tussen politieke partijen over en de steun van de Kosovaarse bevolking voor toetreding tot de EU en de omarming van een Europese identiteit; neemt nota van de grote regeringsmeerderheid in het Kosovaarse parlement na de algemene verkiezingen en roept de regering ertoe op gebruik te maken van deze stabiele meerderheid om onverwijld werk te maken van de noodzakelijke hervormingen; 2. verzoekt de EU-lidstaten prioriteit te geven aan uitbreiding, de beloofde voordelen toe te kennen zodra aan de voorwaarden is voldaan alsook de informatie-uitwisseling met EU-burgers over die uitbreiding te verbeteren; 3. verheugt zich over de toegenomen politieke stabiliteit en het resolute engagement van de regering om verdere vooruitgang te boeken op haar weg naar de EU zoals blijkt uit de goedkeuring van het actieplan voor de Europese hervormingsagenda II en van het nationale programma voor de tenuitvoerlegging van de stabilisatie- en associatieovereenkomst 2022-2026; onderstreept dat er meer administratieve capaciteit nodig is en dat er binnen de Kosovaarse instellingen een coherente coördinatiestructuur moet worden opgezet met het oog op het doeltreffende gebruik van deze capaciteit; 4. looft het vreedzame en ordelijke verloop van de vervroegde parlementsverkiezingen van 14 februari 2021 en van de gemeenteraadsverkiezingen van 17 oktober en 14 november 2021; betreurt evenwel het kleine aantal vrouwelijke kandidaten stelt, de beperkte politieke concurrentie en de begrensde keuzevrijheid en vrijheid van meningsuiting in de Kosovo-Servische gemeenten, waarvan melding wordt gemaakt in de verslagen van de verkiezingswaarnemingsmissies van de EU; 5. is ingenomen met het feit dat het parlement van Kosovo op 13 april 2021 een ad-hoccommissie voor verkiezingshervormingen heeft opgericht; vraagt Kosovo dringend iets te doen aan de reeds lang bestaande tekortkomingen van het verkiezingsproces, met name wat betreft campagneregels, het stemmen van burgers in het buitenland en de juistheid van de kiezerslijsten; betreurt dat veel van de aanbevelingen die sinds 2013 zijn gedaan door eerdere verkiezingswaarnemingsmissies van de EU, dode letter blijven en onderstreept dat voor deze hervormingen, die al veel eerder hadden moeten worden doorgevoerd, een sterk politiek engagement en de zinvolle betrokkenheid van politieke partijen en maatschappelijk middenveld nodig zijn; 6. betreurt ten zeerste dat de Raad er niet in geslaagd is de visumvrije regeling voor Kosovo tot stand te brengen; benadrukt zijn onverdeelde solidariteit en medeleven met de burgers van het land; herhaalt zijn oproep aan de landen die deel uitmaken van de Raad om dringend werk te maken van de goedkeuring van een visumvrije regeling voor de burgers van Kosovo, aangezien Kosovo nog steeds het enige land in de Westelijke Balkan zonder visumliberaliseringsregeling is, hoewel het sinds 2018 voldoet aan alle benchmarks; 7. onderstreept dat het uitblijven van visumliberalisering de uitvoering van de EU-programma’s belemmert, rechtstreekse gevolgen heeft voor de Kosovaarse burgers en criminele netwerken aanmoedigt; merkt op dat verdere vertragingen de geloofwaardigheid van de EU en haar reputatie als betrouwbare partner en ernstige geopolitieke speler ondermijnen en aldus ook negatieve gevolgen kunnen hebben voor de dialoog tussen Kosovo en Servië; onderstreept dat visumliberalisering Kosovo dichter bij de EU kan brengen door reizen, culturele en educatieve uitwisselingen en handel te vergemakkelijken; 8. staat volledig achter de kandidatuur van Kosovo voor lidmaatschap van de Raad van Europa en roept alle EU-lidstaten ertoe op deze kandidatuur alsook de aanvragen van Kosovo om zich bij andere internationale organisaties aan te sluiten, te steunen; 9. neemt eveneens kennis van het voornemen van Kosovo om in 2022 het lidmaatschap van de Europese Unie aan te vragen en te streven naar de status van kandidaat-lidstaat, benadrukt evenwel dat er voor geen enkele kandidaat-lidstaat of potentiële kandidaat-lidstaat een versnelde procedure bestaat, en herinnert eraan dat alle landen die streven naar lidmaatschap van de EU worden beoordeeld op hun eigen verdiensten op het gebied van de verwezenlijking, uitvoering en naleving van de reeks criteria en gemeenschappelijke Europese waarden; 10. onderstreept dat de verdere normalisering van de betrekkingen met Servië, op basis van wederzijdse erkenning, een noodzakelijke voorwaarde vormt opdat beide landen hun weg naar lidmaatschap van de EU kunnen voortzetten; erkent dat Kosovo zich ten volle inzet om vooruitgang te boeken in de onderhandelingen met Servië over een voor beide partijen voordelige oplossing voor de resterende problemen, en spoort de Kosovaarse autoriteiten er daarom toe aan hun inspanningen opnieuw te concentreren op de bevordering en uitvoering van het proces van de dialoog tussen Pristina en Belgrado, en niet te vroeg om EU-lidmaatschap te verzoeken, met als doel hun bevolking niet te ontgoochelen; 11. benadrukt dat de onafhankelijkheid van Kosovo onomkeerbaar is; is verheugd over het feit dat Israël Kosovo op 4 september 2020 heeft erkend; betreurt evenwel dat vijf EU-lidstaten Kosovo nog niet hebben erkend, en roept die lidstaten ertoe op dat meteen te doen en de Europese vooruitzichten voor Kosovo opnieuw te bevestigen; merkt op dat de EU de grootste geldverschaffer, handelspartner en investeerder van Kosovo is; 12. merkt op dat de Russische invasie van Oekraïne een bron van grote bezorgdheid vormt voor de Westelijke Balkan, met name voor de burgers van Kosovo; is ingenomen met de goedkeuring van de resolutie van het parlement van Kosovo waarin de militaire agressie tegen en de inval van Oekraïne door de Russische Federatie krachtig worden veroordeeld, en looft Kosovo voor het snelle besluit om net als de EU sancties te nemen tegen Rusland en voor zijn sterke solidariteit met Oekraïne; is van mening dat Kosovo zich hiermee een zeer betrouwbare partner toont, die diep verankerd is in de Europese en trans-Atlantische alliantie; is ingenomen met de bereidheid van Kosovo om Oekraïense vluchtelingen op te vangen en met de maatregelen die Kosovo neemt om hen te ondersteunen, zoals de invoering van het programma “Journalists in Residence”, dat Oekraïense journalisten in staat stelt in Kosovo te wonen en te werken; stelt met opluchting vast dat er de afgelopen tijd geen ernstige bedreigingen voor de veiligheid en de territoriale integriteit van Kosovo zijn gemeld; onderstreept dat een succesvolle integratie van het noorden en verdere inspanningen ter verbetering van het dagelijks leven van Serviërs in Kosovo wezenlijk kunnen bijdragen tot de algehele stabiliteit en veiligheid in het land; 13. juicht het toe dat Oekraïne en Moldavië tijdens de bijeenkomst van de Europese Raad op 23 en 24 juni 2022 de status van kandidaat-lidstaat is toegekend; herinnert er evenwel aan dat, om het uitbreidingsproces van de EU zijn geloofwaardigheid te laten behouden, het bestaande engagement ten aanzien van alle zes de landen van de Westelijke Balkan, inclusief Kosovo, gehandhaafd moet worden en het parallelle traject van de betrokken landen onverstoord moet worden voortgezet, op basis van verdienste, politieke afstemming, solidariteit op het gebied van internationale aangelegenheden, en overeengekomen verbintenissen; dringt aan op meer dynamiek in het uitbreidingsproces; Democratie en rechtsstaat 14. is ingenomen met de verhoogde inspanningen om corruptie te bestrijden, onder meer door de aanneming van de strategie en het actieplan inzake de rechtsstaat voor de periode 2021-2026, en onderstreept dat de uitvoering hiervan absoluut noodzakelijk is; prijst Kosovo voor het feit dat het 17 plaatsen is gestegen op de corruptieperceptie-index van Transparency International voor 2021; spoort Kosovo ertoe aan zijn resultaten op het gebied van de bestrijding van corruptie op hoog niveau en georganiseerde misdaad te blijven verbeteren en alle mogelijke banden met de politieke macht grondig te onderzoeken; dringt er bij de Kosovaarse autoriteiten op aan hun onderzoek naar en vervolging van gevallen van georganiseerde misdaad, met inbegrip van gevallen van mensenhandel en drugshandel, verder op te voeren, en actiever op te treden tegen het witwassen van geld; 15. prijst de inspanningen van Kosovo bij de bestrijding van terrorisme en gewelddadig extremisme en de repatriëring en integratie van buitenlandse strijders; moedigt Kosovo ertoe aan een nieuwe strategie vast te stellen voor de preventie van gewelddadig extremisme en radicalisme die tot terrorisme leiden, en hierbij in gedachten te houden dat het bij de uitvoering van de vorige strategie ontbrak aan institutionele coördinatie en financieringsinstrumenten; roept op tot actieve regionale samenwerking bij het bestrijden van potentiële terroristische activiteiten en het onderbreken van financiële stromen die bestemd zijn voor de financiering van terrorisme, en dringt aan op een betere coördinatie en uitwisseling van informatie tussen de relevante veiligheidsdiensten en agentschappen van de Republiek Kosovo en de EU; 16. vindt het verontrustend dat de rechterlijke macht nog altijd inefficiënt is en gevoelig blijft voor politieke inmenging; is in dit verband ingenomen met de voorstellen voor de hervorming van het stelsel van rechtsvervolging en onderstreept dat bij de tenuitvoerlegging van deze voorstellen ten volle rekening moet worden gehouden met het advies van de Commissie van Venetië; benadrukt dat dit van het grootste belang is om te zorgen voor onomkeerbare politieke onafhankelijkheid en integriteit van de rechterlijke macht en om de verantwoordingsplicht en transparantie van het Kosovaarse rechtsstelsel te verbeteren; 17. moedigt Kosovo ertoe aan meer inspanningen te leveren om de capaciteit van rechtshandhavingsinstanties te vergroten, vermogensaangiften af te dwingen en criminele vermogensbestanddelen in beslag te nemen; neemt in dit verband kennis van het voorstel voor een nieuw agentschap voor civiele confiscatie van vermogensbestanddelen en herhaalt dat er ten volle rekening moet worden gehouden met het advies van de Commissie van Venetië alvorens tot wetgeving over te gaan; 18. neemt kennis van de plannen van de regering voor de doorlichting van rechters en aanklagers, en onderstreept het belang van het advies van de Commissie van Venetië; benadrukt dat deze doorlichting het laatste redmiddel moet vormen en dringt erop aan dat de bedenkingen van de EU en de VS over een mogelijke verlamming van het rechtsstelsel niet worden genegeerd; spoort de Kosovaarse autoriteiten er ten stelligste toe aan ten volle gebruik te maken van reeds bestaande mechanismen en instrumenten om de onafhankelijkheid, doeltreffendheid, integriteit en het professionalisme van het Kosovaarse rechtsstelsel onmiddellijk te verbeteren; verheugt zich in dit verband over de samenwerking van de Kosovaarse autoriteiten met de EU; 19. wijst erop dat de EU herhaaldelijk heeft gepleit voor een eerlijke, transparante en op verdiensten gebaseerde selectie van de hoofdaanklager en betreurt dat de raad voor rechtsvervolging van Kosovo deze beginselen niet in acht heeft genomen bij de selectieprocedure; 20. is ingenomen met de inspanningen om het ambtenarenapparaat en de overheidsadministratie van Kosovo te depolitiseren en te professionaliseren, en verzoekt Kosovo zijn hervormingen van de overheidsadministratie en -financiën op progressieve en evenredige wijze op te voeren; wijst nogmaals op het belang van een gezond, gedepolitiseerd en burgergericht openbaar bestuur dat wordt aangesteld door middel van een concurrerend, op verdiensten gebaseerd, transparant en eerlijk proces; is ingenomen met de vooruitgang die is geboekt bij het opzetten van het nationaal centraal strafregister, dat door de EU wordt gesteund, en roept Kosovo ertoe op de resterende problemen op te lossen; 21. is ingenomen met de langverwachte goedkeuring door het parlement van Kosovo van de wetten inzake de financiering van politieke partijen en de openbaarmaking van activa, en dringt aan op een strikte tenuitvoerlegging van deze wetten; betreurt dat de vertegenwoordigers van Srpska Lista het voorzitterschap van het parlement van Kosovo voortdurend boycotten en betreurt het hoge absenteïsme van afgevaardigden in de zittingen van het parlement, waardoor sommige agendapunten worden geblokkeerd; is ingenomen met de goedkeuring in eerste lezing van de nieuwe verordening van het parlement op grond waarvan financiële sancties worden opgelegd aan parlementsleden die hun afwezigheid niet rechtvaardigen, en dringt aan op de spoedige definitieve goedkeuring en uitvoering ervan; 22. prijst het levendige en constructieve maatschappelijk middenveld van Kosovo voor zijn activiteiten en betrokkenheid; moedigt de regering ertoe aan coöperatieve en op wederzijds vertrouwen gebaseerde werkrelaties aan te gaan met dit maatschappelijke middenveld, en daarbij de onafhankelijkheid van het maatschappelijk middenveld te eerbiedigen, en ervoor te zorgen dat maatschappelijke organisaties op zinvolle wijze bij de diverse hervormingsprojecten, met name op het gebied van belangrijke wetgeving, worden betrokken; 23. dringt er bij de regering op aan gepast te reageren op geuite zorgen en uitvoering te geven aan de uitspraak van het Grondwettelijk Hof van 2016 waarbij percelen grond worden toegekend aan het Visoki Dečani-klooster; is bezorgd over het feit dat de autoriteiten deze rechterlijke beslissing nog altijd niet hebben uitgevoerd, waardoor de toezegging van de regering om de rechtsstaat en de eerbiediging van een onafhankelijke rechterlijke macht te handhaven, alsook de internationale reputatie van het land worden ondermijnd; onderstreept het belang van de tenuitvoerlegging van alle uitspraken van het Grondwettelijk Hof; roept de regering ertoe op een niet-selectieve benadering van het begrip rechtsstaat te hanteren; 24. prijst de werkzaamheden van de rechtsstaatmissie van de Europese Unie in Kosovo (EULEX) die de Kosovaarse autoriteiten heeft bijgestaan bij de oprichting van duurzame en onafhankelijke instellingen voor de rechtsstaat; is ingenomen met de verlenging van het mandaat van EULEX en met de recente inzet van een tijdelijke eenheid om de capaciteiten van de in het kader van EULEX geformeerde politie-eenheid te versterken; roept Kosovo op te blijven samenwerken met EULEX, alsook met de Speciale Kamers en het speciale openbaar ministerie, aangezien dit een belangrijk bewijs is van zijn toewijding aan de rechtsstaat; 25. is ingenomen met de in juli 2020 gesloten samenwerkingsovereenkomst tussen de Kosovaarse politie en Europol, die de basis zal vormen voor nauwere samenwerking bij de bestrijding van georganiseerde misdaad, terrorisme en extremisme, en roept de Kosovaarse autoriteiten ertoe op om deze kans optimaal te benutten; benadrukt in dit verband dat Interpol een belangrijk instrument vormt in de strijd tegen de georganiseerde misdaad; betreurt dat Kosovo nog geen lid is van Interpol, ondanks zijn veelvuldige pogingen daartoe, pleit voor de opname van Kosovo in Interpol en roept de EU-lidstaten ertoe op het verzoek van Kosovo om tot deze organisatie toe te treden, op proactieve wijze te ondersteunen; 26. dringt er bij de Commissie op aan uitvoering te geven aan de aanbevelingen van Speciaal verslag nr. 01/2022 van de Europese Rekenkamer, teneinde ervoor te zorgen dat de financiële bijstand van de EU in de Westelijke Balkan een effectieve impact heeft op het gebied van de rechtsstaat, met name door richtsnoeren te ontwikkelen voor de toepassing van IPA III-bepalingen inzake differentiëring en striktere parlementaire controle van de bijstand; verzoekt de Commissie om financiering strenger te koppelen aan de vooruitgang op het gebied van de rechtsstaat, de steun voor het maatschappelijk middenveld en onafhankelijke mediabronnen te verhogen, en de verslaglegging en monitoring met betrekking tot projecten te verbeteren, conform de herhaalde verzoeken van het Parlement; pleit in dit opzicht voor een betere coördinatie van de door internationale donoren gesteunde programma’s met betrekking tot de rechtsstaat; 27. roept de EU en de landen van de Westelijke Balkan ertoe op een kader in te stellen voor geslaagde samenwerking tussen het Europees Openbaar Ministerie (EOM) en de landen van de Westelijke Balkan, om ervoor te zorgen dat het EOM zijn bevoegdheden op het gebied van de EU-middelen, en met name IPA III-middelen, op doeltreffende wijze kan uitoefenen; Eerbiediging van de fundamentele vrijheden en de mensenrechten 28. merkt op dat het institutionele en rechtskader van Kosovo de bescherming van de mensenrechten, de rechten van minderheden en de grondrechten over de hele linie garandeert, maar dat de essentie in de uitvoering ligt; verzoekt Kosovo om kinderen met een handicap beter te integreren in onderwijsinstellingen; benadrukt dat er meer inspanningen nodig zijn om kinderen met een handicap toegang te bieden tot hoogwaardig onderwijs; 29. betreurt het feit dat het Kosovaarse parlement het ontwerp van het burgerlijk wetboek in eerste lezing niet heeft goedgekeurd, en dringt aan op goedkeuring ervan zodra het burgerlijk wetboek opnieuw aan de plenaire vergadering wordt voorgelegd, aangezien dit uitermate grote verbeteringen voor de Kosovaarse burgers met zich zou meebrengen, met name de situatie zou verbeteren van de kwetsbaarste groepen in de Kosovaarse samenleving, namelijk vrouwen, kinderen en lhbti+-personen, en een positief effect zou hebben op de economische ontwikkeling van Kosovo; spreekt zijn steun uit voor de opname van partnerschappen tussen personen van hetzelfde geslacht in de wetgeving, overeenkomstig de grondwet van Kosovo; 30. erkent dat er vooruitgang is geboekt op het gebied van wetgeving en beleid voor lhbti+-personen maar is bezorgd over het feit dat de uitvoering van deze wetgeving en dit beleid te wensen overlaat; veroordeelt alle discriminerende en denigrerende uitlatingen ten aanzien van de lhbti+-gemeenschap, die soms ook afkomstig zijn van hooggeplaatste politici; verzoekt de Kosovaarse leiders in dit verband om zich explicieter uit te spreken voor fundamentele mensenrechten voor alle burgers, inclusief lhbti+-personen; 31. betreurt dat de initiatieven om de Servische gemeenschap te betrekken bij de politieke, sociale en economische structuren van Kosovo, uiterst beperkt blijven; verzoekt de Kosovaarse regering en de vertegenwoordigers van de Kosovaarse Serviërs hun belofte gestand te doen om zich in te zetten voor de interne dialoog en daadwerkelijk samen te werken met onafhankelijke maatschappelijke organisaties in Servische gemeenschappen, met name in het noorden, met als doel deze met succes te integreren; roept de EU ertoe op intercommunautaire programma’s verder te faciliteren en te ondersteunen; is ingenomen met de inspanningen van de Kosovaarse autoriteiten om racisme te bestrijden en interetnische incidenten aan te pakken; 32. herhaalt dat de institutionalisering van het leren van officiële talen in Kosovo en de gelijke beschikbaarheid van diensten en informatie in alle officiële talen van essentieel belang zijn; is in dit verband ingenomen met de oprichting van de faculteit Balkanstudies aan de universiteit van Pristina en het besluit om een talencentrum te openen voor het leren van de officiële talen van Kosovo; 33. pleit opnieuw voor meer inclusie van personen die tot een minderheid behoren, onder wie Roma, Ashkali, Egyptenaren, Bosniërs, Turken en Gorani, en van personen met een handicap en ontheemden, door hun toegang te bieden tot aangepaste gezondheidszorg, sociale bescherming, onderwijs, justitie, huisvesting, de arbeidsmarkt en andere sociale en openbare diensten, alsook tot politieke en sociale besluitvorming, en pleit voor een efficiënt optreden tegen de intersectionele vormen van discriminatie waarmee deze groepen worden geconfronteerd middels een systemische institutionele aanpak; dringt aan op grotere inspanningen om zigeunerhaat te bestrijden; moedigt de regering ertoe aan de werkzaamheden op het gebied van een nieuwe strategie en nieuw actieplan 2021-2026 voor de inclusie van Roma, Ashkali en Balkan-Egyptenaren in Kosovo te versnellen; 34. dringt aan op de dringende herziening van schoolboeken voor middelbaar onderwijs waarin onjuiste informatie wordt verstrekt en discriminerende taal en beschrijvingen worden gebruikt ten aanzien van etnische minderheden, seksuele minderheden en vrouwen; moedigt overheidsinstanties aan tot het voortzetten van het door de EU gesteunde initiatief voor steun van de Europese Unie voor het basis- en voortgezet onderwijs, dat eind 2021 van start is gegaan en tot doel heeft deze schoolboeken te actualiseren; 35. prijst de vreedzame co-existentie van religieuze gemeenschappen in Kosovo en spoort Kosovo aan tot meer inspanningen om minderheidsgroepen gelijke kansen en adequate vertegenwoordiging in het politieke en culturele leven te bieden en om het cultureel erfgoed en de talen en tradities van de Kosovaarse nationale en religieuze minderheden te beschermen en te bevorderen; is ingenomen met het initiatief van de regering van Kosovo om in het kader van de interne dialoog regelmatig overleg te plegen en bijeen te komen met alle gemeenschappen die in Kosovo wonen, en is verheugd over de instelling van de nieuwe functie binnen de regering van vicepremier voor minderhedenkwesties en mensenrechten; 36. erkent dat de Kosovaarse grondwet bijzonder progressief is wat de rechten van minderheden betreft; betreurt in dat verband dat het verzoekschrift ondertekend door bijna 500 mensen die zichzelf van oudsher als Bulgaars beschouwen, dat in mei 2018 is ingediend bij het parlement van Kosovo, nog steeds niet in behandeling is genomen en beveelt aan dat de rechten van minderheden in wetten worden verankerd en in de praktijk worden gewaarborgd; 37. onderstreept dat de vrije media een essentiële pijler van de democratie vormen en dat journalisten moeten worden beschermd tegen politieke druk; veroordeelt de politieke druk waaraan zij blootgesteld zijn en het gebruik van strategische rechtszaken tegen publieke participatie om hen te intimideren, hetgeen ook tot zelfcensuur leidt; benadrukt dat het gebruik van lasterlijk taalgebruik tegen journalisten onaanvaardbaar is; waarschuwt voor verklaringen waarin de media worden gestigmatiseerd, met name die van ambtenaren en publieke figuren die het goede voorbeeld moeten geven; 38. merkt op dat het medialandschap de afgelopen jaren is ontregeld en dat grootschalige investeringen hebben geleid tot een toenemende invloed van de particuliere sector op grote mediakanalen en dat onlinemedia vaak worden gebruikt voor commerciële en politieke chantage; herhaalt dat de transparantie van de media moet worden gewaarborgd, onder meer met betrekking tot media-eigendom; is verheugd over de benoeming van de nieuwe raad van bestuur van de Kosovaarse radio- en televisiemaatschappij (RTK) middels een transparante en op verdiensten gebaseerde procedure; dringt aan op een duurzame oplossing ter waarborging van de redactionele onafhankelijkheid van de RTK; 39. is ernstig bezorgd over het aanhoudend hoge niveau van huiselijk en gendergerelateerd geweld en geweld tegen kinderen en het hoge aantal gevallen van vrouwenmoorden in Kosovo, en maakt zich eveneens grote zorgen over het tekortschieten van de rechterlijke macht voor wat de efficiënte vervolging van vrouwenmoorden en gevallen van gendergerelateerd geweld betreft; dringt aan op de daadwerkelijke tenuitvoerlegging van de nationale strategie tegen huiselijk en gendergerelateerd geweld; onderstreept dat onderwijs van cruciaal belang is om discriminatie op grond van geslacht te bestrijden; wijst op de noodzaak van de goede werking van het systeem van bescherming, preventie en berechting van alle vormen van gendergerelateerd geweld, onder meer door een vermeerdering van het aantal genderbewuste rechtshandhavingsinstanties en rechters, de steun voor opvangcentra voor vrouwen, rechtsbijstand aan slachtoffers en bewustmakingscampagnes; 40. is ingenomen met de goedkeuring van de nationale strategie voor de bescherming tegen huiselijk geweld en geweld tegen vrouwen, het wetsontwerp inzake schadeloosstelling van slachtoffers van misdrijven en de goedkeuring van de herzieningen inzake gratis rechtsbijstand, die kosteloze rechtsbijstand aan slachtoffers van huiselijk geweld, gendergerelateerd geweld en seksueel geweld garandeert; is ingenomen met de inspanningen van Kosovo om de algehele coördinatie op het gebied van gendergelijkheid te verbeteren maar dringt aan op verdere vooruitgang bij de verwezenlijking van gendergelijkheid en de bevordering van de rechten van vrouwen, onder meer door prioriteit te geven aan gendermainstreaming en nauwere samenwerking met het maatschappelijk middenveld, met name vrouwenorganisaties; 41. is bijzonder gealarmeerd door het feit dat de EU-toetredingslanden in de Westelijke Balkan bijzonder zwaar worden getroffen door buitenlandse inmenging en desinformatiecampagnes vanuit Rusland en China; is bezorgd over het feit dat landen zoals Hongarije en Servië China en Rusland helpen hun geopolitieke doelstellingen te verwezenlijken; veroordeelt in het bijzonder de langdurige desinformatiecampagnes van de door de Russische staat gecontroleerde Servisch-talige zender Sputnik Serbia, die regelmatig misinformatie verspreidt om etnische conflicten aan te wakkeren, de status van Kosovo als staat te delegitimeren, het bestuur van Kosovo te destabiliseren en de betrekkingen van Kosovo met de EU te ondermijnen; 42. beveelt aan dialogen te starten met het maatschappelijk middenveld in de Westelijke Balkan en de particuliere sector om inspanningen te coördineren om desinformatie in de regio te bestrijden, waarbij de nadruk moet liggen op onderzoek en analyse en de benutting van regionale expertise; verzoekt de Commissie de nodige infrastructuur op te zetten voor een op feiten gebaseerde respons op de korte- en langetermijnrisico’s van desinformatie in de Westelijke Balkan; verzoekt de Europese Dienst voor extern optreden (EDEO) zich proactiever op te stellen en zich toe te spitsen op het vergroten van de geloofwaardigheid van de EU in de regio, veeleer dan het verdedigen van deze geloofwaardigheid, alsook op de uitbreiding van de monitoring door de taskforce strategische communicatie van de EDEO (StratCom), en hierbij bijzondere nadruk te leggen op de grensoverschrijdende gevaren die samenhangen met desinformatie vanuit landen in en rond de Westelijke Balkan; 43. verzoekt de EU tegen deze achtergrond haar steun voor en haar samenwerking met Kosovo voor wat betreft de strijd tegen desinformatie en kwaadaardige hybride activiteiten die de EU-vooruitzichten van de regio trachten te ondermijnen, met name afkomstig van Rusland en China, onverwijld te versterken; Verzoening en goede nabuurschapsbetrekkingen 44. is ingenomen met de actieve deelname van Kosovo aan de regionale samenwerkingsmechanismen, zoals de gemeenschappelijke regionale markt en de groene agenda voor de Westelijke Balkan; verheugt zich over de diverse bilaterale samenwerkingsovereenkomsten tussen Kosovo, Noord-Macedonië en Albanië; 45. is ingenomen met de samenwerking van de zes landen van de Westelijke Balkan binnen de gemeenschappelijke regionale markt; merkt op dat de gemeenschappelijke regionale markt een geïntegreerde markt van 18 miljoen mensen vormt en zeer concurrerend is; verzoekt de regering van Kosovo constructief deel te nemen aan de uitvoering van de routekaart voor de gemeenschappelijke regionale markt, met name voor wat betreft de onvoltooide onderhandelingen over vier overeenkomsten inzake mobiliteit en erkenning van diploma’s; 46. benadrukt dat alle vormen van regionale economische samenwerking in de Westelijke Balkan inclusief en aanvaardbaar moeten zijn voor alle zes landen, en een samenwerking op gelijke voet tot stand moeten brengen waarbij tegelijkertijd een verdere afstemming op de EU-normen en het acquis wordt versterkt; spreekt in dit verband zijn voorbehoud uit ten aanzien van het Open Balkan-initiatief, waar niet alle zes landen aan deelnemen, en is ervan overtuigd dat dit initiatief op EU-regels gebaseerd moet zijn en alleen positieve gevolgen mag hebben voor het EU-integratieproces; 47. herbevestigt zijn eenduidige steun voor de door de EU gefaciliteerde dialoog tussen Belgrado en Pristina en prijst het werk van de speciale vertegenwoordiger van de EU voor de dialoog tussen Belgrado en Pristina, Miroslav Lajčák; wijst nogmaals op het belang van de constructieve houding van zowel de Servische als de Kosovaarse autoriteiten om tot een alomvattende, juridisch bindende en op wederzijdse erkenning gebaseerde normaliseringsovereenkomst te komen, die van cruciaal belang is voor beide landen om vooruitgang te kunnen boeken op hun respectieve weg naar de EU en die zal bijdragen tot stabiliteit en welvaart in de regio; verwacht van de EU dat zij doeltreffender bemiddelt tussen de partijen, teneinde de huidige impasse te doorbreken, en dringt erop aan dat alle eerdere overeenkomsten worden geëerbiedigd en volledig ten uitvoer worden gelegd, te goeder trouw en zonder uitstel, inclusief de overeenkomst over de oprichting van een vereniging van gemeenten met een Servische meerderheid in Kosovo, die een belangrijk onderdeel vormt van het volledige normaliseringsproces en tegemoet komt aan de belangrijkste behoeften van de Servische gemeenschap, maar de werking van de Kosovaarse instellingen niet mag ondermijnen; 48. verzoekt de EDEO een mechanisme op te zetten om de uitvoering van alle tot op heden gesloten overeenkomsten te monitoren en te verifiëren, en periodiek verslag uit te brengen aan het Europees Parlement over de stand van zaken; verzoekt de EU-actoren de Kosovaarse autoriteiten te ondersteunen, onder meer door concrete veiligheidsgaranties en kansen voor sociaal-economische integratie te bieden bij het toewerken naar de vereniging van gemeenten met een Servische meerderheid, conform de grondwet van Kosovo en in het kader van een wederzijdse overeenkomst; 49. pleit voor een actieve, constructieve en oprechtere inzet van vertegenwoordigers van Kosovo in de door de EU gefaciliteerde dialoog onder leiding van de speciale vertegenwoordiger van de EU, om te komen tot een alomvattende, duurzame en wettelijk bindende overeenkomst die in overeenstemming is met het internationale recht; herhaalt zijn oproep om de kwaliteit van het proces van de dialoog te verbeteren door middel van deelname van vrouwen, onder meer in het onderhandelingsteam, meer transparantie ten aanzien van het publiek en zinvolle betrokkenheid van het maatschappelijk middenveld; 50. spreekt nogmaals zijn teleurstelling uit over het feit dat de brug van Mitrovica ondanks de voltooiing van de renovatiewerkzaamheden nog altijd niet is opengesteld voor alle verkeer; onderstreept dat de heropening van de brug van het grootste belang is voor het vrije verkeer van burgers en om de verdeeldheid tussen gemeenschappen te overwinnen en het verzoeningsproces te bevorderen; verzoekt de Commissie de inspanningen voor de afronding en volledige uitvoering van het door de EU gefinancierde project op te voeren; verzoekt de autoriteiten van Servië en Kosovo om interpersoonlijke contacten tussen lokale gemeenschappen te bevorderen, teneinde de dialoog te versterken, ook op niet-gouvernementeel niveau; 51. betreurt dat de regering van Kosovo niet is ingegaan op het voorstel van internationale bemiddelaars om de inzameling van de stembiljetten van kiesgerechtigde burgers mogelijk te maken, zodat deze hun stem kunnen uitbrengen op Kosovaars grondgebied bij de Servische verkiezingen van 3 april 2022, zoals voorheen de gewoonte was, waardoor de toezegging van de regering om de burger- en politieke rechten van al haar burgers te beschermen, met inbegrip van leden van minderheidsgroepen, wordt ondermijnd; 52. dringt bij zowel Servië als Kosovo aan op meer inspanningen en oplossingen voor de kwesties van vermiste personen en gerechtigheid voor oorlogsmisdaden, alsook op het verlenen van toegang tot relevante locaties waar zich de overblijfselen van vermiste personen bevinden; verzoekt de Kosovaarse regering om deze onderwerpen ook aan te pakken in het kader van de dialoog tussen Belgrado en Pristina en om samenwerking tussen Kosovo en Servië tot stand te brengen; onderstreept dat de oprichting van en de samenwerking met een speciale rechtbank voor naoorlogse misdaden een prioriteit moet zijn; spreekt zijn diepe medeleven uit met de families van de vermiste personen en dringt er bij de regering op aan er met name voor te zorgen hen op de hoogte te houden en een gevoeliger communicatiemiddel te gebruiken; 53. betreurt de op destabilisatie gerichte acties in september 2021 aan de grens in het noorden van Kosovo; veroordeelt resoluut het militaire machtsvertoon van Servië en roept Kosovo en Servië ertoe op alle problemen door middel van dialoog op te lossen; betreurt verscheidene gevallen waarin functionarissen geen toegang kregen tot het grondgebied van Kosovo of Servië; roept beide partijen ertoe op alle bezoeken te behandelen op een wijze die bevorderlijk is voor het normalisatieproces; 54. wijst erop dat de archieven van de Joegoslavische geheime dienst (UDBA) en de geheime dienst van het Joegoslavische volksleger (KOS) in de hele regio moeten worden opengesteld om misdaden en criminele organisaties uit het communistische tijdperk grondig te onderzoeken en aan te pakken; merkt op dat een transparante behandeling van het verleden een stap is naar verdere democratisering, meer verantwoordingsplicht en institutionele versterking in de gehele Westelijke Balkan; 55. spreekt nogmaals zijn steun uit voor het initiatief tot oprichting van de regionale commissie voor de vaststelling van feiten over oorlogsmisdaden en andere ernstige schendingen van de mensenrechten die zijn begaan op het grondgebied van voormalig Joegoslavië (Recom); wijst op het belang van het werk dat al is verricht door het regionaal kantoor voor samenwerking in jongerenzaken (RYCO), en is ingenomen met de actieve deelname van Kosovo; is ingenomen met de recente succesvolle start van het programma van het RYCO voor bilaterale uitwisselingen tussen schoolklassen in de Westelijke Balkan; wijst nogmaals op de noodzaak om jongeren in de noordelijke gemeenten te bereiken en hen te integreren in de sociaal-economische structuren van het land; 56. is zeer ingenomen met het feit dat Kosovo en Servië het stappenplan voor de tenuitvoerlegging van de energieovereenkomsten heeft aangenomen, wat een belangrijke stap voorwaarts is in de door de EU gefaciliteerde dialoog met het oog op het behalen van concrete resultaten voor alle burgers;; 57. is ingenomen met de start van de invoering van een roamingvrije zone in de hele Westelijke Balkan, inclusief Kosovo, per 1 juli 2021, die de connectiviteit verbetert en tastbare en concrete voordelen oplevert voor burgers en bedrijven in de regio; dringt er bij de Raad en de Commissie op aan samen te werken met de autoriteiten van de landen van de Westelijke Balkan voor de afschaffing van roamingtarieven tussen de Westelijke Balkan en de Europese Unie; 58. prijst culturele en jeugdinitiatieven, zoals het jaarlijkse grensoverschrijdende kunstfestival “Mirëdita, Dobar Dan!”, dat samenwerking tussen kunstenaars en activisten van Kosovo en Servië bevordert; moedigt de Kosovaarse en Servische autoriteiten, ook op lokaal niveau, ertoe aan om voort te bouwen op dergelijke positieve initiatieven en cultureel erfgoed te gebruiken als middel om verschillende gemeenschappen samen te brengen; pleit voor de oprichting van een multinationale en meertalige publieke zender die bijdraagt aan vrede en verzoening in de landen in de Westelijke Balkan, naar het voorbeeld van ARTE; 59. verzoekt de EU de samenwerking op het gebied van buitenlands beleid en veiligheid, publieksdiplomatie en internationale partnerschappen verder te versterken om vooruitgang te boeken op het gebied van verzoening; verheugt zich over de hernieuwde inzet van de EU-bondgenoten, met name de benoeming van speciale gezanten uit de VS, het VK en Duitsland voor de Westelijke Balkan; spoort hen aan tot nauwe samenwerking en coördinatie met de speciale gezant van de EU met het oog op het opvoeren van de druk en het bieden van samenhangend advies en ondersteuning; 60. onderkent de belangrijke bijdrage van de strijdkrachten in Kosovo (KFOR) en de deelnemende staten aan de totstandbrenging en handhaving van een veilige en stabiele omgeving voor alle burgers in Kosovo en aan de bevordering van de Euro-Atlantische integratie van de Westelijke Balkan; herinnert aan het belang van de KFOR voor de aan de gang zijnde ontwikkeling van de Kosovaarse veiligheidsmacht door het verstrekken van advies, opleiding en capaciteitsopbouw; 61. verzoekt de Commissie en het EU-kantoor in Kosovo zich meer in te spannen om de zichtbaarheid te vergroten en de rol, inspanningen en voordelen van de nauwere samenwerking tussen de EU en Kosovo onder de aandacht te brengen; Sociaal-economische hervormingen 62. is ingenomen met de positieve ontwikkelingen in de economische groei van Kosovo; is ingenomen met het feit dat Kosovo ook profijt zal trekken van de digitale eengemaakte markt van de EU, aangezien digitalisering grote voordelen biedt voor de ontwikkeling van de economie van Kosovo; 63. is verheugd over de maatregelen die de regering heeft genomen om de informele economie aan banden te leggen; betreurt echter het feit dat de aanzienlijke informele economie in Kosovo de ontwikkeling van de particuliere sector blijft belemmeren; wijst op het bestaan van een strategie en een bijbehorend actieplan om de onderliggende oorzaken van deze informele economie aan te pakken, maar roept ertoe op dat deze op doeltreffendere wijze worden uitgevoerd; merkt op dat persoonlijke overmakingen een groot deel van het bbp van Kosovo vertegenwoordigen; 64. prijst Kosovo voor de succesvolle omgang met de COVID-19-pandemie, met inbegrip van het vaccinatieproces; verheugt zich over het feit dat Kosovo alleen COVID-19-vaccins heeft gekocht die door de EU, het VK of de VS zijn geproduceerd en gecertificeerd, en over het feit dat Kosovo vooruitgang boekt om in aanmerking te komen voor het digitale EU-COVID-certificaat; 65. is ingenomen met de noodmaatregelen van de regering en de creatie van 25 000 nieuwe banen door middel van haar herstelpakket; onderstreept echter dat de steun voor de groepen die het zwaarst door de pandemie zijn getroffen, beperkt is gebleven; moedigt Kosovo ertoe aan om gerichte en tijdelijke pandemiegerelateerde financiële steun te verlenen aan kwetsbare huishoudens en bedrijven; benadrukt dat het herstel na de pandemie in aanzienlijke mate zal afhangen van het vermogen van de autoriteiten om structurele uitdagingen aan te pakken en van de doeltreffende uitvoering van de economische steunpakketten; 66. is ingenomen met de uitbetaling van een COVID-19-pakket voor macrofinanciële bijstand om de economische gevolgen van de pandemie te verzachten en de macro-economische stabiliteit te vrijwaren, en met de beschikbaarstelling van 14,2 miljard EUR uit IPA III om de partners op de Westelijke Balkan te helpen om aan de vereisten voor lidmaatschap van de Europese Unie te voldoen; 67. onderstreept dat fundamentele en structurele hervormingen essentieel blijven voor economisch herstel en sociale ontwikkeling, aangezien inspanningen ter bestrijding van corruptie, verbetering van de rechtsstaat, bevordering van de transparantie en versterking van de instellingen en sociale dialoog ook zullen bijdragen tot het aantrekken van buitenlandse directe investeringen in het land; verzoekt Kosovo zich verder aan te passen aan het acquis van de interne markt van de EU en verzoekt de Kosovaarse autoriteiten en de Commissie kleine en middelgrote ondernemingen verder te ondersteunen om een sterkere en veerkrachtigere economie tot stand te brengen; 68. onderstreept dat de ontoereikende en onbetrouwbare elektriciteitsvoorziening een van de beperkingen vormt voor het concurrentievermogen van Kosovo en dat het gebrek aan energiezekerheid aanzienlijke kosten voor het bedrijfsleven met zich meebrengt en een grote belemmering vormt voor het aantrekken van hoogwaardige buitenlandse directe investeringen; dringt er bij Kosovo op aan meer inspanningen te leveren om het potentieel voor energie-efficiëntie te benutten; 69. dringt er bij de autoriteiten op aan zich te blijven inspannen om het onderwijsstelsel zodanig te hervormen dat studenten de vaardigheden en kennis verwerven die noodzakelijk zijn op de arbeidsmarkt; benadrukt dat de kwaliteit en de relevantie van het onderwijs moeten worden verbeterd om de werkgelegenheid te vergroten en de discrepantie tussen vraag en aanbod op het gebied van vaardigheden te verkleinen; verzoekt de betrokken actoren personen die deel behoren tot minderheidsgroeperingen, te betrekken bij het ontwerp en de uitvoering van werkgelegenheidsmaatregelen, en te zorgen voor gelijk en niet-discriminatoir openbaar onderwijs in minderheidstalen; 70. dringt aan op meer inspanningen om vrouwen op de arbeidsmarkt te integreren, met name om het gebrek aan vooruitgang betreffende de uitvoering van de rechten van vrouwelijke werknemers, genderstereotypering, genderongelijkheid en de loonkloof tussen mannen en vrouwen op de arbeidsmarkt aan te pakken; wijst op de aanzienlijke genderbepaalde verschillen op het gebied van arbeidsparticipatie en de kwaliteit van het werk, het feit dat er te weinig wordt gedaan tegen seksuele intimidatie op de werkvloer, discriminatie in het kader van wettelijke bepalingen in verband met moederschapsverlof en het gebrek aan capaciteit op het gebied van kinderopvang en voorschoolse opvang; is ingenomen met het toenemende aantal beurzen voor vrouwelijke studenten in STEM-vakken (wetenschap, technologie, engineering en wiskunde); 71. is bezorgd over de aanhoudende emigratie en bevolkingsafname, waardoor Kosovo wordt beroofd van broodnodige hooggekwalificeerde werknemers, zoals gezondheidswerkers, en hetgeen nadelige gevolgen heeft voor het gezondheidsstelsel, en verzoekt Kosovo verregaande sociaal-economische maatregelen te nemen om deze problemen het hoofd te bieden; is ingenomen met de start van hervormingen ter verbetering van de capaciteit van de Kosovaarse diensten voor arbeidsvoorziening en de uitvoering van relevant actief arbeidsmarktbeleid, met inbegrip van bijscholing en opleiding op de werkplek; 72. verzoekt de Commissie nogmaals een regionale strategie te ontwikkelen om de aanhoudende jeugdwerkloosheid en toenemende emigratie te bestrijden door de discrepantie aan te pakken tussen het onderwijssysteem en de arbeidsmarkt, de kwaliteit van het onderwijs te verbeteren en te zorgen voor adequate financiering van actieve arbeidsmarktmaatregelen en beroepsopleidingsprogramma’s, samen met adequate voorzieningen voor kinderopvang en voorschools onderwijs; is voorstander van een uitbreiding van het beurzenprogramma van het Europacollege tot studenten uit de landen van de Westelijke Balkan, naast studenten uit Europese nabuurschapslanden; 73. benadrukt dat investeringen in digitalisering noodzakelijk zijn om de digitale kloof te minimaliseren en gelijke toegang tot internet te waarborgen, inclusief voor de kwetsbaarste groepen en voor de bevolking in plattelandsgebieden; wijst op het enorme potentieel van de Kosovaarse jeugd en van de digitalisering voor de ontwikkeling van de economie van Kosovo; is verheugd over het feit dat de Kosovaarse jongeren zeer ICT-geletterd zijn en dat Kosovo bijgevolg zou kunnen uitgroeien tot een Europese Silicon Valley; 74. moedigt Kosovo ertoe aan zijn landbouwsector te hervormen teneinde de lokale voedselproductie te verhogen en de invoer van basisvoedingsmiddelen te verminderen; 75. benadrukt dat het socialezekerheidsstelsel moet worden gestroomlijnd en dat er een coherent, eerlijk en in fiscaal opzicht betaalbaar compensatiestelsel voor overheidswerk moet worden opgezet; is ingenomen met het voornemen van de Kosovaarse regering om de pensioenregeling voor oorlogsveteranen te herzien; 76. is van plan om nauwlettend toezicht te houden op de overeenkomst om vanaf 2023 veroordeelden uit Denemarken over te brengen naar Kosovo zodat zij hun straf kunnen uitzitten in Kosovaarse gevangenissen; dringt erop aan dat de voorwaarden en het beheer van deze overeenkomst volledig transparant worden gemaakt en spoort de bevoegde autoriteiten van Kosovo ertoe aan de mogelijke verschillen in detentieomstandigheden in Kosovaarse gevangenissen tussen Deense en Kosovaarse veroordeelden aan te pakken; Milieu, energie en vervoer 77. onderstreept dat de klimaatverandering moet worden aangepakt in overeenstemming met de klimaatgerelateerde ambities van de EU en dat de transitie naar een klimaatneutrale, weerbare, duurzame, circulaire en hulpbronnenefficiënte economie moet worden versneld, aangezien de vooruitgang op deze gebieden en de aanpassing aan de EU-normen gering is gebleven; 78. verzoekt de regering om in samenwerking met het maatschappelijk middenveld vaart te zetten achter haar werkzaamheden met betrekking tot de energiestrategie 2022-2030 en hierbij bijzondere aandacht te besteden aan duurzame en betaalbare energievoorziening, meer energie-efficiëntie en verdere diversificatie van energiebronnen in overeenstemming met de agenda van de Green Deal en de Overeenkomst van Parijs; betreurt de voortdurende vertragingen bij de publicatie van de strategie; 79. herhaalt zijn bezorgdheid over het feit dat het overgrote merendeel van de energie van Kosovo afkomstig is van steenkool en dringt erop aan alle niet-conforme steenkoolsubsidies af te schaffen, de energieproductie te decentraliseren en over te stappen op hernieuwbare energiebronnen; erkent dat het noordelijk deel van Kosovo volledig in het factureringssysteem moet worden geïntegreerd; 80. moedigt Kosovo ertoe aan zijn energiemarkt, met inbegrip van de kleinhandelsmarkt voor elektriciteit, te hervormen en open te stellen, teneinde consumenten keuzemogelijkheden te bieden en een eind te maken aan het bestaande monopolie in de sector; is verheugd over de opening van een nieuwe, met EU-middelen gefinancierde stadsverwarmingscentrale in Gjakova, de enige centrale in Kosovo die biomassa gebruikt en die de verontreiniging in het gebied naar verwachting met meer dan 90 % zal verminderen; 81. spreekt zijn diepe bezorgdheid uit over de kwaliteit van de lucht in de meeste stedelijke gebieden van Kosovo; wijst er met name op dat Kosovo de afgelopen jaren de plafonds voor luchtverontreinigende stoffen die een ernstige bedreiging vormen voor de gezondheid van de Kosovaarse burgers, heeft overschreden; verzoekt Kosovo zich te houden aan het nationale emissiereductieplan, dat voldoet aan de voorschriften van de richtlijn inzake industriële emissies (9) ; 82. benadrukt dat een gezond milieu nodig is en dat watervoorraden en ecosystemen (met name rivieren) moeten worden beschermd om de landbouw uit te breiden en de voedsel- en waterzekerheid te verbeteren; prijst de inspanningen om de kwaliteit van het waterbekkenbeheer en de bijbehorende vergunningen te verbeteren; is ingenomen met de uitspraak van het Hooggerechtshof van Kosovo waarmee de watervergunning voor een waterkrachtcentrale in Štrpce wordt opgeschort; roept op tot stopzetting van alle damprojecten in beschermde gebieden, met inbegrip van toekomstige Natura 2000-gebieden (Emerald-netwerk); 83. benadrukt dat het afvalbeheer moet worden verbeterd, met name op het gebied van afvalscheiding en -recycling, en dat er maatregelen inzake de circulaire economie nodig zijn om afval te verminderen; 84. herhaalt zijn oproep om een duurzaam beleid op het gebied van openbaar vervoer en mobiliteit ten uitvoer te leggen en de reeds lang bestaande tekortkomingen op het gebied van infrastructuur aan te pakken; is ingenomen met de plannen voor de modernisering van de spoorwegen met leningen van de Europese Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling en EU-subsidies; 85. is ingenomen met de goedkeuring van het economisch en investeringsplan voor de Westelijke Balkan ten bedrage van 3,2 miljard EUR en roept Kosovo op er effectief gebruik van te maken; is ingenomen met de lopende werkzaamheden ter voorbereiding van vijf vlaggenschipprojecten op het gebied van energie, infrastructuur, schoon water en schone lucht, waaronder het traject Pristina-Merdare van de “snelweg van de vrede” en de voorbereiding van nieuwe investeringen in watervoorziening en afvalwaterzuivering; 86. is ingenomen met de operaties die de Kosovaarse politie in samenwerking met EULEX heeft ondernomen om illegale houtkap in heel Kosovo tegen te gaan; moedigt de relevante autoriteiten en rechtshandhavingsinstanties in het noorden en het zuiden van het land aan tot meer samenwerking ter bestrijding van deze en andere misdrijven; o o o 87. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de voorzitter van de Europese Raad, de Commissie, de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid, de regeringen en parlementen van de lidstaten, en de president, de regering en het parlement van Kosovo. Het Europees Parlement, – gezien het document getiteld “Shared Vision, Common Action: A Stronger Europe – A Global Strategy for the European Union’s Foreign and Security Policy” (Gedeelde visie, gemeenschappelijke actie: een sterker Europa – Een algemene strategie voor het buitenlands en veiligheidsbeleid van de Europese Unie), dat op 28 juni 2016 werd gepresenteerd door vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid (VV/HV) Federica Mogherini, – gezien de gezamenlijke mededeling van de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid en de Commissie gericht aan het Europees Parlement en de Raad over het versterken van de bijdrage van de EU aan op regels gebaseerd multilateralisme (JOIN(2021)0003), – gezien de gezamenlijke mededeling van de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid en de Commissie aan het Europees Parlement, de Europese Raad en de Raad getiteld: “Een nieuwe EU/VS-agenda voor wereldwijde verandering” (JOIN(2020)0022), – gezien de conclusies van de Raad van 12 juli 2021 over de prioriteiten van de EU bij de VN tijdens de 76e zitting van de Algemene Vergadering van de VN, – gezien de gezamenlijke mededeling van de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid en de Commissie van 25 maart 2020 over het EU-actieplan inzake mensenrechten en democratie 2020-2024 (JOIN(2020)0005), met name hoofdstuk 3 over het bevorderen van een mondiaal systeem voor mensenrechten en democratie en subhoofdstuk 3.A over multilaterale samenwerking, waarin de inzet van de EU voor een sterk multilateraal mensenrechtenstelsel wordt geconcretiseerd, – gezien de herziene tekst van de politieke verklaring waarin het kader wordt geschetst voor de toekomstige betrekkingen tussen de Europese Unie en het Verenigd Koninkrijk, zoals op 17 oktober 2019 op het niveau van de onderhandelaars overeengekomen, – gezien het EU-actieplan inzake vrouwen, vrede en veiligheid 2019-2024 en het EU-genderactieplan III (GAP III) van 25 november 2020, – gezien de conclusies van de Raad van 22 februari 2021 over de prioriteiten van de EU in de mensenrechtenfora van de VN in 2021, – gezien het rapport van de secretaris-generaal van de VN van 2021 getiteld “Our Common Agenda” (Onze gemeenschappelijke agenda), – gezien zijn resolutie van 13 juni 2013 over de rol van de EU bij de bevordering van een breder trans-Atlantisch partnerschap (1) , – gezien zijn resolutie van 17 april 2020 over gecoördineerde EU-maatregelen om de COVID-19-pandemie en de gevolgen ervan te bestrijden (2) , – gezien zijn aanbeveling aan de Raad van 9 juni 2021 betreffende de 75e en 76e zitting van de Algemene Vergadering van de VN (3) , – gezien de Strategie van de EU ter bestrijding van de verspreiding van massavernietigingswapens van 10 december 2003 en de conclusies van de Raad en nieuwe actielijnen voor de Europese Unie in de strijd tegen de proliferatie van massavernietigingswapens en de overbrengingsmiddelen daarvoor van 17 december 2008, – gezien zijn aanbeveling van 21 oktober 2021 aan de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid betreffende de politieke betrekkingen en samenwerking tussen de EU en Taiwan (4) , – gezien de conclusies van de Raad van 24 januari 2022 over het strategisch partnerschap tussen de VN en de EU inzake vredesoperaties en crisisbeheersing naar een volgend niveau tillen: prioriteiten voor 2022-2024, – gezien het Akkoord van Parijs bij het Raamverdrag van de Verenigde Naties inzake klimaatverandering, dat op 12 december 2015 werd aangenomen, – gezien de Agenda 2030 voor duurzame ontwikkeling en de doelstellingen inzake duurzame ontwikkeling (SDG’s) van de VN, – gezien de vierde Wereldvrouwenconferentie, gehouden in september 1995 in Peking, de Verklaring en het Actieplatform van Peking voor de versterking van de positie van de vrouw die in Peking werden overeengekomen, en de daaropvolgende slotdocumenten betreffende verdere acties en initiatieven voor de tenuitvoerlegging van de Verklaring en het Actieplatform van Peking, die voortkwamen uit de speciale VN-vergaderingen Peking+ 5, + 10, + 15 en + 20 en die respectievelijk op 9 juni 2000, 11 maart 2005, 2 maart 2010 en 9 maart 2015 werden aangenomen, – gezien de mondiale strategie van de Verenigde Naties ter bestrijding van terrorisme, aangenomen door de Algemene Vergadering in september 2006, en waarvan de herziening binnenkort zal plaatsvinden, – gezien VN-resolutie 1325 (2000) die op 31 oktober 2000 is aangenomen door de VN-Veiligheidsraad, – gezien resolutie 65/276 van de Algemene Vergadering van de VN van 3 mei 2011 over de deelname van de EU aan de werkzaamheden van de VN, – gezien de vier gezamenlijke verklaringen van de EU en de VN tijdens de Algemene Vergadering van de VN in september 2018, – gezien zijn resolutie van 12 september 2018 over autonome wapensystemen (5) , – gezien de kaderovereenkomst van 29 september 2020 tussen de Europese Unie en de Verenigde Naties met het oog op het bieden van wederzijdse ondersteuning in het kader van hun respectieve missies en operaties op het terrein, – gezien zijn resolutie van 1 maart 2022 over de aanval van Rusland op Oekraïne (6) , – gezien zijn resolutie van 7 april 2022 over de conclusies van de bijeenkomst van de Europese Raad van 24 en 25 maart 2022, onder meer met betrekking tot de recentste ontwikkelingen in de oorlog in Oekraïne en de sancties van de EU tegen Rusland en de uitvoering daarvan (7) , – gezien artikel 54 van zijn Reglement, – gezien het advies van de Commissie internationale handel, – gezien het verslag van de Commissie buitenlandse zaken ( A9-0172/2022 ), A. overwegende dat de wereldorde steeds instabieler wordt en in toenemende mate gepolariseerd is, en verstoord wordt door concurrerende agenda’s en beleidsstandpunten en door het toenemende risico van versnipperde regelgeving en concurrentie op het gebied van regelgevingsnormen; overwegende dat de democratie, de mensenrechten en de rechtsstaat in verschillende delen van de wereld steeds ernstiger worden bedreigd; overwegende dat mensenrechtenverdedigers en burgeractivisten met steeds ernstigere bedreigingen en gevaren te maken hebben vanwege hun werkzaamheden die zij legitiem uitvoeren; B. overwegende dat de multilaterale orde is opgebouwd om de uitdagingen van onze tijd aan te gaan en aan te pakken, zoals honger en extreme armoede, ongelijkheid, aantasting van het milieu, ziekten, economische schokken en het voorkomen van conflicten; overwegende dat er weliswaar belangrijke vooruitgang is geboekt, maar dat we de afgelopen tien jaar op een aantal gebieden een achteruitgang zien; C. overwegende dat het sociaal contract moet worden vernieuwd en het vertrouwen moet worden hersteld; D. overwegende dat alle landen zich in september 2015 hebben verbonden aan een ambitieuze agenda voor het gezamenlijk aanpakken van mondiale uitdagingen, de zogeheten VN-Agenda 2030 voor duurzame ontwikkeling; E. overwegende dat het multilateralisme nog altijd het beste organisatorische systeem is om mondiale uitdagingen op te lossen, maar dat ook erkend moet worden dat het moeilijk is de vertaalslag naar een doeltreffende uitvoering ervan te maken; F. overwegende dat er een nieuw multipolair tijdperk is aangebroken waarin turbulentie, botsingen en instabiliteit vaker aan de orde zullen zijn, en dat wordt gekenmerkt door grote geopolitieke concurrentie waarbij sprake is van niet-traditionele dreigingen en conflicten zoals hybride en cyberaanvallen, hybride oorlogsvoering en desinformatie, en dat deze zaken vaak buiten het blikveld van het publiek blijven maar aanzienlijke implicaties hebben voor de veiligheid in de EU en de wereld terwijl wij niet over de juiste instrumenten beschikken om ze tegen te gaan en erop te reageren; overwegende dat er een kloof dreigt te ontstaan tussen de huidige mondiale uitdagingen en de capaciteit van het huidige multilaterale systeem om doeltreffende en inclusieve oplossingen te bieden; G. overwegende dat, tegelijkertijd, de wereldorde in toenemende mate wordt geconfronteerd met beleidskwesties en uitdagingen die een internationale aanpak behoeven bestaande uit onder andere een doeltreffende beleidsdialoog op wereldniveau, samenwerking en het samenbrengen van standpunten, zodat duurzame, resultaatgerichte oplossingen, gecoördineerde actie en gemeenschappelijke normen tot stand kunnen worden gebracht, en dit alles binnen de kaders van een op regels gebaseerd stelsel waarmee op effectieve wijze resultaten behaald kunnen worden ten behoeve van het algemeen belang, de mensenrechten en de rechtstaat; overwegende dat deze normen moeten bijdragen tot internationale vrede, stabiliteit en duurzame ontwikkeling; overwegende dat de EU zich achter internationale wetten en normen schaart; H. overwegende dat de wereld onderling meer verbonden is geraakt, waardoor er tussen actoren op het wereldtoneel meer onderlinge afhankelijkheid is ontstaan en uitdagingen complexer zijn geworden; overwegende dat problemen zich dientengevolge op meerdere niveaus afspelen en dat daarom gezamenlijke actie, flexibele structuren en de betrokkenheid van alle belanghebbenden noodzakelijk zijn; I. overwegende dat de huidige multilaterale orde zijn oorsprong vindt in de staat van de wereld na 1945, die niet per se overeenkomt met de situatie van vandaag de dag, aangezien ten tijde van het ontwerp van de multilaterale architectuur niet alle huidige mondiale actoren naar behoren zijn meegenomen; J. overwegende dat mondiaal beleid en mondiale normen met betrekking tot wapenbeheersing, ontwapening en non-proliferatie momenteel worden opgegeven of afgezwakt terwijl de verkoop van conventionele wapens toeneemt, wapensystemen autonomer worden en er investeringen worden gedaan in nieuwe massavernietigingswapens; K. overwegende dat het multilateralisme, als vreedzaam middel om de betrekkingen tussen soevereine staten te organiseren, steeds meer op de proef wordt gesteld, deels als gevolg van veranderingen in het internationale stelsel zoals de opkomst van nieuwe spelers op het wereldtoneel die hybride dreigingen met zich meebrengen, de spanningen die voortkomen uit de aard van multilaterale instellingen en de noodzaak om instellingen die al decennia bestaan, te hervormen, de groeiende kloof tussen publieke opinie en instanties, een toenemend sentiment van anti-globalisering, de ondergang van traditioneel dominante geopolitieke machten en het daaropvolgende verval van mondiale vrijheden en democratie; overwegende dat de COVID-19-pandemie en de ongekende gevolgen ervan voor de internationale gemeenschap deze veranderingen zowel hebben versterkt als versneld; overwegende dat we aan het begin staan van een nieuw tijdperk dat meer dan zeventig jaar aan vooruitgang en relatieve vrede dreigt te ondermijnen en een tijdperk van autoritaire politiek dreigt in te luiden waarin gepoogd wordt de op regels en internationaal recht gebaseerde internationale orde en de rechtsstaat, verantwoordelijkheid, democratie en mensenrechten, gendergelijkheid en diversiteit te ondermijnen; overwegende dat de combinatie van nationale populistische impulsen, uiteenlopende en veranderende doelstellingen en een gebrek aan uitvoerings- en verantwoordingsmethoden het multilaterale systeem confronteert met drie onderling verbonden crises: een machtscrisis, een betekeniscrisis en een legitimiteitscrisis, die het gevolg zijn van een gebrek aan politieke wil en coördinatie, vooral van het Westen; L. overwegende dat de crisis van het multilateralisme een kans kan zijn om via efficiënte samenwerking, solidariteit en coördinatie de consensus ten aanzien van een internationale orde die gebaseerd is op multilateralisme en de rechtsstaat, te herstellen; overwegende dat de EU initiatieven moet steunen die erop gericht zijn de standpunten van het maatschappelijk middenveld in de besluitvormingsprocessen in multilaterale fora, zoals de VN, te integreren; overwegende dat de EU moet pleiten voor de totstandbrenging van een Parlementaire Vergadering binnen het VN-systeem om het democratisch karakter, de democratische controleerbaarheid en de transparantie van mondiale bestuursstructuren te vergroten; M. overwegende dat multilateralisme snel nieuw leven moet worden ingeblazen om deze multidimensionale en veelzijdige crisis aan te pakken; overwegende dat bedreigingen voor de vrede en veiligheid, grondrechten en democratie, klimaatverandering, biodiversiteitsverlies, milieuschade, risicobeheer in relatie tot rampen, uitdagingen voor de mondiale volksgezondheid, toenemend protectionisme, desinformatie, buitenlandse inmenging, gendergelijkheid, duurzame ontwikkeling en de toename van armoede en ongelijkheid op mondiaal niveau enkele van de dringende uitdagingen zijn waarmee de wereld momenteel wordt geconfronteerd; overwegende dat de internationale gemeenschap alleen via een versterkte multilaterale orde en versterkt politiek leiderschap blijvende en duurzame antwoorden op deze en toekomstige uitdagingen zal kunnen vinden; N. overwegende dat de EU – om het multilateralisme nieuw leven in te blazen en te verdedigen – moet helpen multilaterale instellingen en internationale organisaties overeind te houden en te laten blijven functioneren en tegelijkertijd nauwer moet samenwerken met gelijkgestemde partners om te strijden voor haar waarden en belangen; overwegende dat deze coalities al naar gelang de kwestie van samenstelling kunnen veranderen en dat zij bestaande instellingen niet mogen ondermijnen; overwegende dat de EU bij voorkeur open coalities tot stand moet brengen in plaats van exclusieve clubs; overwegende dat de EU nieuwe manieren moet vinden om met landen uit het Globale Zuiden samen te werken en wel als gelijkwaardige partners op gelijke voet; O. overwegende dat door klimaatverandering en de COVID-19-pandemie het wereldwijde belang en de beleidsprioriteit van mondiale collectieve goederen, zoals veilige en betrouwbare toegang tot gezondheid, schone lucht, schoon water, voedsel en andere middelen, onderwijs, technologie en cyberspace, zonder mensen uit te sluiten, is aangetoond; overwegende dat de COVID-19-pandemie ons heeft herinnerd aan een duidelijk feit: in geval van een pandemie is onze gezondheids- en veiligheidsketen maar zo sterk als het zwakste gezondheidsstelsel in die keten; overwegende dat COVID-19 overal een bedreiging vormt voor mensen en economieën waar dan ook; overwegende dat met het oog op toegang tot mondiale collectieve goederen en een beleidsrespons voor de standaardisering en uitbreiding van die toegang in alle landen en gemeenschappen, mondiale samenwerking op het gebied van doelstellingen, gemeenschappelijke minimumnormen en actieve steun voor de meest kwetsbare landen en gemeenschappen een vereiste is; overwegende dat hiervoor een doeltreffende multilaterale agenda nodig is die gericht is op mondiale collectieve goederen en bestuursstructuren die de toegang tot dergelijke goederen verbeteren; overwegende dat een doeltreffende beleidsdialoog, samenwerking en resultaten met betrekking tot de toegang tot mondiale collectieve goederen onder geen enkele voorwaarde los kunnen en mogen worden gezien van de bevordering en bescherming van de grondrechten en de waardigheid, alsook de empowerment van alle mensen, met name de meest kwetsbaren; overwegende dat de COVID-19-pandemie het belang heeft aangetoond van het werk van de WHO en van het vermogen van de WHO om snel een doeltreffende respons op de pandemie te hebben, en dat er tegelijkertijd bezorgdheid aan het licht is gekomen over pogingen tot inmenging en manipulatie van haar acties met dit doel; P. overwegende dat terrorisme een van de ernstigste bedreigingen blijft voor de internationale vrede en veiligheid; Q. overwegende dat de toenemende assertiviteit van autoritaire en totalitaire regimes en illiberale regeringen in multilaterale fora en internationale organisaties, onder meer door pogingen internationale normen te verzwakken en te herschrijven, en hun hoge mate van betrokkenheid bij de beheers- en de besluitvormingsprocessen van relevante internationale organisaties en multilaterale fora, kunnen leiden tot een asymmetrische, minder doeltreffende en bevooroordeelde beleidsrespons waarbij het gelijke speelveld voor alle leden van de internationale gemeenschap verdwijnt, en tot een veel zwakkere inzet van de internationale gemeenschap voor de verdediging en bevordering van universele waarden en universele rechten; overwegende dat individuele agenda’s, unilaterale acties en een gebrek aan betrokkenheid bij en steun voor multilaterale oplossingen het multilateralisme als essentieel organisatieprincipe om transnationale uitdagingen aan te pakken, verder kunnen ondermijnen; overwegende dat het in dit verband van essentieel belang is de waarde van op regels gebaseerd bestuur, internationale samenwerking, inzet voor de grondrechten en een echt gelijk speelveld voor alle leden van de internationale gemeenschap opnieuw te bevestigen; overwegende dat relevante internationale organisaties en multilaterale fora van cruciaal belang zullen zijn om deze doelstellingen te kunnen verwezenlijken; overwegende dat deze doelstellingen niet alleen een doeltreffender positieve beleidsimpact op mondiale uitdagingen mogelijk zullen maken, maar ook het risico op conflict zullen beperken en voorkomen; R. overwegende dat de EU meer dan ooit moet investeren in de versterking van multilaterale organisaties als een van de prioriteiten van haar gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid (GBVB) en gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid (GVDB); overwegende dat strategisch kompas van de EU veel belang hecht aan internationale en multilaterale partnerschappen als een van de basispijlers van het GVDB; S. overwegende dat multilaterale samenwerking tussen gelijkgestemde partners nodig is bij de aanpak van kwaadwillige buitenlandse inmenging; T. overwegende dat in het rapport van de secretaris-generaal van de VN, getiteld “Our Common Agenda” (Onze gemeenschappelijke agenda), dat in september 2021 aan de Algemene Vergadering van de VN is voorgelegd en in november 2021 door de Algemene Vergadering positief is onthaald, en is opgesteld op basis van een brede raadpleging onder VN-lidstaten, deskundigen, jongeren, het maatschappelijk middenveld, relevante belanghebbenden en burgers, alsook het VN-systeem en haar vele partners, blijk wordt gegeven van een behoefte aan een doeltreffender, inclusief, op regels gebaseerd en meer netwerkgericht multilateralisme voor de toekomst; overwegende dat dit van essentieel belang zal zijn voor het VN-systeem en andere multilaterale fora teneinde een doeltreffend platform te blijven voor overleg en besluitvorming op mondiaal niveau; overwegende dat de EU in dit verband in een unieke positie verkeert om de VN en andere relevante internationale organisaties te ondersteunen bij het nastreven van een hervormingsproces en bij het nieuw leven inblazen van hun capaciteit om resultaat te leveren en hun vermogen om contact te leggen met relevante belanghebbenden, zoals jongeren of de gemeenschappen die het zwaarst door klimaatverandering worden getroffen, ook op lokaal en regionaal niveau; overwegende dat de EU daarbij de kans moet aangrijpen om constructief en doeltreffend samen te werken met rivaliserende machten maar tegelijkertijd standvastig moet zijn waar het gaat om de grondrechten en fundamentele vrijheden, een maatschappelijk en politiek model geworteld in universele waarden moet bevorderen en nauwere samenwerking en coördinatie met gelijkgestemde landen moet nastreven om de onomstotelijkheid van universele waarden en grondrechten te bekrachtigen en doeltreffende oplossingen voor mondiale uitdagingen te bevorderen; overwegende dat parlementaire diplomatie een essentiële rol zal vervullen bij het bekrachtigen van op regels gebaseerd, inclusief, netwerkgericht en doeltreffend multilateralisme; U. overwegende dat de EU en haar lidstaten zich blijven inzetten voor het multilateralisme, goed mondiaal bestuur, de bevordering van de kernwaarden van de VN als vast onderdeel van het buitenlands beleid van de EU en de drie pijlers van het VN-stelsel, namelijk mensenrechten, vrede en veiligheid, en ontwikkeling; V. overwegende dat de EU en de VN in meer dan 170 landen nauw blijven samenwerken om de bescherming van de mensenrechten voor iedereen te verbeteren, honger en ondervoeding terug te dringen, crises te voorkomen en te overwinnen, democratische en inclusieve samenlevingen op te bouwen, essentiële diensten te leveren, groene groei en fatsoenlijke banen te bevorderen en te zorgen voor een duurzaam beheer van natuurlijke hulpbronnen; W. overwegende dat de rol en instrumenten van het Parlement op het gebied van parlementaire diplomatie, bemiddeling en dialoog actief kunnen bijdragen tot het versterken van het multilateralisme; X. overwegende dat het nieuwe instrument “Global Europe – Neighbourhood, Development and International Cooperation” (Global Europe financial instrument) (Europa in de wereld – instrument voor nabuurschapsbeleid, ontwikkeling en internationale samenwerking (financieringsinstrument “Europa in de wereld”)), in combinatie met de “Team Europa”-aanpak en de Global Gateway-strategie, de EU en haar lidstaten in staat stelt middelen op synergetische wijze samen te bundelen, bijstand beter te coördineren en een positief effect te sorteren in het externe optreden van de EU, ook via multilaterale fora, terwijl rekening wordt gehouden met de behoeften van partnerlanden, onder meer door middel van voortdurende en versterkte samenwerking met de VN ter plaatse; overwegende dat de EU prioriteit moet geven aan het verlenen van steun aan landen met een staat van dienst op het gebied van goed bestuur en inzet voor democratische beginselen en mensenrechten; overwegende dat het nieuwe financieringsinstrument “Europa in de wereld” voorziet in een politieke dialoog op hoog niveau tussen de Commissie, de Europese Dienst voor extern optreden (EDEO) en het Parlement over de programmeringsprioriteiten, met de mogelijkheid voor het Parlement om opnieuw een koppeling te maken tussen deze beleids- en programmeringsdialoog en zijn eigen politieke contacten en overleg met derde landen, en zodoende middels haar activiteiten en communicatie in het kader van parlementaire diplomatie bij te dragen aan het vermogen van de EU om relevante derde landen te helpen en positief te beïnvloeden; Y. overwegende dat, wil de EU met één stem spreken, het besluitvormingsproces voor buitenlandse zaken ingrijpend moet worden gewijzigd; overwegende dat besluitvorming met eenparigheid van stemmen alleen maar belemmeringen veroorzaakt voor het vermogen van de Unie om als sterke speler op het internationale toneel op te treden, en overwegende dat de EDEO en de lidstaten samen zouden moeten overeenkomen om over te stappen naar een besluitvorming met gekwalificeerde meerderheid in aangelegenheden op het gebied van buitenlands beleid aangezien dit een effectievere vorm van besluitvorming is; Terug naar een multilateralisme dat is verankerd in de kernwaarden van de EU 1. is ingenomen met de gezamenlijke mededeling van de Commissie en de VV/HV aan het Parlement en de Raad over het versterken van de bijdrage van de EU aan op regels gebaseerd multilateralisme; is van mening dat deze mededeling een zeer directe bijdrage en een stap vooruit vormt voor het denken over de toekomst van het buitenlands beleid van de EU, reikend van de belangrijke, maar meer algemene inzet van de EU voor doeltreffend multilateralisme zoals gedefinieerd in de Europese veiligheidsstrategie van 2003, tot de erkenning van de noodzaak de waarde en het doel van effectief multilateralisme te combineren met principieel pragmatisme, en de noodzaak tot het bevorderen en in stand houden van de belangen en waarden van de EU, zoals uiteengezet in de mondiale strategie voor het buitenlands en veiligheidsbeleid van de EU van 2016; herinnert eraan dat de beste strategie om multilateralisme te verdedigen erin bestaat het weer op te bouwen door het relevanter, veerkrachtiger en effectiever te maken; 2. steunt de verklaring in de gezamenlijke mededeling dat de Raad gebruik moet maken van Verdragsbepalingen die voorzien in een constructieve onthouding en het nemen van beslissingen met gekwalificeerde meerderheid van stemmen in het kader van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid; wijst op de noodzaak om stemming met gekwalificeerde meerderheid op het vlak van buitenlands beleid te verankeren in toekomstige wijzigingen van het EU-Verdrag, waardoor de EU een doeltreffender speler op het wereldtoneel zal kunnen worden; 3. is het met de Commissie en de VV/HV eens dat de EU assertiever moet zijn bij het nastreven van haar belangen en het bevorderen van de universele waarden waarop zij is gegrondvest, en is het er daarom mee eens dat de EU deze waarden, de op regels gebaseerde orde en multilateralisme moet verdedigen en versterken als middel om te zorgen voor een gelijk speelveld voor de internationale gemeenschap, een platform te bieden voor inclusieve beleidsdialoog, samenwerking en convergentie, en tot beleidsantwoorden te komen die breed gedragen worden in de internationale gemeenschap en die daadwerkelijk effect kunnen sorteren; 4. benadrukt dat het van het allergrootste belang is dat de EU haar instrumentarium voor extern optreden en diplomatie met haar eigen autonome instrumenten versterkt, waardoor haar vermogen om een mondiale speler te zijn en “met één stem te spreken” wordt vergroot teneinde het multilateralisme beter te verdedigen, en dat de oprichting van een Europese diplomatieke academie, waartoe het Europees Parlement onlangs heeft opgeroepen, hiervan onderdeel moet uitmaken; herhaalt zijn oproep om het Nieuw Europees Bauhaus op te nemen als een nieuw instrument in het instrumentarium voor extern optreden van de EU en als een nuttig cultureel en openbaar diplomatiek instrument, dat van fundamenteel belang is voor de bevordering van een op waarden gebaseerde multilaterale orde en de versterking van internationale partnerschappen; 5. wijst op het vermogen van de EU om zeer efficiënte en inclusieve regelgevingsnormen voor haar interne markt uit te werken en is van mening dat de EU er ook naar moet streven dergelijke normen in het kader van haar externe optreden te bevorderen, als paradigma en als bijdrage aan de discussie over doeltreffende mondiale regelgevingsnormen; herinnert aan artikel 24 van het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU) waarin het volgende staat: “De lidstaten geven in een geest van loyaliteit en wederzijdse solidariteit hun actieve en onvoorwaardelijke steun aan het buitenlands en veiligheidsbeleid van de Unie” en “Zij onthouden zich van ieder optreden dat in strijd is met de belangen van de Unie of dat afbreuk zou kunnen doen aan de doeltreffendheid ervan als bundelende kracht in de internationale betrekkingen”; is bezorgd over de activiteiten van sommige lidstaten, zoals het voeren van bilaterale diplomatieke initiatieven met derde landen, die in strijd kunnen zijn met de bepalingen van artikel 24 VEU; 6. is van mening dat de EU moet blijven optreden als een vastberaden en belangrijke verdediger van de rol van multilateralisme in de wereld, en moet vermijden dat zij handelt op een manier die deze doelstellingen ondermijnt; komt echter tot het besluit dat de EU moet reageren op mondiale krachten, zoals toegenomen versnippering, de inzet van handel als wapen en protectionisme, teneinde haar concurrentievoordelen te behouden; 7. is van mening dat de EU de inspanningen moet aanwenden om oplossingen te vinden voor mondiale problemen, zoals klimaatverandering, of om stabiliteit en vrede te bevorderen, als een ingang voor bredere diplomatieke betrekkingen met derde landen waarmee dialoog en samenwerking op andere beleidsterreinen wellicht niet altijd onmiddellijk haalbaar is; 8. verzoekt de EU assertiever en strategischer te worden met het oog op toenemende mondiale dreigingen; benadrukt dat in de context van snel verschuivende geopolitieke verhoudingen de wereld zich op een kruispunt bevindt en dat het gevaar dreigt dat multilaterale instellingen door niet-democratische regimes worden gedomineerd; dringt aan op een sterke, actiegerichte inzet voor de bescherming van de democratie en de grondrechten in multilaterale fora; 9. herinnert eraan dat in bijna alle internationale organisaties en multilaterale fora de EU slechts waarnemer is, en dat deze situatie noch evenredig is aan de reikwijdte van de bevoegdheden van de EU, noch aan het toenemende belang van supranationale regionale organisaties in de mondiale besluitvorming; is van mening dat de doeltreffendheid van de EU op het wereldtoneel nauw samenhangt met haar status in multilaterale fora en organisaties; dringt er derhalve bij de lidstaten op aan de politieke wil op te brengen om de positie van de EU in multilaterale organisaties en fora te versterken en steun van derde landen te vergaren voor een dergelijke verandering van status, zodat de EU haar toezegging om het multilateralisme op doeltreffende wijze te verdedigen, daadwerkelijk kan waarmaken; Versterking van de Verenigde Naties en van de deelname van de Europese Unie aan het VN-systeem 10. spreekt nogmaals zijn krachtige steun uit voor het door VN-secretaris-generaal António Guterres geïntroduceerde hervormingsprogramma en wijst op de noodzaak van verdere vooruitgang, met name wat betreft de integratie van vrouwen, jongeren en personen in een kwetsbare situatie, alsook op het gebied van bewustmaking over intersectionaliteit in VN-structuren; benadrukt het belang van een VN-systeem dat doeltreffend effect kan blijven sorteren; wijst op het belang van de “Eén VN”-visie van de secretaris-generaal van de VN voor het VN-systeem, waarbinnen de verschillende agentschappen en onderdelen van de VN in echte onderlinge verbondenheid en gezamenlijk kunnen functioneren op basis van één gedeelde begrotings- en bestuursstructuur en zodoende kracht kunnen bijzetten aan de verwezenlijking van de doelstellingen van de VN; wijst met name op de versterkte rol van de VN-coördinatoren ter plaatse, mogelijk gemaakt door de hervorming van het ontwikkelingssysteem van de VN, en is van mening dat deze coördinatoren – die momenteel in meer dan 130 landen werkzaam zijn – niet alleen het voortouw moeten nemen bij het coördineren van de uitvoering van VN-programma’s ter plaatse en zo de eenheid van het VN-optreden versterken, maar ook nauw in contact moeten staan en overleg moeten voeren met EU-delegaties in de betrokken VN-lidstaat teneinde te streven naar synergieën en wederzijdse versterking in het kader van de thematische en geografische programma’s van de EU voor dat land; 11. wijst er nogmaals op dat de EU en de VN zowel op het niveau van hun hoofdkwartieren als in de regio’s en landen waar zij hulpverlenen nauw moeten samenwerken om analyses uit te wisselen en beleids- en programmaplanning op elkaar af te stemmen teneinde hun impact op het welzijn van de mensen en de planeet te maximaliseren; herinnert eraan dat de EU het bereik en de impact van VN-programma’s in derde landen aanzienlijk kan versterken en haar eigen programmering en hulpverlening op synergetische wijze kan afstemmen op de doelstellingen van de VN, hetgeen ook zorgt voor een grotere impact van de bijstand die de EU levert; benadrukt daarom de waarde van nauw overleg en nauwe samenwerking tussen de EU en de VN en verzoekt de Commissie en de EDEO alsook EU-delegaties in derde landen om actief contact te leggen en overleg te plegen met de VN over beleids- en programma-activiteiten van de VN voor 2021-2027 en daarna; verzoekt de VN regelmatig overleg te plegen met de EU, niet alleen op het hoofdkwartier van de VN maar ook ter plaatse in derde landen; 12. is van mening dat de EU en de VN jaarlijkse topontmoetingen moeten houden, met de mogelijkheid voor de secretaris-generaal van de VN om overleg te plegen met de Raad, de Commissie, de EDEO en het Parlement; verzoekt de VN te zorgen voor een stabiele aanwezigheid van VN-gesprekspartners op hoog niveau in het Parlement om een gestructureerde en samenhangende beleidsdialoog te bevorderen en de inspanningen van de VN meer zichtbaarheid te geven; benadrukt dat de politieke werking van de VN moet worden verbeterd en dringt aan op verbetering van het contact tussen de VN en regionale organisaties, zoals benadrukt door VN-secretaris-generaal Guterres; benadrukt dat de coördinatie tussen VN-agentschappen en internationale financiële instellingen moet worden versterkt via de Economische en Sociale Raad van de VN (Ecosoc); steunt de voorstellen van VN-secretaris-generaal Guterres om jongeren en het maatschappelijk middenveld een krachtiger stem te geven binnen het VN-systeem; 13. benadrukt dat – wil de EU een doeltreffender partner op het wereldtoneel worden die de multilaterale orde kan verdedigen – het vermogen van de EU om krachtig en snel als betrouwbare garant van veiligheid op te treden moet worden versterkt; roept de Raad en de Commissie derhalve op de opties voor de oprichting van permanente multinationale militaire eenheden die permanent gestationeerd zouden zijn en samen zouden trainen, grondig te beoordelen, te onderzoeken en uit te werken; 14. roept de secretaris-generaal van de VN op zijn inspanningen op te voeren voor de uitvoering van de VN-strategie inzake genderpariteit als een essentieel instrument om de gelijke vertegenwoordiging van vrouwen op alle hiërarchische niveaus in het VN-systeem te waarborgen; herinnert eraan dat sinds de oprichting van de VN in 1945 geen enkele vrouw is benoemd als secretaris-generaal van de VN; wijst op de algemene behoefte aan een rechtvaardige vertegenwoordiging van vrouwen en gemarginaliseerde groepen en aan grotere diversiteit binnen internationale organisaties; geeft krachtige steun aan de Agenda voor jongeren, vrede en veiligheid en de daarin opgenomen doelstelling om jongeren een krachtigere stem te geven in de besluitvorming op lokaal, nationaal, regionaal en internationaal niveau; 15. is van mening dat de EU een overzicht moet hebben van de VN-organen en overige multilaterale organisaties die een sleutelrol kunnen vervullen bij het bevorderen van de beleidsdialoog, convergentie en beleidsoplossingen voor mondiale uitdagingen en het vaststellen van normen; en dat zij duidelijke doelstellingen en prioriteiten moet vaststellen voor de dialoog met en de steun, inclusief begrotingssteun, aan dergelijke organen en organisaties; herinnert er in dit verband aan dat de EU en haar lidstaten reeds de voornaamste financiële donoren zijn van de VN en veel van haar agentschappen en programma’s, maar dat deze inzet en steun voor de VN niet altijd leiden tot een sterkere impact van de EU, haar lidstaten en gelijkgestemde partners in belangrijke posities in VN-agentschappen of in multilaterale fora, hetgeen vooral zorgwekkend is in een tijd van toenemende assertiviteit van ondemocratische regimes zoals Rusland in dergelijke fora; 16. wijst op het toegenomen geopolitieke belang van normen, met name op het gebied van technologie, en dringt er bij de EU op aan strategisch op te treden om in multilaterale fora een normstellende supermacht te worden; 17. roept de EU en haar lidstaten alsook haar gelijkgestemde partners op hun coördinatie met betrekking tot het gezamenlijk steunen van kandidaten voor leidinggevende posities in multilaterale fora verder te verbeteren; wijst tevens op de noodzaak van coördinatie met gelijkgestemde partners in andere regio’s in de wereld, en gezien het belang van het beginsel van een billijke geografische verdeling van leidinggevende posities, en op de noodzaak sterk de nadruk op democratische waarden te blijven leggen; 18. benadrukt in dit verband de sleutelrol die de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) speelt als een pijler van de Europese veiligheid en dringt aan op verdere versterking van de alomvattende veiligheidsaanpak van deze organisatie; 19. roept de EU op samen te werken met en als onderdeel van de VN, regionale organisaties en internationale fora zoals de G7 en de G20, en ad-hoccoalities bij de aanpak van actuele en toekomstige mondiale uitdagingen; 20. verzoekt de Commissie en de VV/HV te komen met een strategie voor de bevordering van het multilateralisme, met inbegrip van regelmatig geactualiseerde richtsnoeren voor de manier waarop in verschillende fora te werk moet worden gegaan ten aanzien van zaken zoals de hervorming van het VN-systeem, en een visie op een nieuwe wereldorde te ontwikkelen zodat het multilateralisme nieuw leven in kan worden geblazen; is van mening dat de EU allianties met gelijkgestemde partners zal moeten aangaan voor de ontwikkeling van multilaterale samenwerking in een breed scala aan fora, maar dat bij deze allianties niet altijd dezelfde actoren betrokken zullen zijn, terwijl het doel altijd moet zijn een doeltreffend, op regels gebaseerd systeem van mondiaal bestuur te handhaven; 21. herhaalt zijn in eerdere resoluties geuite standpunten over de Russische aanvalsoorlog tegen Oekraïne; 22. veroordeelt in de krachtigst mogelijke bewoordingen de aanvalsoorlog van de Russische Federatie tegen Oekraïne, alsook de betrokkenheid van Belarus bij deze oorlog, en eist dat Rusland onmiddellijk een einde maakt aan alle militaire activiteiten in Oekraïne en alle strijdkrachten en militaire uitrusting onvoorwaardelijk terugtrekt van het gehele internationaal erkende grondgebied van Oekraïne; onderstreept dat deze militaire agressie en invasie een ernstige schending van het internationaal recht vormen; beschouwt de Russische inval in Oekraïne niet alleen als een aanval op een soeverein land, maar ook als een aanval op de beginselen en het mechanisme van samenwerking en veiligheid in Europa en de op regels gebaseerde internationale orde, zoals vastgelegd in het VN-Handvest; 23. is ingenomen met de schorsing van Rusland uit de VN-Mensenrechtenraad (UNHRC); is verheugd over de besluiten van internationale organisaties, onder meer op het gebied van cultuur en sport, om deelname van Rusland op te schorten; roept de leiders van de EU en van andere staten op om Rusland uit te sluiten van de G20 en andere multilaterale samenwerkingsorganisaties, zoals de Wereldhandelsorganisatie en de Unesco, wat een belangrijk teken zou zijn dat de internationale gemeenschap niet terug zal keren naar normalisering van de betrekkingen met dit offensieve land; 24. onderstreept dat de volledige en doeltreffende tenuitvoerlegging van de bestaande sancties in de gehele EU en door de internationale bondgenoten van de EU nu een prioriteit moet zijn; verzoekt de EU gebruik te maken van multilaterale fora om de doeltreffendheid van deze sancties te waarborgen; 25. roept op om per direct een volledig embargo op de Russische invoer van olie, kolen, kernbrandstof en gas in te stellen, Nordstream 1 en 2 volledig de rug toe te keren, en een plan voor te leggen om de continuïteit van de energievoorziening van de EU op de korte termijn te blijven garanderen; verzoekt de EU om via multilaterale fora te zorgen voor steun aan derde landen die een embargo op de invoer van Russische energie willen invoeren; 26. is ingenomen met het vermogen van de EU en haar lidstaten om op gecoördineerde wijze te werken en gezamenlijke standpunten in het VN-systeem in te dienen, met name met betrekking tot de Algemene Vergadering van de VN, de VN-Veiligheidsraad en de UNHRC; prijst in dit verband de waardevolle coördinatie-inspanningen van de EU-delegaties bij de VN in New York en Genève; is van mening dat deze gezamenlijke, synergetische benadering moet worden overgenomen voor alle VN-organen, -agentschappen of andere internationale organisaties, zodat de EU in alle multilaterale fora als één geheel kan optreden en resultaten kan boeken; betreurt het dat de Veiligheidsraad consistent niet in staat is gebleken besluiten te nemen en derhalve niet effectief kan reageren op crises zoals die in Oekraïne, Syrië, Ethiopië en Soedan, zoals ook het geval was met andere crises in het verleden en dat dit een negatieve impact heeft gehad op het voorkomen, beheersen en oplossen van deze crises vanwege het veelvoudig gebruik van het vetorecht; benadrukt dat het onverdedigbaar is dat één staat de inspanningen kan tegenhouden wanneer genocide, misdaden tegen de menselijkheid of oorlogsmisdaden worden gepleegd; 27. dringt er bij de VN op aan haar speciale gezant voor Libië te benoemen, aangezien de post sinds november 2021 vacant is en het democratische proces in Libië zich nog steeds op een keerpunt bevindt; 28. betreurt dat in 2022 slechts twee EU-lidstaten zitting zullen hebben in de Veiligheidsraad; is van mening dat de EU en de lidstaten erop moet aansturen dat wordt nagedacht over de voorwaarden van een hervorming van de Veiligheidsraad om het vermogen crises tijdig en doeltreffend aan te pakken te herstellen, het vetorecht grondig in te perken en de samenstelling van de Veiligheidsraad te wijzigen zodat zij een getrouwere afspiegeling vormt van de huidige wereld; 29. herhaalt in dit verband zijn standpunt dat de EU en haar lidstaten moeten streven naar het bereiken van een brede consensus over een hervorming van de Veiligheidsraad, onder meer door te voorzien in een permanente zetel voor de EU, naast de zetels die momenteel reeds door EU-lidstaten bezet zijn; moedigt de EU-lidstaten aan om niet tegen elkaar te concurreren als het gaat om het verkrijgen van een zetel in de Veiligheidsraad; 30. is bezorgd over de uitholling van het huidige wapenbeheersings- en ontwapeningssysteem en de juridische instrumenten die daartoe behoren; steunt alle inspanningen om wapenbeheersing en ontwapening opnieuw op de internationale agenda te plaatsen, onder andere door de Ontwapeningsconferentie nieuw leven in te blazen; verzoekt de EU en haar lidstaten de EU-strategie tegen de proliferatie van massavernietigingswapens te herzien en te actualiseren om rekening te houden met de recente geopolitieke, technologische en juridische ontwikkelingen en een actuele en ambitieuze basis te bieden voor de multilaterale inzet van de EU voor non-proliferatie en ontwapening; is bezorgd over de ontwikkeling van nieuwe militaire technologieën, zoals artificiële intelligentie (AI), ruimtewapens, biotechnologieën en hypersone wapens, en steunt ten volle de inspanningen om de daarmee verband houdende lopende bewapeningsprogramma’s van bepaalde VN-lidstaten stop te zetten, of nieuwe initiatieven op dit gebied te nemen; steunt het werk van de werkgroep inzake de ruimte van de Ontwapeningscommissie van de VN in verband met de praktische tenuitvoerlegging van vertrouwenwekkende maatregelen en maatregelen op het gebied van transparantie bij ruimteactiviteiten; 31. steunt het initiatief “Action for Peacekeeping” van de secretaris-generaal van de VN dat zijn basis vindt in het actualiseren van het partnerschap tussen de EU en de VN inzake crisisbeheersing en vredesoperaties en het verkennen van mogelijkheden voor nieuwe partnerschappen, waaronder dat tussen de EU, de VN en de Afrikaanse Unie, en voor samenwerking met andere regionale organisaties; wijst nogmaals op de cruciale rol die vrouwen spelen in conflictbemiddelings- en vredeshandhavingsmissies en herinnert eraan dat vrouwen op alle niveaus binnen de VN, de EU en andere multilaterale organisaties en missies ondervertegenwoordigd zijn; 32. verzoekt de EU en haar lidstaten hun mogelijkheden te vergroten om informatie uit te wisselen, te raadplegen en te coördineren op het vlak van strategie, beleid en standpunten, onder meer in de bestuursorganen en raden van bestuur van multilaterale organen waar de EU niet rechtstreeks vertegenwoordigd is, te beginnen bij de VN-Veiligheidsraad; deelt het standpunt van de VV/HV en de Commissie dat de EU in alle internationale instellingen, waaronder financiële instellingen, coördinatiemechanismen moet opzetten; is van mening dat eenzelfde coördinatievermogen moet worden uitgebreid tot de raden van bestuur van alle VN-organen; 33. is van mening dat het nieuwe financieringsinstrument voor Europa in de wereld en de “Team Europa”-benadering van geografische en thematische bijstand en programmering alsmede de Global Gateway-strategie inzake de ontwikkeling van bijbehorende infrastructuur een unieke gelegenheid bieden om een gemeenschappelijke interinstitutionele agenda op te stellen die de bijdragen van de EU-lidstaten naar behoren weerspiegelt en waardeert op een manier die waarde toevoegt aan de multilaterale benadering van uitdagingen en crises in de wereld en de hefboomcapaciteit van de EU en haar lidstaten versterkt, ook in multilaterale fora; bevestigt dat het voorstander blijft van een evenwichtige geografische benadering bij de acties, bijstand en programma’s van de EU die buiten de EU in gang worden gezet, waarbij prioriteiten moeten worden gezet; 34. waarschuwt dat het streven van illiberale landen of autoritaire of totalitaire regimes, waaronder China, om middels het financieren van internationale organisaties invloed te bemachtigen en te consolideren, het probleem doet rijzen van financiële strijd binnen multilaterale fora en aanleiding geeft om op zowel mondiaal als EU-niveau na te denken over de vraag hoe de onafhankelijkheid en doeltreffendheid van relevante internationale organisaties en multilaterale fora kan worden gewaarborgd door gebruik te maken van het volledige instrumentarium waarover de EU-instellingen beschikken, waaronder, in voorkomend geval, adequate en duurzame EU-financiering naast financiering uit andere bronnen; herinnert eraan dat vertragingen bij de betaling van de vastgestelde bijdragen door verscheidene lidstaten uiterst nadelige gevolgen hebben voor de werkzaamheden van internationale organisaties en dus onaanvaardbaar zijn; 35. herinnert eraan dat humanitaire hulp en ontwikkelingshulp van de EU aan derde landen zeer vaak via het VN-systeem verlopen; steunt dit partnerschap tussen de EU en de VN, maar verzoekt de EU te zorgen voor grotere zichtbaarheid voor de specifieke rol en bijdragen van de EU binnen de VN; onderstreept in dit verband dat het van belang is op EU-niveau een grondige evaluatie uit te voeren van zowel de huidige als geplande partnerschappen tussen de EU en de VN, teneinde na te gaan of de bijdrage van de EU voldoende zichtbaarheid geniet, of het geld van de belastingbetaler goed wordt besteed overeenkomstig de waarden van de EU, en of de leidinggevende posities die aan de EU en haar lidstaten worden toegekend, in verhouding staan tot de sterke inzet en toewijding van de EU aan het VN-systeem; verzoekt de Commissie en de EDEO deze evaluatie uit te voeren en met het Parlement overleg te plegen over hun bevindingen en de te volgen koers, om ervoor te zorgen dat de bijdrage, de verdeling van de financiën, de inzet en de toewijding van de EU aan het VN-systeem voldoende erkenning krijgen; 36. wijst erop dat de steun van de EU aan internationale organisaties en haar aanwezigheid in multilaterale fora zichtbaar moeten zijn voor de burgers in de EU-lidstaten; doet een beroep op de HV/VV om een EU-brede voorlichtingscampagne te beginnen over de steun die de EU biedt aan internationale organisaties en haar aanwezigheid, doelstellingen en activiteiten in multilaterale fora; verzoekt evenzeer de Commissie, de EDEO en de lidstaten om de actieve rol van de EU in multilaterale fora te bevorderen en meer informatie te verstrekken over de bijdragen en successen van de EU in internationale organisaties, onder meer door middel van het voeren van een gemeenschappelijk discours en door gemeenschappelijke standpunten en verklaringen over VN-resoluties naar buiten te brengen; 37. wijst erop dat de EU-lidstaten de coördinatie omtrent VN-fondsen en -programma’s moeten intensiveren en daarbij de belangrijkste doelstellingen en een gemeenschappelijke benadering voor de oriëntatie van raden van bestuur moeten vaststellen; benadrukt dat de transparantie en verantwoordingsplicht ten aanzien van de financiering en uitgaven van multilaterale organisaties gewaarborgd moeten zijn; 38. prijst de werkzaamheden van de alliantie voor multilateralisme als informeel netwerk van landen die eensgezind de overtuiging zijn toegedaan dat een op regels gebaseerde multilaterale orde de enige betrouwbare garantie is voor internationale stabiliteit en vrede, en dat onze gemeenschappelijke uitdagingen alleen door samenwerking kunnen worden opgelost; Herstel van multilateralisme door middel van versterkte wereldwijde partnerschappen met gemeenschappelijke doelen 39. benadrukt dat gewerkt moet worden aan een doeltreffend, resultaatgericht, op waarden gebaseerd en inclusief multilateralisme, waarbij regeringen, het maatschappelijk middenveld, religieuze organisaties, de private sector, de academische wereld en andere relevante belanghebbenden op doeltreffende wijze kunnen samenwerken om mondiale doelen, waarden en belangen te verwezenlijken; erkent dat het belangrijk is de twee cruciale doelstellingen van de EU, namelijk het vergroten van de zichtbaarheid en invloed van de EU als mondiale speler en het ondersteunen van de rol van multilaterale fora, met elkaar in overeenstemming te brengen; herinnert eraan dat het nodig is aan dit spanningsveld aandacht te besteden en dat een principieel en assertief standpunt moet worden geformuleerd tussen deze twee doelstellingen, in overeenstemming met de kernwaarden, -ideeën en -belangen van de EU; wijst erop dat deze kritieke Europese doelstellingen, in weerwil van de ogenschijnlijke spanningen ertussen, ook nieuwe kansen bieden, aangezien een grotere strategische autonomie van de EU ertoe kan leiden dat de EU bij multilaterale onderhandelingen allianties aangaat met haar bilaterale partners, en dat zij tevens kunnen helpen om multilaterale verbintenissen te bevorderen en te verdedigen tijdens bilaterale onderhandelingen; verzoekt de EU en de lidstaten om het multilateralisme en de betrokken multilaterale instellingen consequent en actief te verdedigen, telkens wanneer deze op de een of andere manier worden ondermijnd; 40. benadrukt het belang van voortgezette multilaterale samenwerking op het gebied van veiligheid en defensie; vestigt de aandacht op de werkzaamheden in het kader van het partnerschap tussen de EU en de NAVO alsmede de samenwerking tussen de EU en de OVSE die zijn gestoeld op gemeenschappelijke steun voor de gedeelde kernwaarden democratie, vrijheid, eerbiediging van de mensenrechten en menselijke waardigheid, de rechtsstaat en de bevordering van vrede en internationale samenwerking en de gelijktijdige bescherming van de op regels gebaseerde internationale orde; verzoekt de EU- en NAVO-leden die dit niet al hebben gedaan zich aan te sluiten bij Europese initiatieven op het gebied van veiligheid en defensie teneinde de gemeenschappelijke samenwerking verder aan te vullen en te versterken; 41. beklemtoont dat bij het multilateralisme en de hervorming van het huidige stelsel tevens het accent moet liggen op vergroting van de transparantie en de verantwoordingsplicht, en dat ook niet-overheidsactoren hierbij moeten worden betrokken, om te trachten het vertrouwen van mensen in deze instellingen te herstellen en deze grotere legitimiteit te verschaffen; wijst erop dat de uitdagingen die gepaard gaan met de preventie en bestrijding van illegale geldstromen en met de versterking van internationale samenwerking en good practices op het gebied van het terughalen en de ontneming van vermogensbestanddelen moeten worden aangepakt, onder meer met behulp van doeltreffender maatregelen ter uitvoering van bestaande verplichtingen uit hoofde van het Verdrag van de Verenigde Naties tegen corruptie en het Verdrag van de Verenigde Naties tegen grensoverschrijdende georganiseerde misdaad; wijst erop dat er doeltreffende, inclusieve en duurzame maatregelen moeten worden getroffen ter preventie en bestrijding van corruptie in het kader van de Agenda 2030; wijst erop dat de bestrijding van illegale geldstromen op wereldniveau moet worden gestroomlijnd; 42. benadrukt hoe belangrijk het is om bondgenoten en gelijkgestemde partners in internationale organisaties en multilaterale fora te blijven benaderen om zodoende een stevige coalitie te bouwen van gelijkgestemde landen die zich inzetten voor gemeenschappelijke waarden en doelstellingen en voor beleidsdialoog en doeltreffende, wereldwijde samenwerking; benadrukt de noodzaak om een overeenkomst tussen de EU en het VK over het buitenlands beleid en veiligheidssamenwerking toe te voegen als bijlage bij de handels- en samenwerkingsovereenkomst EU-VK, die beide partijen in staat moet stellen om gemeenschappelijke uitdagingen op het gebied van de veiligheid in de wereld en het buitenlands beleid beter het hoofd te bieden; wijst erop dat een dergelijke overeenkomst tevens kan dienen om de samenwerking in multilaterale organisaties te vereenvoudigen, met name bij in de VN, rekening houdende met de vele gedeelde waarden en belangen aan beider zijde; 43. wijst op de bijzondere relevantie, niet alleen van traditionele trans-Atlantische of Europese partners zoals de VS en Canada, alsook van het VK, de Westelijke Balkan en andere landen van het zuidelijk en oostelijk nabuurschap, maar ook van andere gelijkgestemde democratische bondgenoten in Latijns-Amerika, de Indo-Pacifische regio en Afrika die in partnerschap een breder gebied van gemeenschappelijke waarden en normen kunnen creëren en zich ertoe kunnen verbinden wereldwijde antwoorden op mondiale uitdagingen en een bredere internationale coalitie van gelijkgestemde partners te bevorderen; onderstreept in dit verband het belang van een intensievere dialoog en samenwerking met gelijkgezinde Afrikaanse landen, en van ondersteuning van deze landen bij de opbouw van een toekomst voor Afrika die gebaseerd is op democratie, inclusie en welvaart, waarbij rekening moet worden gehouden met de noodzaak om de uitdagingen en veiligheidsdreigingen als gevolg van klimaatverandering, terrorisme en georganiseerde misdaad aan te pakken; 44. benadrukt dat de betrekkingen van de EU met de Afrikaanse Unie (AU) en met Latijns-Amerika en het Caraïbisch gebied een intrinsieke waarde hebben en voor een hernieuwd multilateralisme van het allergrootste belang zijn; brengt in herinnering dat de EU en de AU in hun gezamenlijke verklaring “Africa and Europe: two continents with a joint vision for 2030” verklaard hebben te zullen samenwerken om doeltreffend multilateralisme te bevorderen in het kader van de op regels gebaseerde internationale orde, met een centrale rol voor de VN, en beloofd hebben te zullen streven naar meer gedeelde standpunten in multilaterale fora om de ongelijkheid in de wereld te verminderen, de solidariteit te vergroten, klimaatverandering tegen te gaan en beter invulling te geven aan mondiale collectieve voorzieningen, overeenkomstig Agenda 2030 voor duurzame ontwikkeling en Agenda 2063 van de AU; 45. steunt derhalve in dit verband de inspanningen van de VV/HV, de Raad en de Commissie om het partnerschap van de EU met de AU en de Gemeenschap van Latijns-Amerikaanse en Caribische staten verder te versterken; wijst op het belang van het bevorderen van convergentie van de standpunten in de VN en andere multilaterale fora tussen de EU en de toetredings- en partnerlanden; verzoekt de EU haar vermogen uit te breiden om partnerlanden en gelijkgestemde landen bij te staan, onder meer door middel van capaciteitsopbouw, kennisdeling, opleiding en jumelage, zodat zij doeltreffender kunnen deelnemen aan het multilaterale systeem, en best practices met hen uit te wisselen om ook van hun ervaringen te leren; wijst nogmaals op het belang van versterking van de bestaande multilaterale fora met gelijkgestemde partners, met name de topontmoetingen tussen de EU en de Gemeenschap van Latijns-Amerikaanse en Caribische staten; 46. wijst erop dat de EU en ASEAN moeten samenwerken om het hoofd te bieden aan gemeenschappelijke uitdagingen in de regio Azië-Stille Oceaan; wijst erop dat de rol van regionale organisaties in het VN-systeem een impuls moet worden gegeven door een jaarlijkse top van de hoofden van regionale organisaties voor te stellen; 47. verzoekt de Commissie en de EDEO met klem nieuwe initiatieven aan te dragen om te reageren op de klimaatgerelateerde veiligheidsrisico’s en tegelijkertijd de Europese Green Deal te bevorderen in internationale fora; is van mening dat de EU ambitieuze CO 2 -reductiedoelstellingen in derde landen moet steunen en wijst erop dat klimaatdiplomatie een centrale plaats moet innemen bij haar externe optreden teneinde vrede en veiligheid wereldwijd te bevorderen; 48. steunt de onvermoeibare pleitbezorging en verdediging van de universele mensenrechten en de fundamentele vrijheden door de EU, haar onwankelbare steun voor de universele invoering van het internationaal recht inzake de mensenrechten, haar actieve steun aan en gebruik van VN-mensenrechtenfora om dringende mensenrechtenkwesties aan te pakken, haar vastberaden steun voor het versterken van de verantwoordingsplicht en internationale rechtsmechanismen en haar strijd tegen straffeloosheid en de eerbiediging van soevereiniteit van de territoriale integriteit van staten; benadrukt in dit verband dat de EU de bestaande en internationaal erkende grenzen steunt en pogingen om deze met geweld te wijzigen, afkeurt; 49. steunt de VV/HV en de Commissie in hun streven om ervoor te zorgen dat de UNHCR efficiënter optreedt, alle mensenrechtenkwesties en landensituaties snel, doeltreffend, geloofwaardig en zonder vooroordelen behandelt en synergieën met andere multilaterale mensenrechtenfora tot stand brengt; 50. dringt erop aan een zo groot mogelijke onpartijdigheid na te streven in de organen die zich inzetten voor de verdediging van de mensenrechten, en deze organen te beschermen tegen mogelijke inmenging van staten waarvan bekend is dat zij de mensenrechten schenden; dringt er daarom op aan dat er duidelijke normen worden vastgesteld voor de eerbiediging van de mensenrechten, de rechtsstaat en de grondrechten om te worden aanvaard als lid van de UNHRC, en is van mening dat de EU in dit verband proactiever moet zijn en een alomvattende hervorming van de UNHRC moet steunen; 51. spreekt zijn waardering uit voor het werk van de Hoge Commissaris van de VN voor de mensenrechten en is van mening dat het Bureau van de Hoge Commissaris voor de mensenrechten unieke mogelijkheden biedt om een doeltreffende dialoog en samenwerking aan te gaan over de vraag hoe de uitvoeringscapaciteit van het VN-mensenrechtenstelsel kan worden gestroomlijnd en versterkt, onder andere door meer publieke controle op de verantwoordelijkheden die het lidmaatschap van de UNHRC met zich meebrengt en voor verplichte sessies in de Algemene Vergadering van de VN waar de kandidaten voor de UNHRC hun kandidatuur toelichten, zoals voorgesteld door de VV/HV en de Commissie in hun gezamenlijke mededeling; is ingenomen met de start op 12 oktober 2021 van een jaarlijkse strategische dialoog met de VN; 52. stelt vast dat de voor de werkzaamheden van de Hoge Commissaris van de VN voor de mensenrechten toegewezen financiële middelen verre van toereikend zijn, en dat tal van landen deze verder willen verlagen, terwijl de EU al jaren aandringt op verhoging van de financiering voor het Bureau van de Hoge Commissaris voor de mensenrechten; is ingenomen met de initiatieven en activiteiten van de EU met betrekking tot de mensenrechten in de derde commissie van de Algemene Vergadering van de VN en de VN-Veiligheidsraad, alsook met de samenwerking tussen de EU en de VN op het gebied van meerdere thematische en landspecifieke mensenrechtenkwesties; 53. pleit ervoor meer synergieën tot stand te brengen tussen de aanbevelingen van het universeel periodiek doorlichtingsmechanisme en de vrijwillige nationale evaluaties die in het kader van de SDG’s worden verricht, en deze te koppelen aan de programmering van speciale EU-mensenrechtenprojecten; moedigt de EU en haar lidstaten aan zich krachtiger te verzetten tegen pogingen van autoritaire landen om een andersluidende boodschap te laten klinken waarmee zij de interpretatie van het begrip mensenrechten willen wijzigen door de nadruk te leggen op collectieve rechten ten koste van individuele rechten; verzoekt de EU om de werkzaamheden van ngo’s en mensenrechtenverdedigers in de UNHRC te ondersteunen die steeds meer onder druk komen te staan van en worden bedreigd door autoritaire staten; 54. betreurt het misbruik van de UNHRC door autoritaire en totalitaire regimes die dit orgaan voor hun eigen doeleinden blijven misbruiken, met name om de werking ervan te ondermijnen en het normatieve stelsel van mensenrechten uit te hollen; verzoekt de EU en haar lidstaten een uitgebreide hervorming van de UNHRC te steunen; 55. dringt erop aan gendermainstreaming en het genderactieplan III (GAP III) van de EU dringend volledig uit te voeren en stelselmatig in al het externe optreden van de EU te integreren; verzoekt de EU en de lidstaten het voortouw te nemen bij de tenuitvoerlegging van resolutie 1325 (2000) van de VN-Veiligheidsraad over vrouwen, vrede en veiligheid; benadrukt dat vrouwen een belangrijke rol spelen bij conflictpreventie, vredesonderhandelingen, vredesopbouw, vredeshandhaving, humanitaire respons en wederopbouw na conflicten; wijst er daarom op dat de EU erop moet toezien dat vrouwen gelijkelijk en volledig worden betrokken bij alle inspanningen om vrede en veiligheid te bewaren, en in al haar externe optreden het genderperspectief in acht neemt; Een betere betrokkenheid van het Europees Parlement 56. herinnert eraan dat voor een optimaal functioneren van op regels gebaseerd, doeltreffend, resultaatgericht en netwerkgericht multilateralisme, de betrokkenheid van democratisch gekozen parlementen van belang is, omdat er daardoor een ruimere toegang ontstaat tot een breed scala aan belanghebbenden, en de dialoog en samenwerking kan worden uitgebreid tot spelers buiten de nationale overheid, zoals regionale overheden, gemeenten, de academische wereld, het maatschappelijk middenveld en het bedrijfsleven; steunt internationale initiatieven waarin wordt gepleit voor de betekenisvolle deelname van Taiwan als waarnemer aan vergaderingen, mechanismen en activiteiten van multilaterale organen, waaronder de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), de Internationale Burgerluchtvaartorganisatie (ICAO), de Internationale Organisatie van Criminele Politie (Interpol) en het VN-Raamverdrag inzake klimaatverandering (UNFCCC); herinnert eraan dat democratisch gekozen parlementen zichtbaarheid en stimulans kunnen verlenen aan degenen die het multilateralisme steunen als een manier voor doeltreffende beleidsantwoorden die de hele mensheid ten goede komen, en dat zij ervoor kunnen zorgen dat de noodzakelijke schakel tussen de burger en internationale organisaties en multilaterale besluitvormingsfora intact blijft; 57. is van mening dat de EU moet pleiten voor de oprichting van een orgaan binnen het VN-systeem met als doel het democratische gehalte, de democratische verantwoordingsplicht en de transparantie van mondiale governance te vergroten; 58. wijst op de rol die het Parlement kan spelen door in zijn regelmatige politieke en beleidsmatige contacten met de parlementen van de EU-lidstaten en derde landen synergieën tot stand te brengen, aangezien middels deze contacten de coalitie van gelijkgestemde landen in internationale organisaties en multilaterale fora kan worden versterkt en verder kan worden uitgebreid en deze coalitie beter in staat kan worden gesteld om positieve resultaten te boeken; is van mening dat moet worden nagedacht over de mogelijkheid om een parlementaire delegatie voor de VN op te zetten die vooral gefocust moet zijn op de Algemene Vergadering van de VN en andere parlementaire dimensies van internationale organisaties en multilaterale fora, om de parlementaire banden en de dialoog met het VN-systeem en andere relevante multilaterale fora te versterken en te zorgen voor democratische dialoog en strategische discussie op interinstitutioneel niveau binnen de EU; 59. wijst erop dat de EU steun moet verlenen aan initiatieven die tot doel hebben om de integratie van de standpunten van het maatschappelijk middenveld in het besluitvormingsproces van de VN te verbeteren; dringt aan op de oprichting van nieuwe fora binnen het VN-systeem om het maatschappelijk middenveld in staat te stellen een beleidsdialoog aan te gaan met de VN en op doeltreffende wijze gebruik te maken van de reeds bestaande fora; 60. is van mening dat de bureaus van het Parlement in steden met VN-organen of internationale organisaties die relevant zijn voor het externe optreden van de EU, contact moeten leggen met en aandacht moeten besteden aan de activiteiten van deze organen en organisaties om zodoende een nauwere band tot stand te brengen met de inspanningen, toezeggingen en visies van de EU en het Parlement die betrekking hebben op multilateralisme; is van mening dat moet worden nagedacht over de vraag hoe het Parlement de interparlementaire delegaties, commissies en diensten van het Parlement die zich bezighouden met verkiezingswaarneming en ondersteuning van de democratie hun krachten kan laten bundelen teneinde het externe optreden van de EU verder te versterken door middel van de activiteiten van deze parlementaire organen; benadrukt het belang van de werkzaamheden van de Interparlementaire Unie (IPU); 61. spreekt zijn steun uit voor de rol van het Parlement bij het versterken van parlementaire activiteiten voor capaciteitsopbouw, bij ondersteuning van de democratie wereldwijd en voor zijn bijzondere rol bij parlementaire bemiddeling en besprekingen door middel van onder andere de Jean Monnet-dialoog; benadrukt de meerwaarde van de bijzondere rol die het Parlement speelt bij het bevorderen van dialoog en het uitwisselen van best practices en democratische normen; 62. herinnert aan de belangrijke rol van het Parlement als een instelling voor democratische vergadering, die een uniek openbaar forum en een uniek perspectief kan bieden om multilateralisme te bevorderen; is van mening dat het Parlement regelmatig prominente leiders van relevante internationale organisaties moet blijven uitnodigen om gedeelde belangen en prioriteiten te bespreken; is van mening dat het Parlement, om de parlementaire dimensie van multilaterale fora te versterken, jaarlijks in zijn gebouwen een conferentie van sprekers uit de G7- en G20-landen moet organiseren; dringt aan op versterking van de gestructureerde dialoog tussen het Parlement en het VN-systeem; benadrukt in dit verband het belang van gedachtewisselingen in het kader van regelmatige bijeenkomsten tussen de Commissie buitenlandse zaken en andere relevante commissies en de hoofden van de EU-delegaties bij de VN in New York en Genève, en tussen deze commissies en de missiehoofden van de EU-lidstaten die ofwel permanent ofwel roulerend lid zijn van de VN-Veiligheidsraad; wijst op de positieve bijdragen van de jaarlijkse delegaties van de Commissie buitenlandse zaken en haar subcommissies aan het hoofdkwartier van de VN in New York; pleit voor de formalisering van een aantal van de informele bijeenkomsten tussen de EU en de VN-Veiligheidsraad; spoort aan tot de oprichting van een formele associatie tussen het Parlement en de Algemene Vergadering van de VN; Multilateralisme als aanjager voor het aanpakken van dringende wereldwijde uitdagingen 63. wijst op de cruciale bijdrage van het multilaterale systeem aan de aanpak van klimaatverandering; dringt aan op de verdere uitbreiding, versterking en institutionalisering van de huidige multilaterale kaders ter bestrijding van klimaatverandering, zoals de UNFCCC waarbij 197 landen waaronder alle lidstaten van de VN partij zijn, en waarbij dus bijna alle landen van de wereld zijn aangesloten, middels de vastlegging van verantwoordingsmechanismen en concrete beginselen om de doeltreffendheid van hun mandaten te waarborgen; benadrukt dat de wereldwijde strijd tegen klimaatverandering moet worden versterkt, aangezien alleen door een collectieve, onmiddellijke en ambitieuze mondiale aanpak de temperatuurstijging kan worden beperkt tot 1,5 °C boven het pre-industriële niveau; 64. is van mening dat geïndustrialiseerde landen in de strijd tegen de opwarming van de aarde ontwikkelingslanden moeten steunen bij de overstap van fossiele brandstoffen naar groene energie, door niet alleen middelen, maar ook kennis en technologie over te hevelen; 65. herinnert eraan dat het belangrijk is om te focussen op tenuitvoerlegging op nationaal niveau door nationaal bepaalde bijdragen (NDC’s) vast te stellen en uit te voeren, en er tegelijkertijd voor te zorgen dat de internationale gemeenschap als geheel op schema ligt om de doelen van de Overeenkomst van Parijs op multilateraal niveau te verwezenlijken; verzoekt regeringen om ambitieuze NDC’s vast te stellen, zonder welke de doelstelling van 1,5 °C niet kan worden bereikt, en verzoekt hen ook elkaar aan te moedigen op koers te blijven; 66. herinnert eraan dat het belangrijk is nauw samen te werken met grote uitstoters, landen die kwetsbaar zijn voor klimaatverandering en trans-Atlantische partners, teneinde op de VN-klimaatconferentie van 2022 vooruitgang te boeken met betrekking tot de doelstelling voor 2030; dringt aan op voortdurende multilaterale inspanningen om financiën vrij te maken voor de SDG’s en het klimaat, onder meer door 50 % van de klimaatfinanciering uit te trekken voor aanpassing aan klimaatverandering; is ingenomen met de inspanningen die tijdens de VN-klimaatconferentie van 2021 (COP26) zijn verricht om definities vast te stellen voor desinformatie in verband met klimaatverandering; 67. herinnert eraan dat schendingen van de milieurechten van grote invloed zijn op zeer uiteenlopende mensenrechten, waaronder het recht op leven, zelfbeschikking, voedsel, water, alsmede culturele, burger- en politieke rechten; beklemtoont dat biodiversiteit en mensenrechten onderling verbonden en afhankelijk zijn en wijst op de mensenrechtenverplichtingen van staten om de biodiversiteit waarvan die rechten afhankelijk zijn, te beschermen, onder meer door ervoor te zorgen dat burgers betrokken worden bij besluitvorming over biodiversiteit en dat zij toegang hebben tot doeltreffende rechtsmiddelen wanneer sprake is van verlies en aantasting van biodiversiteit; steunt de recente normatieve inspanningen op internationaal niveau ten aanzien van milieucriminaliteit; moedigt de EU en de lidstaten in dit verband aan de erkenning van ecocide als internationaal misdrijf in de zin van het Statuut van Rome inzake het Internationaal Strafhof (ICC) te bevorderen; 68. herinnert aan de sleutelrol van multilaterale fora bij het aanpakken van de uitdagingen van de COVID-19-pandemie en benadrukt dat dit een voorbeeld is van hoe belangrijk deze fora zijn bij het bevorderen en beschermen van de mondiale volksgezondheid en universele gezondheidszorgdekking; prijst de ontwikkeling van het Covax-initiatief – een nooit eerder geziene totstandbrenging van internationale solidariteit – en dankt de donoren en contribuanten ervan, en benadrukt tevens dat het noodzakelijk is te blijven doneren en meer middelen beschikbaar te stellen alsook capaciteit op te bouwen voor de productie en distributie van vaccins om vaccins en behandelingen gratis in alle landen aan te kunnen bieden, en wel zodanig dat alle landen ook werkelijk tijdig bereikt worden; 69. prijst het werk van de WHO bij de bestrijding van de pandemie door middel van haar besluiten op basis van wetenschappelijke kennis en bewijs, waarbij gezorgd werd voor onafhankelijke controle en verantwoordingsplicht van de WHO-aanpak van de COVID-19-pandemie; benadrukt dat het mandaat en de uitvoerende capaciteit van de WHO moeten worden versterkt, met name wat betreft het delen van gegevens en het mobiliseren van middelen, en dat het besluitvormingsproces van het WHO-Comité voor noodsituaties moet worden hervormd en dat er handhavingsmechanismen voor de besluiten en overwegingen van de WHO moeten worden ingesteld; 70. is ingenomen met de aanvang van de werkzaamheden met betrekking tot een nieuw internationaal pandemieverdrag, na de aanneming op 31 mei 2021 van een besluit door alle 194 WHO-leden; dringt er bij de EU op aan in het kader van multilaterale organisaties te werken aan de verbetering van mondiale mechanismen ter voorkoming en bestrijding van pandemieën, en daarbij gebruik te maken van de ervaring die is opgedaan met de internationale respons op de COVID-19-pandemie; 71. pleit voor versterkte wet- en regelgevingskaders alsook voor het bevorderen van beleidssamenhang met het oog op de totstandbrenging van doeltreffende toegang tot gezondheidszorg, onder meer door wetgeving op te stellen en beleid uit te voeren waarmee betere toegang wordt geboden tot gezondheidszorg en -producten alsook vaccins, in het bijzonder voor de meest achtergestelde groepen; 72. pleit voor internationale samenwerking met betrekking tot het mainstreamen van een genderperspectief bij het ontwerpen, uitvoeren en monitoren van gezondheidsbeleid over de hele breedte van het systeem en daarbij rekening te houden met de specifieke behoeften van alle vrouwen en meisjes, met het oog op de verwezenlijking van gendergelijkheid en de versterking van de positie van vrouwen in gezondheidsbeleid en gezondheidszorgstelsels; 73. roept de EU op de werkzaamheden in de VN ter bestrijding van terrorisme te bevorderen door de vier pijlers van de mondiale strategie van de VN ter bestrijding van terrorisme die in september 2006 door de Algemene Vergadering is goedgekeurd, uit te voeren en te actualiseren; 74. dringt aan op specifieke maatregelen ter bescherming van kinderen wier kwetsbaarheid door de COVID-19-pandemie mogelijk is verergerd, onder meer met betrekking tot hun toegang tot gezondheidszorg, onderwijs, betaalbare voeding, schoon water, sanitaire voorzieningen en gepaste huisvesting; wijst opnieuw op de nadelige gevolgen van de klimaatverandering en milieuschade voor de uitoefening van de rechten van het kind; 75. benadrukt de noodzaak van verdere multilaterale maatregelen op het gebied van economisch bestuur, met name op het gebied van belastingen; is ingenomen met de koers die de OESO/G20 in het inclusief kader inzake grondslaguitholling en winstverschuiving (BEPS) en haar meest recente voorstel voor de vaststelling van een minimumtarief voor de vennootschapsbelasting van 15 % heeft geformuleerd alsmede de toekomstige pijler die een eerlijke herverdeling van de heffingsrechten mogelijk moet maken; neem nota van het voorstel van de Commissie om 15 % van het percentage restwinsten van de onder deze overeenkomst vallende grootste en meest winstgevende multinationale ondernemingen dat onder de EU-lidstaten zou worden herverdeeld, als eigen middelen te bestemmen; moedigt de internationale gemeenschap aan te streven naar verdere integratie op dit gebied om oneerlijke praktijken en misbruik te voorkomen; dringt aan op de bredere tenuitvoerlegging van internationale standaarden en normen op dit beleidsterrein; herinnert aan het cruciale belang van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) voor de regulering en facilitering van de wereldhandel; 76. herinnert eraan dat de EU nauw moet samenwerken met gelijkgezinde partners om de WTO te moderniseren en uit te rusten met instrumenten om de uitdagingen op handelsgebied van de 21e eeuw aan te pakken, met inbegrip van de digitale revolutie en de groene, eerlijke en duurzame transitie; roept de EU op om met alle WTO-leden in contact te treden teneinde een positieve hervormingsagenda en een concreet werkplan tot stand te brengen op de 12e Ministeriële Conferentie; erkent dat de samenwerking tussen de EU en de VS de drijvende kracht is geweest voor vooruitgang in multilaterale handelsbesprekingen; 77. wijst erop dat het belangrijk is dat er initiatieven ter bestrijding van belastingontduiking, witwaspraktijken en corruptie worden ontplooid en gesteund; ondersteuning van de werkzaamheden op VN-niveau op het gebied van belastingaangelegenheden om ervoor te zorgen dat ontwikkelingslanden een stem krijgen in belastingaangelegenheden; zet zich in voor een sneller verloop van de onderhandelingen over een doeltreffende gedragscode ter bestrijding van internationale belastingontduiking door middel van informatie-uitwisselingverdragen (TIEA’s); 78. wijst op het belang van multilateralisme bij de aanpak van nieuwe uitdagingen en realiteiten zoals verlies van biodiversiteit, cyberbeveiliging, biotechnologie, digitalisatie, geopolitieke activiteit en bestuur in de poolgebieden, AI en opkomende dreigingen zoals de met behulp van technologie mogelijk gemaakte verspreiding van nepnieuws, nepwetenschap en desinformatie; pleit ervoor dat deskundigen, wetenschappers en relevante vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld partij zijn bij multilaterale regelingen waarbij een veelheid aan belanghebbenden betrokken is; 79. is verheugd over de oprichting van de Handels- en Technologieraad EU-VS; 80. herinnert aan het belang van mainstreaming van het beginsel en de doelstelling van gendergelijkheid op alle beleidsterreinen; 81. is ingenomen met de inspanningen van de secretaris-generaal van de VN om de digitalisering van de Verenigde Naties te versterken en te coördineren, zodat het internet de pijlers van de VN dient: vrede en veiligheid, mensenrechten en ontwikkeling; 82. benadrukt dat een hernieuwd multilateralisme de digitale transformatie dichterbij kan helpen brengen, niet als alleen krachtige hefboom voor de uitvoering van de SDG’s, maar ook vanwege de dringende noodzaak om basisstandaarden en -normen vast te stellen en de bijbehorende risico’s en uitdagingen het hoofd te bieden; 83. herinnert eraan dat de EU en haar democratische gelijkgestemde partners, gezien een steeds ambitieuzer, assertiever en agressiever China, in multilaterale fora moet samenwerken als onderdeel van een bondgenootschap van technologisch geavanceerde democratieën teneinde het op regels gebaseerde internationale stelsel te beschermen, autoritaire coördinatie die tot doel heeft internationale fora over te nemen tegen te gaan en er door middel van het vaststellen van normen en mondiale regels voor te zorgen dat de mens centraal staat bij nieuwe technologieën; 84. wijst erop dat de digitale wereld ook als uiterst belangrijke nieuwe bron van belastingen moet worden benaderd; 85. benadrukt dat het multilateralisme een centrale plaats inneemt voor de daadwerkelijk handhaving van de orde in de ruimte en dat bestaande initiatieven moeten worden verdiept, en nieuwe worden opgezet, om het vreedzaam gebruik van de ruimte te vrijwaren; wijst erop dat het gebruik van de ruimte moet worden geregeerd door een verbeterd geheel van internationale regels en normen alsook een systeem dat tot doel heeft het duurzaam, verantwoordelijk en vreedzaam gebruik van de ruimte op lange termijn te waarborgen; 86. verzoekt de EU om een actievere rol te spelen bij het ontwikkelen van een internationaal kader voor betrouwbare AI-technologieën waarbij de mens centraal staat, met name met betrekking tot autonome wapensystemen; 87. benadrukt het belang van multilaterale samenwerking tussen gelijkgestemde partners in de strijd tegen kwaadwillige en manipulatieve desinformatie door overheids- en niet-overheidsactoren; acht het van groot belang dat de EU wereldwijd de leiding neemt bij het vaststellen van internationale definities, normen en beginselen voor de aanpak van deze kwesties, ook ten aanzien van buitenlandse inmenging in verkiezingen; 88. benadrukt de belangrijke rol van het Europees Parlement bij het nauwlettend monitoren en ondersteunen van het uitvoeringsproces van de SDG’s en de doelstellingen van de Overeenkomst van Parijs door middel van het behoud van de biodiversiteit, de natuurlijke omgeving en hulpbronnen, onder meer door niet alleen de voortgang te monitoren, maar ook de toewijzing van middelen uit te breiden en verbeteringen of concrete voorstellen voor te stellen; vestigt de aandacht op de twee belangrijkste strategische ideeën in het voorstel “Our Common Agenda” van VN-secretaris-generaal Antonio Guterres, namelijk een nieuw mondiaal akkoord en een nieuw sociaal contract; wijst erop dat deze kunnen worden omgezet in zeer concrete maatregelen zoals een sterker Global Green Fund en een mechanisme van financiële steun aan landen met grote schulden, op voorwaarde dat zij de SDG’s uitvoeren en optreden tegen armoede; 89. dringt er bij de Unie op aan te zorgen voor de bescherming, instandhouding en verdediging van het culturele en historische erfgoed van Europa in alle multilaterale fora zoals Unesco; 90. wijst erop dat het van vitaal belang is genderongelijkheid aan te pakken, de discriminatie van vrouwen te bestrijden en de grondrechten van vrouwen, meisjes en gemarginaliseerde groepen op wereldschaal te verdedigen, met inbegrip van de seksuele en reproductieve gezondheid en rechten; verwacht dat de Commissie, de lidstaten en de EDEO het GAP III van de EU stelselmatig opnemen in al hun externe optreden, onder meer door op multilateraal niveau in gesprek te gaan en nauw samen te werken met partnerregeringen, het maatschappelijk middenveld, de private sector en andere belangrijke belanghebbenden; verzoekt de Commissie en de EDEO de synergieën met partners te versterken om gezamenlijk gendermainstreaming te bevorderen en de internationale gendergelijkheidsdoelstellingen te verwezenlijken; benadrukt dat de EU het voortouw moet nemen binnen de internationale gemeenschap door de inspanningen op te voeren om het gebruik van seksueel en gendergeweld als wapen in gewapende conflicten uit te bannen; 91. pleit voor de universele ratificatie en doeltreffende tenuitvoerlegging van het Internationaal Verdrag inzake de uitbanning van alle vormen van rassendiscriminatie; doet een dringende oproep tot het uitbannen van alle vormen van rassendiscriminatie met alle passende middelen, met inbegrip van wetgeving; erkent de zeer belangrijke rol van onderwijs en cultuur in het bevorderen van mensenrechten en het intersectioneel bestrijden van racisme, rassendiscriminatie, xenofobie en soortgelijke onverdraagzaamheid, met name bij het bevorderen van het principe van verdraagzaamheid, van inclusie en van respect voor etnische, religieuze en culturele diversiteit en het voorkomen van de verspreiding van extremistische racistische en xenofobe bewegingen en ideeën; wijst er nogmaals op dat het recht van inheemse bevolkingsgroepen, met inbegrip van vrouwen en meisjes, op gelijke wettelijke bescherming en op gelijke behandeling in rechte gewaarborgd moet zijn, en dat hun positie moet worden versterkt en dat zij ten volle en op doeltreffende wijze moeten kunnen deelnemen aan besluitvormingsprocessen en aan het politieke, economische, sociale en culturele leven; dringt erop aan de bescherming van mensen met een handicap te versterken en aandacht te besteden aan mensen die worden geconfronteerd met intersectionele discriminatie, in het bijzonder vrouwen en inheemse personen met een handicap; 92. vraagt de EU de multilaterale samenwerking inzake het internationaal rechtsstelsel op te voeren, gezien het toenemende aantal schendingen van de internationale mensenrechten en het humanitair recht; verzoekt de EU en haar partners om de beschikbare instrumenten van internationale instanties als de UNHRC, de speciale VN-procedures, de speciale rapporteurs van de VN, de mechanismen van de OVSE, de Raad van Europa of internationale gerechtshoven te ontwikkelen en te gebruiken om ervoor te zorgen dat overheids- en niet-overheidsactoren zich beter houden aan het internationaal recht en om te bevorderen dat het beginsel van universele jurisdictie in de nationale rechtsstelsels wordt toegepast; verzoekt de EU om de rol van het Internationaal Strafhof (ICC) te versterken en het personeelsbestand te vergroten door het krachtige diplomatieke, politieke en financiële ondersteuning te verlenen; vraagt de Commissie, de VV/HV en de lidstaten om alle lidstaten van multilaterale instellingen die het Statuut van Rome nog niet hebben geratificeerd, ertoe op te roepen dat alsnog te doen; 93. vraagt de Commissie om snel de laatste hand te leggen aan het ontwerp van het kader voor passende zorgvuldigheid in het bedrijfsleven en samen met gelijkgestemde partners de grove mensenrechtenschendingen aan te pakken die worden gepleegd door autoritaire en totalitaire regimes en op die manier te zorgen voor duurzame en veerkrachtige mondiale toeleveringsketens die gevrijwaard zijn van kwaadwillige invloeden door dergelijke regimes; 94. dringt aan op internationaal beleid om mensenrechtenverdedigers die risico’s lopen te beschermen en te steunen; veroordeelt de vergeldingsmaatregelen die sommige regeringen hebben genomen tegen maatschappelijke organisaties, activisten en mensenrechtenverdedigers als reactie op hun legitieme interactie met internationale instanties en verzoekt de Raad en de HV/VV stelselmatig en luid te reageren elke keer dat zich dit voordoet; verzoekt de EU om steun te verlenen aan de roep om een permanent VN-onderzoeksmechanisme in te stellen voor misdaden tegen journalisten en de instelling van gerichte sancties tegen degenen die dreigen met geweld tegen journalisten of daar opdracht toe geven, teneinde de straffeloosheid een halt toe te roepen, geweld tegen journalisten te voorkomen en maatregelen ter verbetering van hun veiligheid te bevorderen; 95. herhaalt zijn oproep aan de EU om aan te dringen op sterkere multilaterale toezeggingen om duurzame politieke oplossingen te zoeken voor lopende conflicten en ervoor te zorgen dat de mensenrechten centraal staan bij beleidsmaatregelen inzake conflictpreventie en bemiddeling; herinnert aan het belang van internationale vredeshandhaving en conflictoplossing, en van EU-steun aan missies op dat gebied; wijst op de noodzaak van duidelijke doelstellingen en duidelijke mogelijkheden om deze tot stand te brengen alsook doeltreffende mechanismen, waarbij rekening wordt gehouden met de perspectieven van de vrouw overeenkomstig resolutie 1325 van de VN-Veiligheidsraad en alle daaropvolgende resoluties; dringt aan op dusdanige hervorming van de desbetreffende structuren dat een halt wordt toegeroepen aan de straffeloosheid van personeel dat zich schuldig maakt aan misbruik en seksueel geweld gedurende deelname aan militaire operaties en burgermissies, alsook van personeel in andere multilaterale agentschappen, instellingen en organen, en dat goed werkende en transparante toezicht- en verantwoordingsmechanismen worden opgetuigd; 96. wijst erop dat het herstel van het vertrouwen van het publiek in de democratie, het liberalisme en het belang van een op regels gebaseerde wereldorde, staat of valt met het welslagen van multilaterale organisaties; 97. onderstreept dat een open, inclusief, op regels gebaseerd en niet-discriminerend multilateraal handelsstelsel een belangrijke drijvende kracht moet zijn achter wereldwijde handelsliberalisering, en moet leiden tot sterke economische groei, concurrentievermogen en innovatie, het scheppen van banen, de verbetering van levensstandaarden, de stijging van inkomens, de bevordering van duurzame economische ontwikkeling en de bestrijding van klimaatverandering, waardoor welvaart, vrede en veiligheid worden versterkt, in overeenstemming met de SDG’s; wijst er voorts op dat het multilaterale handelsstelsel een rol heeft in de bevordering van een voorspelbaar handelsklimaat door wederkerige, transparantere en billijke handelsregels en -regelgeving te ontwikkelen die op consistente, coherente en afdwingbare wijze worden uitgevoerd; herinnert aan het verslag getiteld “EU exports to the world: effects on employment”, van november 2021, waarin werd vastgesteld dat meer dan 38 miljoen banen in de EU worden ondersteund door uitvoer; verzoekt de Commissie haar werkzaamheden met betrekking tot de communicatie over deze bevindingen voort te zetten en de voordelen en positieve aspecten van de internationale handel onder de aandacht te brengen; is evenwel van mening dat het vertrouwen in multilaterale instellingen dringend moet worden hersteld in het licht van de mondiale uitdagingen, met name wat betreft de uitvoering van gemeenschappelijke initiatieven voor het leveren van mondiale collectieve voorzieningen, in een context waarin de mondiale machtsdynamiek verandert; wijst nogmaals op de rol die de EU in dit proces heeft; 98. betreurt het dat in bepaalde delen van de wereldeconomie een tendens is gegroeid naar protectionisme en het gebruik van handel als dwangmiddel, wat leidt tot verstoringen van de handel en geopolitieke spanningen; herinnert eraan dat nationalistisch economisch beleid dat schendingen van gevestigde regels van het internationaal handelsrecht omvat en represailles door handelspartners aanmoedigt, de tegenpool is van ons geglobaliseerde handelsstelsel; roept op tot verdere versterking van de inspanningen van de EU op het gebied van handhaving van de handelsregel en tot de ontwikkeling van een instrumentarium van autonome handelsinstrumenten, zoals het antidwanginstrument, het instrument voor verstorende subsidies en het instrument voor internationale aanbestedingen, alsook tot de instelling van de functie van hoge ambtenaar voor handhaving van de handelsregels, om deze nieuwe uitdagingen het hoofd te bieden; neemt kennis van de doelstelling om binnen de WTO een hervormd en goed werkend multilateraal “rulebook” tot stand te brengen, met centraal daarin een effectief en goed werkend geschillenbeslechtingssysteem; benadrukt echter dat het noodzakelijk is ten volle betrokken te blijven bij de inspanningen om de WTO als hoeksteen van een open, billijke, duurzame en op regels gebaseerde wereldeconomie te hervormen en de organisatie doeltreffender, inclusiever, transparanter en legitiemer te maken, en daarnaast de uitdagingen en risico’s met betrekking tot niet-markteconomieën het hoofd te bieden; is in dit verband ingenomen met de bijlage van februari 2021 bij de toetsing van het handelsbeleid, waarin een alomvattende aanpak voor de modernisering van de WTO wordt geschetst; benadrukt dat met het oog op een op regels gebaseerde wereldhandel, de resultaatgerichte inspanningen van de EU gebaseerd moeten zijn op een toekomstgerichte benadering van handel; 99. is ingenomen met de succesvolle afronding van de 12e Ministeriële Conferentie van de WTO en spreekt nogmaals zijn volledige steun uit voor een op regels gebaseerd handelssysteem dat moet bijdragen tot het oplossen van mondiale problemen en het voorthelpen van de groene transitie, de digitale revolutie en de strijd tegen ongelijkheid; dringt er bij de WTO-landen op aan de genomen besluiten onverwijld ten uitvoer te leggen en in de aanloop naar de 13e Ministeriële Conferentie te werken aan de hervorming van de organisatie met als doel dat de WTO volledig operationeel wordt gemaakt en doet waarvoor zij bedoeld is; betreurt het feit dat tijdens de 12e Ministeriële Conferentie de dimensie “gender en handel” niet aan bod kwam, en dringt erop aan dit onderwerp centraal te stellen tijdens de 13e Ministeriële Conferentie; 100. benadrukt dat een democratisch, legitiem, verantwoordingsplichtig en transparant mondiaal bestuur gepaard moet gaan met een grotere participatie van parlementaire organen, aangezien rechtstreeks gekozen parlementsleden kunnen fungeren als een cruciale schakel tussen de burgers en het multilaterale stelsel; beklemtoont het belang van horizontaal en coherent multilateralisme, en van het werk van de gezamenlijke parlementaire conferentie van het Europees Parlement en de Interparlementaire Unie over de WTO in dit verband; onderstreept dat parlementsleden beter toegang moeten krijgen tot handelsbesprekingen en moeten worden betrokken bij het opstellen van mandaten en het uitvoeren van besluiten van de WTO, alsook bij onderhandelingen over handelsgerelateerde aangelegenheden in andere multilaterale organen en instellingen; herhaalt dat de EU en alle WTO-leden hun uitwisselingen met belanghebbenden, waaronder het maatschappelijk middenveld, bedrijfsorganisaties en de zakenwereld in ruimere zin, moeten intensiveren; verzoekt de Commissie nauwer samen te werken met alle relevante internationale organisaties, zoals de Internationale Arbeidsorganisatie, het VN-systeem, de G7, de OESO, de Wereldbank en het Internationaal Monetair Fonds, en onderstreept hun rol bij de bevordering van een open, op regels gebaseerd handelssysteem; 101. is ermee ingenomen dat de WTO nauw samenwerkt met de WHO en andere internationale organisaties om ervoor te zorgen dat de handel een positieve rol speelt bij de aanpak van de pandemie en de daaruit voortvloeiende crisis en bij de ondersteuning van het herstel van de wereldeconomie; benadrukt dat de COVID-19-pandemie heeft aangetoond dat onze internationale instellingen op bepaalde punten tekortschieten; verzoekt de Commissie lering te trekken uit de COVID-19-pandemie en samen te werken met mondiale partners om deze lessen in de hervormingsagenda te verwerken; dringt erop aan een ambitieus initiatief op het gebied van handel en gezondheid te voltooien; neemt kennis van de ambities van de WTO om haar mandaat uit te breiden en op die manier relevanter te worden in de publieke sfeer door een actievere inmenging op onderwerpen als gezondheid, duurzaamheid, een ongelijke verdeling van rijkdom, gender en empowerment van vrouwen, in overeenstemming met de SDG’s en de Overeenkomst van Parijs; is van mening dat dit belangrijke stappen zullen zijn in het kader van het hervormingsproces, bovenop de kerntaken van de WTO – namelijk het wegnemen van handelsbelemmeringen en het bieden van gereguleerde handelsgeschillenbeslechting tussen haar leden; 102. verzoekt de Raad kordater te werk te gaan in zijn inspanningen om vrijhandelsovereenkomsten met derde landen te sluiten; merkt op dat vrijhandelsovereenkomsten de economische interactie en verwevenheid tussen landen vergroten en daarom kunnen dienen als voorloper van een actiever en ambitieuzer engagement op multilateraal niveau; 103. verzoekt de Raad, de Commissie en de VV/HV terdege rekening te houden met dit verslag bij het bepalen van de prioriteiten van de EU voor de 77e Algemene Vergadering van de VN, alsook bij andere internationale organisaties en multilaterale fora; o o o 104. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad, de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid, de Commissie, en, ter informatie, aan de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties en de secretaris-generaal van de Verenigde Naties. Het Europees Parlement, – gezien artikel 25 van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens en gezien artikel 11 van het Internationaal Verdrag inzake economische, sociale en culturele rechten, waarin het recht op voeding wordt erkend als onderdeel van het recht op een behoorlijke levensstandaard, – gezien artikel 21 van het Verdrag betreffende de Europese Unie, – gezien artikel 208 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU), waarin wordt bepaald dat de Unie bij de uitvoering van beleid dat gevolgen kan hebben voor de ontwikkelingslanden rekening houdt met de doelstellingen van de ontwikkelingssamenwerking, – gezien artikel 214 VWEU, waarin de beginselen en doelstellingen van de humanitaire hulpacties van de EU zijn vastgesteld, – gezien Verordening (EU) 2021/947 van het Europees Parlement en de Raad van 9 juni 2021 tot vaststelling van het instrument voor nabuurschapsbeleid, ontwikkeling en internationale samenwerking – Europa in de wereld, tot wijziging en intrekking van Besluit nr. 466/2014/EU en tot intrekking van Verordening (EU) 2017/1601 en Verordening (EG, Euratom) nr. 480/2009 van de Raad (1) , – gezien Verordening (EG) nr. 1257/96 van de Raad van 20 juni 1996 betreffende humanitaire hulp (2) , – gezien de mededelingen van de Commissie van 31 maart 2010 over humanitaire voedselhulp ( COM(2010)0126 ) en een EU-beleidskader voor steun aan ontwikkelingslanden bij de aanpak van voedselzekerheidsproblemen ( COM(2010)0127 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 3 oktober 2012 met als titel “De EU‑aanpak inzake weerbaarheid: lessen uit de voedselzekerheidscrises” ( COM(2012)0586 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 12 maart 2013 met als titel “Betere voeding voor moeders en kinderen in het kader van de buitenlandse hulp: een Europees beleidskader” ( COM(2013)0141 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 10 maart 2021 over het humanitaire optreden van de EU ( COM(2021)0110 ), waarin onder meer kernacties worden voorgesteld ter versterking van het verband tussen humanitaire hulp, ontwikkeling en vrede, met als doel noodhulp en langetermijnoplossingen beter met elkaar te verenigen, en gezien de resolutie van het Europees Parlement van 15 december 2021 over nieuwe richtsnoeren voor het humanitaire optreden van de EU (3) , – gezien de mededeling van de Commissie van 23 maart 2022 over het waarborgen van de voedselzekerheid en het versterken van de veerkracht van voedselsystemen ( COM(2022)0133 ), – gezien het EU-actieplan voor gendergelijkheid en empowerment van vrouwen in het externe optreden 2021-2025 (GAP III), en gezien de resolutie van het Europees Parlement over dit actieplan (4) , – gezien het actieplan van de Commissie inzake voeding van 3 juli 2014 (SWD(2014)0234), waarmee wordt beoogd het aantal kinderen met een groeiachterstand tegen 2025 met 7 miljoen te verminderen, en het zesde voortgangsverslag van 12 augustus 2021 daarover (SWD(2021)0229), – gezien zijn resoluties over voedselzekerheid en voeding, met name die van 27 november 2014 over ondervoeding bij kinderen in ontwikkelingslanden (5) , van 7 juni 2016 over de nieuwe alliantie voor voedselzekerheid en voeding (6) en van 5 oktober 2016 over de volgende stappen ter verwezenlijking van de mondiale doelstellingen en EU-toezeggingen op het gebied van voeding en voedselzekerheid in de wereld (7) , – gezien zijn resolutie van 24 maart 2022 over de behoefte aan een dringend EU-actieplan om voedselzekerheid binnen en buiten de EU te waarborgen in het licht van de Russische invasie in Oekraïne (8) , – gezien de conclusies van de Raad van 28 mei 2013 over voedsel- en voedingszekerheid in de buitenlandse hulp, – gezien de conclusies van de Raad van 26 november 2018 over het vergroten van de mondiale voedsel- en voedingszekerheid, van 25 november 2019 over het vierde voortgangsverslag over het actieplan voor voeding, van 20 mei 2021 over de prioriteiten van de EU voor de VN-top over voedselsystemen van 2021, van 14 juni 2021 over een sterker engagement van Team Europa voor menselijke ontwikkeling, en van 19 november 2021 over water in het externe optreden, – gezien de gemeenschappelijke verklaring van de Raad en de vertegenwoordigers van de regeringen der lidstaten, in het kader van de Raad bijeen, het Parlement en de Commissie over de Europese consensus betreffende humanitaire hulp van 2008 (9) , en gezien de Europese consensus inzake ontwikkeling van 2017, – gezien de zes mondiale doelstellingen voor 2025 die de Wereldgezondheidsvergadering in 2012 heeft vastgesteld voor voeding voor moeders, zuigelingen en jonge kinderen, namelijk i) het aantal kinderen onder de vijf jaar met een groeiachterstand met 40 % terugdringen, ii) bloedarmoede bij vrouwen van vruchtbare leeftijd met 50 % terugdringen, iii) het aantal kinderen met een laag geboortegewicht met 30 % verminderen, iv) een toename van overgewicht bij kinderen voorkomen, v) het aantal baby’s dat gedurende de eerste zes levensmaanden uitsluitend borstvoeding krijgt, met minstens 50 % doen toenemen en vi) het aantal kinderen met acute ondervoeding tot minder dan 5 % verminderen; – gezien de verslagen over “State of Food Security and Nutrition in the World”, het “Global Report on Food Crises” en het “Global Nutrition Report”, met inbegrip van de edities 2021 daarvan, de richtsnoeren betreffende het recht op voedsel van de Voedsel- en Landbouworganisatie van de Verenigde Naties (FAO), de vrijwillige richtsnoeren over voedselsystemen en voeding van de FAO-commissie inzake Wereldvoedselzekerheid, de tien elementen van de agro-ecologie die de transitie naar een duurzaam voedings- en landbouwstelsel sturen (verslag van de FAO), en het actiekader voor voedselzekerheid en voeding in aanslepende crises van 2014, – gezien het verslag van de Voedsel- en Landbouworganisatie van de Verenigde Naties (FAO) over de stand van zaken in de wereld op het gebied van visserij en landbouw in 2020 (10) , – gezien de partnerschapsovereenkomsten inzake duurzame visserij tussen de EU en derde landen, – gezien het Global Network Against Food Crises, een alliantie van humanitaire en ontwikkelingsactoren die via gedeelde analyse en kennis werken aan nauwere coördinatie op het raakvlak van humanitaire hulp, ontwikkeling en vrede, – gezien de Verklaring van de VN van 13 september 2007 over de rechten van inheemse volken en de VN-Verklaring van 28 september 2018 over de rechten van landbouwers en andere mensen die werkzaam zijn in plattelandsgebieden, – gezien de resolutie van de Algemene Vergadering van de VN van 25 september 2015 met als titel “Onze wereld transformeren: de Agenda 2030 voor duurzame ontwikkeling”, – gezien de resolutie van de Algemene Vergadering van de VN van 1 april 2016 met als titel “Het VN-decennium voor actie inzake voeding (2016-2025)”, waarmee wordt beoogd de aanzet te geven tot intensievere maatregelen om een einde te maken aan honger en ondervoeding in de wereld en alle mensen ter wereld, ongeacht wie ze zijn of waar ze wonen, toegang te bieden tot gezondere, duurzamere voeding, – gezien de duurzameontwikkelingsdoelstellingen (SDG’s) van de VN en de nauw onderling verbonden en geïntegreerde aard daarvan, met name SDG 1 om overal een einde te maken aan armoede in al haar vormen, SDG 2 om een einde te maken aan honger, voedselzekerheid en betere voeding te bewerkstelligen en duurzame landbouw te bevorderen, SDG 3 om een gezond leven te waarborgen en welzijn voor iedereen op alle leeftijden te bevorderen, SDG 5 om gendergelijkheid en empowerment van alle vrouwen en meisjes te verwezenlijken, SDG 6 om de toegang tot water en sanitaire voorzieningen voor iedereen te waarborgen, SDG 10 om ongelijkheid binnen en tussen landen te verminderen, SDG 12 om duurzame consumptie- en productiepatronen te waarborgen, SDG 13 om dringend maatregelen te nemen om de klimaatverandering en de gevolgen ervan te bestrijden, en SDG 17 om de implementatiemiddelen te versterken en het mondiale partnerschap voor duurzame ontwikkeling nieuw leven in te blazen, – gezien Resolutie 2417 van de VN-Veiligheidsraad uit 2018 waarin uithongering van burgers als methode van oorlogvoering evenals de onrechtmatige ontzegging van humanitaire toegang tot de burgerbevolking worden veroordeeld, – gezien het verslag uit juni 2020 van het Intergouvernementeel Platform voor biodiversiteit en ecosysteemdiensten (IPBES) en de Intergouvernementele Werkgroep inzake klimaatverandering (IPCC) (11) , waarin het verband tussen de bestrijding van klimaatverandering en het behoud van de biodiversiteit wordt benadrukt, – gezien de vrijwillige richtsnoeren uit 2012 van de FAO/CFS voor een verantwoord beheer van grondbezit, visgronden en bossen in het kader van de nationale voedselzekerheid en de FAO/CFS-beginselen uit 2015 inzake verantwoord investeren in landbouw en voedselsystemen, – gezien de Scaling Up Nutrition-beweging en haar werkzaamheden om een einde te maken aan ondervoeding in al haar vormen door middel van steun voor door de overheid geleide initiatieven en de prioriteiten van de betrokken landen, in samenwerking met het maatschappelijk middenveld, de VN, donoren, bedrijven en onderzoekers, – gezien de 2,5 miljard EUR die de Commissie in december 2021 op de top over voeding voor groei in Tokio heeft toegezegd om ondervoeding in de periode 2021-2024 te bestrijden, en gezien het niet-aflatende engagement van de EU om het aantal kinderen met een groeiachterstand tegen 2025 met ten minste 7 miljoen te verminderen, – gezien het “Famine Prevention and Humanitarian Crises Compact” van de G7, dat op 13 juni 2021 op de G7-top in Cornwall is goedgekeurd en waarin de leden van de G7 zich ertoe verbinden honger te bestrijden en hongersnood te voorkomen door middel van gezamenlijke acties, – gezien artikel 54 van zijn Reglement, – gezien het advies van de Commissie landbouw en plattelandsontwikkeling, – gezien het verslag van de Commissie ontwikkelingssamenwerking ( A9-0195/2022 ), A. overwegende dat matige of ernstige voedselonzekerheid sinds 2014 langzaam toeneemt en dat in 2020 bijna een op de drie mensen (2,37 miljard) geen toegang heeft tot voldoende voedsel (12) ; B. overwegende dat voedselcrisissen sinds 2020 in ernst en omvang zijn toegenomen als gevolg van conflicten, economische schokken en extreme weersomstandigheden, of een combinatie van deze factoren, en dat in 2021 bijna 193 miljoen mensen werden blootgesteld aan acute voedselonzekerheid en dringend voedselhulp nodig hadden, een recordaantal sinds het verschijnen van het eerste Global Report on Food Crises (mondiaal verslag over voedselcrisissen) zes jaar geleden; overwegende dat 720 à 811 miljoen mensen honger lijden en dat in vijf landen hongersnood dreigt, namelijk in Zuid-Sudan, Ethiopië, Madagaskar, Nigeria (zestien staten en het federaal hoofdstedelijk territorium) en Jemen (13) ; C. overwegende dat het recht op voedsel betrekking heeft op de mate van beschikbaarheid, toegankelijkheid en toereikendheid van voedsel (dat wil zeggen dat voedsel in voldoende hoeveelheid en continu beschikbaar moet zijn); D. overwegende dat er volgens de FAO sprake is van voedselzekerheid wanneer iedereen te allen tijde fysiek en economisch toegang heeft tot voldoende, voedzaam en veilig voedsel om in zijn behoeften en voorkeuren te kunnen voorzien en een actief en gezond leven te kunnen leiden (14) ; E. overwegende dat de illegale, niet-uitgelokte en ongerechtvaardigde aanvalsoorlog van Rusland in Oekraïne de reeds kwetsbare landbouwmarkten verder heeft gedestabiliseerd, bovenop de reeds ernstige situatie als gevolg van COVID-19 komt, de actuele voedselcrisissen heeft verergerd en de wereldwijde voedselzekerheid nog meer onder druk heeft gezet, waardoor de internationale voedsel- en voederprijzen, die sowieso al hoog waren, een ongekend niveau hebben bereikt; overwegende dat veertig procent van de vanuit Oekraïne uitgevoerde tarwe en maïs bestemd is voor het Midden-Oosten en Afrika en dat veel ontwikkelingslanden sterk afhankelijk zijn van de invoer van Oekraïense en Russische tarwe, en overwegende dat de hierboven geschetste situatie waarschijnlijk zal leiden tot meer voedselonzekerheid, armoede, sociale onrust en instabiliteit in deze landen; F. overwegende dat volgens de FAO bijna vijftig landen ten minste dertig procent van hun behoeften aan tarwe invoeren vanuit Rusland en Oekraïne en voor zesentwintig van deze landen meer dan vijftig procent van hun tarwe-invoer uit Rusland en Oekraïne afkomstig is; overwegende dat het Wereldvoedselprogramma bijna de helft van zijn wereldwijde tarwevoorraden van Oekraïne kocht en heeft laten weten dat de gevolgen hiervan het grootst zullen zijn voor landen die zich momenteel reeds in een voedselcrisis bevinden, zoals Afghanistan, Ethiopië, Syrië en Jemen; G. overwegende dat zowel Oekraïne als Rusland netto-exporteurs van landbouwproducten zijn alsook belangrijke leveranciers op de mondiale markten voor levensmiddelen en meststoffen, waar voor export beschikbare producten vaak door slechts enkele landen worden geleverd; overwegende dat deze markten hierdoor kwetsbaarder en volatieler kunnen zijn; overwegende dat Rusland een van de belangrijkste exporteurs is van synthetische stikstofmeststoffen en componenten daarvan, en dat Belarus een belangrijke exporteur is van kalimeststoffen; overwegende dat de prijzen van stikstofmeststoffen sterk afhankelijk zijn van de aardgasprijzen en dat Rusland op de aardgasmarkt een dominante marktpositie inneemt; overwegende dat veel ontwikkelingslanden al vóór het conflict gebukt gingen onder de negatieve gevolgen van de hoge internationale voedsel- en mestprijzen; H. overwegende dat de voedselprijsindex van de FAO, die de internationale prijzen van levensmiddelen en diervoeders volgt, tot een nieuw recordniveau is gestegen en dat andere prijsstijgingen en voedselinflatie ongekende hoogten bereiken; I. overwegende dat de voedselprijsindex volgens de FAO in februari 2022 een recordniveau heeft bereikt; overwegende dat de FAO stelt dat voedselinflatie uiteraard te wijten is aan de toestand van gewassen en de beschikbaarheid voor uitvoer, maar in veel grotere mate haar oorsprong vindt in sectoren die niets te maken hebben met de productie van voedsel, met name de sectoren van energie, meststoffen en diervoeders; J. overwegende dat de voedselonzekerheid het grootst is in Afrika, waar zestig procent van de bevolking (hetzij 799 miljoen mensen) in 2020 het slachtoffer waren van matige of ernstige voedselonzekerheid (15) ; K. overwegende dat de Europese Unie bijzondere aandacht moet besteden aan landen waar hongersnood heerst die nog wordt verergerd door natuurrampen, zoals Madagaskar, dat onlangs is getroffen door gewelddadige cyclonen en waar twee op de vijf inwoners onder acute voedselonzekerheid lijdt, met name in het zuiden, waar meer dan 300 000 kinderen ernstig ondervoed zijn; L. overwegende dat veel kleine boeren in ontwikkelingslanden geen toegang hebben tot gezonde, voedzame en duurzame voeding wegens afgelegen woonplaatsen, lage inkomens en het ontbreken van gevarieerde voedselbronnen; overwegende dat uit gegevens blijkt dat investeringen in kleinschalige landbouw en regionale structuren het beste rendement opleveren op het gebied van armoedebestrijding en groei, en overwegende dat dit aantoont dat de aandacht vooral moet uitgaan naar het verhogen van de inkomens van kleine boeren, en met name vrouwelijke kleine boeren, en naar het vergroten van de weerbaarheid van kwetsbare gemeenschappen; M. overwegende dat gezonde voeding in 2020 onbetaalbaar was voor ongeveer drie miljard mensen over de hele wereld en dat obesitas overal sterk toeneemt (16) ; N. overwegende dat malnutritie een abnormale fysiologische conditie is die wordt veroorzaakt door ondervoeding maar ook door overgewicht en obesitas; overwegende dat de gezondheid van vrouwen en meisjes nauw samenhangt met hun lichamelijke en geestelijke gezondheid en met de voedingsstatus van de kinderen die zij zullen krijgen; overwegende dat ondervoeding bij zwangere vrouwen en moeders tot een groter risico leidt op complicaties tijdens de zwangerschap, moedersterfte en ondervoeding en sterfte van de kinderen; overwegende dat malnutritie nog altijd een onaanvaardbaar groot aantal kinderen treft: van alle kinderen ter wereld onder de vijf jaar heeft 22 % een groeiachterstand als gevolg van chronische malnutritie, kwijnt 6,7 % weg door acute ondervoeding en heeft 5,7 % overgewicht (17) , en onder invloed van de COVID-19-pandemie zullen de cijfers inzake groeiachterstand en wegkwijnen waarschijnlijk nog toenemen; O. overwegende dat het waarborgen van de toegang tot schoon water nauw samenhangt met meer voedselzekerheid en betere voeding; overwegende dat volgens het recentste verslag van de Verenigde Naties over het beheer van de watervoorraden in de wereld (2021) ruim veertig procent van de wereldbevolking wordt getroffen door waterschaarste en meer dan twee miljard mensen op aarde geen directe en gegarandeerde toegang hebben tot veilig drinkwater; P. overwegende dat ruim tien procent van de wereldbevolking alleen maar overleeft dankzij visserij en aquacultuur (18) , en overwegende dat volgens de VN meer dan drie miljard mensen hun belangrijkste eiwitbronnen uit zee halen, in de vorm van vis en schaal- en schelpdieren; overwegende dat meer dan negentig procent van de vissers en werknemers in de visserijsector wereldwijd afhangen van kleinschalige visvangst; Q. overwegende dat gezondheidsstelsels die niet bijster veerkrachtig en sterk zijn, regelmatig in het nauw worden gebracht door epidemieën, en met name niet kunnen instaan voor de continuïteit van de meest elementaire zorg; overwegende dat de middelen van de gezondheidsstelsels de afgelopen twee jaar zijn verlegd van een reeks vanuit voedingsoogpunt belangrijke functies en essentiële gezondheidsdiensten in verband met ondervoeding — zoals prenatale zorg, aanvulling van micronutriënten en preventie en behandeling van diarree, infecties en acute ondervoeding bij kinderen — naar de strijd tegen COVID-19, en overwegende dat de behandeling en preventie van ondervoeding nog steeds onvoldoende zijn opgenomen in de basiszorgpakketten van de nationale gezondheidsstelsels en er ongelijkheid blijft bestaan op het gebied van de toegang tot zorg; R. overwegende dat chronische armoede, grote en hardnekkige ongelijkheden en niet-duurzame voedselsystemen in combinatie met frequentere natuurrampen, die met name te wijten zijn aan de klimaatverandering, de onderliggende oorzaken van voedselonzekerheid en ondervoeding vormen; S. overwegende dat de klimaatverandering en frequenter optredende en verwoestender extreme fenomenen volgens het zesde IPCC-verslag van 2022 klimaatverandering tot minder voedsel- en waterzekerheid leidt, de opbrengst van gewassen verlaagt, weidegronden en paden voor het overbrengen van vee naar andere weidegrond verandert en de voedingswaarde van voedsel doet afnemen, hetgeen de inspanningen om de Agenda 2030 en de bijbehorende doelstellingen voor duurzame ontwikkeling te verwezenlijken, belemmert; T. overwegende dat de klimaatverandering vrouwen nog meer in gevaar brengt en nog kwetsbaarder maakt; overwegende dat de klimaatverandering bestaande problemen verergert, bijvoorbeeld door plotseling verlies van voedselproductie en plotse onbeschikbaarheid van voedsel, en onderliggende kwetsbaarheden zoals armoede en voedselonzekerheid aanscherpt, met als gevolg dat mensen het hoofd moeten bieden aan steeds ernstiger crisissen; overwegende dat een verminderde voedingsdiversiteit in veel gemeenschappen tot malnutritie heeft geleid, met name bij inheemse volkeren, kleine landbouwers en huishoudens met een laag inkomen, waarbij vooral kinderen, ouderen en zwangere vrouwen het het hardst te verduren krijgen; U. overwegende dat de FAO raamt dat ongeveer 75 % van de genetische diversiteit van planten wereldwijd verloren is gegaan; overwegende dat grootschalige genetische erosie onze kwetsbaarheid voor klimaatverandering en het uitbreken van nieuwe plagen en ziekten doet toenemen; V. overwegende dat de biodiversiteit en de diensten die de biodiversiteit levert – bestuiving, tegengaan van plagen, grotere weerstand van landbouwecosystemen tegen erosie, droogte en overstromingen, bodemverrijking en koolstofopvang – essentieel zijn voor een duurzame voedselproductie; W. overwegende dat het versterken van de biodiversiteit en het ondersteunen van de integriteit van ecosystemen blijvende voordelen kan bieden voor mensen, bijvoorbeeld in de vorm van bestaansmiddelen, een goede gezondheid, welbevinden en voedselvoorziening; X. overwegende dat het aantal mensen dat dringend hulp nodig heeft op het gebied van voedsel en levensonderhoud, toeneemt (19) ; overwegende dat de belangrijkste oorzaken van de toenemende voedselonzekerheid en malnutritie te vinden zijn in conflicten, de klimaatverandering en extreme weersomstandigheden, aantasting van het milieu, stijgende energieprijzen, beperkte toegang tot water, economische schokken, chronische armoede en een hoog en hardnekkig niveau van ongelijkheid, inclusief genderongelijkheid, gebrek aan toegang tot elementaire sociale diensten en gezondheidszorg, de toename van de wereldbevolking en falende overheden, en dat mensen zich als gevolg van deze problemen gedwongen kunnen zien te migreren; Y. overwegende dat door conflicten de toegang tot voedsel en sociale basisvoorzieningen verstoord wordt waardoor de stabiliteit van de gezondheid – te weten de voedselvoorziening, water, sanitaire voorzieningen en hygiëne – in het gedrang komt en overwegende dat door conflicten schade wordt toegebracht aan natuurlijke hulpbronnen, infrastructuur, productiemiddelen en vee; overwegende dat voedselonzekerheid kan uitmonden in conflicten tussen getroffen gemeenschappen, waardoor bestaande problemen en spanningen als gevolg van schaarste aan hulpbronnen erger worden; Z. overwegende dat COVID-19 heeft geleid tot een verstoring van voedselwaardeketens – van productie en transport tot opslag en verkoop – en dat door de beperkingen op verplaatsingen de toegang tot markten voor boeren en consumenten werd bemoeilijkt, hetgeen de gelijke toegang voor iedereen tot adequate en voedzame levensmiddelen verder heeft belemmerd en aan het licht heeft gebracht dat op invoer gebaseerde voedselsystemen ons kwetsbaar maken en hoe belangrijk duurzame agrovoedingssystemen daarom zijn; AA. overwegende dat door COVID-19, bij gebrek aan universele “social protection floors”, de armoede is toegenomen; overwegende dat de beperkingen gevolgen hebben gehad voor de dagelijkse economische activiteiten waarvan veel huishoudens afhankelijk zijn, waardoor het moeilijk kon worden gezond en voedzaam voedsel te bemachtigen of te voorzien in gezondheidsbehoeften; overwegende dat toegang tot hoogwaardige gezondheidszorg in veel ontwikkelingslanden uiterst beperkt is, met name voor de meest kwetsbare en gemarginaliseerde mensen; AB. overwegende dat inclusieve, efficiënte, veerkrachtige en duurzame voedselsystemen van cruciaal belang zijn voor de verwezenlijking van Agenda 2030 en de doelstellingen voor duurzame ontwikkeling; overwegende dat door de COVID-19-pandemie de zwakke plekken in mondiale voedselsystemen duidelijk zichtbaar werden, met als gevolg toegenomen ongelijkheid en de meest kwetsbaren die zagen hoe hun leven en bestaansmiddelen in gevaar kwamen; overwegende dat in het kader van het VN-decennium voor actie wordt opgeroepen tot het versneld inzetten van baanbrekende oplossingen om problemen overal ter wereld voor mensen en de planeet aan te pakken, van armoede en gender tot klimaatverandering, ongelijkheid en het dichten van de financieringskloof; AC. overwegende dat voeding een belangrijk thema is dat ten grondslag ligt aan de verwezenlijking van ten minste 12 van de 17 SDG’s en tevens onlosmakelijk verbonden is met andere duurzame ontwikkelingsvraagstukken, hetzij omdat voeding ervan afhankelijk is (namelijk water, sanitaire voorzieningen en hygiëne, en landbouw), hetzij omdat voeding een voorwaarde is voor die andere zaken (namelijk gezondheid, werkgelegenheid), hetzij een combinatie van die twee (namelijk waar het gaat om gendergelijkheid en onderwijs); AD. overwegende dat de Overeenkomst van Marrakesh van 1994 en met name de Landbouwovereenkomst van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) hebben bijgedragen tot specialisatie van landbouwregio’s; overwegende dat deze specialisatie ertoe heeft geleid dat sommige regio’s veel uitvoeren en andere regio’s bijna volledig afhankelijk zijn van invoer; overwegende dat deze situatie tot problemen leidt in geval van crises, zoals oorlogen, en een van de factoren is die ten grondslag liggen aan de wereldwijde voedselinstabiliteit waarvan op dit moment sprake is; AE. overwegende dat een grote afhankelijkheid van voedselinvoer bevolkingen in hoge mate blootstelt aan volatiliteit op de wereldmarkt, met name personen die een aanzienlijk deel van hun inkomen besteden aan hun dagelijkse voedselbehoeften; AF. overwegende dat instabiele internationale markten ertoe leiden dat in landen zonder een sterk landbouwbeleid voedselonzekerheid ontstaat, aangezien perioden van lage prijzen een negatief effect hebben op de productiecapaciteit en leiden tot een toename van de invoer, waardoor de bevolking in steden kwetsbaar wordt voor het effect van stijgende prijzen op de wereldmarkt; AG. overwegende dat landbouwbeleid het belangrijkste macro-economische beleid is en dat voor opkomende economieën de inflatie een verwoestend effect heeft, omdat zij niet beschermd zijn tegen de extreme volatiliteit van prijzen op de wereldmarkt; AH. overwegende dat voedselsoevereiniteit het recht van mensen en landen is om hun eigen landbouw- en voedselbeleid te bepalen; overwegende dat met dit concept wordt beoogd elk land in staat te stellen zijn eigen bevolking te voeden en zelfvoorzienend en autonoom te zijn; overwegende dat het streven in de “van boer tot bord”-strategie om boeren minder afhankelijk te maken van externe outputs in overeenstemming is met deze definitie; AI. overwegende dat met de Europese Green Deal en de “van boer tot bord”-strategie een holistische benadering van de landbouw wordt gehanteerd – niet alleen om een klimaat- en biodiversiteitscrisis in Europa te voorkomen maar ook om de voedselzekerheid te waarborgen en onze voeding en volksgezondheid te verbeteren; overwegende dat dit als model zal dienen voor investeringen op het terrein van ontwikkelingsfinanciering, met het oog op het vergroten van de veerkracht en de voedselautonomie van ontwikkelingslanden; AJ. overwegende dat de “van boer tot bord”-strategie erop gericht is het gebruik van bepaalde landbouwproductiemiddelen te verminderen, met als streven om tegen 2030 het totale gebruik van chemische pesticiden met 50 % terug te dringen, het gebruik van de gevaarlijkste pesticiden met 50 % terug te dringen en het gebruik van meststoffen met ten minste 20 % terug te dringen; AK. overwegende dat voeding een belangrijke investering is, aangezien goede voeding tijdens de eerste duizend dagen van het leven van een kind van cruciaal belang is voor de verwezenlijking van zijn volledige fysieke, intellectuele en menselijke potentieel; overwegende dat kinderen die aan honger en ondervoeding lijden minder goed in staat zijn om te leren en dat dit ervoor kan zorgen dat zij stoppen met school, en dat honger en ondervoeding in alle levensfasen een last zijn voor individuen en samenlevingen en de ontwikkeling van mensen en nationale economieën in negatieve zin beïnvloeden; overwegende dat goede voeding daarom de hoeksteen is van welvarende samenlevingen; AL. overwegende dat 370 miljoen kinderen vanwege schoolsluitingen op het hoogtepunt van de COVID-19-pandemie geen toegang meer hadden tot een gegarandeerde schoolmaaltijd, wat vaak hun enige warme maaltijd voor die dag was, en overwegende dat programma’s voor schoolmaaltijden een belangrijke manier zijn om honger onder kinderen en verschillende vormen van ondervoeding te bestrijden; overwegende dat voedselonzekerheid daarentegen het functioneren van de samenleving verstoort, bijvoorbeeld doordat gezinnen hun kinderen niet naar school kunnen sturen en doordat zij stress ervaren, en dat het een aanjager kan zijn van huiselijk en gendergeweld; overwegende dat elke dollar die in voedingsgerelateerde interventies wordt geïnvesteerd 16 dollar aan rendement kan opleveren; AM. overwegende dat er, net als op andere onderdelen van de humanitaire en ontwikkelingshulp, sprake is van toenemende behoeften waarvoor echter geen toereikende middelen beschikbaar zijn, wat dus leidt tot een snel groeiende financieringskloof die slimmere en meer systematische benaderingen vereist alsook een systemische transformatie in de richting van sociaal rechtvaardige voedselsystemen, aangezien onze huidige voedselsystemen de sociaal-economische en genderongelijkheden die mensen de toegang tot gezonde, eerlijke en duurzame voeding belemmeren, erger maken; AN. overwegende dat vrouwen in hun rol als landbouwers, verzorgers en producenten een sleutelrol spelen in het voeden van de wereldbevolking — in ontwikkelingslanden produceren zij 60-80 % van het voedsel — maar geen gelijke toegang hebben tot voedsel of tot de hulpbronnen, diensten en activa waarmee zij hun rendement en inkomen kunnen verhogen; overwegende dat vrouwen 75 % van het onbetaalde zorg- en huishoudelijk werk voor hun rekening nemen en dat vrouwen in plattelandsgemeenschappen en lage-inkomenslanden tot 14 uur per dag aan zorgtaken besteden; AO. overwegende dat genderongelijkheid van invloed is op de verdeling van arbeid en ertoe leidt dat vrouwen en meisje in onevenredige mate belast worden met zorgtaken, waarvoor zij niet betaald worden; AP. overwegende dat de bescherming van de rechten van vrouwen en meisjes op alle niveaus moet gewaarborgd worden en dat hun ruimte moet worden geboden in besluitvormingsprocessen; overwegende dat vrouwen en meisjes wat betreft klimaatverandering en bij rampen degenen zijn die het zwaarst getroffen worden, hetgeen erop neerkomt dat zij als gevolg van een opeenstapeling van risico’s nog kwetsbaarder zijn; AQ. overwegende dat genderongelijkheid rechtstreekse gevolgen heeft voor voeding aangezien het de voedseldynamiek in huishoudens en gemeenschappen zodanig beïnvloedt dat vrouwen en meisjes geraakt worden in hun vermogen om in hun eigen behoeften te voorzien – of het nu gaat om het produceren, de toegankelijkheid, de betaalbaarheid of het verstrekken van voeding, zorg en gezondheidszorgs- en sanitaire diensten; en dat zij vanwege genderongelijkheid een verhoogd risico lopen in aanraking te komen met gendergeweld en huiselijk geweld; AR. overwegende dat het dichten van de genderkloof tussen vrouwelijke en mannelijke boeren de landbouwopbrengsten in de armste regio’s met 2,5 tot 4 % zou kunnen doen toenemen en de honger wereldwijd met 17 % zou kunnen doen afnemen; AS. overwegende dat vrouwen 43 % van de agrarische beroepsbevolking in partnerlanden uitmaken en dat dit percentage in sommige landen in Azië en Afrika ten zuiden van de Sahara oploopt tot minstens 50 %, en dat vrouwen nog geen 20 % van de agrarische grondbezitters uitmaken; AT. overwegende dat er wereldwijd 608 miljoen agrarische familiebedrijven zijn die tussen 70 en 80 % van de landbouwgrond omvatten, en dat deze familiebedrijven meer dan 90 % van alle landbouwbedrijven wereldwijd vertegenwoordigen en uitgedrukt in waarde ongeveer 80 % van al het voedsel in de wereld produceren; AU. overwegende dat een derde van het wereldwijd geproduceerde voedsel verloren gaat of wordt verspild; overwegende dat het voor de aanpak van wereldwijde voedselonzekerheid, ondervoeding en bescherming van de biodiversiteit van groot belang is meer in te zetten op het terugdringen voedselverlies en voedselverspilling door in landbouwproductiesystemen circulair te gaan werken met het oog op een landbouwproductie die duurzamer is en efficiënter gebruikmaakt van hulpbronnen; AV. overwegende dat voor de aanpak van voedsel- en voedingszekerheid naast meer financiering het ook nodig is dat de politiek vastberadenheid laat zien in haar aandacht en inspanningen op dit thema; AW. overwegende dat sommige derde landen een aantal innovatieve projecten hebben opgezet, zoals het Afrikaanse initiatief “Grote Groene Muur” voor de bevordering van agro-ecologische projecten; AX. overwegende dat de Commissie inzake Wereldvoedselzekerheid het belangrijkste inclusieve internationale en intergouvernementele platform is vanwaaruit alle belanghebbenden samenwerken aan het gemeenschappelijke doel van voedselzekerheid en voeding voor iedereen; AY. overwegende dat de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties op 20 december 2017 een project heeft goedgekeurd waarmee zij de periode 2019-2028 heeft uitgeroepen tot het VN-decennium van het agrarische familiebedrijf; AZ. overwegende dat de rechten van boeren in 2004 weliswaar zijn vastgelegd in het Internationaal Verdrag inzake plantgenetische bronnen voor voedsel en landbouw van de FAO, maar dat intellectuele eigendomsregels vaak in tegenspraak zijn met deze rechten, waardoor lokale, traditionele en inheemse stelsels van zaden in gevaar worden gebracht; BA. overwegende dat voor het aanpakken van voedselonzekerheid de actieve inmenging van de EU van essentieel belang is, aangezien bijna de helft van de wereldwijde officiële ontwikkelingshulp (ODA) van de EU afkomstig is; Voedselzekerheid en voeding centraal stellen bij het herstel na COVID‑19 1. is verontrust over het feit dat we niet op schema liggen om de voedingsdoelstellingen voor 2025 te halen of honger uiterlijk in 2030 uit te bannen (SDG 2 luidt “Zero Hunger”), en dat het uiterst onwaarschijnlijk is dat deze doelen inderdaad in respectievelijk 2025 en 2030 bereikt zullen zijn; herinnert eraan dat honger en voedselonzekerheid wereldwijd opnieuw toenemen; merkt met bezorgdheid op dat niet valt uit te sluiten dat tegen 2030 nog steeds ongeveer 660 miljoen mensen honger zullen lijden, ook vanwege de gevolgen van de COVID-19-pandemie; herinnert eraan dat doortastende maatregelen nodig zijn, met name met betrekking tot ongelijkheid bij het kunnen bemachtigen van voedsel, teneinde sneller vooruitgang te boeken in de richting van de doelstelling “Zero Hunger”; wijst erop dat het uitbannen van alle vormen van ondervoeding samen met SDG 2 in al het beleid als prioriteiten moeten worden beschouwd, en dat hierbij bijzondere aandacht moet uitgaan naar personen in de meest kwetsbare posities; 2. onderstreept dat voedselsystemen een sleutelrol moeten spelen bij het uitbannen van armoede en het verwezenlijken van SDG 1, en dat daarbij aandacht moet worden besteed aan malnutritie maar ook aan het feit dat er naast ondervoeding tegelijkertijd sprake is van overvoeding, hetgeen van groot belang is met het oog op het behalen van de gezondheidsdoelen van SDG 3; onderstreept dat een duurzame omgang met watervoorraden teneinde SDG 6 te verwezenlijken onmogelijk zal zijn zonder dat de landbouw daarbij een centrale rol speelt, en dat duurzaam visserijbeheer van fundamenteel belang is voor de instandhouding en het duurzame gebruik van de oceanen en zeeën en voor de verwezenlijking van SDG 14; herinnert er bijgevolg aan dat ook onze ambities inzake duurzame consumptie en productie in het kader van SDG 12, aanpassing aan en matiging van klimaatverandering in het kader van SDG 13 en de bescherming, het herstel en het duurzame beheer van land-ecosystemen in het kader van SDG 15 weerspiegeld moeten worden in voedselsystemen in bredere zin; 3. herinnert aan de cruciale rol van kleinschalige visserij voor voedselzekerheid en voeding; wijst erop dat partnerschapsovereenkomsten inzake duurzame visserij gebaseerd moeten zijn op het best beschikbare wetenschappelijke advies en dat zij noch de lokale voedselzekerheid mogen ondermijnen, noch de kleinschalige visserijsector in derde landen mogen bedreigen door deze in rechtstreekse concurrentie te brengen met EU-schepen; dringt erop aan dat deze overeenkomsten worden afgestemd op de Agenda 2030 voor duurzame ontwikkeling en op de EU-milieuverplichtingen en de doelstellingen van het gemeenschappelijk visserijbeleid, door middel van meer steun aan de sector en duurzaamheidsbepalingen inzake overschotten, teruggooi en de voorzorgsbenadering; 4. onderstreept dat de COVID-19-pandemie met de daaruit voortvloeiende economische crisis en de sluiting van grenzen en het huidige conflict in Oekraïne de kwetsbaarheden van het mondiale voedselsysteem duidelijk zichtbaar hebben gemaakt; benadrukt en herinnert de Europese Commissie en de lidstaten eraan hoe belangrijk het is om sterkere verbindingen te leggen tussen het korte-, middellange- en langetermijnbeleid, met het oog op de waarborging van het inclusieve karakter van de COVID-19-herstelplannen waarbij ook specifieke aandacht moet worden besteed aan de meest kwetsbare groepen zoals kinderen, jongeren, vrouwen, ouderen en inheemse bevolkingen; 5. dringt er bij de EU op aan het recht van ontwikkelingslanden op voedsel en op zelfvoorziening als middel om voedselzekerheid, minder armoede en inclusieve, duurzame en eerlijke mondiale toeleveringsketens alsook duurzamere voedselsystemen tot stand te brengen, te beschermen; en tevens om lokale en regionale markten te steunen, met bijzondere aandacht voor vrouwen en familiebedrijven en met als doel betaalbaar en toegankelijk voedsel en sterkere sociale vangnetten beschikbaar te maken zodat de meest kwetsbaren ook in nood- of crisissituaties aan hun voedsel kunnen komen; 6. herinnert eraan dat Oekraïne en Rusland belangrijke spelers zijn op de mondiale markt voor voedseluitvoer; bijgevolg zijn Oekraïne en Rusland voor een aantal landen waar veel honger heerst van extra grote invloed, aangezien deze landen een aanzienlijk deel van hun tarwe uit Oekraïne of Rusland invoeren; 7. onderstreept dat regeringen in deze context uitvoerverboden moeten vermijden en maatregelen moeten bedenken waarmee zij een herstructurering van landbouwmarkten en van de regulering van die markten kunnen ondersteunen, door middel van meer transparantie en door nieuwe regels op te stellen waarmee kan worden voorkomen dat buitensporige financiële speculatie de volatiliteit van de voedselprijzen aanwakkert, hetgeen met name in de context van een oorlog de groothandelsprijzen kunstmatig kan verhogen en tot marktvolatiliteit kan leiden en in het bijzonder ontwikkelingslanden en de meest kwetsbare bevolkingen treft; 8. betreurt ten zeerste de financiële speculatie ten aanzien van landbouwbasis- en voedselproducten en verzoekt de Commissie dringend met voorstellen te komen om een einde te maken aan deze vorm van speculatie, met name in een context van oorlog, om zodoende te zorgen voor stabiele markten en stabiele landbouwproductie; herinnert er in dit verband aan dat de structurele instabiliteit van de internationale landbouwmarkten een bedreiging vormt voor de mondiale voedselzekerheid en voor de politieke stabiliteit in veel ontwikkelingslanden; verzoekt de Commissie en de lidstaten internationale regels te steunen die erop gericht zijn financiële speculatie met landbouwbasis- en voedselproducten en speculatieve praktijken een halt toe te roepen; 9. herinnert eraan dat het recht op voedsel een mensenrecht is; dringt aan op alomvattende en sterke EU-maatregelen die de geleidelijke verwezenlijking van dit recht kracht bijzetten waardoor voedselzekerheid voor iedereen bereikt wordt; is zeer bezorgd over de sterk toenemende voedselonzekerheid in de afgelopen jaren; 10. benadrukt dat de energiecrisis en de ongunstige weersomstandigheden vóór de oorlog in Oekraïne hebben geleid tot een sterke stijging van de prijzen van landbouwbasisproducten op de wereldmarkt en dringt, gezien deze context, aan op meer en efficiëntere voedselhulp in een poging om dringende noodhulp en oplossingen voor de langere termijn beter aan elkaar te koppelen; dringt er concreet bij de Europese Commissie en de EU-lidstaten op aan hun bijdragen aan het Wereldvoedselprogramma te verhogen, en te werken aan de transformatie van onze voedselsystemen door middel van steunverlening ten behoeve van de diversiteit en kwaliteit van de landbouwproductie en -verwerking in partnerlanden, en maatregelen te nemen waarmee de structurele armoede en de aanhoudende ongelijkheden aangepakt kunnen worden, aangezien dit onderliggende oorzaken van voedselonzekerheid zijn; 11. stelt met bezorgdheid vast dat de Russische invasie van Oekraïne enorme gevolgen zal hebben in bredere zin, waardoor de bestaande voedselonzekerheid en de gevolgen van de COVID-19-pandemie nog verder zullen verergeren; stelt met nog grotere bezorgdheid vast dat Oekraïne een belangrijke producent is van basislevensmiddelen zoals tarwe, maïs en plantaardige oliën; verzoekt de Commissie verreikende maatregelen voor voedselzekerheid te ontwikkelen en deze op korte, middellange en lange termijn ten uitvoer te leggen; herinnert eraan dat de EU ervoor moet zorgen dat het recht op voedsel voor iedereen niet onder druk staat door grondstoffenmarkten; herinnert eraan dat hongersnoden tot de mogelijke gevolgen van de oorlog behoren als wereldleiders geen tegenmaatregelen nemen, en dat dit serieus in ogenschouw moet worden genomen; 12. onderstreept dat de oorlog in Oekraïne laat zien dat lage-inkomenslanden voor hun basisvoedselvoorziening in aanzienlijke mate afhankelijk zijn van de wereldmarkt en dat hun voedselzekerheid afhangt van een handvol graanexporterende landen, en dat deze landen dus extra kwetsbaar zijn voor marktverstoringen en prijsstijgingen; herinnert eraan dat 14 lage- of lagere-middeninkomenslanden meer dan 50 procent van de tarwe waarmee zij hun bevolking voeden uit Rusland en Oekraïne invoeren, en dat een aantal van deze landen al met hongersnoodachtige omstandigheden te kampen heeft; 13. onderstreept dat om door conflicten veroorzaakte schokken op te vangen en veerkrachtig te blijven, landen die afhankelijk zijn van de invoer van voedsel uit Oekraïne en de Russische Federatie de bronnen van hun voedselvoorziening moeten diversifiëren door terug te vallen op andere exporterende landen, op bestaande voedselvoorraden of door het aantal binnenlandse productiebases te vergroten; 14. verzoekt de EU en haar lidstaten de financieringskloof met betrekking tot de humanitaire noodoproep 2022 van de VN voor Oost-Afrika en het Midden-Oosten onmiddellijk te dichten, aangezien steun voor deze twee regio’s momenteel 99 % ondergefinancierd is; herinnert eraan dat het Wereldvoedselprogramma het voedselrantsoen voor vluchtelingen en andere kwetsbare bevolkingsgroepen in heel Oost-Afrika en het Midden-Oosten reeds heeft moeten verminderen omdat er te weinig financiering is, de prijzen gestegen zijn en omdat mede als gevolg van de oorlog in Oekraïne het aanbod op de markten voor voedselproducten is afgenomen; 15. benadrukt dat een programmering met ambitieuze financiering inzake voedsel en voeding centraal moet staan in de herstelplannen voor de periode na de pandemie; 16. dringt er bij de EU op aan om in haar internationale ontwikkelingsprogrammering prioriteit te geven aan voedsel en landbouw en ervoor te zorgen dat lokale gemeenschappen en organisaties toegang tot financiering hebben; verzoekt de EU om in het kader van haar partnerschappen met ontwikkelingslanden te investeren in maatregelen en interventies die toegang bieden tot gevarieerde, betaalbare, veilige, duurzame en voldoende voedzame levensmiddelen, aangezien investeren in voedsel en voeding een essentieel element is voor de opbouw van menselijk kapitaal, het concurrentievermogen en de verwezenlijking van de SDG’s; 17. benadrukt dat het beleid per land moet worden bepaald, op de behoeften moet worden afgestemd en aan de context moet worden aangepast aangezien voedselsystemen zeer divers zijn; herinnert eraan dat prioriteit moet worden gegeven aan lokale voedselproductie door middel van financiering van kleine boeren, bescherming van de mensenrechten en versterking van familiale landbouwsystemen, coöperaties en regionale toeleveringsketens; 18. wijst erop dat kleine boeren de belangrijkste voedselproducenten in ontwikkelingslanden zijn en een belangrijke rol spelen in de voedselzekerheid en voeding van deze landen; verzoekt de EU kleinschalige landbouw, familiebedrijven en coöperaties in haar ontwikkelingshulp specifiek te ondersteunen en te versterken, en daarbij ook aandacht te besteden aan fatsoenlijk werk; benadrukt dat een verbetering van de kleinschalige landbouwproductie zich vertaalt in meer voedsel op de wereldmarkt, wat leidt tot lagere voedselprijzen en betere voedingspatronen; 19. stipt aan dat lokale landbouwtradities, aangevuld met moderne technologie, de productie van gezond en voedzaam voedsel kunnen bevorderen; is van mening dat ontwikkelingslanden hun overheidsbeleid op het gebied van landbouw moeten kunnen beschermen; 20. benadrukt dat lokale voedselproductie en lokale consumptie de kleinschalige landbouw ondersteunen, eerlijke prijzen voor producenten en consumenten garanderen, landen minder afhankelijk maken van invoer en hun kwetsbaarheid voor internationale prijsschommelingen verminderen; 21. benadrukt dat strategische investeringen in duurzame landbouwpraktijken een sleutelrol kunnen spelen bij de totstandbrenging van veerkrachtigere en duurzamere agrovoedingssystemen; dringt erop aan dat EU-investeringen in overeenstemming zijn met Agenda 2030, de Klimaatovereenkomst van Parijs en het Verdrag inzake biologische diversiteit; verwelkomt en steunt investeringen van de EU in partnerschap met ontwikkelingslanden op het gebied van agro-ecologie, boslandbouw en gewasdiversificatie en herhaalt dat door de Unie gesteunde investeringen in landbouw, bosbouw of visserij, of in ondernemingen die een impact hebben op bodem, grasland, bossen, water of zee, onder meer in overeenstemming moeten zijn met de vrijwillige richtsnoeren van de FAO/CFS voor een verantwoord beheer van grondbezit, visgronden en bossen in het kader van de nationale voedselzekerheid (VGGT’s) en de FAO/CFS-beginselen inzake verantwoord investeren in landbouw en voedselsystemen; is voorstander van Europese financiering voor producenten en agrovoedingsbedrijven, zodat zij de nodige investeringen kunnen doen om te voldoen aan de vereisten van risicoanalyse en kritische controlepunten, door maatregelen te nemen om elk potentieel risico voor de voedselveiligheid uit te sluiten; 22. beklemtoont dat korte toeleveringsketens een groot potentieel bieden om de gebreken van het huidige voedselsysteem aan te pakken, en wijst erop dat klimaatvriendelijke landbouw onder meer vereist dat de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen en het gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen en meststoffen worden verminderd; 23. is ingenomen met alle initiatieven ter uitvoering of versterking van landbouwbeleid op nationaal of regionaal niveau die gericht zijn op meer zelfvoorziening op voedselgebied, en moedigt de overgang van ontwikkelingslanden naar meer zelfvoorziening aan, waarbij landbouwers verantwoordelijkheid, eigen inbreng en onafhankelijkheid krijgen bij de totstandbrenging van duurzame agrovoedingssystemen en meer zelfvoorzienende productiesystemen; pleit ervoor de inspanningen vooral op landbouw te concentreren om het recht van ontwikkelingslanden op voedselzekerheid te waarborgen, naast het recht op voedselsoevereiniteit (20) , en daarbij hun capaciteit te vergroten om te voorzien in de voedingsbehoeften van hun bevolking; 24. beklemtoont hoe belangrijk de bescherming en bevordering van het recht van lokale gemeenschappen op toegang tot en beheer van natuurlijke hulpbronnen als land en water wel niet zijn; betreurt dat landroof in veel ontwikkelingslanden schering en inslag is; wijst erop dat het een wrede praktijk is die de voedselzekerheid en voedselsoevereiniteit ondermijnt en plattelandsgemeenschappen in gevaar brengt; 25. stelt vast dat bijvoorbeeld beweidingsrechten en gemeenschapsweiden traditionele landgebruiksrechten vormen, die op gewoonterecht berusten en niet op gesecuritiseerde eigendomsrechten; benadrukt evenwel het feit dat bescherming van deze gewoonterechtelijke rechten van essentieel belang is voor de plattelandsbevolking; 26. pleit ervoor aandacht te besteden aan spanningen tussen gevestigde landbouwgemeenschappen en nomadische gemeenschappen, met name in regio’s met overlappende etnisch-religieuze conflicten; 27. is ernstig bezorgd over de grote mate waarin ontwikkelingslanden afhankelijk zijn van de invoer van voedingsproducten, vooral vanuit de Europese Unie, met name wanneer deze invoer bestaat uit gesubsidieerde producten waarvan de lage prijs schadelijke concurrentie vormt voor de lokale kleinschalige landbouw; 28. benadrukt dat de rechten van landbouwers om genetische hulpbronnen in stand te houden met het oog op voedselzekerheid en aanpassing aan de klimaatverandering moeten worden beschermd; verzoekt de Commissie in het kader van haar beleid inzake ontwikkelingshulp, handel en investeringen steun te verlenen aan landbouwsystemen die in overeenstemming zijn met de bepalingen van het Internationaal Verdrag inzake plantgenetische bronnen voor voedsel en landbouw (ITPGRFA), dat de rechten van landbouwers waarborgt om hun eigen zaaigoed en traditionele kennis te behouden, te controleren, te beschermen en te ontwikkelen; 29. onderstreept dat consequent moet worden samengewerkt met landen, internationale en regionale organisaties uit de particuliere sector, landbouwers en kleine boeren, alsook met het lokale maatschappelijk middenveld en lokale gemeenschappen, om het ontwerp, de uitvoering en de monitoring van contextspecifieke, haalbare en robuuste nationale voedingsdoelstellingen te ondersteunen; erkent de sleutelrol van het maatschappelijk middenveld, met name bij het bereiken van kleine boeren door hen wegwijs te maken op het gebied van opleidingen en hulpmiddelen en hen in contact te brengen met markten en waardeketens; 30. is van mening dat het van cruciaal belang is prioriteit te geven aan de voedingsbehoeften van moeders en zuigelingen om een solide en veerkrachtige voedselzekerheid te waarborgen, en verzoekt de Commissie en de lidstaten de nationale autoriteiten in ontwikkelingslanden te ondersteunen bij de integratie van voedingsdiensten in de gezondheidsstelsels, teneinde ondervoeding in al haar vormen aan te pakken en de continuïteit van voedingsdiensten te waarborgen, met name de vroegtijdige opsporing en het op de gemeenschap gebaseerde beheer van acute ondervoeding en de voeding van zuigelingen en jonge kinderen, alsook de daarmee verband houdende programma’s voor de voeding van moeders; is in dit verband ingenomen met de verwezenlijkingen en werkzaamheden van de SUN-beweging; 31. verzoekt de EU de toegang van kleinschalige producenten tot en hun controle over land en andere hulpbronnen, waaronder zaaigoed, toegang tot water en toegang tot infrastructuur om plattelandsgemeenschappen te verbinden met territoriale markten, met inbegrip van stedelijke gebieden, te beschermen; 32. verzoekt de EU te zorgen voor passende financiering en cocreatie van kennis en technische innovaties door middel van door landbouwers geleid onderzoek, met inbegrip van steun voor kleinschalige producentenorganisaties en vrouwenverenigingen en hun collectieve verwerkings- en afzetactiviteiten; 33. verzoekt de Commissie nauwe banden met partnerlanden aan te knopen met het oog op de uitwisseling van kennis over landbouw; wijst op de expertise van de Europese landbouwsector en beklemtoont dat er voorrang moet worden gegeven aan partnerschappen op het gebied van onderzoek en innovatie in de landbouw, onder meer via Horizon Europa, en dat verantwoorde en ethische innovaties moeten worden gestimuleerd om duurzame landbouwpraktijken te bevorderen teneinde de opbrengsten en de landbouwproductie te verhogen; pleit er in dit opzicht voor in het kader van een rechtvaardige transitie de traditionele lokale kennis meer te benutten, met name op het gebied van landbouwpraktijken, visserij en de bescherming van bossen, zodat de positie van lokale volkeren en gemeenschappen kan worden versterkt; 34. wijst erop dat begrotingssteun, volgens het zesde voortgangsverslag over het actieplan voor voeding, positieve resultaten blijkt te hebben als mechanisme voor duurzame, doeltreffende en landspecifieke investeringen in voeding; 35. vraagt de EU de mondiale en nationale voedingsdoelstellingen te integreren in de desbetreffende ontwikkelingsprogramma’s en landenstrategieën; verzoekt de EU en haar lidstaten financiële langetermijninvesteringen in voedsel- en voedingszekerheid en duurzame landbouw, visserij en aquacultuur te mobiliseren en partnerlanden aan te moedigen om via hun nationale begrotingen meer in deze sectoren te investeren; 36. dringt er bij de EU op aan om in haar internationale ontwikkelingsprogrammering met partnerlanden prioriteit toe te kennen aan voedselzekerheid, bescherming van de biodiversiteit en duurzame landbouw, rekening houdend met hun specifieke lokale behoeften, en tegelijkertijd te zorgen voor toegang tot financiering voor lokale gemeenschappen en organisaties die hen ondersteunen; verzoekt de EU en haar lidstaten om, met deelname van het maatschappelijk middenveld, haar investeringen te beoordelen en te monitoren om ervoor te zorgen dat zij armoede en voedselonzekerheid concreet bestrijden; 37. benadrukt de rol van de EU als katalysator voor de transformatie van de mondiale voedselsystemen, zodat deze veerkrachtiger, duurzamer en eerlijker kunnen worden; onderstreept dat de “van boer tot bord”-strategie een ambitieus beleidskader van de EU is dat een duurzamer en veerkrachtiger EU-agrovoedingssysteem bevordert en de wereldwijde en eerlijke transitie naar duurzame agrovoedingssystemen ondersteunt die mensen, de natuur en economische groei ten goede komen en de natuurlijke hulpbronnen in stand houden in overeenstemming met de doelstellingen van de biodiversiteitsstrategie; stipt aan dat de “van boer tot bord”-strategie tot doel heeft boeren minder afhankelijk te maken van externe outputs; 38. dringt er bij de EU en haar lidstaten op aan zich volledig te blijven inzetten voor het nakomen van hun internationale verbintenissen op het gebied van klimaat en biodiversiteit, de Green Deal en de “van boer tot bord” -strategie, en dienovereenkomstig uitvoering te geven aan de IPCC-aanbevelingen om zich aan te passen aan de klimaatverandering, met name in een context waarin de pandemie en de oorlog in Oekraïne aantonen dat de mondiale voedselmarkt kwetsbaar is voor verstoring; 39. dringt er bij de Commissie op aan de inspanningen op te voeren om de partnerlanden te helpen het aantal kinderen jonger dan vijf jaar met een groeiachterstand uiterlijk in 2025 met 7 miljoen te verminderen, zoals werd toegezegd in het EU-actieplan voor voeding; 40. verzoekt de Europese Unie partnerlanden te blijven steunen bij het herstel van de beschikbaarheid van gevarieerd en voedzaam voedsel voor schoolgaande kinderen door middel van programma’s voor schoolmaaltijden, en daarbij lokaal en duurzaam geproduceerd voedsel te bevorderen en bijzondere aandacht te besteden aan de meest kwetsbare kinderen; wijst er voorts op dat bij overheidsopdrachten moet worden gestreefd naar de aankoop van hoogwaardige levensmiddelen bij kleine boeren en lokale producenten; 41. is ingenomen met de steun van de Europese Commissie en verscheidene lidstaten aan de School Meals Coalition in het kader van de follow-up van de top over voedselsystemen; wijst erop dat het belangrijk is ervoor te zorgen dat voedingsgevoelige benaderingen worden gekoppeld aan voedingsinterventies en andere gezondheidsinterventies in ontwikkelingslanden; 42. stipt aan dat tot 811 miljoen mensen in de wereld honger lijden en dat ongeveer 2 miljard mensen chronisch ondervoed zijn en belangrijke vitaminen en mineralen ontberen, met name in Afrika bezuiden de Sahara en in Azië; wijst erop dat deze effecten met name verwoestend zijn voor kinderen omdat, als zij in de eerste 1 000 dagen van hun leven onvoldoende essentiële micronutriënten zoals vitamine A, ijzer of zink krijgen, deze effecten een leven lang aanhouden, wat leidt tot verminderde groei en verminderde mentale capaciteiten, die niet alleen individuen maar ook hele economieën treffen; onderstreept dat honger en ondervoeding daarom tot de grootste belemmeringen voor ontwikkeling behoren; 43. is verheugd dat de EU op de top over voeding voor groei heeft toegezegd om in de periode 2021-2024 2,5 miljard EUR te investeren in de bestrijding van ondervoeding; dringt er bij de EU op aan leiderschap te tonen bij de verwezenlijking van dit doel; 44. merkt op dat de COVID-19-pandemie de onderlinge verbanden tussen de gezondheid van mensen, planten en dieren, de gezondheid van het milieu en de voedselzekerheid heeft aangetoond; wijst erop dat ziekten die dieren en planten treffen, ook de voedselzekerheid blijven verstoren door de voedselvoorziening wereldwijd te onderbreken; verzoekt de Europese Commissie en de lidstaten om samen met de internationale gemeenschap inspanningen te leveren rond het “één gezondheid”-beginsel om voedselsystemen anders vorm te geven, ze veerkrachtiger te maken en te komen tot een betere gezondheid en voedselzekerheid voor iedereen; 45. stipt aan dat een transformatie van de voedselsystemen volgens onderzoek 12 biljoen Amerikaanse dollar zou kunnen opleveren die de wereld nu uitgeeft aan de verborgen kosten van voedsel, en dat het heroriënteren van een deel van deze middelen verdere schade aan het milieu en de gezondheid van de mens zou kunnen voorkomen, en in plaats daarvan zou kunnen bijdragen tot meer toezeggingen voor aanpassingsfinanciering, zoals de lidstaten en leiders tijdens de COP 26 in Glasgow hebben gevraagd; 46. herinnert eraan dat de klimaatverandering de voedselproductie en de toegang tot voedsel steeds meer onder druk zal zetten, vooral in kwetsbare regio’s, waardoor de voedselzekerheid en de voedingszekerheid worden ondermijnd; wijst op de conclusies van het rapport van de IPCC van 2022, waarin staat dat door de opwarming van de aarde de toestand van de bodem en het aanbod aan ecosysteemdiensten, zoals bestuiving, geleidelijk steeds verder zullen verslechteren, de druk van plagen en ziekten zal toenemen en de biomassa van zeedieren zal afnemen, waardoor de voedselproductiviteit in vele regio’s op het land en in de oceanen zal worden aangetast; is ingenomen met de aanbevelingen van de IPCC om de wereld aan de klimaatverandering aan te passen door de bevordering van agro-ecologische beginselen en praktijken, boslandbouw, gemeenschapsgerichte aanpassing, ecosysteemgericht beheer in de visserij en aquacultuur, en andere benaderingen die werken met natuurlijke processen ter ondersteuning van voedselzekerheid, voeding, gezondheid en welzijn; Veerkracht tegen toekomstige schokken opbouwen 47. stipt aan dat het er bij het opbouwen van veerkracht om gaat het hoofd te bieden aan de toenemende frequentie en intensiteit van conflicten en natuurrampen, met name droogtes, cyclonen en overstromingen, alsook gezondheidscrises, biodiversiteitsverlies, structurele ongelijkheden en economische schokken, die vaak tal van cumulatieve gevolgen hebben voor de meest kwetsbaren; benadrukt dat strategische investeringen in duurzame landbouwpraktijken een sleutelrol kunnen spelen bij de totstandbrenging van veerkrachtigere en duurzamere agrovoedingssystemen; 48. dringt er bij de EU op aan voorspelbare, specifieke en gerichte financiering te bevorderen voor anticiperende en vroegtijdige maatregelen om voedselonzekerheid te voorkomen en de effecten ervan te verminderen, en meer aandacht en financiering te besteden aan lokaal geleide aanpassing en veerkracht; dringt er bij de EU op aan de programma’s voor levensonderhoud te versterken om de voedselzekerheid te ondersteunen en ervoor te zorgen dat mensen in staat zijn hun bestaansmiddelen voort te brengen en in stand te houden en hun eigen welzijn en dat van toekomstige generaties te vergroten; dringt er bij de EU op aan de toegang van kleinschalige producenten tot en hun controle over land en andere hulpbronnen, waaronder zaaigoed en toegang tot infrastructuur om plattelandsgemeenschappen te verbinden met territoriale markten, met inbegrip van stedelijke gebieden, te beschermen; 49. wijst erop dat voedselzekerheid een positief effect heeft op de veerkracht van de bevolking in het algemeen en mensen helpt beter om te gaan met schokken, extreme gebeurtenissen en aanhoudende crises; 50. verzoekt de Commissie de bestaande crisisbeheerplannen te herzien, met name met het oog op de voedselproductie; 51. benadrukt dat strategieën voor aanpassing aan de klimaatverandering gericht moeten zijn op het verminderen van voedselverlies en -verspilling; wijst erop dat de minst ontwikkelde landen en lage-inkomenslanden een groot potentieel hebben om voedselverspilling te verminderen door meer te investeren in opslag-, verpakkings- en vervoersinfrastructuur; benadrukt dat de circulaire economie moet worden ingevoerd in landbouwproductiesystemen om de duurzaamheid en de hulpbronnenefficiëntie ervan te vergroten en om voedselverliezen en -verspilling zo veel mogelijk te beperken; verzoekt de Europese Commissie en alle lidstaten programma’s ter preventie van voedselverspilling op te zetten en uit te voeren, met inbegrip van de bevordering van korte voedselvoorzieningsketens, die het risico op voedselverspilling verminderen; wijst op het belang van de ontwikkeling en actualisering van een wereldwijde, voor de bevoegde autoriteiten toegankelijke databank waarin de voorraden worden bijgehouden, met name de graanvoorraden, om de basis te leggen voor een systeem dat continue voedselzekerheid op een passend niveau waarborgt en voedselverspilling tot een minimum beperkt; 52. onderstreept dat voedselzekerheid afhankelijk is van het behalen van de klimaatdoelstellingen, het tegengaan van biodiversiteitsverlies en het waarborgen van gezonde ecosystemen op het land, aan de kust en op zee; wijst erop dat het daarom van cruciaal belang is om plastic- en diffuse verontreiniging te bestrijden; 53. benadrukt dat de productie van biobrandstoffen gevolgen heeft voor de voedselzekerheid, aangezien landbouwgrondstoffen zoals granen, sojabonen, raapzaadolie, maïs en suikerriet hierdoor niet meer voor de voedselproductie worden gebruikt; is van mening dat een flexibeler en beter gecoördineerd biobrandstoffenbeleid op internationaal niveau van cruciaal belang is om het gebruik van levensmiddelen te optimaliseren en tegelijkertijd te profiteren van het stabiliserende potentieel van deze alternatieve mogelijkheid; verzoekt de EU prioriteit te geven aan voedselproductie boven de productie van biobrandstoffen op basis van gewassen, met inachtneming van de afvalhiërarchie en rekening houdend met het beginsel van cascadering, zodat voor extra voedselvoorraden kan worden gezorgd en de mondiale markten voor voedingsgrondstoffen kunnen worden gestabiliseerd; 54. wijst op het belang van de strategische banden tussen Afrika en Europa, waarbij wordt voortgebouwd op de vooruitgang die is geboekt in de actieagenda van de Afrikaanse Unie (AU) en de EU voor de transformatie van het platteland; herinnert aan de resolutie van het Europees Parlement van 16 september 2020 over de samenwerking tussen de EU en Afrika op het gebied van veiligheid in de Sahelregio, West-Afrika en de Hoorn van Afrika, waarin wordt aangestipt dat voedselonzekerheid vaak een onderliggende oorzaak is van terrorisme en gewapende conflicten; dringt daarom aan op volledige integratie van de koppeling tussen humanitaire hulp, ontwikkeling en vrede in veiligheidsstrategieën in derde landen, wat inhoudt dat de verlening van basisdiensten, waaronder voedselzekerheid, moet worden ondersteund met de betrokkenheid van lokale gemeenschappen; 55. herinnert eraan dat het initiatief voor een Grote Groene Muur in de Sahelregio van Afrika tegen 2030 tot doel heeft 100 miljoen hectare aangetast land te herstellen, 250 miljoen ton koolstof op te slaan en 10 miljoen banen te creëren in plattelandsgebieden, die samen 15 van de 17 doelstellingen voor duurzame ontwikkeling moeten ondersteunen, armoede en honger moeten terugdringen, lokale weerbaarheid tegen klimaatverandering moeten opbouwen, de gezondheid en het welzijn moeten verbeteren, banen moeten creëren en de economische groei moeten stimuleren; 56. verzoekt de EU de steun voor nationale socialebeschermingsstelsels uit te breiden, met inbegrip van schokbestendige sociale bijstand in contanten, teneinde inkomensongelijkheid op een conflictsensitieve manier en overeenkomstig het niet-schadenbeginsel aan te pakken en de toegang tot voedsel voor de meest kwetsbaren te beschermen door hun koopkracht te vergroten; 57. steunt de oprichting van een financiële faciliteit om Afrikaanse landen te helpen de bestaande financieringskloof te overbruggen om zo snel mogelijk plannen voor sociale bescherming te ontwikkelen, hetzij via de op handen zijnde wereldwijde accelerator voor banen en sociale bescherming, hetzij via de oprichting van een wereldfonds voor sociale bescherming; 58. benadrukt hoe belangrijk het is om het delen van kennis en intercollegiaal leren, zoals tussen landbouwers en bedrijven onderling, op het vlak van productie, verwerking en afzet te ondersteunen en te bevorderen; wijst erop dat de landbouw- en de levensmiddelensector cruciaal zijn voor de economie en voor het bieden van behoorlijke en duurzame arbeidskansen op het platteland; beklemtoont dat het hierbij in de meeste gevallen gaat om kleine bedrijven en familiebedrijven; erkent het belang van het bevorderen en verbeteren van de maatregelen en instrumenten ten behoeve van een betere kwaliteit en diversificatie van de producten, duurzame modernisering van de landbouwpraktijken, veilige arbeidsomstandigheden en maatregelen ter versterking van de veerkracht van landbouwers; 59. merkt op dat genderongelijkheid een rem zet op de productiviteit en efficiëntie van de landbouw en daardoor de ontwikkeling ervan ondermijnt; herinnert eraan dat het empoweren van vrouwen en meisjes van cruciaal belang is voor voeding, bescherming van de gezondheid, voedselzekerheid en versterking van de veerkracht; wijst erop dat het versterken van de rol van vrouwen en meisjes een uitdaging blijft voor de landbouw en voor de voedsel- en voedingszekerheid; verzoekt de Europese Commissie en de lidstaten het ondernemerschap, de tewerkstelling en de politieke vertegenwoordiging van vrouwen te ondersteunen, alsook ervoor te zorgen dat bij het beheer van voedselzekerheid rekening wordt gehouden met het genderperspectief en dat bij het besluitvormingsproces op dit gebied vrouwen worden betrokken, met inbegrip van vrouwen die tot gediscrimineerde minderheden behoren; 60. dringt er bij de EU en haar lidstaten op aan om, met name door middel van ontwikkelingshulp, ernaar te streven een bijdrage te leveren aan het bestrijden van de discriminatie waarmee vrouwen worden geconfronteerd, vooral op het vlak van de toegang van vrouwelijke landbouwers tot land, productiemiddelen en financiële diensten; herinnert eraan dat bijvoorbeeld in Afrika het werk in de landbouw bijna voor de helft wordt verricht door vrouwen, terwijl vrouwelijke landbouwers vaak kleinschalige of zelfvoorzieningslandbouw beoefenen zonder de nodige toegang tot informatie, kredieten, land, middelen of technologie; pleit ervoor stappen voorwaarts te zetten met betrekking tot het erfrecht van vrouwen en meisjes en roept de EU ertoe op partnerlanden te ondersteunen, met name wat betreft de erkenning van de volledige rechten van vrouwen op grondbezit; spoort de Europese Commissie en de lidstaten aan om gendertransformatieve benaderingen van landbouw-, visserij- en voedselsystemen te propageren door middel van capaciteitsopbouw voor plattelandsvrouwen, specifieke beleidshervormingen met het oog op eerlijkere wetgeving inzake grondbezit en specifieke initiatieven die gericht zijn op economisch empowerment en toegang tot financiering, zoals vermeld in het genderactieplan III; 61. merkt op dat plattelandsvrouwen meer dan de helft van het voedsel in de wereld produceren, ondanks structurele nadelen; benadrukt dat dringend ervoor moet worden gezorgd dat plattelandsvrouwen beschikken over een betere toegang tot en controle over land, productiemiddelen, activa en markten als noodzakelijke voorwaarde om de voedselzekerheid wereldwijd te verbeteren; dringt er bij de Europese Unie op aan bijzondere aandacht te besteden aan plattelandsvrouwen en hun economische, sociale en politieke empowerment; verwijst naar de door het Comité voor Wereldvoedselzekerheid aangenomen vrijwillige richtsnoeren voor een verantwoord beheer van grondbezit als een goed instrument om belemmeringen in gewoonterechtelijke en traditionele erfrechtstelsels weg te nemen en ervoor te zorgen dat vrouwen beter op de hoogte zijn van hun wettelijke rechten (21) ; 62. herinnert eraan dat investeringen in de agrobiodiversiteit op bedrijfsniveau strategisch belangrijk zijn om gezonde voedingspatronen, voedselkwaliteit en diversificatie alsook voldoende inname van voedingsstoffen te garanderen; benadrukt in het bijzonder dat vrouwen en meisjes meer kans hebben om te komen tot een minimaal gevarieerd en micronutriënt passend voedingspatroon door diversificatie in de landbouw en zelfvoorzienende productie van diverse voedselgewassen (22) ; 63. onderstreept hoe belangrijk het is om het platteland te transformeren en lokale, regionale en transparante waardeketens te versterken teneinde duurzame banen te creëren, mensenrechtenschendingen te voorkomen en klimaatverandering te beperken; benadrukt dat jongeren en vrouwen moeten worden ondersteund, in het bijzonder door het geven van opleidingen en het verlenen van de toegang tot financiering en markten; pleit ervoor hen te betrekken bij het formuleren van landbouwbeleid en steun te bieden aan collectieve acties via organisaties van kleine producenten; 64. herinnert eraan dat ten overstaan van ongezonde voeding onderwijs en bewustmaking essentieel zijn voor een duurzame levensstijl en een bloeiende samenleving; 65. is ingenomen met de voortdurende inspanningen die het Comité voor Wereldvoedselzekerheid levert inzake zijn vrijwillige richtsnoeren voor gendergelijkheid en empowerment van vrouwen en meisjes in de context van voedselzekerheid en voeding; 66. brengt in herinnering dat onder meer klimaatverandering en biodiversiteitsverlies een bedreiging vormen voor ons vermogen om de mondiale voedselzekerheid te waarborgen en extra druk leggen op reeds kwetsbare voedselsystemen; dringt aan op milieuvriendelijke voedselproductie, zoals agro-ecologie en klimaatbestendige aanpassingen, alsook op het behoud en herstel van natuurlijke ecosystemen om de klimaatrisico’s te verminderen, de klimaatcrisis het hoofd te bieden, het verlies aan biodiversiteit een halt toe te roepen en zo de veerkracht van duurzame agrovoedingssystemen te versterken; verzoekt in dit verband de Commissie en de lidstaten de partnerlanden te ondersteunen bij de invoering van duurzame landbouwpraktijken en innovatieve oplossingen, met inbegrip van het gebruik van inkomsten uit ETS-veilingen en CBAM-certificaten om hun klimaatbestendigheid en hun aanpassings- en mitigatievermogen te versterken met het oog op duurzamere voedselsystemen; 67. roept de Commissie en de lidstaten op ervoor te zorgen dat de financiering in het kader van het nieuwe NDICI-instrument een op mensenrechten gebaseerde aanpak behelst waarbij lokale gemeenschappen en inheemse volkeren in het middelpunt worden geplaatst bij klimaat-, milieu- en ontwikkelingsinspanningen; acht het belangrijk bijzondere aandacht te besteden aan kleine boeren, die over het algemeen minder goed in staat zijn zich aan de gevolgen van de klimaatverandering aan te passen; is in dit verband ingenomen met het verwachte VN-actieplan dat door de Wereld Meteorologische Organisatie tijdens de VN-klimaatconferentie (COP 27) in Egypte zal worden gepresenteerd en waarmee men in de komende vijf jaar een universele dekking van vroegtijdige waarschuwingsdiensten inzake extreme weersomstandigheden en klimaatverandering tot stand wil brengen; herinnert eraan dat de speciale gezant voor de VN-top over voedselsystemen er de nadruk op heeft gelegd dat er sprake is van een verregaand raakvlak tussen klimaat en voedsel; 68. verzoekt de Commissie steun te verlenen aan ontwikkelingslanden om hun gevoelige en opkomende industrieën te ontwikkelen en te beschermen, de voedselzekerheid te bevorderen, de mitigatie van klimaatverandering in de landbouw te ondersteunen en te voldoen aan de Europese en internationale duurzaamheidsnormen voor de uitvoer van hun landbouwproducten; 69. vindt het belangrijk ontwikkelingslanden te helpen bij de invoering van overheidsbeleid inzake landbouw en voedsel dat kan voorzien in de behoeften van hun snel groeiende bevolking; benadrukt dat een beleid inzake voedselzekerheid in de eerste plaats gericht moet zijn op het op duurzame wijze en gedurende het hele jaar verstrekken van voldoende, voedzaam, veilig en betaalbaar voedsel aan de burgers en tegelijkertijd een billijk inkomen en een redelijke levensstandaard voor landbouwers moet waarborgen; merkt op dat de afschaffing van de exportsubsidies en de ontkoppeling van de rechtstreekse betalingen in de loop van de geschiedenis van het gemeenschappelijk landbouwbeleid gezorgd hebben voor een aanzienlijke vermindering van het risico op dumping op de markten van derde landen; verzoekt de Commissie en de lidstaten om meer steun te verlenen aan een ontwikkeling van de landbouw die in staat is de voedselzekerheid in ontwikkelingslanden te waarborgen en hun investeringen in territoriale plattelandsontwikkeling resoluut op te voeren; 70. beklemtoont dat voedselsystemen belangrijke bronnen van broeikasgasemissies zijn; merkt op dat het voor de totstandbrenging van klimaatbestendige voedselsystemen nodig zal zijn om de aanpassingen aan de klimaatverandering en de beperking en het beheer van het rampenrisico te integreren in het beleid op korte, middellange en lange termijn; roept de Commissie en de lidstaten ertoe op ontwikkelingslanden bij te staan bij dit proces; 71. vraagt de EU om de toegang van kleinschalige landbouwers tot en hun controle over land en andere hulpbronnen, waaronder zaaigoed, infrastructuur en water, te beschermen; 72. verzoekt de EU ervoor te zorgen dat bij overheidsopdrachten voorrang wordt gegeven aan lokale agro-ecologische productie, regels inzake voedselveiligheid die geschikt zijn voor kleinschalige productie, de bescherming van binnenlandse markten tegen laaggeprijsde invoer, en te zorgen voor consumentenvoorlichting en sociale bescherming teneinde de consumptie van voedzaam lokaal voedsel te bevorderen; 73. roept de EU op haar programmering in het kader van het instrument voor nabuurschapsbeleid, ontwikkeling en internationale samenwerking – Europa in de wereld aan te passen om actief steun te verlenen aan een wereldwijde transformatie naar duurzame voedselsystemen die kunnen zorgen voor betaalbare, gezonde en voedzame voedingspatronen die eerlijk, veerkrachtig, op rechten gebaseerd en ecologisch duurzaam zijn, bijzondere aandacht besteden aan de behoeften van vrouwen en de druk van de voedselproductie op het gebruik van land en water verminderen; 74. benadrukt dat de klimaatverandering doorslaggevende negatieve effecten heeft op de voedselzekerheid in ontwikkelingslanden en dat aanpassing aan de klimaatverandering van essentieel belang is om te zorgen voor veerkrachtige en duurzame voedselsystemen; betreurt het dat de ontwikkelde landen de in de overeenkomst van Kopenhagen van 2009 gedane toezegging om voorspelbare en toereikende financiering te verstrekken voor klimaatactie in ontwikkelingslanden, met name voor aanpassingsbehoeften, die in 2020 100 miljard dollar had moeten bedragen, niet zijn nagekomen; verzoekt de EU om meer middelen vrij te maken voor klimaatfinanciering en zo verder te gaan dan het kader van het instrument “NDICI – Europa in de wereld”, onder meer door een ambitieus gebruik van de inkomsten uit ETS-veilingen en CBAM-certificaten; 75. dringt er bij de Commissie op aan de agro-ecologische transitie in partnerlanden te ondersteunen om voedzaam, veilig, divers en betaalbaar voedsel voor iedereen gedurende het hele jaar te waarborgen, waarbij de biodiversiteit in stand wordt gehouden, de klimaatbestendigheid wordt vergroot en de sociale cohesie wordt versterkt door sociale ongelijkheden te verminderen; roept de Commissie ertoe op de ontplooiing van lokale voedselnetwerken te steunen om te zorgen voor lokale voedselproductie en -consumptie, waarmee wordt bijgedragen aan het scheppen van lokale werkgelegenheid en gezorgd voor eerlijke prijzen voor producenten en consumenten, en waardoor landen minder afhankelijk worden van invoer en minder kwetsbaar voor internationale prijsschommelingen; 76. benadrukt dat investeringen en maatregelen van de EU moeten berusten op zorgvuldige voorafgaande beoordelingen, volledige transparantie, en betrokkenheid van de belanghebbenden die te maken krijgen met deze investeringen en maatregelen, met inbegrip van organisaties van het maatschappelijk middenveld, teneinde billijke maatregelen uit te werken en de capaciteiten op nationaal en lokaal niveau, ook van niet-overheidsactoren, te versterken; dringt aan op de erkenning van de noodzaak van contextspecifieke maatregelen om duurzamere landbouw- en voedselsystemen in partnerlanden tot stand te brengen; 77. vraagt dat het EU-actieplan inzake voeding wordt herzien om alle vormen van ondervoeding in respectievelijk humanitaire en ontwikkelingscontexten aan te pakken en om nieuwe ambitieuze politieke en financiële toezeggingen erin op te nemen; 78. merkt op dat 45 miljoen kinderen onder de vijf lijden aan “wasting”, wat wordt gedefinieerd als een laag gewicht in verhouding tot de lengte, als gevolg van acute ondervoeding op jonge leeftijd; herinnert eraan dat overgewicht en obesitas onder volwassenen, adolescenten en kinderen recordniveaus bereiken en wereldwijd negatieve gevolgen hebben voor 2 miljard mensen, waarvan 70 % leven in lage- en middeninkomenslanden; wijst erop dat overgewicht en obesitas gepaard gaan met een risico op voedingsgerelateerde ziekten, waaronder niet-overdraagbare ziekten, en dat ongezonde voeding een uitdaging vormt voor alle landen, ongeacht hun ontwikkelingsstadium; als gevolg hiervan worden veel landen thans geconfronteerd met de “dubbele uitdaging” dat er zich ten minste twee soorten ongezonde voeding voordoen: enerzijds ondervoeding en anderzijds overgewicht en obesitas; verzoekt de Europese Commissie het beleidskader 2010 voor voedselzekerheid en het beleidskader 2013 voor voeding te herzien, zoals de EU-lidstaten hebben gevraagd in de conclusies van de Raad van 2018 over het versterken van de mondiale voedsel- en voedingszekerheid; 79. roept de Commissie op ervoor te zorgen dat ten volle rekening wordt gehouden met voeding wanneer de EU investeert in landbouw, economische ontwikkeling, klimaatbescherming en aanpassing aan klimaatverandering, gezondheidsbescherming, gezondheid en andere sectoren; steunt de herziening van de mondiale gezondheidsstrategie van 2010 en dringt erop aan de bestrijding van ongezonde voeding in het herziene document op te nemen; verlangt meer financiële steun om sterke en veerkrachtige gezondheidsstelsels op te bouwen teneinde de intergenerationele vicieuze cirkel van ongezonde voeding en ondervoeding te doorbreken; Een complementaire respons vanuit het humanitaire en ontwikkelingsbeleid van de EU 80. pleit ervoor meer humanitaire hulp te verlenen aan landen die voedselcrises doormaken of door conflicten worden getroffen; merkt op dat de internationale gemeenschap, met inbegrip van de Europese Unie, ernaar moet streven de groeiende kloof tussen humanitaire noden en de wereldwijd beschikbare middelen te verkleinen; veroordeelt alle acties waarbij de toegang tot voedsel wordt gebruikt als pressiemiddel of oorlogswapen en herinnert aan de vier humanitaire beginselen: menselijkheid, neutraliteit, onpartijdigheid en onafhankelijkheid; 81. beklemtoont dat humanitaire hulp kan worden ingezet om onmiddellijke levensbedreigende situaties aan te pakken wanneer de bestaande voorzieningen niet volstaan, maar dat daarnaast verder moet worden gewerkt aan oplossingen met andere vormen van steun om voedselonzekerheid en ongezonde voeding te voorkomen en de oorzaken ervan aan te pakken; 82. is ingenomen met de viering van het eerste Europees humanitair forum om de impact van de humanitaire respons verder te vergroten en de doeltreffendheid en efficiëntie van de hulpverlening te waarborgen, en prijst het besluit om van dit forum een jaarlijks evenement op de humanitaire kalender te maken; benadrukt het belang van samenwerking als “Team Europa” om de humanitaire wereldwijde voedselzekerheidscrisis aan te pakken; 83. verzoekt de regeringen van de EU-lidstaten conflicten diplomatiek te voorkomen, alle vormen van ongezonde voeding uit te bannen en meer te investeren in conflictpreventie, met bijzondere aandacht voor vrouwen en meisjes, en daarbij Resolutie 1325(2000) van de VN-Veiligheidsraad nauwgezet toe te passen; wijst er andermaal op dat humanitaire hulp moet worden vrijgesteld van internationale sancties; benadrukt dat er in het kader van de ontwikkelingssamenwerking duurzame oplossingen voor de middellange en lange termijn moeten worden gevonden om de onderliggende oorzaken van voedselonzekerheid aan te pakken; 84. herinnert eraan dat Oekraïne en Rusland goed zijn voor ongeveer 30 % van de wereldhandel in tarwe, 32 % van die in gerst, 17 % van die in maïs en meer dan 50 % van die in zonnebloemolie en 20 % van de wereldhandel in zonnebloempitten; beklemtoont dat het verminderen of wegvallen van de Oekraïense uitvoer gevolgen zal hebben voor landen die sterk afhankelijk zijn van dergelijke producten, met inbegrip van landen die reeds te kampen hebben met voedselonzekerheid en die gevoelig zijn voor aanbodschokken en prijsstijgingen, zoals in Afrika het geval is; verzoekt de Commissie en de lidstaten om in samenwerking met hun internationale partners en met de relevante internationale instellingen op korte termijn alle beschikbare middelen te evalueren om te voorkomen dat voedselimporterende landen hun betalingsverplichtingen niet kunnen nakomen, onder meer door rechtstreekse financiering te verlenen of door middel van schuldherstructurering; benadrukt dat het belangrijk is prioriteit te geven aan op subsidies gebaseerde financiering als standaardoptie, met name voor de minst ontwikkelde landen; 85. steunt de aan de gang zijnde verwezenlijking van de koppeling tussen humanitaire hulp, ontwikkeling en vredesopbouw; beklemtoont dat dit beginsel opgenomen moet blijven in de humanitaire hulp en in de programmering voor voedselzekerheid en voeding, ondersteund door duidelijke richtsnoeren voor empirisch onderbouwde beste praktijken; 86. is ingenomen met het werk van de EU en de in Rome gevestigde VN-agentschappen, namelijk de FAO, het WFP en het IFAD, die anticiperende maatregelen nemen om crises te voorkomen voordat deze zich voordoen, en om de meest kwetsbare groepen te beschermen tegen door het klimaat en de mens veroorzaakte rampen; dringt aan op versterking van de coördinatiemechanismen met lokale actoren en op het vinden van meer onderlinge verbanden tussen anticiperende kortetermijnmaatregelen en overheidsprogramma’s voor de langere termijn; herinnert eraan dat inclusieve anticiperende maatregelen contextspecifiek en lokaal aangestuurd moeten zijn en ervoor moeten zorgen dat de meest kwetsbaren ook een stem hebben op besluitvormingsniveau om aan hun specifieke behoeften te voldoen; 87. steunt de actieve rol van de EU in het Global Network against Food Crises en vraagt dat het netwerk verder operationeel wordt gemaakt, met name in regionaal en nationaal verband; verzoekt de lidstaten het Global Network Against Food Crises te versterken in zijn werkzaamheden om voedselcrises aan te pakken door veelzijdige en multisectorale interventies uit te voeren, veerkracht en kennis op te bouwen en de koppeling tussen humanitaire hulp, ontwikkeling en vrede ten uitvoer te leggen; roept de Europese Commissie en de lidstaten in het kader hiervan ertoe op samen te werken met ontwikkelingslanden bij het ontwerpen en uitvoeren van nationale innovatieve beleidsmaatregelen en strategieën om voedselonzekerheid aan te pakken, economische inclusie te stimuleren en duurzamere voedselsystemen tot stand te brengen; 88. dringt erop aan de systemen voor vroegtijdige waarschuwing, protocollen voor vroegtijdige actie en toezichtsmechanismen te verbeteren teneinde ervoor te zorgen dat tijdig genoeg wordt gereageerd om de gevolgen van gevaren voor de voedselzekerheid te beperken en over te stappen van reactieve naar proactieve levensreddende interventies door middel van anticiperende humanitaire actie; steunt het Comité voor voedselzekerheid als het belangrijkste inclusieve internationale en intergouvernementele beleidsplatform inzake voedselzekerheid en voeding; 89. verzoekt de Commissie te zorgen voor de multisectoriële aanpak van voeding en prioriteit te geven aan de integratie van voedselzekerheid en voeding in maatregelen op het gebied van gezondheid, onderwijs, watervoorziening, waterzuivering en hygiëne, zodat ten minste 20 % van de officiële ontwikkelingshulp via het instrument voor nabuurschapsbeleid, ontwikkeling en internationale samenwerking – Europa in de wereld wordt besteed aan sociale inclusie en menselijke ontwikkeling; 90. dringt erop aan voeding te integreren in universele gezondheidszorg (UHC), aangezien dit van essentieel belang is om een einde te maken aan ongezonde voeding en UHC alleen kan worden verwezenlijkt als onmisbare voedingsgerelateerde maatregelen daadwerkelijk deel gaan uitmaken van essentiële gezondheidsdiensten en prioriteit krijgen in de gezondheidsstelsels; herinnert eraan dat UHC van cruciaal belang is voor mensen gedurende de hele levensloop, met bijzondere aandacht voor de meest behoeftigen en gemarginaliseerde groepen, en dat UHC afgestemd moet worden op de gezondheidsbehoeften van de bevolking; wijst er nogmaals op dat UHC ondersteund kan worden door te zorgen voor optimale en veilige voeding voor zuigelingen en peuters, onder meer via borstvoeding, door te streven naar een evenwichtig en gezond voedingspatroon, onder meer door middel van schoolmaaltijden, door te voorzien in geschoold voedingsonderwijs en advies voor gerelateerde gedragsverandering, door voeding in de begroting van de gezondheidssector op te nemen, door gezondheidsinformatiesystemen op te zetten om tijdig maatregelen te kunnen nemen, en door de toegang tot doeltreffende en betaalbare voedingsgerelateerde producten te bevorderen en tegelijkertijd de marketing van ongezond voedsel te beperken; 91. erkent dat voeding centraal moet staan in de strategieën, plannen en budgetten van gezondheidszorgstelsels om universele gezondheidszorg te verwezenlijken; verlangt meer financiële steun voor de gezondheidssector om sterke en veerkrachtige gezondheidszorgstelsels op te bouwen teneinde de intergenerationele vicieuze cirkel van ondervoeding te doorbreken en gezondheidscrises te voorkomen en daarop te reageren; is er voorstander van om ondervoedingsbehandelingen en preventieve diensten en gezondheidsinterventies, zoals gezinsplanning, geestelijke gezondheid en pre- en postnatale zorg, te integreren in de essentiële zorgpakketten van de nationale gezondheidszorgstelsels teneinde UHC te bereiken; 92. merkt op dat voedselzekerheid nauw samenhangt met toegang tot water; verzoekt de Commissie daarom het recht op water en de ontwikkeling van water- en waterzuiveringsinfrastructuur op te nemen in haar maatregelen voor voedselzekerheid in ontwikkelingslanden; 93. merkt op dat biodivers voedsel en biodiverse landbouw de schokbestendigheid vergroten, aanpassing vergemakkelijken, stabiliteit in stand houden en herstel ondersteunen; herinnert eraan dat het unieke vermogen van agro-ecologie om de economische, ecologische en sociale duurzaamheidsaspecten te combineren is erkend in belangrijke rapporten, met name van het IPCC en het IPBES, en in de door de Wereldbank en de FAO geleide Internationale beoordeling van landbouwkennis, wetenschap en technologie voor ontwikkeling (IAASTD); benadrukt dat het belangrijk is zowel in nationaal beleid als in internationale fora agro-ecologie, agrobosbouw, lokale productie en duurzame voedselsystemen te bevorderen met bijzondere aandacht voor de ontwikkeling van korte toeleveringsketens, zodat voedsel- en voedingszekerheid voor iedereen kan worden gegarandeerd en de duurzame productiviteit en weerbaarheid tegen klimaatverandering van de landbouwsector kunnen worden vergroot; 94. dringt er bij de Commissie op aan de partnerlanden te ondersteunen bij de ontwikkeling van duurzame landbouwpraktijken, met inbegrip van agro-ecologie, met als doel de bodem vruchtbaarder te maken, de biodiversiteit te maximaliseren en het watergebruik efficiënter te maken als essentiële elementen voor een betere voedselzekerheid; neemt nota van de uitdagingen in verband met klimaatverandering en biodiversiteitsverlies en de negatieve gevolgen daarvan voor de voedsel- en voedingszekerheid, alsook van de noodzaak om de nodige middelen uit te trekken voor de aanpassing aan en de beperking van de klimaatverandering; 95. merkt op dat er veel agronomische en agro-ecologische benaderingen zijn die andere klimaten en situaties ten goede kunnen komen, zoals het mengen van gewassen, “polyculturen” en boslandbouw, met inbegrip van het gebruik van peuldragende bomen die bijzonder nuttig zijn omdat ze schaduw en bescherming bieden voor andere gewassen en dieren, en de waterkringloop en/of waterretentie begunstigen en/of verhogen; 96. herinnert eraan dat de vernietiging van regenwouden leidt tot een onomkeerbaar verlies van biodiversiteit en koolstofopslagcapaciteit, alsook van de habitat en leefwijzen van inheemse gemeenschappen die in de wouden wonen; herinnert eraan dat bossen aanzienlijk bijdragen tot de verwezenlijking van de klimaatdoelstellingen, de bescherming van de biodiversiteit en het voorkomen van woestijnvorming en extreme bodemerosie; is van mening dat instandhoudingsinspanningen die bijvoorbeeld zijn gericht op bossen, wilde dieren en mariene en kustecosystemen moeten worden geïntensiveerd door regelgevingskaders, voldoende middelen en wetenschappelijke gegevens te benutten, en gepaard moeten gaan met acties om ecosystemen te herstellen en beheren; 97. pleit ervoor rekening te houden met het verband tussen volksgezondheid en biodiversiteit, in overeenstemming met de “één gezondheid”-benadering; dringt er bij de EU en alle partnerlanden op aan het recht van inheemse volkeren op eigendom van en zeggenschap over hun land en natuurlijke rijkdommen, zoals neergelegd in de Verklaring over de rechten van inheemse volken van de VN en Verdrag nr. 169 van de Internationale Arbeidsorganisatie, te erkennen en beschermen, en het beginsel van vrije, voorafgaande en geïnformeerde toestemming te eerbiedigen; 98. herinnert eraan dat niet-duurzame intensivering van de landbouw wereldwijd een belangrijke oorzaak is van de achteruitgang van de biodiversiteit, met inbegrip van genetische erosie van gewas- en veesoorten; herinnert eraan dat de “van boer tot bord” -strategie tot doel heeft het totale gebruik en de risico’s van chemische en gevaarlijke pesticiden in de landbouw tegen 2030 geleidelijk te verminderen en alternatieve werkwijzen te bevorderen; benadrukt dat gevaarlijke stoffen voor een groot deel in arme landen belanden; is dan ook verheugd over het voornemen van de Commissie om in het kader van de EU-strategie voor duurzame chemische stoffen een voorstel in te dienen om een einde te maken aan deze praktijk; dringt er echter bij de Commissie op aan om onderzoek naar duurzame en betaalbare alternatieven voor het gebruik van deze pesticiden te bevorderen, teneinde ernstige verstoringen van de voedselzekerheid in ontwikkelingslanden te voorkomen waardoor de meest kwetsbare bevolkingsgroepen nog meer honger zouden lijden; vraagt dat er specifieke steun wordt verleend voor onderwijs en opleiding op het gebied van duurzame gewasbeschermingsmethoden en alternatieven voor pesticiden en dat de blootstelling aan gevaarlijke stoffen tot een minimum wordt beperkt; 99. keurt het af dat de EU wat pesticiden betreft met twee maten meet en toestaat dat gevaarlijke stoffen die in de EU verboden zijn, naar andere landen worden uitgevoerd; wijst erop dat het gebruik van bepaalde pesticiden in de intensieve landbouw in ontwikkelingslanden niet alleen milieuschade veroorzaakt, maar ook gevolgen heeft voor de gezondheid van de werknemers; dringt aan op onderwijs en opleiding op het gebied van duurzame gewasbescherming en agro-ecologische en biologische praktijken; 100. herinnert eraan dat uit recente rapporten is gebleken dat voedselsystemen tot een derde van de broeikasgasemissies, tot 80% van het biodiversiteitsverlies en tot 70% van het zoetwatergebruik voor hun rekening nemen; onderstreept echter dat duurzame voedselproductiesystemen moeten worden erkend als een essentiële oplossing voor deze bestaande uitdagingen en dat het mogelijk is een groeiende wereldbevolking te voeden en tegelijkertijd onze planeet te beschermen; 101. vraagt de EU de toezeggingen van het Actiejaar voor voeding 2021 actief na te komen, met name de toezeggingen die voortvloeien uit de VN-top over voedselsystemen en de top over voeding voor groei, en daarbij een centrale rol te spelen in de samenwerking met inheemse gemeenschappen, in overeenstemming met haar “van boer tot bord”-strategie; is ingenomen met het besluit van de Commissie om een belangrijke partner te zijn in acht coalities van de VN-top over voedselsystemen; 102. verzoekt de Commissie en de lidstaten samen te werken met de Afrikaanse Unie om te zorgen voor meer inzet en investeringen om de huidige voedingsproblemen in de regio aan te pakken en steun te verlenen aan het Jaar van de voeding van de Afrikaanse Unie: “De veerkracht op het gebied van voeding en voedselzekerheid op het Afrikaanse continent versterken: de agrovoedselsystemen en de gezondheids- en socialebeschermingsstelsels versterken om de ontwikkeling van menselijk, sociaal en economisch kapitaal te versnellen”; 103. benadrukt dat digitale technologieën en slimme en precisielandbouw aanzienlijke kansen bieden voor de ontwikkeling van duurzame agrovoedingssystemen en voor het aanjagen van eerlijke en inclusieve economische groei in plattelandsgebieden in ontwikkelingslanden; 104. wijst erop dat de voedselzekerheid en de voeding in ontwikkelingslanden moeten worden verbeterd door middel van een holistische en duurzame aanpak van het voedselsysteem; verzoekt de Commissie een inclusieve, multilaterale en op rechten gebaseerde strategie vast te stellen; verzoekt de Commissie ervoor te zorgen dat bij investeringen van de EU in landbouw, economische ontwikkeling, beperking van en aanpassing aan de klimaatverandering, WASH, gezondheid en andere sectoren ten volle rekening wordt gehouden met voeding door in de planningsfase meetbare voedingsresultaten op te nemen; 105. benadrukt dat de EU de mensenrechten en het recht op voldoende voedsel moet verdedigen als centrale beginselen en prioriteiten van voedselsystemen en de rechten van de meest gemarginaliseerde mensen op toegang tot voedzame levensmiddelen moet waarborgen, en erkent het belang van de VN-Verklaring over de rechten van landbouwers en andere mensen die werkzaam zijn in plattelandsgebieden; 106. is voorstander van de ontwikkeling van handelsmogelijkheden tussen de EU en ontwikkelingslanden, die het potentieel hebben om de lokale landbouw te stimuleren; herinnert eraan dat familiebedrijven en kleine boeren hebben aangetoond dat zij in staat zijn gediversifieerde producten te leveren en de voedselproductie op duurzame wijze te verhogen; 107. benadrukt dat moet worden erkend dat in om het even welke strategie ter verbetering van de voedselzekerheid een leidende rol is weggelegd voor landbouwers, producentenorganisaties en hun vertegenwoordigers, en onderstreept dat de oprichting van coöperaties en producentengroeperingen in ontwikkelingslanden moet worden gesteund om hen collectief beter in staat te stellen zich doeltreffender te organiseren en te profiteren van een betere positie in de voedselketens en van het delen van de toegevoegde waarde van exportproducten; 108. benadrukt dat de liberalisering van de handel gevolgen zou kunnen hebben voor ontbossing, klimaatverandering en verlies aan biodiversiteit, alsook voor de voedselproductie en de toegang tot voedsel; is van mening dat het handels- en investeringsbeleid van de EU ten aanzien van ontwikkelingslanden gebaseerd moet zijn op een handelsbeleid dat bevorderlijk is voor de bescherming van bossen en biodiversiteit, de ontwikkeling van lokale landbouw en lokale producenten en landbouwers, om volledige voedselsoevereiniteit te bevorderen en landroof en ontbossing met het oog op de uitvoer van landbouwproducten terug te dringen; 109. is van mening dat de Unie en de lidstaten de verschillende fairtrade-initiatieven moeten aanmoedigen en milieu- en sociale doelstellingen op een alomvattende en holistische manier moeten integreren in de bepalingen van alle handelsovereenkomsten; 110. herinnert eraan dat zaaddiversiteit van cruciaal belang is om de landbouw beter bestand te maken tegen klimaatverandering; herinnert eraan dat eigen zaaigoed in sommige Afrikaanse landen naar schatting ruim 80 % van de totale benodigde hoeveelheid zaaigoed uitmaakt; verzoekt de EU daarom om in handelsovereenkomsten regelingen inzake intellectuele-eigendomsrechten te steunen die de ontwikkeling van lokaal aangepaste zaadvariëteiten en door landbouwers bewaard zaaizaad bevorderen, maar geen invloed uit te oefenen op de hervorming van de wetgeving inzake zaaizaad, met name in Afrika, door de goedkeuring van de bepalingen van de UPOV van 1991, in zoverre die onverenigbaar zijn met de bepalingen van het Internationaal Verdrag inzake plantgenetische hulpbronnen voor voedsel en landbouw (ITPGRFA); 111. onderstreept dat visserij- en aquacultuurproducten tot de gezondste voedingsmiddelen behoren en de minste impact hebben op de natuurlijke omgeving; wijst erop dat ze kunnen bijdragen tot de verwezenlijking van verschillende SDG’s, met name doelstelling 2, “geen honger”; verzoekt de Commissie daarom visserij- en aquacultuurproducten te integreren wanneer zij voedselzekerheidsstrategieën vaststelt, ook voor ontwikkelingslanden; 112. moedigt de EU aan om verder toe te werken naar de afronding van de multilaterale onderhandelingen over visserijsubsidies in de Wereldhandelsorganisatie – ter uitvoering van duurzameontwikkelingsdoelstelling 14.6 – om bepaalde vormen van visserijsubsidies die overcapaciteit en overbevissing in de hand werken, te verbieden, subsidies die IOO-visserij in de hand werken, af te schaffen en geen nieuwe subsidies in te voeren, in volledige overeenstemming met de doelstellingen van de Europese Green Deal, het achtste milieuactieprogramma en de Overeenkomst van Parijs; 113. pleit ervoor dat de mondiale dimensie van de biodiversiteitsstrategie het recht op voldoende voedsel ondersteunt, de VN-Verklaring over de rechten van landbouwers en andere mensen die werkzaam zijn in plattelandsgebieden ten uitvoer legt teneinde maatregelen te nemen om de arbeidsomstandigheden van landbouwers en het inkomen van kleinschalige landbouwbedrijven die deel uitmaken van internationale voedingsketens wereldwijd te verbeteren, en ervoor te zorgen dat het voorzorgsbeginsel in alle voedselveiligheidsvoorschriften wordt opgenomen; vraagt de EU voorts haar handelsbeleid af te stemmen op de doelstellingen van de “van boer tot bord”-strategie en de biodiversiteitsstrategie en op de doelstelling inzake koolstofneutraliteit van de Europese Green Deal; 114. benadrukt dat duurzaamheidsdoelstellingen alleen met succes kunnen worden nagestreefd als derde landen die op het wereldtoneel actief zijn, hun steentje bijdragen; 115. onderstreept dat voedsel waardevol is en ook moet worden beschouwd als veel meer dan louter een handelswaar, maar als een recht voor mensen dat moet worden gerealiseerd, en dat de economische, sociale en milieueffecten en externe effecten beter moeten worden beoordeeld en zo nodig moeten worden beperkt of benut; 116. dringt aan op krachtiger optreden op internationaal niveau om ervoor te zorgen dat voedselzekerheid centraal staat in de beleidsvorming, teneinde schaarste te voorkomen en de voedingszekerheid in de meest kwetsbare landen te waarborgen; 117. vraagt dat er verdere inspanningen worden geleverd om de samenhang van het EU-beleid te waarborgen overeenkomstig het beginsel van beleidscoherentie voor duurzame ontwikkeling; dringt erop aan ervoor te zorgen dat de Europese uitvoer niet ten koste gaat van de ontwikkeling van de lokale productie en de lokale markten; benadrukt dat de vrijhandelsovereenkomsten van de EU de lokale landbouw niet mogen verstoren, kleinschalige producenten niet mogen schaden en de afhankelijkheid van ingevoerd voedsel niet mogen vergroten; dringt aan op steun voor lokale productie en consumptie, zodat lokale werkgelegenheid kan worden gecreëerd, eerlijke prijzen kunnen worden gegarandeerd, de bescherming van de gezondheid en veiligheid van werknemers kan worden gewaarborgd en landen minder afhankelijk worden van invoer en minder kwetsbaar zijn voor prijsschommelingen op de internationale markt; 118. wijst erop dat er duidelijke richtsnoeren moeten komen over de wijze waarop beleidscoherentie voor ontwikkeling op EU-niveau kan worden bewerkstelligd en dat tegelijkertijd mogelijk tegenstrijdige beleidsdoelstellingen moeten worden aangepakt; dringt er bij de EU op aan de coherentie van het Europees landbouw- en handelsbeleid te waarborgen teneinde voedselzekerheid en voedselsoevereiniteit te waarborgen en lokale en regionale markten te beschermen; o o o 119. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad en de Commissie. Het Europees Parlement, – gezien de Europese pijler van sociale rechten (EPSR), – gezien de mededeling van de Commissie van 9 december 2021 getiteld “Bouwen aan een economie die werkt voor de mensen: een actieplan voor de sociale economie” ( COM(2021)0778 ), – gezien het VN-Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap (UNCRPD), dat door de EU en alle EU-lidstaten is ondertekend en geratificeerd, en met name artikel 27 inzake werk en werkgelegenheid, – gezien de mededeling van de Commissie van 3 maart 2021 getiteld “Een Unie van gelijkheid: Strategie inzake de rechten van personen met een handicap 2021-2030” ( COM(2021)0101 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 7 oktober 2020 getiteld “Een Unie van gelijkheid: strategisch EU-kader voor gelijkheid, integratie en participatie van de Roma” ( COM(2020)0620 ) en de aanbeveling van de Raad van 12 maart 2021 inzake gelijkheid, inclusie en participatie van de Roma (2021/C 93/01), – gezien de mededeling van de Commissie van 2 juni 2021 getiteld “Coördinatie van het economisch beleid in 2021: COVID-19 overwinnen, het herstel ondersteunen en onze economie moderniseren” ( COM(2021)0500 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 22 november 2016 getiteld “De toekomstige leiders van Europa: het starters- en opschalingsinitiatief” ( COM(2016)0733 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 25 oktober 2011 getiteld “Initiatief voor sociaal ondernemerschap – Bouwen aan een gezonde leefomgeving voor sociale ondernemingen in een kader van sociale economie en innovatie” ( COM(2011)0682 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 23 februari 2004 over de bevordering van coöperatieve vennootschappen in Europa ( COM(2004)0018 ), – gezien de Europese vaardighedenagenda van 1 juli 2020 voor duurzaam concurrentievermogen, sociale rechtvaardigheid en veerkracht, – gezien Richtlijn 2014/24/EU van het Europees Parlement en de Raad van 26 februari 2014 betreffende het plaatsen van overheidsopdrachten (1) (richtlijn betreffende overheidsopdrachten), – gezien de Verklaring van Porto over sociaal engagement die werd ondertekend door het Portugese voorzitterschap van de Raad, de voorzitter van het Europees Parlement en vertegenwoordigers van de sociale partners en maatschappelijke organisaties, – gezien de Verklaring van Porto van 8 mei 2021, die door de Europese Raad is aangenomen, – gezien de conclusies van de Raad van 7 december 2015 getiteld “De bevordering van de sociale economie als belangrijkste motor van economische en sociale ontwikkeling in Europa”, – gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité van 19 januari 2022 getiteld “Innovatieve financiële instrumenten voor de ontwikkeling van ondernemingen met een sociale impact”, – gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité van 27 april 2021 getiteld “De rol van de sociale economie bij het scheppen van werkgelegenheid en de uitvoering van de Europese pijler van sociale rechten”, – gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité van 22 september 2016 getiteld “De externe dimensie van de sociale economie”, – gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité van 23 december 2009 over de diversiteit van ondernemingsvormen (2009/C 318/05), – gezien het advies van het Comité van de Regio’s van 1 juli 2021 getiteld “Een actieplan voor de sociale economie” (CDR 5860/2020), – gezien de beleidsnota van de Europese Commissie en de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) van 2022 getiteld “Making the Most of the Social Economy’s Contribution to the Circular Economy”, – gezien de richtsnoeren voor lokale overheden inzake beleid voor de sociale en solidaire economie die in 2021 zijn gepubliceerd door het Researchinstituut voor sociale ontwikkeling van de Verenigde Naties, – gezien zijn standpunt in eerste lezing van 4 april 2019 over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende het Europees Sociaal Fonds Plus (ESF+) (2) , – gezien zijn resolutie van 17 februari 2022 met aanbevelingen aan de Commissie betreffende een statuut voor Europese grensoverschrijdende verenigingen en organisaties zonder winstoogmerk (3) , – gezien zijn resolutie van 16 september 2021 over eerlijke arbeidsvoorwaarden, rechten en sociale bescherming voor platformwerkers – nieuwe vormen van werkgelegenheid die gekoppeld zijn aan de digitale ontwikkeling (4) , – gezien zijn resolutie van 7 juli 2021 inzake “Het oude continent vergrijst – mogelijkheden en uitdagingen in verband met het ouderdomsbeleid na 2020” (5) , – gezien zijn resolutie van 11 februari 2021 betreffende de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s over de Europese vaardighedenagenda voor duurzaam concurrentievermogen, sociale rechtvaardigheid en veerkracht (6) , – gezien zijn resolutie van 23 oktober 2018 over de rol van financiële participatie van werknemers bij het creëren van werkgelegenheid en de re-integratie van werklozen (7) , – gezien zijn resolutie van 24 november 2020 over het aanpakken van dakloosheid in de Europese Unie (8) , – gezien zijn resolutie van 5 juli 2018 met aanbevelingen aan de Commissie over een statuut voor sociale en solidaire ondernemingen (9) , – gezien zijn resolutie van 10 september 2015 over sociaal ondernemerschap en sociale innovatie bij de bestrijding van werkloosheid (10) , – gezien zijn resolutie van 2 juli 2013 over de bijdrage van coöperaties aan de bestrijding van de crisis (11) , – gezien zijn resolutie van 2 juli 2013 over het voorstel voor een verordening van de Raad betreffende het statuut van de Europese stichting (12) , – gezien zijn resolutie van 14 maart 2013 met aanbevelingen aan de Commissie betreffende het Statuut van de Europese onderlinge maatschappij (13) , – gezien zijn resolutie van 20 november 2012 over het Initiatief voor sociaal ondernemerschap – Bouwen aan een gezonde leefomgeving voor sociale ondernemingen in een kader van sociale economie en innovatie (14) , – gezien zijn resolutie van 19 februari 2009 over de sociale economie (15) , – gezien zijn resolutie van 13 maart 1987 over de verenigingen zonder winstoogmerk in de Europese Gemeenschappen (16) , – gezien artikel 54 van zijn Reglement, – gezien het advies van de Commissie regionale ontwikkeling, – gezien het verslag van de Commissie werkgelegenheid en sociale zaken ( A9-0192/2022 ), A. overwegende dat de sociale economie diverse soorten particuliere entiteiten omvat die onafhankelijk zijn van de overheid, zoals coöperaties, onderlinge maatschappijen, verenigingen (waaronder liefdadigheidsinstellingen), stichtingen, sociale ondernemingen en andere rechtsvormen, die alle worden gekenmerkt door verschillende operationele en organisatorische beginselen en aspecten, zoals het vooropstellen van mensen, de herinvestering van de meeste winsten/overschotten in de duurzaamheid van de entiteit en het algemeen belang van het leveren van goederen en diensten aan hun leden of de samenleving als geheel, en democratisch of participatief bestuur; B. overwegende dat, hoewel er behoefte is aan vergelijkbare mechanismen voor het verzamelen van gegevens over de sociale economie in de EU-landen, de sociale economie volgens het SEAP in de Europese Unie 2,8 miljoen entiteiten telt en werk biedt aan circa 13,6 miljoen mensen (tussen 0,6 en 9,9 % van de beroepsbevolking, afhankelijk van het land); overwegende dat het aantal entiteiten in de sociale economie en de participatiegraad in de sector in de EU variëren naargelang van de definitie van “entiteit in de sociale economie”, ramingen en nationale statistieken; overwegende dat meer dan een derde van de betaalde banen in de sociale economie in de sociale-dienstensector te vinden is; overwegende dat de sociale economie een onaangeboord banenscheppend potentieel biedt en een belangrijk instrument is voor de bestrijding van sociale uitsluiting en armoede, niet in de laatste plaats door middel van initiatieven voor actieve werkgelegenheid die in verschillende lidstaten zijn opgezet, zoals gebieden die geen langdurige werkloosheid hebben; overwegende dat de Commissie een lijst zou moeten maken van lopende initiatieven en deze in kaart zou moeten brengen om een beter inzicht te krijgen in de werking en doeltreffendheid ervan en om de beste praktijken met de lidstaten te delen; C. overwegende dat het subsidiariteitsbeginsel een van de hoekstenen is voor de werking van de Europese Unie; overwegende dat de sociale economie een van de beste voorbeelden is van de toepassing daarvan; D. overwegende dat de sociale economie een belangrijke rol heeft gespeeld bij het verzachten en aanpakken van de korte- en langetermijngevolgen van COVID-19 voor de sociale markt, de samenleving en de economie van de EU, en dankzij de duurzaamheid van dit model heeft bijgedragen tot sociale en economische veerkracht; E. overwegende dat de sociale economie bijdraagt aan en profiteert van goed functionerende socialezekerheidsstelsels; overwegende dat het echter de staat en de overheidsinstanties zijn die de uiteindelijke verantwoordelijkheid hebben om te zorgen voor universele, betaalbare en gelijke toegang van burgers tot een hoog niveau van openbare diensten en welzijn; overwegende dat organisaties van de sociale economie een complementaire rol spelen, en dat ook moeten blijven doen, maar dat zij niet in de plaats mogen komen van de eerstelijnsdienstverlening door nationale of regionale overheidsinstanties; F. overwegende dat de entiteiten in de sociale economie een grote veerkracht en innovatie aan de dag hebben gelegd toen zij met tegenslag werden geconfronteerd, maar in de problemen kwamen tijdens de COVID-19-pandemie als gevolg van onder andere een terugval in de activiteiten, beperkte cash-reserves of de noodzaak om hun bedrijfsmatige activiteiten online aan te bieden; G. overwegende dat de nieuwe en door de pandemie nog urgenter geworden ecologische, economische en sociale uitdagingen hebben aangezet tot een dieper beraad over de rol van de sociale economie; H. overwegende dat de entiteiten in de sociale economie een lange, maar heterogene geschiedenis hebben in het merendeel van de lidstaten, en dat de meeste lidstaten specifieke wetten op dit gebied hebben aangenomen; overwegende dat de entiteiten in de sociale economie zich hebben bewezen als cruciale sociale en economische actoren die een belangrijke rol op de markt kunnen spelen; overwegende dat zij nog steeds met aanzienlijke belemmeringen worden geconfronteerd die een beletsel vormen voor hun economische en overkoepelende maatschappelijke impact; overwegende dat de lidstaten specifieke wetgeving moeten aannemen om deze belemmeringen uit de weg te ruimen en de consolidering en ontwikkeling van de sociale economie mogelijk te maken, en ervoor te zorgen dat de entiteiten in de sociale economie daadwerkelijk in alle economische sectoren kunnen concurreren; I. overwegende dat organisaties van de sociale economie actief zijn in belangrijke sectoren zoals gezondheidszorg, langdurige zorg, sociale zaken, onderwijs en beroepsopleiding, cultuur en de promotie van cultureel erfgoed, geavanceerde technologieën, huisvesting, vrije tijd, de circulaire economie, hernieuwbare energie en afvalbeheer; overwegende dat ze vanwege hun lokale verankering en sociale en integrerende karakter een intrinsiek onderdeel vormen van het Europese sociale model; J. overwegende dat de sociale economie een essentieel onderdeel van de sociale markteconomie van de EU vormt en als motor fungeert voor de uitvoering van de EPSR en de doelstellingen daarvan; overwegende dat de organisaties van de sociale economie een rol spelen in de geactualiseerde industriële strategie (17) omdat zij het fundament leggen voor een duurzamere en veerkrachtigere EU-economie die niemand aan zijn lot overlaat; K. overwegende dat de digitale transitie allerlei mogelijkheden voor de sociale economie biedt; overwegende dat de partijen die actief zijn in de sociale economie scholing nodig hebben om het tempo op de snel veranderende, competitieve digitale markten te kunnen bijhouden; L. overwegende dat entiteiten in de sociale economie van oudsher een belangrijke rol hebben gespeeld bij de integratie en tewerkstelling van moeilijk plaatsbare werknemers, en bij het verlenen van diensten aan hen, met name aan personen met een handicap, onder meer via sociale ondernemingen ter bevordering van arbeidsintegratie ( Work Integration Social Enterprises – WISE’s) in het kader van het UNCRPD, waardoor hun welzijn en geestelijke gezondheid worden verbeterd; M. overwegende dat de sociale-dienstensector, die onderdeel uitmaakt van de sociale economie, met een aantal uitdagingen wordt geconfronteerd, zoals lage salarissen en veeleisende werkomstandigheden, die dringend doeltreffend moeten worden aangepakt; N. overwegende dat coöperaties een rol kunnen spelen bij de democratisering van digitale werkzaamheden door bijvoorbeeld arbeidsplatformen te creëren die eigendom zijn van de werknemers; O. overwegende dat meer dan 82,2 miljoen vrijwilligers een actieve en fundamentele rol spelen in de sociale economie (18) ; overwegende dat vrijwilligerswerk zowel voor de jongere generatie als voor ouderen belangrijk is, voor wie het in sommige gevallen een belangrijke kans is om een​actieve rol in de samenleving te spelen; P. overwegende dat de huidige situatie als gevolg van de oorlog in Oekraïne het belang van lokale gemeenschappen en solidariteit in de Europese Unie en in de buurlanden van Oekraïne heeft onderstreept; overwegende dat de sociale economie in deze landen over het algemeen niet goed ontwikkeld is; overwegende dat een grotere betrokkenheid van ondernemingen in de sociale economie een groot voordeel had kunnen zijn bij de coördinatie van de steun aan de Oekraïense vluchtelingen; Q. overwegende dat de sociale economie een belangrijke rol speelt bij het bevorderen van de inclusieve groene en digitale transitie; R. overwegende dat het Parlement in eerdere resoluties het belang heeft benadrukt van het bevorderen van de ontwikkeling van grensoverschrijdende activiteiten en van de toegang tot de interne markt voor onderlinge maatschappijen, verenigingen en stichtingen; S. overwegende dat een juridisch en beleidskader waarmee werknemerscoöperaties doeltreffend worden beschermd en bevorderd, en een pakket beleidsmaatregelen om de overdracht van bedrijven aan werknemers eenvoudiger te maken, in combinatie met een hoog organisatie- en consolidatieniveau van werknemerscoöperaties en organisaties/federaties een bijdrage leveren aan een succesvolle overdracht van ondernemingen aan werknemers; T. overwegende dat het model van de sociale economie een groot potentieel heeft om de meest kwetsbare en kansarme gemeenschappen te bereiken, zoals de Roma, en in staat is om niet alleen hun toegang tot rechten, (hulp)middelen en diensten te aanzienlijk verbeteren, maar ook hun professionele, sociale en burgerparticipatie; U. overwegende dat organisaties van de sociale economie door investeerders als een hoog risico worden beschouwd (19) ; 1. is ingenomen met het actieplan van de Commissie voor de sociale economie (SEAP), de daarin vervatte leidende beginselen voor de definitie van de sociale economie, de politieke impuls die het geeft aan de ontwikkeling daarvan, en de rijkdom aan maatregelen die worden aangekondigd; merkt evenwel op dat bepaalde aspecten met betrekking tot werkgelegenheid en sociale zaken in de sociale economie verder kunnen worden versterkt; 2. onderstreept de veelheid aan doelstellingen van de sociale economie en de belangrijke rol die deze speelt bij het verbeteren van de veerkracht van de economie door te zorgen voor een rechtvaardige transitie, ongelijkheden te verminderen, hoogwaardige werkgelegenheid te bieden aan kwetsbare groepen, zelfstandigheid te bevorderen, het gemeenschapsgevoel te versterken, de ontvolking van de plattelandsgebieden tegen te gaan en de ontwikkeling ervan te versterken, de beginselen van de EPSR toe te passen en opwaartse sociale convergentie te bereiken; 3. moedigt de lidstaten aan gebruik te maken van regelingen voor de sociale economie om de beginselen van de EPSR toe te passen; 4. bevestigt dat de COVID-19-crisis heeft aangetoond dat organisaties van de sociale economie een cruciale rol spelen bij het helpen van mensen met hun vele problemen en aldus voor sociale cohesie zorgen, en dat door de crisis hun relevantie en veerkracht is gebleken; 5. is van mening dat de EU- en nationale acties ter bevordering van de ontwikkeling van de sociale economie van bijzonder belang zijn in de huidige context, waarin het, als gevolg van de door COVID-19 veroorzaakte economische en sociale crisis, van essentieel belang is om het potentieel van de sociale economie volledig te benutten om het economisch herstel te waarborgen, sociaal ondernemerschap te bevorderen en hoogwaardige banen te scheppen; benadrukt dat entiteiten in de sociale economie een essentiële rol spelen bij het verbeteren van de veerkracht van de economie en samenleving als gevolg van de COVID-19-pandemie; 6. onderstreept dat hoewel de sociale economie een aanzienlijke bron van economische groei en werkgelegenheid is, er meer moet worden gedaan ter bevordering van dit model, met inbegrip van de beginselen van solidariteit, sociale inclusie en sociale investeringen die eraan ten grondslag liggen; dringt er daarom bij de Commissie en de lidstaten, evenals bij de regionale en lokale overheden, op aan de inspanningen op te voeren om de sociale economie verder te bevorderen en de sociale economie een voorname plaats te geven in ter zake strekkende beleidslijnen, programma’s en praktijken, zoals die welke relevant zijn voor lopende transities, zoals de groene en digitale transitie, op het niveau van de Unie alsook, via het externe optreden van de EU, wereldwijd; 7. moedigt lidstaten aan om de actoren in de sociale economie ondersteuning te bieden bij het ontwikkelen van innovatieve sociale programma’s ter verbetering van de beschikbaarheid van maatschappelijke diensten en van de toegankelijkheid tot die dienstverlening voor de meest kwetsbare groepen, waaronder personen met een handicap en ouderen; 8. herhaalt zijn oproepen (20) om het “denk eerst klein”-beginsel als leidraad te nemen bij het opstellen van toekomstige wetgeving en de vaststelling van beleid, zonder de huidige regels, normen en rechten, bijvoorbeeld die op het gebied van milieu- en consumentenbescherming, te verzwakken, om enerzijds de regelgevingskaders ondersteunender te maken voor micro-, kleine en middelgrote entiteiten bij hun toepassing van de huidige wet- en regelgeving, en anderzijds de ontwikkeling, duurzaamheid en groei van de sociale economie te versterken; 9. is van mening dat er concrete strategieën en vervolgmaatregelen moeten worden voorgesteld om de doelstellingen van het SEAP te verwezenlijken, en dat daarbij rekening moet worden gehouden met de nationale wetgeving en praktijken; onderstreept dat de onderlinge verbanden tussen het SEAP en andere EU-initiatieven, zoals het actieplan van de Europese pijler van sociale rechten, de Europese strategie voor gehandicapten of het Europees platform voor de bestrijding van dakloosheid, nader moeten worden uitgewerkt; acht het noodzakelijk een tijdschema op te stellen voor alle acties die in het SEAP zijn opgenomen, alsook voor de monitoring en evaluatie ervan, teneinde de desbetreffende autoriteiten te begeleiden bij de uitvoering van het SEAP en de coherentie van het beleid te waarborgen; 10. benadrukt dat entiteiten in de sociale economie in het algemeen belang handelen en banen creëren, vanuit sociaal oogpunt innovatieve goederen en diensten verstrekken, sociale inclusie gemakkelijker maken en een duurzamere en plaatselijk verankerde economie bevorderen; onderstreept dat – wanneer de rol van de sociale economie bij het scheppen en in stand houden van werkgelegenheid ook moeilijk plaatsbare werknemers en achtergestelde regio’s omvat – adequate ondersteuning noodzakelijk is om het belang van de betreffende entiteiten op passende wijze te erkennen; 11. betreurt dat 11,6 % van de banen in de particuliere sector van de lidstaten zwartwerk is en wijst op de noodzaak van beleidsmaatregelen om zwartwerken te bestrijden en om de rechten van werknemers op doeltreffende wijze te handhaven; wijst op de bijdrage van organisaties van de sociale economie, en met name coöperaties, bij het tegengaan van zwartwerken; 12. onderstreept de noodzaak om niet alleen de mogelijkheden van een rechtstreekse publieke financiering in de vorm van subsidies, bijv. via EU-fondsen, te bevorderen, maar ook die van particuliere investeringen in de sociale economie, met name gezien de toegenomen vraag naar diensten die door organisaties van de sociale economie zijn verleend tijdens de COVID-19-pandemie en tijdens het herstel na de pandemie; 13. roept in herinnering dat de Commissie en de lidstaten, om het volledige potentieel van het SEAP te benutten, moeten waarborgen dat bij de uitvoering van het SEAP niemand aan zijn lot wordt overgelaten en dat het gebaseerd is op een volledig partnerschap met alle belanghebbenden in de sociale economie, met inbegrip van maatschappelijke dienstverleners zonder winstoogmerk en alle niveaus van het maatschappelijk middenveld, waaronder kerkelijke liefdadigheidsdiensten, en dat daarbij een duidelijke rolverdeling tussen en coördinatie van de actoren is gewaarborgd; Een gunstig klimaat voor de sociale economie scheppen 14. herinnert de lidstaten eraan dat de richtlijn betreffende overheidsopdrachten aanbestedende diensten de mogelijkheid biedt overheidsopdrachten te gebruiken om sociale en milieudoelstellingen na te streven, en met name aanbestedingsprocedures voor te behouden voor entiteiten die beantwoorden aan kwaliteitscriteria en die als hoofddoel hebben personen met een handicap of andere groepen met een risico op sociale uitsluiting in het arbeidsproces te integreren; dringt er bij overheidsinstanties op aan maatschappelijk en ecologisch verantwoorde overheidsopdrachten te erkennen als een investering in het sociaaleconomische weefsel met een groot potentieel om sociale en concurrentiedoelstellingen te combineren; wijst erop dat het opnemen van sociale en milieueisen in aanbestedingen van essentieel belang kan zijn voor de ontwikkeling van de sociale economie; verzoekt de Commissie maatschappelijk verantwoorde openbare aanbestedingen en goede praktijken verder te bevorderen om maatschappelijk verantwoorde bedrijfspraktijken te stimuleren, en moedigt de lidstaten aan ernaar te streven alle openbare middelen die in de vorm van overheidsopdrachten worden uitbetaald afhankelijk te stellen van de naleving van de toepasselijke verplichtingen op het gebied van milieu-, sociaal en arbeidsrecht die zijn vastgesteld krachtens Unie- of nationaal recht, collectieve overeenkomsten of internationaal milieu-, sociaal en arbeidsrecht; 15. moedigt de lidstaten aan om systematisch strategieën vast te stellen die beogen maatschappelijk verantwoorde overheidsopdrachten te ontwikkelen, en zo op alle beleidsgebieden een link te leggen tussen de levering van diensten en producten en de bijdrage daarvan aan sociale doelstellingen; is van oordeel dat de omzetting van de richtlijn betreffende overheidsopdrachten gepaard moet gaan met initiatieven om meer kennis te verwerven over het verband tussen overheidsuitgaven en de bijdrage daarvan aan de verwezenlijking van de duurzameontwikkelingsdoelstellingen van de VN en om capaciteit op te bouwen bij ambtenaren die verantwoordelijk zijn voor overheidsopdrachten en bij entiteiten in de sociale economie; moedigt ambtenaren die verantwoordelijk zijn voor overheidsopdrachten aan om voordat ze aanbestedingsdocumenten opstellen, marktconsultaties uit te voeren teneinde een beter inzicht te krijgen in wat entiteiten in de sociale economie kunnen bieden en op welke wijze zij aan de eisen van de inschrijving kunnen voldoen; roept aanbesteders op contracten niet uitsluitend te gunnen op basis van de laagste prijs, maar op basis van de hoogste waarde, en daarbij kwaliteitscriteria en overwegingen met betrekking tot sociale gevolgen in aanmerking te nemen; roept de lidstaten op de transparantie te vergroten en corruptie bij openbare aanbestedingen te voorkomen; wijst erop dat de desbetreffende overheden samenwerkingsverbanden en partnerschappen moeten verkennen ten bate van de toegang tot openbare aanbestedingen voor entiteiten in de sociale economie, zoals in sommige lidstaten het geval is; 16. wijst erop dat buy-outs door werknemers een mogelijke oplossing kan zijn om het banenverlies als gevolg van een herstructurering te voorkomen; is ingenomen met de huidige initiatieven in de lidstaten om werknemers die geïnteresseerd zijn in een buy-out en coöperaties die voortkomen uit een buy-out door werknemers te voorzien van bedrijfsondersteunende structuren, waaronder juridisch advies, financiële ondersteuning, hulp bij het opstellen van bedrijfsplannen en het verstrekken van de gegevens die externe investeerders nodig hebben; moedigt andere lidstaten aan vergelijkbare initiatieven ten uitvoer te leggen en om dit onderwerp op te nemen in de aanbeveling van de Raad voor 2023, teneinde deze initiatieven op regionaal en nationaal niveau verder te ondersteunen; wijst op de rol van werknemersvertegenwoordigers, met inbegrip van vakbonden, bij het ondersteunen van en samenwerken met federaties van coöperaties die buy-outs door werknemers ondersteunen om hun kansen op succes te vergroten; 17. benadrukt dat de Commissie nauw met de lidstaten moet blijven samenwerken om instrumenten en oplossingen in kaart te brengen om obstakels te verwijderen en juridische procedures te bespoedigen om de overdracht van het eigendom van een onderneming over te dragen aan de werknemers in de vorm van werknemerscoöperaties of andere vormen van entiteiten in de sociale economie die eigendom zijn van de werknemers; verzoekt de Commissie een Europees platform op te richten voor de uitwisseling van beste praktijken tussen de lidstaten, lokale en regionale overheden en netwerken van de sociale economie; 18. onderstreept hoe belangrijk het is het coöperatieve model en de daarin vervatte beginselen van werknemersparticipatie en democratie te bevorderen; moedigt de lidstaten aan een gunstig juridisch klimaat te scheppen voor de oprichting en werking van coöperaties, met inbegrip van werknemerscoöperaties; 19. wijst op de huidige werkzaamheden van de EU om de taxonomie voor duurzame financiering uit te breiden tot sociale doelstellingen; is van mening dat de EU-taxonomie relevant moet zijn vanuit sociaal oogpunt en dat daarin tegelijkertijd rekening moet worden gehouden met de situatie van micro-ondernemingen en kmo’s, aangezien deze een motor kunnen zijn voor investeringen in de sociale economie als deze investeringen goed worden afgestemd op de beginselen en kenmerken van de sociale economie; 20. benadrukt het belang van het verbeteren van de vaardigheden van entiteiten in de sociale economie op het gebied van bedrijfsplanning en de uitvoering en evaluatie van bedrijfsactiviteiten, alsook van relevante mediageletterdheid, managementvaardigheden, participatief leiderschap, een leven lang leren, veerkracht en vaardigheden die nodig zijn voor lopende transities, met inbegrip van de groene en de digitale transitie, door de alliantie voor de sociale economie en buurtvaardigheden te ondersteunen; kijkt met belangstelling uit naar het komende “pact voor vaardigheden voor de sociale economie” om in deze vaardigheden te investeren; verzoekt de belanghebbenden in de sociale economie om hun activiteiten volledig in overeenstemming te brengen met de doelstellingen van de EPSR door te zorgen dat ten minste 60 % van hun werknemers uiterlijk in 2030 elk jaar een training volgen; 21. verzoekt de Commissie om te investeren in initiatieven met een sociale impact en om de bestaande maatregelen voor een grotere participatie van burgers te evalueren bij activiteiten ter financiering van die initiatieven met het oog op het vergroten van de beschikbaarheid van financiële middelen voor entiteiten in de sociale economie en de zichtbaarheid ervan; 22. verzoekt de Commissie om samen met de belanghebbenden in de sociale economie en academische instellingen de praktische haalbaarheid van obligaties met een sociaal effect grondig te onderzoeken; 23. betreurt dat entiteiten in de sociale economie onvoldoende aan bod komen in de leerplannen van het reguliere schoolonderwijs en het hoger onderwijs (21) ; verzoekt in het licht hiervan de vertegenwoordigende sectororganen en de relevante overheidsinstanties, in samenwerking met de desbetreffende belanghebbenden, om de leerplannen op alle onderwijsniveaus, van lager tot hoger onderwijs, met inbegrip van beroeps- en educatieve opleidingen, te herzien en te evalueren, en beleidsaanbevelingen te doen; onderstreept de noodzaak om de sociale economie onder jongeren te propageren; verzoekt de Commissie te zorgen voor een voortdurende samenwerking tussen het Europees competentiecentrum voor sociale innovatie en instellingen voor hoger onderwijs in alle lidstaten, met als doel gezamenlijke projecten te ontwikkelen en het bewustzijn te vergroten van de mogelijkheden die de sociale economie biedt aan toekomstige jonge ondernemers en ondervertegenwoordigde groepen, zoals personen met een handicap, vrouwen, ouderen en sociaal kwetsbare groepen; 24. benadrukt dat entiteiten in de sociale economie gedurende decennia toonaangevend zijn geweest bij het in praktijk brengen van modellen voor de circulaire economie, met name met betrekking tot hergebruik-, reparatie- en recycle-activiteiten, waardoor zij de transitie naar een circulaire economie bespoedigen en de nadruk op een positieve sociale impact versterken (22) ; steunt het initiatief van de Commissie tot versterking van de capaciteit van de sociale economie om groenere diensten en producten verder te ontwikkelen; 25. wijst op het specifieke karakter, binnen de sociale economie, van coöperaties op het gebied van hernieuwbare energie als onderdeel van energiegemeenschappen binnen het energiesysteem, aangezien zij de productie van duurzame energie en het duurzame verbruik propageren, het verantwoordelijkheidsgevoel binnen een gemeenschap en sociale innovaties versterken, op brede schaal voordelen genereren en gebruikt kunnen worden om de continuïteit van de energievoorziening op afgelegen locaties en op bepaalde eilanden te waarborgen; 26. wijst op de fundamentele rol die entiteiten in de sociale economie, met inbegrip van onderlinge maatschappijen, spelen in de zorgsector en onderstreept het belangrijke groeipotentieel van de sociale economie op dit gebied, waardoor kan worden ingespeeld op de toegenomen vraag naar zorgdiensten en aanhoudende uitdagingen zoals de vergrijzing kunnen worden aangepakt; verzoekt de Commissie en de lidstaten om een kwalitatief hoogwaardige zorgsector te ondersteunen met passend beleid en ervoor te zorgen dat de aanstaande herziening van de staatssteunregels zorgt voor meer flexibiliteit voor entiteiten in de sociale economie die sociale en gezondheidsdiensten verlenen; 27. wijst erop dat het belangrijk is meer belang te hechten aan methoden en praktijken voor het meten van sociale effecten; roept de Commissie op om, met de steun van de belanghebbenden in de Europese sociale economie, zorgvuldig de ontwikkeling te beoordelen van methoden voor het meten van sociale effecten die geschikt zijn voor de diversiteit van entiteiten in de sociale economie en waardoor verdere sociale investeringen kunnen worden aangetrokken; 28. onderstreept het belang van de sociale economie bij het bevorderen van gendergelijkheid en het bieden van werkgelegenheid aan vrouwen, met name vrouwen in kwetsbare situaties; benadrukt dat het een toegangspunt kan zijn dat de overgang van informeel naar formeel werk vergemakkelijkt; merkt op dat vrouwen vaak meer dan 60 % van de beroepsbevolking in de sociale economie uitmaken, en dat de verschillen in beloning en leiderschap naar verluidt kleiner zijn; verzoekt de Commissie en de lidstaten om alle obstakels voor vrouwen te verwijderen met het oog op gendergelijkheid; dringt aan op het versterken van de genderdimensie in het beleid en op toegang tot financiering voor vrouwen die betrokken zijn bij entiteiten in de sociale economie, gezien het feit dat vrouwen grotere moeilijkheden ondervinden om toegang te krijgen tot financiering dan mannen; verzoekt de Commissie om in de komende Europese zorgstrategie een duidelijke rol toe te kennen aan de sociale economie; 29. verzoekt de Commissie en de lidstaten om nationale, transnationale en interregionale partnerschappen voor capaciteitsopbouw op te zetten en formele overeenkomsten te sluiten met netwerken van de sociale economie en de representatieve organisaties daarvan; wijst erop dat de voorwaarden moeten worden geschapen voor de verdere ontwikkeling en professionalisering van entiteiten in de sociale economie, wat kan worden bereikt door het verstrekken van adviesdiensten zoals begeleiding en coaching op maat, financiering van capaciteitsopbouw, opleiding en onderwijs, scholing en bij- of omscholing, incubatordiensten en toegang tot juridisch advies; 30. wijst op de sleutelrol die nieuwe technologieën en artificiële intelligentie kunnen spelen bij het scheppen van banen en het ontwikkelen en opschalen van de sociale economie wanneer ze voor iedereen toegankelijk zijn; benadrukt hoe belangrijk het is om ondernemers en werknemers in de sociale economie, met bijzondere aandacht voor kwetsbare werknemers, betere toegang te geven tot opleidingsprogramma’s betreffende digitale vaardigheden en geavanceerde technologieën, zowel op Unie- als op nationaal niveau, en verzoekt de Commissie en de lidstaten te onderzoeken hoe reguliere bedrijven, de publieke sector en entiteiten in de sociale economie kunnen samenwerken om dit te bereiken; merkt op dat de digitale transitie in de sociale economie gestimuleerd moet worden, onder andere door belastingmaatregelen, overheidsopdrachten en staatssteun; 31. benadrukt dat de sociale economie een manier is om stedelijke uitdagingen op te lossen; dringt erop aan dat de financiering op lokaal niveau wordt gericht, met inbegrip van stedelijke gebieden; 32. is verheugd over het feit dat veel lokale en regionale overheden reeds over ambitieuze strategieën en actieplannen beschikken om de sociale economie te bevorderen; erkent de noodzaak om capaciteit op lokaal en regionaal niveau op te bouwen en tegemoet te komen aan de specifieke behoeften van grensoverschrijdende organisaties van de sociale economie, met name in plattelands-, eiland- en afgelegen gebieden; verzoekt de lidstaten de ontwikkeling van regionale strategieën voor de sociale economie aan te moedigen in alle regio’s en financiële middelen toe te wijzen op basis van lokaal vastgestelde prioriteiten; dringt er bij de Commissie op aan een overzicht te publiceren van de diverse bestaande rechtsvormen van de sociale economie in Europa, zodat lokale en regionale overheden zich hierop kunnen richten bij de voorbereiding van hun strategieën; Het volledige potentieel van de EU-instrumenten benutten om de sociale economie tot bloei te laten komen 33. verzoekt de lidstaten gerichte financiering te verstrekken aan entiteiten in de sociale economie en ten volle gebruik te maken van de huidige middelen van de Unie om de sociale economie te bevorderen, en hun inspanningen op te voeren om de middelen te absorberen die hun voor de sociale economie ter beschikking worden gesteld; 34. acht het noodzakelijk de toegang van ondernemingen van de sociale economie tot Europese fondsen te vergemakkelijken, ook in het kader van publiek-private partnerschappen, zonder hun juridische aard te wijzigen, en hun actieve deelname aan de vaststelling van de Europese politieke agenda te bevorderen, zoals in het kader van de uitvoering van de EPSR; 35. is ingenomen met het voorstel van de Commissie om in 2023 een nieuwe unieke “EU Social Economy Gateway” op te zetten; onderstreept dat dit initiatief de mogelijkheid biedt om entiteiten in de sociale economie te ondersteunen door het verstrekken van belangrijke informatie over financiering, beleidsmaatregelen, netwerken en platformen in de Unie, alsmede over aanverwante initiatieven; 36. neemt nota van de mogelijkheden die in het kader van InvestEU beschikbaar zijn om de sociale economie te ondersteunen; dringt er bij de Commissie en de uitvoerende partners op aan om in het kader van het onderdeel “Sociale investeringen en vaardigheden” financiële producten te ontwikkelen die op de behoeften van ondernemingen in de sociale economie zijn toegesneden, en voldoende middelen aan deze producten toe te wijzen, met een nadruk op projecten die betrekking hebben op de digitale transformatie en de groene transitie; merkt op dat er solide criteria moeten worden ontwikkeld om financiële tussenpersonen die specifiek de sociale economie ondersteunen, voor steun in aanmerking te laten komen, en is van mening dat er in het kader van de InvestEU-advieshub adviesdiensten beschikbaar moeten worden gesteld teneinde het potentieel van deze financiële tussenpersonen om van het InvestEU-programma gebruik te maken, te maximaliseren; verzoekt de Commissie ervoor te zorgen dat andere financiële InvestEU-producten, zoals die welke gericht zijn op kmo’s, toegankelijk worden gemaakt voor entiteiten in de sociale economie, waarvan de meeste micro-, kleine en middelgrote entiteiten zijn, om de ontwikkeling van een pijplijn van projecten over belangrijke onderwerpen mogelijk te maken en de economische duurzaamheid op de lange termijn van entiteiten in de sociale economie, alsmede hun gebruik van innovatieve oplossingen, te verbeteren; 37. wijst met name op de belangrijke rol van de fondsen van het cohesiebeleid, waaronder het Europees Sociaal Fonds Plus (ESF+), het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling en het Cohesiefonds, bij de financiering van projecten op het gebied van de sociale economie; herinnert aan de specifieke doelstellingen van het ESF+ om de toegang tot werk te verbeteren voor alle werkzoekenden, met name voor jongeren, alsook om zelfstandige arbeid en de sociale economie te bevorderen; herinnert de lidstaten eraan dat ESF+-financiering door instanties die verantwoordelijk zijn voor overheidsopdrachten kan worden gebruikt om de “bevorderaars van sociale clausules” te financieren, d.w.z. beroepsbeoefenaars die belast zijn met het bevorderen en ondersteunen van de uitvoering van sociale clausules op lokaal niveau, en om overheidsinstanties van advies te voorzien over het opstellen van aanbestedingsspecificaties die toegankelijk zijn voor de sociale economie; 38. erkent het grote potentieel van de sociale economie voor het scheppen van hoogwaardige banen en betaalde stages voor jongeren, wat hun integratie op de arbeidsmarkt kan versnellen; moedigt de lidstaten aan middelen die beschikbaar zijn in het kader van de versterkte jongerengarantie te gebruiken om de sociale economie onder de jongere generatie te bevorderen, aangezien dit hun integratie op de arbeidsmarkt kan verbeteren; is ingenomen met het initiatief van de Commissie om in 2022 in het kader van het ESF+ een Youth Entrepreneurship Policy Academy op te richten om jong ondernemerschap te stimuleren, en verzoekt de Commissie bijzondere aandacht te besteden aan sociaal ondernemerschap en gerichte initiatieven te ontwikkelen om andere ondervertegenwoordigde ondernemers in de sociale economie te helpen; 39. ondersteunt het opzetten van nationale competentiecentra voor sociale innovatie die gericht zijn op sociale ondernemers, evenals de oprichting van een Europees competentiecentrum voor sociale innovatie; herinnert de Commissie en de lidstaten er echter aan dat sociale innovaties door alle organisaties van de sociale economie in praktijk worden gebracht, met inbegrip van maatschappelijke dienstverleners zonder winstoogmerk en sociale ondernemers; verzoekt de lidstaten om de specifieke uitdagingen van de sociale-dienstensector zonder winstoogmerk aan te pakken zodat deze sector in staat is om het innovatietraject voort te zetten, terwijl hij tegelijkertijd aanspraak kan maken op subsidies en overige financiële steun in het kader van ESF+- en Erasmus+-projecten; 40. is verheugd dat er gerichte EU-financiering wordt gebruikt voor projecten die beogen de overdracht van ondernemingen aan hun werknemers en daarmee de continuïteit van het bedrijf te ontwikkelen en mogelijk te maken, onder meer door een overname door een werknemerscoöperatie (23) ; 41. verzoekt de lidstaten om de toegang van entiteiten in de sociale economie tot NextGenerationEU-financiering te bevorderen in het kader van hun nationale herstel- en veerkrachtplannen, met name ter bevordering van hoogwaardige werkgelegenheid, sociale inclusie en een inclusieve digitale en groene transitie voor iedereen; 42. verzoekt de Commissie om bij de volgende herziening van de algemene groepsvrijstellingsverordening (AGV) het toepassingsgebied van de verordening uit te breiden en op gepaste wijze rekening te houden met de specifieke behoeften van entiteiten in de sociale economie op het gebied van toegang tot financiering en marktontwikkeling; verzoekt de Commissie om meer rekening te houden met sociale overwegingen op het gebied van staatssteun, zoals de bevordering van de aanwerving van moeilijk plaatsbare werknemers, onder wie personen met een handicap, met name in de context van het herstel na COVID-19, om na raadpleging van relevante belanghebbenden verschillende op gegevens gebaseerde opties om de ontwikkeling van entiteiten in de sociale economie te ondersteunen en om duidelijkheid en begeleiding te bieden aan de nationale autoriteiten over de rechtsgrondslag die moet worden gebruikt om entiteiten in de sociale economie te ondersteunen door middel van staatssteun; 43. is ingenomen met de plannen van de Commissie om de introductie te overwegen van specifieke co-investeringsmechanismen in samenwerking met stichtingen en liefdadigheidsorganisaties in verband met doelgerichte missies in de sociale economie, zoals de ondersteuning van daklozen; 44. dringt er bij de nationale, regionale en lokale overheden op aan beter gebruik te maken van het potentieel van de huidige regels inzake de specifieke bepalingen voor diensten van algemeen economisch belang (DAEB) om toegang te krijgen tot overheidsfinanciering in het kader van de EU-staatssteunverordening, niet in de laatste plaats door ten volle gebruik te maken van de mogelijkheid entiteiten in de sociale economie die een economische activiteit uitoefenen, in voorkomend geval te erkennen als een DAEB; 45. is ingenomen met het idee voor de lancering van een nieuw initiatief in het kader van het programma voor de eengemaakte markt ter ondersteuning van de oprichting van partnerschappen tussen entiteiten in de sociale economie en reguliere bedrijven, waardoor een business-to-businessmarkt voor “sociaal kopen” mogelijk wordt gemaakt die de sociale economie kan versterken; 46. is van mening dat de huidige keurmerken en certificeringen voor entiteiten in de sociale economie als inspiratiebron voor de lidstaten kunnen dienen; is ingenomen met de toezegging in het SEAP om een studie te laten verrichten naar nationale keurmerken en certificeringssystemen voor de sociale economie teneinde de zichtbaarheid van de sociale economie te vergroten en een goed functionerende interne markt mogelijk te maken, en om op basis van de resultaten na te gaan of de weg kan worden geëffend voor een meer gestandaardiseerd systeem op het niveau van de Unie; onderstreept dat deze studie moet voortbouwen op eerdere bevindingen en dat de belanghebbenden uit de sociale economie erbij moeten worden betrokken; 47. beveelt aan de reikwijdte van het Europees netwerk van regio’s voor de sociale economie uit te breiden teneinde nieuwe regionale en lokale partnerschappen te versterken, en met name de digitale en groene transitie in gebieden te stimuleren; 48. spoort de Commissie aan om in samenwerking met de lidstaten doeltreffende instrumenten vast te stellen voor de monitoring, ondersteuning en bescherming van de ruimte voor het maatschappelijk middenveld, en met name entiteiten in de sociale economie, in de lidstaten; benadrukt dat het programma “Burgers, gelijkheid, rechten en waarden”, met een begroting van 1,55 miljard EUR, een waardevolle bijdrage is voor de uitdagingen waarmee het maatschappelijk middenveld in de EU wordt geconfronteerd; 49. merkt op dat voor de financiering van non-profitorganisaties vaak medefinanciering nodig is en dat het een belemmerend effect kan hebben als het vereiste aandeel eigen middelen te hoog is; onderstreept derhalve dat het vereiste aandeel eigen middelen voor medefinanciering moet worden geëvalueerd en dat verschillende elementen die in geld kunnen worden uitgedrukt, zoals de door vrijwilligers geïnvesteerde tijd of bijdragen in natura, in aanmerking moeten worden genomen; 50. is verheugd dat de Commissie een studie heeft laten uitvoeren met een vergelijkende analyse van de wettelijke regelingen en landschappen van verenigingen in de EU; verzoekt de Commissie om op basis van artikel 352 van het Verdrag betreffende de Werking van de Europese Unie een voorstel voor een verordening tot vaststelling van een statuut voor een Europese vereniging in te dienen die gebaseerd is op de aanbevelingen in de resolutie van het Parlement van 17 februari 2022 met aanbevelingen aan de Commissie betreffende een statuut voor Europese grensoverschrijdende verenigingen en non-profitorganisaties en in deel I van de bijlage bij die resolutie; Naar een doeltreffende uitvoering van het SEAP 51. is zeer ingenomen met het voorstel voor een aanbeveling van de Raad betreffende de randvoorwaarden voor de sociale economie, dat naar verwachting in 2023 zal worden goedgekeurd; benadrukt dat de aanbeveling een gemeenschappelijke definitie van de sociale economie op Unieniveau moet bevatten op basis van de belangrijkste beginselen en kenmerken ervan zoals gepresenteerd in het SEAP, en dat zowel in de aanbeveling als in de definitie rekening moet worden gehouden met de diversiteit van entiteiten in de sociale economie in de lidstaten; wijst erop dat de aanbeveling als hoofddoel moet hebben de juridische en beleidskaders voor de sociale economie te versterken, met name in lidstaten waar het ecosysteem van de sociale economie minder ontwikkeld is; is van mening dat in de aanbeveling duidelijk de door de EU ter beschikking gestelde ondersteuningsinstrumenten moeten worden benadrukt en dat zij richtsnoeren moet bieden voor specifiek beleid, zoals geschikte wettelijke kaders voor verschillende soorten entiteiten in de sociale economie, overheidsopdrachten, staatssteun, werkgelegenheids-, sociaal en gezondheidsbeleid, belastingen, onderwijs, vaardigheden en opleiding en het belang van het koppelen van lopende transities aan de agenda van de sociale economie; 52. onderstreept het belang van werknemersparticipatie en democratisch bestuur, hetgeen beginselen zijn die in het SEAP worden erkend, voor het bereiken van de doelstellingen van de sociale economie; benadrukt dat alle werknemers in de sociale economie fatsoenlijke arbeidsvoorwaarden en loopbaanperspectieven moeten hebben, idealiter op basis van collectieve overeenkomsten; wijst er in dit verband op dat entiteiten in de sociale economie de vakbondsrechten, de sociale dialoog en collectieve onderhandelingen in acht moeten nemen; verzoekt de Commissie ervoor te zorgen dat alle financiële steun van de EU aan entiteiten in de sociale economie afhankelijk wordt gesteld van de naleving van de toepasselijke werkomstandigheden en arbeidsvoorwaarden en/of de werkgeversverplichtingen die zijn vastgelegd in de wet en/of die voortvloeien uit collectieve overeenkomsten; benadrukt dat, omdat hun model is gebaseerd op de participatie van werknemers, entiteiten in de sociale economie in een goede positie verkeren om de sociale dialoog en collectieve onderhandelingen te bevorderen; benadrukt daarom de noodzaak om de sociale dialoog, zowel op nationaal als op Europees niveau, en collectieve onderhandelingen in de sociale economie verder te ontwikkelen; 53. verzoekt de Commissie en de Europese Dienst voor extern optreden om de sociale economie internationaal te bevorderen en de zichtbaarheid van de sector in de externe dimensie van het beleid van de Unie te vergroten, onder meer door de specifieke aard ervan te erkennen en op te nemen in toekomstige associatieovereenkomsten en door informatie en scholing te verstrekken over de sociale economie aan het personeel bij EU-delegaties, en door te beoordelen hoe dergelijke acties kunnen bijdragen aan de ontwikkeling van de sociale economie in derde landen; 54. betreurt dat de verzoeken die het Parlement in het verleden tot de Commissie heeft gericht om voorstellen in te dienen waardoor onderlinge maatschappijen, verenigingen en stichtingen op Europees en grensoverschrijdend niveau kunnen opereren, niet tot wetswijzigingen hebben geleid, waardoor het Europese sociale model wordt ondermijnd en de voltooiing van de interne markt wordt belemmerd; herhaalt de oproep van het Parlement om gemeenschappelijke minimumnormen voor non-profitorganisaties in de hele EU in te voeren en een statuut voor Europese verenigingen vast te stellen, en verzoekt de Commissie publiekelijk uit te leggen waarom er geen gevolg is gegeven aan de oproepen van het Parlement; stelt, gezien de kans die het SEAP biedt, en ook gezien de activiteiten van het monitoringcomité van de Verklaring van Luxemburg, waarin een meerderheid van de lidstaten vertegenwoordigd is, voor om te onderzoeken of nauwere samenwerking een instrument kan zijn om de al tientallen jaren aanslepende impasses te doorbreken; 55. merkt op dat het volledige potentieel van de sociale-economiesector om sociaaleconomische uitdagingen aan te pakken, een duidelijke omschrijving van de sociale prioriteiten door de overheid en de entiteiten in de sociale economie vereist; benadrukt dat projecten op het gebied van de sociale economie vaak een nauwe samenwerking met overheidsinstanties vereisen; verzoekt de Commissie en de lidstaten derhalve om binnen het kader voor macro-economisch bestuur dat op EU-niveau wordt geboden, een nieuwe strategie voor sociale investeringen te ontwikkelen waarin de sociale prioriteiten duidelijk zijn vastgesteld, in overeenstemming met de EPSR, en die een kader kan bieden voor samenwerking tussen overheidsinstanties en entiteiten in de sociale economie; 56. verzoekt de Commissie om de landverslagen en de landspecifieke aanbevelingen in het kader van het Europees Semester te gebruiken om de ontwikkeling van de sociale economie in Europa te monitoren en roept de Commissie op haar initiatieven een ambitieuzer karakter te geven en waar mogelijk wettelijke maatregelen voor te stellen; 57. verzoekt de Commissie om te monitoren of de lidstaten hun toezeggingen nakomen met betrekking tot de sociale economie zoals die zijn opgenomen in hun nationale herstel- en veerkrachtplannen; 58. is ingenomen met de aankondiging dat een nieuwe studie zal worden uitgevoerd om kwalitatieve en kwantitatieve informatie over de sociale economie in alle lidstaten te verzamelen; dringt erop aan dat deze studie de verschillende soorten entiteiten in de sociale economie bestrijkt en er uitgesplitste gegevens over werknemers worden verzameld; merkt op dat er gedetailleerde, gestandaardiseerde, vergelijkbare en betrouwbare gegevens over de omvang en het effect van de sociale economie nodig zijn om empirisch onderbouwde beleidsbeslissingen te vergemakkelijken, de ontwikkeling van de sociale economie toekomstbestendig te maken en bij te dragen tot de economische en sociale doelstellingen van de EU; verzoekt de Commissie om, als onderdeel van deze werkzaamheden, de studie van 2012 over onderlinge maatschappijen in de Unie te actualiseren, teneinde mogelijkheden en belemmeringen voor hun ontwikkeling in kaart te brengen, met name op het gebied van gezondheidszorg en verzekeringen; verzoekt de Commissie en de nationale statistische instanties om samen te werken met Eurostat om gestandaardiseerde gegevens te verzamelen en deze regelmatig bij te werken en te analyseren; 59. is ingenomen met de inspanningen van de Commissie met betrekking tot een transitietraject voor de sociale economie en de naburige industriële ecosystemen; merkt echter op dat er aanvullende informatie nodig is om te begrijpen hoe de wisselwerking tussen dit traject en andere regionale en lokale initiatieven eruit zal zien en om te zorgen voor een effectieve uitvoering ter plaatse; 60. verzoekt de lidstaten coördinatoren voor de sociale economie aan te wijzen en lokale contactpunten voor de sociale economie op te zetten om de bekendheid van ondersteunings- en financieringsmogelijkheden, waaronder EU-financiering, te vergroten en de toegang ertoe te vergemakkelijken; verzoekt de Commissie één enkel online EU-platform op te zetten voor de uitwisseling van beste praktijken tussen de lidstaten, lokale en regionale overheden en netwerken van de sociale economie; onderstreept dat dit platform moet worden beheerd in samenwerking met Europese netwerken van de sociale economie en de deskundigengroep van de Commissie inzake sociale economie en sociale ondernemingen (GECES); is van mening dat er moet worden gezorgd voor nauwe coördinatie tussen nationale coördinatoren, lokale contactpunten, het online EU-platform en de EU Social Economy Gateway om de uitwisseling van kennis en synergieën en de zichtbaarheid van kansen voor actoren in de sociale economie te maximaliseren en mogelijk dubbel werk te voorkomen; 61. verzoekt de Commissie verder samen te werken met GECES en een taskforce voor de uitvoering van het SEAP op te richten, waarin GECES en de nationale coördinatoren zitting hebben die belast zijn met de monitoring en de regelmatige verslaglegging aan het Parlement, de Raad en de relevante belanghebbenden, waaronder de sociale partners, en de samenstelling ervan en de tijdlijn voor actie overal bekend te maken; o o o 62. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad en de Commissie. Het Europees Parlement, – gezien artikel 2 en artikel 3, lid 3, van het Verdrag betreffende de Europese Unie, – gezien artikel 8, artikel 153, lid 1, en artikel 208 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien artikel 23 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (het “Handvest”), – gezien de VN-doelstellingen inzake duurzame ontwikkeling, en met name doelstelling 5, – gezien het VN-Verdrag inzake de uitbanning van alle vormen van discriminatie van vrouwen, – gezien het VN-Verdrag inzake de uitbanning van alle vormen van rassendiscriminatie, – gezien het VN-Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap, – gezien de verklaring en het actieprogramma van Peking van 15 september 1995 en de uitkomsten van de herzieningsconferenties ervan, – gezien artikel 26 van het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten van 1966 en artikel 2 van het Internationaal Verdrag inzake sociale, economische en culturele rechten van 1966, – gezien het Verdrag van de Raad van Europa inzake het voorkomen en bestrijden van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld, – gezien de gezamenlijke mededeling van de Commissie en de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheid van 25 november 2020 getiteld “EU-genderactieplan (GAP) III – Een ambitieuze agenda inzake gendergelijkheid en de empowerment van vrouwen in het externe optreden van de EU 2021-2025” (JOIN(2020)0017), en het bijbehorende gezamenlijke werkdocument getiteld “Objectives and Indicators to frame the implementation of the Gender Action Plan III (2021-25)” (SWD(2020)0284), – gezien de mededeling van de Commissie van 3 maart 2021 getiteld “Een Unie van gelijkheid: Strategie inzake de rechten van personen met een handicap 2021-2030” ( COM(2021)0101 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 5 maart 2020 getiteld “Een Unie van gelijkheid: strategie voor gendergelijkheid 2020-2025” ( COM(2020)0152 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 18 september 2020 getiteld: “Een Unie van gelijkheid: EU-actieplan tegen racisme 2020-2025” ( COM(2020)0565 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 7 oktober 2020 getiteld “Een Unie van gelijkheid: strategisch EU-kader voor gelijkheid, integratie en participatie van de Roma” ( COM(2020)0620 ), – gezien de mededeling van de Commissie van 12 oktober 2020 getiteld “Een Unie van gelijkheid: strategie voor gelijkheid van lhbtiq’ers 2020-2025” ( COM(2020)0698 ), – gezien Richtlijn 2000/43/EG van de Raad van 29 juni 2000 houdende toepassing van het beginsel van gelijke behandeling van personen ongeacht ras of etnische afstamming (1) (richtlijn inzake rassengelijkheid), – gezien Richtlijn 2000/78/EG van de Raad van 27 november 2000 tot instelling van een algemeen kader voor gelijke behandeling in arbeid en beroep (2) (richtlijn gelijke behandeling in arbeid en beroep), – gezien het Generation Equality Forum dat van 29 tot en met 31 maart 2021 in Mexico en van 30 juni tot en met 2 juli 2021 in Parijs heeft plaatsgevonden, – gezien zijn resolutie van 21 januari 2021 over het genderperspectief in de COVID-19-crisis en de periode na de crisis (3) , – gezien zijn resolutie van 24 juni 2021 over de situatie op het gebied van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten in de EU, in verband met de gezondheid van vrouwen (4) , – gezien zijn resolutie van 10 maart 2022 over het EU-genderactieplan III (5) , – gezien zijn resolutie van 17 september 2020 over de uitvoering van de nationale strategieën voor integratie van de Roma: bestrijding van een negatieve houding ten opzichte van mensen met een Romani-achtergrond in Europa (6) , – gezien zijn resolutie van 26 maart 2019 over de grondrechten van mensen van Afrikaanse afkomst in Europa (7) , – gezien het verslag van het Europees Instituut voor gendergelijkheid (EIGE) getiteld “Intersecting inequalities: Gender Equality Index 2019”, – gezien het verslag van de EuroCentralAsian Lesbian* Community (EL*C) van 29 juni 2021 getiteld “Resistance as a Way of Living: Lesbian lives through the COVID-19 Pandemic”, – gezien het EL*C-verslag van 1 oktober 2021 getiteld “Lesbophobia: an intersectional form of violence”, – gezien het verslag van het Bureau van de Europese Unie voor de grondrechten (FRA) van 14 mei 2020 getiteld “A long way to go for LGBTI equality” (tweede LGBTI-enquête van het FRA), – gezien het EL*C-verslag van 7 februari 2022 getiteld “A bitter pill to swallow: gaps and discriminations in access to healthcare for lesbians”, – gezien het verslag van het Europees netwerk tegen racisme (ENAR) van 14 september 2020 getiteld “Intersectional discrimination in Europe: relevantie, uitdagingen en toekomstperspectieven”, – gezien de nota met richtsnoeren van de Commissie getiteld “Guidance note on the collection and use of equality data based on racial or ethnic origin” (8) , – gezien het verslag van het Europees netwerk van nationale organen voor de bevordering van gelijke behandeling getiteld “Collection and Use of Complaints Data by Equality Bodies” (9) , – gezien het European Handbook on equality Data (10) , – gezien de gemeenschappelijke leidende beginselen van de Commissie voor nationale actieplannen tegen racisme en rassendiscriminatie van maart 2022, – gezien het schaduwverslag van het ENAR getiteld “Racism & Discrimination in Employment in Europe 2013-2017” (11) , – gezien het Internationaal decennium voor mensen van Afrikaanse afkomst 2015-2024 van de VN, – gezien het FRA-verslag van 4 april 2019 getiteld “Second European Union Minorities and Discrimination Survey – Roma women in nine EU Member States” (12) , – gezien het FRA-verslag van 15 november 2019 getiteld “Second European Union Minorities and Discrimination Survey – Being Black in the EU” (13) , – gezien de informatiefiche van het Center for Intersectional Justice van april 2020 getiteld “Intersectionality at a Glance in Europe” (14) , – gezien het in 2021 gepubliceerde ondersteuningspakket van UN Women en het partnerschap van de VN voor de rechten van personen met een handicap getiteld “Intersectionality Resources and Toolkit: An Intersectional Approach to Leave No One Behind” (15) , – gezien artikel 54 van zijn Reglement, – gezien de brief van de Commissie cultuur en onderwijs, – gezien het advies van de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken, – gezien het verslag van de Commissie vrouwenrechten en gendergelijkheid ( A9‑0190/2022 ), A. overwegende dat vrouwen in de EU te maken hebben met elkaar overlappende ongelijkheden en discriminatie; overwegende dat intersectionele discriminatie betrekking heeft op situaties waar diverse gronden van discriminatie optreden die elkaar onderling beïnvloeden, bijvoorbeeld gender met andere gronden van discriminatie, zoals ras, kleur, etnische of sociaal-economische status, leeftijd, seksuele gerichtheid, genderidentiteit en -expressie, seksuele eigenschappen, genetische kenmerken, godsdienst of overtuiging, nationaliteit, verblijfsstatus, migratieachtergrond of handicap of nog andere, en wel op zodanige wijze dat zij niet los van elkaar kunnen worden gezien, hetgeen leidt tot specifieke vormen van discriminatie; B. overwegende dat intersectionele discriminatie iets anders is dan meervoudige discriminatie, die inhoudt dat iedere vorm van discriminatie onafhankelijk van elkaar bewezen en aangepakt kan worden; overwegende dat in geval van intersectionele discriminatie de discriminatiegronden met elkaar verweven zijn, waardoor een unieke vorm van discriminatie ontstaat; overwegende dat intersectionaliteit een perspectief mogelijk maakt dat rekening houdt met overlappende gronden zonder voorrang te geven aan één ervan; overwegende dat een intersectionele benadering inspeelt op het feit dat mensen zeer diverse ervaringen en identiteiten hebben, en een bottom-up benadering omvat; overwegende dat het hanteren van een intersectionaliteitsbenadering bij het maken van analyses en beleid vereist dat anders wordt gedacht over identiteit, gelijkheid en ongelijke machtsverhoudingen; C. overwegende dat de toepassing van een intersectionele analyse ons in staat stelt sociale ongelijkheden, uitsluiting en discriminatie vanuit een alomvattend, systemisch en structureel perspectief aan te pakken en te begrijpen, en tegelijkertijd een enkelvoudige aanpak van discriminatie te vermijden; overwegende dat in het EU-beleid tot nu toe geen intersectionele benadering is gevolgd; overwegende dat uitsluitend aandacht is besteed aan de individuele dimensie van discriminatie, waardoor de institutionele, structurele en historische dimensie worden geminimaliseerd; D. overwegende dat de gevolgen van racisme en het racialiseringsproces vaak over het hoofd worden gezien als een belangrijk verschijnsel dat gelijkheid in Europa in de weg staat; overwegende dat intersectionele beleidsmaatregelen niet kunnen worden uitgevoerd zonder de raciale bevolkingsgroepen te centreren op de kruispunten van discriminatie; E. overwegende dat de verwezenlijking van gendergelijkheid niet mogelijk is indien de veelvuldige vormen van discriminatie, opzettelijk en onopzettelijk, in hun individuele, structurele, institutionele en historische vormen niet zijn uitgeband; overwegende dat met een intersectionele benadering wordt beoogd de raakvlakken tussen racisme/ kolonialisme, economische ongelijkheid en patriarchaat te onderzoeken; overwegende dat de traditionele antidiscriminatiewetten er niet in slagen alle vormen van discriminatie en de daarmee gepaard gaande negatieve gevolgen voor de betrokken vrouwen te bestrijden en dat niet alle lidstaten meervoudige discriminatie en intersectionele discriminatie expliciet in hun nationale wetgeving behandelen (16) ; F. overwegende dat vrouwen geen homogene groep vormen en dat het essentieel is hun diversiteit te begrijpen om ervoor te zorgen dat bij de beleidsvorming niet voort bepaalde groepen vrouwen direct of indirect worden gediscrimineerd en/of onzichtbaar worden gemaakt, bijvoorbeeld sociaal-economisch achtergestelde vrouwen van Afrikaanse, Midden-Oosterse, Latijns-Amerikaanse, Roma- en Aziatische afkomst; overwegende dat vrouwen, met name vrouwen met een handicap, migrantenvrouwen en vrouwen die tot een etnische minderheid behoren, zwarte vrouwen, gekleurde vrouwen, Romavrouwen, oudere vrouwen, laagopgeleide vrouwen, vrouwen met gezondheidsproblemen en lhbti+-vrouwen vaker te maken krijgen met meervoudige en intersectionele vormen van discriminatie; G. overwegende dat een essentiële uitdaging voor het inzetbaar maken van intersectionaliteit en het aanpakken van elkaar overlappende vormen van discriminatie de afwezigheid is van gegevens over intersectionele gelijkheid; overwegende dat het gebrek aan relevante gegevens tot ernstige tekortkomingen leidt en de EU en de lidstaten daardoor niet actief kunnen toezien op de situatie van de ongelijkheid, en de omvang van intersectionele discriminatie in Europa, met inbegrip van de situatie van minderheidsgroepen en gemarginaliseerde groepen, niet kunnen aanpakken en analyseren; overwegende dat sommige lidstaten dit soort gegevens momenteel niet verzamelen, waardoor groepen mensen onzichtbaar blijven in de beleidsvorming; overwegende dat het verzamelen van dergelijke gegevens, met name over ras, etniciteit en handicap, vrijwillig en anoniem moet gebeuren, overeenkomstig de normen voor gegevensbescherming en in overeenstemming met het Verdrag van Istanbul; H. overwegende dat de uitvoering van intersectioneel beleid veronderstelt dat grondige effectbeoordelingen worden uitgevoerd van beleidsmaatregelen en wetgeving, waarbij maatregelen worden stopgezet die schadelijk zijn voor gemarginaliseerde groepen die getroffen worden door intersectionele vormen van discriminatie, en de zinvolle participatie wordt gegarandeerd van personen die het slachtoffer zijn van ongelijkheden in al hun diversiteit bij het ontwerpen, aannemen en uitvoeren van beleid en maatregelen; I. overwegende dat vrouwen die te maken krijgen met elkaar overlappende vormen van discriminatie aankijken tegen diverse belemmeringen bij de toegang tot de formele arbeidsmarkt, waardoor zij kwetsbaar zijn voor discriminatie, armoede, economische uitbuiting, sociale uitsluiting en gendergerelateerd geweld, waaronder ongewenste intimiteiten en mishandeling; overwegende dat in de EU 91 % van de zwarte vrouwen overgekwalificeerd is voor haar baan, tegen 48 % van de witte vrouwen en consequent te maken heeft met discriminatie en microagressies, hetgeen leidt tot een hoger percentage burn-outs; overwegende dat de erkenning van in het buitenland behaalde diploma’s nog steeds een belangrijke uitdaging kan vormen; J. overwegende dat bijna driekwart (72 %) van alle slachtoffers van mensenhandel in de EU en 92 % van de slachtoffers die met het oog op seksuele uitbuiting worden verhandeld, vrouwen en meisjes zijn; overwegende dat vrouwen in onzekere situaties met slechte huisvestingsomstandigheden, sociale uitsluiting en discriminatie nog kwetsbaarder zijn; K. overwegende dat vrouwen op het gebied van werkgelegenheid nog steeds oververtegenwoordigd zijn in onzekere en laagbetaalde sectoren, waardoor zij te maken kunnen krijgen met discriminatie, seksuele intimidatie en mishandeling; overwegende dat belemmeringen om tot de arbeidsmarkt toe te treden en er actief te blijven vaak worden versterkt door het kruispunt van gender met bijkomende factoren, zoals ras of etnische afkomst, godsdienst of overtuiging, handicap, leeftijd of seksuele gerichtheid, en aanzienlijke nadelige economische en sociale gevolgen voor de lidstaten hebben; overwegende dat als gevolg van deze belemmeringen vrouwen die bejegend worden op basis van ras over het algemeen overwegend beroepen uitoefenen met een hoger risico op het ontwikkelen van beroepsziekten; L. overwegende dat migrantenvrouwen overal in de EU het slachtoffer zijn van racisme en vreemdelingenhaat; overwegende dat dit bijdraagt tot armoede en sociale uitsluiting en het bijgevolg moeilijk maakt om toegang te krijgen tot middelen en sociale basisvoorzieningen, zoals gezondheidszorg, huisvesting, sociale zekerheid, en toegang tot de arbeidsmarkt, onderwijs, opleiding en promotie; overwegende dat bijna een op de drie niet in de EU geboren vrouwen in onzekere banen in de EU werkt en dat 18 % van de migrantenvrouwen het risico loopt in armoede te vervallen; M. overwegende dat vrouwen uit de meeste gemarginaliseerde groepen de meerderheid van de laagst betaalde posities in zorgdiensten vertegenwoordigen, die het zwaarste, indirect of huishoudelijk werk verrichten, die vaak te maken hebben met gendersegregatie, racisme, slechte arbeidsomstandigheden en lonen, en geweld en intimidatie op het werk (17) ; overwegende dat de hachelijke situatie van migranten die als huishoudhulp werken, die voornamelijk raciale vrouwen zijn, en met name jonge werknemers, een voorbeeld is waar de intersectionaliteit van ras, gender, sociaal-economische status en nationaliteit zichtbaar is; overwegende dat in de meeste EU-landen langlopende verblijfsvergunningen vaak alleen beschikbaar zijn voor hooggekwalificeerde en goed betaalde banen die middelhoog- en laaggeschoolde werknemers veroordeeld tot uitbuiting en onzekere contracten in ondergewaardeerde sectoren; N. overwegende dat slechts 20 % van de vrouwen met een handicap in de EU voltijds werken en dat zij beduidend lagere inkomens hebben (18) ; overwegende dat volgens ramingen 22 % het risico loopt op armoede of sociale uitsluiting; overwegende dat vrouwen met een handicap te maken krijgen met aanzienlijke belemmeringen voor onderwijs, aangezien 13 % van de vrouwen met een handicap in de EU een universitair diploma heeft, tegenover 29 % van de vrouwen zonder handicap; O. overwegende dat de respondenten in de tweede lhbti-enquête van het FRA meermaals wijzen op bijkomende gronden van discriminatie, waarbij 40 % te maken krijgt met bijkomende discriminatie omdat zij behoren tot een etnische minderheid of een immigratieachtergrond hebben, 15 % wegens hun huidskleur, 36 % wegens een handicap en 28 % op grond van godsdienst; overwegende dat afrofobie, islamofobie, zigeunerhaat en antisemitisme wijdverbreide vormen van racisme zijn in de EU en vaak worden gestimuleerd door populistische en rechtse discours; P. overwegende dat lesbofobie moet worden opgevat als geweld op het kruispunt van homofobie en misogynie, dat een vorm van geweld vormt met zijn eigen wortels, patronen, modi en gevolgen die door deze intersectionele ervaring worden gevormd; overwegende dat een op de zes lesbische of biseksuele vrouwen (16 %) melding maakte van gevallen van discriminatie bij de toegang tot gezondheidszorg of sociale diensten; Q. overwegende dat het hoge werkloosheidscijfer onder Romavrouwen niet kan worden uitgelegd door één factor, zoals discriminatie op grond van etnie, gender of sociaal-economische achtergrond, omdat deze gronden elkaar versterken; overwegende dat in de EU slechts 16 % van de Romavrouwen werkt vergeleken met 34 % van de Romamannen; overwegende dat zij ook onvoldoende toegang hebben tot onderwijs en dat meer dan een kwart (28 %) van de Romavrouwen, tegen 6 % van de Romamannen, onbetaald huishoudelijk werk verricht, met inbegrip van de zorg voor kinderen en familieleden, waardoor het moeilijker wordt de armoedecyclus doorbreken; R. overwegende dat de prevalentie van discriminatie op grond van ras of etnie consequent hoog blijft, zowel in de tijd als bij verschillende bevolkingsgroepen in verschillende lidstaten; overwegende dat uit enquêtegegevens van het FRA blijkt dat mensen met een raciale, etnische minderheids- of migratieachtergrond (waaronder Roma, moslims, joden en mensen van Afrikaanse afkomst) regelmatig te maken krijgen met een hoge mate van discriminatie op grond van hun etnie of ras en hun godsdienst of overtuiging op verschillende gebieden van het leven; overwegende dat islamofobie en antisemitisme hardnekkige vormen van haat en discriminatie zijn; overwegende dat 71 % van de joodse mensen ten minste af en toe vermijdt voorwerpen te dragen of te tonen waaruit blijkt dat zij Joods zijn; overwegende dat meer dan een derde (39 %) van alle moslimvrouwen die in het openbaar religieuze kledij dragen, te maken hebben gekregen met ongepast aanstaren of aanstootgevende gebaren; S. overwegende dat grote vooroordelen en de daaruit voortvloeiende beleidsmaatregelen betreffende het tonen van religieuze symbolen en kledij daarnaast ook leiden tot ongelijke behandeling en een toename van de bijbehorende belemmeringen, hetgeen bijzonder negatieve gevolgen heeft voor moslimvrouwen bij de toegang tot de arbeidsmarkt en tot huisvesting, waardoor zij worden uitgesloten van de publieke sfeer en van elke vorm van zinvolle deelname aan maatschappelijke processen en besluiten, waardoor deze vrouwen in een kwetsbare sociaal-economische situatie worden gehouden; T. overwegende dat de COVID-19-pandemie de bestaande structurele genderongelijkheden heeft verergerd, met name voor meisjes en vrouwen uit gemarginaliseerde groepen, en dat de meldingen van gendergerelateerd geweld als gevolg van lockdownmaatregelen snel zijn toegenomen; overwegende dat de COVID-19-pandemie een onevenredig effect heeft gehad op de werkgelegenheidsstabiliteit van alle vrouwen, maar met name zwarte vrouwen, vrouwen van kleur en vrouwen uit etnische minderheden, en dat het economisch herstel en het herstel van banen vooral voor zwarte vrouwen achterblijven in vergelijking met witte vrouwen; U. overwegende dat vrouwen die bejegend worden op basis van ras, vrouwen in een sociaal-economische achterstandspositie, vrouwen met een handicap, migrantenvrouwen en lhbtiq+-personen aankijken tegen bijkomende belemmeringen en geweld bij de toegang tot gezondheidszorg en gezondheidsinformatie, met inbegrip van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten, als gevolg van discriminerende wetten en beleidsmaatregelen, stigma’s en stereotypen; overwegende dat deze vrouwen vaker te maken krijgen met gynaecologisch en verloskundig geweld tijdens de zwangerschap en bevalling, en dat het gebrek aan uitgebreide scholing en de onbeschikbaarheid van anticonceptiemethoden op onevenredige wijze gevolgen hebben voor deze vrouwen; overwegende dat de opleiding van beroepsbeoefenaren in de gezondheidszorg in dit opzicht nuttig kan zijn, waarbij het basisrecht op toegang tot gezondheidszorgdiensten, dat ook gepaard moet gaan met toegang tot hoogwaardige en doelgerichte geestelijke gezondheidszorgvoorzieningen; V. overwegende dat bij raciale vrouwen de kans groter is dat hun symptomen door medische zorgverleners worden genegeerd, aangezien de medische opleiding in veel lidstaten geen betrekking heeft op ziekten en symptomen die vrouwen van Afrikaanse, Midden-Oosterse, Latijns-Amerikaanse en Aziatische afkomst treffen; overwegende dat in sommige Europese landen zwarte vrouwen viermaal zoveel en dat Aziatische vrouwen tweemaal zoveel risico lopen om in het kraambed te sterven vergeleken met witte vrouwen, en dat vrouwen van Afrikaanse afkomst een groter risico lopen om te sterven door levensbedreigende ziekten, hoewel die bij hen minder vaak voorkomen; overwegende dat het van essentieel belang is de toegang tot gezondheidszorg te verbeteren en alle vormen van discriminatie die de toegang tot gezondheidszorg beperken, voor alle vrouwen te voorkomen, uit te bannen en te bestraffen en het vermogen van vrouwen om hun grondrechten uit te oefenen, te versterken; W. overwegende dat Romavrouwen nog steeds te maken hebben met racisme en discriminatie bij de toegang tot gezondheidszorg en ondersteunende diensten in geval van geweld; overwegende dat in sommige lidstaten Romavrouwen nog steeds te maken hebben met etnische segregatie in de reproductieve gezondheidszorg, waarbij zij geconfronteerd worden met ernstige vormen van verbaal, fysiek en psychologisch geweld en pesterijen, ook tijdens de bevalling, en vaak het slachtoffer zijn van mensenhandel en/of seksuele uitbuiting; overwegende dat Romavrouwen en vrouwen met een handicap van oudsher het slachtoffer zijn van systematische praktijken van gedwongen sterilisatie in de EU en dat aan velen doeltreffende rechtsmiddelen zijn ontzegd; X. overwegende dat lhbtqi-personen in heel Europa nog steeds te maken krijgen met discriminatie bij de toegang tot gezondheidszorgdiensten, en dat 16 % van de respondenten van enquêtes meldt zich gediscrimineerd te voelen door personeel in de gezondheidszorg of sociale diensten vanwege hun identiteit en dat transpersonen bijzonder hoge niveaus van transfobe en respectloos gedrag tegenover hen melden door gezondheidspersoneel; overwegende dat transpersonen in verschillende lidstaten worden onderworpen aan de praktijk van gedwongen sterilisatie of medicalisering, die beide in strijd zijn met de mensenrechtennormen; Y. overwegende dat sociale en wettelijke veranderingen, naast onderzoek op medisch en biologisch gebied, hebben geleid tot de erkenning van diversiteit in de definitie van “geslacht”, naast vrouw en man; overwegende dat discriminatie op grond van geslacht in de jurisprudentie van het Hof van Justitie van de Europese Unie ruimer is geïnterpreteerd om transgenders die een medische transitie ondergaan, ook te omvatten; Z. overwegende dat elkaar overlappende vormen van discriminatie ernstige gevolgen kunnen hebben voor het leven van slachtoffers van gendergerelateerd geweld zoals vrouwelijke of interseksuele genitale verminking, bijvoorbeeld door hun toegang te beperken tot de diensten voor preventie, steun en bescherming die zij nodig hebben als gevolg van een combinatie van discriminatievormen en culturele en taalbelemmeringen, hetgeen leidt tot een verhoogd risico op complicaties of een negatief effect heeft op hun geestelijke gezondheid; overwegende dat beroepsbeoefenaren die in contact komen met slachtoffers van gendergerelateerd geweld vaak geen opleiding hebben, ook niet op het gebied van intersectionaliteit; overwegende dat gendergerelateerd geweld zowel het gevolg als een van de oorzaken is van hardnekkige genderongelijkheid; AA. overwegende dat een op de drie transpersonen te maken krijgt met discriminatie bij het zoeken naar werk en dat dit aantal onder transvrouwen stijgt tot één op twee; overwegende dat 26 % van de transvrouwen in de EU in een bepaalde periode van haar leven dakloos is geweest en 25 % zegt in staat te zijn de eindjes alleen met moeilijkheden of grote moeilijkheden aan elkaar te knopen; overwegende dat raciale transvrouwen in de EU unieke en buitengewone structurele en institutionele discriminatie ondervinden die van invloed is op hun toegang tot onderwijs, werkgelegenheid, gezondheidszorg en huisvesting en hun vermogen om uit de armoede of uit een situatie van sociale uitsluiting te blijven; AB. overwegende dat de kwaliteit van huisvesting vaak slechter is voor gemarginaliseerde groepen, hetgeen leidt tot een grotere blootstelling aan schadelijke milieu-invloeden die leiden tot ziekten voor hen en hun kinderen; overwegende dat de huidige stijging van de energieprijzen een groter effect zal hebben op vrouwen uit kansarme sociaal-economische achtergronden; AC. overwegende dat vrouwen met een handicap tien keer meer kans lopen om te maken te krijgen met fysieke of seksuele intimidatie dan vrouwen zonder een handicap; overwegende dat transvrouwen en interseksuelen nog meer fysiek geweld en seksueel geweld ondervinden dan andere lhbtq+-categorieën; overwegende dat 27 % van de moslimvrouwen van Afrikaanse origine die aangeven buitenshuis religieuze kledij te dragen, meldt te maken te hebben gekregen met ongepast aanstaren of aanstootgevende gebaren, 15 % verbale beledigingen of beledigende opmerkingen heeft ervaren en 2 % fysiek is aangevallen; AD. overwegende dat te veel vrouwen en met name migrantenvrouwen en vrouwen van een etnische minderheid, zwarte vrouwen, vrouwen van kleur en lhbtiq+-vrouwen nog steeds het slachtoffer zijn van seksuele intimidatie in openbare ruimten en op de werkplek vanwege aanhoudende stereotypen, en een hoger risico op economische en seksuele uitbuiting lopen; AE. overwegende dat haatzaaiende taal en haatmisdrijven jegens personen van Aziatische origine, met name personen die behoren tot Chinese gemeenschappen, of personen die worden gepercipieerd als zijnde van Aziatische origine, tijdens de COVID-19-pandemie zijn toegenomen, met inbegrip van racistische aanvallen en afranselingen, gewelddadige pesterijen, bedreigingen, racistische beledigingen en onlinegeweld; AF. overwegende dat strafrechtstelsels en rechtshandhavingsinstanties bij hun praktijken en beslissingen rekening moeten houden met een intersectionele aanpak als een juridisch concept, om te voorkomen dat discriminatie, armoede en uitsluiting verergeren, wat vooral voor vrouwen uit kwetsbare groepen nadelige gevolgen zou kunnen hebben; AG. overwegende dat de onderrapportage en onderregistratie van door haat ingegeven misdrijven, geweldpleging en verbaal geweld een uitdaging blijven als gevolg van een gebrek aan vertrouwen in de overheid en door structurele belemmeringen; overwegende dat dit het risico met zich meebrengt dat regeringen de prevalentie niet zien, daardoor het structurele probleem niet inzien en derhalve niet handelen; overwegende dat 88 % van door haat ingegeven fysieke aanvallen op Roma niet wordt aangegeven, samen met 79 % van de meest ernstige gevallen van antisemitische intimidatie en 80 % van de gevallen van fysiek of seksueel geweld tegen lhbtiq+-personen; overwegende dat deze straffeloosheid niet alleen het risico inhoudt dat geweld wordt herhaald en verergerd, maar ook het risico inhoudt dat slachtoffers zich door de samenleving verwaarloosd en vergeten voelen; AH. overwegende dat lhbtiq+-kinderen en -personen met een raciale of etnische minderheidsachtergrond het doelwit zijn van discriminatie die hen belemmert toegang te krijgen tot belangrijke diensten zoals onderwijs; overwegende dat in alle EU-lidstaten 80 % van de mensen uit de lhbtiq+-gemeenschap te maken kreeg met pesten op school vanwege hun werkelijke of vermeende seksuele gerichtheid, en overwegende dat Romakinderen en kinderen met een handicap vaak uitgesloten zijn van het reguliere inclusieve onderwijs; overwegende dat kinderen van regenbooggezinnen vaak worden gestigmatiseerd, waardoor zij het doelwit zijn van discriminatie en pesterijen die van invloed zijn op hun onderwijsprestaties en hun werkgelegenheidsvooruitzichten, hun dagelijks leven en hun persoonlijk en gezinswelzijn; AI. overwegende dat hoogwaardig, inclusief, alomvattend en passend onderwijs over gelijkheid, respect en verdraagzaamheid in een zeer vroeg stadium het beste instrument is om racisme en discriminatie op meerdere gronden aan te pakken en inclusieve samenlevingen tot stand te brengen (19) ; AJ. overwegende dat vrouwen die met intersectionele discriminatie te maken hebben, een groter risico lopen dat hun kinderen door de staat uit huis worden geplaatst en dat hun onvoldoende financiële steun wordt verleend om hun kinderen op te voeden; AK. overwegende dat sociale vooroordelen en structurele ongelijkheden in nieuwe technologieën, waaronder artificiële intelligentie, kunnen zijn geïntegreerd, en een bron van zorgen is; AL. overwegende dat hoewel het beëindigen van het kindhuwelijk als een prioriteit wordt beschouwd in het actieplan 2015-2019 inzake mensenrechten en democratie, het EU-genderactieplan voor 2016-2020 en het strategisch engagement van de EU voor gendergelijkheid 2016-2019, het in sommige lidstaten nog steeds voorkomt; overwegende dat deze kwestie wijdverspreid is in gemarginaliseerde gemeenschappen met een laag opleidingsniveau en hoge armoedecijfers; overwegende dat in het Verdrag van Istanbul wordt opgeroepen tot strafbaarstelling van het feit dat een kind gedwongen wordt een huwelijk aan te gaan, maar dat sommige lidstaten nog steeds weigeren het te ratificeren en in hun wetgeving het kindhuwelijk toestaan; AM. overwegende dat ngo’s van vrouwen en hun netwerken een aanzienlijke bijdrage leveren aan de handhaving van de rechten van vrouwen en de bestrijding van discriminatie van vrouwen; Beleidsvorming inzake intersectionele discriminatie 1. wijst op het feit dat bij de EU-beleidsvorming moet worden voorzien in een aanpak van elkaar overlappende vormen van discriminatie en deze moet uitbannen, onder meer door middel van EU-wetgeving en -beleid op het gebied van antidiscriminatie en gendergelijkheid; vraagt dat de beleidsmaatregelen en de acties in het kader van de Unie van gelijkheid worden versterkt, aangescherpt en, indien nodig, aangepast en verzoekt om de bevordering van een EU-kader inzake intersectionele discriminatie met horizontale doelstellingen en maatregelen; erkent de noodzaak om gelijkheid en gendergelijkheid in het EU-beleid te integreren en inclusieve oplossingen te creëren die de meest gemarginaliseerde mensen en degenen die te maken hebben met intersectionele vormen van discriminatie in onze gemeenschappen beschermen; 2. vraagt de instelling van een mainstreamingmechanisme voor samenwerking en coördinatie voor het EU- en het nationale gelijkheidsbeleid, om ervoor te zorgen dat met alle vormen van discriminatie, met name in geval van overlapping, rekening wordt gehouden bij de evaluatie en vaststelling van beleidsmaatregelen, onder andere door middel van systematische effectbeoordelingen met betrekking tot gender en gelijkheid; moedigt de lidstaten aan strafrechtelijke en civielrechtelijke wetten aan te nemen of te versterken die zowel intersectionele als meervoudige discriminatie verbieden, en dringt aan op de ontwikkeling van EU-richtsnoeren, met inbegrip van de uitwisseling van goede praktijken met betrekking tot de invoering van een intersectionele benadering in de beleidsvorming; 3. verzoekt de komende EU-voorzitterschappen en de momenteel blokkerende lidstaten van gelijke behandeling en de bestrijding van discriminatie in al haar vormen een centrale prioriteit te maken teneinde de patstelling te doorbreken en de antidiscriminatierichtlijn zo snel mogelijk goed te keuren, met het oog op geharmoniseerde bescherming voor alle mensen binnen de EU op het gebied van sociale bescherming, met inbegrip van sociale zekerheid en gezondheidszorg, sociale voordelen, onderwijs, de toegang tot en de levering van goederen en diensten, zoals huisvesting; dringt aan op maatregelen om ervoor te zorgen dat deze richtlijn intersectionele discriminatie, die in het huidige wetgevingskader ontbreekt, kan aanpakken en kan zorgen voor inclusie en bescherming van alle raciale vrouwen; 4. dringt er bij de Commissie en de lidstaten op aan om toe te zien op de handhaving van de bestaande EU-wetgeving ter bestrijding van discriminatie en ter bevordering van de gelijkheid van mannen en vrouwen, en inbreukprocedures in te leiden als de lidstaten die wetgeving niet omzetten of niet volledig uitvoeren; 5. verzoekt de Commissie en de lidstaten om op basis van vrijwillige deelname, vertrouwelijkheid, anonimiteit, zelfidentificatie en geïnformeerde toestemming stappen te zetten voor het verzamelen van betrouwbare en vergelijkbare gegevens over gelijkheid, met inbegrip van gegevens die zijn uitgesplitst naar geslacht, ras en etnische afstamming (zoals gedefinieerd in de EU-richtlijn inzake gelijke behandeling ongeacht ras of etnische afstamming), seksuele gerichtheid en identiteit, met eerbiediging van de essentiële beginselen en normen inzake gegevensbescherming en de grondrechten van de EU – met het oog op het opsporen van de diepere oorzaken, het meten van de omvang en het bestrijden van racisme en discriminatie overeenkomstig de toepasselijke nationale rechtskaders – en door te werken aan het gebruik van dergelijke gegevens als basis voor de beleidsvorming; merkt op dat gegevens over gelijkheid een belangrijk instrument zijn om alle soorten en dimensies van discriminatie te begrijpen, aan het licht te brengen en te bestrijden, met name de intersectionele, structurele en institutionele discriminatie; verzoekt de EU met klem het verzamelen van dergelijke gegevens aan te moedigen en technische ondersteuning te bieden bij de uitvoering van de bestaande richtsnoeren van de Commissie ter zake en de bevordering van de participatie van de betrokken gemeenschappen aan het proces; 6. neemt kennis van de lopende herziening van de Europese bevolkingsstatistieken; verzoekt de Commissie ervoor te zorgen dat deze herziening zoveel mogelijk expliciete gronden van discriminatie omvat, om ervoor te zorgen dat betrouwbare gegevens over gelijkheid worden verzameld; 7. is tevreden met de aanwijzing van een commissaris voor Gelijkheid en van EU-coördinatoren voor de bestrijding van racisme, alsmede voor de bestrijding van antisemitisme en de bevordering van het Joodse leven, alsook de instelling van een coördinator voor de bestrijding van moslimhaat; roept op tot de onmiddellijke aanwijzing van de coördinator voor de bestrijding van moslimhaat, wiens functie al een jaar vacant is; benadrukt het feit dat de Commissie, om een institutioneel karakter te geven aan een aanpak waarbij rekening wordt gehouden met intersectionaliteit, coördinatoren moet aanwijzen die aansluiten bij alle verschillende gelijkheidsstrategieën en altijd een gendermainstreamingbenadering moet toepassen die beleid voor vrouwen in al hun diversiteit ontwikkelt; is van mening dat het collectieve werk van dergelijke coördinatoren zal bijdragen tot het institutionaliseren van de intersectionaliteit, zal bijdragen tot het belangrijke werk van de commissaris voor Gelijkheid en de uitvoering van elke strategie zal versterken; 8. vraagt dat de rol en samenwerking van de taskforce inzake gelijkheid van de Commissie wordt versterkt en dat de samenwerking van de taskforce met andere organen wordt geïntensiveerd, om ervoor te zorgen dat alle beleidsmaatregelen een intersectioneel perspectief omvatten op basis van effectbeoordelingen van beleid en wetgeving; merkt op dat het mandaat van deze taskforce geïnstitutionaliseerd en transparanter moet zijn en nauw moet samenwerken met groepen die bij intersectionele discriminatie zijn betrokken; verzoekt de Commissie verder na te denken over de vraag hoe het strategisch potentieel van dit initiatief het best kan worden benut; merkt op dat de rol van commissaris voor Gelijkheid moet worden versterkt om impactvolle gender- en gelijkheidsmainstreaming uit te voeren en te controleren; 9. beschouwt het platform inzake handicaps van de Commissie als een vlaggenschipinitiatief met strategisch potentieel; verzoekt de Commissie soortgelijke structuren op te zetten om ervoor te zorgen dat alle strategieën in het kader van de Unie van gelijkheid volledig worden uitgevoerd; 10. verwelkomt de verschillende recente relevante strategieën van de Commissie, met name de EU-strategie voor lhbtiq+-gelijkheid 2020-2025 (20) en de EU-strategie voor gendergelijkheid 2020-2025 (21) , waarin een intersectionele aanpak gekozen is; verzoekt de Commissie en de lidstaten een intersectionaliteitsperspectief te mainstreamen en ervoor te zorgen dat bestaand beleid en bestaande wetgeving geen indirecte en onbedoelde negatieve effecten hebben, zoals de remarginalisering van bepaalde groepen, met name raciale vrouwen; betreurt in dit verband ten zeerste het ontbreken van een intersectionele dimensie in het migratie- en asielpact van de EU (22) ; 11. is ingenomen met de toenemende vermelding van intersectionaliteit in EU-documenten, onder meer in het voorstel voor een richtlijn inzake loontransparantie, maar betreurt het gebrek aan duidelijk gedefinieerde doelstellingen, indicatoren en maatregelen om deze te uit te voeren; 12. wijst erop dat de jurisprudentie van het Hof van Justitie van de Europese Unie de afgelopen jaren tot op zekere hoogte een intersectionele aanpak heeft weerspiegeld, gebaseerd op een ruime interpretatie van een aantal van de bestaande gronden in de antidiscriminatiewetgeving van de EU, naar het model van het Verdrag inzake de uitbanning van alle vormen van discriminatie van vrouwen (CEDAW) en het Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap (CRPD), die respectievelijk vrouwen en personen met een handicap beschouwen als groepen die te maken hebben met intersectionele discriminatie; steunt ten volle de verdere ontwikkeling en facilitering van een dergelijke aanpak waar dat mogelijk is, mede in het licht van de flexibele mogelijkheden van artikel 21 van het Handvest; 13. herinnert eraan dat het beginsel van gelijke behandeling van mannen en vrouwen niet kan worden beperkt tot het verbod op discriminatie op grond van een iemands geslacht, maar dat het ook van toepassing is op discriminatie die voortvloeit uit de genderidentiteit van een betrokkene; herinnert eraan dat het Hof van Justitie van de Europese Unie genderdiscriminatie in het kader van het beginsel van gelijke behandeling heeft geïnterpreteerd als transgenders die een medische transitie hebben ondergaan, maar merkt op dat dergelijke uitspraken niet zijn gedaan met betrekking tot non-binaire of interseksuele personen, waarbij het nut en de capaciteit van de EU-wetgeving inzake non-discriminatie voor de grote transbevolking in Europa die geen toegang tot genderbevestigingszorg heeft gekregen of krijgt, of voor interseksuele personen, ter discussie wordt gesteld; herinnert eraan dat dergelijke personen geen rechtsmiddel zullen hebben als zij worden gediscrimineerd ten opzichte van degenen die hun lichaam fysiek hebben veranderd; herinnert eraan dat antidiscriminatie in de EU verder moet gaan dan binaire geslacht en genderdiscriminatie moet erkennen; verzoekt de Commissie een wetgevingsvoorstel in te dienen om elk risico van rechtsonzekerheid in deze kwestie te voorkomen; 14. wijst erop dat er een algemene richtlijn nodig is inzake gendergerelateerd geweld op basis van een intersectionele aanpak, die betrekking heeft op alle vrouwen en meisjes in al hun diversiteit en op lhbtiq+-personen op basis van genderidentiteit, genderexpressie of seksuele kenmerken; wijst erop dat in het voorstel voor een richtlijn ter bestrijding van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld de intersectionele aanpak wordt genoemd, maar betreurt dat deze niet voldoende is gemainstreamd; 15. benadrukt dat moet worden erkend hoe raciale vrouwen een verhoogd risico op geweld lopen en dat elkaar overlappende vormen van discriminatie de gevolgen van gendergerelateerd geweld verergeren, onder meer door de hardnekkige vooroordelen en stereotypen die in rechtshandhavingsbeleid en -instanties heersen en de revictimisatie van gemarginaliseerde mensen; verzoekt de lidstaten ervoor te zorgen dat gevallen van gendergerelateerd geweld op passende wijze worden onderzocht, vervolgd en bestraft en dat slachtofferhulpdiensten uitgebreid genoeg zijn om alle vormen van geweld aan te pakken met een slachtoffergerichte benadering, met name geweld dat het gevolg is van intersectionele discriminatie; 16. verzoekt alle EU-instellingen, -organen en -agentschappen en de lidstaten hun reactie op het fenomeen van intimidatie van vrouwen te intensiveren; verzoekt de Commissie en de lidstaten intimidatie op internet tegen te gaan, hetgeen onevenredig vaak gericht is tegen meisjes en vrouwen, met name tegen meisjes en vrouwen die in het openbaar treden en politiek actief zijn; 17. verzoekt de Commissie in de komende richtlijn intersectionaliteit inzetbaar te maken om de rol en onafhankelijkheid van gelijkheidsinstanties te vergroten en het intersectionaliteitsperspectief op te nemen in de evaluatie- en uitvoeringscriteria van de richtlijn slachtofferrechten en de richtlijn ter bestrijding van mensenhandel, door het effect op de meest gemarginaliseerde groepen, met name raciale vrouwen, te beoordelen, te zorgen voor raadpleging van een verscheidenheid aan belanghebbenden en het verzamelen van uitgesplitste gegevens over gelijkheid te verzoeken; wijst erop dat dit belangrijke stappen zijn in de richting van het opzetten en versterken van sterke en doeltreffende juridische bescherming op EU-niveau tegen alle vormen van discriminatie in de hele EU; 18. wijst erop dat het Europese motto “in verscheidenheid verenigd” niet alleen van toepassing is op de Unie en haar Europese lidstaten, maar ook op de diversiteit binnen de bevolking van de lidstaten en moet gezamenlijk als een kracht en een troef worden bevorderd; 19. dringt aan op een speciale Raadsformatie over gelijkheid en gendergelijkheid; 20. wijst erop dat nieuwe technologieën, waaronder artificiële intelligentie, bestaande ongelijkheden en discriminatie kunnen verergeren en verbreden; wijst voorts op de potentiële risico’s van deze technologieën voor vrouwen in al hun diversiteit die met intersectionele discriminatie te maken hebben, in het bijzonder raciale vrouwen; roept de Commissie en de lidstaten op ervoor te zorgen dat artificiële-intelligentiesystemen toegepast worden met inachtneming van de beginselen van transparantie, verklaarbaarheid, billijkheid en verantwoordingsplicht, en dat maatregelen, waaronder controles, worden genomen om te voorkomen dat deze systemen discriminatie, racisme, uitsluiting en armoede verergeren; 21. onderstreept het belang van een beleid dat rekening houdt met handicaps en een intersectionele benadering hanteert; Bevoegdheid en vertegenwoordiging 22. is ingenomen met de toezegging van de Commissie om op alle niveaus gendergelijkheid te bereiken, maar betreurt het gebrek aan diversiteitsdoelstellingen en het gebrek aan algemene diversiteit in de EU-instellingen; benadrukt in dit verband de belangrijke voorbeeldfunctie van openbare diensten en instellingen; 23. dringt aan op een grotere aanwezigheid van vrouwen in al hun diversiteit in functies op hoog niveau en in besluitvormingsfuncties alsook op positieve-actiemaatregelen, zoals tijdelijke quota, stimuleringsmechanismen en mentorschappen, voor vrouwen die te maken hebben met intersectionele discriminatie om tot functies te komen in overheidsinstellingen, ook in de EU-instellingen, om te zorgen voor een eerlijke vertegenwoordiging van de diversiteit van de samenleving in de besluitvorming; merkt op dat quota alleen niet volstaan om structurele discriminatie op holistische wijze aan te pakken; 24. verzoekt de lidstaten nationale actieplannen tegen racisme en rassendiscriminatie en discriminatie van Roma te ontwikkelen en goed te keuren en de gelijkheid van lhbtiq+-personen in overeenstemming met de strategische kaders te bevorderen; merkt op dat dit moet gebeuren in nauwe samenwerking met maatschappelijke organisaties, met inbegrip van raciale vrouwen en non-binaire personen; verzoekt de Commissie ervoor te zorgen dat de alomvattende beoordeling van het rechtskader, zoals uiteengezet in het actieplan tegen racisme, wordt uitgevoerd met een intersectionele aanpak en expliciet rekening houdt met de gevolgen van vrouwen die het slachtoffer zijn van intersectionele vormen van discriminatie, zoals raciale vrouwen; 25. verzoekt de lidstaten en de EU te voorzien in cursussen over impliciete vooringenomenheid en bewustmakingscursussen en -campagnes binnen hun instellingen, onder meer in gerechtelijke instellingen, centra voor de verwerking van asielaanvragen en de opname van asielzoekers en het onderwijs, en voor de politie, gezondheidswerkers en andere ambtenaren, en het effect aan te pakken van impliciete vooringenomenheid op beslissingen, alsmede iets te doen aan acties en interacties die het gevolg zijn van hardnekkige stereotypen en aan de ondervertegenwoordiging van bepaalde groepen in deze sectoren, en benadrukt dat deze vooroordelen een grond vormen voor discriminatie en uitsluiting; 26. verzoekt de Commissie financiering in het kader van het programma Burgers, gelijkheid, rechten en waarden te bestemmen voor basisorganisaties uit het maatschappelijk middenveld die worden geleid door en zich inzetten voor vrouwen die te maken hebben met intersectionele discriminatie, en specifiek subsidies te ontwikkelen voor projecten die gericht zijn op de bestrijding van intersectionele discriminatie in de EU; 27. verzoekt de lidstaten gericht beleid te ontwikkelen en het gebruik van EU-financiering uit het meerjarig financieel kader en de herstel- en veerkrachtfaciliteit zo veel mogelijk te benutten om vrouwen te ondersteunen die door intersectionele discriminatie worden getroffen; 28. verzoekt de Commissie ervoor te zorgen dat de EU-begroting voor renovatie op het gebied van huisvesting en energie specifiek bijdraagt aan huishoudens met een laag inkomen, die vaak die van vrouwen uit Afrika, het Midden-Oosten, Latijns-Amerika en Azië zijn; 29. wijst op het belang jonge vrouwen uit diaspora en gemarginaliseerde groepen te bereiken, van wie velen werkzaam zijn in zorginstellingen en die vaak worden gediscrimineerd op de arbeidsmarkt en die vaak overgekwalificeerd zijn en geen passend werk hebben; 30. verzoekt de Commissie en de lidstaten alleenstaande moeders van Afrikaanse, Midden-Oosterse, Latijns-Amerikaanse en Aziatische afkomst te steunen om hun volledige deelname aan de samenleving te waarborgen; 31. benadrukt het belang van een verscheidenheid aan perspectieven in de media en de audiovisuele sector en hun rol als opiniemakers; verzoekt de Commissie en de lidstaten daarom alle nodige maatregelen te nemen om meer zichtbaarheid te geven aan de bijdrage van vrouwen uit diaspora, hun aanwezigheid op alle niveaus, met name in besluitvormingsfuncties, te bevorderen en discriminatie en intimidatie tegen te gaan; benadrukt het belang van bewustmaking met behulp van diverse middelen, waaronder opleidingen voor journalisten en andere mediaprofessionals over discriminatie en onbewuste vooroordelen; 32. benadrukt de rol van breedtesport bij sociale inclusie en een gezonde levensstijl en bijgevolg op de negatieve gevolgen van een lagere participatiegraad onder meisjes en vrouwen uit diaspora; dringt er derhalve bij de Commissie, de lidstaten en de internationale, Europese en nationale sportbestuursorganen en de belanghebbenden op aan maatregelen te nemen ter bestrijding van organisatieculturen die vrouwen uit diaspora ervan weerhouden zich bij clubs aan te sluiten, aan amateur- en beroepssporten deel te nemen en leidinggevende posities in de sport te verwerven, zoals een lage zichtbaarheid in de berichtgeving in de media en verschillen in lonen, premies en prijzen; dringt aan op aanhoudende inspanningen om alle vormen van geweld, intimidatie en stereotypen tegen te gaan; Gelijke toegang en gelijke rechten waarborgen 33. verzoekt de lidstaten ervoor te zorgen dat het kaderbesluit van de Raad betreffende de bestrijding van racisme en vreemdelingenhaat 13 , de richtlijn inzake rassengelijkheid, de richtlijn slachtofferrechten en de richtlijn gelijke behandeling in arbeid en beroep consequent worden uitgevoerd; verzoekt de Commissie de verwezenlijking van gelijke behandeling regelmatig te monitoren en te evalueren, rekening houdend met de standpunten van het Bureau van de Europese Unie voor de grondrechten en het Europees Instituut voor gendergelijkheid, en relevante maatregelen te treffen, zoals het inleiden van inbreukprocedures tegen lidstaten die segregatiepraktijken niet uitbannen; 34. dringt aan op bewustmaking door middel van uiteenlopende middelen, waaronder gerichte campagnes en opleiding, ter bestrijding van discriminatie, onbewuste vooroordelen en de gender- en diversiteitssegregatie op de arbeidsmarkt, met als doel de wijdverbreide vooroordelen tegen te gaan, zoals blijkt uit de structurele belemmeringen waarmee onder meer Roma- en moslimvrouwen, transmigranten en asielzoekers, en vrouwen met een handicap worden geconfronteerd; 35. benadrukt het belang van de bestrijding van stereotypen en discriminatie op zeer jonge leeftijd en dringt derhalve aan op analysen van vooroordelen, stereotype representaties of ontbrekende representaties in lesmateriaal, de mogelijke herziening ervan en een onderwijs dat vrij is van vooroordelen; dringt er bij de lidstaten op aan te zorgen voor mensenrechteneducatie, bewustmakingscampagnes te ontwikkelen die gericht zijn op jongeren met het oog op de bestrijding van intersectionele discriminatie, de bestrijding van racisme en de bevordering van gelijkheid en non-discriminatie in het onderwijs op elk niveau, vanaf de eerste schooljaren; erkent de rol van scholen en leerkrachten bij het bevorderen van gelijkheid, gendergelijkheid, respect, bewustmaking en non-discriminatie, en het belang van betere interculturele gevoeligheid van schoolpersoneel en inclusievere onderwijsstelsels in de lidstaten; 36. dringt erop aan dat gemarginaliseerde meisjes en jonge vrouwen in al hun diversiteit toegang krijgen tot inclusief en hoogwaardig onderwijs, opleiding, ontwikkeling van vaardigheden en fatsoenlijk werk, en verzoekt de Commissie de lidstaten te ondersteunen met gerichte Erasmus+-projecten, onder meer voor STEAM-vakken en door hun een billijke zichtbaarheid te geven in leerboeken en ander didactisch materiaal, die ook kunnen dienen als instrument voor het versterken van de positie van meisjes en vrouwen en hun overgang naar de arbeidsmarkt kunnen vergemakkelijken; benadrukt dat het onderwijs dat kinderen krijgen, een complex effect heeft op de professionele en persoonlijke ambities van vrouwen, en herinnert eraan dat alle kinderen daadwerkelijk toegang moeten hebben tot gratis onderwijs, zoals bepaald in het EU-recht; verzoekt de lidstaten bij de uitvoering van de aanbeveling inzake een Europese kindergarantie een intersectionele aanpak toe te passen om aan de specifieke behoeften van kinderen in gemarginaliseerde groepen tegemoet te komen; 37. verzoekt de lidstaten en de Commissie om meer inclusieve onderwijsprogramma’s voor personen met een handicap op te zetten, teneinde de onderwijs- en de daaropvolgende arbeidsparticipatiekloof aan te pakken, aangezien het aanhoudende hoge percentage jongeren met een handicap die vroegtijdig de school verlaten, kan wijzen op problemen bij de toegang tot geschikte onderwijsprogramma’s; 38. benadrukt het grote potentieel en het belang van meertaligheid voor onze samenlevingen, en onderstreept dat elke taal op dezelfde manier moet worden gewaardeerd en dat een theoretische hiërarchie van talen op vooroordelen en stereotypen is gebaseerd; 39. dringt aan op bijzondere aandacht, met name in de zorgsector, die een doeltreffende preventie van arbeidsuitbuiting, gendergerelateerd geweld en andere vormen van slechte behandeling mogelijk zou maken en de uitoefening van arbeidsrechten en de rechten van potentiële slachtoffers van uitbuiting zou vergemakkelijken, ook uit de meeste gemarginaliseerde groepen en die van verschillende afkomst, waarvan de vertegenwoordiging in de zorgsector onevenredig hoog is; 40. verzoekt de lidstaten de creatie te ondersteunen van nieuwe maatregelen, met inbegrip van legale trajecten in alle sectoren, naargelang van de nationale context, ook voor middelhoog- en laaggeschoolde werknemers, die autonomie, behoorlijk werk, grondrechten van werknemers en sociale inclusie onder vrouwen bevorderen, met inbegrip van vrouwen uit de meeste gemarginaliseerde groepen of vrouwen uit diaspora; dringt aan op een intersectionele beoordeling in het kader van de huidige herziening van het asiel- en migratiebeleid van de EU en op beleidsmaatregelen waarbij aan personen migratiestatus onafhankelijk van een echtgenoot, partner of werkgever wordt toegekend teneinde banden weg te nemen die mogelijkheden beknotten en kansen en veiligheid beperken; 41. benadrukt dat migrantenvrouwen vaak het slachtoffer zijn van mensenhandel en andere vormen van geweld, zoals gendergerelateerd geweld, gedwongen huwelijken en genitale verminking, die nog te vaak niet worden erkend in asielprocedures; benadrukt het feit dat het belangrijk is rekening te houden met de specifieke ervaring van vrouwen die het slachtoffer zijn geworden van intersectionele discriminatie, bij het ontwerp, de uitvoering en de beoordeling van beleidsmaatregelen op het gebied van asiel, migratie en integratie; 42. stelt vast dat vrouwen onevenredig worden gecriminaliseerd op basis van hun situatie of status en geen gelijke toegang tot de rechter hebben als gevolg van genderstereotypering, discriminerende wetten, intersectionele of meervoudige discriminatie, alsook vereisten en praktijken met betrekking tot procedures en bewijskracht; verzoekt de Commissie en de lidstaten erop toe te zien dat alle vrouwen vanuit fysiek, economisch, sociaal en cultureel oogpunt toegang hebben tot de rechter; 43. roept de lidstaten op een alomvattende en intersectionele aanpak toe te passen in alle stadia van het strafrechtsysteem en toegang tot de rechter te waarborgen voor vrouwen in al hun diversiteit die met intersectionele discriminatie te maken hebben, met inbegrip van toegang tot rechtsbijstand van goede kwaliteit en in een taal die zij kunnen begrijpen; 44. dringt aan op holistische, op rechten gebaseerde multidisciplinaire en persoonsgerichte benaderingen van beschermings- en ondersteuningsdiensten (met inbegrip van gendergerelateerd geweld en mensenhandel) die de institutionele factoren aanpakken die vrouwen in situaties van afhankelijkheid en misbruik duwen, en reële mogelijkheden bieden voor fatsoenlijke en stabiele verblijfs- en werkvergunningen, en niet-discriminerende toegang tot diensten, ondersteuning en rechtsmiddelen; 45. merkt op dat vrouwen van Afrikaanse, Midden-Oosterse, Latijns-Amerikaanse en Aziatische afkomst door een gebrek aan generatierijkdom vaak moeite hebben om kleine bedrijven te financieren en benadrukt dat de bevordering van ondernemerschap onder deze groepen grote kansen kan bieden om hun economische onafhankelijkheid en empowerment te bevorderen; 46. verzoekt de lidstaten specifieke maatregelen voor het evenwicht tussen werk en privéleven te ontwikkelen om de meest gemarginaliseerde vrouwen in staat te stellen werk, onderwijs en professionele vooruitgang te combineren met hun gezinsverplichtingen, en discriminatie en vooroordelen die hen blijven treffen op de arbeidsmarkt, in het onderwijs en in het dagelijks leven, te bestrijden; 47. merkt op dat de toegang tot gezondheidszorg kan worden belemmerd door het verergerde effect van intersectionele discriminatie; verzoekt de lidstaten te zorgen voor universele en toegankelijke gezondheidszorg, met inbegrip van gespecialiseerde geestelijke gezondheidszorg, en dringend de belemmeringen weg te nemen voor gezondheidszorg voor iedereen, ook voor migranten in een irreguliere administratieve situatie en met bijzondere aandacht voor vrouwen in al hun diversiteit; benadrukt dat de toegang tot gezondheidszorg nooit mag worden belemmerd door onwetendheid, vooroordelen of stigmatisering; wijst op het belang van gezondheidswerkers om zorg op humane, niet-discriminerende en niet-oordelende wijze te verlenen, met inachtneming van vrije, voorafgaande en geïnformeerde toestemming en de rechten van patiënten; merkt op dat er een aanzienlijk gebrek is aan gegevens over vrouwen uit gemarginaliseerde groepen en migrantenvrouwen die gebruikmaken van gezondheidsdiensten, met name van geestelijke gezondheidszorgdiensten; 48. verzoekt de lidstaten kennis te nemen van het verergerde effect van intersectionele discriminatie op het probleem van de toegang tot gezondheidszorgdiagnose, met name wat betreft de reproductieve gezondheid en met name voor zwarte vrouwen, vrouwen van kleur en vrouwen uit minderheden; herinnert eraan dat seksuele en reproductieve gezondheid en rechten fundamentele mensenrechten zijn waartoe alle mensen, in al hun diversiteit, veilig en legaal toegang moeten hebben; 49. verzoekt de lidstaten strategieën, beleidsmaatregelen en programma’s vast te stellen en uit te voeren om de seksuele en reproductieve gezondheid en rechten van gemarginaliseerde groepen vrouwen te bevorderen en de systemische, financiële, juridische, praktische en sociale belemmeringen waarmee zij worden geconfronteerd uit te bannen en ervoor te zorgen dat seksuele en reproductieve gezondheid en rechten in alle lidstaten worden beschermd en geëerbiedigd; verzoekt de lidstaten gezinsplanning en alomvattende, aan de leeftijd aangepaste seksuele voorlichting te bevorderen en vrouwen in een kwetsbare of onzekere situatie te helpen toegang te krijgen tot gratis anticonceptie in al haar verschillende vormen, om ervoor te zorgen dat zij geen discriminerende praktijken bij de toegang tot gezondheidsdiensten ondervinden; 50. moedigt de lidstaten aan te zorgen voor toegankelijke en transparante wettelijke gendererkenningsprocedures op basis van zelfbeschikking en overeenkomstig de 11e herziening van de Internationale Classificatie van Ziekten van de Wereldgezondheidsorganisatie, en trans-, non-binaire en interseksuele personen in rechte te erkennen en belemmeringen zoals verplichte chirurgische ingrepen of verplichte psychologische begeleiding weg te nemen; dringt er bij de lidstaten op aan genitale verminking van interseksuelen te verbieden en ervoor te zorgen dat interseksuele zuigelingen tijdens de eerste levensjaren of tijdens de kindertijd niet aan een niet-vitale medische of chirurgische behandeling worden onderworpen; 51. roept de lidstaten op een einde te maken aan de praktijk van gedwongen sterilisatie, gedwongen abortus en gedwongen anticonceptie, ook bij vrouwen met een handicap en Romavrouwen en de medische behandeling van transpersonen, en hun fysieke en lichamelijke integriteit te eerbiedigen; verzoekt de lidstaten ervoor te zorgen dat alle slachtoffers van gedwongen sterilisatie en gedwongen echtscheiding daadwerkelijk en tijdig schadeloos worden gesteld, onder meer door robuuste vergoedingsregelingen vast te stellen; 52. herinnert eraan dat vrouwen in al hun diversiteit, met name vrouwen die te maken hebben met intersectionele vormen van discriminatie, in gemarginaliseerde situaties en in conflictsituaties, onevenredig door klimaatverandering en de gevolgen daarvan worden getroffen; verzoekt de Commissie en de lidstaten ervoor te zorgen dat alle klimaatactie een intersectioneel perspectief omvat, met inbegrip van gender en ras, dat daartoe gerichte fondsen en maatregelen worden ingevoerd en dat de gelijke deelname van vrouwen in al hun diversiteit in besluitvormingsorganen op internationaal, Europees, nationaal en lokaal niveau wordt gewaarborgd; 53. dringt er bij de lidstaten op aan snel, doeltreffend en gecoördineerd actie te ondernemen om de mensenrechten te beschermen en tegemoet te komen aan de seksuele en reproductieve gezondheidsbehoeften van vrouwen en meisjes en gemarginaliseerde bevolkingsgroepen die door het conflict in Oekraïne worden getroffen; o o o 54. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad en de Commissie. Het Europees Parlement, – gezien Titel III en de artikelen 113, 115, 116 en 326 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU), – gezien de artikelen 4 en 20 van het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU), – gezien de verklaring van het inclusief kader inzake grondslaguitholling en winstverschuiving (BEPS) van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO)/G20 getiteld “Verklaring over een tweepijleroplossing om de belastingproblematiek als gevolg van de digitalisering van de economie aan te pakken”, die op 4 november 2021 door 137 van de 141 leden is onderschreven en goedgekeurd, – gezien de modelvoorschriften voor de binnenlandse uitvoering van pijler 2 van het inclusief kader inzake BEPS van de OESO/G20, – gezien het voorstel van de Commissie van 22 december 2021 voor een richtlijn van de Raad tot waarborging van een mondiaal minimumniveau van belastingheffing van multinationale groepen in de Unie ( COM(2021)0823 ), – gezien zijn standpunt van 19 mei 2022 over het voorstel voor een richtlijn van de Raad tot waarborging van een mondiaal minimumniveau van belastingheffing van multinationale groepen in de Unie (1) , – gezien de mededeling van de Commissie van 15 januari 2019 getiteld “Naar een meer efficiënte en democratische besluitvorming in het fiscale beleid van de EU” ( COM(2019)0008 ), – gezien de analyse van de EU-waarnemingspost voor belastingheffing van 25 oktober 2021 getiteld “Revenue effects of the global minimum tax: country-by-country estimates”, – gezien de conclusies van de Raad Economische en Financiële Zaken van 5 april 2022 en het resultaat van de vergadering van 17 juni 2022, – gezien het eindverslag van de Conferentie over de toekomst van Europa en zijn resolutie van 4 mei 2022 over de follow-up van de Conferentie over de toekomst van Europa (2) , – gezien zijn resolutie van 29 april 2021 over belastingheffing van de digitale economie: OESO-onderhandelingen, fiscaal “inwonerschap” van digitale ondernemingen, en een mogelijke Europese digitale belasting (3) , – gezien zijn resolutie van 10 maart 2022 met aanbevelingen aan de Commissie betreffende billijke en eenvoudige belastingheffing ter ondersteuning van de herstelstrategie (follow-up door het EP van het actieplan van de Commissie van juli en de daarin vervatte 25 initiatieven op het gebied van btw, vennootschapsbelasting en personenbelasting) (4) , – gezien de studie van het Internationaal Monetair Fonds (IMF) van 25 mei 2021 getiteld “Taxing Multinationals in Europe”, – gezien de jongste ramingen van het IMF in de Fiscal Monitor van april 2022, – gezien zijn resolutie van 19 mei 2022 over de sociale en economische gevolgen voor de EU van de Russische oorlog in Oekraïne – versterking van het vermogen van de EU om op te treden (5) , – gezien artikel 132, leden 2 en 4, van zijn Reglement, A. overwegende dat 137 van de 141 leden van het inclusief kader inzake BEPS van de OESO/G20, waaronder alle EU-lidstaten, op 4 november 2021 overeenstemming hebben bereikt over de hervorming van het internationale belastingstelsel door een tweepijleroplossing om de belastingproblematiek als gevolg van de digitalisering van de economie aan te pakken, onder meer door multilateraal overeengekomen beperkingen vast te stellen voor winstverschuiving en belastingconcurrentie met de invoering van een mondiaal minimumtarief van 15 %; overwegende dat de overeenkomst het resultaat is van een breed compromis en de uitkomst van verschillende onderhandelingsronden die meerdere jaren hebben geduurd; B. overwegende dat de invoering van het wereldwijde minimumbelastingtarief in het kader van deze tweepijlerhervorming de landen jaarlijks ongeveer 150 miljard USD aan nieuwe inkomsten zou opleveren (6) ; overwegende dat de historische overeenkomst die in oktober 2021 werd bereikt tijdens de bijeenkomst van het inclusief kader inzake BEPS van de OESO/G20 en brede steun geniet van landen die goed zijn voor meer dan 90 % van de wereldeconomie, een groot politiek succes is dat snel en breed moet worden uitgevoerd om er ook een sociaal en economisch succes van te maken en eerlijke belastingheffing te bevorderen; C. overwegende dat volgens de meest recente ramingen van het IMF de minimumbelasting de wereldwijde inkomsten uit vennootschapsbelasting met naar schatting 5,7 % zal verhogen door de bijheffing en mogelijk met nog eens 8,1 % door de overeengekomen beperkingen op winstverschuiving en belastingconcurrentie (7) ; D. overwegende dat alleen al de EU haar inkomsten uit de vennootschapsbelasting jaarlijks met ongeveer 64 miljard EUR zou kunnen verhogen door overeenkomstig pijler 2 van deze wereldwijde overeenkomst een effectief minimumtarief voor vennootschapsbelasting van 15 % te heffen (8) ; E. overwegende dat belastingaangelegenheden in de Unie onderworpen zijn aan een bijzondere wetgevingsprocedure en dat de Raad hierover met eenparigheid van stemmen besluit; overwegende dat het voorstel van de Commissie van 22 december 2021 voor een richtlijn van de Raad ter uitvoering van pijler 2 van het inclusief kader gebaseerd is op artikel 115, VWEU; F. overwegende dat alle landen van de OESO/G20, met inbegrip van alle 27 EU-lidstaten, de overeenkomst over de hervorming van de internationale belastingregels in oktober 2021 hebben ondersteund; G. overwegende dat de vaststelling van een EU-richtlijn om pijler 2 van deze internationale overeenkomst (de “pijler 2-richtlijn”) te handhaven en uit te voeren, ondanks deze toezegging tot drie keer toe in de Raad Economische en Financiële Zaken (Ecofin) van de Europese Unie is mislukt omdat er geen unanimiteit kon worden bereikt; H. overwegende dat Polen tijdens de onderhandelingen in de Raad gebruik heeft gemaakt van zijn nationale veto om te voorkomen dat de pijler 2-richtlijn in de hele Unie wordt aangenomen, hoewel deze richtlijn door alle andere 26 andere lidstaten werd ondersteund; overwegende dat Polen zijn verzet later heeft gestaakt; I. overwegende dat Hongarije, ondanks het feit dat het tijdens eerdere Ecofin-bijeenkomsten met de uitvoering van de richtlijn had ingestemd, tijdens de Ecofin-Raad van juni 2022 gebruik heeft gemaakt van zijn vetorecht nadat Polen zijn veto had ingetrokken; J. overwegende dat de overheidsinkomsten die voortvloeien uit de uitvoering van de pijler 2-richtlijn in de EU bijzonder belangrijk zouden zijn, gezien de ongekende gevolgen van de combinatie van de Russische agressie in Oekraïne, de verstoring van de mondiale toeleveringsketens en de noodzaak om het economisch herstel na de pandemie en de investeringen die nodig zijn om de klimaatdoelstellingen van de EU te verwezenlijken, te waarborgen; K. overwegende dat in de afgelopen decennia vele pogingen zijn ondernomen om in de Unie een minimumtarief voor de vennootschapsbelasting vast te stellen; L. overwegende dat het eindresultaat van de Conferentie over de toekomst van Europa voorstellen over begrotings- en belastingbeleid omvatte, die in het verslag daarover van 9 mei 2022 zijn gepresenteerd; M. overwegende dat het betrekken van het Europees Parlement via de gewone wetgevingsprocedure de besluitvorming op belastinggebied zou verbeteren en zou leiden tot doeltreffendere, relevantere en ambitieuzere resultaten voor het belastingbeleid van de EU; Algemene overwegingen 1. stelt dat de bestaande internationale belastingregels grotendeels achterhaald zijn en niet gebruikt kunnen worden om de toenemende digitalisering van de economie aan te pakken en belastingontduiking en -ontwijking doeltreffend tegen te gaan; wijst erop dat de regels dringend moeten worden hervormd door de goedkeuring van de wereldwijde belastingovereenkomst van de OESO/G20, om ervoor te zorgen dat de internationale, Europese en nationale belastingstelsels aangepast zijn aan de nieuwe economische, sociale en technologische uitdagingen van de 21e eeuw; 2. neemt met grote bezorgdheid kennis van de versnippering van de nationale vennootschapsbelastingtarieven binnen de EU, die een verstorend effect kan hebben op de eengemaakte markt en schadelijk kan zijn voor de economie van de EU; neemt daarnaast kennis van de aanhoudende daling van de gemiddelde vennootschapsbelastingtarieven in de EU in de afgelopen decennia; herhaalt dat het dringend noodzakelijk is een brede belastinggrondslag tot stand te brengen en de ruimte voor belastingontduiking, belastingfraude en agressieve fiscale planning te beperken, onder meer door de uitvoering van de OESO/G20-overeenkomst op EU-niveau; 3. wijst erop dat de bestaande belastingregels en het feit dat de belastingregels tussen de lidstaten en daarbuiten niet op elkaar afgestemd zijn, in combinatie met onder meer een gebrek aan internationale samenwerking, multinationals in staat stellen om een agressieve belastingstrategie te volgen, waardoor hun effectieve belastingtarieven aanzienlijk worden verlaagd; herinnert eraan dat deze situatie tevens een aanzienlijk concurrentienadeel oplevert voor kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s), aangezien zij aanzienlijk hogere effectieve belastingtarieven betalen dan multinationals, wat onaanvaardbaar is; 4. wijst op zijn onlangs aangenomen standpunt over de pijler-2-richtlijn, waarin wordt opgeroepen tot een snelle uitvoering uiterlijk in januari 2023; 5. onderstreept dat de door Hongarije gemelde eisen, met name met betrekking tot op substance gebaseerde uitzonderingen, reeds grotendeels in aanmerking zijn genomen in de internationale overeenkomst; 6. herinnert alle lidstaten in dit verband aan hun toezegging met betrekking tot de wereldwijde belastingovereenkomst van de OESO; benadrukt dat een snelle en uitgebreide uitvoering van de overeenkomst van doorslaggevend belang zal zijn voor het wereldwijde welslagen van het proces; benadrukt dat het belangrijk is dat de EU wereldwijd het voortouw neemt bij de bestrijding van belastingparadijzen door als eerste regio de OESO-overeenkomst uit te voeren; benadrukt de risico’s van en in verband met de niet-uitvoering van de pijler 2-richtlijn in de EU; onderstreept dat de niet-uitvoering van de pijler 2-richtlijn door de EU de uitvoering van pijler 2 door de VS en andere rechtsgebieden in gevaar kan brengen; Huidig besluitvormingsproces en gevolgen van nationale veto’s 7. herinnert de lidstaten eraan dat de in de Verdragen genoemde unanimiteit moet worden gecompenseerd door een zeer hoog niveau van verantwoordelijkheid en in overeenstemming moet zijn met het beginsel van loyale samenwerking op grond van artikel 4, lid 3, VEU; 8. benadrukt dat eenparigheid van stemmen in de Raad over belastingbeleid niet bevorderlijk is voor de veranderingen die nodig zijn om de huidige uitdagingen het hoofd te bieden; betreurt het dat de huidige situatie vaak leidt tot vertragingen en tot een gebrek aan vooruitgang bij de harmonisatie en coördinatie van de belastingregels in de Unie, waar iedereen baat bij zou hebben; 9. onderstreept dat nationale veto’s de vooruitgang op veel belangrijke belastinggebieden consequent hebben belemmerd; betreurt het dat voorstellen zoals de gemeenschappelijke geconsolideerde heffingsgrondslag voor de vennootschapsbelasting (CCCTB), de herziening van de richtlijn interest en royalty’s en de hervorming van de Gedragscode inzake de belastingregeling voor ondernemingen in de Raad zijn tegengehouden; 10. veroordeelt het feit dat bepaalde lidstaten misbruik hebben gemaakt van nationale veto’s in belastingzaken om concessies op andere beleidsterreinen te bewerkstelligen; benadrukt dat deze veto’s schadelijke belastingpraktijken en sociale onrechtvaardigheid dreigen te bestendigen, die het vermogen van de Unie ondermijnen om doeltreffend te functioneren, een gelijk speelveld te bevorderen en de belangen van haar burgers en kmo’s te beschermen; Aanbevelingen voor maatregelen en gebieden waarop hervorming nodig is 11. roept de Raad opnieuw op om het voorstel voor de pijler 2-richtlijn snel goed te keuren om ervoor te zorgen dat de overeenkomst uiterlijk in januari 2023 van kracht wordt; 12. dringt er bij Hongarije op aan zijn blokkering van de wereldwijde belastingovereenkomst in de Raad te beëindigen; betreurt het dat één enkele lidstaat de mogelijkheid heeft om zowel de uitvoering van een dergelijke historische overeenkomst als de 26 andere lidstaten tot stilstand te brengen; 13. dringt er bij de Commissie en de Raad op aan geen politieke onderhandelingen aan te gaan met lidstaten die misbruik maken van hun nationale veto; 14. roept de Commissie en de Raad nogmaals op om vast te houden aan de overeengekomen conditionaliteit van het EU-beleid en transparantie in de besluitvorming, en om het Hongaarse nationale plan voor herstel en veerkracht niet goed te keuren tot Hongarije volledig heeft voldaan aan alle in de verordening uiteengezette criteria, met name de landspecifieke aanbevelingen op het gebied van de rechtsstaat, de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht en de preventie, opsporing en bestrijding van fraude, belangenconflicten en corruptie; 15. benadrukt dat alle mogelijke scenario’s in de huidige context op tafel moeten blijven liggen en dat er snel actie moet worden ondernomen als Hongarije de komende maanden blijft vasthouden aan zijn nationale veto; dringt er bij de Commissie en de Raad op aan alternatieve opties te onderzoeken om de EU in staat te stellen haar op het niveau van de OESO/G20 aangegane verplichtingen na te komen; 16. verzoekt de Commissie en de lidstaten na te denken over mogelijke kortetermijnmaatregelen die de EU in staat stellen om te voldoen aan haar internationale verplichtingen, bijvoorbeeld door na te gaan of het passend zou zijn om, als laatste redmiddel, de wereldwijde belastingovereenkomst uit te voeren in het kader van de in artikel 20 VEU vastgestelde procedure voor nauwere samenwerking; is van mening dat als er geen overeenstemming kan worden bereikt over andere alternatieven voor de uitvoering op EU-niveau, de eenzijdige uitvoering van de pijler 2-richtlijn door alle lidstaten aanvaardbare resultaten zou opleveren; 17. verzoekt de Commissie in voorkomend geval gebruik te maken van de in artikel 116 VWEU vastgelegde procedure voor bepaalde belastingbeleidsmaatregelen; herinnert in dit verband aan het manifest van Ursula von der Leyen als kandidaat-voorzitter van de Commissie, waarin de toezegging was opgenomen om “gebruik te maken van de bepalingen in de Verdragen die het mogelijk maken dat voorstellen inzake belastingen via de medebeslissingsprocedure worden aangenomen en in de Raad met gekwalificeerde meerderheid van stemmen worden goedgekeurd”; 18. herinnert tevens aan de toespraak van voormalig Commissievoorzitter Jean Claude Juncker over de staat van de Unie 2018, waarin werd opgeroepen tot besluitvorming met gekwalificeerde meerderheid van stemmen voor bepaalde belastingaangelegenheden; 19. benadrukt dat de lidstaten voor de lange termijn moeten nadenken over de meerwaarde van de overgang naar besluitvorming met gekwalificeerde meerderheid van stemmen, zoals aanbevolen door de Conferentie over de toekomst van Europa; verzoekt de Commissie in dit verband het debat over het gebruik van besluitvorming met gekwalificeerde meerderheid van stemmen in sommige belastingaangelegenheden weer aan te zwengelen op basis van een gefaseerde aanpak, als follow-up van haar mededeling van 2019 over deze kwestie en als antwoord op de uitkomst van de Conferentie over de toekomst van Europa; o o o 20. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad en de Commissie, alsmede aan de regeringen en de parlementen van de lidstaten.