Cá voi có răng

Oligocene sớm - nay
| image = Odontoceti Diversity.png
| image_caption = Theo chiều kim đồng hồ từ bên trái trên cùng: cá ông chuông, cá heo sông Amazon, cá voi trắng và cá heo mũi chai
| taxon = Odontoceti
| authority =
| subdivision_ranks = Các họ
| subdivision =
| diversity = Khoảng 73 loài
| diversity_link =
}}
Tiểu bộ Cá voi có răng (danh pháp khoa học: Odontoceti) là một tiểu bộ thuộc phân thứ bộ Cá voi (Cetacea). Tiểu bộ này bao gồm các loài cá nhà táng, cá voi mỏ, các loài cá heo, cá hổ kình v.v. Đặc điểm những loài thuộc tiểu bộ này có là có răng, khác với tấm sừng của phân bộ Cá voi tấm sừng hàm (Mysticeti).

Theo các nghiên cứu hóa thạch thì cá voi tấm sừng trước kia cũng có răng, sau này mới tiến hóa thành tấm sừng, vì vậy để phân loại 2 phân bộ này các nhà khoa học không thể chỉ dựa vào răng mà phải so sánh nhiều đặc điểm khác nữa.

Cá voi có răng là những loài săn mồi nhanh nhẹn, thức ăn chủ yếu là cá, mực và có loài ăn thú biển.

Giải phẫu

Cá voi có răng chỉ có một lỗ phun nước trên đầu trong khi cá voi tấm sừng có 2 lỗ.

Để thích nghi với kiểu định vị bằng âm thanh (siêu âm), sọ của cá voi có răng đã trở nên không đối xứng.

Bộ não của chúng tương đối lớn, tuy nhiên bộ não chỉ phát triển từ khi chúng sử dụng cách định vị bằng âm thanh. Hai bán cầu não của cá voi có răng kết nối kém với bộ phận gọi là "quả dưa" ("melon"-nơi tiếp nhận phản xạ của sóng âm).

Dây âm thanh trong thanh quản của Cá voi có răng không còn nữa, thay vào đó âm thanh được phát ra từ hệ thống lỗ phun nước., ngoài ra chúng không còn khả năng về khứu giác cũng như không còn tuyết nước bọt.

Trừ cá nhà táng ra tất cả cá voi có răng đều nhỏ hơn các loài cá voi tấm sừng.
Loài có nhiều răng nhất là một số loài cá heo, có thể tới 100 chiếc răng, loài ít nhất là kỳ lân biển chỉ có duy nhất 1 chiếc răng ngà, còn các loài cá voi có mỏ chỉ có 1 đến 2 cặp răng ở con đực.
Có những loài như cá nhà táng không sử dụng răng để ăn mà chỉ sử dụng như vũ khí và để "tỏ tình".

Định vị bằng âm thanh

Định vị bằng âm thanh là cực kì quan trọng đối với cá voi có răng.
Cá nhà táng sử dụng âm thanh tần số thấp (có thể là 50 kHz). Trong khi một số khác sử dụng băng tần hẹp với tần số cao (ví dụ các loài họ Phocoenidae, hay các loài chi Cephalorhynchus).

Phân loại
Bộ Cetacea: Cá voi
Phân bộ Odontoceti: Cá voi có răng
Siêu họ Delphinoidea
Họ Delphinidae: Họ Cá heo mỏ
Phân họ Delphininae
Chi Delphinus
Cá heo mõm dài, Delphinus capensis
Cá heo mõm ngắn, Delphinus delphis
Cá heo Ả Rập, Delphinus tropicalis. Rice công nhận như một loài. MSW3 thì không.
Chi Lagenodelphis
Cá heo Fraser, Lagenodelphis hosei
Chi Sousa
Cá heo lưng bướu Thái Bình Dương hay cá heo trắng Trung Hoa, Sousa chinensis
Cá heo lưng bướu Ấn Độ Dương, Sousa plumbea
Cá heo lưng bướu Đại Tây Dương, Sousa teuszii
Chi Stenella (đồng nghĩa: Clymenia, Micropia, Fretidelphis, Prodelphinus)
Cá heo đốm nhiệt đới, Stenella attenuata
Cá heo Clymene, Stenella clymene
Cá heo vằn, Stenella coeruleoalba
Cá heo đốm Đại Tây Dương, Stenella frontalis
Cá heo Spinner, Stenella longirostris
Chi Tursiops - Rice và MSW3 đồng thuận (nhưng không dứt khoát) về loài này, xem bài viết cụ thể về loài để có chi tiết.
Cá heo mũi chai Ấn Độ Dương, Tursiops aduncus
Cá heo mũi chai, Tursiops truncatus
Phân họ Lissodelphininae
Chi Cephalorhynchus (đồng nghĩa: Eutropia)
Cá heo Commerson, Cephalorhyncus commersonii
Cá heo Chile, Cephalorhyncus eutropia
Cá heo Heaviside, Cephalorhyncus heavisidii
Cá heo Hector, Cephalorhyncus hectori
Chi Lissodelphis
Cá heo đầu bò phương bắc, Lissodelphis borealis
Cá heo đầu bò phương nam, Lissodelphis peronii
Phân họ Orcininae
Chi Feresa
Cá hổ kình lùn, Feresa attenuata
Chi Globicephala
Cá voi đầu tròn vây ngắn, Globicephala macrorhyncus
Cá voi đầu tròn vây dài, Globicephala melas
Chi Grampus
Cá heo Risso, Grampus griseus
Chi Orcaella
Cá heo sông Irrawaddy, Orcaella brevirostris
Cá heo vây hếch Australia, Orcaella heinsohni. Phát hiện năm 2005, chưa được công nhận trong cả Rice lẫn MSW3 và đang được xem xét.
Chi Orcinus (đồng nghĩa: Orca, Ophysia, Gladiator)
Cá hổ kình, Orcinus orca
Chi Peponocephala
Cá voi đầu dưa, Peponocephala electra
Chi †Platalearostrum (cá heo mõm tù)
†Cá heo mõm tù Hoekman, Platalearostrum hoekmani
Chi Pseudorca (đồng nghĩa: Neorca)
Giả hổ kình, Pseudorca crassidens
Phân họ Stenoninae
Chi Sotalia (đồng nghĩa: Tucuxa)
Cá heo Tucuxi, Sotalia fluviatilis, xem thông tin trong bài viết về loài này
Cá heo Costero, Sotalia guianensis
Chi Steno (đồng nghĩa: Glyphidelphis, Stenopontistes)
Cá heo răng nhám, Steno bredanensis
incertae sedis
Chi Lagenorhynchus
Cá heo hông trắng Đại Tây Dương, Lagenorhynchus acutus
Cá heo mõm trắng, Lagenorhynchus albirostris
Cá heo Peale, Lagenorhynchus australis
Cá heo vằn chữ thập, Lagenorhynchus cruciger
Cá heo hông trắng Thái Bình Dương, Lagenorhynchus obliquidens
Cá heo sẫm màu, Lagenorhynchus obscurus
Họ Monodontidae
Phân họ Delphinapterinae
Chi Delphinapterus
Cá voi trắng, Delphinapterus leucas
Phân họ Monodontinae
Chi Monodon
Kỳ lân biển, Monodon monoceros
Họ Phocoenidae: Các dạng cá heo chuột
Phân họ Phocoeninae
Chi Neophocaena (đồng nghĩa: Meomeris)
Cá heo không vây, Neophocaena phocoenoides
Chi Phocoena (đồng nghĩa: Australophocaena, Acanthodelphis)
Cá heo bốn mắt, Phocoena dioptrica
Cá heo cảng, Phocoena phocaena
Cá heo California, Phocoena sinus
Cá heo Burmeister, Phocoena spinipinnis
Phân họ Phocoenoidinae
Chi Phocoenoides
Cá heo Dall, Phocoenoides dalli
Siêu họ Inioidea
Họ Iniidae
Chi Inia
Cá heo sông Araguaia, Inia araguaiaensis
Cá heo sông Bolivia, Inia boliviensis
Cá heo sông Amazon, Inia geoffrensis
Họ Pontoporiidae - MSW3 coi Pontoporia là thành viên của họ Iniidae
Chi Pontoporia
Cá heo La Plata, Pontoporia blainvillei
Họ Lipotidae - MSW3 coi Lipotes là thành viên của họ Iniidae
Chi Lipotes
†? Cá heo sông Dương Tử, Lipotes vexillifer
Siêu họ Physeteroidea
Nhóm cơ sở
Diaphorocetus †
Acrophyseter †
Zygophyseter †
Brygmophyseter (= Naganocetus) †
Aulophyseter †
Livyatan †
Họ Physeteridae: Họ Cá nhà táng
Chi Physeter
Cá nhà táng, Physeter macrocephalus
Chi Orycterocetus †
Chi Ferecetotherium †
Chi Helvicetus †
Chi Idiorophus †
Chi Placoziphius †
Chi Idiophyseter †
Chi Physeterula †
Họ Kogiidae - MSW3 coi Kogia là thành viên của họ Physeteridae
Chi Kogia
Cá nhà táng nhỏ, Kogia breviceps
Cá nhà táng lùn, Kogia sima
Kogia pusilla †
Chi Aprixokogia †
Chi Kogiopsis †
Chi Praekogia †
Chi Scaphokogia †
Siêu họ Lipotoidea
Siêu họ Platanistoidea: Cá heo sông
Họ Platanistidae
Chi Platanista
Cá heo sông Ấn và sông Hằng, Platanista gangetica. MSW3 coi Platanista minor là một loài riêng biệt, với các tên gọi phổ biến tương ứng là cá heo sông Hằng và cá heo sông Ấn.
Họ †Squalodontidae
Chi †Eosqualodon
Chi †Phoberodon
Chi †Squalodon (đồng nghĩa muộn Arionius, Crenidelphinus, Kelloggia, Macrophoca, Rhizoprion, Phoca pedronii, Phocodon, Priscodelphinus validus, Smilocamptus)
Chi †Tangaroasaurus
Siêu họ Ziphioidea
Họ Ziphidae, Cá voi mõm khoằm
Phân họ Berardiinae
Chi Berardius
Cá voi mõm khoằm Arnoux, Berardius arnuxii
Cá voi mõm khoằm Baird (Cá voi mũi chai Bắc Thái Bình Dương), Berardius bairdii
Phân họ Hyperoodontidae
Chi Hyperoodon
Cá voi mũi chai phương bắc, Hyperoodon ampullatus
Cá voi mũi chai phương nam, Hyperoodon planifrons
Chi Indopacetus
Cá voi mõm khoằm Longman (Cá voi mõm khoằm Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương), Indopacetus pacificus
Chi Mesoplodon, Cá voi Mesoplodont
Cá voi mõm khoằm Sowerby, Mesoplodon bidens
Cá voi mõm khoằm Andrews, Mesoplodon bowdoini
Cá voi mõm khoằm Hubbs, Mesoplodon carlhubbsi
Cá voi mõm khoằm Blainville, Mesoplodon densirostris
Cá voi mõm khoằm Gervais, Mesoplodon europaeus
Cá voi mõm khoằm răng bạch quả, Mesoplodon ginkgodens
Cá voi mõm khoằm Gray, Mesoplodon grayi
Cá voi mõm khoằm Hector, Mesoplodon hectori
Cá voi mõm khoằm Layard, Mesoplodon layardii
Cá voi mõm khoằm True, Mesoplodon mirus
Cá voi mõm khoằm Perrin, Mesoplodon perrini. Loài này được công nhận năm 2002 và liệt kê trong MSW3 nhưng không trong Rice.
Cá voi mõm khoằm nhỏ, Mesoplodon peruvianus
Cá voi mõm khoằm Stejneger, Mesoplodon stejnegeri
Cá voi răng thuổng, Mesoplodon traversii
Phân họ Ziphiinae
Chi Tasmacetus
Cá voi mõm khoằm Tasman (Shepherd's Beaked Whale), Tasmacetus shepherdi
Chi Ziphius
Cá voi mõm khoằm Cuvier, Ziphius cavirostris

Tham khảo

Liên kết ngoài