Het Europees Parlement, – gezien de artikelen 39, 42 en 43 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU) over de werking van het gemeenschappelijk landbouwbeleid en het gemeenschappelijk visserijbeleid, – gezien artikel 114 VWEU over de instelling en de werking van de interne markt, – gezien Protocol nr. 2 over de toepassing van de beginselen van subsidiariteit en evenredigheid, – gezien artikel 168, lid 4, onder b), VWEU inzake maatregelen op veterinair en fytosanitair gebied die rechtstreeks gericht zijn op de bescherming van de volksgezondheid, – gezien artikel 13 VWEU, dat bepaalt dat bij het formuleren en uitvoeren van het beleid van de Unie op het gebied van landbouw, visserij, vervoer, interne markt en onderzoek, technologische ontwikkeling en de ruimte, de Unie en de lidstaten ten volle rekening moeten houden met hetgeen vereist is voor het welzijn van dieren als wezens met gevoel, onder eerbiediging van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen en gebruiken van de lidstaten, met betrekking tot met name godsdienstige riten, culturele tradities en regionaal erfgoed, – gezien Verordening (EU) 2016/429 van het Europees Parlement en de Raad van 9 maart 2016 betreffende overdraagbare dierziekten en tot wijziging en intrekking van bepaalde handelingen op het gebied van diergezondheid ("diergezondheidswetgeving") (1) , – gezien Verordening (EG) nr. 1/2005 van de Raad van 22 december 2004 inzake de bescherming van dieren tijdens het vervoer en daarmee samenhangende activiteiten en tot wijziging van de Richtlijnen 64/432/EEG en 93/119/EG en van Verordening (EG) nr. 1255/97 (2) , – gezien Verordening (EG) nr. 1099/2009 van de Raad van 24 september 2009 inzake de bescherming van dieren bij het doden (3) , – gezien Richtlijn 98/58/EG van de Raad van 20 juli 1998 inzake de bescherming van voor landbouwdoeleinden gehouden dieren (4) , – gezien Uitvoeringsverordening (EU) 2015/262 van de Commissie van 17 februari 2015 tot vaststelling van voorschriften overeenkomstig de Richtlijnen 90/427/EEG en 2009/156/EG van de Raad met betrekking tot de methoden voor de identificatie van paardachtigen ("verordening paardenpaspoort") (5) , – gezien Verordening (EU) 2016/1012 van het Europees Parlement en de Raad van 8 juni 2016 betreffende de zoötechnische en genealogische voorwaarden voor het fokken van, de handel in en de binnenkomst in de Unie van raszuivere fokdieren, hybride fokvarkens en levende producten daarvan en tot wijziging van Verordening (EU) nr. 652/2014 en de Richtlijnen 89/608/EEG en 90/425/EEG van de Raad en tot intrekking van bepaalde handelingen op het gebied van dierfokkerij ("fokkerijverordening"), – gezien Verordening (EU) nr. 1305/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 17 december 2013 inzake steun voor plattelandsontwikkeling uit het Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling (ELFPO) en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 1698/2005 van de Raad (6) , – gezien Verordening (EU) nr. 1306/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 17 december 2013 inzake de financiering, het beheer en de monitoring van het gemeenschappelijk landbouwbeleid en tot intrekking van Verordeningen (EEG) nr. 352/78, (EG) nr. 165/94, (EG) nr. 2799/98, (EG) nr. 814/2000, (EG) nr. 1290/2005 en (EG) nr. 485/2008 van de Raad (7) , – gezien het arrest van 23 april 2015 in zaak C-424/13, Zuchtvieh-Export GmbH tegen Stadt Kempten, van het Hof van Justitie van de Europese Unie, – gezien de mededeling van de Commissie getiteld "Europa 2020 – Een strategie voor slimme, duurzame en inclusieve groei" ( COM(2010)2020 ), – gezien Uitvoeringsverordening (EU) nr. 1337/2013 van de Commissie van 13 december 2013 tot vaststelling van de regels voor de toepassing van Verordening (EU) nr. 1169/2011 (8) wat betreft het vermelden van het land van oorsprong of de plaats van herkomst van vlees, – gezien de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's met als titel "Europa, toeristische topbestemming in de wereld – een nieuw beleidskader voor het toerisme in Europa" ( COM(2010)0352 ), – gezien de conclusies van de studie EDUCAWEL van de Commissie (9) , – gezien de beginselen van subsidiariteit en evenredigheid, – gezien de Europese Overeenkomst inzake de bescherming van landbouwhuisdieren, – gezien artikel 52 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie landbouw en plattelandsontwikkeling ( A8-0014/2017 ), A. overwegende dat de sector paardachtigen in de EU meer dan 100 miljard euro per jaar (10) vertegenwoordigt en alleen al in 2013 goed was voor een aanvullende totale omzet van 27,3 miljard euro aan weddenschappen, waarvan 1,1 miljard euro door de nationale overheden van de lidstaten is geïnd (11) ; B. overwegende dat ongeveer 900 000 banen door de paardensportindustrie alleen worden gecreëerd en dat 5 tot 7 paardachtigen goed zijn voor één voltijdse baan, en dat deze banen, die niet verplaatsbaar zijn, zich in de plattelandsgebieden bevinden die het momenteel economisch gezien moeilijk hebben; C. overwegende dat de sector paardachtigen beantwoordt aan de doelstellingen van het Europese plattelandsontwikkelingsbeleid dat gebaseerd is op levensvatbaarheid van de landbouw, duurzaam beheer van de natuurlijke hulpbronnen en bevordering van de sociale inclusie in de plattelandsgemeenschappen; overwegende dat paardachtigen nog steeds veel in de landbouw worden gebruikt en voor nieuwe doeleinden worden ingezet, zoals de productie van ezelinnenmelk, en er nieuwe kansen en voordelen ontstaan voor de verdere ontwikkeling van deze producten voor producenten en consumenten; D. overwegende dat de sector paardachtigen actief bijdraagt aan de verwezenlijking van de Europa 2020-doelstellingen voor de totstandbrenging van een duurzame groei die enerzijds steunt op een groenere economie en anderzijds op inclusieve groei, en overwegende dat de sector paardachtigen van grote betekenis is gezien zijn essentiële bijdrage aan de ecologische, economische en sociale ontwikkeling in plattelandsgebieden; E. overwegende dat de Europese Unie de grootste markt voor de paardensportindustrie wereldwijd is (12) ; F. overwegende dat de naar schatting 7 miljoen paardachtigen in de EU uiterst gevarieerde rollen vervullen en van oudsher een relatie met de mens hebben, van dieren voor wedstrijden tot huisdieren, werkdieren op het gebied van vervoer, toerisme, gedrags-, revalidatie- en educatietherapieën, sport, onderwijs, bos- en landbouw, bronnen van melk en vlees, dieren voor wetenschappelijk onderzoek en wilde en halfwilde dieren; overwegende dat deze paardachtigen ook bijdragen aan de instandhouding van de biodiversiteit en duurzaamheid op het platteland en dat zij tijdens hun leven meerdere van bovengenoemde rollen kunnen vervullen; G. overwegende dat verantwoordelijk bezit en verzorging van paardachtigen begint met behoorlijke aandacht voor de gezondheid en de welzijnsomstandigheden van de dieren, en overwegende dat welzijnsvraagstukken dan ook centraal moeten staan bij alle activiteiten met paardachtigen; overwegende dat in de EU de regelgeving per lidstaat verschilt en overwegende dat de bestaande wetgeving binnen de EU op uiteenlopende wijze wordt uitgevoerd, met concurrentieverstoring en een verslechtering van het dierenwelzĳn als gevolg; H. overwegende dat paardachtigen de meest vervoerde dieren in Europa zijn gemeten aan hun aantal (13) en overwegende dat EU-burgers ernstig bezorgd zijn over de vervoertijden van dieren en aandringen op kortere reistijden, daar voor het vervoer van paardachtigen van en naar de EU soms voertuigen worden gebruikt die niet geschikt zijn voor het transport van zulke dieren, en dat zij over lange afstanden over de weg, per boot en per vliegtuig worden vervoerd voordat zij hun eindbestemming bereiken; I. overwegende dat de gegevens over transporten van paardachtigen voor commerciële doeleinden via het geïntegreerde veterinaire computersysteem (Traces) worden geregistreerd, maar dat deze gegevens slechts jaarlijks en met een vertraging van twee jaar worden vrijgegeven; J. overwegende dat onmiddellijk beschikbare gegevens de bevoegde autoriteiten en andere organisaties zouden kunnen helpen om de effecten voor de diergezondheid beter te monitoren en verdere aanwijzingen van gebrekkige bioveiligheid te onderzoeken; K. overwegende dat er onvoldoende gegevens beschikbaar zijn om direct te kwantificeren hoeveel paardachtigen voor werkdoeleinden op kleine en semi-zelfvoorzieningsboerderijen – waarvan een aanzienlijk aantal in de nieuwere lidstaten is gelegen – en voor toerisme worden gebruikt; L. overwegende dat de Wereldorganisatie voor diergezondheid (OIE) in mei 2016 richtsnoeren ten aanzien van paardachtigen voor werkdoeleinden heeft vastgesteld (14) met betrekking tot de naleving van de vijf fundamentele vrijheden van dieren, te weten het recht om gevrijwaard te worden van honger, dorst en ondervoeding, van angst en lijden, van fysiek en thermisch ongerief en van pijn, en het recht om (zo) normaal (mogelijk) gedrag te kunnen vertonen; M. overwegende dat paardachtigen plaatsen en plattelandsgebieden waardevolle werkgelegenheid en inkomsten uit landbouw, paardrij-activiteiten en toerisme bieden die niet verplaatst kunnen worden, maar dat het welzijn van sommige paardachtigen in het gedrang komt en toeristen maar al te vaak onvoldoende geïnformeerd zijn om welzijnsproblemen te signaleren en te corrigeren (15) ; N. overwegende dat door de sector ingevoerde welzijnslabels het mogelijk maken een goed verloop van activiteiten te verzekeren en de nodige informatie te verstrekken aan het publiek; O. overwegende dat ongebreidelde, willekeurige en onverantwoordelijke fokkerij van paardachtigen kan leiden tot dieren die geen economische waarde hebben en die vaak ernstige welzijnsproblemen vertonen, in het bijzonder in tijden van economische neergang; overwegende dat het Parlement en de Raad onlangs wetgeving hebben vastgesteld waarbij de regels inzake de zoötechnische en genealogische voorwaarden voor het fokken van rasfokdieren, zoals paardachtigen, worden geharmoniseerd met als doel het concurrentievermogen en de organisatie van de Europese fokkerijsector te verbeteren, alsook de kwaliteit van de beschikbare informatie over fokkerijen en de identificatie van raszuivere fokdieren, met name paardachtigen; P. overwegende dat verwaarlozing van paardachtigen in de westelijke lidstaten sinds 2008 is toegenomen, met name wanneer zij een dure luxe en een zware financiële last zijn geworden in plaats van een bron van inkomsten; overwegende dat de Commissie en de lidstaten geen adequate en bevredigende oplossing voor dit probleem hebben gevonden; Q. overwegende dat zulks het vaakst voorkomt bij particuliere eigenaren en niet representatief is voor het grootste deel van de professionele paardensector in Europa; R. overwegende dat paardachtigen sociale dieren zijn met cognitieve vaardigheden en sterke vriendschapsbanden, en overwegende dat zij worden gebruikt in een scala van pedagogische activiteiten en opleidingsprogramma's, in therapieën en revalidatieprogramma's, waaronder op het gebied van stoornissen in het autistisch spectrum, cerebrale parese, beroertes, leer- of taalhandicaps of -problemen, re-integratie van delinquenten, psychotherapie, posttraumatische stress-stoornis en verslaving; S. overwegende dat eigenaars voor moeilijke beslissingen komen te staan als zij niet langer in staat zijn om goed voor hun paardachtigen te zorgen, gedeeltelijk in verband met de hoge veterinaire kosten, en overwegende dat in sommige lidstaten het laten inslapen van het dier maar al te vaak de eerste remedie is als eigenaren de veterinaire en welzijnskosten niet meer kunnen betalen; overwegende dat het in andere lidstaten alleen mogelijk is paardachtigen te laten inslapen als er een duidelijke urgente veterinaire noodzaak is, ongeacht het welzijn op lange termijn van het betrokken dier; T. overwegende dat paardachtigen in veel landen buiten de Unie niet worden beschouwd als voedselproducerende dieren en overwegende dat paardenvlees veelal uit deze landen wordt ingevoerd om op de EU-markt te worden aangeboden en verkocht; overwegende dat deze situatie tot welzijnsproblemen en concurrentiedistorsies leidt, omdat de EU tot dusverre niet toestaat dat vlees van Europese paarden die oorspronkelijk niet voor de vleesproductie en de slacht waren bestemd in het circuit van voor menselijke voeding bestemde levensmiddelen terechtkomt, terwijl voor vlees dat uit derde landen geïmporteerd wordt grotere flexibiliteit geldt; 1. erkent de aanzienlijke economische, ecologische en sociale bijdrage van paardachtigen in de gehele EU, alsook de enorme culturele en educatieve waarden die hiermee verbonden zijn, zoals respect voor dieren en voor het milieu; 2. wijst erop dat paardachtigen op boerderijen steeds meer gebruikt worden voor educatieve, sportieve, therapeutische en recreatieve doeleinden door landbouwers die hun activiteiten willen diversifiëren en hun inkomensbasis willen verbreden, en onderstreept dat de aanwezigheid van paardachtigen het voor een landbouwbedrijf gemakkelijker maakt om multifunctioneel te zijn, hetgeen de werkgelegenheid in plattelandsgebieden stimuleert en bijdraagt aan de ontwikkeling van banden tussen stad en platteland, plaatselijke duurzaamheid en cohesie; 3. wenst dat de sector paardachtigen, die een aanzienlijke bijdrage levert aan de verwezenlijking van de algemene strategische doelstellingen van de Unie, meer erkenning krijgt op EU-niveau en beter geïntegreerd wordt in de diverse GLB-regelingen, met inbegrip van rechtstreekse steun krachtens de eerste pijler of de tweede pijler; 4. merkt op dat een goede gezondheid en een goed welzijn van paardachtigen de economische resultaten van landbouwbedrijven en andere bedrijven vergroot en de plattelandseconomie in het algemeen ten goede komt, en tevens tegemoet komt aan de toenemende vraag van EU-burgers naar strengere normen voor de gezondheid en het welzijn van dieren; 5. verzoekt de Commissie aan paardachtigen de status van werkdieren toe te kennen omdat zij een belangrijke rol spelen bij landbouwactiviteiten in plattelandsgebieden in Europa, met name in bergstreken en moeilijk bereikbare gebieden; 6. benadrukt dat eigenaren van paardachtigen over een minimum aan kennis van het houden van paardachtigen moeten beschikken en dat eigenaarschap gepaard gaat met persoonlijke verantwoordelijkheid voor het gezondheids- en welzijnsniveau van de dieren die zij onder hun hoede hebben; 7. onderstreept dat de uitwisseling van kennis tussen eigenaren van paardachtigen, maar ook tussen lidstaten in dit opzicht een belangrijk instrument is en stelt vast dat, parallel met de opkomst van nieuwe wetenschappelijke kennis, de evolutie van de wetgeving en nieuwe leermethodes, beroepsbeoefenaars hun werkpraktijk meer zijn gaan afstemmen op het welzijn van paardachtigen; 8. stelt vast dat de meeste eigenaren en andere personen die met paardachtigen omgaan, op verantwoordelijke wijze te werk gaan; vestigt de aandacht op het feit dat de bevordering van dierenwelzijn de beste kans van slagen heeft in het kader van economisch rendabele productiesystemen; 9. wijst erop dat beroepsbeoefenaren economisch levensvatbaar moeten blijven en tegelijkertijd het hoofd moeten kunnen bieden aan nieuwe uitdagingen, zoals beperkte natuurlijke hulpbronnen, de gevolgen van klimaatverandering en het opduiken en de verspreiding van nieuwe ziektes; 10. moedigt de lidstaten aan een omgeving te creëren waarin bedrijvigheid op landbouwbedrijven winstgevend is; 11. wijst op het belang van de toekomstige referentiecentra voor dierenwelzijn zoals dit in de 10 beginselen van de OIE is gedefinieerd, voor een beter niveau van volledige naleving en consequente handhaving van wetgeving, alsook de verspreiding van informatie en beste praktijken op het gebied van dierenwelzijn; 12. roept de Commissie op een studie door Eurostat te laten verrichten om de economische, ecologische en sociale impact van alle aspecten van de sector paardachtigen te analyseren, alsmede jaarlijkse statistische gegevens te verstrekken over het gebruik van diensten, het vervoer en de slacht van paardachtigen; 13. roept de Commissie op om Europese richtsnoeren voor goede praktijken in de sector paardachtigen te ontwikkelen voor verschillende gebruikers en specialisten, in overleg met belanghebbenden en organisaties in de sector paardachtigen en op basis van bestaande gidsen, met bijzondere aandacht voor het soortspecifieke welzijn en zorg bij gedragsproblemen alsmede terminale zorg; 14. verzoekt de Commissie erop toe te zien dat de EU-richtsnoeren overal op dezelfde wijze worden uitgevoerd en middelen vrij te maken voor de vertaling van dit document; 15. verzoekt de Commissie goede praktijken en educatieve programma's op het gebied van dierenwelzijn uit verschillende lidstaten en de uitwisseling daarvan te promoten en steun te verlenen aan de productie en verspreiding van de informatie over de wijze waarop – op grond van de "vijf vrijheden" en gedurende de hele levensduur – aan de behoeften van paardachtigen, ongeacht hun rol, moet worden voldaan; 16. verzoekt de Commissie bij het formuleren van haar Europese richtsnoeren voor goede praktijken in de sector paardachtigen rekening te houden met de multifunctionele rol van paardachtigen door richtsnoeren op te nemen over verantwoordelijke fokkerij, dierengezondheid en -welzijn en de voordelen van sterilisatie van paardachtigen, werk in toerisme, landbouw en bosbouw, soortspecifiek vervoer en soortspecifieke slacht alsmede bescherming tegen frauduleuze praktijken, met inbegrip van doping, en beveelt aan dat dergelijke richtsnoeren in samenwerking met de door de EU erkende, representatieve beroepsorganisaties in de landbouwsector worden verspreid onder fokkers, paardenverenigingen, landbouwbedrijven, maneges, asielen, vervoerders en slachthuizen en dat het mogelijk moet zijn de richtsnoeren in diverse vormen en talen te raadplegen; 17. verzoekt de Commissie en de lidstaten om de activiteiten van het Europese Paardennetwerk en de Europese Vereniging van staatsstoeterijen te ondersteunen, omdat zij een belangrijke rol bij de ontwikkeling van de Europese paardensector spelen door als platform te dienen voor de uitwisseling van goede praktijken en door tradities, vaardigheden, oude paardenrassen en het belang van de sector in stand te houden; 18. dringt er bij de Commissie op aan om haar onderwijsmiddelen voor dierenwelzijn op landbouwbedrijven, bestemd voor zowel specialisten die in direct contact staan met paardachtigen, zoals dierenartsen, fokkers en paardenbezitters, alsook voor een breder publiek, uit te breiden tot het welzijn van paardachtigen, via het bedrijfsadviseringssysteem, waarbij het accent zou moeten liggen op opleiding en voorlichting; 19. verzoekt de Commissie en de lidstaten tevens gebruik te maken van regelingen voor kennisoverdracht om goede praktijken en bedrijfsmodellen uit te wisselen, op problemen te attenderen en innovatie en nieuwe ideeën aan te moedigen; merkt op dat er in sommige lidstaten al regelingen voor kennisoverdracht in de sector paardachtigen bestaan; 20. roept de Commissie op om zich opnieuw tot de ontwikkeling van een Europees handvest voor duurzaam en verantwoord toerisme te verbinden, waarbij duidelijke informatie wordt verspreid om toeristen en belanghebbenden te helpen welzijnsvriendelijke keuzes te maken bij de beslissing om al dan niet gebruik te maken van de diensten van paardachtigen voor werkdoeleinden; onderstreept dat dit handvest gebaseerd zou moeten zijn op bestaande kwaliteitshandvesten die door erkende, representatieve en professionele landbouworganisaties zijn vastgesteld en merkt op sommige lidstaten strenge richtsnoeren voor arbeidsomstandigheden en werktijden hebben, maar dat deze bescherming in andere lidstaten ontbreekt; 21. verzoekt de Commissie de lidstaten te adviseren inzake toeristische modellen waarin het welzijn van paardachtigen voor werkdoeleinden wordt gewaarborgd; 22. dringt bij de lidstaten op aan vrijwillige arbeidsrichtsnoeren, met inbegrip van dagelijkse werk- en rusttijden, vast te stellen om paardachtigen die voor werkdoeleinden worden gebruikt, te beschermen tegen overbelasting en economische uitbuiting; 23. verzoekt de Commissie om gegevens van TRACES veel sneller dan nu het geval is beschikbaar te stellen aan het publiek; 24. benadrukt dat de bestaande EU-wetgeving inzake de bescherming van dieren tijdens het vervoer en aanverwante werkzaamheden tot doel heeft dieren te beschermen tegen verwondingen en dierenleed en te verzekeren dat dieren worden vervoerd volgens passende omstandigheden en tijden, en is bezorgd over de lacunes bij de handhaving door talrijke autoriteiten van lidstaten van de EU-wetgeving inzake dierenwelzijn tijdens vervoer; 25. dringt er bij de Commissie op aan de correcte toepassing en de doeltreffende en uniforme handhaving van de bestaande EU-wetgeving inzake dierenvervoer en wettelijk bindende verslaglegging in alle lidstaten te waarborgen; 26. verzoekt de lidstaten die paardachtigen exporteren te onderzoeken hoe zij slachten op hun eigen grondgebied kunnen aanmoedigen om het vervoeren van levende paarden waar mogelijk te vermijden en verzoekt de Commissie een mechanisme op te zetten voor doeltreffende monitoring van de naleving van de wet- en regelgeving uit hoofde van zowel het huidige als het toekomstige juridisch kader; 27. vraagt dat de Commissie een kortere maximale transporttijd voorstelt voor alle transporten van slachtpaarden, op grond van de bevindingen van de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid en de gidsen voor het vervoer van paardachtigen die door professionals uit de sector zijn opgesteld, en rekening houdend met de specifieke kenmerken van de sector paardachtigen in elk land; 28. verzoekt de Commissie en de lidstaten adviezen te formuleren, wetenschappelijk onderzoek naar het welzijn van paardachtigen bij het slachten te faciliteren en uit te breiden en de resultaten van bestaand onderzoek toe te passen, teneinde slachtmethoden te ontwikkelen die geschikter zijn voor paardachtigen, en deze adviesdocumenten toe te zenden aan de bevoegde autoriteiten van de lidstaten; 29. roept de Commissie en de lidstaten op zich ten volle te verbinden tot inspecties en regelmatige audits van de slachthuizen op hun grondgebied die een vergunning hebben om paardachtigen te slachten, om ervoor te zorgen dat zij, gelet op de faciliteiten en de kwalificaties van het personeel, in staat zijn aan de specifieke welzijnsbehoeften van paardachtigen te voldoen; 30. verzoekt de Commissie zich te verbinden tot het ontwikkelen van gevalideerde indicatoren voor dierenwelzijn, die moeten worden gebruikt voor de beoordeling van het welzijn van paardachtigen, het identificeren van bestaande problemen en het helpen te zorgen voor verbeteringen, en te voorzien in de praktische toepassing en in voordelen voor de sector, en acht het van belang dat belanghebbenden in de EU die vergelijkbare instrumenten hebben ingezet, hierbij worden betrokken, alsmede bij het vaststellen van indicatoren voor dierenwelzijn nauw samen te werken met vertegenwoordigers van beroepsorganisaties uit de sector paardachtigen; 31. verzoekt de Commissie en de lidstaten paardenbezitters aan te moedigen verenigingen te vormen; 32. benadrukt het belang van een menselijke behandeling en van het welzijn van paardachtigen, alsmede van het beginsel dat wrede behandeling of mishandeling door een eigenaar, trainer, verzorger of een andere persoon nergens en onder geen enkele omstandigheid mag worden getolereerd; 33. verzoekt de lidstaten om strengere wetgeving toe te passen inzake mishandeling en verwaarlozing van dieren, met inbegrip van buitengewone maatregelen om verwaarlozing tegen te gaan, en om meldingen van onmenselijke praktijken en overtredingen van de welzijnsregels ten aanzien van paardachtigen grondig en naar behoren te onderzoeken; 34. merkt op dat er verschillen bestaan tussen soorten van paardachtigen en dat de behoeften op welzijnsgebied daardoor uiteenlopen, o.a. bij de terminale zorg en de slachtvereisten; 35. verzoekt de Commissie een studie uit te voeren om die verschillen in kaart te brengen, en per soort specifieke richtsnoeren te publiceren om ervoor te zorgen dat de welzijnsnormen worden nageleefd; 36. verzoekt de Commissie en de lidstaten steun te verlenen voor onderzoek naar en ontwikkeling van aan de soort aangepaste systemen voor de sector paardachtigen, rekening houdend met het natuurlijke gedrag van paarden als kuddedieren met een vluchtinstinct; 37. roept de Commissie op prioriteit te verlenen aan een proefproject voor onderzoek naar het gebruik van nieuwe en bestaande financieringsregelingen voor het belonen van goede resultaten op het gebied van welzijn voor paardachtigen voor werkdoeleinden, met inbegrip van die op kleine en semi-zelfvoorzieningsbedrijven; 38. verzoekt de lidstaten ervoor te zorgen dat Uitvoeringsverordening (EU) 2015/262 van de Commissie ("verordening paardenpaspoort") volledig en naar behoren ten uitvoer wordt gelegd; 39. merkt op dat de prijs van diergeneesmiddelen, de kosten van vernietiging van kadavers en de kosten van euthanasie, waar dat is toegestaan, een belemmering op zich kunnen vormen voor het beëindigen van het leven van paardachtigen, met langer lijden als gevolg; 40. roept de lidstaten op om meldingen van onmenselijke praktijken bij euthanasie en overtredingen op het gebied van welzijn, zoals onjuist gebruik van geneesmiddelen, te onderzoeken en overtredingen aan de Commissie te melden; 41. erkent dat de productie van ezelinnen- en merriemelk toeneemt en verzoekt de Commissie richtsnoeren uit te vaardigen over het houden van paarden en ezels voor melkproductie; 42. roept de lidstaten op om in samenwerking met professionele, representatieve en erkende landbouworganisaties te zorgen voor het verhogen van het aantal inspecties op ezel- en paardenhouderijen voor melkproductie; 43. spreekt zijn ernstige bezorgdheid uit over de invoer en het gebruik van diergeneesmiddelen die het hormoon Pregnant Mare Serum Gonadotropin (PMSG) bevatten; 44. roept de directie Audits en analyse inzake gezondheid en voedsel van de Commissie op om de voor de productie van PMSG gecertificeerde bedrijven in het kader van audits te controleren op de naleving van de geldende bepalingen inzake dierenwelzijn bij de productie, onderzoek te doen naar het welzijn en de behandeling van merries die gebruikt worden voor het winnen van hormonen ten behoeve van de farmaceutische industrie en hierover verslag uit te brengen; 45. onderstreept dat een rechtvaardig belastingstelsel, dat is aangepast aan de specifieke behoeften van elke lidstaat en professionele houders van paardachtigen in staat stelt de inkomsten te verwerven die nodig zijn om de economische bedrijvigheid op Europese paardenbedrijven in stand te houden, nog niet bestaat; 46. merkt op dat een rechtvaardiger belastingstelsel voor de sector paardachtigen de sector een gelijk speelveld zou bieden, de transparantie van activiteiten rond paardachtigen zou verbeteren en aldus fraude en activiteiten van de grijze economie zou aanpakken, en professionele paardenboeren in staat zou stellen voldoende inkomsten te verwerven om hun economische activiteiten in stand te houden; 47. is van mening dat bij de volgende herziening van de btw-richtlijn moet worden gezorgd voor verduidelijking van de btw-regeling voor de sector paardachtigen zodat deze zich kan ontwikkelen op een wijze die bevorderlijk is voor de groei en de werkgelegenheid; 48. verzoekt de Commissie te bepalen dat de lidstaten meer armslag krijgen bij de invoering van een verlaagd btw-tarief voor alle activiteiten van de branche en is van mening dat er dankzij die verduidelijking een geharmoniseerd, betrouwbaar en gericht kader van verlaagde btw-tarieven moet kunnen ontstaan dat de lidstaten voldoende armslag geeft ten aanzien van hun fiscaal beleid; 49. wijst nadrukkelijk op de verschillen tussen de gezondheidsvoorschriften voor in Europa geproduceerd en uit derde landen ingevoerd paardenvlees; 50. herinnert aan de noodzaak van doeltreffende traceerbaarheid van paardenvlees en onderstreept dat een equivalent niveau van gezondheids- en voedselveiligheidsvereisten en conformiteit van invoer voor de Europese consument wenselijk is, ongeacht de herkomst van het genuttigde paardenvlees; 51. verzoekt de Commissie stappen te ondernemen om het evenwicht tussen de binnen de EU geldende normen en die welke aan de grenzen gecontroleerd worden te herstellen, teneinde de gezondheid van de consument te beschermen; 52. verzoekt de Commissie de vermelding van het land van herkomst verplicht te stellen voor alle verwerkte producten op basis van paardenvlees; 53. verzoekt de Commissie om verhoging van het aantal controles in slachthuizen buiten de Unie die een vergunning hebben voor de uitvoer van paardenvlees naar de EU, en om voorwaardelijke opschorting van de invoer van paardenvlees dat is geproduceerd in derde landen die niet voldoen aan de door de EU gestelde eisen inzake traceerbaarheid en voedselveiligheid; 54. dringt erop aan het taboe rond het levenseinde van paardachtigen te doorbreken; is van mening dat het vergemakkelijken van de levensbeëindiging van een paard niet betekent dat het dier niet in onze voedselketen terechtkomt; 55. verzoekt de Commissie bijzondere aandacht te besteden aan de terminale zorg voor paardachtigen, o.a. door het vaststellen van maximumresidugehalten voor veelgebruikte diergeneesmiddelen, zoals fenylbutazon, om de veiligheid van de voedselketen te waarborgen; 56. verzoekt de Commissie re-integratie in de voedselketen te stimuleren door middel van een op wetenschappelijk onderzoek gebaseerd "wachttijdsysteem" dat het mogelijk maakt een dier na de laatste toediening van geneesmiddelen zonder risico voor de gezondheid van de consument weer terug in de voedselketen te brengen; 57. wijst erop dat er voor niet voor de slacht voor menselijke consumptie bestemde paardachtigen (geregistreerd als "niet voor gebruik in de voedselproductie") in sommige lidstaten geen registratie plaatsvindt van toegediende geneesmiddelen en dat het dus niet onmogelijk is dat die in het clandestiene slachtcircuit belanden, wat een ernstig risico betekent voor de volksgezondheid; verzoekt de Commissie derhalve deze leemte in de wetgeving op te vullen; 58. verzoekt de Commissie zich samen met de Federation of European Equine Veterinary Associations (FEEVA) te buigen over de harmonisatie van de toegang tot behandelingen en geneesmiddelen op het hele Europese grondgebied; 59. is van mening dat de voordelen van zo'n harmonisatie zouden zijn dat concurrentievervalsing vermeden wordt, dat er meer kan worden gedaan tegen ziekten onder paardachtigen en dat het lijden van deze dieren doeltreffend verzacht wordt; 60. verzoekt de Commissie de uitwisseling van goede praktijken tussen de lidstaten te bevorderen om een rationeel gebruik van geneesmiddelen voor paardachtigen te faciliteren; 61. merkt op dat therapieën en diergeneesmiddelen soms noodzakelijk en geïndiceerd zijn, maar dat er meer moet worden gedaan tegen de geringe investeringen in en het gebrek aan geneesmiddelen, waaronder vaccins, voor de behandeling van paardachtigen; 62. wijst ook op de noodzaak om onderzoek en innovatie in de farmaceutische sector te ontwikkelen op het gebied van geneesmiddelen voor paardachtigen, aangezien er een groot gebrek is aan geneesmiddelen die geschikt zijn voor het metabolisme van paardachtigen; 63. verzoekt de Commissie aanvullend onderzoek te financieren naar de mogelijke gevolgen van verschillende medicatie voor het leven van paardachtigen; 64. merkt op dat sommige in de lidstaten gefokte paardenrassen plaatselijke rassen zijn die deel uitmaken van het leven en de cultuur van bepaalde gemeenschappen, en dat sommige lidstaten in hun plattelandsontwikkelingsprogramma's maatregelen hebben opgenomen om die rassen te beschermen en verder te verspreiden; 65. verzoekt de Commissie zich te committeren aan programma's voor financiële steun voor de instandhouding en bescherming van in het wild levende of met uitsterven bedreigde soorten in de EU; 66. erkent de grote ecologische en natuurwaarde van populaties van in het wild levende paardachtigen, die bijdragen aan het schoonhouden en bemesten van hun leefgebieden, alsmede de toeristische waarde van populaties van wilde paarden, en dringt aan op meer onderzoek naar de problemen rond deze populaties; 67. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad en de Commissie. (Gewone wetgevingsprocedure: eerste lezing) Het Europees Parlement, – gezien het voorstel van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad ( COM(2016)0039 ), – gezien artikel 294, lid 2, en de artikelen 192, lid 1, en 207 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, op grond waarvan het voorstel door de Commissie bij het Parlement is ingediend (C8-0021/2016), – gezien het advies van de Commissie juridische zaken inzake de voorgestelde rechtsgrond, – gezien artikel 294, lid 3, en artikel 192, lid 1, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité van 25 mei 2016 (1) , – na raadpleging van het Comité van de Regio's, – gezien het door de bevoegde commissie goedgekeurde voorlopig akkoord en de door de vertegenwoordiger van de Raad bij brief van 16 december 2016 gedane toezegging om het standpunt van het Europees Parlement overeenkomstig artikel 294, lid 4, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie goed te keuren, – gezien de artikelen 59 en 39 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en voedselveiligheid ( A8-0313/2016 ), 1. stelt onderstaand standpunt in eerste lezing vast; 2. keurt de verklaring van het Parlement goed, die als bijlage bij onderhavige resolutie is gevoegd; 3. neemt kennis van de verklaring van de Commissie die als bijlage bij onderhavige resolutie is gevoegd; 4. verzoekt de Commissie om hernieuwde voorlegging aan het Parlement indien zij haar voorstel vervangt, ingrijpend wijzigt of voornemens is het ingrijpend te wijzigen; 5. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en aan de Commissie alsmede aan de nationale parlementen. Standpunt van het Europees Parlement in eerste lezing vastgesteld op 14 maart 2017 met het oog op de vaststelling van Verordening (EU) 2017/... van het Europees Parlement en de Raad betreffende kwik, en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 1102/2008 (Aangezien het Parlement en de Raad tot overeenstemming zijn geraakt, komt het standpunt van het Parlement overeen met de definitieve rechtshandeling: Verordening (EU) 2017/852.) BIJLAGE BIJ DE WETGEVINGSRESOLUTIE VERKLARING VAN HET EUROPEES PARLEMENT INZAKE DE ONTWERPVERORDENING BETREFFENDE KWIK EN TOT INTREKKING VAN VERORDENING (EG) NR. 1102/2008 ( 2016/0023(COD) ) De goedkeuring door het Europees Parlement van uitvoeringshandelingen voor de autorisatie van nieuwe producten of processen in het kader van de interinstitutionele onderhandelingen over het voorstel voor een verordening betreffende kwik ( 2016/0023(COD) ) mag niet worden beschouwd als precedent voor soortgelijke dossiers en loopt niet vooruit op komende interinstitutionele onderhandelingen over afbakeningscriteria voor het gebruik van gedelegeerde en uitvoeringshandelingen. VERKLARING VAN DE EUROPESE COMMISSIE BETREFFENDE INTERNATIONALE SAMENWERKING INZAKE KWIK Het Verdrag van Minamata en de nieuwe kwikverordening dragen in belangrijke mate bij aan de bescherming van de burgers tegen kwikverontreiniging wereldwijd en in de EU. De internationale samenwerking moet worden voortgezet met het oog op een geslaagde uitvoering van het Verdrag door alle partijen en een verdere versterking van de bepalingen ervan. De Commissie is daarom vastbesloten steun te verlenen aan verdere samenwerking, in overeenstemming met het Verdrag en met inachtneming van de toepasselijke beleidslijnen, regels en procedures van de EU, onder meer door actie te ondernemen op de volgende gebieden: – het dichten van de kloof tussen de regelgeving van de EU en de bepalingen van het Verdrag via een herziening van de lijst van verboden kwikhoudende producten; – in het kader van de bepalingen van het Verdrag inzake financiering, capaciteitsopbouw en overdracht van technologie, activiteiten zoals de verbetering van de traceerbaarheid van de handel in en het gebruik van kwik, de bevordering van de certificering van kwikvrije ambachtelijke en kleinschalige goudwinning en kwikvrije etikettering voor goud, en het vergroten van de capaciteit van ontwikkelingslanden, onder meer op het gebied van het beheer van kwikafval. (Gewone wetgevingsprocedure: eerste lezing) Het Europees Parlement, – gezien het voorstel van de Commissie aan het Parlement en de Raad ( COM(2014)0213 ), – gezien artikel 294, lid 2, en de artikelen 50 en 114 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, op grond waarvan het voorstel door de Commissie bij het Parlement is ingediend (C7-0147/2014), – gezien artikel 294, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité van 9 juli 2014 (1) , – gezien het overeenkomstig artikel 69 septies, lid 4, van zijn Reglement door de bevoegde commissie goedgekeurde voorlopig akkoord en de door de vertegenwoordiger van de Raad bij brief van 16 december 2016 gedane toezegging om het standpunt van het Europees Parlement overeenkomstig artikel 294, lid 4, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie goed te keuren, – gezien artikel 59 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie juridische zaken en het advies van de Commissie economische en monetaire zaken ( A8-0158/2015 ), 1. stelt onderstaand standpunt in eerste lezing vast (2) ; 2. verzoekt de Commissie om hernieuwde voorlegging aan het Parlement indien zij haar voorstel vervangt, ingrijpend wijzigt of voornemens is het ingrijpend te wijzigen; 3. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en aan de Commissie alsmede aan de nationale parlementen. Standpunt van het Europees Parlement in eerste lezing vastgesteld op 14 maart 2017 met het oog op de vaststelling van Richtlijn (EU) 2017/… van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Richtlijn 2007/36/EG wat het bevorderen van de langetermijnbetrokkenheid van aandeelhouders betreft (Aangezien het Parlement en de Raad tot overeenstemming zijn geraakt, komt het standpunt van het Parlement overeen met de definitieve rechtshandeling: Richtlijn (EU) 2017/828.) (Gewone wetgevingsprocedure: eerste lezing) Het Europees Parlement, – gezien het voorstel van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad ( COM(2015)0750 ), – gezien artikel 294, lid 2, en artikel 114 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, op grond waarvan het voorstel door de Commissie bij het Parlement is ingediend (C8-0358/2015), – gezien artikel 294, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien de gemotiveerde adviezen die in het kader van protocol nr. 2 betreffende de toepassing van de beginselen van subsidiariteit en evenredigheid zijn uitgebracht door de Poolse senaat en de Zweedse Rijksdag, en waarin wordt gesteld dat het ontwerp van wetgevingshandeling niet strookt met het subsidiariteitsbeginsel, – gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité van 27 april 2016 (1) , – gezien het overeenkomstig artikel 69 septies, lid 4, van zijn Reglement door de bevoegde commissie goedgekeurde voorlopig akkoord en de door de vertegenwoordiger van de Raad bij brief van 20 december 2016 gedane toezegging om het standpunt van het Europees Parlement overeenkomstig artikel 294, lid 4, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie goed te keuren, – gezien artikel 59 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie interne markt en consumentenbescherming en het advies van de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken ( A8-0251/2016 ), 1. stelt onderstaand standpunt in eerste lezing vast; 2. neemt kennis van de bij deze resolutie gevoegde verklaring van de Commissie; 3. verzoekt de Commissie om hernieuwde voorlegging aan het Parlement indien zij haar voorstel vervangt, ingrijpend wijzigt of voornemens is het ingrijpend te wijzigen; 4. verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en aan de Commissie alsmede aan de nationale parlementen. Standpunt van het Europees Parlement in eerste lezing vastgesteld op 14 maart 2017 met het oog op de vaststelling van Richtlijn (EU) 2017/... van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Richtlijn 91/477/EEG van de Raad inzake de controle op de verwerving en het voorhanden hebben van wapens (Aangezien het Parlement en de Raad tot overeenstemming zijn geraakt, komt het standpunt van het Parlement overeen met de definitieve rechtshandeling: Richtlijn (EU) 2017/853.) BIJLAGE BIJ DE WETSGEVINGSRESOLUTIE VERKLARING VAN DE COMMISSIE De Commissie erkent het belang van een goed functionerende norm voor het onbruikbaar maken van vuurwapens, die bijdraagt tot verhoging van de veiligheid en de autoriteiten de zekerheid biedt dat onbruikbaar gemaakte vuurwapens correct en effectief onbruikbaar zijn gemaakt. Daarom zal de Commissie haast maken met de herziening van de criteria voor het onbruikbaar maken, die zal worden verricht door nationale deskundigen in het comité dat is opgericht krachtens Richtlijn 91/477/EEG, om de Commissie in staat te stellen om voor eind mei 2017 overeenkomstig de comitéprocedure van Richtlijn 91/477/EEG, na een positief advies van de nationale deskundigen, een uitvoeringsverordening van de Commissie vast te stellen tot wijziging van Uitvoeringsverordening (EU) 2015/2403 van de Commissie van 15 december 2015 tot vaststelling van gemeenschappelijke richtsnoeren betreffende normen en technieken om te waarborgen dat onbruikbaar gemaakte vuurwapens voorgoed onbruikbaar zijn. De Commissie verzoekt de lidstaten de bespoediging van deze werkzaamheden volledig te ondersteunen. (Gewone wetgevingsprocedure: eerste lezing) (Gewone wetgevingsprocedure: eerste lezing) (Gewone wetgevingsprocedure: eerste lezing) (Gewone wetgevingsprocedure: eerste lezing) Het Europees Parlement, – gezien artikel 2 en artikel 3, lid 3, tweede alinea, van het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU) en artikel 8 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU), – gezien artikel 23 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, – gezien het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM), – gezien het Verdrag van de Verenigde Naties van 18 december 1979 inzake de uitbanning van alle vormen van discriminatie van vrouwen (CEDAW), – gezien Richtlijn 2012/29/EU van het Europees Parlement en de Raad van 25 oktober 2012 tot vaststelling van minimumnormen voor de rechten, de ondersteuning en de bescherming van slachtoffers van strafbare feiten, en ter vervanging van Kaderbesluit 2001/220/JBZ (1) , – gezien de verklaring en het actieprogramma van Peking die op 15 september 1995 tijdens de vierde wereldvrouwenconferentie werden aangenomen, en de latere slotdocumenten die werden aangenomen tijdens de bijzondere zittingen van de Verenigde Naties Peking +5 (2000), Peking +10 (2005) en Peking +15 (2010), – gezien het VN-Verdrag van 1949 inzake de afschaffing van mensenhandel en van de exploitatie van prostitutie van anderen, – gezien Richtlijn 2011/36/EU van het Europees Parlement en de Raad van 5 april 2011 inzake de voorkoming en bestrijding van mensenhandel en de bescherming van slachtoffers daarvan, en ter vervanging van Kaderbesluit 2002/629/JBZ van de Raad (2) , – gezien zijn standpunt van 20 oktober 2010 over het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Richtlijn 92/85/EEG van de Raad inzake de tenuitvoerlegging van maatregelen ter bevordering van de verbetering van de veiligheid en de gezondheid op het werk van werkneemsters tijdens de zwangerschap, na de bevalling en tijdens de lactatie (richtlijn moederschapsverlof) (3) , – gezien Richtlijn 2006/54/EG van het Europees Parlement en de Raad van 5 juli 2006 betreffende de toepassing van het beginsel van gelijke kansen en gelijke behandeling van mannen en vrouwen in arbeid en beroep (4) , – gezien Richtlijn 2004/113/EG van de Raad van 13 december 2004 houdende toepassing van het beginsel van gelijke behandeling van mannen en vrouwen bij de toegang tot en het aanbod van goederen en diensten (5) , – gezien Richtlijn 2013/62/EU van de Raad van 17 december 2013 tot wijziging van Richtlijn 2010/18/EU tot uitvoering van de door BUSINESSEUROPE, UEAPME, het CEEP en het EVV gesloten herziene raamovereenkomst inzake ouderschapsverlof, in verband met de wijziging van de status van Mayotte ten aanzien van de Europese Unie (6) , – gezien het bestaan sinds 1975 van EU-richtlijnen inzake verschillende aspecten van de gelijke behandeling van mannen en vrouwen (Richtlijn 2010/41/EU (7) , Richtlijn 2010/18/EU (8) , Richtlijn 2006/54/EG, Richtlijn 2004/113/EG, Richtlijn 92/85/EEG (9) , Richtlijn 86/613/EEG (10) en Richtlijn 79/7/EEG (11) ), – gezien het voorstel van de Commissie van 14 maart 2012 voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad inzake de verbetering van de man-vrouwverhouding bij niet-uitvoerende bestuurders van beursgenoteerde ondernemingen en daarmee samenhangende maatregelen (richtlijn vrouwelijke bestuurders) ( COM(2012)0614 ), – gezien het Verdrag van de Raad van Europa inzake het voorkomen en bestrijden van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld (Verdrag van Istanbul), en artikel 3 daarvan dat "gender" definieert als "de sociaal geconstrueerde rollen, gedragingen, activiteiten en eigenschappen die een bepaalde maatschappij passend acht voor vrouwen en mannen", – gezien het voorstel van de Commissie voor een besluit van de Raad van 4 maart 2016 over de ondertekening namens de Europese Unie van het Verdrag van de Raad van Europa inzake het voorkomen en bestrijden van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld ( COM(2016)0111 ), – gezien de conclusies van de Raad van 16 juni 2016 over gendergelijkheid (00337/2016), – gezien de conclusies van de Raad van 2 t/m 6 juni 2014 over de preventie en bestrijding van alle vormen van geweld tegen vrouwen en meisjes, met inbegrip van vrouwelijke genitale verminking (09543/2014), – gezien de conclusies van de Raad van 7 december 2015 over gendergelijkheid in de besluitvorming (14327/2015), – gezien de verklaring van het voorzitterschapstrio van 7 december 2015 ondertekend door Nederland, Slowakije en Malta, – gezien de mededeling van de Commissie van 3 maart 2010, getiteld "Europa 2020: Een strategie voor slimme, duurzame en inclusieve groei" ( COM(2010)2020 ), – gezien het werkdocument van de diensten van de Commissie van 3 maart 2015, getiteld "2014 Report on equality between women and men in 2014" (SWD(2015)0049), – gezien het werkdocument van de diensten van de Commissie van 4 maart 2016, getiteld "2015 Report on equality between women and men in 2015" (SWD(2016)0054), – gezien het werkdocument van de diensten van de Commissie van 3 december 2015, getiteld "Strategic engagement for gender equality 2016-2019" (SWD(2015)0278), – gezien zijn resoluties van 10 februari 2010 over de gelijkheid van vrouwen en mannen in de Europese Unie – 2009 (12) , van 8 maart 2011 over de gelijkheid van vrouwen en mannen in de Europese Unie – 2010 (13) , van 13 maart 2012 over de gelijkheid van vrouwen en mannen in de Europese Unie – 2011 (14) en van 10 maart 2015 over vooruitgang op het gebied van de gelijkheid van vrouwen en mannen in de Europese Unie in 2013 (15) , – gezien de mededeling van de Commissie van 25 november 2013, getiteld "Vrouwelijke genitale verminking uitbannen" ( COM(2013)0833 ) en gezien zijn resolutie van 6 februari 2014 (16) over het uitbannen van vrouwelijke genitale verminking, – gezien de resultaten van het onderzoek van het Bureau van de Europese Unie voor de grondrechten (FRA) naar ervaringen van lesbische, homoseksuele, biseksuele en transgenderpersonen in de Europese Unie (EU LGTB Survey), gepubliceerd in mei 2013, – gezien het verslag van het FRA, getiteld "Violence against women – an EU-wide survey. Main results", gepubliceerd in maart 2014, – gezien het verslag van het FRA, getiteld "The fundamental rights situation of intersex people", gepubliceerd in mei 2015, – gezien het verslag van het Europees netwerk van nationale organen voor de bevordering van gelijke behandeling (Equinet), getiteld "The Persistence of Discrimination, Harassment and Inequality for Women. The Work of Equality Bodies informing a new European Commission Strategy for Gender Equality" (Het voortbestaan van discriminatie, intimidatie en ongelijkheid van vrouwen. De activiteiten van organen voor de bevordering van gendergelijkheid ten behoeve van een nieuwe strategie van de Commissie voor gendergelijkheid), gepubliceerd in 2015, – gezien de verslagen van de Europese Stichting tot verbetering van de levens- en arbeidsomstandigheden (Eurofound), getiteld "The gender employment gap: challenges and solutions"(2016) (Het verschil in arbeidsparticipatie tussen mannen en vrouwen - uitdagingen en oplossingen; 2016), "Social partners and gender equality in Europe"(2014) (Sociale partners en gendergelijkheid in Europa; 2014), "Developments in working life in Europe: EurWORK annual review" (2014 en 2015), (Ontwikkelingen in de arbeidssfeer: jaaroverzicht EurWORK; 2014 en 2015), en het zesde Europese onderzoek naar de arbeidsomstandigheden (EWCS) (2016), – gezien zijn resolutie van 3 februari 2016 over de nieuwe strategie voor gendergelijkheid en vrouwenrechten na 2015 (17) en zijn resolutie van 9 juni 2015 over de EU-strategie voor de gelijkheid van vrouwen en mannen na 2015 (18) , – gezien zijn resolutie van 25 februari 2014 over het bestrijden van geweld tegen vrouwen (19) , – gezien zijn resolutie van 9 september 2015 over meisjes mondig maken door middel van onderwijs in de EU (20) , – gezien zijn resolutie van 8 maart 2016 over de situatie van vrouwelijke vluchtelingen en asielzoekers in de EU (21) , – gezien zijn resolutie van 28 april 2016 over vrouwen die als huishoudelijk personeel en als verzorger werken in de EU (22) , – gezien zijn resolutie van 26 mei 2016 over armoede: een genderperspectief (23) , – gezien zijn resolutie van 13 september 2016 over het creëren van arbeidsmarktomstandigheden die bevorderlijk zijn voor het evenwicht tussen werk en privéleven (24) , – gezien zijn resolutie van 15 september 2016 over de toepassing van Richtlijn 2000/78/EG van de Raad van 27 november 2000 tot instelling van een algemeen kader voor gelijke behandeling in arbeid en beroep ("richtlijn gelijke behandeling in arbeid en beroep") (25) , – gezien zijn resolutie van 8 maart 2016 over gendermainstreaming in de werkzaamheden van het Europees Parlement (26) , – gezien zijn resolutie van 12 mei 2016 over de tenuitvoerlegging van Richtlijn 2011/36/EU van 5 april 2011 inzake de voorkoming en bestrijding van mensenhandel en de bescherming van slachtoffers daarvan vanuit een genderperspectief (27) , – gezien het voortgangsverslag van de Commissie van 3 juni 2013 over de doelstellingen van Barcelona, getiteld "Ontwikkeling van opvangdiensten voor jonge kinderen in Europa met het oog op een duurzame en inclusieve groei" (28) , – gezien de aanbeveling van de Commissie van 20 februari 2013 betreffende "Investeren in kinderen: de vicieuze cirkel van achterstand doorbreken" (29) , – gezien de index voor gendergelijkheid van het Europees instituut voor gendergelijkheid (EIGE) voor 2015, het verslag Peking +20: de vierde evaluatie van de uitvoering in de EU-lidstaten van het actieprogramma van Peking, en andere verslagen van EIGE, – gezien het verslag van het Europees Netwerk van juridische deskundigen op het gebied van gendergelijkheid en non-discriminatie, getiteld "A comparative analysis of gender equality law in Europe 2015" (Een vergelijkende analyse van de gendergelijkheidswetgeving in Europa 2015) van januari 2016, – gezien de gezamenlijke conclusies over de rol van mannen en jongens bij het bereiken van gendergelijkheid van de 48e zitting van de Commissie voor de Status van de Vrouw van de Verenigde Naties (CSW) van maart 2004 (30) , – gezien het document "Transforming our World: The 2030 Agenda for Sustainable Development", aangenomen tijdens de VN-top van 25 september 2015 over duurzame ontwikkeling, en de in dit document opgenomen doelstellingen en streefcijfers inzake gendergelijkheid, rechten van de vrouw en de versterking van de positie van vrouwen, – gezien het statistisch verslag van de Commissie van april 2014, getiteld "Single parents and employment in Europe" (alleenstaande ouders en werkgelegenheid in Europa) (31) , – gezien artikel 52 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie rechten van de vrouw en gendergelijkheid ( A8-0046/2017 ), A. overwegende dat de index voor gendergelijkheid van EIGE voor 2015 slechts marginale verbeteringen laat zien en dat de EU nog slechts halverwege is op weg naar gendergelijkheid en dat de totale score sinds 2005 is gestegen van 51,3 naar 52,9 van de 100; overwegende dat er sneller vooruitgang moet worden geboekt, wil de EU de doelstellingen van Europa 2020 halen; B. overwegende dat in sommige lidstaten de laatste jaren sprake is van een sterke toename van politieke en burgerbewegingen die de gelijke rechten voor vrouwen en mannen slecht gezind zijn, en die zelfs van mening zijn dat het niet nodig is om gendergelijkheidsbeleid te voeren; overwegende dat dit verzet tegen gendergelijkheid erop gericht is om traditionele genderrollen te versterken, bestaande verworvenheden op het gebied van gendergelijkheid, rechten van de vrouw en de rechten van LGBTI-personen terug te draaien en toekomstige vooruitgang op dit gebied te belemmeren; C. overwegende dat gelijkheid van vrouwen en mannen een grondrecht van de Europese Unie is dat wordt erkend in het Verdrag betreffende de Europese Unie en in het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie; overwegende dat de Europese Unie zich in dit kader ten doel stelt gelijke kansen voor mannen en vrouwen en een gelijke behandeling van mannen en vrouwen te waarborgen en iedere vorm van discriminatie op grond van geslacht te bestrijden; D. overwegende dat de arbeidsparticipatie van vrouwen in 2015 hoger was dan ooit (64,5 %), maar nog altijd ruim achterbleef bij de arbeidsparticipatie van mannen (75,6 %); overwegende dat vrouwen helaas vier keer zo vaak voor parttime werk kiezen of parttime blijven werken, vaak onvrijwillig; overwegende dat veel jongeren, ondanks werk, nog altijd in armoede verkeren, met name in Griekenland, Spanje, Kroatië, Italië, Cyprus, Portugal en Slowakije; E. overwegende dat het werkloosheidspercentage van vrouwen in werkelijkheid hoger ligt, aangezien veel vrouwen niet als werkloos geregistreerd staan, met name vrouwen die in landelijke of afgelegen gebieden wonen, vrouwen die in een familiebedrijf meewerken en vrouwen die zich uitsluitend bezighouden met het huishouden en de zorg voor de kinderen; overwegende dat deze situatie ertoe leidt dat vrouwen geen gelijke toegang hebben tot openbare diensten (subsidies, pensioenen, moederschapsverlof, ziekteverlof, toegang tot sociale zekerheid, enz.); F. overwegende dat in het verslag van Eurofound over het verschil in arbeidsparticipatie tussen mannen en vrouwen wordt vermeld dat het verschil in arbeidsparticipatie tussen mannen en vrouwen de EU naar schatting 370 miljard EUR per jaar kost, oftewel 2,8 % van het bbp van de Unie (32) ; G. overwegende dat vrouwen, met name jonge vrouwen, oudere vrouwen, alleenstaande moeders en vrouwen die het slachtoffer zijn van meervoudige discriminatie, in landen die hebben geleden onder de economische crisis en die gebukt gingen onder bezuinigingsmaatregelen onevenredig zwaar zijn getroffen, en dat deze vrouwen, doordat zij steeds meer van de arbeidsmarkt werden uitgesloten, in armoede moeten leven en gemarginaliseerd worden; overwegende dat bezuinigingen op het gebied van openbare zorg en gezondheidsdiensten leiden tot hernieuwde privatisering van de zorg, en dat vrouwen daar het meest onder lijden; H. overwegende dat de feminisering van armoede in de EU voortduurt en dat het enorme werkloosheidscijfer voor vrouwen en het hoge percentage vrouwen dat in armoede leeft en te maken heeft met sociale uitsluiting nauw samenhangen met besparingen op de begrotingen voor overheidsdiensten zoals gezondheidszorg, onderwijs, sociale voorzieningen en sociale uitkeringen; overwegende dat dit beleid resulteert in onstabiele banen, met name door de toename van onvrijwillig deeltijdwerk en tijdelijke contracten; I. overwegende dat werkende vrouwen in 2015 driekwart van de huishoudelijke taken en twee derde van de zorg voor kinderen op zich namen, en dat deze vrouwen derhalve zwaar gebukt gaan onder dubbele verantwoordelijkheden; overwegende dat vrouwen in het algemeen zeer veel meer verantwoordelijkheden op zich nemen als het gaat om de zorg voor kinderen en huishoudelijke taken; overwegende dat traditionele genderrollen en stereotypen nog altijd van grote invloed zijn op de rolverdeling tussen vrouwen en mannen thuis, op het werk en in de samenleving in het algemeen; overwegende dat een traditionele verdeling van verantwoordelijkheden ertoe leidt dat de status quo gehandhaafd blijft, dat de kansen van vrouwen op werk en de persoonlijke ontwikkeling van vrouwen belemmerd worden en dat vrouwen weinig tijd overhouden voor hun sociale ontplooiing, deelname aan het maatschappelijk leven en deelname aan economische activiteiten; overwegende dat een gelijke verdeling van "onbetaalde arbeid", zoals huishoudelijke en zorgtaken, tussen mannen en vrouwen een voorwaarde is voor economische afhankelijkheid van vrouwen op de lange termijn; J. overwegende dat bepaalde gezinsgerelateerde vormen van verlof, ondanks de bestaande beleidskaders en wetgeving op EU- en nationaal niveau, nog steeds aanleiding geven tot discriminatie en stigmatisering van zowel vrouwen als mannen, maar dat dit met name vrouwen treft aangezien vooral vrouwen gezinsgerelateerd verlof opnemen, omdat met name zij de zorgtaken voor hun rekening nemen; K. overwegende dat bijna een vierde van de EU-lidstaten geen wettelijke regelingen kent voor vaderschapsverlof en overwegende dat in enkele landen die wel dergelijke regelingen kennen vaders slechts recht hebben op één, twee of een paar dagen verlof; overwegende dat in acht landen ouders tijdens het ouderschapsverlof geen recht hebben op loon, en dat het percentage vaders dat ouderschapsverlof opneemt laag ligt en dat slechts 10 % van de vaders ten minste één verlofdag opneemt, terwijl 97 % van de vrouwen gebruikmaakt van de mogelijkheid om ouderschapsverlof (waar beide ouders recht op hebben) op te nemen; overwegende dat het, om gendergelijkheid te verwezenlijken, van groot belang is dat meer gebruik wordt gemaakt van ouderschaps- en vaderschapsverlof; overwegende dat in de studie van Eurofound (33) factoren worden genoemd die van invloed zijn op de beslissing van vaders om al dan niet gebruik te maken van ouderschapsverlof, met name: de hoogte van de vergoeding, de flexibiliteit van de verlofregeling, de beschikbaarheid van informatie, de beschikbaarheid en flexibiliteit van kinderopvangfaciliteiten en de angst om door het nemen van verlof van de arbeidsmarkt te worden uitgesloten; L. overwegende dat de beschikbaarheid van goede, toegankelijke en betaalbare zorgvoorzieningen en -diensten voor kinderen en oudere en andere afhankelijke familieleden een voorwaarde is voor de actieve integratie van vrouwen op de arbeidsmarkt; overwegende dat de doelstellingen van Barcelona een uitstekend instrument vormen om echte gelijkheid tussen mannen en vrouwen te bereiken en overwegende dat alle lidstaten ernaar moeten streven deze doelstellingen zo spoedig mogelijk te halen; overwegende dat moeders steeds vaker als gevolg van het gebrek aan goede en betaalbare kinderopvangvoorzieningen en -diensten gedwongen worden om te kiezen tussen werken in deeltijd en stoppen met werken om voor hun kinderen te zorgen, met alle gevolgen van dien voor het gezinsinkomen en -pensioen; M. overwegende dat de toegang tot onderwijs en het fundamentele recht van meisjes en vrouwen op scholing belangrijke Europese waarden zijn en van essentieel belang zijn voor de versterking van de positie van meisjes en vrouwen op sociaal, cultureel en professioneel gebied en ervoor zorgen dat zij ook alle andere sociale, economische, culturele en politieke rechten kunnen uitoefenen, waardoor een bijdrage wordt geleverd aan de voorkoming van geweld tegen vrouwen en meisjes; overwegende dat gratis, verplicht onderwijs voor iedereen een essentiële voorwaarde is om gelijke kansen voor iedereen te garanderen, en beschikbaar moet zijn voor alle kinderen, zonder enige vorm van discriminatie en ongeacht hun verblijfsstatus; overwegende dat de bestrijding van genderongelijkheid begint vanaf de kleuterleeftijd en dat onderwijsprogramma's, ontwikkelingsdoelstellingen en leerresultaten onder voortdurend pedagogisch toezicht moeten staan; N. overwegende dat gendergelijkheid de verantwoordelijkheid is van alle individuen in de samenleving en dat zowel mannen als vrouwen hieraan een actieve bijdrage moeten leveren; overwegende dat de autoriteiten zich zouden moeten inzetten voor de ontwikkeling van voorlichtingscampagnes gericht op mannen en jongere generaties, met het doel de betrokkenheid van mannen en jongens als partners te verbeteren, alle vormen van gendergerelateerd geweld geleidelijk te voorkomen en uit te bannen en vrouwen te ondersteunen en mondig te maken; O. overwegende dat er weliswaar tussen de lidstaten aanzienlijke verschillen bestaan, maar dat de gemiddelde loonkloof tussen mannen en vrouwen in de EU nog altijd 16,1 % bedraagt, ondanks het feit dat vrouwen gemiddeld een hoger opleidingsniveau bereiken dan mannen; P. overwegende dat horizontale en verticale gendersegregatie op de arbeidsmarkt nog altijd op grote schaal voorkomt, onder meer doordat minder waarde wordt toegekend aan banen die als typisch "vrouwelijk" worden gezien dan aan banen die men als "mannelijk" beschouwt, doordat er nog altijd sprake is van "glazen plafonds", waardoor vrouwen er niet in slagen de hoogste en best betaalde banen te krijgen en doordat vrouwen nog altijd oververtegenwoordigd zijn in deeltijdbanen, die slechter betaald worden dat voltijdsbanen; overwegende dat evenveel vrouwen als mannen (of zelfs meer vrouwen dan mannen) een academische graad hebben, maar dat de gevolgen van genderstereotypen op onderwijs en scholing en op de beslissingen die leerlingen tijdens hun schooltijd maken van invloed kunnen zijn op de keuzes tijdens hun verdere leven en dus ook grote gevolgen hebben voor hun kansen op de arbeidsmarkt; overwegende dat de stereotypen die in de maatschappij hebben postgevat, inhoudende dat het hebben van kinderen en het hebben van een voltijdsbaan niet samengaan, ervoor zorgen dat vrouwen in een nadelige positie komen te verkeren en dat jonge vrouwen afzien van het volgen van vervolgonderwijs of het investeren in een carrière; Q. overwegende dat de samengestelde indicator betreffende betaalde en onbetaalde werktijd van de Eurofound-enquête naar arbeidsomstandigheden laat zien dat vrouwen, betaald en onbetaald werk opgeteld, meer uren werken (34) ; R. overwegende dat er onder meer in de goederen-, diensten- en landbouwsector sprake is van ongelijke toegang van vrouwen en mannen tot economische en financiële middelen, zoals activa, kapitaal, productiemiddelen en kredietverlening; S. overwegende dat de pensioenkloof in 2014 in de EU nog altijd zeer groot was en maar liefst op 40,2 % lag; overwegende dat deze pensioenkloof veroorzaakt wordt door het feit dat vrouwen vaak in deeltijd werken of hun loopbaan onderbreken vanwege zorgtaken en daarom minder recht hebben op financiële middelen, zoals uitkeringen of pensioenregelingen, waar zij recht op zouden hebben gehad als zij voltijds hadden gewerkt; T. overwegende dat er in de EU nog altijd enkele lidstaten zijn die geen belasting- en socialezekerheidsstelsels op basis van geïndividualiseerde rechten kennen; overwegende dat vrouwen in een dergelijke situatie afhankelijk zijn van hun echtgenoten, omdat zij alleen afgeleide rechten hebben op basis van hun relatie met een man; U. overwegende dat het totale aandeel vrouwen dat lid is van nationale/federale parlementen in het afgelopen decennium slechts met ongeveer 6 % is gestegen en in 2015 op 29 % lag; V. overwegende dat in 2015 slechts 6,5 % van de president-commissarissen en 4,3 % van de bestuursvoorzitters van de grootste beursgenoteerde ondernemingen vrouw was; W. overwegende dat er in raden van bestuur van EU-agentschappen, ondanks de toezegging van de EU om in het kader van de besluitvorming te streven naar gendergelijkheid, nog lang geen sprake is van genderevenwicht en er nog altijd sprake is van gendersegregatie, en dat gemiddeld 71 % van de leden van raden van bestuur man is, het voorzitterschap van raden van bestuur slechts in één op de drie gevallen wordt bekleed door een vrouw, en slechts 6 van de in totaal 42 uitvoerend directeuren van EU-agentschappen vrouw zijn; X. overwegende dat meer dan de helft van alle vrouwelijke slachtoffers van moord gedood is door een partner of door een familie- of gezinslid (35) ; overwegende dat 33 % van de vrouwen in de EU slachtoffer is geweest van lichamelijk of seksueel geweld en dat 55 % te maken heeft gehad met seksuele intimidatie, 32 % daarvan op het werk; overwegende dat vrouwen met name gevaar lopen het slachtoffer te worden van seksueel geweld, lichamelijk geweld en onlinegeweld, cyberpesten en stalking; Y. overwegende dat geweld tegen vrouwen wereldwijd een van de meest voorkomende vormen van schending van de mensenrechten is, die alle lagen van de bevolking treft, ongeacht leeftijd, opleidingsniveau, inkomen, sociale positie en land van herkomst of verblijf, en een van de belangrijkste obstakels is voor gelijkheid tussen mannen en vrouwen; overwegende dat het verschijnsel femicide in de lidstaten niet afneemt; Z. overwegende dat onderzoek onder de bevolking naar de houding van mensen ten opzichte van geweld tegen vrouwen het zorgwekkende beeld laat zien dat men veelal geneigd is het slachtoffer als de schuldige partij te zien, hetgeen wellicht verband houdt met de patriarchaal ingestelde samenleving; overwegende dat er vaak geen sprake is van een krachtige veroordeling van dergelijk gedrag door overheidsinstanties en andere instellingen; AA. overwegende dat haatzaaiende uitlatingen en bedreiging van vrouwen veel vaker voorkomen sinds de opkomst van digitale communicatie en dat 18 % van de vrouwen in Europa sinds hun tienerjaren wel eens het slachtoffer is geweest van een vorm van intimidatie op internet, en dat er in Europa negen miljoen vrouwen te maken hebben gehad met onlinegeweld; overwegende dat onlinegeweld tegen vrouwen binnen de rechtssystemen onvoldoende wordt aangepakt; overwegende dat tegen slechts zeer weinig misbruikplegers en haatzaaiers aangifte wordt gedaan, een onderzoek wordt ingesteld, vervolging wordt ingesteld en een veroordeling wordt uitgesproken; AB. overwegende dat 23 % van de lesbiennes en 35 % van de transgenders in de afgelopen 5 jaar thuis of elders (op straat, in het openbaar vervoer, op de werkplek, enz.) minstens eenmaal lichamelijk/seksueel zijn aangevallen of bedreigd met geweld; AC. overwegende dat uit LGBT-onderzoek van de EU blijkt dat lesbiennes, biseksuelen en transgenders een zeer groot risico lopen te worden gediscrimineerd op grond van hun seksuele oriëntatie of genderidentiteit; overwegende dat gendergerelateerde discriminatie raakvlakken heeft met andere vormen van discriminatie, zoals discriminatie op grond van ras en etnische afkomst, godsdienst, handicap, gezondheid, genderidentiteit, seksuele geaardheid en/of sociaaleconomische omstandigheden; AD. overwegende dat de levensomstandigheden van bepaalde groepen vrouwen die vaak met een combinatie van problemen en risico's te maken hebben en vaak gediscrimineerd worden, verslechteren; AE. overwegende er in 2015 sprake was van een ongekende stijging van het aantal vluchtelingen en asielzoekers op Europees grondgebied; overwegende dat volgens de UNHCR meer dan de helft van deze vluchtelingen en asielzoekers vrouwen en kinderen zijn, en overwegende dat er meldingen zijn van geweld (onder meer seksueel geweld) tegen en misbruik van deze vrouwen en kinderen tijdens hun vlucht, onder meer in de overvolle opvangcentra in de EU; AF. overwegende dat 80 % van de geregistreerde slachtoffers van mensenhandel vrouwen en meisjes zijn (36) ; overwegende dat het nog altijd zeer moeilijk is om vast te stellen wie de slachtoffers zijn en dat de ondersteuning en bescherming van slachtoffers verbeterd moet worden en dat bij alle inspanningen op het gebied van de bestrijding van mensenhandel rekening moet worden gehouden met genderaspecten; AG. overwegende dat mensenhandel met name plaatsvindt met het oog op seksuele uitbuiting en dat de vrouwen die daar het slachtoffer van zijn een leven van gevangenschap en misbruik leiden en dagelijks het slachtoffer zijn van lichamelijk en geestelijk geweld; AH. overwegende dat seksuele en reproductieve gezondheid en rechten fundamentele mensenrechten zijn en een wezenlijk bestanddeel vormen van gendergelijkheid en zelfbeschikking, en daarom een plaats moeten krijgen in de EU-gezondheidsstrategie; AI. overwegende dat de gezondheid van vrouwen nooit onder druk mag komen te staan wegens gewetensbezwaren of persoonlijke overtuigingen; AJ. overwegende dat de toepassing van de EU-wetgeving op het gebied van gendergelijkheid tekortschiet en dat zich in de lidstaten specifieke problemen voordoen met betrekking tot de omzetting en toepassing van de richtlijnen op dit gebied, zoals aanzienlijke lacunes in de wetgeving en inconsistente toepassing van de wetgeving door nationale rechtbanken, en dat er bovendien sprake is van een algemeen gebrek aan kennis over de beginselen en wetgeving inzake gelijkheid (37) ; AK. overwegende dat met name de EU-richtlijnen inzake gendergelijkheid in een aantal EU-lidstaten die transgenders niet beschermen tegen discriminatie op het gebied van de toegang tot werk en toegang tot goederen en diensten, niet naar behoren zijn omgezet; AL. overwegende dat institutionele mechanismen voor gendergelijkheid binnen nationale overheidsstructuren vaak vrijwel onzichtbaar zijn, verdeeld zijn over verschillende beleidsgebieden, niet goed functioneren door complexe en omvangrijker wordende mandaten of een gebrek aan bekwaam personeel, scholing, gegevens en middelen, en onvoldoende gesteund worden door de politiek (38) ; AM. overwegende dat het aanhoudende probleem van het ontbreken van omvattende, betrouwbare, naar geslacht uitgesplitste gegevens zorgt voor onduidelijkheid en leidt tot een vertekend beeld van de situatie op het gebied van gendergelijkheid, met name op het gebied van geweld tegen vrouwen en gendergerelateerd geweld; overwegende dat als dergelijke gegevens verzameld worden, niet alleen duidelijkheid verkregen wordt omtrent de feitelijke situatie, maar tevens problemen aan het licht komen die onmiddellijk aangepakt moeten worden; AN. overwegende dat er bij de verwezenlijking van de doelstellingen voor gelijke behandeling een belangrijke rol is weggelegd voor de sociale partners, omdat zij, vanwege hun betrokkenheid bij de totstandkoming van beleid en bij collectieve onderhandelingen op verschillende niveaus, een belangrijke rol spelen als het gaat om de ontwikkeling van de arbeidsmarkt en de sociale omstandigheden, waarbij het evenwel duidelijk is dat de rol die zij in de verschillende landen en binnen de arbeidsverhoudingen in een land spelen sterk afhankelijk is van de nationale tradities en hun organisatorische kracht (39) ; AO. overwegende dat uit de Eurobarometer 2016 blijkt dat 55 % van de Europeanen graag zou zien dat de EU zich actiever opstelt op het gebied van de gelijke behandeling van mannen en vrouwen; overwegende dat de Commissie krachtens de verdragen gehouden is gendergelijkheid te bevorderen, los van de peilingen; 1. maakt zich ernstig zorgen over het feit dat de EU volgens de index voor gendergelijkheid van EIGE voor 2015 nog pas halverwege is op weg naar gendergelijkheid; betreurt ten zeerste dat de gendergelijkheid als onderwerp op de agenda van de politiek steeds minder belangrijk en minder zichtbaar wordt en als beleidsdoelstelling en beleidsgebied gemarginaliseerd en ondergraven wordt, met name gelet op de achteruitgang op het gebied van vrouwenrechten, de rechten van de LGBTI-gemeenschap en seksuele en reproductieve gezondheidsrechten, en acht het noodzakelijk om na te denken over de aan deze tendens ten grondslag liggende redenen en om de bestaande strategieën, instrumenten en maatregelen op het gebied van gendergelijkheid te herzien; 2. benadrukt dat de Unie krachtens het VEU verplicht is om sociale uitsluiting en discriminatie te bestrijden en krachtens het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU) gehouden is om de ongelijkheden tussen mannen en vrouwen op te heffen en de gelijkheid van mannen en vrouwen te bevorderen; benadrukt dat het beginsel van gelijkheid tussen mannen en vrouwen niet belet dat maatregelen gehandhaafd of genomen worden waarbij specifieke voordelen worden ingesteld ten gunste van het ondervertegenwoordigde geslacht, zoals bepaald in artikel 23 van het Handvest van de grondrechten; 3. dringt er bij de Commissie op aan om gendergelijkheid in alle beleidsmaatregelen en begrotingen te integreren en gendergelijkheid een rol te laten spelen bij de uitvoering van EU-maatregelen en -programma's, en om bij de opstelling van nieuw beleid gendereffectbeoordelingen uit te voeren, teneinde te waarborgen dat het beleid dat wordt ontwikkeld om de problemen op het gebied van gendergelijkheid aan te pakken coherent en empirisch onderbouwd is; dringt er bij de lidstaten op aan om ook op nationaal niveau dergelijke maatregelen te nemen; 4. dringt bij de Commissie aan op een betere beoordeling van de gevolgen van bezuinigingen door de overheid die negatieve gevolgen hebben voor de rechten van vrouwen en gendergelijkheid in de lidstaten en op maatregelen die bedoeld zijn om deze negatieve gevolgen aan te pakken en te voorkomen; 5. betreurt dat gendermainstreaming in de Europa 2020-strategie niet aan de orde komt en dringt aan op een duidelijker integratie van het genderperspectief in deze strategie, waarbij de structurele oorzaken van armoede onder vrouwen worden aangepakt, met name in het kader van de opstelling van landspecifieke aanbevelingen in het kader van het Europees Semester, en dringt aan op opname in de jaarlijkse groeianalyse van specifieke beleidsrichtsnoeren voor het terugdringen van genderongelijkheden; 6. wijst op de samenhang tussen genderdiscriminatie en andere vormen van discriminatie en de enorme gevolgen van meervoudige discriminatie voor vrouwen; benadrukt de dringende noodzaak om armoede onder vrouwen te bestrijden, en met name onder oudere vrouwen, alleenstaande moeders, vrouwen die het slachtoffer zijn geweest van gendergerelateerd geweld, vrouwen met een handicap, vrouwelijke migranten, vrouwelijke vluchtelingen, vrouwelijke asielzoekers en vrouwen die tot een minderheid behoren; verzoekt de lidstaten met de regionale en lokale autoriteiten, rechtshandhavingsinstanties, nationale instanties voor gelijkheid en maatschappelijke organisaties samen te werken om de samenhang tussen genderdiscriminatie en andere vormen van discriminatie beter te bestuderen en doeltreffender strategieën ten uitvoer te leggen voor de integratie van vrouwen, door efficiënt gebruik te maken van de middelen die er zijn voor sociaal beleid, zoals het Europees Sociaal Fonds en de structuurfondsen; 7. steunt het verzoek van de Raad aan de Commissie om te komen met een nieuw initiatief waarin een strategie voor de gelijkheid van vrouwen en mannen 2016-2020 wordt uiteengezet, die ook betrekking heeft op transgenders en personen met een intersekse-conditie, die moet worden gekoppeld aan de Europa 2020-strategie en rekening moet houden met de Agenda 2030 voor duurzame ontwikkeling van de Verenigde Naties, en om de status van haar strategische inzet voor gendergelijkheid te versterken; 8. dringt bij de Commissie en de lidstaten aan op een krachtiger beleid en meer investeringen ter ondersteuning van de participatie van vrouwen in hoogwaardige banen in alle sectoren, en op maatregelen ter bestrijding van onzeker werk; 9. spoort de lidstaten aan om initiatieven, maatregelen en acties te bevorderen voor de ondersteuning van en het verstrekken van advies aan vrouwen die als ondernemer aan de slag willen; 10. verzoekt de Commissie om het genderperspectief in haar macro-economisch beleid te integreren en innovatieve maatregelen vast te stellen om gelijke kansen op de arbeidsmarkt voor mannen en vrouwen en een evenwichtige verhouding tussen mannen en vrouwen als het gaat om zorgtaken te bevorderen; 11. merkt op dat gelijke participatie van vrouwen en mannen op de arbeidsmarkt en een beter en rechtvaardiger loon voor vrouwen niet alleen de economische onafhankelijkheid van vrouwen zou vergroten, maar tevens het economisch potentieel van de EU aanzienlijk zou doen toenemen, met een rechtvaardige en inclusieve samenleving als gevolg; wijst erop dat een volledige convergentie van de arbeidsparticipatiecijfers zich, volgens prognoses van de OESO, zou vertalen in een stijging van het bbp per inwoner met 12,4 % tot 2030; 12. verzoekt de Commissie en de lidstaten schendingen van de rechten van werknemers te monitoren en maatregelen te nemen ter voorkoming van dergelijke schendingen, met name schendingen van de rechten van werkende vrouwen, die steeds vaker laagbetaald werk doen en het slachtoffer worden van discriminatie; verzoekt de Commissie en de lidstaten tevens om beleid en maatregelen vast te stellen om het fenomeen pesten op de werkvloer, bijvoorbeeld het lastigvallen van zwangere werknemers of het benadelen van vrouwen bij hun terugkeer op het werk na ouderschapsverlof of bij sollicitaties, vast te stellen en te voorkomen en over dit fenomeen voorlichting te verstrekken en vrouwen ertegen te beschermen; roept de Commissie en de lidstaten op naar geslacht en ouderschap uitgesplitste gegevens inzake loon- en pensioenkloven te verstrekken; 13. benadrukt dat onderwijs een belangrijk instrument is om vrouwen in staat te stellen ten volle deel te nemen aan maatschappelijke en economische ontwikkeling; benadrukt dat maatregelen ter bevordering van een leven lang leren essentieel zijn om ervoor te zorgen dat vrouwen over de vaardigheden beschikken om terug te keren op de arbeidsmarkt of hun baan, inkomen of arbeidsomstandigheden te verbeteren; verzoekt de Commissie initiatieven te bevorderen ter ondersteuning van het opzetten van beroepsopleidingen voor vrouwen, initiatieven ter stimulering van de deelname van vrouwen aan het hoger onderwijs op het gebied van wetenschap, technologie en IT, initiatieven gericht op de ontwikkeling van opleidingsprogramma's over gendergelijkheid voor personen die werkzaam zijn in het onderwijs, en initiatieven die erop gericht zijn te voorkomen dat stereotypen worden doorgegeven via onderwijsprogramma's en studiemateriaal; roept universiteiten en onderzoeksinstellingen op om gendergelijkheidsbeleid in te voeren, in overeenstemming met de richtlijnen die door EIGE in samenwerking met de Europese Commissie zijn opgesteld (het instrument "GEAR" (Gender Equality in Academia and Research); 14. dringt er bij alle lidstaten op aan om op alle niveaus binnen hun onderwijsstelsels aandacht te besteden aan gendervraagstukken, seksisme en genderstereotypen en ervoor te zorgen dat scholing over grondrechten en fundamentele vrijheden en gelijke rechten en kansen voor vrouwen en mannen tot de doelstellingen van hun onderwijsprogramma's behoort, en om ervoor te zorgen dat de kwaliteitsnormen voor het onderwijs gericht zijn op opheffing van belemmeringen voor daadwerkelijke gelijkheid van vrouwen en mannen en op de bevordering van volledige gelijkheid tussen de geslachten; 15. verzoekt de Commissie om in het kader van het werkprogramma van de Commissie voor 2017 in nauwe samenwerking met de lidstaten een ambitieus, omvattend pakket wetgevings- en niet-wetgevingsmaatregelen op te stellen met betrekking tot het combineren van werk en privéleven, rekening houdend met de aangekondigde Europese pijler van sociale rechten, en met inbegrip van de herziening van de bestaande moederschapsrichtlijn 92/85/EEG en ouderschapsrichtlijn 2010/18/EU alsmede de voorstellen voor richtlijnen betreffende ouderschaps- en zorgverlof, en daarbij de gebruikmaking van deze verlofmogelijkheden door zowel mannen als vrouwen te bevorderen; 16. neemt met tevredenheid kennis van het feit dat diverse lidstaten in 2014-2015 hun beleid en/of wetgeving inzake ouderschapsverlof hebben gewijzigd door het recht op verlof niet overdraagbaar te maken, vaderschapsverlof een verplicht karakter te geven, meer dagen vaderschapsverlof mogelijk te maken en/of een bonus toe te kennen als beide ouders (gelijkelijk) verlof opnemen, waardoor de rechten van ouders versterkt worden en gezorgd wordt voor meer gelijkheid tussen vrouwen en mannen en een evenwichtiger verdeling van zorg- en huishoudelijke taken, en de mogelijkheden van vrouwen om ten volle deel te nemen op de arbeidsmarkt worden verruimd; verzoekt de Commissie en de lidstaten maatregelen te nemen om mannen te stimuleren evenveel als vrouwen huishoudelijke taken op zich te nemen en bij te dragen aan de zorg voor kinderen en andere afhankelijke personen; 17. verzoekt Eurofound verder te werken aan de ontwikkeling van haar activiteiten op het gebied van het toezicht op de kwaliteit van de werkgelegenheid en het beroepsleven, op basis van het concept arbeidskwaliteit waarbij wordt gekeken naar salariëring, carrièreperspectieven, werktijden, benutting van expertise en autonomie, sociale omgeving, fysiek risico en belasting door het werk; verzoekt Eurofound voorts om haar onderzoek op deze gebieden en op het gebied van overeenkomsten met de sociale partners en praktijken van ondernemingen die bevorderlijk zijn voor een goede balans tussen werk en vrije tijd verder te ontwikkelen, en tevens meer onderzoek te doen naar hoe tweeverdieners hun werktijden indelen en hoe deze groep het beste kan worden ondersteund; 18. verzoekt de lidstaten die dat nog niet hebben gedaan om in het kader van hun beleid gericht op sociale gelijkheid stappen te nemen in de richting van individualisering van rechten, met name binnen het belastingstelsel, teneinde financiële prikkels weg te nemen die ertoe leiden dat de minder verdienende partner zich van de arbeidsmarkt terugtrekt of parttime gaat werken; 19. looft de lidstaten die beide Barcelona-doelstellingen hebben bereikt; spoort Portugal, Nederland, Luxemburg, Finland, Italië, Malta en Estland aan om de tweede doelstelling te verwezenlijken en verzoekt Polen, Kroatië en Roemenië, die de twee doelstellingen nog lang niet hebben bereikt, meer inspanningen te verrichten om te voorzien in officiële opvangregelingen, om op die manier een bijdrage te leveren aan een betere balans tussen het werk en het privéleven van werknemers; wijst erop dat de huidige bevindingen duidelijk laten zien dat investeringen in zorg voor kinderen en ouderen zullen leiden tot een toename van het percentage vrouwen in voltijdsbanen en een verbetering van de sociale integratie van vrouwen en de integratie van vrouwen in hun omgeving; 20. herhaalt zijn oproep aan de Commissie en de lidstaten om te werken aan de oprichting van een Garantie voor het Kind, om ervoor te zorgen dat ieder Europees kind met risico op armoede toegang heeft tot gratis gezondheidszorg, gratis onderwijs, gratis kinderopvang, fatsoenlijke huisvesting en voldoende voeding; benadrukt dat dergelijk beleid de situatie van vrouwen en meisjes, met name in kwetsbare en gemarginaliseerde gemeenschappen, moet aanpakken; merkt op dat het Jeugdgarantie-initiatief een genderperspectief moet bevatten; 21. betreurt dat er nog altijd sprake is van een genderloonkloof en een genderpensioenkloof en dringt er bij de Commissie, de lidstaten en de sociale partners op aan om op korte termijn maatregelen te nemen om deze kloven te dichten; 22. stelt vast dat transparantie ten aanzien van salariëring een eerste stap vormt in het dichten van de genderloonkloof, en constateert met vreugde dat diverse ondernemingen ertoe zijn overgegaan verschillen in salariëring tussen mannen en vrouwen te analyseren en te publiceren; verzoekt alle werkgevers en vakbonden om specifieke instrumenten voor de evaluatie van banen te ontwikkelen en toe te passen, zodat erop kan worden toegezien dat mensen voor gelijk of gelijkwaardig werk een gelijk loon ontvangen; verzoekt de lidstaten voorts om regelmatig de salarissen en lonen in kaart te brengen, deze gegevens te publiceren en ondernemingen te verzoeken interne mechanismen in te voeren om loonkloven op te sporen; 23. is verheugd dat de Commissie de "gelijke beloning voor gelijk of gelijkwaardig werk" als een van haar belangrijkste prioriteiten beschouwt; dringt in dit kader aan op herschikking van de richtlijn gelijke behandeling in arbeid en beroep van 2006; 24. is teleurgesteld dat de genderpensioenkloof in meer dan de helft van de lidstaten is toegenomen; spoort Cyprus, Duitsland en Nederland aan de pensioenkloof tussen mannen en vrouwen, die bijna 50 % bedraagt, te verkleinen; dringt er bij Malta, Spanje, België, Ierland, Griekenland, Italië en Oostenrijk op aan de genderkloof op het gebied van de pensioendekking te dichten, aangezien tussen de 11 en 36 % van de vrouwen in deze landen geen recht heeft op pensioen; 25. looft de regering van Zweden voor het bereiken van de doelstelling van evenwichtige vertegenwoordiging van mannen en vrouwen en looft Slovenië en Frankrijk voor het vrijwel bereiken van deze doelstelling en verzoekt Hongarije, Slowakije en Griekenland, waar regeringen zijn gevormd waar geen enkele vrouw deel van uitmaakt, (40) te waarborgen dat vrouwen op alle niveaus van de politieke en economische besluitvorming voldoende vertegenwoordigd zijn; vraagt de lidstaten om al het mogelijke te doen om gendergelijkheid in hoge functies binnen hun regeringen en overheidsinstanties en -organen en op kieslijsten te waarborgen, om te zorgen voor een evenwichtige vertegenwoordiging van mannen en vrouwen in gemeenteraden, regionale en nationale parlementen en het Europees Parlement; benadrukt dat verschillende studies hebben aangetoond dat passende wetgevende maatregelen tot snelle veranderingen kunnen leiden in het genderevenwicht in de politiek; deelt de mening van de Commissie dat quota alleen doeltreffend zijn als zij vergezeld gaan van wetgeving inzake de volgorde van kandidaten op kandidatenlijsten en passende sancties voor gevallen van niet-naleving; 26. benadrukt dat de sterke ondervertegenwoordiging van vrouwen in de politiek, zowel in verkozen als in benoemde functies, op Europees niveau en in de lidstaten een democratisch deficit vormt dat de legitimiteit van de besluitvormingsprocessen op zowel nationaal als Europees niveau aantast; 27. verzoekt de EU-instellingen al het mogelijke te doen om gendergelijkheid in het college van commissarissen en in hoge functies van alle EU-instellingen, agentschappen en organen van de EU te waarborgen; 28. stelt met bezorgdheid vast dat het aantal vrouwen in bestuursorganen van grote beursgenoteerde ondernemingen in 2015, ten opzichte van 2010, in de meerderheid van de landen onder het EU-gemiddelde lag; is evenwel ingenomen met de algemene positieve trend, met name in Frankrijk, Italië, het Verenigd Koninkrijk, België en Denemarken; 29. herhaalt zijn verzoek aan de Raad om een snelle vaststelling van de richtlijn inzake de verbetering van de man-vrouwverhouding bij niet-uitvoerende bestuurders van beursgenoteerde ondernemingen (richtlijn vrouwelijke bestuurders) als een belangrijke eerste stap op weg naar een evenwichtige vertegenwoordiging in de publieke en particuliere sector; merkt op dat de vooruitgang het concreetst is (van 11,9 % in 2010 naar 22,7 % in 2015) in de lidstaten die bindende wetgeving hebben vastgesteld met quota voor vrouwen in bestuursorganen (41) ; 30. betreurt dat in slechts één lidstaat sprake is van genderpariteit in de hoogste functies van de instellingen voor hoger onderwijs, maar juicht toe dat er in het algemeen een verbetering zichtbaar is als het gaat om de vertegenwoordiging van vrouwen in deze functies; 31. dringt er bij de lidstaten op aan alle vormen van geweld tegen vrouwen en gendergerelateerd geweld te bestrijden en aan te pakken, en strategieën te ontwikkelen ter voorkoming van geweld, ervoor te zorgen dat slachtoffers gemakkelijk toegang hebben tot gespecialiseerde ondersteunende dienstverlening en bescherming, en bij de verslaglegging over de omzetting van de Richtlijn inzake de rechten van slachtoffers in 2017 speciale aandacht te besteden aan de genderspecifieke aspecten van de rechten van slachtoffers, ook wanneer die verband houden met de genderidentiteit en genderexpressie van een slachtoffer; verzoekt de Raad om de overbruggingsclausule toe te passen en een unaniem besluit te nemen waarmee gendergerelateerd geweld wordt toegevoegd aan de vormen van criminaliteit die zijn vastgelegd in artikel 83, lid 1, VWEU; verzoekt de Commissie om in aanvulling op de EU-wetgeving inzake de bescherming van slachtoffers een Europees register inzake Europese beschermingsbevelen in te stellen; 32. herhaalt met klem dat gendergerelateerd geweld en discriminatie, waaronder verkrachting en seksueel geweld, seksuele intimidatie, genitale verminking van vrouwen, gedwongen huwelijken en huiselijk geweld, een enorme inbreuk vormen op de menselijke waardigheid; dringt er bij de Commissie en de lidstaten op aan een beleid van nultolerantie te voeren ten aanzien van alle vormen van geweld, waaronder huiselijk geweld, waarvoor geldt dat slachtoffers vaak geen aangifte doen omdat het geweld is gepleegd door partners of familieleden; dringt er bij de lidstaten op aan meer aandacht te besteden aan vrouwen met een handicap als slachtoffers van huiselijk geweld, die in veel gevallen niet in staat zijn om uit een gewelddadige relatie te ontsnappen; 33. is ingenomen met het feit dat meer lidstaten het Verdrag van Istanbul, het eerste juridisch bindende instrument op internationaal niveau ter voorkoming en bestrijding van geweld tegen vrouwen, hebben ondertekend; verzoekt de veertien lidstaten die dit verdrag nog niet hebben geratificeerd dit op korte termijn alsnog te doen; is ingenomen met het voorstel van de Commissie van maart 2016 inzake toetreding van de EU tot het Verdrag van Istanbul; verzoekt de Raad en de Commissie meer vaart te zetten achter de onderhandelingen over de ondertekening en sluiting van het Verdrag van Istanbul en steunt de toetreding van de EU tot dit verdrag onverkort en zonder enig voorbehoud; verzoekt de Commissie voorts een definitie van gendergerelateerd geweld op te nemen, overeenkomstig de bepalingen van Richtlijn 2012/29/EU, en zo snel mogelijk te komen met een omvattende Europese strategie ter voorkoming en bestrijding van gendergerelateerd geweld, inclusief een bindende wetgevingshandeling; 34. is verheugd over de samenwerking tussen Eurostat en de nationale justitiële autoriteiten en de politie op het gebied van gegevensuitwisseling, bedoeld om meer inzicht te verkrijgen in het betreurenswaardige fenomeen gendergerelateerd geweld in de EU, en spoort hen aan om hiermee door te gaan en in samenwerking met EIGE strafbare feiten die gepleegd worden tegen vrouwen op jaarbasis te monitoren; 35. benadrukt het nauwe verband tussen stereotypen en het sterk toenemende aantal intimidaties van vrouwen en seksisme via internet en sociale media, die tevens nieuwe vormen van geweld tegen vrouwen en meisjes met zich meebrengen, zoals cyberpesten, cyberintimidatie, het gebruik van vernederende afbeeldingen online en de verspreiding via sociale media van persoonlijke foto's en video's zonder toestemming van de betrokkene; benadrukt dat dit probleem reeds bij jonge kinderen onder de aandacht moet worden gebracht; benadrukt dat deze situaties kunnen ontstaan als de bescherming door overheidsorganen en andere instanties die een genderneutrale omgeving zouden moeten waarborgen en seksisme zouden moeten tegengaan, tekortschiet; 36. dringt er bij de Commissie en de lidstaten op aan alle wettelijke en juridische maatregelen te treffen om het verschijnsel onlinegeweld tegen vrouwen te bestrijden; dringt er met name bij de EU en de lidstaten op aan hun krachten te bundelen in een omvattende Europese strategie ter voorkoming en bestrijding van gendergerelateerd geweld, om een kader te bieden dat nieuwe vormen van onlinegeweld aanmerkt als strafbaar feit en zorgt voor psychologische ondersteuning van vrouwen en meisjes die het slachtoffer zijn van onlinegeweld; pleit voor een gendereffectbeoordeling van de EU-strategie inzake cyberbeveiliging en het Europees Centrum voor bestrijding van cybercriminaliteit (Europol), opdat deze onderwerpen in deze strategie worden opgenomen en het centrum bij zijn werkzaamheden rekening houdt met het genderperspectief; 37. verzoekt de Commissie nogmaals een Europees Waarnemingscentrum voor gendergeweld op te richten (naar het voorbeeld van het huidige Europees Instituut voor gendergelijkheid), dat onder leiding moet staan van een Europees coördinator voor de preventie van geweld tegen vrouwen en meisjes; 38. verzoekt de Commissie en de lidstaten maatregelen vast te stellen ter bescherming van vrouwen en LGBTI-personen tegen intimidatie op de werkplek; verzoekt de Commissie om het huidige EU-kaderbesluit betreffende de bestrijding van bepaalde vormen en uitingen van racisme en vreemdelingenhaat door middel van het strafrecht (42) aldus te herzien dat daarin ook seksisme, misdrijven ingegeven door vooroordelen en aanzetting tot haat wegens seksuele geaardheid, genderidentiteit of geslachtskenmerken worden opgenomen; 39. veroordeelt het feit dat in de meeste EU-landen nog steeds chirurgische ingrepen worden uitgevoerd bij kinderen met een intersekse-aandoening, met als doel deze kinderen te "normaliseren", terwijl er voor dergelijke ingrepen geen medische noodzaak bestaat; dringt er bij deze lidstaten op aan te voorkomen dat er dergelijke ingrepen worden uitgevoerd zonder de vrije en geïnformeerde toestemming van de betrokkene; 40. merkt op dat personen met een intersekse-conditie in Malta en Griekenland bescherming genieten tegen discriminatie op grond van geslachtskenmerken; roept de lidstaten op om bij de omzetting van de EU-richtlijnen inzake gendergelijkheid in nationale wetgeving ter bevordering van gendergelijkheid aandacht te besteden aan discriminatie op grond van genderidentiteit en geslachtskenmerken; 41. benadrukt dat gendergerelateerde vormen van geweld en discriminatie, waaronder verkrachting en seksueel geweld, vrouwelijke genitale verminking, gedwongen huwelijken, huiselijk geweld, zogeheten eermisdrijven en door de staat gesteunde discriminatie op grond van geslacht, vormen van vervolging zijn en aangemerkt moeten worden als geldige reden voor het indienen van een asielaanvraag in de EU; pleit voor het realiseren van veilige en legale manieren om de EU binnen te komen; herinnert eraan dat vrouwen en meisjes bijzonder kwetsbaar zijn voor uitbuiting door mensensmokkelaars; 42. dringt er nogmaals bij de lidstaten op aan onmiddellijk een einde te maken aan de detentie van kinderen, zwangere en borstvoeding gevende vrouwen en slachtoffers van verkrachting, seksueel geweld en mensenhandel, en te zorgen voor passende psychologische en medische ondersteuning die wordt verleend door mannelijke of vrouwelijke beroepsbeoefenaren, al naar gelang de situatie, zoals psychologen, maatschappelijk werkers, verpleegkundigen en artsen, die een passende opleiding ter zake hebben genoten; herinnert eraan dat vluchtelingen die het slachtoffer zijn geweest van geweld op grond van geslacht of (vermeende) seksuele geaardheid tijdig en in alle fasen van het migratieproces ondersteuning geboden moet worden, met inbegrip van onmiddellijke herplaatsing ingeval hun veiligheid niet kan worden gegarandeerd, hoogwaardige geestelijke gezondheidszorg en directe erkenning van de genderidentiteit voor de duur van de asielprocedure als maatregel ter preventie van geweld; 43. herhaalt dat bij de tenuitvoerlegging van de EU-wetgeving inzake de bestrijding van mensenhandel, één van de meest rendabele georganiseerde criminele activiteiten, voortdurend rekening gehouden moet worden met de genderdimensie en verzoekt de Commissie nogmaals om dit bij haar beoordeling van de naleving en omzetting van de richtlijn door de lidstaten te blijven bewaken en ervoor te zorgen dat aan de rapportageverplichtingen en aan de in de richtlijn vastgestelde termijnen wordt voldaan; 44. verzoekt de Commissie om de lidstaten die mensenhandel bestrijden financieel en logistiek te ondersteunen, met name Italië en Griekenland, die zich als gevolg van de huidige migratiecrisis in de frontlinie bevinden bij de aanpak van deze noodsituatie; 45. pleit ervoor dat de inspanningen die op nationaal en EU-niveau worden verricht om een einde te maken aan hardnekkige stereotypen en gendergerelateerde discriminatie worden geïntensiveerd door middel van voorlichtingscampagnes die erop gericht zijn om stereotypes van vrouwen en meisjes en mannen en jongens te doorbreken en die zich richten tot alle lagen van de maatschappij; verzoekt de lidstaten om positieve initiatieven te ontplooien, zoals strategieën die erop gericht zijn vrouwen ertoe te bewegen te kiezen voor een loopbaan of een baan in sectoren waarin vrouwen ondervertegenwoordigd zijn, en mannen ertoe te bewegen meer zorg- en huishoudelijke taken op zich te nemen, of mannen voor te lichten over de wijze waarop geweld, waaronder mensenhandel met het oog op commerciële seksuele uitbuiting, gedwongen huwelijken en gedwongen arbeid, vrouwen, mannen en kinderen schaadt en gendergelijkheid aantast, en om maatregelen te nemen, in de vorm van voorlichtingscampagnes om de vraag naar gesmokkelde vrouwen en kinderen te verminderen; 46. herhaalt dat vrouwen de controle moeten hebben over hun seksuele en reproductieve gezondheid en hun seksuele en reproductieve rechten moeten kunnen uitoefenen; roept de lidstaten op de toegang van vrouwen tot vrijwillige gezinsplanning en het volledige aanbod van diensten op het gebied van reproductieve en seksuele gezondheid, waaronder anticonceptie en veilige en legale abortus, te waarborgen; verzoekt de lidstaten en de Commissie bewustmakingscampagnes te initiëren, die ertoe moeten leiden dat mannen en vrouwen volledig bekend zijn met hun rechten en plichten ter zake van seksuele en reproductieve aangelegenheden; 47. wijst op het feit dat in steeds meer gevallen een beroep wordt gedaan op gewetensbezwaren, ten gevolge waarvan de toegang tot seksuele en reproductieve diensten wordt belemmerd; verzoekt de lidstaten te waarborgen dat gewetensbezwaren er niet toe leiden dat patiënten de toegang tot de gezondheidszorg waar zij recht op hebben wordt ontzegd; 48. is van mening dat de weigering van levensreddende diensten op het gebied van seksuele en reproductieve gezondheid, waaronder veilige abortus, een ernstige schending van fundamentele mensenrechten vormt; 49. benadrukt het belang van een actief preventie-, onderwijs- en voorlichtingsbeleid dat zich richt op tieners, jongeren en volwassenen en dat ervoor zorgt dat de EU-burgers een goede seksuele en reproductieve gezondheid genieten, geen seksueel overdraagbare aandoeningen oplopen en niet ongewenst zwanger raken; 50. spoort de bevoegde autoriteiten in de lidstaten aan om binnen hun uitgebreide onderwijsprogramma's op het gebied van seksuele voorlichting en relaties gendergelijkheid te bevorderen, en meisjes en jongens te wijzen op het belang van relaties die gebaseerd zijn op instemming, respect voor elkaar en wederkerigheid, en tevens gendergelijkheid te bevorderen in het kader van sport en vrijetijdsbesteding, waar stereotypen en de verwachtingen ten aanzien van mannen en vrouwen van invloed kunnen zijn op het zelfbeeld, de gezondheid, het verwerven van vaardigheden, de intellectuele ontwikkeling, sociale integratie en de identiteitsvorming van meisjes en jongens; 51. wijst erop dat het van groot belang is om mannen te stimuleren om al het mogelijke te doen om gendergelijkheid te bereiken en om in kaart te brengen waar en hoe deze boodschap onder de aandacht kan worden gebracht van grote groepen mannen, met name binnen instanties, sectoren en verenigingen die door mannen gedomineerd worden, en tevens om mannen bewust te maken van de rol die zij spelen als het gaat om de bevordering van gendergelijkheid en de ondersteuning van het beginsel van gedeelde macht en verantwoordelijkheden voor mannen en vrouwen op het werk, in het sociale leven, in de privéomgeving en in de bredere context op nationaal en internationaal niveau; 52. verzoekt de lidstaten om seksualisering en commercialisering van vrouwen door de media en de reclame-industrie te monitoren, omdat in hun uitingen vaak gebruik wordt gemaakt van vrouwelijke stereotypen, en jeugdigheid, schoonheid en seksuele aantrekkingskracht gekoppeld worden aan sociaal succes; verzoekt de Commissie om bij schending van de richtlijn audiovisuele mediadiensten door een lidstaat gerechtelijke stappen te nemen, en om door middel van stimuleringsmaatregelen goede praktijken binnen de publieke en commerciële mediaondernemingen te bevorderen; dringt er bij de media en de reclame-industrie op aan dat zij de waardigheid van vrouwen eerbiedigen, stereotype beeldvorming en discriminatie vermijden en de diversiteit van vrouwen omarmen; dringt er voorts bij de media en de reclame-industrie op aan aandacht te besteden aan een gezonde levensstijl en aan verschillende samenlevingsvormen en leefstijlen; 53. herinnert aan de toezeggingen van de EU in de actieplannen EU-Celac (Gemeenschap van Latijns-Amerikaanse en Caribische Staten) van 2013 en 2015 betreffende de uitbanning van geweld tegen vrouwen, en uit zijn bezorgdheid over de gebrekkige tenuitvoerlegging van hoofdstuk 7 daarvan inzake de bevordering van gendergelijkheid; verzoekt de lidstaten en de Europese Dienst voor extern optreden samen te werken en economische en institutionele middelen toe te wijzen om de naleving van de in de actieplannen neergelegde aanbevelingen voor de bevordering van gendergelijkheid te waarborgen, met name ten aanzien van de uitbanning van alle vormen van geweld, overeenkomstig het Verdrag van Belém do Pará, het Verdrag van Istanbul en het CEDAW-verdrag; 54. benadrukt dat uit onderzoek blijkt dat de gevolgen van de klimaatverandering voor vrouwen groter zijn dan voor mannen, omdat vrouwen in een situatie van armoede doorgaans de zwaarste lasten dragen; is van oordeel dat vrouwen actief moeten bijdragen aan klimaatbeleid en -maatregelen; 55. verzoekt de Commissie een voorstel in te dienen voor een overkoepelende strategie voor duurzame ontwikkeling die alle relevante interne en externe beleidsterreinen omvat, en doeltreffende toezichts-, evaluatie- en verantwoordingsmechanismen te ontwikkelen voor de tenuitvoerlegging van de Agenda 2030, met inbegrip van de doelstellingen en indicatoren daarvan die betrekking hebben op gendergelijkheid, vrouwenrechten en de versterking van de positie van vrouwen; 56. verzoekt de Commissie om de tenuitvoerlegging van de bestaande EU-wetgeving op het gebied van gendergelijkheid in de lidstaten doeltreffender te controleren, en wijst er in dit kader op dat tegen lidstaten die de wetgeving op dit gebied niet naleven inbreukprocedures ingeleid moeten worden; 57. betreurt dat er nog steeds geen maatregelen voor genderbudgettering zijn getroffen, ondanks de interinstitutionele verklaring over het bijdragen tot gendermainstreaming die als bijlage bij het meerjarig financieel kader (MFK) is gevoegd; benadrukt in dit verband dat nauwlettend moet worden gecontroleerd op welke wijze binnen de jaarlijkse begrotingsprocedures toepassing is gegeven aan de beginselen van de gezamenlijke verklaring en pleit ervoor dat de bevoegde commissie een formele rol gaat spelen bij de herziening van het MFK; 58. dringt er bij de regeringen van de lidstaten op aan om ervoor te zorgen dat er organen zijn die zich bezighouden met de ontwikkeling, coördinatie en tenuitvoerlegging van gendergelijkheidsbeleid en dat deze organen goed kunnen functioneren en over voldoende middelen kunnen beschikken, omdat dergelijke organen een belangrijke indicator zijn voor de inzet van regeringen op het gebied van de bevordering van gendergelijkheid; 59. verzoekt de EU-instellingen specifieke indicatoren voor gendergelijkheid, met inbegrip van de gendergelijkheidsindex van EIGE, in te voeren in het toezichtsysteem voor het toekomstige EU-mechanisme voor democratie, de rechtsstaat en de grondrechten; 60. verzoekt de Commissie een bredere strategie inzake gelijkheid te ontwikkelen, met inbegrip van een horizontale richtlijn ter bestrijding van discriminatie, om een einde te maken aan elke vorm van gendergerelateerde discriminatie; verzoekt de Raad met het oog daarop zo spoedig mogelijk een gemeenschappelijk standpunt vast te stellen inzake het voorstel voor een richtlijn betreffende de toepassing van het beginsel van gelijke behandeling van personen ongeacht godsdienst of overtuiging, handicap, leeftijd en seksuele geaardheid ( COM(2008)0426 ), dat geblokkeerd is sinds het Parlement zijn standpunt daarover vaststelde op 2 april 2009 (43) ; verzoekt de Raad nogmaals genderdiscriminatie op te nemen als vorm van discriminatie; 61. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad, de Commissie en de regeringen van de lidstaten. Het Europees Parlement, – gezien artikel 19, lid 1, en artikel 260 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU), – gezien Protocol nr. 1 betreffende de rol van de nationale parlementen in de Europese Unie, – gezien Protocol nr. 2 betreffende de toepassing van de beginselen van subsidiariteit en evenredigheid, – gezien Richtlijn 2004/113/EG van de Raad van 13 december 2004 houdende toepassing van het beginsel van gelijke behandeling van mannen en vrouwen bij de toegang tot en het aanbod van goederen en diensten (1) , – gezien het verslag van de Commissie over de toepassing van Richtlijn 2004/113/EG van de Raad houdende toepassing van het beginsel van gelijke behandeling van mannen en vrouwen bij de toegang tot en het aanbod van goederen en diensten ( COM(2015)0190 ), – gezien de richtsnoeren van de Commissie van 22 december 2011 betreffende de toepassing van Richtlijn 2004/113/EG van de Raad op verzekeringen, in het licht van het arrest van het Hof van Justitie van de Europese Unie in zaak C-236/09 ( Test-Aankoop ) (2) , – gezien het arrest van het Hof van Justitie van de Europese Unie van 1 maart 2011 in zaak C-236/09 ( Test-Aankoop ) (3) , – gezien het Verdrag van de Raad van Europa inzake het voorkomen en bestrijden van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld (Verdrag van Istanbul), en artikel 3 daarvan dat "gender" definieert als "de sociaal geconstrueerde rollen, gedragingen, activiteiten en eigenschappen die een bepaalde maatschappij passend acht voor vrouwen en mannen", – gezien de mededeling van de Commissie, getiteld "Een Europese agenda voor de deeleconomie" ( COM(2016)0356 ), – gezien de Europese uitvoeringsbeoordeling "Gender Equal Access to Goods and Services – Directive 2004/113/EC" van januari 2017, uitgevoerd door de Onderzoeksdienst van het Europees Parlement (4) , – gezien het verslag van Equinet van november 2014, getiteld "Equality Bodies and the Gender Goods and Services Directive", – gezien het verslag van het Europees netwerk van juridische deskundigen op het gebied van gendergelijkheid van 2014, getiteld "Gender Equality Law in 33 European Countries: How are EU rules transposed into national law?"; – gezien het verslag van het Europees netwerk van juridische deskundigen op het gebied van gendergelijkheid van juli 2009, getiteld "Sex Discrimination in the Access to and Supply of Goods and Services and the Transposition of Directive 2004/113/EG", – gezien het arrest van het Europees Hof van Justitie in zaak C-13/05, waarin het Hof stelt dat het recht om niet op grond van geslacht te worden gediscrimineerd ook het recht omvat om niet gediscrimineerd te worden wegens geslachtsverandering (5) , en gezien de LGBTI-enquête (2014) van het Bureau van de Europese Unie voor de grondrechten en het verslag van dit bureau, getiteld "Professionally speaking: challenges to achieving equality for LGBT people", die betrekking hadden op de toegang tot goederen en diensten, – gezien het voorstel van de Commissie voor een richtlijn van de Raad betreffende de toepassing van het beginsel van gelijke behandeling van personen ongeacht godsdienst of overtuiging, handicap, leeftijd of seksuele geaardheid ( COM(2008)0426 ) en het standpunt van het Parlement van 2 april 2009 daarover (6) , – gezien zijn resolutie van 19 januari 2016 over externe factoren die een obstakel vormen voor vrouwelijke ondernemers in Europa (7) , – gezien artikel 52 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie rechten van de vrouw en gendergelijkheid en de adviezen van de Commissie vervoer en toerisme en de Commissie juridische zaken ( A8-0043/2017 ), A. overwegende dat de bestrijding van directe en indirecte genderdiscriminatie op het gebied van de toegang tot goederen en diensten een integraal onderdeel vormt van het beginsel van gelijkheid van vrouwen en mannen, dat een fundamentele waarde van de Europese Unie is, en overwegende dat krachtens de Verdragen en het Handvest van de grondrechten elke discriminatie op grond van geslacht verboden is en gelijkheid van vrouwen en mannen op alle gebieden en in alle EU-lidstaten gewaarborgd moet worden; B. overwegende dat krachtens Richtlijn 2004/113/EG (hierna "de richtlijn") het beginsel van gelijke behandeling van mannen en vrouwen niet alleen betrekking heeft op het beroepsleven en de arbeidsmarkt, maar ook op de toegang tot en het aanbod van goederen en diensten; C. overwegende dat de richtlijn voorziet in een verbod op zowel directe als indirecte discriminatie op grond van geslacht bij de toegang tot en het aanbod van goederen en diensten die publiekelijk beschikbaar zijn, in zowel de overheidssector als de particuliere sector; D. overwegende dat de richtlijn van toepassing is op alle tegen vergoeding geleverde goederen en diensten, in de zin van artikel 57 VWEU en overeenkomstig de desbetreffende jurisprudentie van het Hof van Justitie van de Europese Unie (HvJ-EU); overwegende dat deze vergoeding niet noodzakelijkerwijs hoeft te worden betaald door degene te wiens behoeve de dienst wordt verricht en kan worden betaald in de vorm van een indirecte betaling waarbij de ontvanger van de dienst niet noodzakelijkerwijs betrokken hoeft te zijn; E. overwegende dat de media- en de reclamesector, onderwijsgerelateerde diensten en diensten die in de privésfeer worden verleend van het toepassingsgebied van de richtlijn zijn uitgesloten; overwegende dat de lidstaten de wetgevende bevoegdheid hebben om de gelijke behandeling van vrouwen en mannen te waarborgen en dat de nationale wetgeving in sommige gevallen verder gaat dan de richtlijn verlangt, doordat zij ook betrekking heeft op discriminatie tussen mannen en vrouwen in de media-, reclame- en onderwijssector; F. overwegende dat de richtlijn in alle 28 lidstaten in nationaal recht is omgezet; overwegende dat uit het verslag van de Commissie blijkt dat in 2015 met zes lidstaten nog een intensieve dialoog werd gevoerd over toereikende tenuitvoerlegging van de richtlijn; G. overwegende dat het HvJ-EU in het arrest in de zaak Test-Aankoop concludeerde dat artikel 5, lid 2, van de richtlijn in strijd is met de verwezenlijking van het doel van gelijke behandeling van vrouwen en mannen; overwegende dat artikel 5, lid 2, met ingang van 21 december 2012 ongeldig werd geacht en dat unisekspremies en -uitkeringen als gevolg hiervan verplicht zijn in alle lidstaten; H. overwegende dat de belangrijkste problemen bij de toepassing van de richtlijn waren: een te beperkte opvatting van het begrip "goederen en diensten", de te verreikende mogelijkheid om ongelijke behandeling op grond van artikel 4, lid 5, te rechtvaardigen en de ontoereikende bescherming van vrouwen in verband met moederschap en zwangerschap; I. overwegende dat het belangrijk is dat bij discriminatiebestrijding andere fundamentele rechten en vrijheden geëerbiedigd worden, zoals de bescherming van het privéleven en transacties die in dat kader worden verricht en de vrijheid van godsdienst; J. overwegende dat de richtlijn inzake gelijke behandeling die in 2008 werd voorgesteld niet alleen betrekking heeft op de bescherming tegen discriminatie op grond van godsdienst of overtuiging, leeftijd, handicap en seksuele geaardheid op de arbeidsmarkt, maar tevens betrekking heeft op sociale bescherming, onder meer op het gebied van sociale zekerheid en gezondheidszorg, sociale voordelen, onderwijs en de toegang tot en het aanbod van goederen en diensten; overwegende dat de Raad tot nu toe nog geen standpunt over dit voorstel voor een richtlijn heeft aangenomen; K. overwegende dat de recente mededeling van de Commissie, getiteld "Een Europese agenda voor de deeleconomie" een goede stap vormt in de richting van een doeltreffende ondersteuning en regulering van deze sector, maar dat ook rekening gehouden moet worden met het gendergelijkheidsperspectief en dat de bepalingen van de richtlijn in verdere analyses en aanbevelingen op dit gebied moeten worden weerspiegeld; L. overwegende dat het volledige potentieel van de richtlijn alleen wordt benut bij een doeltreffende en consistente gendermainstreaming in alle sectoren waarop de richtlijn van toepassing is; M. overwegende dat de activiteiten van het Europees netwerk van organen voor de bevordering van gelijke behandeling zeer belangrijk zijn voor de verbetering van de uitvoering van de wetgeving inzake gelijke behandeling, voor het coördineren van samenwerking en voor de uitwisseling van beste praktijken tussen nationale instanties voor gelijke behandeling in de hele EU; Algemene overwegingen 1. is bezorgd over het feit dat de richtlijn niet op uniforme wijze wordt toegepast en dat de situatie van lidstaat tot lidstaat verschilt en dat er, ondanks de vooruitgang die er op dit gebied is geboekt, wat de tenuitvoerlegging betreft in sommige landen en in sommige sectoren nog altijd sprake is van problemen en lacunes die dringend moeten worden aangepakt; verzoekt de Commissie om in haar dialoog met de lidstaten alle resterende lacunes in de toepassing van de richtlijn aan de orde te stellen; wijst op de belangrijke rol van de lidstaten bij de uitvoering van EU-wetgeving en -beleid en is van oordeel dat meer ondersteuning door regionale en lokale autoriteiten, samenwerking met het maatschappelijk middenveld en ondersteuning van bedrijfstakken door de lidstaten nodig is om ervoor te zorgen dat de richtlijn volledig ten uitvoer wordt gelegd; 2. merkt op dat de Commissie haar verslag over de toepassing van de richtlijn pas lang na haar eerste verslag van 2009 heeft ingediend; 3. merkt op dat de Commissie in haar verslag stelt dat er bij de tenuitvoerlegging van diverse bepalingen van de richtlijn geen specifieke problemen zijn geconstateerd, maar dat deze stelling berust op een zeer beperkt aantal gemelde gevallen van discriminatie en dat er over het geheel genomen zeer weinig informatie beschikbaar is en dat de gegevensverzameling op dit gebied tussen de lidstaten sterkt uiteenloopt; 4. overwegende dat een van de problemen waar men in de lidstaten tegenaan liep het feit is dat beleidsmakers, dienstverleners en ook de burgers zelf onvoldoende kennis hebben van de rechten en de bescherming die burgers krachtens de richtlijn genieten; wijst erop dat het lage aantal meldingen van genderdiscriminatie te wijten kan zijn aan het gebrek aan bekendheid met de richtlijn en de inhoud daarvan; dringt er bij de lidstaten, de Commissie en de betrokken partijen op aan om, bijvoorbeeld in samenwerking met consumentenbeschermingsorganisaties, de kennis over de bepalingen van de richtlijn te vergroten, om ervoor te zorgen dat meer belang wordt gehecht aan gelijke behandeling op het gebied van goederen en diensten; 5. merkt op dat slechts enkele lidstaten hebben gemeld dat zij specifieke bepalingen kennen inzake positieve actie; dringt er bij de lidstaten op aan om bepalingen inzake positieve actie aan te nemen en te bevorderen, die gerechtvaardigd worden door een legitiem doel en ertoe dienen om ongelijkheden op basis van geslacht te compenseren, een en ander in overeenstemming met de richtlijn; Het verzekeringswezen en de bank- en financiële sector 6. is ingenomen met het feit dat de lidstaten het arrest in de zaak Test-Aankoop al in hun nationale wetgeving ten uitvoer hebben gelegd en met het feit dat de nationale wetgeving juridisch bindend is gewijzigd; wijst erop dat nog niet alle nationale wetgeving volledig in overeenstemming is met het arrest en dat er bijvoorbeeld nog problemen zijn op het gebied van ziektekostenverzekeringen en wat betreft de volledige uitbanning van discriminatie wegens zwangerschap en moederschap; 7. wijst op het nivellerende effect van het arrest Test-Aankoop op pensioenen, omdat dit arrest het gebruik van seksegerelateerde actuariële factoren verbiedt en verplicht tot unisekspremies en -uitkeringen in het kader van particuliere verzekeringsregelingen, waaronder pensioenen; merkt op dat deze uitspraak slechts betrekking heeft op particuliere regelingen, maar dat de regel van de unisekspremies en -uitkeringen een goede praktijk is die bijdraagt aan vermindering van de pensioenkloof tussen mannen en vrouwen; is verheugd over het besluit van enkele lidstaten om de regel van de unisekspremies en -uitkeringen ook toe te passen op andere soorten verzekeringen en pensioenen, zoals bedrijfspensioenregelingen, om de gelijkheid van vrouwen en mannen ook op deze gebieden te waarborgen; spoort de overige lidstaten aan om dit goede voorbeeld te volgen; 8. is van mening dat ervoor gezorgd moet worden dat het arrest naar behoren en volledig ten uitvoer wordt gelegd; verzoekt de Commissie om de naleving van deze regels in de lidstaten door middel van periodieke verslagen te controleren, om ervoor te zorgen dat eventuele tekortkomingen worden verholpen; 9. wijst erop dat de richtlijn een uitdrukkelijk verbod behelst op het verschillend berekenen in verzekeringsdiensten en aanverwante financiële diensten van premies en uitkeringen wegens kosten die verband houden met zwangerschap en moederschap; verzoekt de lidstaten om meer inspanningen te leveren en meer helderheid te verschaffen op het gebied van de bescherming van de rechten en het welzijn van zwangere vrouwen, om ervoor te zorgen dat vrouwen geen ongerechtvaardigde zwangerschapskosten hoeven te dragen, omdat vrouwen niet uitsluitend wegens hun zwangerschap met hogere kosten te maken mogen krijgen, en om dienstverleners beter voor te lichten over de speciale bescherming waar zwangere vrouwen recht op hebben; benadrukt met name de noodzaak om ervoor te zorgen dat overgangsperioden bij verschillende soorten verzekeringen, met name bij zorgverzekeringen, niet in strijd zijn met het recht van zwangere vrouwen op gelijke behandeling tijdens hun zwangerschap; 10. herhaalt dat het recht om niet op grond van geslacht te worden gediscrimineerd ook het recht omvat om niet gediscrimineerd te worden wegens geslachtsverandering (8) , en verzoekt de Commissie om te waarborgen dat vrouwen en mannen tegen dergelijke vormen van discriminatie worden beschermd; benadrukt dat de richtlijn in dit kader bescherming biedt en dat hieraan nadere invulling kan worden gegeven in de nationale wetgeving van de lidstaten; wijst er in dit verband op dat 13 landen nog geen wettelijke bepalingen hebben vastgesteld inzake de bescherming van transgenders, die als het gaat om het aanbod van en de toegang tot goederen en diensten nog altijd te maken hebben met discriminatie, en wijst erop dat vaststelling van dergelijke bepalingen meer bekendheid kan geven aan het non-discriminatiebeginsel; verzoekt de Commissie om in haar toekomstige verslagen over de toepassing van de richtlijn aandacht te besteden aan deze vorm van discriminatie; 11. betreurt de aanhoudende discriminatie van vrouwen en de discriminatoire praktijken in verband met zwangerschap, gezinsplanning en moederschap als het gaat om de toegang tot diensten die geleverd worden door de verzekerings- en de banksector; 12. merkt op dat de problemen die vrouwelijke ondernemers hebben om financiering te verkrijgen ten dele kunnen samenhangen met het feit dat het voor vrouwen moeilijker is om een voldoende positief kredietverleden op te bouwen en managementervaring op te doen; verzoekt de lidstaten om in samenwerking met de financiële sector de gelijkheid van vrouwen en mannen bij de toegang tot kapitaal voor zelfstandigen en kmo's te waarborgen; verzoekt de lidstaten de mogelijkheden te onderzoeken voor invoering van een gendergelijkheidsperspectief in verband met de rapportage inzake de toekenning van leningen, bij de vaststelling van risicoprofielen, investeringsmandaten en personeelsopbouw en in financiële producten; verzoekt de Commissie om in samenwerking met de lidstaten doeltreffende maatregelen te nemen, vergezeld van praktijkvoorbeelden, om ervoor te zorgen dat iedereen de richtlijn ten volle en op correcte wijze kan benutten om op doeltreffende wijze het recht op gelijke behandeling bij de toegang tot goederen en diensten te beschermen; 13. dringt aan op een holistische benadering ten aanzien van vrouwelijk ondernemerschap, gericht op het stimuleren en ondersteunen van vrouwen die werken aan een carrière als ondernemer, het vergemakkelijken van de toegang van vrouwen tot financiering en het verbreden van hun zakelijke mogelijkheden en het creëren van een omgeving waarin vrouwen hun potentieel kunnen verwezenlijken en succesvolle ondernemers kunnen worden, door onder meer een goed evenwicht tussen werk en privéleven te waarborgen, door toegang tot kinderopvang te garanderen en door te zorgen voor op maat gesneden scholing; De vervoerssector en openbare ruimten 14. merkt op dat vrouwen, transgenders en personen met een intersekse-conditie, ondanks het feit dat intimidatie, waaronder seksuele en gendergerelateerde intimidatie, krachtens het nationale recht verboden is, in het vervoer nog altijd systematisch en frequent het slachtoffer zijn van diverse vormen van misbruik, en dat het nog steeds nodig is om de preventieve maatregelen tegen intimidatie te versterken, onder meer door middel van voorlichting van dienstverleners; 15. verzoekt de Commissie en de lidstaten om de uitwisseling van beste praktijken op dit gebied te bevorderen; roept ertoe op de nadruk te leggen op preventieve maatregelen die in overeenstemming zijn met het beginsel van gelijkheid van vrouwen en mannen, zoals onder meer wordt aanbevolen in het Verdrag van de Raad van Europa inzake het voorkomen en bestrijden van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld (Verdrag van Istanbul), die de vrijheden van vrouwen niet beperken en die in de eerste plaats gericht zijn op de aanpak van potentiële daders in plaats van op aanpassing van het gedrag van vrouwen als potentiële slachtoffers; merkt op dat in het Verdrag van Istanbul is bepaald dat "het bereiken van de jure en de facto gelijkheid van vrouwen en mannen een van de sleutels is tot het voorkomen van geweld tegen vrouwen" en verzoekt de lidstaten en de Commissie derhalve deze brede benadering in hun beleid ter voorkoming van geweld tegen vrouwen te volgen, en onder meer toepassing te geven aan de bepalingen ter bestrijding van intimidatie die in de richtlijn zijn opgenomen; verzoekt de lidstaten die dat nog niet hebben gedaan het verdrag van Istanbul zo spoedig mogelijk te ratificeren en dringt er bij de Commissie en de Raad op aan stappen te zetten in de richting van toetreding van de EU tot dit verdrag; 16. betreurt dat ouders en verzorgers van jonge kinderen nog steeds stuiten op fysieke toegangsbelemmeringen en andere obstakels in de gebouwen van dienstverleners, zoals onvoldoende faciliteiten om baby's te verschonen; benadrukt dat de rechten van zowel moeders als vaders moeten worden gewaarborgd en dat zij dus gelijke kansen moeten hebben om in de gebouwen van dienstverleners bij hun kinderen te zijn; benadrukt dat de gelijke behandeling vrouwen en mannen, als ouders en verzorgers van jonge kinderen, bij de toegang tot en het gebruik van diensten cruciaal is voor gendergelijkheid in het algemeen, aangezien dit de gelijke en gedeelde verantwoordelijkheid van vrouwen en mannen voor de zorg voor kinderen bevordert; verzoekt de lidstaten derhalve om dienstverleners voor te lichten over de noodzaak van gelijke en veilige faciliteiten voor beide ouders binnen hun gebouwen; 17. merkt voorts op dat verzorgers, voornamelijk vrouwen, specifieke eisen hebben als het gaat om toegankelijkheid en dringt er daarom bij de Commissie op aan om na te denken over alle belemmeringen en beperkingen waar vrouwen als belangrijkste gebruikers van het openbaar vervoer en verzorgers in het algemeen mee te maken krijgen, een en ander in overeenstemming met de vijfde conferentie over vrouwenkwesties in het vervoer die in 2014 in Parijs werd gehouden; wijst erop dat, ondanks onderzoek op dit gebied, nog maar weinig aandacht is besteed aan de ontwikkeling van genderspecifiek beleid voor de vervoerssector; merkt op dat fysieke belemmeringen die ervoor zorgen dat ouders en verzorgers van jonge kinderen geen gelijke toegang hebben tot vervoer en andere openbare ruimten kunnen worden weggenomen door in de eerste stadia van de planning en het opzetten van die vervoersstructuren en openbare ruimten het genderperspectief te laten meewegen en regelmatig gendereffectbeoordelingen uit te voeren, en dat daardoor tevens kosten kunnen worden bespaard; 18. wijst erop dat vrouwen in de gebouwen van dienstverleners in de hele EU nog altijd te maken hebben met ongelijke behandeling wegens moederschap, zwangerschap of het geven van borstvoeding; is van oordeel dat de bescherming van vrouwen op grond van moederschap en zwangerschap, met inbegrip van het geven van borstvoeding, zoals neergelegd in de richtlijn, versterkt moet worden en op het niveau van de lidstaten ten volle gewaarborgd moet worden; wijst erop dat dienstverleners de leidende beginselen van de richtlijn en de nationale wetgeving ter omzetting van de richtlijn moeten naleven; 19. dringt er bij de Commissie en de lidstaten op aan ervoor te zorgen dat vervoermiddelen en infrastructuur voor openbaar vervoer toegankelijk zijn voor en afgestemd zijn op zowel vrouwen als mannen, niet alleen voor eindgebruikers en passagiers, maar ook voor de personen die in deze sector werkzaam zijn; 20. verzoekt de Commissie de regels van luchtvaartmaatschappijen inzake het aan boord laten gaan van zwangere vrouwen en de ondersteuning van zwangere vrouwen tijdens de vlucht te onderzoeken en maatregelen te nemen om te waarborgen dat luchtvaartmaatschappijen in dit verband een geharmoniseerd beleid hanteren; 21. verzoekt de Raad het standpunt van het Parlement betreffende de verordening inzake passagiersrechten goed te keuren wat betreft de plicht voor afhandelaars op luchthavens om kinderwagens aan de passagiers terug te geven onmiddellijk nadat zij het vliegtuig hebben verlaten, of te zorgen voor een alternatieve vervoerswijze, om te voorkomen dat passagiers kinderen tot aan de bagageband door de luchthaven moeten dragen; 22. is van mening dat het aanbieden van een netwerk van diensten ter ondersteuning van moeders, met name crèches en voor- en naschoolse opvang, essentieel is om ertoe bij te dragen dat het beginsel van gelijkheid van mannen en vrouwen bij de toegang tot goederen en diensten daadwerkelijk wordt toegepast; is van mening dat het niveau van de openbare diensten van dit netwerk moet voldoen aan de behoeften van de bevolking; 23. merkt op dat gebleken is dat er nog steeds sprake is van discriminatie en ongelijkheden bij de toegang tot medische goederen en diensten, wat erop duidt dat het noodzakelijk is om de toegang tot gratis openbare gezondheidszorg van hoge kwaliteit te bevorderen; De deeleconomie 24. wijst op de nieuwe mogelijke toepassingsgebieden van de richtlijn, met name ten gevolge van de digitalisering van bepaalde diensten en sectoren en de opkomst van collaboratieve vormen van dienstverlening die de toegang tot en het aanbod van goederen en diensten hebben veranderd, daarbij opmerkend dat de richtlijn van toepassing blijft op de digitale omgeving; merkt op dat de recente mededeling van de Commissie, getiteld "Een Europese agenda voor de deeleconomie" een goede eerste stap vormt op weg naar een doeltreffende bevordering en regulering van deze sector, en dat de Commissie de beginselen van gendermainstreaming in alle verdere stadia moet integreren en de bepalingen van de richtlijn in aanmerking moet nemen om de gelijke behandeling van vrouwen en mannen te waarborgen en intimidatie bij dienstverlening in het kader van de deeleconomie doeltreffend te voorkomen en voldoende veiligheid te garanderen; 25. merkt op dat intimidatie binnen de dienstverlenende sector van de deeleconomie het waarborgen van gendergelijkheid in die sector bemoeilijkt; benadrukt dat het nultolerantiebeleid ten aanzien van intimidatie dat door veel platforms wordt gehanteerd een goede praktijk is die verder moet worden aangescherpt, maar dat de betrokken platforms nog meer moeten doen om intimidatie te bestrijden en moeten nadenken over de ontwikkeling van duidelijke procedures voor gebruikers om gevallen van misbruik te melden; wijst erop dat de bepalingen in de richtlijn inzake aansprakelijkheid van aanbieders van goederen en diensten en de aansprakelijkheid voor de bijbehorende onlineplatforms verduidelijkt moeten worden, bijvoorbeeld als het gaat om intimidatie door derden; 26. is van mening dat diensten die in het kader van de deeleconomie aan het publiek worden aangeboden en waarmee winst wordt beoogd binnen het toepassingsgebied van de richtlijn vallen en daarom in overeenstemming moeten zijn met het beginsel van gelijke behandeling van vrouwen en mannen; 27. merkt in dit verband op dat "winst" in de digitale omgeving niet noodzakelijkerwijs geld hoeft te zijn en dat de tegenprestatie voor goederen en diensten steeds vaker bestaat uit gegevens; 28. verzoekt de Commissie om in haar toekomstige verslagen over de toepassing van de richtlijn aandacht te besteden aan de naleving van het beginsel van gendergelijkheid in de deeleconomie, en om specifieke richtsnoeren uit te vaardigen waarin goede praktijken worden omschreven om de gelijke behandeling van vrouwen en mannen in het kader van dienstverlening binnen de deeleconomie te waarborgen; Verschillende behandeling 29. wijst erop dat de toepassing van artikel 4, lid 5, bij de tenuitvoerlegging van de richtlijn tot veel problemen heeft geleid en de aanleiding vormde voor het grootste deel van de klachten die door de instanties voor gelijke behandeling in de lidstaten werden ontvangen (met name met betrekking tot de vrijetijds- en de amusementssector); 30. benadrukt dat, los van de onduidelijkheid rond de toepassing van artikel 4, lid 5, van de richtlijn, het hoofddoel van deze uitzonderingsbepaling erin bestaat kansen te creëren om de gelijkheid van vrouwen en mannen bij de verstrekking van goederen en diensten verder te verbeteren; 31. stelt vast dat er sprake is van uiteenlopende praktijken; zo komt het voor dat bepaalde diensten alleen aan personen van één bepaald geslacht worden aangeboden en zijn er ook gevallen waarin verschillende prijzen worden gehanteerd voor dezelfde diensten; wijst erop dat van geval tot geval moet worden bekeken of een ongelijke behandeling op zijn plaats is en dat daarbij onderzocht moet worden of de uitzondering gerechtvaardigd wordt door een legitiem doel, zoals bepaald in de richtlijn; 32. spoort instanties voor gelijke behandeling en consumentenbeschermingsorganisaties aan om dienstverleners voor te lichten over de beperkingen ten aanzien van en de voorwaarden die gelden voor een verschillende behandeling, en om gebruikers voor te lichten over hun recht op gelijke behandeling, aangezien vaak wordt gemeld dat gebruikers niet bekend zijn met de geldende bepalingen op het gebied van goederen en diensten; 33. is van mening dat het geringe aantal keren dat in de diverse lidstaten gebruik is gemaakt van de mogelijkheid om overeenkomstig artikel 4, lid 5, positieve actie te ondernemen een hiaat in de tenuitvoerlegging van de richtlijn vormt; dringt erop aan vormen van positieve actie op basis van een legitiem doel te bevorderen, waarbij er een direct verband moet bestaan tussen de voorkeursbehandeling en de nadelen die moeten worden voorkomen of weggenomen, bijvoorbeeld het beschermen van slachtoffers van seksueel geweld in opvanghuizen voor alleen vrouwen of mannen; 34. herhaalt zijn verzoek aan de Raad om er alles aan te doen om ervoor te zorgen dat de voorgestelde richtlijn inzake gelijke behandeling zonder verdere vertraging wordt aangenomen, en op die manier te zorgen voor een zo goed mogelijke bescherming van alle mensen tegen discriminatie op grond van geslacht, raciale of etnische oorsprong, godsdienst of overtuiging, handicap, leeftijd en seksuele geaardheid; Aanbevelingen voor een betere toepassing van de richtlijn 35. verzoekt de Commissie om prioriteit te geven aan de aanpak, met de betrokken lidstaten, van problemen op het gebied van de omzetting van de richtlijn, door concrete maatregelen vast te stellen en door de lidstaten te helpen om op consistentere wijze toepassing te geven aan de richtlijn; 36. wijst erop dat instanties voor gelijke behandeling een belangrijke rol spelen bij het toezicht op en het verzekeren van de volledige uitoefening van de uit de richtlijn voortvloeiende rechten op nationaal niveau, maar verschillende bevoegdheden hebben als het gaat om het aanbod van en de toegang tot goederen en diensten en dus ook niet allemaal even doeltreffend zijn als het gaat om de verwezenlijking van de beoogde doelen; verzoekt de lidstaten te garanderen dat de nationale instanties voor gelijke behandeling, overeenkomstig de bepalingen van de richtlijn en het nationale recht, voldoende bevoegdheden hebben, onafhankelijk zijn en over voldoende middelen kunnen beschikken om hun belangrijkste taken op doeltreffende wijze te vervullen, waaronder het verlenen van onafhankelijke bijstand aan slachtoffers van discriminatie bij de behandeling van hun klachten, het verrichten van onafhankelijk onderzoek naar discriminatie, het publiceren van onafhankelijke verslagen en aanbevelingen, het vergroten van de bekendheid van de richtlijn en de bestrijding van stereotypen met betrekking tot genderrollen bij het aanbod van en de toegang tot goederen en diensten; merkt op dat nationale instanties voor gelijkheid voldoende steun moeten krijgen om hun taken op het gebied van de bevordering van, het toezicht op en de ondersteuning van gelijke behandeling op een onafhankelijke en efficiënte manier uit te kunnen voeren; 37. verzoekt de Commissie om haar samenwerking met instanties voor gelijke behandeling te intensiveren en te controleren of de relevante bepalingen met betrekking tot hun bevoegdheden in alle lidstaten worden nageleefd en om deze instanties te steunen bij het systematisch in kaart brengen van de belangrijkste problemen en bij de uitwisseling van beste praktijken; verzoekt de Commissie om een inventaris te maken van beste praktijken en deze aan de lidstaten beschikbaar te stellen, om de nodige middelen te bieden voor de ondersteuning van positieve actie en te zorgen voor een betere uitvoering van de respectieve bepalingen op nationaal niveau; 38. wijst erop dat de toegang tot de rechter voor slachtoffers van discriminatie kan worden verbeterd door de onafhankelijke instanties voor gelijke behandeling de bevoegdheid toe te kennen om bijstand te verlenen, waaronder gratis rechtsbijstand, alsmede het recht om personen in geval van beweerde discriminatie te vertegenwoordigen; 39. verzoekt de Commissie nauwlettend toezicht te houden op de doeltreffendheid van de nationale klachteninstanties en -procedures in het kader van de toepassing van de richtlijn en ervoor te zorgen dat transparante en doeltreffende klachtenmechanismen voorhanden zijn, met inbegrip van afschrikkende sancties; 40. verzoekt de Commissie, de lidstaten en de instanties voor gelijke behandeling om, waar mogelijk in samenwerking met consumentenbeschermingsorganisaties, dienstverleners en gebruikers voor te lichten over de bepalingen van de richtlijn, om de toepassing van het beginsel van gelijke behandeling op dit gebied te bevorderen en het aantal inbreuken op de richtlijn dat niet gemeld wordt omlaag te brengen; 41. verzoekt de Commissie om, gezien de aanhoudende hiaten in de praktische toepassing van de richtlijn, het Europees netwerk van juridische deskundigen te verzoeken om samen met de instanties voor gelijke behandeling een uitvoerige studie te verrichten en in dat kader ook aandacht te besteden aan intersectionele vormen van genderongelijkheid en meervoudige discriminatie waar diverse kwetsbare groepen mee te maken hebben, haar monitoringactiviteiten voort te zetten en de lidstaten aan te sporen om gegevens te verzamelen en te verstrekken en hen hierbij te ondersteunen, teneinde het volledige potentieel van de richtlijn te benutten; dringt bij de lidstaten aan op verbeterde gegevensverzameling, met omvattende, vergelijkbare en specifieke gegevens inzake intimidatie en seksuele intimidatie op het gebied van gelijke toegang tot goederen en diensten, waarbij onderscheid gemaakt wordt tussen de diverse discriminatiegronden, en pleit in dit kader voor een nauwere samenwerking met de instanties op dit gebied; verzoekt de Commissie een publiek toegankelijke databank op te richten met de relevante wetgeving en jurisprudentie met betrekking tot de gelijke behandeling van vrouwen en mannen, om de bekendheid van de burgers met de wettelijke bepalingen op dit gebied te vergroten; 42. wijst erop dat er samenhang bestaat tussen de reclamesector en het gebied van goederen en diensten, omdat goederen en diensten met name via reclame onder de aandacht van consumenten worden gebracht; wijst erop dat reclame een belangrijke rol speelt bij het creëren, de instandhouding en de ontwikkeling van gendergerelateerde stereotypen en de discriminerende wijze waarop vrouwen worden neergezet; verzoekt de Commissie daarom om een studie uit te voeren naar gendergelijkheid in de reclamesector, en te onderzoeken in hoeverre het nodig en mogelijk is om de gelijke behandeling van vrouwen en mannen in de reclamesector te bevorderen en beste praktijken op dit gebied onder de aandacht te brengen; is ingenomen met regelgeving en richtsnoeren op nationaal niveau inzake gelijkheid van mannen en vrouwen in de media en verzoekt de lidstaten deze bepalingen waar nodig aan te scherpen, om de gelijke behandeling van vrouwen en mannen te waarborgen; 43. verzoekt de lidstaten de dialoog aan te moedigen met relevante belanghebbenden die een rechtmatig belang hebben om bij te dragen aan de bestrijding van discriminatie op grond van geslacht bij de toegang tot en het aanbod van goederen en diensten; 44. verzoekt de lidstaten en de Commissie om bij de verbetering van de toepassing van de richtlijn een sectorspecifieke benadering van gendermainstreaming te hanteren; 45. verzoekt de Commissie om toezicht te houden op en de lidstaten te ondersteunen bij de toepassing van de richtlijn, met het oog op een betere afstemming van de vereisten van de richtlijn op de andere richtlijnen op het gebied van gelijkheid; o o o 46. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad en de Commissie, alsmede aan de regeringen en parlementen van de lidstaten. Het Europees Parlement, – gezien artikel 2 en artikel 3, lid 3, tweede alinea, van het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU) en artikel 8 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU), – gezien artikel 23 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, – gezien Verordening (EU, Euratom) nr. 1311/2013 van de Raad van 2 december 2013 tot bepaling van het meerjarig financieel kader (MFK) voor de jaren 2014-2020 (1) , – gezien de gezamenlijke verklaring van het Europees Parlement, de Raad en de Commissie (2) over gendermainstreaming die bij het MFK is gevoegd, – gezien Verordening (EU) nr. 1304/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 17 december 2013 betreffende het Europees Sociaal Fonds en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 1081/2006 van de Raad (3) , – gezien het Interinstitutioneel Akkoord van 2 december 2013 tussen het Europees Parlement, de Raad en de Commissie betreffende de begrotingsdiscipline, de samenwerking in begrotingszaken en een goed financieel beheer (4) , – gezien de mededeling van de Commissie getiteld "Tussentijdse evaluatie/herziening van het meerjarig financieel kader 2014-2020 – Een resultaatgerichte EU-begroting" ( COM(2016)0603 ), – gezien het werkdocument van de diensten van de Commissie getiteld "Horizon 2020 Annual Monitoring Report 2014" (SWD(2016)0123), – gezien het werkdocument van de diensten van de Commissie over de programmaverklaringen voor operationele uitgaven voor het ontwerp van algemene begroting van de Europese Unie voor het begrotingsjaar 2017 ( COM(2016)0300 ), – gezien het gezamenlijke werkdocument van de Commissie en de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid "Gendergelijkheid en de empowerment van vrouwen: het leven van meisjes en vrouwen via de externe betrekkingen van de EU veranderen (2016-2020)" (SWD(2015)0182), – gezien het werkdocument van de diensten van de Commissie getiteld "Strategisch engagement voor gendergelijkheid 2016-2019" (SWD(2015)0278), – gezien zijn resolutie van 13 september 2016 over het creëren van arbeidsmarktomstandigheden die bevorderlijk zijn voor het evenwicht tussen werk en privéleven (5) , – gezien de in 2015 door de beleidsondersteunende afdeling D van het Parlement gepubliceerde studie getiteld "The EU Budget for Gender Equality" en de in 2016 door de beleidsondersteunende afdeling C gepubliceerde vervolgstudie inzake het gebruik van financiële middelen ten behoeve van de gendergelijkheid in bepaalde lidstaten, – gezien de mededeling van de Commissie van 21 september 2010 getiteld "Strategie voor de gelijkheid van vrouwen en mannen 2010-2015" ( COM(2010)0491 ), – gezien zijn resolutie van 8 maart 2016 over gendermainstreaming in de werkzaamheden van het Europees Parlement (6) , – gezien het rapport van de Raad van Europa over genderbudgettering: eindrapport van de groep deskundigen over genderbudgettering – Straatsburg, 2005, – gezien artikel 52 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie rechten van de vrouw en gendergelijkheid en de adviezen van de Begrotingscommissie en de Commissie begrotingscontrole ( A8-0033/2017 ), A. overwegende dat gelijkheid tussen vrouwen en mannen een in de Verdragen verankerde fundamentele waarde van de Europese Unie betreft; overwegende dat het gendermainstreamingsbeginsel is neergelegd in artikel 8 VWEU, dat bepaalt dat de Unie er bij elk in dat artikel bedoeld optreden naar streeft de ongelijkheden tussen mannen en vrouwen op te heffen en de gelijkheid van mannen en vrouwen te bevorderen; B. overwegende dat gendergelijkheid de vijfde doelstelling is van de 17 door de Verenigde Naties vastgestelde doelstellingen inzake duurzame ontwikkeling, die tegen 2030 moeten worden bereikt, en relevant is voor alle 17 doelstellingen; C. overwegende dat de Commissie in december 2015 een werkdocument heeft gepubliceerd met als titel "Strategisch engagement voor gendergelijkheid 2016-2019", waarin zij wijst op de belangrijke rol van EU-financiering ter ondersteuning van gendergelijkheid; overwegende dat geen enkele EU-instelling consequent genderbudgettering heeft toegepast; D. overwegende dat beslissingen in verband met uitgaven en inkomsten andere gevolgen hebben voor vrouwen dan voor mannen; E. overwegende dat het Parlement in zijn resolutie van 6 juli 2016 getiteld "Voorbereiding van de post-electorale herziening van het MFK 2014-2020: bijdrage van het Parlement in afwachting van het Commissievoorstel" (7) pleit voor een effectieve integratie van gendermainstreaming; F. overwegende dat gendervraagstukken in het algemeen vaker aan bod komen in "zachte" beleidsterreinen, die bijvoorbeeld betrekking hebben op de ontwikkeling van menselijke hulpbronnen, dan in "harde" beleidsterreinen zoals infrastructuur en ICT, die meer financiële ondersteuning krijgen; G. overwegende dat er voor een goed evenwicht tussen werk en privéleven een uitgekiend systeem van zorgverlof en goed werkende, betaalbare en toegankelijke kinderopvangvoorzieningen nodig is, met inbegrip van openbare voorzieningen, en dat de uitgaven voor dergelijke voorzieningen als onderdeel van de infrastructuurinvesteringen moeten worden beschouwd; overwegende dat deze twee factoren een basisvoorwaarde vormen voor de arbeidsparticipatie van vrouwen in leidinggevende functies en functies op het gebied van wetenschap en onderzoek, en bijgevolg ook voor de gendergelijkheid; H. overwegende dat er in de gezamenlijke verklaring van het Europees Parlement, de Raad en de Commissie op wordt aangedrongen dat in de jaarlijkse begrotingsprocedures voor het MFK 2014-2020 waar nodig genderelementen worden geïntegreerd, waarbij rekening wordt gehouden met de wijze waarop het algemeen financieel kader van de Unie aan meer gendergelijkheid bijdraagt en voor gendermainstreaming zorgt; overwegende dat de krachtige toezeggingen in verband met gendermainstreaming desondanks beter moeten worden nagekomen, aangezien de bestaande beleidsmaatregelen tot dusver slechts mondjesmaat werden toegepast en er onvoldoende begrotingsmiddelen voor gendervraagstukken werden gereserveerd; I. overwegende dat er in het publieke debat en de beleidsagenda steeds minder aandacht wordt besteed aan het thema gendergelijkheid, een verschijnsel dat zowel op EU- als op nationaal niveau merkbaar is sinds de crisis van 2008; overwegende dat de als gevolg van de crisis opgetreden begrotingsconsolidatie en begrotingsbeperkingen de beschikbare middelen ten behoeve van gendergelijkheidsstrategieën en -instanties verder in het gedrang zullen brengen; J. overwegende dat alle Europese instellingen, op een ogenblik waarop er in de EU een vertrouwenscrisis heerst, voorrang zouden moeten verlenen aan inspanningen die ervoor zorgen dat de financiën van de EU volledig transparant zijn, en dat dit iets is wat zij niet mogen negeren; K. overwegende dat uit de gendergelijkheidsindex 2015 van het Europees Instituut voor gendergelijkheid (EIGE) blijkt dat de doelstelling van gendergelijkheid in Europa nog lang niet is gerealiseerd; L. overwegende dat een van de meest in het oog springende maatregelen van gendergelijkheid gelijke beloning is; overwegende dat de inspanningen en de resultaten van de EU om een grotere participatie van vrouwen op de arbeidsmarkt en een gelijke mate van economische zelfstandigheid van vrouwen en mannen te bevorderen echter even belangrijk zijn, net zoals het bevorderen van gelijke deelname van vrouwen en mannen aan de besluitvorming, het bestrijden van gendergerelateerd geweld en de bescherming en ondersteuning van slachtoffers, en het bevorderen van gendergelijkheid en de rechten van vrouwen in de hele wereld; M. overwegende dat het VN-actieplatform van Beijing in 1995 opriep tot een genderbewuste aanpak van begrotingsprocedures; Algemene opmerkingen 1. is verheugd over de beoogde mainstreaming van gendergelijkheid overeenkomstig artikel 8 VWEU, als transversale beleidsdoelstelling van de EU-begroting op het gebied van EU-middelen en programma's; 2. betreurt echter het feit dat de politieke inzet van de EU op hoog niveau ten aanzien van gendergelijkheid en -mainstreaming nog niet helemaal tot uitdrukking komt in de begrotingstoewijzing en uitgavenbeslissingen op de beleidsterreinen van de EU als onderdeel van een genderbudgetteringsmethodologie; 3. merkt op dat genderbudgettering deel uitmaakt van een globale strategie inzake gendergelijkheid en benadrukt daarom dat de inzet van EU-instellingen op dat gebied van fundamenteel belang is; betreurt in dit verband dat er geen EU-strategie voor gendergelijkheid is goedgekeurd voor de periode 2016-2020 en verzoekt de Commissie om de status van haar Strategische inzet voor gendergelijkheid 2016-2019 te versterken door deze als mededeling aan te nemen, in aansluiting op de conclusies van de Raad over gendergelijkheid van 16 juni 2016; 4. benadrukt het belang van de bij de budgettering betrokken structuren en processen en de noodzaak om structuren en processen waarvan is gebleken dat ze genderongelijkheid schragen of onbedoeld bevorderen te wijzigen; 5. merkt op dat bewustmaking en opleiding over gendermainstreaming en genderbudgettering nodig zijn om genderbewuste structuren en procedures te ontwikkelen; 6. constateert dat sommige EU-programma's (zoals het Europees Sociaal Fonds (ESF), het programma Rechten, gelijkheid en burgerschap 2014-2020 (REC), Horizon 2020, het instrument voor pretoetredingssteun II (IPA II) op het gebied van humanitaire hulpverlening, het financieringsinstrument voor ontwikkelingssamenwerking (DCI) en het Europees instrument voor de democratie en de mensenrechten (EIDHR)) specifieke maatregelen ten aanzien van gendergelijkheid omvatten, terwijl weer andere programma's (zoals het EU-programma voor werkgelegenheid en sociale innovatie (EaSI), het Fonds voor Europese hulp aan de meest behoeftigen (FEAD), het Europees Fonds voor maritieme zaken en visserij (EFMZV) en het Europees Fonds voor aanpassing aan de globalisering (EFAG)) aan de algemene beginselen van gendergelijkheid refereren, maar dat er al met al maar weinig programma's zijn die daadwerkelijk voorzien in duidelijke doelen, gerichte middelen of systematische tenuitvoerlegging en controle; 7. betreurt dat verschillende programma's gendergelijkheid slechts als een transversale doelstelling hebben, hetgeen niet alleen leidt tot geringere ondersteuning voor genderspecifieke maatregelen, maar het ook vrijwel onmogelijk maakt om de bedragen te schatten die aan gendervraagstukken worden toegewezen (8) ; 8. betreurt dat de meeste door de EU-gefinancierde programma's geen specifieke doelgerichte maatregelen met specifieke begrotingstoewijzingen voor gendergelijkheid hebben; merkt op dat gendergelijkheid in de EU-begrotingstitels als beleidsdoelstelling moet worden erkend en dat daarbij melding moet worden gemaakt van het bedrag dat aan specifieke beleidsdoeleinden en -maatregelen is toegekend, zodat de transparantie ervan verbetert en de genderdoelstellingen niet uit het zicht raken; is bovendien van mening dat bij begrotingscontroletaken moet worden aangegeven in welke mate de EU-begroting en de uitvoering ervan gunstig zijn voor het gendergelijkheidsbeleid of juist een belemmering vormen; 9. betreurt het feit dat instrumenten ten behoeve van gendermainstreaming, zoals genderindicatoren, gendereffectbeoordelingen en genderbudgettering, door de EU- en nationale instellingen zelden worden ingezet ten behoeve van beleidsontwikkeling en -uitvoering; betreurt het huidige gebrek aan volledige genderindicatoren en naar gender uitgesplitste gegevens en benadrukt het feit dat het EIGE genderindicatoren evenals naar gender uitgesplitste gegevens moet verzamelen om een consistent beeld te krijgen van de gevolgen van het EU-beleid voor gendergelijkheid en om de controleerbaarheid van de begroting en besteding van financiële middelen op dit punt te verbeteren; benadrukt de fundamentele rol van het EIGE bij het verbeteren van de gebrekkige samenwerking tussen statistici en beleidsmakers om bewustzijn te creëren over de uitdagingen die zich stellen bij de verzameling van gevoelige gegevens; herhaalt daarom zijn verzoek om de ontwikkeling van indicatoren en statistieken inzake gendervraagstukken door te zetten teneinde de beoordeling van de EU-begroting vanuit een genderperspectief mogelijk te maken en toezicht te kunnen uitoefenen op de genderbudgettering; 10. betreurt het feit dat er, ondanks de gezamenlijke verklaring over gendermainstreaming die bij het MFK is gevoegd, slechts weinig vooruitgang is geboekt op dit gebied; 11. betreurt ten zeerste dat het MFK 2014-2020 geen duidelijke gendergelijkheidsstrategie met specifieke en concrete doelstellingen, streefcijfers en begrotingstoewijzingen heeft opgeleverd; 12. betreurt dat in de mededeling van de Commissie inzake de in september 2016 gepubliceerde tussentijdse evaluatie van het MFK niet wordt gerefereerd aan de tenuitvoerlegging van gendermainstreaming; 13. pleit ervoor om de gendergelijkheidsstrategie en gendermainstreaming op te nemen in het Europees Semester; 14. onderstreept dat transparantie en toegang tot informatie over reële resultaten op het gebied van gendergelijkheid, en niet alleen de tenuitvoerlegging ervan, echte prioriteiten moeten zijn voor de Europese Unie; 15. pleit ervoor ook gendermainstreamingsbepalingen op te nemen in beleidsterreinen die niet meteen in verband worden gebracht met gendergelijkheid, zoals ICT, vervoer, steun aan het bedrijfsleven en investeringen of klimaatverandering; 16. is van mening dat in alle fasen van het begrotingsproces een netwerk van externe deskundigen en organisaties moet worden betrokken om de transparantie en het democratische gehalte ervan te vergroten, met name wanneer het gaat om de toepassing van genderbudgettering; EU-financiering ter ondersteuning van gendergelijkheid op het gebied van werkgelegenheid, sociale zaken en inclusie uit hoofde van de Europese structuur- en investeringsfondsen (ESI-fondsen) 17. wijst erop dat de ESI-fondsen de belangrijkste bron van financiële ondersteuning vormen voor de tenuitvoerlegging van het gendergelijkheidsbeleid in de EU, met name waar het het ESF betreft dat tot doel heeft de volledige integratie van vrouwen in de arbeidsmarkt te bevorderen; benadrukt dat Verordening (EU) nr. 1304/2013 gendermainstreaming tot een verplicht onderdeel maakt van alle fasen van de uit hoofde van het ESF gefinancierde programma's en projecten, met inbegrip van de voorbereidings-, uitvoerings-, controle- en beoordelingsfase; 18. benadrukt de belangrijke rol van openbare diensten bij de bevordering van gendergelijkheid; verzoekt de Commissie en de lidstaten te werken aan de verwezenlijking van de doelstellingen van Barcelona om het evenwicht tussen werk en privéleven voor iedereen haalbaar te maken en daarbij gebruik te maken van de juiste instrumenten en prikkels, met inbegrip van Europese fondsen zoals het ESF, het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling (EFRO) en het Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling (Elfpo), waarbij wordt voorzien in de financiering van de nodige sociale infrastructuur voor goed werkende, betaalbare en toegankelijke voorzieningen voor kinderopvang en zorgvoorzieningen voor andere afhankelijke personen, waaronder ouderen en familieleden met een handicap; wijst erop dat dit zal leiden tot een grotere arbeidsparticipatie van vrouwen en de economische onafhankelijkheid van vrouwen zal bevorderen; 19. betreurt dat vrouwen nog steeds te maken hebben met ongelijkheden in het beroepsleven, zoals een lagere arbeidsparticipatie, de loonkloof, de grotere deelname aan atypisch of deeltijdwerk, lagere pensioenrechten, loopbaanonderbrekingen en minder kansen op promotie; benadrukt het belang van het ESF voor het bieden van financieringsmogelijkheden om discriminatie te bestrijden en gendergelijkheid op het werk te bevorderen; 20. merkt op dat bij de traditionele aanpak van de betaling van sociale uitkeringen geen rekening wordt gehouden met onbetaald werk, zoals kinderopvang en zorg voor ouderen; 21. merkt op dat, volgens het werkdocument van de diensten van de Commissie getiteld "Strategisch engagement voor gendergelijkheid 2016-2019", in de periode 2014-2020 5,85 miljard EUR zal worden besteed aan maatregelen voor het stimuleren van gendergelijkheid, waarvan 1,6 % in het kader van het ESF voor de specifieke investeringsprioriteit "gelijkheid tussen mannen en vrouwen op alle gebieden, met inbegrip van toegang tot de arbeidsmarkt, loopbaanontwikkeling, combineren van werk en privéleven en de bevordering van gelijke beloning voor gelijk werk"; 22. merkt op dat EFRO-financiering steun moet blijven bieden aan investeringen in kinderopvang-, ouderenzorg- en andere openbare en particuliere sociale-infrastructuurvoorzieningen om onder meer een beter evenwicht tussen werk en privéleven te bevorderen; 23. wijst op de belangrijke rol van het Elfpo om de nodige financiering te garanderen voor openbare diensten en sociale infrastructuur in plattelandsgebieden en om de toegang tot land en investeringen voor vrouwen te bevorderen; 24. verzoekt de Commissie nieuwe, doelgerichte acties voor te stellen ter bevordering van de participatie van vrouwen op de arbeidsmarkt, zoals een in het kader van het Elfpo gefinancierd specifiek programma waarmee vrouwelijk ondernemerschap wordt ondersteund; 25. verzoekt de Commissie, de lidstaten en de regionale en lokale overheden gebruik te maken van het potentieel van transversale financieringsmogelijkheden uit hoofde van de ESI-fondsen om projecten ter bevordering van gendergelijkheid te ondersteunen; benadrukt het belang van het partnerschapsbeginsel dat in het kader van de ESI-fondsen wordt toegepast en een positieve bijdrage levert aan gendermainstreaming op lokaal niveau; 26. herinnert aan het belang van de eis om naar gender uitgesplitste indicatoren op te nemen in de monitoring en evaluatie van de operationele programma's zoals vastgesteld in Verordening (EU) nr. 1303/2013 houdende gemeenschappelijke bepalingen inzake de ESI-fondsen, teneinde te beantwoorden aan de gendergelijkheidsdoelstelling in de uitvoeringsfase; 27. betreurt het feit dat het, ondanks het streven om op dit gebied een "standaard" in het leven te roepen, nog niet is gelukt een systematische methode voor de tenuitvoerlegging van gendermainstreaming vast te stellen in het kader van de ESI-fondsen en dat het evenmin is gelukt om doelgerichte acties in verband met een algemene strategie voor gendermainstreaming vast te stellen; roept de Commissie en lidstaten op de middelen ten behoeve van gendergelijkheidsbeoordelingen waar nodig te verhogen en de tenuitvoerlegging van gendermainstreaming te bewaken; 28. herinnert eraan dat voor de ESI-fondsen een ex-antevoorwaarde inzake gender geldt, hetgeen betekent dat er opleidingen voor het betrokken personeel moeten worden georganiseerd en dat de organen die verantwoordelijk zijn voor gendergelijkheid bij de volledige voorbereiding en uitvoering van de programma's moeten worden betrokken; verzoekt de Commissie ervoor te zorgen dat aan deze eisen wordt voldaan; verzoekt om de doeltreffende aanwending van de bestaande permanente organen voor gendergelijkheid op het niveau van de lidstaten; is zeer verheugd over een aantal nationale beste praktijken in dit verband, zoals het Europese praktijkgemeenschapsnetwerk inzake gendermainstreaming (GenderCoP) in Zweden; dringt er bij de lidstaten op aan de onafhankelijkheid en doeltreffendheid van gelijkheidsorganen te garanderen, en hen eveneens toereikende bevoegdheden te verlenen en voldoende middelen te verschaffen om hun belangrijkste taken te vervullen; 29. benadrukt hoe belangrijk het is bijzondere aandacht te besteden en voorrang te verlenen aan ESIF-maatregelen ter ondersteuning van investeringen in onderwijs-, sociale en gezondheidsdiensten en in kinderopvangvoorzieningen, aangezien deze diensten op nationaal, regionaal en lokaal niveau te kampen hebben met afnemende overheidsfinanciering en meer banen zouden kunnen creëren; 30. beveelt aan meer middelen vrij te maken in het kader van het MFK voor sociale infrastructuur, kinderopvang en ouderenzorg; EU-financiering ten behoeve van gendergelijkheid op het gebied van grondrechten, gelijkheid en burgerschap op basis van het programma "Rechten, gelijkheid en burgerschap" voor de periode 2014-2020 31. betreurt dat de begrotingsonderdelen die vallen onder het programma "Rechten, gelijkheid en burgerschap" (REC) voor de periode 2014-2020 niet aangeven welke middelen er precies aan elke doelstelling van het programma worden toegewezen, zodat het heel moeilijk is om na te gaan welke uitgaven er worden gedaan voor gendergelijkheid en de bestrijding van geweld tegen vrouwen; 32. constateert dat, volgens het werkdocument van de diensten van de Commissie getiteld "Strategisch engagement voor gendergelijkheid 2016-2019", de twee doelstellingen die samenhangen met het thema gendergelijkheid en met het Daphne-programma voor het bestrijden van geweld tegen vrouwen, circa 35 % van de fondsen in het kader van het programma "Rechten, gelijkheid en burgerschap" toegewezen hebben gekregen, en dat de totale begroting voor gendergelijkheid op het gebied van grondrechten, gelijkheid en burgerschap op basis van het programma "Rechten, gelijkheid en burgerschap" voor de periode 2014-2020 439,5 miljoen EUR bedraagt; wijst op het feit dat, in vergelijking met de gendergelijkheidsdoelstelling, het grootste deel van de betreffende financiële middelen aan de Daphne-doelstelling zal worden toegewezen; betreurt niettemin dat er voor Daphne geen afzonderlijk begrotingsonderdeel bestaat, en dat terwijl dit momenteel een van de specifieke doelstellingen van het programma "Rechten, gelijkheid en burgerschap" is; benadrukt dat Daphne moet worden voorzien van voldoende financiële steun en dat de zichtbaarheid en het zeer succesvolle profiel ervan moeten worden behouden; 33. benadrukt dat voor de periode 2014-2020 de oproepen in het kader van de Daphne-doelstelling alle vormen van geweld tegen vrouwen en/of kinderen betreffen; constateert dat het grootste deel van de financiële middelen is toegewezen aan het voorkomen en bestrijden van geweld gerelateerd aan schadelijke praktijken (39 %) en aan steun in de vorm van gespecialiseerde dienstverlening voor vrouwen aan slachtoffers van gendergerelateerd geweld, huiselijk geweld of geweld binnen een intieme relatie (24 %); 34. constateert dat de volgende prioriteiten aan bod zijn gekomen in het kader van de gendergelijkheidsdoelstelling: gelijke economische onafhankelijkheid van vrouwen en mannen en het evenwicht tussen werk en privéleven (toewijzing van 44 %); het bevorderen van goede praktijken met betrekking tot genderrollen en het doorbreken van genderstereotypen op het gebied van onderwijs en scholing en op het werk (44 %) en ondersteuning van EU-netwerken die zich bezighouden met gendergelijkheidsthema's (12 %); 35. benadrukt dat de totstandbrenging van het burgerschap niet alleen verband moet houden met de verdediging en uitbreiding van rechten, maar tevens met welvaart en welzijn, onderwijs en opleiding vrij van genderstereotypen, en toegang tot sociale en gezondheidsdiensten, waaronder diensten op het gebied van seksuele en reproductieve gezondheid; 36. betreurt echter dat er minder fondsen beschikbaar zijn voor de specifieke Daphne-doelstelling; wijst erop dat de begrotingskredieten voor vastleggingen voor het Daphne-programma in 2013 18 miljoen EUR bedroegen, tegenover 19,5 miljoen EUR in 2012 en meer dan 20 miljoen EUR in 2011; merkt voorts op dat er in het werkprogramma "Rechten, gelijkheid en burgerschap" voor 2016 slechts werd voorzien in iets meer dan 14 miljoen EUR voor deze doelstelling; 37. vraagt de Commissie bij de opstelling van het jaarlijks werkprogramma eerbied te betonen voor de gepaste en eerlijke verdeling van financiële steun tussen verschillende domeinen die onder de specifieke doelstellingen van het programma "Rechten, gelijkheid en burgerschap" vallen, waarbij rekening wordt gehouden met het niveau van financiering dat reeds in het kader van de vorige programmeringsperiode 2007-2013 werd toegekend; 38. verzoekt de Commissie haar steun aan Europese netwerken die zich bezighouden met gendergelijkheidsthema's te vergroten en daarmee de mogelijkheden voor meer intercollegiaal leren, met name bij subnationale overheden, te vergroten; merkt in het bijzonder op dat er vooral specifieke ondersteuning nodig is om de deelname van vrouwen aan de besluitvorming te bevorderen; 39. vraagt om meer duidelijkheid over de manier waarop de doelstelling inzake de bestrijding van geweld in het kader van het programma "Rechten, gelijkheid en burgerschap" wordt nagestreefd; benadrukt dat het belangrijk is dat financiële steun de basisorganisaties ter plaatse en de lokale en regionale overheden bereikt om een doeltreffende uitvoering van het programma te waarborgen; dringt erop aan dat voorrang wordt verleend aan organisaties die zich bezighouden met het voorkomen van geweld en met steun aan slachtoffers van alle vormen van geweld; 40. erkent de noodzaak om steun te verlenen aan de uitvoering van de bestaande lokale en regionale initiatieven op het gebied van gendergelijkheid, zoals het Europees Handvest voor gelijkheid van vrouwen en mannen op lokaal niveau; 41. roept de Commissie op hogere eisen te stellen aan het verzamelen van naar gender uitgesplitste gegevens voor de tenuitvoerlegging van dit programma als cruciaal element van een doeltreffende beoordeling van de genderbudgettering; EU-financiering ten behoeve van gendergelijkheid op het gebied van onderzoek en innovatie in het kader van Horizon 2020 42. benadrukt het feit dat in het Horizon 2020-programma (hierna "dit programma" genoemd), overeenkomstig de bepalingen van artikel 16 van Verordening (EU) nr. 1291/2013, in alle onderdelen van het werkprogramma een rol is weggelegd voor gendergelijkheid en de genderdimensie in onderzoeksprojecten als transversale kwesties; 43. vraagt aandacht voor de drie gendermainstreamingsdoeleinden in het kader van dit programma, namelijk: het stimuleren van gelijke kansen en genderevenwicht in projectteams; het waarborgen van het genderevenwicht in het besluitvormingsproces; en het integreren van een genderdimensie in onderzoeksinhoud; 44. is verheugd over het feit dat dit programma onderzoeksorganisaties ondersteuning biedt bij de tenuitvoerlegging van gendergelijkheidsplannen; is tevens verheugd over het gezamenlijke project van de Commissie en het EIGE inzake de totstandbrenging van een online-instrument voor gendergelijkheidsplannen op basis waarvan beste praktijken kunnen worden geïdentificeerd en met de relevante belanghebbenden kunnen worden gedeeld; 45. is verheugd over het feit dat kandidaten opleidingen inzake gender en genderstudies als subsidiabele kosten in hun voorstellen kunnen opnemen; 46. is ingenomen met het feit dat genderevenwicht in het personeelsbestand volgens de evaluatiecriteria in dit programma een van de factoren is die bepalend zijn voor de rangorde en dat de manier waarop met de geslachtsspecifieke en/of genderanalyse rekening wordt gehouden in een voorstel door de beoordelaars samen met de andere relevante aspecten van het voorstel wordt geëvalueerd; 47. is verheugd over de specifieke indicatoren die worden gebruikt ter controle van de tenuitvoerlegging van het gendergelijkheidsperspectief in dit programma, evenals over het feit dat met betrekking tot het genderevenwicht voor Horizon 2020 de adviesgroepen in 2014 voor 52 % uit vrouwen bestonden (9) ; 48. is van mening dat een nadere evaluatie is vereist ter beoordeling van de resultaten, mede op basis van specifieke indicatoren, zoals het percentage vrouwelijke deelnemers en vrouwelijke projectcoördinatoren in dit programma, en dat indien nodig aanpassingen van de specifieke maatregelen moeten worden voorgesteld; 49. dringt erop aan dat gendermainstreaming in dit programma verder wordt geïntensiveerd en vraagt met klem om de ontwikkeling van streefcijfers voor gendergelijkheid in strategieën, programma's en projecten in alle stadia van de onderzoekscyclus; 50. roept op tot het hanteren van een onafhankelijke financieringslijn voor genderspecifieke structurele veranderingsprojecten (zoals het programma inzake gendergelijkheid in onderzoek en innovatie (GERI) voor 2014-2016), evenals voor andere gendergelijkheidsthema's in onderzoek en innovatie; 51. is verheugd over het feit dat het zorgen voor gendergelijkheid, zowel in het onderzoeksproces als in de onderzoeksinhoud, een van de doelstellingen van het programma "Science with and for Society" is; is tevens ingenomen met de subsidies voor onderzoeksorganisaties voor de tenuitvoerlegging van gendergelijkheidsplannen en de bevordering van gendergelijkheid in Horizon 2020 en de Europese Onderzoeksruimte; betreurt echter dat er geen specifieke begrotingsonderdelen bestaan voor de in dit programma uiteengezette doelstellingen; Andere programma's en fondsen die specifieke doelstellingen ten aanzien van gendergelijkheid omvatten 52. benadrukt dat natuurrampen grote gevolgen hebben voor infrastructuur in verband met openbare diensten en dat vrouwen derhalve in bijzondere mate worden getroffen; verzoekt de Commissie om in het Solidariteitsfonds van de EU de eis in te voeren dat bij de beoordeling van de gevolgen voor de bevolking een genderbewuste analyse wordt uitgevoerd; 53. constateert dat waar het externe maatregelen en ontwikkelingssamenwerking betreft, het genderactieplan voor de periode 2016-2020 de activiteiten van de EU in derde landen omvat en dat er verschillende instrumenten voor externe bijstand bestaan ter ondersteuning van de gendergelijkheidsdoelstellingen; 54. benadrukt dat vrouwen en meisjes die slachtoffer zijn van gewapende conflicten recht hebben op noodzakelijke medische zorg, onder meer toegang tot anticonceptie, noodanticonceptie en abortus; herinnert eraan dat de humanitaire hulp van de EU de rechten van meisjes en vrouwen moet handhaven in het kader van het internationaal humanitair recht en niet mag vallen onder de beperkingen die worden opgelegd door andere partnerdonoren zoals vermeld in de EU-begroting voor 2016; is ingenomen met de benadering van de EU in dit verband; moedigt de Commissie aan haar standpunt te handhaven; 55. verzoekt de Commissie EU-ontwikkelingsmiddelen te bestemmen voor vrijwillige, moderne diensten op het gebied van gezinsplanning en reproductieve gezondheid, om de financiële deficits te compenseren als gevolg van de door de nieuwe Amerikaanse regering ingestelde "global gag rule" en zo vrouwenlevens te redden, de gezondheid van vrouwen te beschermen en de verspreiding van seksueel overdraagbare infecties te voorkomen; 56. benadrukt dat gendermainstreaming ook tot de basisbeginselen behoort van het onlangs opgerichte Fonds voor asiel, migratie en integratie (AMIF); herhaalt zijn oproep om in het migratie- en asielbeleid rekening te houden met de genderdimensie door ervoor te zorgen dat vrouwen toegang hebben tot een veilig onderkomen, specifieke gezondheidszorg in verband met seksuele en reproductieve gezondheid en rechten en dat er bijzondere aandacht uitgaat naar de specifieke behoeften van kwetsbare personen, zoals vrouwen die slachtoffer zijn geworden van geweld, met inbegrip van seksueel geweld, niet-begeleide minderjarigen en andere risicogroepen, waaronder LGBTI's; 57. vraagt om voor het migratie- en asielbeleid een omvattend pakket EU-brede genderrichtsnoeren vast te stellen met voldoende middelen voor volledige opleidingsprogramma's voor beroepsbeoefenaren die mogelijk in contact komen met vluchtelingen en asielzoekers; benadrukt dat in deze richtsnoeren de genderspecifieke behoeften van vrouwelijke vluchtelingen en de daarmee samenhangende gendergerelateerde schadelijke praktijken, zoals de handel in vrouwen en meisjes, in aanmerking moeten worden genomen; 58. wijst uitdrukkelijk op de nog steeds bestaande problemen van overbevolking in vluchtelingenopvangcentra en de gevolgen hiervan voor de veiligheid van vrouwen; dringt erop aan dat er meer middelen uit het Fonds voor asiel, migratie en integratie worden aangewend om opvangcentra te verbeteren en er afzonderlijke slaapgelegenheid en sanitaire voorzieningen voor vrouwen en mannen in te richten en om de bewoners toegang te bieden tot genderbewuste gezondheidszorg, met inbegrip van pre- en postnatale zorg; 59. is van mening dat de lidstaten moeten worden aangemoedigd meer gebruik te maken van cohesiefondsen, ESI-fondsen en het Fonds voor asiel, migratie en integratie teneinde de integratie van vluchtelingen op de arbeidsmarkt te bevorderen, met bijzondere aandacht voor het feit dat toegankelijke kinderopvang vrouwelijke vluchtelingen in staat stelt zich op de arbeidsmarkt te begeven; 60. vraagt om de hogere financiering en grotere reikwijdte van het Daphne- en het Odysseusprogramma te beoordelen in het licht van een uitbreiding ervan, zodat ze kunnen worden ingezet om de ernstige kwetsbaarheid van vrouwelijke vluchtelingen aan te pakken en meer steun kunnen bieden om deze gendergerelateerde nadelen weg te werken; 61. benadrukt dat andere fondsen zijn gemobiliseerd om steun te bieden in de huidige vluchtelingencrisis, zoals het Fonds voor interne veiligheid (ISF), bijzondere financiële instrumenten zoals het instrument voor noodhulp en andere ad-hocinstrumenten en -subsidies; wijst erop dat het lastig is het gebruik van deze middelen te controleren, met name ten aanzien van het genderperspectief, en roept op tot een gecoördineerd, doeltreffend, transparant en genderbewust gebruik van EU-middelen; 62. dringt aan op het vrijmaken van specifieke financiële middelen ter ondersteuning van gerichte maatregelen om met medewerking van basisorganisaties en lokale en regionale overheden de basisbehoeften, mensenrechten, veiligheid en bescherming van meisjes en vrouwen in de asielzoekers-, migranten- en vluchtelingenpopulatie, met inbegrip van zwangere en oudere vrouwen en LGBTI's, te garanderen; Beleidsaanbevelingen 63. dringt er nogmaals op aan genderbudgettering toe te passen op alle niveaus van de EU-begrotingsprocedure; pleit voor een consistent gebruik van genderbudgettering tijdens de gehele begrotingsprocedure, zodat de begrotingsuitgaven kunnen worden aangewend als een manier om gendergelijkheid te bevorderen; 64. dringt erop aan dat genderbudgettering en gendermainstreaming door middel van krachtige en doeltreffende maatregelen worden geïntegreerd en ten uitvoer worden gelegd in de EU-financieringsprogramma's voor de periode na 2020, opdat de EU-financiering voor maatregelen ter bestrijding van genderdiscriminatie wordt verhoogd, en dat daarbij de volgende aspecten in beschouwing worden genomen: 65. pleit ervoor dat met alle EU-begrotingstitels dezelfde hoge gendergelijkheidsdoelen en gendermainstreamingsnormen worden nagestreefd; 66. pleit ervoor dat de bedragen die worden toegekend voor de diverse op gendergelijkheid gerichte beleidsdoelstellingen en -maatregelen duidelijk worden gespecificeerd teneinde de transparantie en controleerbaarheid te verhogen; 67. merkt op dat gendermainstreaming geen eenmalige exercitie is en dat genderbudgettering een blijvend engagement vereist om zich te verdiepen in gender, met inbegrip van analyses en raadplegingen, en om de begroting aan te passen teneinde rekening te houden met de evoluerende behoeften van vrouwen en mannen, jongens en meisjes; 68. beschouwt de toewijzing in het huidige MFK van 6,17 miljard EUR voor de verwezenlijking van de doelstellingen van het strategisch engagement voor gendergelijkheid als een eerste stap; 69. is van mening dat de tussentijdse evaluatie van het MFK een kans zou zijn geweest om de resultaten die zijn behaald op het gebied van gendergelijkheid uit hoofde van de EU-begroting te optimaliseren, en om deze geoptimaliseerde prestaties aan het publiek te laten zien; 70. betreurt derhalve de beslissing van de Commissie om de kwestie inzake de tenuitvoerlegging van gendermainstreaming niet te behandelen in de tussentijdse evaluatie van het MFK en roept op tot het nemen van specifiekere maatregelen om dit te verhelpen; 71. pleit voor het toepassen van genderspecifieke indicatoren bij de projectselectie, monitoring en evaluatie van alle acties die uit de EU-begroting worden gefinancierd; verzoekt voorts om verplichte gendereffectbeoordelingen als onderdeel van een algemene ex-antevoorwaarde, en om de verzameling van naar gender uitgesplitste gegevens inzake begunstigden en deelnemers; 72. raadt ten zeerste aan naar gender uitgesplitste gegevens toegankelijk te maken voor het publiek om zo de financiële controleerbaarheid en transparantie te waarborgen; 73. pleit voor de overname van de methodologie voor het meten van gendergelijkheid die is gebruikt in het in 2015 door het EIGE gepubliceerde verslag "Gender Equality Index 2015 – Measuring gender equality in the European Union 2005-2012" als basis voor de planning en tenuitvoerlegging van EU-financieringsprogramma's; 74. verzoekt de EU-instellingen en lidstaten om regelmatig voor al het personeel dat zich bezighoudt met beleidsvorming en begrotingsprocedures opleidingsprogramma's en programma's gericht op technische ondersteuning te organiseren op het gebied van instrumenten voor gendermainstreaming; vraagt om het gebruik van genderbudgettering in EU- en nationale strategieën te versterken teneinde de gendergelijkheid doeltreffender te bevorderen; 75. dringt er bij de Commissie op aan om nauwlettend toezicht te houden op de doeltreffendheid van nationale klachteninstanties en -procedures in het kader van de tenuitvoerlegging van de richtlijnen inzake gendergelijkheid; 76. verzoekt de Europese Rekenkamer ook het genderperspectief te hanteren wanneer zij de uitvoering van de begroting van de Unie beoordeelt, zowel in haar aanbevelingen als in haar speciale verslagen, en hierbij aandacht te besteden aan zowel de specifieke doelstellingen van het gendergelijkheidsbeleid van de EU als de horizontale aspecten van dit beleid; vraagt de lidstaten eveneens om de genderdimensie in hun begroting op te nemen teneinde een analyse te kunnen maken van de overheidsprogramma's en -beleidsmaatregelen, hun gevolgen voor de toewijzing van middelen en hun bijdrage tot de gelijkheid van vrouwen en mannen; 77. herhaalt zijn bezorgdheid over het opvallende gebrek aan genderevenwicht bij de leden van de Europese Rekenkamer, waar het verschil met 28 mannen en slechts 3 vrouwen (twee minder dan begin 2016) het grootst is van alle EU-instellingen; verzoekt de Raad vanaf nu en totdat er een aanvaardbaar evenwicht is bereikt, het Parlement bij toekomstige benoemingen twee kandidaten voor te dragen, één man en één vrouw; 78. uit zijn lof over het werk van het Bureau van de Commissaris voor de Mensenrechten in Polen, dat volgens de wet op gelijke behandeling aan het hoofd staat van het gelijkheidsorgaan dat bevoegd is voor de toepassing van gelijke behandeling; uit zijn ernstige bezorgdheid over de recente besnoeiingen op de begroting van die onderdelen van het Bureau van de Commissaris voor de Mensenrechten die zich bezighouden met gendergelijkheid; herinnert eraan dat het nationale orgaan voor gelijkheid moet beschikken over voldoende personele en financiële middelen en dat zijn onafhankelijkheid moet worden geëerbiedigd en gehandhaafd; o o o 79. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad en de Commissie. Het Europees Parlement, – gezien artikel 16 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, – gezien de artikelen 1, 7, 8, 11, 14, 21, 47 en 52 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, – gezien de richtsnoeren voor de reglementering van digitale bestanden met persoonsgegevens, zoals opgenomen in resolutie 45/95 van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties van 14 december 1990, – gezien Verordening (EU) 2016/679 van het Europees Parlement en de Raad van 27 april 2016 betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens en betreffende het vrije verkeer van die gegevens, en tot intrekking van Richtlijn 95/46/EG (algemene verordening gegevensbescherming) (1) , en gezien Richtlijn (EU) 2016/680 van het Europees Parlement en de Raad van 27 april 2016 betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens door bevoegde autoriteiten met het oog op de voorkoming, het onderzoek, de opsporing en de vervolging van strafbare feiten of de tenuitvoerlegging van straffen, en betreffende het vrije verkeer van die gegevens en tot intrekking van Kaderbesluit 2008/977/JBZ van de Raad (2) , – gezien de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de regio's van 6 mei 2015 getiteld "Strategie voor een digitale eengemaakte markt voor Europa" ( COM(2015)0192 ), – gezien het Verdrag van de Raad van Europa van 28 januari 1981 tot bescherming van personen met betrekking tot de geautomatiseerde verwerking van persoonsgegevens (ETS nr. 108) en het aanvullend protocol daarbij van 8 november 2001 (ETS nr. 181) (3) , – gezien aanbeveling nr. CM/Rec(2010)13 van 23 november 2010 van het Comité van Ministers van de Raad van Europa aan de lidstaten tot bescherming van personen met betrekking tot de geautomatiseerde verwerking van persoonsgegevens in het kader van profilering (4) , – gezien advies 7/2015 van de Europese Toezichthouder voor gegevensbescherming van 19 november 2015 getiteld "Meeting the challenges of big data – A call for transparency, user control, data protection by design and accountability" (5) , – gezien advies 8/2016 van de Europese Toezichthouder voor gegevensbescherming van 23 september 2016 getiteld "EDPS Opinion on coherent enforcement of fundamental rights in the age of big data" (6) , – gezien de verklaring van de Groep gegevensbescherming artikel 29 van 16 september 2014 over de impact van de ontwikkeling van big data op de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens in de EU (7) , – gezien artikel 52 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken ( A8-0044/2017 ), A. overwegende dat onder big data de voortdurende verzameling, analyse en vermeerdering op basis van een grote verscheidenheid aan bronnen wordt verstaan van grote hoeveelheden gegevens, met inbegrip van persoonsgegevens, die automatisch worden verwerkt met behulp van computeralgoritmen en geavanceerde technieken voor gegevensverwerking, waarbij zowel opgeslagen als gestreamde gegevens worden gebruikt, met als doel om bepaalde correlaties, trends en patronen te ontdekken (analyse van big data); B. overwegende dat het gebruik van big data in bepaalde gevallen inhoudt dat kunstmatige-intelligentietoepassingen, zoals neurale netwerken en statistische modellen, worden getraind om bepaalde gebeurtenissen en gedragingen te voorspellen; overwegende dat de trainingsgegevens vaak van twijfelachtige kwaliteit en niet neutraal zijn; C. overwegende dat de vooruitgang op het gebied van communicatietechnologie en het wijdverbreide gebruik van elektronische en monitoringapparatuur, sociale media, interactie via het internet en netwerken, met inbegrip van apparaten die informatie doorgeven zonder dat er mensen aan te pas komen, hebben geleid tot de ontwikkeling van enorme, voortdurend in omvang toenemende datasets, die met behulp van geavanceerde verwerkings- en analysetechnieken een ongekend inzicht bieden in het menselijk gedrag, privélevens en onze samenlevingen; D. overwegende dat de inlichtingendiensten van derde landen en lidstaten in toenemende mate vertrouwen op de verwerking en analyse van dergelijke datasets, die hetzij niet onder een rechtskader vallen hetzij, nog recenter, onderworpen zijn aan wetgeving waarover zorgen bestaan dat ze niet in overeenstemming is met het primair en afgeleid recht van de EU, en waarvan die overeenstemming nog moet worden onderzocht; E. overwegende dat op het internet in toenemende mate sprake is van pesten en van geweld tegen vrouwen en dat de kwetsbaarheid van kinderen toeneemt; overwegende dat de Commissie en de lidstaten alle noodzakelijke wettelijke maatregelen moeten nemen om deze fenomenen te bestrijden; F. overwegende dat steeds meer bedrijven, ondernemingen, organen en agentschappen, en gouvernementele en niet-gouvernementele organisaties (alsook de private en overheidssector in het algemeen), politieke leiders, het maatschappelijk middenveld, academici, de academische gemeenschap en de bevolking gebruikmaken van dergelijke datasets en de analyse van big data om het concurrentievermogen te versterken, om innovatie, marktprognoses, politieke campagnes, gerichte reclame, wetenschappelijk onderzoek en beleidsvorming op het gebied van vervoer, belastingen, financiële diensten, "slimme steden", rechtshandhaving, transparantie, volksgezondheid en rampenbestrijding te bevorderen en om, bijvoorbeeld door middel van gerichte communicatie, verkiezingen en verkiezingsuitslagen te beïnvloeden; G. overwegende dat de "big data"-markt groeit omdat de technologie en het proces van gegevensgestuurde besluitvorming steeds meer als een aanvaardbare oplossing worden gezien; overwegende dat er nog geen methode bestaat om de totale impact van big data op een op bewijs gebaseerde manier te beoordelen, maar dat er wel aanwijzingen zijn dat analyses op basis van big data aanzienlijke horizontale gevolgen kunnen hebben in de private en de overheidssector; overwegende dat in de strategie inzake de digitale eengemaakte markt voor Europa van de Commissie wordt erkend dat gegevensgestuurde technologieën, diensten en big data als een katalysator kunnen fungeren voor economische groei, innovatie en digitalisering in de Unie; H. benadrukt dat de analyse van big data op tal van manieren een meerwaarde creëert en dat er veel positieve voorbeelden zijn, die een aanzienlijk potentieel hebben voor burgers, bijvoorbeeld op het gebied van gezondheidszorg, de strijd tegen de klimaatverandering, de vermindering van het energieverbruik, de verbetering van de veiligheid van het vervoer en de totstandbrenging van slimme steden, waarmee wordt bijgedragen tot de optimalisering en doeltreffendheid van bedrijven en tot de verbetering van de arbeidsomstandigheden en de opsporing en bestrijding van fraude; overwegende dat het gebruik van big data een concurrentievoordeel kan opleveren voor wat betreft de besluitvormingsprocessen van Europese bedrijven, terwijl de efficiëntie van de overheidssector kan worden vergroot dankzij een beter inzicht in de diverse niveaus van sociaaleconomische ontwikkelingen; I. overwegende dat het gebruik van big data de genoemde voordelen kan opleveren voor burgers, academici, de academische gemeenschap en de private en overheidssector, maar ook bepaalde risico's inhoudt in verband met de bescherming van de grondrechten, zoals het recht op eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer, gegevensbescherming en gegevensbeveiliging, maar ook het recht op vrijheid van meningsuiting en non-discriminatie, zoals gewaarborgd door het EU-Handvest van de grondrechten en de wetgeving van de Unie; overwegende dat pseudonimiserings- en versleutelingstechnieken de risico's van de analyse van big data kunnen verkleinen en daarom niet alleen een belangrijke rol spelen bij het waarborgen van de persoonlijke levenssfeer van de betrokkene, maar ook bijdragen tot de bevordering van innovatie en economische groei; overwegende dat deze elementen beschouwd moeten worden als onderdeel van de huidige herziening van de e-privacyrichtlijn; J. overwegende dat de alomtegenwoordige sensoren en de uitgebreide routinematige gegevensproductie- en gegevensverwerkingsactiviteiten niet altijd transparant genoeg zijn, waardoor burgers en overheden de processen en het doel van de verzameling, de bundeling, de analyse en het gebruik van persoonsgegevens minder goed kunnen beoordelen; overwegende dat de grenzen tussen persoonsgegevens en niet-persoonsgebonden gegevens door het gebruik van big data merkbaar vervagen, hetgeen ertoe kan leiden dat er nieuwe persoonsgegevens worden gecreëerd; K. overwegende dat de "big data"-sector jaarlijks met 40% groeit, zeven maal sneller dan de IT-markt; overwegende dat de concentratie van grote, door nieuwe technologieën geproduceerde datasets cruciale informatie oplevert voor grote ondernemingen, wat zorgt voor ongeziene verschuivingen in het machtsevenwicht tussen burgers, regeringen en particuliere actoren; overwegende dat een dergelijke concentratie van de macht in handen van ondernemingen monopolies en onrechtmatige praktijken kan bestendigen en een nadelige invloed kan hebben op de consumentenrechten en eerlijke mededinging op de markt; overwegende dat in het kader van het samenvoegen van big data zowel de belangen van natuurlijke personen als de bescherming van de grondrechten nader moeten worden onderzocht; L. overwegende dat big data, als katalysator voor productiviteitsgroei en als manier om burgers betere producten en diensten aan te bieden, over een groot onbenut potentieel beschikken; onderstreept echter dat het wijdverspreide gebruik van slimme apparaten, netwerken en internettoepassingen door burgers, bedrijven en organisaties niet noodzakelijkerwijs betekent dat zij tevreden zijn over de aangeboden producten, maar veeleer dat ze inzien dat deze diensten onmisbaar zijn geworden voor hun leven, communicatie en werk, niettegenstaande het gebrek aan inzicht in de risico's die ze kunnen inhouden voor hun welzijn, veiligheid en rechten; M. overwegende dat onderscheid moet worden gemaakt tussen de kwantiteit en de kwaliteit van gegevens om efficiënt gebruik van big data (algoritmen en andere analyse-instrumenten) te bevorderen; overwegende dat besluitvormingsprocessen en analytische instrumenten die op gegevens en/of procedures van geringe kwaliteit gebaseerd zijn, kunnen resulteren in vertekenende algoritmen, valse correlaties, fouten, het onderschatten van sociale, ethische en rechtsgevolgen, het risico van gebruik van gegevens voor discriminerende of frauduleuze doeleinden en het marginaliseren van de rol die mensen bij deze processen spelen, en tot gebrekkige besluitvormingsprocedures leiden die nadelige gevolgen hebben voor de levens en kansen van burgers, met name gemarginaliseerde groepen, en een negatieve invloed hebben op samenlevingen en ondernemingen; N. overwegende dat transparantie en verantwoordingsplicht voor algoritmen moeten neerkomen op de uitvoering van technische en operationele maatregelen waarmee transparantie, non-discriminatie van geautomatiseerde besluitvorming en waarschijnlijkheidsberekeningen inzake het gedrag van personen worden gewaarborgd; overwegende dat transparantie moet inhouden dat aan personen nuttige informatie over de onderliggende logica, het belang en de verwachte gevolgen moet worden verstrekt; overwegende dat onder meer informatie moet worden verstrekt over de data die voor de training van de analyse van big data worden gebruikt, en dat personen de besluiten die hen aangaan moeten kunnen begrijpen en volgen; O. overwegende dat gegevensanalyse en algoritmen een almaar grotere invloed hebben op de informatie die aan burgers ter beschikking wordt gesteld; overwegende dat deze technieken, als er misbruik van wordt gemaakt, het fundamentele recht op voorlichting, persvrijheid en pluralisme in gevaar kunnen brengen; overwegende dat de publieke-omroepstelsels in de lidstaten rechtstreeks verband houden met de democratische, sociale en culturele behoeften van elke samenleving en met de noodzaak om de media pluralistisch te houden, zoals vermeld in het Protocol betreffende het publieke-omroepstelsel in de lidstaten bij het Verdrag van Amsterdam (11997D/PRO/09); P. overwegende dat de verbreiding van de verwerking en de analyse van gegevens, het grote aantal actoren dat bij de verzameling, opslag, verwerking en uitwisseling van gegevens betrokken is en het met elkaar combineren van grote datasets met persoonsgegevens en niet-persoonsgebonden gegevens die van een grote verscheidenheid aan bronnen afkomstig zijn en voor onbepaalde tijd worden opgeslagen, allen hebben bijgedragen tot de grote onzekerheid die burgers en bedrijven ervaren ten aanzien van de specifieke voorschriften voor de naleving van de huidige EU-wetgeving inzake gegevensbescherming, hoewel ze ook een aanzienlijk potentieel hebben; Q. overwegende dat er een overvloed aan ongestructureerde legacysystemen bestaat, met grote hoeveelheden gegevens die bedrijven in de loop der jaren hebben verzameld en zonder duidelijke gegevensbeheersystemen, die systematisch in overeenstemming moeten worden gebracht met de regelgeving; R. overwegende dat nauwere samenwerking en samenhang tussen verschillende regelgevers, toezichthoudende mededingingsautoriteiten, consumentenbeschermingsautoriteiten en gegevensbeschermingsautoriteiten op nationaal en EU-niveau moeten worden aangemoedigd met het oog op het waarborgen van een samenhangende benadering van en inzicht in de gevolgen van big data voor de grondrechten; overwegende dat de oprichting en verdere ontwikkeling van het "Digital Clearing House" (8) als een vrijwilligersnetwerk van handhavingsautoriteiten, kan bijdragen tot de verbetering van hun werkzaamheden en respectieve handhavingsactiviteiten, de versterking van de synergieën en de bescherming van de rechten en belangen van natuurlijke personen; Algemene overwegingen 1. onderstreept dat burgers, de private en de overheidssector, academici en de academische gemeenschap de mogelijkheden en kansen van big data alleen ten volle kunnen benutten als het publieke vertrouwen in deze technologieën wordt gewaarborgd door middel van strikte handhaving van de grondrechten, naleving van de huidige EU-wetgeving inzake gegevensbescherming en rechtszekerheid voor alle betrokken actoren; benadrukt dat persoonsgegevens uitsluitend mogen worden verwerkt op grond van een van de rechtsgrondslagen van artikel 6 van Verordening (EU) 2016/679; is van mening dat transparantie en een goede informatieverstrekking aan de betrokkenen van essentieel belang zijn om het publieke vertrouwen te versterken en de individuele rechten te beschermen; 2. beklemtoont dat de naleving van de bestaande wetgeving inzake gegevensbescherming, samen met solide wetenschappelijke en ethische normen, cruciaal is om "big data"-oplossingen geloofwaardig en betrouwbaar te maken; benadrukt voorts dat de informatie die door de analyse van big data wordt gegenereerd, geen onpartijdig overzicht van enig onderwerp biedt en niet betrouwbaarder kan zijn dan de onderliggende gegevens; benadrukt dat voorspellende analyses op basis van big data alleen een statistische kans kunnen opleveren en bijgevolg niet altijd precies het gedrag van een persoon kunnen voorspellen; benadrukt daarom dat solide wetenschappelijke en ethische normen van essentieel belang zijn voor het beheren van de gegevensverzameling en voor het beoordelen van de resultaten van een dergelijke analyse; 3. wijst erop dat uit niet-gevoelige informatie ook gevoelige informatie over een persoon kan worden afgeleid, wat de grenzen tussen gevoelige en niet-gevoelige informatie doet vervagen; 4. beklemtoont dat persoonsgegevens, vanwege de gebrekkige kennis en het gebrekkige inzicht van burgers ten aanzien van de aard van big data, op onbedoelde manieren kunnen worden gebruikt; merkt op dat onderwijs over en bewustmaking van de grondrechten van essentieel belang is in de EU; dringt er bij de Europese instellingen en de lidstaten op aan te investeren in digitale geletterdheid en bewustmaking van digitale rechten, privacy en gegevensbescherming bij burgers, met inbegrip van kinderen; beklemtoont dat dit onderwijs er vooral moet voor zorgen dat men de beginselen/logica achter de werking van algoritmen en geautomatiseerde besluitvorming begrijpt en weet hoe ze op een zinvolle manier moeten worden geïnterpreteerd; benadrukt voorts dat moet worden toegewerkt naar een beter begrip van waar en hoe gegevensstromen worden verzameld (door middel van web scraping, door streaminggegevens te combineren met gegevens van sociale netwerken en aangesloten apparaten en deze samen te voegen tot een nieuwe gegevensstroom); Het gebruik van big data voor commerciële doeleinden en in de overheidssector Persoonlijke levenssfeer en gegevensbescherming 5. wijst erop dat de wetgeving van de Unie inzake de bescherming van de persoonlijke levenssfeer en persoonsgegevens, het recht op gelijkheid en non-discriminatie, evenals het recht op voorlichting over de logica die aan geautomatiseerde besluitvorming en profilering ten grondslag ligt en het recht op gerechtelijk beroep, van toepassing zijn op gegevensverwerking als aan deze verwerking pseudonimiserings- en anonimiseringstechnieken voorafgaan of als gebruikmaking van andere dan persoonsgegevens gevolgen zou kunnen hebben voor hetzij de persoonlijke levenssfeer van natuurlijke personen hetzij andere rechten en vrijheden, en tot de stigmatisering van hele bevolkingsgroepen zouden kunnen leiden; 6. beklemtoont dat de digitale interne markt op betrouwbare, snelle netwerken en diensten moet berusten die de fundamentele rechten van de betrokkenen op gegevensbescherming en eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer waarborgen, en tegelijk innovatie en de analyse van big data moet stimuleren, teneinde de juiste omstandigheden en een gelijk speelveld te creëren om de Europese digitale economie een krachtige impuls te geven; 7. wijst voorts op de mogelijkheid tot heridentificatie van natuurlijke personen door verschillende soorten geanonimiseerde gegevens met elkaar in verband te brengen; onderstreept dat de wetgeving van de Unie inzake de bescherming van de persoonlijke levenssfeer en persoonsgegevens alleen van toepassing is op de verwerking van dergelijke gecorreleerde gegevens als een natuurlijke persoon inderdaad heridentificeerbaar is; 8. benadrukt dat bovengenoemde beginselen als een kader moeten dienen voor de besluitvormingsprocedures van de private en overheidssector en andere actoren die gebruikmaken van gegevens; benadrukt dat er aanzienlijk meer transparantie en verantwoordingsplicht voor algoritmen moet worden betracht voor wat betreft de verwerking en de analyse van gegevens door de private en overheidssectoren en alle andere actoren die big data analyseren, als een essentieel instrument om te waarborgen dat de betrokkenen terdege worden geïnformeerd over de verwerking van hun persoonsgegevens; 9. wijst op de fundamentele rol die de Commissie, het Europees Comité voor gegevensbescherming, nationale gegevensbeschermingsautoriteiten en andere onafhankelijke toezichthoudende autoriteiten in de toekomst moeten spelen ten aanzien van de bevordering van de transparantie, eerlijke rechtsbeoordeling en rechtszekerheid in het algemeen en, meer in het bijzonder, ten aanzien van concrete normen ter bescherming van de grondrechten en waarborgen in verband met de verwerking en de analyse van gegevens door de private en overheidssector; beklemtoont dat instanties die toezicht houden op het gedrag in de digitale wereld, nauwer moeten samenwerken en zodoende de synergieën tussen wetgevingskaders voor consumenten, mededingingsautoriteiten en gegevensbeschermingsautoriteiten moeten versterken; wenst dat aan die instanties voldoende middelen en personeel ter beschikking wordt gesteld; erkent voorts dat de noodzaak tot oprichting van een "Digital Clearing House" nader moet worden onderzocht; 10. benadrukt dat de intrinsieke doelstelling van big data moet zijn om vergelijkbare correlaties tot stand te brengen met zo weinig mogelijk persoonsgegevens; benadrukt in dit verband dat de wetenschappelijke wereld, het bedrijfsleven en de overheidssector zich moeten richten op onderzoek en innovatie op het gebied van anonimisering; 11. erkent dat, wanneer persoonsgegevens worden gebruikt in "big data"-toepassingen, de risico's voor de betrokkenen kunnen worden verminderd door pseudonimiserings-, anonimiserings- of versleutelingstechnieken toe te passen op persoonsgegevens; wijst op de voordelen van pseudonimisering, zoals voorzien in de algemene verordening gegevensbescherming, als een passende waarborg; herinnert eraan dat anonimisering een onomkeerbaar proces is waarbij persoonsgegevens niet meer alleen kunnen worden gebruikt om een natuurlijke persoon te identificeren of uit te kiezen; is van mening dat door middel van contractuele verplichtingen moet worden gewaarborgd dat heridentificatie van geanonimiseerde gegevens – door verschillende soorten gegevensbronnen met elkaar in verband te brengen – niet is toegestaan; vraagt de private en overheidssector en andere actoren die bij de analyse van big data zijn betrokken, om deze risico's regelmatig te beoordelen in het licht van nieuwe technologieën en om de geschiktheid van de vastgestelde maatregelen te staven met bewijsstukken; roept de Commissie, het Europees Comité voor gegevensbescherming en andere onafhankelijke toezichthoudende autoriteiten op richtsnoeren op te stellen voor een goede anonimisering van gegevens, teneinde toekomstige gevallen van misbruik van deze maatregelen te voorkomen en toezicht uit te oefenen op praktijken; 12. roept de private en de overheidssector en andere verwerkingsverantwoordelijken op gebruik te maken van de instrumenten waarin de algemene verordening gegevensbescherming voorziet, zoals gedragscodes en certificeringsregelingen, teneinde meer zekerheid te verkrijgen over hun specifieke verplichtingen uit hoofde van de wetgeving van de Unie, en hun praktijken en activiteiten in overeenstemming te brengen met de toepasselijke wettelijke normen en waarborgen van de EU; 13. verzoekt de Commissie en de lidstaten ervoor te zorgen dat gegevensgestuurde technologieën de toegang tot pluralistische media niet beperken of verengen, maar in plaats daarvan mediavrijheid en pluralisme bevorderen; beklemtoont dat samenwerking tussen regeringen, onderwijsinstellingen en mediaorganisaties van cruciaal belang zal zijn om te waarborgen dat digitale mediageletterdheid wordt gestimuleerd en zodoende burgers mondiger te maken en hun recht op informatie en vrijheid van meningsuiting te beschermen; 14. is van oordeel dat de openbaarmaking van persoonsgegevens door de overheid om redenen van openbaar belang, zoals het voorkomen van corruptie, belangenconflicten, belastingfraude en het witwassen van geld, toelaatbaar is in een democratische maatschappij, op voorwaarde dat de gegevens overeenkomstig wettelijk vastgelegde voorwaarden worden verstrekt, dat er passende waarborgen zijn en dat de openbaarmaking noodzakelijk is voor en in verhouding staat tot het beoogde doel; Veiligheid 15. erkent de meerwaarde van de technologische ontwikkeling, die zal bijdragen tot de verbetering van de beveiliging; erkent dat inbreuken op de beveiliging, ongeoorloofde toegang tot gegevens en onrechtmatige gegevenscontrole enkele van de meest urgente risico's zijn met betrekking tot gegevensverwerkingsactiviteiten, zoals technieken voor de verwerking van big data (met name in het kader van het "internet der dingen"), en voor natuurlijke personen een punt van zorg zijn; is van mening dat daadwerkelijke samenwerking en overleg tussen de private en overheidssector, rechtshandhavingsinstanties en onafhankelijke toezichthoudende autoriteiten noodzakelijk zijn om dergelijke bedreigingen het hoofd te bieden; benadrukt in dit verband dat er bijzondere aandacht moet uitgaan naar de beveiliging van systemen voor e-overheid, alsook naar aanvullende juridische maatregelen zoals softwareaansprakelijkheid; 16. is van mening dat het gebruik van eind-tot-eindversleuteling moet worden aangemoedigd en, indien nodig, verplicht moet worden gesteld, in overeenstemming met het beginsel van gegevensbescherming door ontwerp; beveelt aan dat elk toekomstig wetgevingskader aanbieders van encryptie- en communicatiediensten en alle andere organisaties (op elk niveau in de toeleveringsketen) specifiek verbiedt om het gebruik van "backdoors" toe te staan of in de hand te werken; 17. benadrukt dat de toenemende datageneratie en gegevensstromen nieuwe kwetsbaarheden en uitdagingen op het gebied van informatiebeveiliging doen ontstaan; dringt in dit verband aan op het gebruik van "privacy by design" en "privacy by default", het gebruik – in voorkomend geval – van anonimiseringstechieken en verplichte beoordelingen van het effect op de persoonlijke levenssfeer; benadrukt dat dergelijke maatregelen moeten worden toegepast door alle actoren die zich bezighouden met de analyse van big data in de private en overheidssector en door alle andere actoren die met gevoelige informatie werken, zoals advocaten, journalisten en het personeel in de gezondheidszorg, teneinde ervoor te zorgen dat het gebruik van big data niet leidt tot een grotere blootstelling aan risico's op het gebied van informatiebeveiliging; 18. herinnert eraan dat de lidstaten, in overeenstemming met artikel 15 van Richtlijn 2000/31/EG, aan de verleners van transmissie-, opslag- en hostingdiensten geen algemene verplichting mogen opleggen om toe te zien op de informatie die zij doorgeven of opslaan, noch om actief te zoeken naar feiten of omstandigheden die op onwettige activiteiten duiden; herinnert er met name aan dat het Hof van Justitie van de Europese Unie in de zaken C-360/10 en C-70/10 de maatregelen voor "gerichte bewaking" van vrijwel alle gebruikers van de betrokken diensten (internetproviders in het ene geval, sociaal netwerk in het andere geval) heeft verworpen, en heeft gepreciseerd dat elk bevel dat een hostingdienstverlener verplicht tot een algemene surveillance, verboden is; Non-discriminatie 19. benadrukt dat big data, vanwege de datasets en algoritmische systemen die in de verschillende stadia van de verwerking van gegevens worden gebruikt voor beoordelingen of voorspellingen, niet alleen kunnen leiden tot schendingen van de grondrechten van natuurlijke personen, maar ook tot verschillen in behandeling en indirecte discriminatie van groepen mensen met vergelijkbare kenmerken, met name wat betreft eerlijke en gelijke kansen op toegang tot onderwijs en banen, bij de aanwerving of beoordeling van personen of bij de vaststelling van de nieuwe consumptiegewoonten van gebruikers van sociale media; 20. wenst dat de Commissie, de lidstaten en de gegevensbeschermingsautoriteiten algoritmische discriminatie en vertekening in kaart brengen en tot een minimum beperken, en dat zij een sterk en gemeenschappelijk ethisch kader opzetten, zowel voor de transparante verwerking van persoonsgegevens als voor geautomatiseerde besluitvorming, dat kan fungeren als richtsnoer voor gegevensgebruik en de voortdurende handhaving van het Unierecht; 21. verzoekt de Commissie, de lidstaten en de gegevensbeschermingsautoriteiten om niet alleen specifiek de behoefte aan algoritmische transparantie te beoordelen, maar ook de behoefte aan transparantie op het gebied van eventuele vertekeningen van de trainingsgegevens die voor gevolgtrekkingen op basis van big data worden gebruikt; 22. beveelt aan dat bedrijven de representativiteit van de datasets geregeld beoordelen, nagaan of er vertekeningen zijn en strategieën ontwikkelen om deze vertekeningen te verhelpen; wijst erop dat moet worden nagegaan hoe nauwkeurig en zinvol voorspellingen op basis van gegevensanalyse zijn, rekening houdend met ethische bezwaren en billijkheid; Big data voor wetenschappelijke doeleinden 23. benadrukt dat de analyse van big data nuttig kan zijn voor wetenschappelijke ontwikkeling en onderzoek; is van mening dat bij de ontwikkeling en het gebruik van de analyse van big data voor wetenschappelijke doeleinden terdege rekening moet worden gehouden met de fundamentele waarden die in het EU-Handvest van de grondrechten zijn verankerd, en dat de huidige EU-wetgeving inzake gegevensbescherming moet worden nageleefd; 24. herinnert eraan dat volgens de algemene verordening gegevensbescherming de verdere verwerking van persoonsgegevens voor statistische doeleinden alleen geaggregeerde gegevens mag opleveren die niet opnieuw op individuele personen kunnen worden toegepast; Het gebruik van big data voor rechtshandhavingsdoeleinden Persoonlijke levenssfeer en gegevensbescherming 25. herinnert alle actoren die betrokken zijn bij rechtshandhaving en gebruikmaken van de verwerking en de analyse van gegevens, eraan dat Richtlijn (EU) 2016/680 van toepassing is op de verwerking, voor rechtshandhavingsdoeleinden, van persoonsgegevens door de lidstaten; wenst dat de verzameling en verwerking van persoonsgegevens voor rechtshandhavingsdoeleinden toereikend, ter zake dienend en niet bovenmatig zijn, uitgaande van de welbepaalde, uitdrukkelijk omschreven en gerechtvaardigde doeleinden waarvoor ze worden verwerkt; stelt dat het doel en de noodzaak van de verzameling van deze gegevens duidelijk aangetoond moeten worden; stelt dat uitsluitend op geautomatiseerde verwerking gebaseerde besluiten, met inbegrip van profilering, die voor de betrokkene nadelige rechtsgevolgen hebben of hem in aanmerkelijke mate treffen, verboden zijn, tenzij het betrokken besluit is toegestaan krachtens het Unierecht of het lidstatelijke recht dat op de verwerkingsverantwoordelijke van toepassing is, en voorziet in passende waarborgen voor de rechten en vrijheden van de betrokkene, waaronder ten minste het recht op menselijke tussenkomst van de verwerkingsverantwoordelijke; vraagt de Commissie, het Europees Comité voor gegevensbescherming en andere onafhankelijke toezichthoudende autoriteiten om met richtsnoeren, aanbevelingen en beste praktijken te komen, opdat de criteria en de voorwaarden voor besluiten op basis van profilering en het gebruik van big data voor rechtshandhavingsdoeleinden nader worden gespecificeerd; 26. benadrukt hoe belangrijk het is om Richtlijn (EU) 2016/680 na te leven, in het bijzonder wat betreft de beoordeling van de inclusiviteit, juistheid en kwaliteit van gegevens door middel van voorafgaande effectbeoordelingen en audits waarbij rekening wordt gehouden met ethische overwegingen, om ervoor te zorgen dat de natuurlijke personen die gevolgen ondervinden van de besluiten en/of de actoren die betrokken zijn bij de besluitvormingsprocessen, de verzameling of de analyses, patronen en correlaties kunnen begrijpen en betwisten, en om te voorkomen dat bepaalde groepen natuurlijke personen nadelige gevolgen ondervinden; 27. wijst erop dat het vertrouwen van burgers in digitale diensten ernstig kan worden ondermijnd door grootschalige controleactiviteiten door de overheid en door ongerechtvaardigde toegang tot commerciële en andere persoonsgegevens door rechtshandhavingsinstanties; 28. herinnert eraan dat ervan moet worden uitgegaan dat wetgeving die overheidsinstanties algemene toegang geeft tot de inhoud van elektronische communicatie, het fundamentele recht op eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer, zoals gewaarborgd door artikel 7 van het Handvest, in gevaar brengt; 29. beklemtoont dat er richtsnoeren en systemen moeten worden opgenomen in openbare aanbestedingen voor modellen, instrumenten en programma's op basis van big data voor rechtshandhavingsdoeleinden, teneinde ervoor te zorgen dat de onderliggende code vóór de definitieve aankoop door de rechtshandhavingsinstanties zelf op geschiktheid, correctheid en veiligheid kan worden en wordt gecontroleerd, rekening houdend met het feit dat de transparantie en verantwoordingsplicht worden beperkt door propriëtaire software; wijst erop dat sommige vormen van voorspellend politiewerk privacyvriendelijker zijn dan andere, bijvoorbeeld wanneer er probabilistische voorspellingen over plaatsen en gebeurtenissen worden gedaan in plaats van over natuurlijke personen; Veiligheid 30. onderstreept dat het absoluut noodzakelijk is om rechtshandhavingsdatabanken te beschermen tegen inbreuken op de beveiliging en ongeoorloofde toegang, aangezien dit een punt van zorg is voor natuurlijke personen; is derhalve van mening dat dergelijke risico's nopen tot doeltreffende samenwerking en overleg tussen rechtshandhavingsinstanties, de private sector, regeringen en onafhankelijke toezichthoudende autoriteiten; benadrukt dat persoonsgegevens op toereikende wijze moeten worden beschermd, overeenkomstig Verordening (EU) 2016/679 en Richtlijn (EU) 2016/680, en dat kwetsbaarheden met behulp van beveiligde en gedecentraliseerde databankarchitecturen moeten worden geminimaliseerd; Non-discriminatie 31. waarschuwt dat, vanwege de inmenging in het leven en de rechten van burgers door rechtshandhavingsautoriteiten, onder meer door middel van de verwerking en analyse van gegevens, maximale voorzichtigheid is geboden om onwettige discriminatie te voorkomen en te verhinderen dat een persoon of een groep personen op grond van ras, huidskleur, etnische of sociale afkomst, genetische kenmerken, taal, godsdienst of overtuiging, politieke of andere denkbeelden, vermogen, geboorte, handicap, leeftijd, geslacht, genderexpressie, genderidentiteit, seksuele gerichtheid, verblijfsstatus, gezondheid of het behoren tot een nationale minderheid die vaak wordt geconfronteerd met etnische profilering of streng politieoptreden, maar ook natuurlijke personen die bij toeval bepaalde kenmerken vertonen, erdoor getroffen worden; wenst dat zowel de frontlinemedewerkers die gegevens verzamelen als de gebruikers van de uit de gegevensanalyse verkregen inlichtingen naar behoren worden opgeleid; 32. verzoekt dat de rechtshandhavingsinstanties van lidstaten die gebruikmaken van de analyse van gegevens hierbij de hoogste ethische normen in acht nemen en ervoor zorgen dat gedurende de verschillende fasen van de besluitvorming menselijke tussenkomst en verantwoordingsplicht worden gewaarborgd, niet alleen om de representativiteit, juistheid en kwaliteit van de gegevens te beoordelen maar ook om de juistheid te beoordelen van elke beslissing die op basis van de desbetreffende gegevens wordt genomen; o o o 33. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad en de Commissie. Het Europees Parlement, – gezien de artikelen 13 en 43 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU), – gezien Richtlĳn 2008/120/EG van de Raad van 18 december 2008 tot vaststelling van minimumnormen voor de bescherming van varkens, – gezien Richtlijn 2008/119/EG van de Raad van 18 december 2008 tot vaststelling van minimumnormen ter bescherming van kalveren, – gezien Richtlijn 1999/74/EG van de Raad van 19 juli 1999 tot vaststelling van minimumnormen voor de bescherming van legkippen, – gezien Richtlijn 2007/43/EG van de Raad van 28 juni 2007 tot vaststelling van minimumvoorschriften voor de bescherming van vleeskuikens; – gezien Richtlijn 98/58/EG van de Raad van 20 juli 1998 inzake de bescherming van voor landbouwdoeleinden gehouden dieren, – gezien de in maart 2016 verschenen speciale Eurobarometer 442 – "De houding van Europeanen ten aanzien van dierenwelzijn", – gezien het wetenschappelijk advies van de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA) van 12 januari 2011 inzake het welzijn van dieren tijdens het vervoer, – gezien het wetenschappelijk advies van de EFSA van 11 oktober 2005 over de gevolgen van de huidige huisvesting en de houderijpraktijken voor de gezondheid en het welzijn van tamme konijnen, – gezien hoofdstuk 7.5 van de gezondheidscode voor landdieren (Terrestrial Animal Health Code) van de Wereldorganisatie voor diergezondheid (OIE): 'Het slachten van dieren', – gezien de aanbevelingen voor het welzijn van konijnen, opgesteld door de regering van het VK, – gezien artikel 52 van zijn Reglement, – gezien het verslag van de Commissie landbouw en plattelandsontwikkeling ( A8‑0011/2017 ), A. overwegende dat konijnen in aantallen de op drie na meest gefokte dieren ter wereld zijn en de op één na meest gefokte soort in de EU; B. overwegende dat de Europese fokkers hoge normen inzake de gezondheid en het welzijn van dieren moeten naleven die niet altijd verplicht zijn in derde landen waaruit de EU slachtvee importeert; C. overwegende dat consumenten steeds meer aandacht hebben voor de omstandigheden waarin dieren worden gefokt; D. overwegende dat de konijnenhouderij ernstig te lijden heeft onder de dalende vleesconsumptie in de EU en de economische crisis in de landbouwsector, en dat de verkoopprijzen op drie jaar tijd met ongeveer 20 % zijn gedaald terwijl de productiekosten gelijk zijn gebleven; E. overwegende dat rekening moet worden gehouden met de voedingswaarde van konijnenvlees en de rol die de productie ervan speelt in familiebedrijven, waarin veel vrouwen aan de slag zijn, in veel plattelandsgebieden waar nauwelijks mogelijkheden tot diversifiëring van de veeteelt bestaan; F. overwegende dat met het welzijn van de landbouwers evenzeer rekening moet worden gehouden als met het dierenwelzijn; G. overwegende dat de meerderheid van de konijnen gefokt wordt voor de vleesproductie, waarbij jaarlijks meer dan 340 miljoen konijnen worden geslacht om hun vlees; overwegende dat de konijnenhouderij minder dan 1 % van de dierlijke eindproductie van de EU vertegenwoordigt; H. overwegende dat de konijnenhouderij in de EU steeds verder achteruitgaat en dat de cijfers voor 2016 op een productiedaling van 4,7 % wijzen omdat konijnenvlees steeds minder populair is bij de consument; overwegende dat de konijnenhouderij op de wereldmarkt opereert en geen rechtstreekse steun ontvangt, noch gebruik kan maken van marktinterventies in het kader van de eerste pijler van het gemeenschappelijk landbouwbeleid; I. overwegende dat de EU een negatieve handelsbalans heeft met China voor wat betreft konijnenvlees; overwegende dat het in de EU ingevoerde konijnenvlees voor 99 % afkomstig is uit China; overwegende dat de Chinese producenten de EU-fokkers uit de markt zullen prijzen als er geen maatregelen worden genomen, met alle negatieve gevolgen voor het dierenwelzijn van dien; J. overwegende dat het belangrijk en noodzakelijk is ervoor te zorgen dat de konijnenhouderij winstgevend is en blijft, zodat zij blijft bijdragen aan het behoud van de maatschappelijke structuur en de werkgelegenheid, met name voor vrouwen, in plattelandsgebieden waar geen andere productievormen mogelijk zijn, alsook de consument gevarieerde en hoogwaardige voeding aan te bieden; K. overwegende dat de EU 's werelds grootste konijnenproducent is, vóór Azië en met name China, dat met een productie van 417 000 ton geslachte dieren de grootste exporteur is; L. overwegende dat konijnenhouders en de hele sector er belang bij hebben dat het fokken van konijnen overeenkomstig het Europese productiemodel blijft voldoen aan de hoogste normen ter wereld inzake voedselveiligheid, diergezondheid en dierenwelzijn, en milieubescherming; M. overwegende dat de Europese konijnenhouderij op het naast elkaar bestaan van verschillende productiesystemen berust, en dat de konijnenhouderij voor veel kleine landbouwbedrijven in alle regio's een belangrijk middel vormt om hun inkomsten te diversifiëren; N. overwegende dat konijnenvlees, met een gemiddelde consumptie van 1,7 kg per inwoner, een van de minst geconsumeerde vleessoorten in de Unie is (tussen 1 % en 2 % van de totale vleesconsumptie); O. overwegende dat er ernstige bezorgdheid heerst over het geringe welzijn, de hoge stress en de hoge sterfte- en ziektecijfers onder gefokte konijnen in Europa, zoals de EFSA al in 2005 constateerde; overwegende dat de huisvesting, de voeding, de genetica, de gezondheidsaspecten of de verbetering van het welbevinden van konijnen die voor landbouwdoeleinden worden gehouden belangrijke aandachtspunten zijn onder belanghebbenden bij de konijnenhouderij, met name wat betreft het behoud van de diergezondheid en het dierenwelzijn; P. overwegende dat de meerderheid van de konijnen in de EU sinds hun domesticatie gewoonlijk wordt gehouden in batterijkooien, waarvan de specificaties van land tot land uiteen kunnen lopen, hetgeen vaak het geval is; Q. overwegende dat het konijn, net als andere soorten die met de mens samenleven, aspecten van zijn natuurlijke gedrag behoudt, en dat er daarom nader onderzoek moet worden verricht naar maatregelen en voorwaarden die gedurende de fok kunnen worden doorgevoerd zodat konijnen hun natuurlijke gedrag zo veel mogelijk kunnen behouden, voor zover dit hun eigen gezondheid ten goede komt; R. overwegende dat de intensieve fokkerij gebruikmaakt van vroeg en snel groeiende konijnensoorten – voorheen vleeskonijnen genoemd – met name commerciële hybriden die in industriële fokkerijen worden gebruikt voor de productie van slachtdieren; S. overwegende dat biologische productiesystemen, waar slachtkonijnen in groepshokken worden gehouden van waaruit zij toegang hebben tot een kleine weide en over het algemeen over meer ruimte beschikken, een mogelijk alternatief zijn voor de batterijfokkerij, hoewel dergelijke groepshuisvestingssystemen tot problemen kunnen leiden als gevolg van negatieve sociale interactie tussen en agressiviteit onder de dieren, hetgeen kan leiden tot verwondingen met gevolgen voor hun gezondheid en welzijn, en tot een toename van ziekten die worden overgebracht langs fecaal-orale weg; T. overwegende dat in bepaalde nationale regels voor biologische productie wordt bepleit konijnen in groepshokken te houden van waaruit zij toegang hebben tot een kleine weide bij de bodem van het hok; U. overwegende dat net als bij andere soorten, zoals pluimvee, onderzoek kan worden gedaan naar alternatieve productiesystemen, waaronder biologische productiesystemen, die de consument een ruimer assortiment levensmiddelen kunnen bieden en tot dusver slechts in beperkte mate ontwikkeld zijn; V. overwegende dat gezien het bovenstaande nader onderzoek moet worden verricht naar de uitdagingen en mogelijkheden van groepshuisvestingssystemen; W. overwegende dat het geringe economische belang van deze sector in de EU niet bevorderlijk is voor onderzoek en innovatie ter verbetering van de gezondheid en het welzijn van konijnen; X. overwegende dat er in de EU minimumnormen bestaan voor de bescherming van varkens (1) , kalveren (2) , legkippen (3) en vleeskippen (4) , alsmede de algemene richtlijn van de Raad inzake de bescherming van voor landbouwdoeleinden gehouden dieren (5) , maar dat er geen specifieke EU-wetgeving bestaat inzake minimumnormen voor de bescherming van gefokte konijnen; overwegende dat steeds meer consumenten en burgers in de hele EU om regelgeving en meer welzijn voor gefokte konijnen vragen; Y. overwegende dat op grond van Richtlijn 1999/74/EG sinds 2012 een verbod geldt op het houden van legkippen in conventionele kooien, dat grotendeels ook met succes in de lidstaten is omgezet; Z. overwegende dat enkele lidstaten al nationale wetgeving en wettelijke vereisten voor het fokken van konijnen hebben vastgesteld en richtsnoeren betreffende goede praktijken hebben ontwikkeld in samenwerking met de sector; overwegende dat Oostenrijk in 2012 het houden van vleeskonijnen in kooien heeft verboden en dat in België bij wet is bepaald dat batterijkooien vóór 2025 moeten worden afgeschaft en vervangen door parksystemen; AA. overwegende dat in de Europese dierenwelzijnsstrategie werd gesteld dat de bestaande regelgeving volledig ten uitvoer moet worden gelegd alvorens meer wetgeving in te voeren, en dat de ontwikkeling van richtsnoeren betreffende goede praktijken moet worden bevorderd; AB. overwegende dat, gezien de vereiste transitie naar alternatieve productiesystemen en gezien het beperkte economisch gewicht van de konijnenfokkerij binnen de Europese dierlijke productie, de lidstaten en de Commissie aangemoedigd moeten worden om nader onderzoek te doen naar de gezondheid, het welzijn, het fokken, de huisvesting, de voeding, het gedrag en de verdoving van het konijn; AC. overwegende dat in het wetenschappelijk advies van de EFSA van 2005 over de huisvestings- en de houderijsystemen voor gefokte konijnenj wordt aanbevolen de kooien groter te maken, minder groeiende dieren in één kooi te zetten en therapeutische maatregelen te treffen, waaronder het gebruik van additieven om ziektes tegen te gaan; AD. overwegende dat de aanbevelingen van de gezondheidscode voor landdieren (Terrestrial Animal Health Code) van de OIE over het slachten van dieren, met inbegrip van verdovingsmethoden en kenniseisen voor slachters, ook voor konijnen gelden; AE. overwegende dat artikel 3 van Richtlijn 98/58/EG van de Raad inzake dierenwelzijn voorschrijft dat "alle passende maatregelen” moeten worden getroffen om het welzijn van dieren te verzekeren, terwijl in artikel 4 normen worden vastgesteld voor het houden van dieren op basis van "ervaring of wetenschappelijk onderzoek", wat ook de door de EFSA en de OIE vastgestelde normen omvat; Algemene opmerkingen 1. merkt op dat konijnen in de EU doorgaans gefokt worden in conventionele niet-aangepaste kooien – een kale omgeving waar slechts een drink- en voederbak staan – die niet voldoen aan de eisen inzake optimale fokkerij overeenkomstig de recentste wetenschappelijke inzichten; wijst er tevens op dat konijnen soms uitsluitend korrels te eten krijgen en geen toegang hebben tot vezels, en dat zij abnormaal gedrag kunnen gaan vertonen vanwege de beperkte ruimte in de kale, draadgazen kooien; 2. merkt op dat nader wetenschappelijk onderzoek naar huisvestingssystemen noodzakelijk is, dat de hygiëne kan bevorderen en het risico op ziekten en infecties bij de dieren kan beperken; 3. onderkent dat alternatieven voor het in kooien fokken van konijnen met succes worden doorgevoerd, bijvoorbeeld het fokken in openluchtparken of hokken, waarbij gras als hoofdvoedsel dient, die het comfort en het welzijn van gefokte konijnen verhogen; is van mening dat alternatieve systemen moeten worden ontwikkeld, verbeterd en bevorderd, waarbij onderkend wordt dat de vraag naar konijnenvlees afkomstig uit dergelijke systemen tot op zekere hoogte beperkt kan zijn doordat de hogere productiekosten worden doorberekend in de door de consument betaalde prijs; 4. moedigt het gebruik van collectieve parksystemen voor konijnen aan omdat zij er meer leefruimte hebben, meer sociaal gedrag kunnen vertonen en meer kunnen bewegen; wijst erop dat het gebruik van collectieve parksystemen het welzijn van gefokte konijnen verhoogt omdat zij zo een leven kunnen leiden dat meer op hun natuurlijke staat lijkt; benadrukt dat diergezondheid ook afhangt van twee belangrijke fokpraktijken, namelijk de omgevingsomstandigheden van de gebouwen en de ontwikkeling van adequate praktijken op het gebied van houderij, bioveiligheid en beheer; 5. verzoekt de lidstaten en de Commissie nader onderzoek te doen om vast te kunnen stellen wat de beste huisvestingssystemen zijn voor de verhoging van het dierenwelzijn in de verschillende houderijtypen, zodat binnen de houderijen verbeteringen kunnen worden doorgevoerd en tegelijkertijd hun duurzaamheid wordt gewaarborgd; 6. benadrukt dat al het konijnenvlees op de EU-markt, ook als het wordt ingevoerd uit derde landen, aan hoge voedselveiligheids- en kwaliteitsnormen en criteria inzake dierenwelzĳn moet voldoen; wijst nadrukkelijk op het gevaar van oneerlijke concurrentie van derde landen als voor importproducten niet dezelfde normen en criteria gelden; 7. verzoekt de Commissie en de lidstaten de kwaliteit en veiligheid van ingevoerd konijnenvlees te beschermen door grondige controles en inspecties te verrichten bij binnenkomst in de Unie; 8. is ingenomen met de oprichting van het Europees platform voor dierenwelzijn en verzoekt de Commissie en de lidstaten gedragscodes voor het fokken van konijnen uit te wisselen en onder de aandacht te brengen; Het fokken van konijnen 9. benadrukt dat de konijnenfokkerij in Europa sterk geïntensiveerd is, ook al lopen de omstandigheden waaronder konijnen worden gefokt en gehouden uiteen omdat zij voor verschillende doeleinden worden gefokt en consumenten al naar gelang de markt en de EU-lidstaat verschillende wensen hebben; 10. wijst erop dat de grootte van de kooi varieert al naar gelang de leeftijd en het gewicht van de dieren en dat dit van invloed is op bewegingen zoals uitgestrekt liggen, zitten en staan met gespitste oren (een alerte houding die typerend is voor de soort), zich oprichten, zich gemakkelijk omdraaien en hippen; onderstreept dat dit gebrek aan beweging tevens kan leiden tot verzwakte botten, stereotype gedrag of voetkwetsuren; 11. benadrukt dat de huisvestingssystemen mettertijd verbeterd zijn door het aanbrengen van nieuwe voorzieningen, zoals voetmatjes, om voetkwetsuren te verminderen en het welzijn te verhogen; merkt evenwel op dat sommige oudere typen van de gebruikte kooien een constructievorm kunnen hebben die uit hedendaags oogpunt ongeschikt is; 12. wijst er met bezorgdheid op dat gefokte konijnen wezenlijk meer aandoeningen hebben en hun sterftecijfer hoog is, onder meer vanwege meer parasitaire besmettingen (coccidiose, oxyuriosis, enz.) en verdenking op infectieziekten zoals VHD en myxomatose; 13. wijst erop dat de EFSA in 2005 geconcludeerd heeft dat het sterfte- en ziektecijfer onder gefokte konijnen aanzienlijk hoger leek te zijn dan onder andere gefokte diersoorten als gevolg van infecties van de ingewanden en luchtwegen en voortplantingsproblemen; wijst er tegelijkertijd op dat in hetzelfde EFSA-verslag is gewaarschuwd voor de grotere gezondheidsrisico's die konijnen lopen als ze op de bodem in plaats van in kooien worden gehouden, met name vanwege coccidiose en parasitaire besmettingen; 14. is ingenomen met de vooruitgang die veel fokkers hebben geboekt door in de constructie van de huisvestingssystemen verbeteringen aan te brengen in overeenstemming met de aanbevelingen van de EFSA; toont zich evenwel bezorgd over het gebrek aan behandelingen en onderzoek om ziekten onder gefokte konijnen te bestrijden; Het fokken van konijnen 15. geeft uitdrukking aan zijn bezorgdheid over het feit dat konijnen die in de EU worden gefokt en vetgemest met het oog op vleesproductie en die in ouderwetse kooien worden gehouden welke niet voldoen aan de moderne vereisten op het gebied van fokken, een ruimte tot hun beschikking hebben die per konijn geringer is dan twee gewone A4‑vellen papier; 16. wijst erop dat konijnen extreem gevoelige dieren zijn die kunnen kampen met een grote hoeveelheid door ongeschikte fokomstandigheden veroorzaakte welzijnsproblemen en ziekten, waaronder dodelijke virussen, aandoeningen aan de luchtwegen en voetzoolaandoeningen veroorzaakt door het zitten op kooivloeren van draadgaas; 17. wijst erop dat konijnenfokkers en dierenartsen over weinig therapeutische middelen beschikken om de gezondheidsproblemen die zich voordoen te bestrijden, en dat er meer moet worden gedaan aan het uitblijvende onderzoek en het gebrek aan investeringen in geneesmiddelen voor beperkte toepassingen en de behandeling van kleine diersoorten; 18. wijst erop dat voeding heel belangrijk is voor het welzijn en de gezondheid van dieren en dat konijnen daarom altijd toegang moeten hebben tot evenwichtige voeding met de juiste doses vezels; 19. merkt niettemin op dat de gezondheidsrisico’s beperkt zijn dankzij zeer strenge EU‑gezondheidsvoorschriften en benadrukt dat zieke dieren op grond van de vigerende wetgeving (Richtlijn 98/58/EG) onmiddellijk een medische behandeling moeten krijgen en tijdens hun herstel afgezonderd moeten worden, of zo nodig geëuthanaseerd; 20. onderkent hoe belangrijk het is om mensen die te maken hebben met alle aspecten van de behandeling van dieren cursussen op het gebied van het fokken van konijnen aan te bieden alsook op betrouwbare technische en wetenschappelijke analyses gebaseerde gidsen voor goede praktijken, zodat zij hun resultaten kunnen verbeteren en een beter begrip krijgen van de relevante vereisten op het gebied van dierenwelzijn, waarmee onnodig lijden van de dieren vermeden kan worden; 21. wijst erop dat gespeende mestkonijnen en voedsters die worden gehouden in collectieve parksystemen, waar lampreien doorgaans beschikken over 750 cm² per konijn en voedsters over 800 cm² per konijn, meer ruimte hebben voor beweging, sociale interactie en spel, waarbij plateaus in collectieve parksystemen het konijnen mogelijk maken agressors uit de weg te gaan, en deze systemen tevens voorzien in aparte huisvesting voor voedsters die een nestje zogen; 22. beseft dat deze systemen voor de fokkers aanzienlijke kosten met zich meebrengt, waarmee rekening moet worden gehouden door fokkers die voor dit foksysteem kiezen, financieel te steunen; verzoekt de Commissie om in de toekomstige EU-begrotingen steun voor de konijnenhouderij beschikbaar te stellen; wijst erop dat in het kader van de programma’s voor plattelandsontwikkeling steun beschikbaar is voor fokkers die maatregelen doorvoeren ter verhoging van het welzijn van konijnen; 23. wijst erop dat alle verplichte maatregelen die worden ingevoerd, gepaard moeten gaan met voldoende begrotingsmiddelen ter ondersteuning van de konijnenfokkers; is voorts van mening dat er een specifieke begrotingslijn moet komen om de consumptie van konijnenvlees te bevorderen; 24. benadrukt dat meer onderzoek naar groepshuisvesting van voedsters het welzijn van deze dieren ten goede zou komen, met name onderzoek naar de tijd gedurende welke zij afzonderlijk gehuisvest moeten blĳven en wanneer zij weer teruggeplaatst kunnen worden in de groep; 25. adviseert voor de fok bestemde rammen die ouder zijn dan 12 weken in welk systeem dan ook altijd apart te huisvesten vanwege agressieproblemen; Transport en slacht 26. wijst erop dat transport een stressvolle ervaring voor konijnen is; onderstreept dat konijnen voor het transport over lange afstand gevoederd en gedrenkt moeten worden en tijdens de reis moeten beschikken over voldoende voeder, water en ruimte, en dat de transporttijden zo beperkt mogelijk moeten zijn vanwege de gevoeligheid van deze diersoort; benadrukt dat er zeer uiteenlopende stressfactoren bestaan die het welzijn van de dieren aantasten, zoals hitte, verhongering, uitdroging, pijn en trauma's, kou, kinetose en angst; 27. benadrukt dat het welzijn van gefokte konijnen tijdens het transport en bij het slachten afhangt van de handelwijze en methodes van fokkers, vervoerders en slachthuispersoneel, alsook van de transportlogistiek; verzoekt de Commissie de tenuitvoerlegging en handhaving van de toepasselijke EU-wetgeving te monitoren, met name Verordening (EG) nr. 1/2005 van de Raad betreffende de bescherming van dieren tijdens het vervoer; 28. benadrukt dat konijnen volledig moeten worden verdoofd voordat ze worden geslacht, om ervoor te zorgen dat ze niet lijden en geen pijn of stress hebben; herinnert eraan dat geslacht moet worden zonder het risico dat het verdoofde dier weer bij kennis komt, overeenkomstig Verordening (EG) nr. 1099/2009 van de Raad inzake de bescherming van dieren bij het doden; wijst erop dat de ontwikkeling van praktisch onderzoek naar verdovingstechnieken die worden gebruikt bij andere diersoorten het mogelijk zou maken op konijnen afgestemde elektrische of andere verdovingsmethodes vast te stellen, zoals verdoving met een gasmengsel, die wellicht commercieel haalbaar en humaner zijn; Antimicrobiële resistentie 29. erkent de inspanningen van de Europese producenten om het gebruik van antibiotica in de konijnenhouderij terug te dringen; benadrukt dat het wijdverbreide gebruik van antibiotica in de konijnenfokkerij, met name in intensieve houderijtypes, kan leiden tot een hogere antimicrobiële resistentie; 30. merkt op dat het grootschalige gebruik van antibiotica kan leiden tot een toename van antimicrobiële resistentie, waardoor het van cruciaal belang is om antibiotica verantwoorder te gaan gebruiken; is van mening dat de konijnenhouderij een onderdeel van deze situatie vormt, evenals andere sectoren die dierlijke producten voortbrengen, en dat ook de konijnenhouderij aanzienlijke inspanningen moet leveren ter bevordering van verantwoordelijk gebruik van antibiotica om ervoor te zorgen dat ze doeltreffend blijven en om antimicrobiële resistentie te voorkomen; 31. benadrukt dat de lidstaten moeten worden aangemoedigd om de conventionele batterijkooien in de hele EU geleidelijk af te schaffen en tegelijkertijd economisch levensvatbare verrijkte houderijsystemen te bevorderen, zodat in alle houderijsystemen hoge normen op het gebied van hygiëne gehaald en gehandhaafd worden, met name door de ontwikkeling van preventieve maatregelen en gerichte controles; 32. onderstreept dat antibiotica uitsluitend gebruikt moeten worden voor behandelingsdoeleinden, waarna vóór het slachten een passende wachttijd moet volgen overeenkomstig Verordening (EG) nr. 470/2009 van het Europees Parlement en de Raad inzake grenswaarden voor residuen van farmacologisch werkzame stoffen in levensmiddelen van dierlijke oorsprong, zodat de veiligheid van konijnenvlees gegarandeerd kan worden; 33. benadrukt dat het terugdringen van het antibioticagebruik, en de positieve impact die dat zal hebben op de volksgezondheid, alleen mogelijk is als er meer nadruk wordt gelegd op het beheer van en het toezicht op konijnenhouderijen; Conclusie 34. moedigt de Commissie aan om in het licht van het grote aantal konijnen dat in de EU wordt gefokt en geslacht en van de ernstige gevolgen voor het dierenwelzijn van de thans gebruikte systemen voor het houden van konijnen, een stappenplan op te stellen voor financieel duurzame minimumnormen voor de bescherming van gefokte konijnen; benadrukt dat in dit stappenplan meetbare streefdoelen en een verplichting tot regelmatige verslaggeving moeten zijn opgenomen, en dat het stappenplan, in chronologische volgorde, ten minste het volgende moet bevatten: 35. verzoekt de Commissie wetenschappelijk bewijs en conclusies als uitgangspunt te nemen wanneer zij maatregelen voorstelt inzake huisvestingsvereisten voor voedsters en vleeskonijnen, en daarbij voldoende rekening te houden met de biologische behoeften van de dieren en hun soortspecifieke gedrag; 36. is van mening dat de voorschriften van de artikelen 3 en 4 van Richtlijn 98/58/EG inzake "alle passende maatregelen" die moeten worden genomen ten behoeve van het welzijn van dieren en de vaststelling van normen op grond van "ervaring of wetenschappelijk onderzoek" moeten worden aangewend om de wetenschappelijke aanbevelingen van de EFSA en de OIE te handhaven; 37. wijst op de noodzaak een evenwicht te vinden tussen de verschillende aspecten waarmee rekening moet worden gehouden, namelijk dierenwelzijn en diergezondheid, de financiële situatie en de arbeidsomstandigheden van konijnenhouders, duurzaamheid van de productie, gevolgen voor het milieu en consumentenbescherming; merkt op dat eveneens moet worden gekeken naar de behoefte van de consument aan betaalbaar en kwalitatief hoogwaardig konijnenvlees; 38. onderstreept dat het GLB tot doel heeft om landbouwproducten en levensmiddelen aan consumenten in de hele EU te leveren en daarbij rekening te houden met hun behoeften en wensen op het gebied van gezonde en hoogwaardige landbouwproducten en levensmiddelen tegen betaalbare prijzen; 39. moedigt de lidstaten en de sector aan om duidelijke systemen te ontwikkelen voor de etikettering van producten en daarbij gebruik te maken van de etiketteringsregelingen die zijn vastgelegd in hoofdstuk V van Verordening (EU) nr. 1169/2011 van het Europees Parlement en de Raad betreffende de verstrekking van voedselinformatie aan consumenten, zodat kan worden toegezien op meer transparantie op de markt, de naleving van kwaliteitsnormen en de bescherming van de gezondheid van consumenten, en consumenten in staat worden gesteld geïnformeerde en transparante keuzes te maken wanneer zij producten kopen, waarbij tegelijkertijd de herkomst van het product duidelijk vermeld wordt en het product bijgevolg beschermd is tegen oneerlijke concurrentie; 40. onderstreept dat alle bestaande regelgeving op EU-niveau geharmoniseerd moet worden; benadrukt dat het uitwisselen van informatie met het oog op het opstellen van gidsen voor goede praktijken en het ondersteunen van nationale richtsnoeren van cruciaal belang zijn voor dit proces; 41. spoort alle lidstaten aan hun voorschriften in overeenstemming te brengen met de vigerende voorschriften in Oostenrijk, België, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk inzake het welzijn van konijnen, omwille van een gelijk speelveld; 42. onderstreept dat, in het licht van de vereiste transitie naar alternatieve productiesystemen, nader wetenschappelijk onderzoek moet worden gedaan naar de konijnenhouderij; moedigt de lidstaten en de Commissie aan specifieke begrotingssteun te verlenen aan en onderzoek te doen naar: 43. verzoekt de Commissie en de lidstaten gegevens te verstrekken over de productie van en de handel in konijnenvlees, en konijnenvlees op te nemen in het Europese vleesmarktobservatorium; o o o 44. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad en de Commissie.