Dhammaanteen dambiilayaal ayaan nahay. Waxaan dooranaa dambiyada aan jecelnahay, dadka kalena waxaan ku xukumnaa dambiyada aynan jecleyn.

Waxaa laga yaabaa inaad been sheegto, laakiin waxaad xukuntaa qofka wax khiyaameeya. Waxaa laga yaabaa inaad khiyaano samayso, laakiin waxaad xukuntaa qofka wax xada. Waxaa laga yaabaa inaad wax xaddo, laakiin waxaad xukuntaa qofka maandooriyaha qabatimay.

Qofka balwadda leh ayaa isna laga yaabaa inuu is dhaho, "Ugu yaraan anigu daacad ayaan ahay oo waan qirayaa waxa aan ahay." Taasi waa qaybta aannan doonayn inaan qiranno.

Dhammaanteen cillad ayaan leenahay. Dhammaanteen waxaan leenahay xad aan ku dhaaranay in aannan weligeen dhaafi doonin. Kadibna waxaan iska dhignaa in is-ilaalintaasi ay na nadiifineyso.

Qof kasta wuxuu sameystaa sharciyo u gaar ah. Waxay abuuraan anshax yar oo ku habboon noloshooda, caadooyinkooda, iyo raaxadooda. Kadibna waxay u difaacaan sidii inuu jannada ka yimid.

Go'aannadeena waxaan ugu yeernaa "kuwo adag," "kuwo la fahmi karo," ama "kuwo aan aad u xumayn." Laakiin go'aannada dadka kale waxaan ugu yeernaa "kuwo laga yaqyaqsado," "kuwo daciif ah," ama "kuwo aan la cafin karin."

Aad ayaan khabiiro ugu nahay inaan nafteena u naxariisano. Waan ognahay sheekooyinkeena. Waan ognahay xanuunkeena. Waan ognahay sababaheena. Waan ognahay wixii nagu dhacay iyo wixii halkaas na dhigay. Sidaas darteed waxaan dembiyadeena ku fududeynaa sharraxaad.

Laakiin markii qof kale uu wax qalad ah sameeyo, ma raadino sababaha keenay. Ma weydiino wixii ay kasoo badbaadeen. Ma weydiino wixii ka maqnaa. Ma weydiino wixii sababay. Kaliya waxaan xukunnaa falka. Qofka ayaan magac u bixinnaa. Kadibna waxaan iska dhignaa inaan ka fiican nahay.

Waxaan farta ku fiiqnaa dembiyadooda sababtoo ah dhib ayay nagu hayaan. Sidoo kale haddii aan dadka kale diiradda saarno, waxaa laga yaabaa inuusan qofna arkin waxa aan mugdiga ku sameyno. Waxaa laga yaabaa inaan iska dhignoo in cilladaheena aysan muhiim ahayn sababtoo ah waan la qabsannay.

Waxaan iska indha tirnaa dembiyada aan galno maalin kasta. Kuwa aamusan. Kuwa qarsoon. Iyo kuwa ay bulshadu aqbasho. Kibirka. Xanta. Erayada xun-xun. Anaaninimada. Maseyrka. Iyo naxariis-darrada. Waa dembiyada xirta dhar nadiif ah oo si asluub leh u dhoola caddeeya.

Kadibna waxaan sameynaa wax ka sii daran. Waxaan go'aaminnaa qofka istaahila cafiska. Waxaan niraahnaa dadka kale lama cafin karo. Laakiin nafteena ayaan cafis u weydiinnaa. Naxariis ayaan dalbannaa markaan kufno. Laakiin ciqaab ayaan u dalabnaa marka uu qof kale kufo. Waxaan dooneynaa in dadku na fahmaan. Laakiin waxaan diidnaa inaan iyaga fahamno. Waxaan dooneynaa dulqaad. Laakiin dulqaad ma bixinno. Waxaan dooneynaa jaceyl. Laakiin dadka kale waxaan ka rabnaa inay kasbadaan si ay u helaan.

Xaqiiqadu way fududahay. Dhammaanteen hal meel ayaan wada joognaa. Kaliya waxaan leenahay qaladaad kala duwan iyo cudurdaaro kala duwan. Dhammaanteen waxaan leenahay meelo aannan arkin. Dhammaanteen waxaan leenahay qaybo nolosheena ka mid ah oo aan diidno inaan wajahno. Sidoo kale dhammaanteen waxaan leenahay dembiyo aan caadi ka dhiganno sababtoo ah waan la qabsannay.

Sidaas darteed ka hor inta aadan qof kale xukumin, xasuuso arrintan: Qof kale ayaa adna ku xukumaya. Sidoo kale qofka aad u maleyneyso inuu kaa hooseeyo ayaa laga yaabaa inuu ku jiro dagaal aadan weligaa gelin.

Khasab ma aha inaad oggolaato go'aannada qof kale. Sidoo kale ma lihid xaq aad isaga dhigto inaad tahay qof nadiif ah. Sababtoo ah midkeenna nadiif ma aha.