Maksim Gorky

Aleksey Maksimovich Peshkov (tiếng Nga: Алексей Максимович Пешков) (28 tháng 3 năm 1868 – 18 tháng 6 năm 1936), được biết đến nhiều hơn với cái tên Maksim Gorky (Максим Горький, Maksim Gor'kij), là một nhà văn, người đặt nền móng cho trường phái hiện thực xã hội chủ nghĩa trong văn chương và là một nhà hoạt động chính trị người Nga. Ông được xem là nhà văn kiệt xuất của nền văn học nước Nga vào thế kỷ 20. Cả Constantin Stanislavski và Savva Morozov đều hỗ trợ tài chính cho nhà hát. Stanislavski coi nhà hát của Gorky như một cơ hội để phát triển mạng lưới các nhà hát tại các tỉnh mà ông hy vọng là mình sẽ cải cách được nền nghệ thuật sân khấu tại Nga, việc ông đã hy vọng từ những năm 1890.
Một lệnh ân xá được đưa ra nhân kỷ niệm lần thứ 300 của triều đại Romanov cho phép Gorky quay trở lại Nga năm 1913, nơi ông tiếp tục việc chỉ trích xã hội, cố vấn cho các nhà văn khác từ giới bình dân, và viết một loạt các hồi ký văn hóa quan trọng, gồm cả phần đầu cuốn tự truyện của ông. Tiểu luận này thể hiện Gorky là người bỡ ngỡ trước làn sóng cách mạng Nga đương thời, ông không hiểu được hành động của những người Bolshevik. Tuy nhiên lãnh tụ Vladimir Lenin đã tuyên bố: "Gorky là người của chúng ta... Ông sẽ trở lại với chúng ta", và 2 người vẫn duy trì tình bạn thân thiết

, Gorky, Stalin (từ trái sang phải) vào năm 1931]]

Tháng 8 năm 1921, Nikolai Gumilyov, bạn ông, một người bạn văn và là chồng của Anna Akhmatova, bị Cheka ở Petrograd bắt giữ vì các quan điểm ủng hộ quân chủ chuyên chế của ông. Gorky vội vã tới Moscow, xin được lệnh thả Gumilyov từ chính Lenin, nhưng khi quay trở về Petrograd ông mới biết rằng Gumilyov đã bị bắn. Tháng 10 năm 1921, Gorky quay trở lại Italia vì các lý do sức khoẻ: ông bị bệnh lao. Năm 1924, ông trở nên buồn bã khi hay tin người bạn thân thiết của ông, lãnh tụ Vladimir Ilyich Lenin đã qua đời. tới 5 triệu người. Maxim Gorky đã phải lên tiếng kêu gọi cộng đồng quốc tế giúp đỡ nước Nga. Vào tháng 12 năm 1921, Quốc hội Mỹ đã thông qua một gói cứu trợ trị giá 20 triệu USD bao gồm các loại hạt giống ngô và lúa mì gửi tới Nga để giúp chính phủ Nga Xô viết giải quyết nạn đói. Sau đó Mỹ cũng đạt được một thỏa thuận với Chính phủ Nga về việc cung cấp lương thực cho hàng triệu người dân Nga ở những vùng bị đói. Maxim Gorky đã viết một lá thư vào tháng 7 năm 1922 gửi tới Tổng thống Mỹ Hoover để cảm ơn nước Mỹ đã cứu nước Nga thoát khỏi nạn đói chết chóc: "Sự giúp đỡ của các bạn sẽ đi vào lịch sử như là một chiến thắng đáng giá, một thành tựu vĩ đại và duy nhất, sẽ còn mãi trong ký ức của hàng triệu người Nga đã được các bạn cứu khỏi cái chết.

Theo Aleksandr Solzhenitsyn, việc Gorky quay trở lại Liên bang Xô viết có động cơ từ các nhu cầu vật chất. Tại Sorrento, Gorky thấy mình không có tiền cũng chẳng có danh tiếng. Ông đã đến thăm Liên Xô nhiều lần sau năm 1929, và vào năm 1932 Joseph Stalin đích thân mời ông quay trở lại Liên Xô vĩnh viễn, với một đề xuất đã được ông chấp nhận. Tháng 6 năm 1929, Gorky tới thăm Solovki (đã được dọn dẹp cho dịp này) và viết một bài báo tích cực về trại Gulag này, nơi đã chịu tai tiếng ở phương Tây. Sau này ông bình luận rằng mọi thứ mà mình đã viết đã được kiểm duyệt. Điều thực tế ông thấy và nghĩ khi tới thăm trại là một chủ đề được bàn luận rất nhiều.

Việc Gorky quay trở lại từ nước Italia Phát xít là một chiến thắng tuyên truyền lớn cho những người Xô viết. Ông được trao Huân chương Lenin và được cấp một biệt thự (trước kia thuộc nhà triệu phú Ryabushinsky, hiện là Bảo tàng Gorky) ở Moskva và một nhà nghỉ nông thôn tại vùng ngoại ô. Một trong những con phố trung tâm của Moscow, Tverskaya, và thành phố nơi ông ra đời đã được đổi lại theo tên ông để vinh danh ông. Chiếc máy bay cánh cứng lớn nhất thế giới hồi giữa thập niên 1930, chiếc Tupolev ANT-20 (ảnh), cũng được đặt tên là Maxim Gorky. Nó được dùng cho các mục đích tuyên truyền và thường bay biểu diễn trên thủ đô Liên Xô.

Ngày 11 tháng 10 năm 1931 Gorky đọc truyện cổ tích của mình "Một cô bé và thần chết" cho những người tới thăm Joseph Stalin, Kliment Voroshilov và Vyacheslav Molotov, một sự kiện sau này đã được Viktor Govorov thể hiện lại trên bức tranh của mình. Cùng ngày hôm ấy Stalin để lại bút tích của mình ở trang cuối cuốn sách đó của Gorky: Эта штука сильнее чем "Фауст" Гёте (любовь побеждает смерть) Tiếng Việt: "Tác phẩm này mạnh hơn Faust của Goethe (tình yêu đánh bại cái chết)".

Năm 1933, Gorky xuất bản một cuốn sách về Kênh Biển Trắng-Baltic, được trình bày như một ví dụ về sự tích cực của việc cải tạo lao động đã biến một người từ xấu thành tốt, đó là "sự hồi sinh thành công của những kẻ thù của giai cấp vô sản". Ông viết hàng loạt tác phẩm, ghi lại những cảm xúc của mình về nước Nga mới - nước Nga Xô viết. Đặc biệt quan tâm đến sự ra đời và trưởng thành của nền văn học Xô viết, ông dốc nhiều tâm sức cho việc thành lập Hội Nhà văn Liên Xô và chuẩn bị cho Đại hội lần đầu tiên của Hội vào năm 1934. Đại hội này đã đánh dấu sự ra đời của khái niệm chủ nghĩa hiện thực xã hội chủ nghĩa - một trào lưu nghệ thuật mới mà Gorky được xem như là ngọn cờ đầu trong sáng tác (với tác phẩm "Người mẹ"), đồng thời cũng là một trong những người đầu tiên đặt nền tảng lý luận. Gorky được tôn vinh là cha đẻ của nền văn học xã hội chủ nghĩa, là nhà văn Nga vĩ đại nhất trong thế kỷ 20.

Với sự gia tăng trấn áp của Chủ nghĩa Stalin và đặc biệt là sau vụ ám sát bí thư thành ủy Leningrad - Sergei Kirov tháng 12 năm 1934, Gorky được đặt dưới tình trạng giám sát tại gia với chế độ an ninh tối đa trong ngôi nhà của ông ở Moskva.

Cái chết bất ngờ của con trai ông là Maxim Peshkov tháng 5 năm 1934 được nối tiếp bởi cái chết của chính Maxim Gorky tháng 6 năm 1936. Stalin và Molotov nằm trong số những người khiêng quan tài của Gorky trong buổi lễ.

Vào thời đó, những lời đồn đoán đã rộ lên về hoàn cảnh cái chết của ông. Trong những phiên xét xử mẫu với Bukharin năm 1938, một trong những cáo buộc là Gorky đã bị giết hại bởi các nhân viên NKVD của Yagoda. Tuy nhiên, về sau cái chết của ông đã được xác định là do bệnh lao phổi và truỵ tim

Ở thời Liên bang Xô viết, trước và sau khi ông mất, những sự phức tạp trong đời sống và quan điểm của Gorky đã bị giảm xuống còn một hình ảnh biểu tượng (được ca ngợi trong những bức tranh hùng ca và những bức tượng ở những vùng nông thôn): Gorky như một tác giả Nga vĩ đại xuất thân từ người dân thường, một người bạn trung thành của những người Bolshevik, và người sáng lập và ngày càng thích hợp với "chủ nghĩa hiện thực xã hội chủ nghĩa". Trái lại, các trí thức bất đồng coi Gorky là một tác gia có khuynh hướng ý thức hệ. Ngày nay, một sự cân bằng lớn hơn đã được tìm thấy trong những tác phẩm về Gorky, theo đó chúng ta thấy một sự tán thưởng ngày cảng lớn về khía cạnh tinh thần phức tạp về đời sống Nga hiện đại được thể hiện trong những tác phẩm của ông . Một số nhà sử học đã bắt đầu coi Gorky như một trong những nhà quan sát sâu sắc nhất về cả những hứa hẹn và những nguy hiểm của cách mạng tại Nga.

Các tác phẩm chọn lọc
Makar Chudra (Макар Чудра), truyện ngắn, 1892
Chelkash (Челкаш), Bà lão Izergil (Старуха Изергиль), 1895
Malva, 1897
Những tạo vật từng là con người, những câu chuyện được dịch sang tiếng Anh (1905)
Ở đây có chứa một đoạn giới thiệu của G. K. Chesterton
Hai sáu người đàn ông và một cô gái
Foma Gordeyev (Фома Гордеев), tiểu thuyết, 1899
Ba người trong số họ (Трое), 1900
Bài ca Chim báo bão (Песня о Буревестнике), 1901
Bài ca Chim ưng (Песня о Соколе),truyện ngắn, 1902
Cuộc đời Matvei Kozhemyakin (Жизнь Матвея Кожемякина)
Người Mẹ (Мать), tiểu thuyết, 1907
Một lời xưng tội (Исповедь), 1908
Thành phố Okurov (Городок Окуров), tiểu thuyết, 1908
Thời thơ ấu (Детство), 1913–1914
Kiếm sống (В людях), 1915–1916
Chaliapin, các bài viết trong Letopis, 1917
(Несвоевременные мысли), 1918
Những trường đại học của tôi (Мои университеты), 1923
The Artamonov Business (Дело Артамоновых), 1927
Cuộc đời Klim Samgin (Жизнь Клима Самгина), epopeia, 1927–36
Hồi ức Tolstoy (1919), Chekhov (1905–21), và Andreyev
V.I.Lenin (В.И.Ленин), hồi ức, 1924–31
The I.V. Stalin White Sea - Baltic Sea Canal, 1934 (tổng biên tập)

Kịch
The Philistines (Мещане), 1901
The Lower Depths (На дне), 1902
Summerfolk (Дачники), 1904
Những đứa con của Mặt trời (Дети солнца), 1905
Barbarians, 1905
Enemies, 1906
Queer People, 1910
Vassa Zheleznova, 1910
The Zykovs, 1913
Tiền giả, 1913
Yegor Bulychov và những người khác, 1932
Dostigayev và những người khác, 1933

Chuyển thể
Nhà thơ, nhà soạn kịch, và đạo diễn sân khấu theo chủ nghĩa hiện thực người Đức Bertolt Brecht đã sáng tác vở kịch sử thi "Người mẹ" vào năm 1932, dựa trên tiểu thuyết có cùng tên của Gorky. Tiểu thuyết của Gorky cũng được Valery Viktorovich Zhelobinsky chuyển thể thành một vở nhạc kịch vào năm 1938. Năm 1912, nhà soạn nhạc người Italia Giacomo Orefice sáng tác vở nhạc kịch Radda, dựa theo nhân vật "Radda" trong tác phẩm Makar Chudra.

Các tác phẩm về Gorky
The Gorky Trilogy là một chuỗi gồm ba bộ phim—Tuổi thơ của Maxim Gorky, My Apprenticeship, và My Universities—đạo diễn bởi Mark Donskoi, quay phim tại Liên Xô,phát hành vào năm 1938-1940.
The Murder of Maxim Gorky. A Secret Execution by Arkady Vaksberg. (Enigma Books: New York, 2007. ISBN 978-1-929631-62-9.)

Trích dẫn
"Một người phải biết đếm dù chỉ để khi ở tuổi năm mươi người đó không cưới một cô gái hai mươi"
"Если враг не сдается, его уничтожают" (Nếu kẻ thù không đầu hàng, chúng phải bị tiêu diệt!)
"Khi lao động là một điều thú vị, cuộc đời là một niềm vui! Khi lao động là một trách nhiệm, cuộc đời là nô lệ."
"Một người cùng khổ tìm kiếm một người cùng khổ khác; sau đó anh ta hạnh phúc."
"Chính trị là cái máy tạo ra tình trạng thù địch xã hội, những nghi ngờ ma quỷ, những lời nói dối không hổ thẹn, những tham vọng bẩn thỉu, và sự không tôn trọng cá nhân. Kể tên bất kỳ thứ gì tồi tệ ở con người, và nó sẽ chính xác trong mảnh đất của tranh giành chính trị lớn lên cùng tham vọng."
"Văn học là Nhân học".
"Nơi lạnh nhất không phải Bắc Cực mà là nơi không có tình thương".
"Hãy yêu sách, nó là nguồn kiến thức, chỉ có kiến thức mới là con đường sống"

Xem thêm
Ekaterina Peshkova, người vợ đầu của Gorky
Zinovy Peshkov, con trai đỡ đầu của Gorky
Công viên Gorky ở Moscow
Moura Budberg, tình nhân của Gorky
Maria Andreeva, người vợ theo luật thế tục thứ hai của ông
Banham, Martin, ed. 1998. The Cambridge Guide to Theatre. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-43437-8.
Benedetti, Jean. 1999. Stanislavski: His Life and Art. Revised edition. Original edition published in 1988. London: Methuen. ISBN 0-413-52520-1.
Worrall, Nick. 1996. The Moscow Art Theatre. Theatre Production Studies ser. London and NY: Routledge. ISBN 0-415-05598-9.
Figes, Orlando. 1998. "A People's Tragedy: The Russian Revolution: 1891-1924" Penguin, NY and London. ISBN 978-0-14-024364-2


"Anton Chekhov: Fragments of Recollections" by Maxim Gorky
Some works of Maxim Gorky in the original Russian
Works by Maxim Gorky (public domain in Canada)
Prince of Russian Literature