Sorbonne

Danh tự Sorbonne (La Sorbonne) thông thường được dùng để chỉ Đại học Paris hay một trong các đại học kế nhiệm nó (xem bên dưới) theo cách dùng gần đây. Từ "Sorbonne" thực ra đã được dùng với nhiều nghĩa khác nhau trải qua nhiều thế kỷ.

Từ ngày 1 tháng 1 năm 2018, Đại học Sorbonne được thành lập bởi sự sáp nhập của Đại học Paris-Sorbonne, Đại học Pierre et Marie Curie và một số trường đại học nhỏ khác.

Khởi đầu, Sorbonne là tên một tòa nhà thuộc Khu phố La Tinh, trong thời Trung Cổ là trụ sở của Học viện Sorbonne (Collège de Sorbonne), một phần của Viện Đại học Paris, và trong ngôn ngữ thường dùng, được dùng để chỉ Đại học Paris cũ (đến năm 1793) và sau này cho cả Viện Đại học Paris (1896–1971). Từ cuộc cải cách đại học Pháp 1970/71, danh tự Sorbonne (hay Đại học Sorbonne) thường được dùng cho tòa nhà chính tại Quận 5, Paris và bốn trong 13 trường Đại học Paris (Trường Đại học Paris I: Panthéon-Sorbonne, Trường Đại học Paris II, Université Sorbonne-Nouvelle và Đại học Paris IV: Paris-Sorbonne). Trong tòa nhà Sorbonne này còn có một phần của Đại học Paris V (Université de la Sorbonne de Paris Descartes), École nationale des chartes và toàn Ban Giám hiệu trường.

Thông tin về Đại học Paris lịch sử, các viện đại học nối tiếp (trong đó có Trường Đại học Paris I: Panthéon-Sorbonne, Trường Đại học Paris II, Université Sorbonne-Nouvelle và Đại học Paris IV: Paris-Sorbonne) hoặc Collège de Sorbonne.

Collège de Sorbonne
Collège de Sorbonne, tức Học viện Sorbonne nguyên thủy là một học viện thành lập vào năm 1257 bởi Robert de Sorbon rồi sau đó trở thành ngôi trường quan trọng nhất của Đại học Paris thời trung cổ. Đại học Paris tuy hình thành trước với các trường nhỏ hơn được lập ra vào cuối thế kỉ thứ 12 nhưng sau khi sáp nhập trường Sorbonne vào hệ thống đó thì cũng nhận luôn cái tên Sorbonne làm tên chung của cả hệ thống.

Trong cuộc Cách mạng Pháp Học viện Sorbonne phải đóng cửa; Napoléon cho trường hoạt động lại vào năm 1808 nhưng cuối cùng đến năm 1882 phải đóng cửa hẳn. Học viện Sorbonne tuy vậy để lại dấu ấn trong lịch sử là một trong số những trường lâu đời nhất thuộc viện Đại học Paris. Theo sách của Hastings Rashdall viết năm 1895 thì trường này có mặt suốt từ thời Trung cổ cho đến Cách mạng Pháp, thời gian hơn 600 năm lẻ. Những trường khác thường duy trì được ít năm rồi bế giảng. Mặc dù Viện Đại học Paris qua nhiều thời đại đã có trường đóng cửa, số khác được lập ra kể cả thời cận kim, như Collège des Quatre-Nations.

Phân khoa thần học Paris
Tên "Sorbonne" còn gắn liền với phân khoa thần học tuy đây chỉ là một trong nhiều phân khoa của trường này. Vì là trung tâm nghiên cứu thần học quan trọng, "Sorbonne" đã trở thành gần như đồng nghĩa với Khoa thần học của Đại học Paris.

Toàn bộ Đại học Paris
Vào cuối thế kỷ 19, sau khi Collège de Sorbonne đã ngừng hoạt động, khu trường ốc cũ được dùng chia cho các phân khoa Khoa học và Văn học của Viện Hàn lâm Paris. Một tên mới, Đại học Pháp được dùng để chỉ một số phân khoa của trường Đại học Paris trước đây và "Sorbonne" được nhập thành tên thông dụng cho toàn bộ Đại học Paris.

Các viện đại học tiếp sau đó
Viện Đại học Paris vào năm 1970 được chia làm 13 trường đại học khác nhau. Trong số 13 trường, có ba đại học vẫn giữ "Sorbonne" trong tên gọi; đó là Trường Đại học Paris I: Panthéon-Sorbonne, Université Sorbonne-Nouvelle và Đại học Paris IV: Paris-Sorbonne; và Trường Đại học Panthéon-Assas (tiếng Pháp: Université Panthéon-Assas; vắn tắt: Assas; nguyên là Khoa Luật của Viện Đại học Paris), đến nay vẫn còn cùng giữ khu ốc hành chính và văn phòng ở Điện Panthéon - tại Sorbonne cùng với Trường Đại học Paris I.

Tất cả 13 trường đại học này chịu sự quản lý chung của một viện trưởng với văn phòng đặt tại Sorbonne.

Tên tuổi nổi tiếng liên quan đến Sorbonne
Alexandre Alekhine, vô địch thế giới cờ vua từ 1927 đến 1935
Alexandre V, Phản Giáo hoàng
Jean-Jacques Ampère, nhà vật lý
Theo Angelopoulos, nhà làm phim
Antoine Arnauld, nhà văn
Raymond Aron, triết gia
Miguel Ángel Asturias, Giải Nobel Văn học năm 1967
Alphonse Aulard, sử gia
Joaquin Balaguer
Georges Bataille, nhà văn
Benoît XVI, Giáo hoàng
Henri Bergson, triết gia
Claude Bernard, nhà sinh học
Francine Bloch
Adeline Blondieau, diễn viên
Boileau, nhà thơ
Ferdinand Buisson, Giải Nobel hòa bình, sáng lập viên hội LDH
Jean Calvin, nhà thần học
Roch Carrier, nhà văn
André Chamson, nhà văn
André Chastel, sử gia
Adrienne Clarkson, Toàn quyền Canada
Pierre de Coubertin, người sáng lập phong trào Olympic hiện đại
Victor Cousin, triết gia
Marie Curie, nhà vật lí, hóa học
Pierre Curie, nhà vật lý
Simone de Beauvoir, nhà văn
Jean Philibert Damiron
Bénédicte Delmas, diễn viên
Raymond Duchamp-Villon
Erasme, nhà thần học
Claude Charles Fauriel
Jacques Derrida, triết gia
Jean Favier, sử gia
Moshe Feldenkrais
Lawrence Ferlinghetti
Gautier de Châtillon
Nicolas Eugène Géruzez
Jean-Luc Godard, nhà làm phim
Petar Guberina
François Guizot
René Gutman, Grand-Rabbin
Francis Seymour Haden
Gabriel Hanotaux
John F. Hasey
Ignace de Loyola, sáng lập Dòng Tên
Pierre Favre, người nghiên cứu văn hóa Hy Lạp, hội viên Dòng Tên
François Xavier, nhà truyền giáo, hội viên Dòng Tên
Vilayat Inayat Khan
Paul Janet
Frédéric Joliot, nhà vật lý
Irène Joliot-Curie, nhà vật lý
Alberto Jori, triết gia
Michel Journiac, nghệ sĩ
Venceslas Kruta, sử gia
André Leroi-Gourhan, nhà khảo cổ học và nhân văn học
Benny Lévy, triết gia và nhà văn Pháp
Claude Lévi-Strauss, nhà nhân loại học
Camille Le Tellier de Louvois
Norman Mailer, nhà văn
Roger Martin du Gard, nhà văn
François Mauriac, nhà văn
Marsile de Padoue, nhà thần học
Michel Moine
André Morellet
Peter Martin Ngo-Dinh-Thuc
Paul Nizan, nhà văn và triết gia
Mikhail Vasilievich Ostrogradsky
Gaston Paris
Pierre de Blois
Henri Poincaré, nhà toán học và vật lý học
Raymond Queneau, nhà văn
Elia Ravelomanantsoa, thương gia
Vera Maria Rosenberg (SOE)
Gustave Roussy, nhà nghiên cứu về thần kinh, ung thư, Giám đốc Viện Hàn lâm Paris, người sáng lập trung tâm chống ung thư đầu tiên của Pháp.
Pierre Paul Royer-Collard
Maximilien Rubel
Adrian Ruchwald, nhà làm phim tài liệu
Ibrahim Rugova
Émile Saisset
Jean-Paul Sartre, triết gia và nhà văn
Jorge Semprún nhà văn, cựu bộ trưởng văn hóa Tây Ban Nha
Jean-Pierre Serre
Emmanuel Joseph Sieyès
Pierre Teilhard de Chardin, nhà địa lý, triết gia và thần học
Pierre Elliott Trudeau, cựu Thủ tướng Canada
Marina Tsvetaeva
Anne Robert Jacques Turgot
John Napier Turner
Étienne Vacherot
Jacques Vergès, luật sư
Sergio Vieira de Mello
Pierre Vidal-Naquet, sử gia
Saint Vincent de Paul, bộ trưởng Bộ văn hóa, apôtre de la charité
Abel-François Villemain
Sam Waterston
Elie Wiesel, giải Nobel Hòa bình, nhà văn và giáo sư văn chương
Jean Ziegler, chính khách Thụy Sĩ
Hồ Chí Minh - nhà cách mạng, lãnh tụ Việt Nam
Nguyễn An Ninh - nhà cách mạng, nhà Luật học Việt Nam đầu thế kỷ XX
Nguyễn Văn Huyên, nhà dân tộc học Việt Nam đầu thế kỷ XX.
Tham khảo

Liên kết ngoài

Sorbonne website (tiếng Pháp)
Paris — La Sorbonne lịch sử