Friedrich Wilhelm I của Phổ

, Cambridge University Press, 1993, tr. 198Tuyển hầu xứ Brandenburg
| tên đầy đủ = Friedrich Wilhelm von Hohenzollern
| kiểu tên đầy đủ = Tên thật
| tại vị = 25 tháng 2 năm 1713 - 31 tháng 5 năm 1740
| kiểu tại vị = Trị vì
| tiền nhiệm = Friedrich I
| kế nhiệm = Friedrich II
| kiểu hoàng tộc = Triều đại
| hoàng tộc = Nhà Hohenzollern
| thông tin phối ngẫu = ẩn
| phối ngẫu = Sophie Dorothea xứ Hannover
| kiểu phối ngẫu = Hoàng hậu
| thông tin con cái = ẩn
| vợ =
| chồng =
| con cái = WilhelmineFriedrich Friederike LuisePhilippine CharlotteSophia DorotheaLuise UlrikeAugust WilhelmAnna AmalieHeinrichAugust Ferdinand
| cha = Friedrich I
| mẹ = Sophie Charlotte của Hannover
| thông tin tước vị đầy đủ = ẩn
| tước vị đầy đủ = Tuyển hầu xứ Brandenburg (tức Friedrich Wilhelm II), Vương công xứ Neuchâtel, Quốc vương ở Phổ (tức Friedrich Wilhelm I)
| sinh = 14 tháng 8 năm 1688
| nơi sinh = Berlin, Phổ
| mất = 31 tháng 5 năm 1740
| nơi mất = Berlin, Phổ
| ngày an táng =
| nơi an táng = Sanssouci, Potsdam
| tôn giáo = Kháng Cách
| nghề nghiệp = (Tham chiến trận Malplaquet)
}}

Friedrich Wilhelm I, tên thật là Friedrich Wilhelm von Hohenzollern, (14 tháng 8 năm 1688 &ndash; 31 tháng 5 năm 1740), phiên âm tiếng Việt là Phriđrích I Vinhem là một thành viên của Hoàng tộc nhà Hohenzollern. Ông là vị vua thứ hai của nước Phổ, và cũng là Tuyển hầu xứ Brandenburg từ năm 1713 đến khi qua đời năm 1740. Trên cương vị là Tuyển hầu xứ Brandenburg, ông được gọi là Friedrich Wilhelm II. Trong liên minh cá nhân, ông là Vương công của Công quốc Neuchâtel. Ông là một trong những vị vua xuất chúng trong thời đại ông sống.

Friedrich Wilhelm I được xem là người cha của chủ nghĩa quân phiệt Phổ, đồng thời là một vị vua canh tân. Ông được quần chúng biết đến như một vị "Vua chiến sĩ" (der Soldatenkönig). Nhà vua chú tâm vào việc xây dựng một chính quyền trung ương vững mạnh và phát triển Quân đội Phổ. Sự quan tâm này đã dẫn đến một nỗ lực đặc biệt của ông: vời những người đàn ông cao nhất của châu Âu đến Vương quốc Phổ và thành lập đoàn quân mang tên những người khổng lồ vùng Postdam. Quân đội Phổ trở thành một cỗ máy chiến đấu hùng mạnh và hiệu quả.

Dù thành tựu lớn nhất của ông là xây dựng một lực lượng Quân đội Phổ đông đảo, Friedrich Wilhelm I cũng là người thực hiện cải cách quan trọng về mặt tài chính, Ông còn nổi tiếng về sự đối xử nghiêm khắc với Thái tử Friedrich - người có tính cách khác biệt vua cha.

Thân thế

Vào năm 1688, Friedrich Wilhelm chào đời tại kinh đô Berlin. Ông là con của Tuyển hầu xứ Brandenburg Friedrich I và Quận chúa xứ Hanover Sophia Charlotte - em gái của Tuyển hầu xứ Hanover là George (tức vua George I của Anh sau này). Thuở bé, Friedrich Wilhelm được giáo dục bởi một phụ nữ tên là Madame de Rocoulles. Chàng quý tộc trẻ tuổi này thường thể hiện tính cách nóng nảy: ông căm ghét lớp học và có ý định làm loạn chống những thầy cô "độc đoán". Tuy nhiên, ông luôn làm theo lời cha mình. Khi còn là thiếu niên, ông trở nên say mê săn bắn và rất yêu thích quân sự.

Vốn là một Bá tước xứ Brandenburg, Friedrich I đã đăng quang vào ngày 18 tháng 1 năm 1701, tại Könisberg, lấy tước hiệu là "Quốc vương ở Phổ" (König in Preußen). Ông chính thức làm quen với việc trị quốc vào năm 1702, khi ông tham gia Hội đồng Cơ mật và Hội đồng Quân sự Hoàng gia Phổ. Ông cũng tham chiến trong cuộc chiến tranh Kế vị Tây Ban Nha, và thật sự hứng thú với việc đánh trận tại Malplaquet. Những cố vấn quân sự dày kinh nghiệm của ông bao gồm John Churchill, Công tước thứ nhất xứ Marlborough và Vương công Eugène de Savoie-Carignan.

Vua của Phổ
Với mong muốn tăng cường sức mạnh của Quân đội Phổ, Friedrich Wilhelm I là vị vua thực sự xây dựng triều đại Hohenzollern. Những cống hiến của ông trong công cuộc xây dựng Vương quốc Phổ bao gồm các cải cách dân chính, nâng cao uy thế quốc tế của nền quân sự Phổ cũng như phát huy sức mạnh và kỷ luật của Quân đội Phổ, nhằm đưa nước Phổ lên đứng ngang hàng với nước Pháp thời cận đại, Vương quốc Anh cùng với những quốc gia có nền chính trị hùng mạnh khác trên toàn cõi châu Âu vào thế kỷ XVIII.

Lúc ông lên ngôi, Vương quốc Phổ là nước có nền kinh tế yếu kém, nhân lực nghèo nàn và lãnh thổ rời rạc. Trong khi tiên vương Friedrich I đã bỏ ra 6 triệu thaler vào năm 1701, Quốc vương Friedrich Wilhelm I chỉ dùng 2500 thaler để tiến hành lễ đăng quang. Là một vị Quân vương năng nổ, làm không ít việc nhằm hiện đại hóa, củng cố thực lực của Vương quốc Phổ, Cụ thể hơn, các vua ngoại quốc như Hoàng đế nước Áo, Nga hoàng Pyotr Đại đế và cả Sultan của Đế quốc Ottoman đã gửi binh lính cho ông đã tăng cường mối quan hệ hữu nghị. Một số chiến sĩ được Nga hoàng Pyotr I gởi tới ông như một món quà trả ơn ông về việc tặng cho Pyotr I một "Căn phòng hổ phách" trứ danh.

Đối với những tân binh hoành tráng, ông không ngần ngại ban đặc ân cho họ. Tầng lớp quý tộc phong kiến đóng vai trò quan trọng trong xã hội Phổ thời đó, triều đình Friedrich Wilhelm I khuyến khích những thiếu gia con họ đi nghĩa vụ.

Bản thân Quốc vương cũng cao 1.6m, mỗi năm ông đều cần đến hàng trăm tân binh. Có một lần, ông khẳng định với sứ thần nước Pháp:

Nhờ có cuộc cải cách của Quốc vương, Quân đội Phổ trở thành đội quân đông đảo thứ ba hoặc thứ tư trên toàn cõi châu Âu, dù Phổ là quốc gia đông dân thứ 13 ở châu Âu, với dân số ít hơn ba triệu người. Do đó, dưới thời Friedrich Wilhelm I, Vương quốc Phổ thái bình thịnh trị.

Ông là một vị vua khinh bỉ nghệ thuật và học vấn. Ông đã tổ chức những buổi tiệc hút thuốc lá. Ông cho vời các sĩ quan Quân đội Phổ và những nhân vật quan trọng khác tham gia các buổi tiệc đó. Họ bị buộc phải ngồi hút thuốc lá và bàn việc chính trị với nhà vua, dù nhiều người trong số họ thực sự ghét thuốc lá. Cứ mỗi năm, nhà vua đều tiến hành thị sát trên toàn quốc, ông cho quân sĩ đóng quân tại các tỉnh và duyệt binh trong vòng vài ngày. Trong một lá thư gửi từ kinh thành Berlin vào ngày 6 tháng 6 năm 1729, Nam tước Pollnitz - một quan đại thần Phổ - có viết:

Friedrich Wilhelm I cũng hoàn toàn tái tổ chức bộ máy Chính phủ Phổ. và làm việc chăm chỉ. Thần dân kính mến ông, do ông đã xây dựng một nền kinh tế cứng nhắc.

Ông còn mở các trường tiểu học và tái định cư vùng Đông Phổ (vốn đã bị một cơn dịch bệnh tàn phá vào năm 1709). Ông cũng bảo vệ quyền lợi của các tín đồ Kháng Cách tại Đức, thông qua việc đe dọa những thần dân theo Công giáo của ông.

Đối ngoại
Dù Friedrich Wilhelm I đã xây dựng một trong những đạo quân hùng mạnh nhất tại Âu châu và rất quan tâm đến quân sự, về bản chất ông là một người yêu hòa bình. Về đối ngoại, ông không gặt hái được nhiều thành công bằng việc nội trị.

.]]

Lên ngôi giữa lúc cuộc Đại chiến Bắc Âu vẫn còn tiếp diễn, nhưng vua Phổ chỉ tham chiến về phe Nga, Đan Mạch và Anh trong một thời gian ngắn, và chiếm lấy một ít lãnh thổ. Ông đã ký hoà ước với đế quốc Nga vào tháng 9 năm 1713 và nhận lấy vùng Stettin. Vào năm 1716, ông đã tặng cho Sa hoàng Nga Pyotr I Đại đế một căn phòng hổ phách, vốn đã được vua cha Friedrich I xây dựng từ năm 1701.

Quân đội Phổ cùng các nước đồng minh nêu trên đánh đuổi quân đội Thụy Điển ra khỏi những vùng đất nằm dưới quyền họ cuối cùng tại Đức và tiến chiếm cửa sông Oder. Có người cho rằng Friedrich Wilhelm I bảo ngòi bút có sức mạnh hơn thanh gươm. (Xem thêm bài: "Đạo đức của người Phổ".) Cuộc Đại chiến Bắc Âu cũng đánh giấu sự bắt đầu của tình bạn giữa Friedrich Wilhelm I và một người tị nạn Huguenot tên là Jacques Égide Duhan de Jandun. Ông đã gặp Duhan de Jandun lần đầu tiên khi ông này làm người dưới quyền của Thống chế Alexander von Dohna vào năm 1715. Năm sau, Friedrich Wilhelm I đã giao cho Duhan de Jandun việc nuôi dạy vị Vương tử bốn tuổi Friedrich.

Dù triều đại Habsburg không phải là một đồng minh đáng tin cậy, ông rất trung thành với Hoàng đế La Mã Thần thánh. Ông luôn mong muốn Friedrich trở thành một chiến binh tài gioỉ. Khi còn bé, Hoàng tử Fritz thường bị tiếng nổ của súng thần công đánh thức mỗi sáng. Fritz đã được giao cho một kho đạn dược nhỏ. Fritz từng bị đánh vì ngã ngựa và đeo tất tay khi trời lạnh. Ảnh hưởng từ mẫu hậu Sophia Dorothea, Hoàng tử Fritz đam mê văn hoá, âm nhạc và triết học, những gì nhà vua không hề yêu thích. Ông trở nên tuyệt vọng và than phiền:

Năm 18 tuổi, Fritz lập mưu bỏ trốn sang Vương quốc Anh cùng với bạn mình là Hans Hermann von Katte và một số sĩ quan cấp thấp trong quân đội Phổ. Ngày 5 tháng 8 năm 1730, khi đoàn của họ gần đến Mannheim ở quận Palatinate thì Robert Keith, anh của Peter Keith, đem kế hoạch của họ khai báo với vua Friedrich Wilhelm và cầu xin được khoan hồng. Đôi bạn Friedrich và Katte bị bắt giam ở Küstrin. Vì cả hai người đều là Sĩ quan trong Quân đội Phổ, toan tính bỏ trốn sang nước Anh, nhà vua kết tội phản quốc cho cả hai. Ông dọa sẽ xử tử hình Fritz, sau đó đổi ý buộc Fritz phải nhường tước vị Hoàng thái tử lại cho em mình là August Wilhelm (1722 -1758), mặc dù cả hai hướng đều hoàn toàn không khả thi. Vào ngày 6 tháng 11, Fritz - người cũng bị đem ra xét xử ở toà án quân sự - phải chứng kiến Katte bạn mình bị xử trảm tại Küstrin. Sự kiện này đã khiến cho Thái tử ngất xỉu và có những ảo giác trong hai ngày sau. Thái tử Fritz được Hoàng gia ân xá và rời khỏi xà lim vào ngày 18 tháng 11, nhưng vẫn không nhận lại được cấp bậc trong Quân đội mà Fritz bị tước trước đó.

Theo Thomas Henry Dyer, cách đối xử với Thái tử Fritz của Friedrich Wilhelm I có điểm tương đồng với cách đối xử của Sa hoàng Nga Pyotr I với Thái tử Aleksei. Cả hai ông vua đều đối xử nghiêm khắc với các Thái tử, khiến họ có mưu đồ bỏ trốn. Tuy nhiên, trong khi Aleksei đã bị xử tử thì Fritz lại thoát khỏi tình trạng này trong gang tấc. Tuy nhiên, mâu thuẫn giữa Pyotr I và Aleksei là do Thái tử Nga phản đối các cải cách hiện đại hóa đất nước của Sa hoàng, trong khi mâu thuẫn giữa Friedrich Wilhelm I và Fritz là do Thái tử đam mê văn hóa - nghệ thuật. Sau này, Fritz đã làm hoà với vua cha. Vua Friedrich II có nhận định về các triều vua trước:

Tổ phụ

Xem thêm
Friedrich I của Phổ
Đại chiến Bắc Âu
Đạo đức của người Phổ
Friedrich II của Phổ

Chú thích

Tham khảo

P. V. N. Myers, A General History For Colleges And High Schools, Kessinger Publishing, 2004.
Will Cuppy, Fred Feldkamp, The decline and fall of practically everybody, David R. Godine Publisher, 1984.
Birdsall S. Viault, Schaum's Outline of Modern European History, McGraw-Hill Professional, 1990.
Wilhelm Pütz, Manual of modern geography and history, D. Appleton & company, 1851
Stanley Sandler, "Ground warfare: an international encyclopedia", Tập 1, ABC-CLIO, 2002.
Deborah Vess, Ph.D., "SAT Subject Test: World History", Research & Education Assoc., 2006.
Houghton Mifflin Company, "The Houghton Mifflin dictionary of biography", Houghton Mifflin Harcourt, 2003.
Luise Mühlbach, "Frederick the Great and his court: An historical romance", D. Appleton and Co., 1868.

Margaret Shennan, "The rise of Brandenburg-Prussia", Routledge, 1995.
Linda Frey, Marsha Frey, "The treaties of the War of the Spanish Succession: an historical and critical dictionary", Greenwood Publishing Group, 1995.
Thomas Henry Dyer, "The history of modern Europe: from the fall of Constantinople, in 1453, to the war in the Crimea, in 1857", Tập 3, J. Murray, 1864.
Robert Bateman Paul, "A history of Germany, from the invasion of Germany by Marius to... 1813, on the plan of mrs. Markham's histories. To 1850", 1853.
American Heritage Dictionary, The Riverside dictionary of biography, Houghton Mifflin Harcourt, 2005.
Carl Cavanagh Hodge, "Encyclopedia of the Age of Imperialism, 1800-1914: A-K", Greenwood Publishing Group, 2008.
Jackson J. Spielvogel, "Western Civilization: Volume B: 1300 to 1815", Tập 1, Cengage Learning, 2008.

Gregorio F. Zaide, World history, Rex Bookstore, Inc., 1965.

Đọc thêm

J. O. Lindsay, New Cambridge Modern History: The Old Regime, 1713-1763, Cambridge University Press, 1957,
Mario Reading, The Complete Prophecies of Nostradamus, Sterling Publishing Company, Inc., 2009.
World and Its Peoples, Marshall Cavendish, 2009.
Heinrich August Winkler, Alexander Sager, Der lange Weg nach Westen, Oxford University Press, 2006.

Liên kết ngoài

Biography of Frederick William I
Frederick William I - LoveToKnown1911
Forces - James Leavey's corner - A History of Tobacco

|-

|-