unkadlabs/qor-af-soomaali huggingface dataset:
Waxaan safar ku tagay magaalada kismaayo anigo safar dhulka ah oga ambabaxay magaalada muqdisho runtii dhulka wuxuu ahaa barwaaqo ay indhuhu ku doogsanayaan waxaan meel dheer ka arkay wax iila muuqday xaywaanka garriga loo yaqaano runtii aad ban ufarxay Marna isma laheen somaliya Baad Gerri ku arkeysa
Dhacdooyinka I saameyay ma'ahan kuwo laso koobi karo balse mida iigu cajiibsaneed iiguna naxdinta badneyd waxa ay aheyd markii ay gabadh ku umushay isbitaalka banaadir hortiisa ayadoon isbitaalka wax gargaar ka helin .
sheeko ku saabsan: aqoonta
aqoontu waa aas aaska horumarka ee bulsho waana furaha dhaxalka horumarka
maanta cimiladu waa kuleel dhex dhexaad ah ma jirto dabeel xoogan oo laga fikiro
Dr. Alok Kanojia, oo inta badan loo yaqaan Dr. K, waa dhakhtar ku takhasusay cilmi-nafsiga (psychiatrist), kana qalin-jabiyey Jaamacadda Harvard. Sidoo kale waa aasaasaha Healthy Gamer, oo ah madal ka shaqaysa caafimaadka maskaxda iyo horumarinta shakhsiga. Podcast-ga Lewis Howes ee The School of Greatness, ayaa waxa uu kaga hadlayaa sababta dad badani u rabaan inay noloshooda beddelaan, balse ay marar badan ugu adkaato inay tallaabada ugu horreysa qaadaan. Wuxuu sharxayaa in caqabadda ugu weyn aysan inta badan ka iman duruufaha dibadda, balse ay ka dhalato sida qofku isu arko iyo sheekada uu maskaxdiisa uga sameystay naftiisa.

➡️ 1. Aqoonsigaagu Waa Sheeko Aad Dib u Qori Karto

Dad badan waxay naftooda ku qeexaan hadalo ay muddo ku celcelinayeen, sida "Anigu ma ihi qof kalsooni leh" ama "Mar walba waan guuldarraystaa." Dr. K wuxuu aaminsan yahay in fikradahaasi aysan ahayn xaqiiqooyin aan la beddeli karin, balse ay yihiin sawir ay maskaxdu dhistay. Marka qofku fahmo in aqoonsigiisu yahay wax isbeddeli kara, wuxuu bilaabaa inuu ka baxo xuduudihii uu naftiisa ku koobay.

➡️ 2. Ficillada Yaryar Ayaa Dhaliya Isbeddelka Weyn

Himilada weyn waa muhiim, balse haddii aan loo kala jabin tallaabooyin yaryar waxay isu beddeli kartaa culays qofka dib u celinaya. Dr. K wuxuu ku talinayaa in xoogga la saaro waxa maanta la qaban karo. Hal bog oo buug ah, dhowr daqiiqo oo jimicsi ah ama hawl yar oo la dhammaystiro waxay dhisaan kalsooni iyo caadooyin cusub. Isbeddelka nolosha wuxuu inta badan ka bilaabmaa tallaabooyin yaryar oo la joogteeyo.

➡️ 3. Ha Rumaysan Fikir Kasta oo Maskaxdaada Soo sheegto.

Maskaxdu waxay maalintii soo saartaa kumanaan fikradood, balse dhammaantood xaqiiqo ma aha. Qofka marka uu barto inuu u fiirsado fikirradiisa halkii uu markiiba rumaysan lahaa, wuxuu si fiican u fahmaa waxa saameynaya go'aamadiisa iyo dareenkiisa. Waqti yar oo aad ku hakato ka hor falcelinta ayaa marar badan beddeli kara natiijada aad gaadhayso.

➡️ 4. Guuldarradu Waa Qayb Ka Mid Ah Horumarka

Dad badan waxay u arkaan guuldarrada inay tahay calaamad muujinaysa inay fashilmeen. Dr. K wuxuu qabaa aragti ka duwan. Khalad kasta wuxuu xambaarsan yahay cashar qofka ka caawinaya inuu si wanaagsan u fahmo naftiisa iyo waxa uu u baahan yahay inuu hagaajiyo. Qofka aan ka baqan inuu mar kale isku dayo ayaa ugu dambayn dhistaa kalsooni iyo waayo-aragnimo.

➡️ 5. Isbarbardhigga Dadka Kale Wuxuu Ka Mashquulinayaa Horumarkaaga

Baraha bulshadu waxay sahleen in qofku mar kasta arko guulaha dadka kale, balse inta badan lama arko dadaalkii iyo caqabadihii ka dambeeyey. Dr. K wuxuu ku talinayaa in qofku cabbirkiisa horumarka ka dhigo halkii uu shalay joogay, halkii uu eegi lahaa halka ay dadka kale marayaan. Markaad diiradda saarto jidkaaga, waxaad si tartiib ah u dhisaysaa nolol ku salaysan kartidaada iyo himilooyinkaaga.

Aqoonsigu ma aha wax go'an oo aan isbeddelin. Habka aad u fikirto, go'aamada aad qaadato iyo caadooyinka aad dhisato ayaa qaabeeyn doona qofka aad berri noqonayso. Marka aad beddesho sheekada aad naftaada ka aaminsan tahay, waxaad albaabka u furaysaa kalsooni, korriin iyo fursado cusub oo noloshaada wax ka beddeli kara.
Ma Ogtahay Tirada ugu badan ee uu Quraanka sheegay iney tahay Boqol Kun (100,000).
Soomaalidii reer-miyiga ahayd markay dagaallo dhex-maraan, gabyaaga qabiilka ayaa tirin jirey maanso uu ku tilmaamaayo siday wax u dhaceen, isla markaasna uu ku ammaanaayo dagaalyahannadii isaga ku tolka ahaa ee sida geesinnimada leh dagaalladaas ku galay. Waaga dambe, maansadaas ayaa noqon jirtey marjic loo noqdo marka la doonaayo in wax laga ogaado xiriirkii tol-hebel iyo tol-hebel ka dhexayn jirey iyo colaadihii ay isaga hor-yimaadeen.
Ma Ogtahay Qofka Adduunka ugu Taajirsanaa ee uu Quraanka sheegay, inuu ahaa Qaaruun.
Ma Ogtahay Magaca ugu badan ee ka mid ah Magacyada Illaahey ee ku soo Arooray Quraanka, inuu yahay Magaca Allaah.
Ma Ogtahay Xarafka ugu badan ee Quraanka loo Adeegsaday inuu yahay Xarafka Alif .
Ma Ogtahay, Xalaasha Alle ka Caroodo, misana Quraanka lagu Sheegay inuu yahay kala tagga Lamaanaha (Furiinka).
Waxa soo qaadaneysaa bur igo cajiin kadib waa isku qaseysaa waana garaaceysaa. Kadib waxa diyaarsaneysaa birta lagu dubo waxaad marineysaa saliid markay kululaato waxa ku shubeysaa birta burkii aad diyaarsatay waxaad ku wareejineysaa furjalaataha aad burka kusoo dartay kadib Markey gaduudato waad ka dejineysaa.
Ma Ogtahay Xayawaanka ugu yar ee Quranka lagu sheegay, inuu yahay Quraanshada.
Ma Ogtahay Xayawaanka ugu Weyn ee Quranka lagu sheegay, Inuu yahay Xayawaanka Nibiriga (Xoodka).
Ma Ogtahay Habeenka ugu Kheyrka badan ee uu Quraanka sheegay, inuu yahay Habeenka Leylatul Qadarka (10ka dambe Bisha Ramadaan).
Damacu wuxuu boqorrada ka dhiga addoomo, halka samirku addoomada ka dhigo boqorro." — Imam Al-Ghazali

Nolosha bini'aadamka waxaa hagi kara laba xoog oo is diidan: mid waa damac, midna waa samir. Labadan awoodood waa laba jiho oo nafta u kala jiida. Mid waa codka degdega ah ee leh "rabitaan hadda", midna waa codka xasiloon ee leh "wakhti sii". Damacu waa rabitaan xooggan oo qofka ku riixa inuu helo waxa uu doonayo, xitaa isagoo aan ka fiirsan cawaaqibta. Waa iftiin soo jiidasho leh, balse haddii aan la xakameyn, wuxuu isu beddelaa dab guba naf iyo maskaxba. Qofka lagu hoggaamiyo damac aan xad lahayn, wuxuu noqdaa addoon u adeegaya rabitaankiisa — isagoo hadba wax doonaya, balse aan waligiis ku qanacsanayn waxa uu haysto.

Damac aan la xakameyn wuxuu kala fogeeyaa dadka, wuxuu daaliya qalbiga, wuxuuna tirayaa mahadnaqa. Qofka noocaas ah ma arko nimcada uu haysto ee wuxuu arkaa waxa uu waayey. Noloshiisu waa orod aan meel u socon, waayo damacu waligiis kuma nasto helitaan, ee wuxuu ku nastaa raadinta. Damacu mar walba wuxuu ku oranayaa "waan heli doonaa", laakiin waligiis kuma yiraahdo "waan ku filanahay."

Dhanka kale, samirku waa awood gudaha ah oo qofka siinaysa xasilooni iyo dulqaad xitaa marka duruufaha ay adag yihiin. Waa tiir lagu dhiso guusha dhabta ah — midda aan lagu gaarin xoog ama maal, balse lagu gaaro xakameynta nafta, fahamka waqtiga, iyo kalsoonida Ilaahay.

قال الله تعالى: "وَأَمَّا مَنْ خَافَ مَقَامَ رَبِّهِ وَنَهَى النَّفْسَ عَنِ الْهَوَىٰ، فَإِنَّ الْجَنَّةَ هِيَ الْمَأْوَىٰ"

"Qofkiise ka baqa in Alle la soo horjoojinayo si loo xisaabiyo, naftana ka celiya waxyaabaha xunxun ee ay jeceshahay, dhab ahaan jannada ayaa hoygiisa ah." (Surat An-Naazi'aat, 40–41)

Aayaddan waxay ina xusuusinaysaa in guusha dhabta ahi aysan ku jirin helitaanka waxa nafta rabto, balse ay ku jirto xakamaynta waxa ay rabto. Samirku waa aqoon lagu ogaado in waqtigu uusan kaa tageen, ee uu ku diyaarinayo. Waa awoodda lagu fahmo in aysan khasaaro ahayn marka aad sugeyso, balse ay tahay tababar uu Eebbe kugu barayo adkeysiga.

Qof samir badan waa boqor, xitaa haddii uu joogo xaalad hoose, sababtoo ah wuxuu maamulaa waxa uu dareemayo, halka qof damac badan uu addoon noqdo xitaa haddii uu hanti iyo magac leeyahay. Samirku waa sida geed timir ah — waxaa lagu beeraa adkeysi, lagu waraabiyaa rajo, balse marka uu miro dhalo, midhihiisu waa kuwa macaan oo waqti dheer lagu raaxeysto.

Damacuna wuxuu burburin karaa wanaagga iyo xiriirka, wuxuu dilaa niyadda iyo karaamada, halka samirku uu dhiso kalsooni, sharaf, iyo guul waarta. Marka aad rabto wax, ha degdegin. Weydii naftaada:

Ma damac baa igu wado, mise waa rajo iyo qorshe samir leh?

Markaad naftaada dib u milicsato, waxaad arkaysaa in mar kasta oo aad degdegtay aad khasaartay, mar kasta oo aad samrtayna aad heshay. Damac aan xad lahayn waa orod aan dhammaad lahayn, samirna waa socdaal lagu gaaro xasilooni iyo guul. Qof kasta wuu dooran karaa: inuu noqdo addoon damac ah, ama boqor samir ah.

"Fikirka waa iftiinka nafta, samirkuna waa saldhiggeeda. Nafta ha lagu hoggaamiyo xikmad, ee yaan lagu hallayn rabitaan."
Taariikhda galkeeda xumaanta waxaa 90% kaga jira Galbeedka.

Sawirka bidix – sannadku waa 1900, xilligii Khilaafadda Cusmaaniyiinta (Ottoman Empire). Waxaa ka muuqda labo wiil oo mid madow yahay midna cadaan yahay, labaduba waxay xidhan yihiin dhar rasmi ah, waxayna u taagan yihiin si sharaf leh. Sawirkan wuxuu ka tarjumayaa sinnaanta bani'aadamka ee ku saleysan Islaamka — diin dadka madow u aragtay bini'aadam buuxa, aan lagu qiimeyn midab, balse lagu qiimeeyo akhlaaq, iimaan, iyo karti.

Sawirka midig waa mid ka turjumaya xaqiiq xanuun leh.
Wiilka ku jira qolofka birta ah waxa la rumeysan yahay inuu ka yimid Congo, gaar ahaan Belgian Congo — maanta loo yaqaan Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo (DRC). Xilligaas Congo waxay ahayd dal si arxan darro ah u hoos jiray Boqortooyada Belgium, oo uu hoggaaminayay Boqor Leopold II.

Gumaysiga Belgium wuxuu ahaa mid ka mid ah kuwa ugu naxariis darran taariikhda:

- Dadka Congolese waxaa lagu khasbi jiray shaqo culus si loo soo saaro caag (rubber) iyo macdano.

- Qofkii aan keeni karin qaddarka loo baahan yahay waxaa lagu dilayay ama gacmaha laga goynayay.

- Tobanaan kun oo carruur iyo dad waaweyn ayaa laga keenay Congo si loogu soo bandhigo "Human Zoos" – meelo ay Yurubiyaanku ku daawan jireen dadka madow sidii xayawaan.

Waxaa ka mid ahaa dhacdooyinkii ugu caansanaa Brussels World Fair (Expo 1958) halkaas oo dad Afrikaan ah laga keenay Congo laguna xiray "beero" dadka lagu daawan jiray, iyadoo loogu yeeray "exotic human displays." Ireland xitaa waxaa jiray goob loo yaqaan **Somali Human Zoo**.

Sida la sheego kana muuqata sawirka, labada gabdhood ee sawirka midig ku jira, aabahood wuxuu cunugaas yar ugu keenay inuu u noqdo sida toy ay ku ciyaaraan. Xilligaas, boqolaal reer Yurub ah — gaar ahaan Belgium, France, iyo Netherlands — waxay u arkayeen dadka Afrikaan-ka ah waxyaabo lagu maaweelo. Carruur madow ayaa si toos ah loogu keeni jiray guryaha dadka cadaanka ah, gaar ahaan kuwa taajiriinta ama masuuliyiinta gumeysiga, si ay carruurtooda ugu maaweelaan.

Xaqiiqaha la ogyahay:

- Carruurta cadaanka ah waxaa lagu baraarujin jiray inay "daawadaan" dadka madow.

- Wiilasha iyo gabdhaha madow waxaa loogu sheegay inay yihiin "dad dhaqameed" ama "xayawaan aadane ah".

- Dadkaasi ma ahayn xor, waxay ahaayeen addoomo casri ah oo loo adeegsaday sida alaab.

Sawirradani waxay ka tarjumayaan labo adduun oo kala duwan:

1. Mid dhisaya bini'aadannimada iyadoo aan la eegin midabka.

2. Mid burburinaya sharafka qofka sabab la'aan, kaliya midabkiisa awgiis.

Taariikhda lama illoobi karo — waxay ina baraysaa cidda ilaalisay bini'aadannimada iyo cidda ku faantay dulmiga.

Waan qoslaa marka Galbeedku ka hadlo cadaalad iyo xuquuq, iyadoo taariikhdooda ay ka buuxdo dhacdooyin ka xun kuwa ay maanta ku eedeeyaan dadka kale.
Qodobka 1aad - Beerida beer yar: waa diyaarinta dhul, beerida dalagyo iyo mareenta beertas si loo soo saaro dalag aad u badan leh neh tayo sare. Waxey ka bilaabata in aad doorato dhul ku haboon in wax lagu beero kaaso leh nafaqo dhameystiran, sidoo kale laga heli karo biyo beerta lagu waraabin karo iyo qorax taas oo ka qeyb qaadata sameysanka cuntada. Intaas kadib waxaa bilaabanaya diyaarinta dhulka iyada oo laga nadiifinaayo cowka, dhagaxyada iyo wixii la mid ah oo aan loo baahneyn. Diyaarinta dhulka kadib waa in aad doorataa dalagyo ku haboon iyo iniinyo tayo sare leh kuwaas oo la qabsan kara cimilada iyo carada deegaanka. Intaas kadib abuur iniinta adiga oo tixgelinaya xilli abuurashada dalagaas. Inta lagu gudo jiro xilliga koritaanka dalagyo waa in lasiiyo biyo iyo nafaqo ku filan.
Qodobka 2aad - Daryeelidda beer yar: waa ilaalinta beerta adiga oo dalagyada ka ilaalinaya cayayaanada, cudurada, dhirta aan loo baahneyn, xoolaha iyo khatarta deegaanka kuwaas oo hoos u dhigi kara wax soo saarka beerta.
Ilaa 20 ciyaaryahan oo da' yar u badan iyo masuuliyiin kooxeed oo ka socday Itoobiya, kuwaas oo ka qayb galay tartan kubbadeed ka socday dalka Sweden ayaa mar kaliya laga waayay goobtii ay ka deganaayeen magaalada Gothenburg.

Kooxdan ayaa ka baxsatay goob iskuul ahayd oo la dejiyey, ka hor safarkoodii qorshaysnaa ee ay Itoobiya ugu laaban lahaayeen.

Qaar ka mid ah dadkii baxsaday ayaa markii dambe la soo xidhiidhay qoysaskoodii, waxayn u sheegeen inay bad qabaan oo ay kaliya ka baxsadeen inay mar 2aaad hanfiga Afrika ku soo noqdaan kkkkkk.
Ethiopian Airlines oo ah shirkadda diyaaradaha ee ugu weyn Afrika, ayaa sannadkan soo xaraysay dakhli gaadhaya 9.1 bilyan oo dollor, waana korodh 20% ah marka loo eego sannadkii hore.

Sidoo kale waxay isla sannadkan qaaday in ka badan 20.7 milyan oo rakaab ah waxayna daabushay 897,000 tan oo xamuul ah.

Waxaa xusid mudan in dakhliga ay shirkaddan oo kaliya soo saartay sannadkani uu ka badan GDP-ga guud ahaan dalka Somaliya. Allaylahee dawladnimo lagu kala tag.
Noloshu waa halgan ku bilaabma xoolka kuna dhaaamada xabaasha.
Ma Ogtahay Nabiga ugu badan ee Magaciisa ku soo Laab-laabtay Quraanka, inuu yahay Nabi Muse CS.
Weli ma is weydiisay sababta aad u tahay jinsiga aad tahay? Maxaad u tahay rag? Maxaad u tahay dumar? Qur'aanka ayaa si cad u sheegay hadafka bani'aadam-ka: وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ – "Jinniga iyo insigaba uma aanan abuurin, rususha oo idilna uma aanan soo dirin waxaan ka ahayn ujeeddo sarrayso, oo ah in keligay la i caabbudo, oo aan cid kale la caabbudin." (Adh-Dhaariyaat: 56). Hadafka nolosha waa cibaadada Alle, balse cibaadadaas waxaa ku dhisan nidaam uu Alle ku saleeyay taran, xiriir, iyo isku dhis bulsho oo rag iyo dumar ku wada socda.

Alle Qur'aankiisa wuxuu ku leeyahay: وَمِن كُلِّ شَيْءٍ خَلَقْنَا زَوْجَيْنِ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ – "Wax kasta oo ah waxyaabaha jira waxaan abuurnay isaga oo ah laba nooc oo kala duwan; si aad ugu cibraqaadataan uguna waansantaan awoodda Alle." (Adh-Dhaariyaat: 49). Laba jinsi ayuu naga dhigay, si aan isu dhammeystirno oo aan isu hanuunino.

Laakiin dhalinyarada maanta, guurka intooda badan way ka cararaan, gaar ahaan dumarka. Waxay u arkaan arrin aan muhiim ahayn oo dib loo dhigi karo ama laga maarmi karo. Hase yeeshee markaad fahanto macnaha dhabta ah, waxaad ogaan in guurku yahay sababta ugu weyn ee laguu abuuray, ka dib cibaadada Alle. Nebigu (NNKH) wuxuu yiri: "Guurku waa sunadayda, kii ka carara sunadayda igama mid aha." Xadiiskani wuxuu muujinayaa in guurku yahay jidka xalaasha ah ee qofka Muslimka ahi ku dhammaystiro cibaadadiisa iyo akhlaaqdiisa.

Guurku waa dariiqa taranka iyo dhismaha qoyska, waana sababta kala jinsi la inoo kala dhigay. Sinadu waa dambi weyn, inkastoo uusan ahayn dil, dhac, ama dhibaateyn, haddana waa dembi culus oo Alle xarrimay sababtoo ah wuxuu baabi'inayaa nidaamkii xalaasha ahaa. Ilmaha ku dhasha sinada ma laha aabe, xitaa haddii la yaqaan kii xaaraanta ku dhalay, sababtoo ah wado sharci kuma dhalan. Taasi waa digniin cad oo muujinaysa in guurku yahay arin muhiim ah.

Dhalinyaro badan maanta waxay waqtigooda ku lumiyaan waxbarasho iyo shaqo, markay gaaraan da'da guurka waxay guurka u arkaan culays, halka ay si fudud ugu dhacaan xaaraanta. Natiijada waxay noqotay in guurka loo arko wax aan muhiim aheyn.

Marka aad Eebbe caabuddo kadib, maxaa guur ka muhiimsan? Hanti? Hantida maxaad ugu tacban, haddii aadan guri iyo carruur ku dhiseyn? Guur la'aantiisu waxay nolosha ka dhigtaa mid aan dhammaystirnayn. Hadaf kasta oo nolosha laga gaadho waxaa ugu dambeyn ugu muhiimsan guri iyo caruur.

Hadafka jinsiga oo aan la fahmin ayaa sababay in waxyaabo khatar badan loo qaato caadi – nin nin kale u taga, laba dumar isu taga, iyo jahawareerro kale oo badan. Laakiin marka aad dib u fikirto, waxaad garaneysaa in sababta aad u tahay rag ama dumar ay tahay in aad guursato, taran dhaco, bulshana la dhiso.

Marka jinsiga la fahmo waxaa muuqan sida uu guurka muhiim u yahay, waxaana la garan xikmadda Alle: laba nooc ayuu naga dhigay, si aan isu dhammeystirno, uguna wada soconno cibaadadiisa. Haddii aad rabto inaad fahanto sababta aad u tahay rag ama dumar, eeg guurka; waa halka jinsiga micnihiisa lagu garto, waana halka nolosha macnaheeda laga helo.

Qoys ❤️
Warbixintani waxay si faahfaahsan uga hadlaysaa sida ganacsiyada yaryar ay ula jaanqaadi karaan isbeddelka casriga ah ee suuqa, iyagoo adeegsanaya xalal dijitaal ah oo fudud, kharash yar, isla markaana wax ku ool ah. Waxay iftiiminaysaa sababta ay dijitaalku u noqdeen lama huraan, faa'iidooyinka ay keenaan sida waqti badbaadin, iib korodh, kalsooni macmiil, iyo go'aan sax ah oo xog ku dhisan. Sidoo kale, warbixintu waxay soo bandhigaysaa tiirarka ugu muhiimsan ee digital solutions, habka loo doorto xalka ku habboon ganacsi kasta, iyo qorshe hirgelin oo la taaban karo.
Kuwii ila dhashiyo
Intii igu dhawayd
Waxay igu dhahaan:

Sidii dhamac la shiday
Ama dhuxul la gubay
Dhalandoorsantee
Maxaa kugu dhacoo
Sidan kaa dhigoo
Dheehaagi tiray?

Anna isma dhibee
Dhaar baan maraa
Oo waxaan dhahaa:

Waa jacayl dhabtii
Dhammi waaxyihiyo
Dhuuxayga degay

Dhaayuhu ma arag
Qofkii dhayi lahaa
Dhakhtarkana ahaa
Oo dhaawicii
Dhimaad baan u ahay.
Maxamed Waan ku salaamay?
Waan kaa qaaday Aamina?
Maantay ma kaligaa ayaa dukaanka jooga?
Maya, waxaa ila jooga Cali Gaab.
Ma Cali Gaab baa kula jooga ?! Maba arkee xaggee buu ku jiraa?
Haa, qeybta dambe ayaa Bakhaar laga sameeyay; halkaas ayuu kala hagaajinaya alaabta dhawaan la geeyay.
Maxaad u baahneyd Aamina oo aan kaa iibiyaa?
Haa, walaal waxaan u baahna Baasto dhaadheer?
Ma tii Talyaaniga ayaad rabtaa mise Tan Dalka?
Tan Talyaaniga isii.
Haye waa hal doolar iyo bar ee soo tuur lacagta.
Haye; ka fiirso waan kuu tuuray.
Okay; Mahadsanid.
Garaad gacmeedku saameyn weyn ayuu ku yeeshey bulshadeyna
Inkastoo duruusaha
Dugsiyada jacaylada
Ninba doonis leeyahay
Dookhaa wax maamula

Isagaa wax kala dira
Isagaa dareenada
Badi damaca galiyoo
Dadkan caynba caynka'a
Ruuxba ruux usoo duwa

Dabar iyo xuduudiyo
Mana laha wax dayroo
Da'du waa wax caadiya
Doobbaa islaan hela
Bedelkana duq odayaa
Shabad hela la daawado

Dantu maaha tiir adag
Nin duruufi haysaaa
Lacagley la dadab gala
Adoo daasad madhan sida
Dahablaa ku caashaqa..
Ruub
Waa bur la xashay waqti kooban kadibana loo googooyey qaab goobo balaaran ah. Burkaas waxba laguma darin. Mudo yar kadib dab la shiday oo danbaskiisa ayaa la dhex galinaya burki wareegsana. Waxa dusha iyo hoosba ka maraya danbasa iyo dhinbilo dab ah. Amin yar kadib walagaso saaraya isago yeeshay barara cas noqdayn mid adag oo aysan kari karin ilkaha dadka waaweyn.

Sidaas laguma cunayo waxa waa la jajabinaya waxana lagu guraya saxan balaaran. Waxa lagu daraya caano. Caanahaasi si fiican uma qoynayaan burki adkaday balse dhuun mar ayuu yeelanaya bur xabaalkaasi.

Ma garan karo goorta iyo goobti u horeysay ee lagu sameyey burkaas. Balse waxa kaliya ee aan hubo waa in dani ku baday ku dhashay oo aan la hayn wax aan ka ahayn burkaas cad iyo caanaha.

Aan ku su'aale burkaas dambaska lagu dubay caafimaad ahaan ma u wanaagsan yahay mise wuu u fiicanyahay?
"Fardaha loo tababaro dagaalka, cayaar kuma habboona."

Markii Salaaxudiin Ayoobi yaraa, ayaa mar uu carruur la ciyaarayay. Aabbihiis Najm al-Diin Ayyub arkay, wuu canaantay isagoo ku dhahay:
"Adiga kuuma dhalin in aad ciyaarto, waxaan kuu dhalay inaad Baytul Maqdis furto."

Hadalkani wuxuu noqday fariin noloshiisa dhan qaabeeyay. Wuxuu xasuusinayaa in qofka leh masuuliyad weyn iyo himilo sare, uusan boos ku lahayn ciyaar iyo sahal.

Sannado kadib, salaaxudiin wuxuu noqday hoggaamiyihii Muslimiinta u horseeday guusha weyn ee furashada Baytul Maqdis.
Charles Bukowski ayaa waxa uu yiri "Dhibaatada ugu badan ee dunida haysta waa in kuwii caqliga lahaa shaki ka buuxo, halka kuwii doqomada ahaa kalsooni miiran yiihin."

Marka aad soomaalida fiiriso, waxa aad is oranaysaa marka uu intaas oranayay annaga ayuu na eegayay.
Oktoober 2025, waxaan ka qeyb gale xuska maalinta cuntada adduunka iyo beeraleyda Soomaaliyeed oo lagu qabte xaruunta Wasaaradda beeraha iyo waraabka ee jamhuuriyada federaalka soomaliya. Mowduuca sanadkaas wuxuu ahaa " In loo shaqeeyo si wadajir ah ayada oo sare loo qaadaayo tayada iyo badqabka cuntada; taas oo horseedaysa in la helo caafimaad wanaagsan iyo nolol tayo leh".
Xafladda maalintaas ayaa ahayd mid dhiirrigelin iyo wacyigelin isugu jirta, taas oo lagu xusayey doorka muhiimka ah ee beeralayda Soomaaliyeed ay ku leeyihiin horumarinta wax soo saarka dalka iyo xaqiijinta amniga cuntada.
Hooyadu waa geesiga aamusan ee dhiig iyo naf u hura ubadkeeda, haddana aan weligeed sheegan geesinimadeeda.

Dhalmadu waa xaalad nolol iyo geeri u dhaxaysa. Waa waqti adag oo hooyo ku taagan tahay halgan naf iyo dhiigba ku qotoma. Waxaa jira hooyooyin badan oo umusha ku naf waayey, halka kuwo kalena ay badbaadeen, balse xanuunka iyo dhibka ay soo mareen noloshooda inteeda kale ku xusuustaan. Waxaa la dhahaa xanuunka dhalmada waa midka ugu adag ee bani'aadam la kulmo marka laga reebo geerida. Dhaqaatiir badan waxay ku tilmaamaan inuu la mid yahay qof nool oo dab lagu dhex gubay, ama labaatan laf oo isla mar ahaantaas jabtay. Tani waxay caddeyn u tahay geesinimada iyo dulqaadka Alle dumarka dushooda ku waajibiyey.

Alle wuxuu Qur'aanka ku xusay dhibka hooyada:

وَوَصَّيْنَا الْإِنسَانَ بِوَالِدَيْهِ حَمَلَتْهُ أُمُّهُ وَهْنًا عَلَىٰ وَهْنٍ وَفِصَالُهُ فِي عَامَيْنِ أَنِ اشْكُرْ لِي وَلِوَالِدَيْكَ إِلَيَّ الْمَصِيرُ
"Insaanka waxaan amarnay inuu baarri u noqdo oo wanaag u sameeyo labadiisa waalid. Hooyadii waxay uurka ku sidday iyadoo ku sugan taagdarri ay u dheertahay taagdarri kale, dhammaystiridda nuujintiisana waa muddo laba sano ah. Waxaanna ku niri: Aniga ku shukri, kaddibna ku shukri labadaada waalid. Xaggayga uun baa loo soo laabanayaa."
(Suuradda Luqmaan: 14)

Nebiga (NNKH) markii la weydiiyey yaa ugu mudan qofka wanaag loogu sameeyo, wuxuu saddex jeer ku celiyey: "Hooyadaa", markaas ayuu afraadna yiri: "Aabbahaa." Xadiis kalena wuxuu yiri:

اَلْجَنَّةُ تَحْتَ أَقْدَامِ الْأُمَّهَاتِ
"Jannadu waxay hoos taallaa cagaha hooyooyinka."
(Sunan An-Nasaa'i: Kitaab al-Jihaad)

Daliilladan waxay muujinayaan darajada aan la soo koobi karin ee hooyadu leedahay. Hooyadu waa geesi aamusan. Waa qof dhiig iyo naf u hura ubadkeeda, haddana aan weligeed sheegan geesinimadeeda. Waxaa la yiraahdaa: "Hooyadu waa qorraxda guriga; iyada oo jirta waxaa jirta diirimaad, iyada oo maqan waxaa haray qabow iyo gudcur." Qof kasta oo dunida yimaada wuxuu ugu horreyn akhriyaa wejiga hooyadii, waxayna noqotaa kitaabkiisii ugu horreeyay ee nolosha.

Qoysas ayaa weligood ku xusuusta hooyooyinkii ay waayeen xilliga umusha, halka kuwa kale ay mar kasta u dabaal dagaaan mucjisadii badbaadada. Hooyada xanuunkeedu waa mid ay adduunka oo dhan u xambaarto, balse farxaddeedu waa in ilmuhu hal mar qoslo.

Xaqa hooyo leedahay laguma gudi karo nolol dhan. Xitaa haddii qof noloshiisa oo dhan hooyadiis u adeegayo, weli kama bixin karo dhibka iyo dhiigga ay u martay. Waxaa la yiri: "Markaad rabto inaad aragto janno dhulka saaran, hooyadaa fiiri."

Dhalmadu waa imtixaan adag, balse waa mid ku tusaya karaamada hooyada iyo cadaaladda Alle. Qofkii fahma dhibka hooyadu martay, wuxuu fahmayaa qiimaha haweenka iyo in la qadariyo waajibkooda, wuxuuna garwaaqsadaa in abaal hooyo aan weligeed la gudi karin.
Qac kale: Pedro Sánchez ayaa si xun ula helay Trump.

Trump: "Yurub nagama caawinayso Iraan, gaar ahaan Spain. Dad xun weeye."

 PM-ka Spain, Pedro Sánchez: "23 sano ka hor, waxaad nagu dhahdeen Ciraaq waxay haysataa hub nuclear ah. Balaayiin ayaad ku bixisay dagaal, markii la baarayna xabbad nuclear ah lama helin. War naga daa, mar labaad sheekadaas nagama iibin kartid."

Trump wuxuu ku qasban yahay inuu ka soo cararo bariga dhexe, ciidankiisana la baxo.
Qubuurta Shuhadada waa xabaal ku taalla agagaarka Buurta Uxud ee magaalada Madiina, halkaas oo lagu aasay saxaabadii ku shahiiday Dagaalkii Uxud, oo uu ka mid yahay Xamza bin Cabdul-Mudhalib (RC). Waa meel taariikhi ah oo xujeydu booqdaan si ay u xusuustaan geesinimada iyo naf-hurnimada shuhadadii Islaamka.
Mararka qaar waxaa dhaca in mashruuc aad qorshaysay inaad bil gudaheed ku dhammayso uu dib u dhaco, sabab la xiriira cilado (bugs) soo baxa.

Qorista koodhka maanta ma adka, maxaa yeelay waxaad haysataa AI kaa caawinaysa xitaa si ka fiican sidii aad filaysay. Laakiin waxa adag waa xallinta ciladaha iyo fahmidda sababta ay u dhacayaan — waana halka caqabaddu ka jirto, xitaa AI mararka qaar way ku wareertaa.

Developer-ka dhabta ahi waa kan dhibaatooyinka xaliya, ma aha kaliya kan koodhka qora.

Marka, isku day mar walba inaad barato ciladaha, aadna u fahanto sababtooda halkii aad ka dhibsan lahayd xallintooda.

Guuleysta, injineerro!
Biyaha Zamzam waa biyo barakaysan oo ka yimaada ceelka Ceelka Zamzam oo ku yaalla gudaha Masjid al-Haram ee magaalada Makkah. Biyahan waxay soo bilowdeen markii Nabi Ismaaciil (CS) uu yaraa oo biyo u baahday, markaas ayaa Eebbe ka soo burqiyay dhulka agtiisa isagoo u naxariistay isaga iyo hooyadiis Haajara. Muslimiintu waxay u cabbaan barako iyo caafimaad iyagoo niyad wanaagsan iyo duco ku cabba.
Sidee baynu uga faa' iiday san karanaa tignoolajiyada casriga ah:
1: In aynu la socono waxyaalaha sida maalin laha ah usoo kordha taas waxay inoo sahli kartaa in aynu la qabsano tignoolajiyada casriga ah.
2:In aynu dhisno xirfadeena shakhsiyadeed, oo uu qofkasta gaarkiisa isku diyaariyo marka hore.
Ra'iisul Wasaaraha Israa'iil Benjamin Netanyahu ayaa ku eedeeyay duqa magaalada New York, Zohran Mamdani, inuu "taageero Iran, Xamaas iyo Xisbullah."
**Waxbarashadu Waa Hanti, Haddii Si Sax Ah Loo Barto**

Bal aan ku siiyo tusaale kooban.

Waxaa jiray wiil la oran jiray Nasrudiin. Wuxuu wax ku soo bartay 12 sano oo dugsi ah iyo 4 sano oo jaamacad ah. Hase yeeshee, markii uu waxbarashadii dhammaystay, wuxuu la kulmay caqabado uu filayn: ma aqoon sida email xirfad leh loo qoro, ma garanayn isticmaalka aasaasiga ah ee Excel, ma aqoon sida xog loo ururiyo loona habeeyo, xitaa si wanaagsan uma adeegsan karin laptop-ka.

Markii uu arrimahaas ku adkaaday, wuxuu la tashaday saaxiibkiis Isma-Lure, oo waayo-aragnimo dheeraad ah lahaa. Wuxuu weydiiyey:

"Maxaa iga maqan, haddii aan 16 sano waxbarasho ku soo qaatay, haddana aanan shaqada si fudud ugu diyaar ahayn?"

Isma-Lure ayaa ugu jawaabay:

"Waxa kaa maqan waa xirfado (Skills). Waxaad haysataa aqoon, laakiin waxaa kaa dhiman qalabkii aqoontaas lagu shaqayn lahaa (Tools). Marka aqoonta iyo xirfaddu is raacaan, waxaad noqotaa qof wax soo saar leh, bulshada anfaca, isla markaana naftiisa horumariya."

Casharka laga baranayo sheekadan waa in shahaadadu ay muhiim tahay, balse aysan kaligeed ku filnayn. Waxaa lagama maarmaan ah in aqoonta lagu daro xirfado la taaban karo sida isticmaalka kombiyuutarka, qorista email-ka, maamulka xogta, cilmi-baarista, isgaarsiinta, iyo xalinta dhibaatooyinka.

Aqoon lagu daray xirfad waa waxbarashada saxda ah ee natiijada dhalisa.

Dardaaran

"Wax baro, xirfadna ku darso; aqoontu waa salka, xirfadduna waa kaabaha guusha."

— Isma-Lure

WQ: Abdirahin Abdullahi Hassan (Mr. Qaddafi)
Daraad dhoweyd baraha bulshada ayaan ka daawanayay muuqaal ku saabsan jir-dhiska. Yarka wax qaldan ma uusan sheegin, xogta uu soo gudbinayayna waa kuwo uu soo xigtay, ma aha kuwo uu iska dhahay. Mid ay ugu qoran tahay "Dr. Hebel", dharka dhaqaatiirtana wataa, ayaa comment ugu soo qoray inuusan ka hadlin wax aanu aqoon u lahayn.

Waxaan la yaabay; dadka jaamacadaha ka baxay ama shahaadooyinka wata yaa cilmiga siiyay? Waa run in qofku uu ka gaabsado waxa uusan aqoon, laakiin qofka cilmiga yaa siiyay? Haddii aad jaamacad ka baxday, cilmigaas waad taqaan miyaa ? Qofka jir-dhiska sameeya ee aqoon u leh jir-dhiska wuu ka hadli karaa wixii hoos yimaada, waayo waa wax uu yaqaan e.

Jaamacad ≠ Aqoon.

Jaamici ≠ Aqoonyahan.

Degree-ga jaamacadda waa iska 'certificate of completion' oo suit leysku sawiro, ee cilmiga caqli halagu daro.
Sida ugu caafimadka badan ee gacmaha lo dhaqdo Marka ugu horeesaba wa in biyaha gacmaha lagu dhaqaayo ay yihiin kuwo nadiif ah ok nadaafadooda la ilaaliyay wa inaad gacmaha mariso shaambada loogu Tala galay ee bakteeriyada disha kadibna aad biyo raaciso
Somalization | Soomaaliya: Magac Loo Adeegsado Dowlad Fashilantay!

"Dalkeenii (Ciraaq) waxa uu isu rogay Soomaaliya," ayay yiraahdeen dibadbaxayaal Ciraaqiyiin sanadkii 2019, iyagoo ka cabanaya shaqo la'aan, adeeg-yari iyo musuq-maasuq. Ereygan, oo lagu faafiyay barta Twitter ee Somali News Updates, wuxuu muujiyay sida dunidu u aragto Soomaaliya—dal burburay oo astaan u noqday fashilka dowladnimo.

Maxay Tahay Macnaha Somalization?

Ereyga Somalization (Soomaaliyeen) wuxuu asal ahaan ka yimid fikraddii gumaysiga ee Soomaalida xilalka sare loo dhiibay. Laakiin burburkii dowladdii dhexe kadib, waxaa loo adeegsan jiray in lagu qeexo dal ay ka jiraan dagaallo sokeeye, musuq-maasuq iyo dawlad la'aan.

Attali, oo maqaal kusoo qoray Huffpost, wuxuu qeexay Somalization inuu yahay xaalad aan sharci iyo nidaam midna lahayn. Fikraddan ayaa 1990-meeyadii iyo 2000-meeyadii si weyn loogu isticmaalay dalal dagaallo sokeeye ka dhaceen sida Kongo, Burundi iyo Liibiya, waxaana loo adeegsaday xitaa budhcad-badeednimada ka dhacday Geeska Afrika.

Somalization & Kacdoonka Carabta

Kadib kacdoonkii Carabta, fikradda Somalization waxay noqotay eray ay adeegsadaan siyaasiyiinta iyo hay'adaha caalamiga ah. Lakhdar Brahimi ayaa 2012 uga digay in Suuriya ay noqon karto "Soomaaliya cusub," halka afhayeenkii hore ee wasaaradda arrimaha dibadda Israa'iil uu walaac ka muujiyay dagaalka sokeeye ee Suuriya. Liibiya iyo Yemen waxaa iyagana loo arkaa dalal Soomaaliyoobay (somalized).

Ciraaq & Dibadbaxyada 2019

Markii Ciraaq ay wajahday mudaaharaadyo waaweyn oo looga cabanayey musuqmaasuqa iyo shaqo la'aanta, dibadbaxayaashu waxay dalkooda ku tilmaameen Soomaaliya. Tani waxay ka careysiisay Soomaali badan oo la yaabay sida dal sida Ciraaq oo kale ah—oo isaguba dagaallo sokeeye iyo burbur la tacaalaya—uu weli Soomaaliya ugu arko heerka ugu hooseeya ee dowlad fashilantay.

Dib u Celinta Macnaha Somalization

Soomaaliya waxay gaartay horumar xagga nabadda, xasiloonida iyo la dagaallanka qabqablayaasha. Si kastaba ha ahaatee, erayga Somalization weli wuxuu ka dhigan yahay burbur iyo dawlad la'aan. Soomaalidu waa inay dib u soo ceshato magacaas, ayna ka dhigtaa astaan horumar iyo xasillooni ah, halkii laga dhigi lahaa magaca lagu tilmaamo fashilka dowladnimo.

"Qormadan waxaan qoray 2022, dib ayaan u tafatiray una soo koobay, waxaan halkan u soo dhigay si ay dad badan u gaarto."
Cimiladu maanta way roobeysan tahay waana degan tahay
Bari waxa ay ila tahay in cimiladu kulayl noqon doonto waliba cadceed ah
Fatahaad.
Yaraanteyda waxaan la kulmey fatahaado isdaba joog ah kuwaas oo sanadle ama sanadki labo (2) mar dhici jirey. Fatahaaduhu waxa ay saameyeen kumanan qoys ee ku nool xafadahooda, taas oo sababtey in tiro badan o qoysas ah heli waayen meel ey hoy ka dhigtaan inta ay fatahaadu socoto, halka kuwa kale ay dul saar ku noqdaan qarabadooda inta ay fatahaadu socoto.
Waxaan ka safrey magaalada baledweyne waxaan u safrey tuulo ujirta ku dhawaad 2-saac magaalada baledweyne. Ujeedada safarkeygu wuxuu ahaa in aan xasuuso kusoo qaato. Xasuuso kaliya i aan kusoo qaato uma tagine ee tuuladu waxey ehyd mid uu ilaa awoowaheyga ku ilma dhalay sido kale ku beero tacbade ilaa heer waxey gaarte la kala dhaxlo uu ilmaha uu dhalay awoowe sida aabo ay tacbadaan beertii. Xasuusaha aan kusoo qaate tuulada waxaa ugu muhiimsana in aan cuno geed canbe mirihiisa kaas uu gacantiisa ku beeray awoowe allah ha unaxaristee, sidoo kale saytuun iyo liin ay gacantooda ku abuuren aabe iyo adeeryaal. Aad iyo aad baan ugu faraxsanahy in aan safaro badan ku tago tuuladaas aniga oo marba marka kasii danbeyso soo kororsanayey waxyaabo cajiib ah.
Ugu horeyn soo diyaarso biyihii iyo saabuunti ama shaambadi aad gacmaha ku dhaqan laheed. Ku bilow magaca Allah (bismilaah) kadib gacmaha ku shubo in yar oo shaambo eh kadib biyo yar ku shubo gacmaha oo si fiican iskugu meydh adiga oo si fican isku dhax gelinaya faraha. Intaas kadib biyo caadi isticmaal oo shaambadi iska raaci.
Qof naftiisa kaa jecel nuurkiisa aa tahay
Nabar looma gaystee naftaadaa la siiyaa
Waana loo nuglaadaa
Callaf weeye Guurkuye haku daalin caashaqa
Waa qoraal xigasho ah oo aad ii saameeyay

August is the month my mother died. This is a memory to her wonderful mothering, love for peace and her constant support to the poor people.

Dear Mother Hooyo Macaan

Source of mercy Ishi naxariistaay
Spring of love Gugii jacaylkaay
Beacon of Light Aqalki iftiinkaay (lighthouse)
Rainbow of hope Jeegaanti rajadaay
My dear Mother Hooyo macaaneey

In love you conceived Jacayl baad igu qaaday
In pain you labored Xanuun baad igu foolatay
In tears you suffered Shiddo-fool baad la ilmeysay
In sweat you drowned Dhidid baad ku hafatay
 (fool darteed)
In joy you delivered Farxadna baad ku
 umushay
My dear Mother Hooyo Macaan

My dear mother Hooyo Macaan
When I cry Markaan ooyo
To my fill Ilaa aan dhergo
You breastfed me Naas baad i nuujisay
When felt stressed Markan raaxadu daroodo
Your soothed me Waxaad igu qaboojisay
With kisses of peace Dhunkasho nabadeed
If I didn't fall asleep Haddii aanan seexan
You sang me Waxaad ii heestay
Hubaaya Hubaaya Hubaaya Hubaa

My dear mother Hooyo Macaan
You gave me security Waxaad sugtay nabadeydi
You gave me a comfort Qalbiga ayaad ii dejisay
Without your mothering Hooyooy laáantaa
Would have I known love Ma Jacayl baan garan lahaa
In life and in death Nolol iyo geeriba hooyo
We remain bonded Dabar baa isku ken haya
 strongly kaasoo ka xoog badan
As ever could be imagined Inti baniadam qiyaasi karo
Dear Mother Rest Firdowsa Hooyo Macaan Hoygaagu
 In Peace. Firdowsa Allow ka dhig
Dabaal degyada iso Maray kuwooda iigu xiisaha badana waxa uu ahaa maalin aan xeebta jaziiro u'aadnay dalxiis kadib marka uu ii so idlaaday imtixaankeygi jaamacada aniga iyo saaxibo aan aad ujeclaa markaan aan xasuusto kubadii aan xeebta ku ciyaareynay iyo jawigii qurux badana Marna qalbigeyga kama go'o
Macaamiil: Niyow iwaran cafimadkaga.
Dukaanle: Wacanahay iwaran adi.
Macaamiil: Fican, niyow maanta raashiinki baa inaga go'ay marka raashiin baan ubaahnaa ee ii qor adeega walaal.
Dhukaanle: OK waa diyaar ee deynti bishi hore baa weli kugu qoran.
Macaamiil: Waa la socdaa niyow ee hada deynti bisha hore baan wadaa laakin adeega aan maanta qaadanayo waad igu qoreysaa waxba ma haaye.
Dukaanle: Waa diyaar ee iisheeg adeega.
Hablo werar gali kara
Hablo geela dhici kara
Waxaa haatan badaloo
Hablo aan la garanayn
Hadaf kood waxuu yahay
Hagoogtiiba xooreen
Xushmadii harer mare
Dacayeen handookii
Bulshadii halageen
Mar haday ahaayen
Hooyoyin mudanloo
Bulshadaas hagaajiya
Haatan mahayaan
Maanta cimiladu waa ay roobanayd. Berri na waxa la saadaalinayaa inay daruuro jiri doonaan.
Bulshada badankeedu marka ay isu timaado waxa ay u dhaqmaan sidii oo aynaan waxba garanayn, waan la yaabay arrintan, waayo waxa ay ahayd in uu qofkastaabaa la gole yimaado aqoontiisa, ma ahayn in uu illaawo ama uu u dhaqmo sida jaahilka.
Canjeelada biyo iyo cusbo/milix ayad so qadanaysa dabadeed habernki ayaa la qasaa kadib arorti salada subax marka tukato ayad so kacaysa jikada imanaysa dabka ayad shidan shaha saraysa kadib marka ka dhigto ayad daawaha dabka saran kadib canjeelada ayaad dubaysa
Dugaal ruuxa mudanbaa
Dhaxantiyo dabaylaha
Dugsi laga dhigtaayo
Dadka laga dhawaystaa
Xikmad: xasuusaha soo maray noloshaada waa kuwa qurux badan marka aad aragto balse qaarkood waxay wataan dhaawacyo xanuun badan oo qalbi taabad leh.
Hablo werar gali kara
Hablo geela dhicim kara
Waxaa haatan badaloo
Hablo aan la garanayn
Hadaf kood waxuu yahay
Hagoogtiiba xooreen
Xushmadii harer mare
Dacayeen handookii
Bulshadii halageen
Mar haday ahaayen
Hooyoyin mudanloo
Bulshadaas hagaajiya
Haatan mahayaan
Dayaxu sidiisa waa mid mugdi ah oo aan lahayn iftiin. Waxa uu iftiinka ka qaataa qorraxda, markaas ayuu dhulka ku iftiimaa. Marka dhulku soo dhexgalo oo uu xannibo iftiinka qorraxda ee dayaxa gaari lahaa, dayaxu wuxuu u muuqdaa mugdi – taas ayaa loo yaqaannaa dayax madoobaad (lunar eclipse). Eeg Sawirka Hoose.

Waxaa la yaab ah in dadka qaar ay weli casrigan la noolyihiin jahli, oo ay aaminsan yihiin in dayax madoobaadku yahay musiibo, dayaxa la qabtay, dambigeenna batay, ama xitaa ay qaataan luwaan oo qaylo dhaamiyaan. Taasi waa khuraafaad aan sal iyo raad diin toona ku lahayn, ee waa jahli iyo musiibo nafsadeed oo dadka dib ugu celinaysa jahliyaddii hore.

Nabiga ﷺ wuxuu yiri: عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ: "إِنَّ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ آيَتَانِ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ، لاَ يَنْكَسِفَانِ لِمَوْتِ أَحَدٍ وَلاَ لِحَيَاتِهِ، فَإِذَا رَأَيْتُمُوهُمَا فَادْعُوا اللَّهَ وَصَلُّوا، حَتَّى يَنْجَلِيَ." (Sahih Muslim, Kitaab al-Kusuuf, Xadiis: 901)

Waxaan ka fahmeynaa in dayax madoobaadku yahay calaamad muujinaysa awoodda Alle, lagana fogaado khuraafaadka iyo cabsida aan salka lahayn. Waa dhacdo dabiici ah, sida roobka ama dabaysha, waxaana loogu talagalay in qofku ku xusuusto awoodda Eebe oo uu ku laabto baryo iyo salaad.

Waxba ogama duwana dabiiciyaadka dhaca sida hilaac ama roob da'aya.

Dad qalbi madow ayaa ka sheekeenaya dayax madoobaad. Soomaalida waa wada kaftan.
Maalinta suuqa ee magaaladeydu waa mid mashquul badan. Dadyow kala duwan ayaa suuqa u imaada in ay badeeco iibsadaan halka kuwa kale ay u imaadaan in badeeco iska iibiyaan.
Waxbarashu waa aas-aaska bulshada waxaan jirta oraah soomaliyeed oo oraneysa
Aqoon la'aan wa iftiin la'aan
Tukaanle : so dhawoow macmiil maxaan ka iibiya
Macmiilka : waxaad isiisa kiilo bariis ah saabun iyo carfiso
Tukaanle : wa diyaar
Macmiilka : qiimaha wa immisa
Tukaanle : qiimaha guud waa saddex dollar
Si'aad canjeero udubto wa inaad cajiinka qasato oo aad diyaarsato kadib subixiina aad bir ay somaalidu daawe utaqaano aad kulueyso kadib inta cajiinka aad ku shubto qaab wareeg ah ugu wareejiso
Runtii su'aashan wax ay iila muuqata inay qaldantahay
Beertu wax ay ku xirantahay qaabka aad udaryeeleso hadba waxa aad beereyso , hadaad geed timireed beereyso uma baahno biyo badan oo timirtu iyadu way xamili karta qaleylka iyo cimilada daran
Cimilada waqtigaan la jooga wa xiligii dayrta roobab waaweyn baana magaalada muqdisho ka da'aya isu socodka gaadiidka sidii hore ma'aha oo way adkaadeen balse saxsansaxada roobka baan wax la siisto jirin
1. Dooro goob fiican
Meel qorrax leh (6–8 saacadood maalintii)
Dhul biyo-mareen fiican leh
2. Diyaari ciidda
Nadiifi haramaha
Ku dar bacrimin (digada xoolaha ama compost)
3. Xulo dalagyada
Dooro wax si fudud u baxa: basal, yaanyo, kabsar, khudaar caleen leh
Tixgeli cimilada deegaanka
4. Beerista
Ku beero qoto dheer sax ah
Kala fogee si ay u helaan hawo iyo meel
5. Waraabinta
Biyo si joogto ah (subax ama galab)
Ha badin biyaha
6. Daryeel joogto ah
Ka saar haramaha
Ka ilaali cayayaanka
Ku dar bacrimin mararka qaar
7. Goosashada
Goosho marka dalaggu bislaado
Ha ka dib dhicin si aanay u lumin tayada
Cali: Saaxiib, maanta jawigu aad buu u kulul yahay, miyaanad u jeedin?Axmed: Haa, runti qorraxdu aad bay u gubaysaa maanta. Ma eegtay saadaasha hawada ee berrito?Cali: Haa, waxaan arkay in berrito ay yara qaboobi doonto oo daruuro jiri doonaan, xataa laga yaabaa in roob yari da'o.Axmed: Ilaahay baa mahad leh! Kulaylkan maanta na daashaday berrito weynnu ka nasan doonnaa haddii ay run tahay.
Nadaafaddu waa tiirka ugu muhiimsan ee caafimaadka. Gacmaha oo si joogto ah loo dhaqo, biyo nadiif ah la cabo, iyo deegaanka oo la ilaaliyo waxay yareeyaan cudurrada faafa. Sidoo kale, qof kasta waa inuu cunto nafaqo leh cunaa, jimicsi sameeyaa, talada dhakhtarkana raacaa marka uu xanuunsado. Bulsho caafimaad qabta waxay horseeddaa horumar iyo nolol wanaagsan.
Hadaf yeelo waligaa
Hamigaga walee
Hididiila sare iyo.
Hormarbaan kuleeyahay

Hiigsigaga dheere
Cadowgaaga hoos iyo
Buuraha kasoo eeg
 Hiil iyo walaal iyo
Garabaanu kunahay
DEGDEG:

Apple ayaa Telegram ka saartay App Store-keeda dalalka caalamka oo dhan.
Daryeelida beeraha waxa ka qayb qaata saalada ama digada xoolaha nool, taas oo ka qaybqaadata geedku inuu dhankasta ka ka koro sida caleemaha, jirrida I.w.m
Macamiil : Ayaantan Kuma Arkinee
Dukaanle : Waa Xanuunsanaa sxb
Macamiil : Ahh Allaha Ku Caafiyee Biyahaas Dasani-ga Isoo Qabo
Dukaanle : Hoo Merchantiga Lee Ku Dir
Macamiil : Ka Fiirso Saaxiib
Dukaanle : Mahadsanid Walalka Waa Arkay
Macmiil = salanta islamka kugu salamy
Dukaanlaha=waan ka qaday soodhawoow
Waxbarashadu waa furaha nolosha waa na waxa ku kala saara waxa fiican iyo waxa xun
Waan idin salaamayaa saaxiibayaal.
Saaka waa subax sabti ah, cimiladu waa mid kulul oo huur jiro, jawiguna waa mid roobaad, waxa aan saadaalinayaa in ilaa galabta uu roob di'i doono, inshaAllah
Waxbarashada waa aasaaska Nolosha Waxay Noo Furtaa Fursado Badan si aan la dareemayn
Waxaa la isku qasaa Bur, Biyo, Cajiin Markii La isku qaso Kadib Waxaa Jirto Heer Laga Rabo in ay gaarto si loo dubo

Marki Heerkaas ay Gaarto Dabka Waxaa la saaraa bir Canjeero waysoo kululaataa kadib saliida la mariyaa sidaas ayaa loo dubaa
Canjeero waxaa laga sameeyaa bur, biyo, cajiin iyo milix la isku darey.
Marka hore, burka ayaa lagu daraa baaquli ama caag cajiin kadibna waxaa lagu daraa biyo, milix iyo cajiin, si fiican u walaaq ama u garaac ilaa uu noqdo cajiin dareere ah oo isku mid ah. Kadib cajiinka dabool oo meel dhig dhowr saacadood si uu u khamiiro.
Marka uu cajiinku khamiiro kadib soo diyaarso birta canjeerada, furki aad ku dari laheed cajiinka caaga ku jiro. Birta dabka saar ilaa ey ka kululaato, marki ay kululaato, Qaado xoogaa cajiin ah oo birta ku shub, kadibna si wareeg ah u faafi. U daa birta ilaa ay ka bislaato. Ka daji marki ay bislaato kadib neh weelki aad ugu tala gashe inaa ku rido ku rid.
Waxbarashadu waa furaha horumarka iyo dhisidda mustaqbal ifaya. Waxay qofka siisaa aqoon, xirfado, iyo garaad uu ku fahmo dunida ku xeeran, isagoo ku gaari kara himilooyinkiisa nolosha. Bulsho kasta oo horumartay waxay aasaas ka dhigatay kor u qaadista aqoonta iyo barbaarinta ubadka.
Markaa Rabto In aad sameyso canjeero waxaad au bahantahay sadax shey
Kow in aad diyaariso burka aidgo ku daraya cajiin hadii aad heleysid kadibna aad garaacdid ama qooshtid, labo mudo kadib wuxuu sameynaya inuu qamiiro ama uu gaaro heerka lagu dubi karo canjeero, waxaad soo diyaarsanaysa birta canjeerada waxaadna saaraysa dabka bilowga, sadex waxaadna marineysa wax dufan leh sida saliid ama subag bilowga, kadibna waxaad bilaabeysa inaad dubto canjeerada.
Kitaabka la yiraa المؤامرة الكبرى ee uu qoray D.r mustafa maxmuud
Turjumadisana uu leyahay
Qoraa iyo turjumaan somaliyeed oo la yira "Aadan Khadar Cali(aada_sahan)"
Ayaa waxa ku jirtay qormo aad u dareen iyo xanuun leh,
Waxa ayna aheyd sidaan:


Waxa warar sugani ay dhigayaan, in Serbian-ku ay ku beeraan uujiif ey ah ilmagaleenka haweenka Bosnian-ka ah ee maxaabiista ah, iyaga oo tijaabooyin sayniseed ku samaynaya! Ma aha tijaabooyin sayniseed, mana laha wax sifo aqooneed ah, oo horeba waa loo sii ogaa in uur-jiifyadaas uu jidhka haweenkaasi diidayo, ayna riximkoo-da ķu qurmayaan, dumarkaasina ay u dhimanyaan waana sida dhacday! Ujeeddada shaydaaniga ah ee ka danbaysa jariimadaasi way caddahay oo waa hadaf shay daani ah oo badhaxtiran!
 Waxa ay doonayaan in ay diraan dhambaal jeesjees ah caalamka Islaamka dhanba, iyaga oo ku tilmaamaya in ay yihiin taranta ey
Qoysaska Ardaagayagu dhamaantod waxay kasoo unkameen Bulsho Xoolo dhaqato beeralay ah macnaha xoolana wa ay dhaqan jireen Beerana waa qodan jireen iyaga oo labadaba isku wada oo midkastaba ka kale uga faaidaysanaya Tusaale ahaan xoolaha gaar ahaan Dibida oo ah Labka Lo'da waxa looga faaidaysan jiray in Loo isticmaalo beer qodista xilliga beerashada ee gu'ga xilliga jiilalkana nasasho ayuu gali jiray oo beerti gu'gii Lagu qoday ayuu isna manfac ku lahaa oo looga faaidayn jiray isaga oo halkaa kaga nastay agabkii uu siday intii beer qodista agabkaas waxa la dhahaa Harqood , Harqoodku waxa uu ka koobanyahy qaybo badan waxaa kamid ah Nugi,marashi,minaaqyo,irfiyo iyo qaybo kale
Judge = garsoore
Jury = xeer-beegti
Law = xeer
Lawyer = qareen
Suspect = eedeysane
Criminal = dambiile
Indictment = dacwayn
Allegation = eedeyn
Conviction = dambi-ku-helid
Acquittal = dambi-ku-waayid
Prosecution = dacwa-ku-oogid
Testimony = marqaati
Procedure = habraac
Appeal = racfaan
Bail = dammiin
Life sentence = xabsi daa'in
Case file = gal-dacwadeed
Judicial review = dib-u-eegis garsoor
Verdict = xukun
Complaint = cabasho
Grievance = wax-tabasho
Victim = dhibbane
Offence = gaf/ dambi
Perjury = been-ku-dhaarasho
Incarceration = xiris
Violation = ku-tumasho

Waxaa qoray Ibrahim Osman
Sanadkii 2020 Ayaa waxaan safar dhulka ah kaga baxay magaalada muqdisho waxaan ku wajahnaa baladweyne safarkaas wuxuu qaatay sadex Habeen Sida Caadiga ah waxaa laga rabay inuu qaato hal habeen laakiin Gaariga aan saarnaa oo cilaadoobay darteed ayaa safarkaas dheereysay mudo laba isbuuc ah oo aan joogay magaladaas wax aan sheeko ahaan uga soo tabiyo ayaan waayey sababtoo ah waxay ahayd meel aan xiiso lahayn qaab lahayn oo aan fahmi waayay aniga qudheydaba
Wadada waxaan kula kulmay shil aan aad uga naxay
Maxaad iga daynaysaa?
Walaal waa intaas qiimuhu
Dadka soomaaliyeed ma necba somaliland oo waxay difaacanayaan madax banaanidooda.

Dadka somaliland ma necba dadka soomaaliya kaliya ictiraafkooda ayay raadinayaan.

Labadaas kala fahma.
Waxbarashadu waa furaha nolosha waxayna ka caawisaa qofka inuu helo nolol qiimo badan. Waxay ka dhigtaa qofka mid naftiisa iyo dadkiisa wax tara.
Wuxuu ku yidhi: Sideen u dhisnaa guri aan dabaylaha noloshu ruxin?

Waxay ugu jawaabtay: Saddex ayaan kuu ballan qaadayaa.

● Midda koowaad: qof saddexaad inaanu ina soo dhex gelin markuu khilaaf inaga dhex dhaco.
● Midda labbaad: in gurigeennu ku dhisnaado hadal wanaagsan iyo ixtiraam gaar ahaan dadka hortooda.
● Midda saddexaad: wixii aan haysanno ama aan helno in aan ku wadaagno qanaaco iyo ka mahadnaq.

Markaas ayuu dhoolla caddeeyay oo uu ku yidhi: Aniguna waxaan kuu ballanqaadayaa saddex arrimood.

● Midda koowaad: inaan cidna kula simin kaligaana aan kaa dhigto garab.
● Midda labaad: ehelkaaga inaan u karaameeyo sida aan ehelkayga u karaameeyo.
● Midda saddexaad: Inaan kuu ahaado amni iyo garab.
Apple waxay wajahday hoos u dhac dhaqaale oo culus kadib markii ay shaacisay iPhone 17. Maalinta la soo bandhigay ayaa qiimaha saamiga Apple hoos uga dhacay in ka badan 3%, taas oo shirkadda ku khasabtay in ay waaydo ku dhawaad $100 bilyan. Laba maalmood gudahood ayuu khasaaruhu kor u dhaafay $112 bilyan, waana dhacdo ka mid ah khasaaraha ugu weyn ee Apple wajahdo sanado badan. Dhacdadani waxay muujisay niyad-jab weyn oo ka yimid dhinaca suuqa, sababtoo ah iPhone 17 waxa uu keenay isbeddello yar-yar oo aan la jaanqaadi karin filashada bulshada iyo maal-gashadayaasha oo sugayey hal-abuur weyn oo AI ah.

Dhanka kale Samsung iyo Google waxa ay suuqa ku soo bandhigeen waxyaabo hal-abuur leh sida foldable phones iyo large-screen devices, kuwaas oo dadka tusay in tartanka tiknoolojiga uu u socdo jiho cusub. Isbarbardhiggaas ayaa suuqyadii iyo dadka ku qasbay inay weydiiyaan: Apple halkee ayay ku dambeeysaa marka laga hadlayo hal-abuurka iyo mustaqbalka tiknoolojiyada? Waxaa muuqata in maanta macaamiisha iyo maal-gashadayaashu aysan ku qanacsaneyn in sannad kasta la keeno wax kaabis yar oo muuqaal iyo shaqo ku kooban, balse waxay dalbanayaan wax ka weyn, gaar ahaan dhinaca AI oo noqday loollanka ugu weyn.

Falanqaynta mustaqbalka ayaa muujinaysa laba arrimood. Midda hore waa in suuqu uu beddelay cabbirka lagu qiimeeyo shirkadaha – qof kasta wuxuu rabaa hal-abuur muuqda. Midda labaad waa in tartanka AI iyo foldable phones uu noqday dagaalka cusub ee horyaalla. Google iyo Samsung waxa ay muujinayaan jiho cusub, halka Apple ay u muuqato mid ku socota qaab horey loo ogaa oo aan xiiso lahayn.

Apple weli waxay leedahay sumcad xooggan, operating system oo ay malaayiin isticmaale ku tiirsan yihiin iyo awood dhaqaale oo weyn. Laakiin dhacdadan waa digniin cad: shirkad weyn kuma badbaadi doonto caajis iyo ku ekaansho isbeddello yar-yar. Haddii aysan la imaanin AI awood leh iyo qalab casri ah oo dadku si dhab ah u dareemaan, waxaa dhici karta in hoggaankii ay muddada dheer haysay suuqa laga qaado.

Dhacdadan ma aha oo kaliya hoos u dhac suuqa ah, balse waa cashar muujinaya in tartanka tiknoolojiyada casriga ah uu galay marxalad cusub. Hal-abuurku waa furaha, filashaduna waa joogto. Su'aasha horyaalla Apple maanta waa mid cad oo bulshada iyo maal-gashadayaashu wada weydiinayaan: "Maxaa cusub oo aad keenaysaan?"
Maanta waa maalin uu jawigu dhexdhexaad yahay
Macmiilka iga iibi sharaab, dukaalaha hoo Macmiil soo dhowoow