Hoàn Kiếm (quận)

| ghi chú hình = Từ trái sang phải, từ trên xuống dưới: Nhà hát Lớn Hà Nội, Tượng vua Lý Thái Tổ, Nhà thờ Lớn Hà Nội, Tháp Rùa và hồ Hoàn Kiếm vào ban đêm, Ô Quan Chưởng, Chợ Đồng Xuân
| vĩ độ = 21.028889
| kinh độ = 105.8525
| bản đồ 1 =
| diện tích = 5,34 km²
| dân số = 212.921 người
| thời điểm dân số = 2022
| dân số thành thị = 100%
| dân số nông thôn =
| mật độ dân số = 39.873 người/km²
| dân tộc = Kinh...
| vùng = Đồng bằng sông Hồng
| thành phố = Hà Nội
| thành lập = 31 tháng 5 năm 1961
| chủ tịch UBND = Phạm Tuấn Long
| chủ tịch HĐND = Dương Đức Tuấn
| bí thư = Vũ Đăng Định
| phân chia hành chính = 18 phường
| mã hành chính = 002
| mã bưu chính = 10
| mã điện thoại = 4
| biển số xe = 29-C1, 29-C2, 29-BG
| trụ sở UBND = 124 phố Hàng Trống, phường Hàng Trống
| điện thoại = +84 4 8264293
| số fax = +84 4 8246092
| web =
}}
Hoàn Kiếm là một quận cũ, trung tâm của thành phố Hà Nội, Việt Nam. Tên quận được đặt theo tên của hồ Hoàn Kiếm. Quận Hoàn Kiếm là trung tâm hành chính, chính trị, kinh tế, văn hóa của Thành phố Hà Nội; là trung tâm nội đô lịch sử.

Địa lý
Hoàn Kiếm là quận nằm ở vị trí trung tâm của Kinh thành Thăng Long xưa và thủ đô Hà Nội ngày nay, có vị trí địa lý:
Phía bắc và tây bắc giáp quận Ba Đình với ranh giới là các phố Hàng Đậu và Phan Đình Phùng
Phía tây giáp các quận Ba Đình và Đống Đa với ranh giới là các phố Lý Nam Đế, Trần Phú, Đường Tàu, Nguyễn Thái Học, Lê Duẩn
Phía nam giáp quận Hai Bà Trưng với ranh giới là các phố Trần Hưng Đạo, Hàn Thuyên, Lê Văn Hưu, Nguyễn Du
Phía đông giáp quận Long Biên với ranh giới là sông Hồng.

Quận Hoàn Kiếm có diện tích 5,34&nbsp;km², là quận có diện tích nhỏ nhất tại thành phố Hà Nội. Dân số năm 2022 toàn quận có 212.921 người, mật độ dân số 39.873 người/km².

Lịch sử
Là một quận trung tâm của Hà Nội, lịch sử quận Hoàn Kiếm gắn liến với lịch sử nghìn năm xây dựng và gìn giữ Thăng Long - Hà Nội. Thời Tiền Lý, năm 545 Lý Nam Đế đã đóng quân, dựng bè gỗ trên sông Tô Lịch (đoạn mà thời bấy giờ chưa bị lấp) chống lại nhà Lương.

Từ thời Lý - Trần trở đi, đây là đất thuộc huyện Thọ Xương và là một trung tâm buôn bán trọng điểm của kinh thành Thăng Long.

Trong thời Pháp thuộc, diện tích quận Hoàn Kiếm ngày nay chiếm phần lớn thành phố Hà Nội cũ thuộc Pháp. Những con phố quy hoạch đồng đều, vuông vức là thành quả của người Pháp trong công cuộc cải tạo nơi đây từ một vùng nông thôn thành khu phố cho người châu Âu và giới thượng lưu bản xứ. Hầu hết các phố thuộc Hoàn Kiếm ngày nay đều đã từng mang tên tiếng Pháp.

Thời kỳ 1954 - 1961, khu vực này gồm toàn bộ khu phố Hoàn Kiếm, khu phố Đồng Xuân và một phần khu phố Hàng Cỏ với khu phố Hai Bà. Từ năm 1961 - 1981, các khu phố Hoàn Kiếm cũ, khu phố Đồng Xuân cũ, các khối 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 15, 16, 17 của khu phố Hàng Cỏ cũ và các khối 35, 36, 37, 38, 39, 40, 41 của khu phố Hai Bà cũ hợp nhất thành khu phố Hoàn Kiếm.

Tháng 6/1981, khu phố Hoàn Kiếm được đổi thành quận Hoàn Kiếm, gồm 18 phường: Chương Dương, Cửa Đông, Cửa Nam, Đồng Xuân, Hàng Bạc, Hàng Bài, Hàng Bồ, Hàng Bông, Hàng Buồm, Hàng Đào, Hàng Gai, Hàng Mã, Hàng Trống, Lý Thái Tổ, Phan Chu Trinh, Phúc Tân, Trần Hưng Đạo, Tràng Tiền và giữ ổn định cho đến nay.

Hành chính
Quận Hoàn Kiếm có 18 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc bao gồm 18 phường: Chương Dương, Cửa Đông, Cửa Nam, Đồng Xuân, Hàng Bạc, Hàng Bài, Hàng Bồ, Hàng Bông, Hàng Buồm, Hàng Đào, Hàng Gai, Hàng Mã, Hàng Trống, Lý Thái Tổ, Phan Chu Trinh, Phúc Tân, Trần Hưng Đạo, Tràng Tiền.

| width="50%" valign="top" style="background: f9f9f9;" |

|-
| colspan="2" |Nguồn: Phương án tổng thể sắp xếp đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã giai đoạn 2023–2025 của thành phố Hà Nội
|}

Hồ Hoàn Kiếm
Hồ Hoàn Kiếm nằm ở trung tâm thủ đô thuộc quận Hoàn Kiếm, được bao quanh bởi 3 con phố Hàng Khay – Lê Thái Tổ – Đinh Tiên Hoàng. Trước đây hồ còn có một số tên gọi khác như hồ Lục Thủy (hồ nước xanh) hay hồ Thủy Quân (bởi hồ từng là nơi để huấn luyện thủy binh chiến đấu). Đến thế kỉ thứ XV, hồ được đổi tên thành hồ Hoàn Kiếm (trả gươm), gắn liền với sự tích trả gươm báu cho rùa vàng của vua Lê Thái Tổ.

Hồ Hoàn Kiếm là nơi tụ hội, điểm hẹn lý tưởng bốn mùa: Rực rỡ trong sắc đào và các lễ hội truyền thống vào mùa xuân; lồng lộng những cơn gió xua tan đi cái nóng oi bức của mùa hè; say đắm với những cành liễu rủ trong màn sương huyền ảo của mùa thu; lộng lẫy trong cơn mưa lá vàng và những giọt mưa phùn lất phất bay của mùa đông.

Đường phố
Trên địa bàn quận Hoàn Kiếm có 168 phố:

19-12
Ấu Triệu
Bà Triệu
Bạch Đằng
Bảo Khánh
Bảo Linh
Bát Đàn
Bát Sứ
Cao Thắng
Cầu Đất
Cầu Đông
Cầu Gỗ
Chả Cá
Chân Cầm
Chợ Gạo
Chương Dương Độ
Cổ Tân
Cổng Đục
Cửa Đông
Cửa Nam
Dã Tượng
Đặng Thái Thân
Đào Duy Từ
Điện Biên Phủ
Đinh Công Tráng
Đinh Lễ
Đinh Liệt
Đình Ngang
Đinh Tiên Hoàng
Đoàn Nhữ Hài
Đông Thái
Đồng Xuân
Đường Thành
Gầm Cầu

Gia Ngữ
Hà Trung
Hạ Hồi
Hai Bà Trưng
Hàm Long
Hàm Tử Quan
Hàn Thuyên
Hàng Bạc
Hàng Bài
Hàng Bè
Hàng Bồ
Hàng Bông
Hàng Buồm
Hàng Bút
Hàng Cá
Hàng Cân
Hàng Chai
Hàng Chiếu
Hàng Chĩnh
Hàng Cót
Hàng Da
Hàng Đào
Hàng Đậu
Hàng Điếu
Hàng Đồng
Hàng Đường
Hàng Gà
Hàng Gai
Hàng Giầy
Hàng Giấy
Hàng Hòm
Hàng Khay
Hàng Khoai
Hàng Lược
Hàng Mã

Hàng Mắm
Hàng Mành
Hàng Muối
Hàng Ngang
Hàng Nón
Hàng Phèn
Hàng Quạt
Hàng Rươi
Hàng Thiếc
Hàng Thùng
Hàng Tre
Hàng Trống
Hàng Vải
Hàng Vôi
Hồ Hoàn Kiếm
Hỏa Lò
Hồng Hà
Huế
Lãn Ông
Lê Duẩn
Lê Lai
Lê Phụng Hiểu
Lê Thạch
Lê Thái Tổ
Lê Thánh Tông
Lê Văn Hưu
Lê Văn Linh
Liên Trì
Lò Rèn
Lò Sũ
Lương Ngọc Quyến
Lương Văn Can
Lý Đạo Thành
Lý Nam Đế

Lý Quốc Sư
Lý Thái Tổ
Lý Thường Kiệt
Mã Mây
Nam Ngư
Ngõ Gạch
Ngô Quyền
Ngô Thì Nhậm
Ngõ Trạm
Ngô Văn Sở
Nguyễn Chế Nghĩa
Nguyễn Du
Nguyễn Gia Thiều
Nguyễn Hữu Huân
Nguyễn Khắc Cần
Nguyên Khiết
Nguyễn Quang Bích
Nguyễn Siêu
Nguyễn Thái Học
Nguyễn Thiện Thuật
Nguyễn Thiếp
Nguyễn Tư Giản
Nguyễn Văn Tố
Nguyễn Xí
Nhà Chung
Nhà Hỏa
Nhà Thờ
Ô Quan Chưởng
Phạm Ngũ Lão
Phạm Sư Mạnh
Phan Bội Châu
Phan Chu Trinh
Phan Đình Phùng
Phan Huy Chú

Phủ Doãn
Phúc Tân
Phùng Hưng
Quán Sứ
Quang Trung
Tạ Hiện
Thanh Hà
Thanh Yên
Thợ Nhuộm
Thuốc Bắc
Tố Tịch
Tôn Thất Thiệp
Tông Đản
Tống Duy Tân
Trần Bình Trọng
Trần Hưng Đạo
Trần Khánh Dư
Trần Nguyên Hãn
Trần Nhật Duật
Trần Phú
Trần Quang Khải
Trần Quốc Toản
Tràng Thi
Tràng Tiền
Triệu Quốc Đạt
Trương Hán Siêu
Vạn Kiếp
Vọng Đức
Vọng Hà
Yên Thái
Yết Kiêu

Giáo dục
Các trường trung học phổ thông trên địa bàn quận:
Trường Trung học phổ thông Việt Đức
Trường Trung học phổ thông Trần Phú - Hoàn Kiếm
Trường Trung học phổ thông Marie Curie.

Địa điểm nổi tiếng
Nhà khách Chính phủ (Bắc Bộ phủ)
Nhà hát Lớn Hà Nội
Nhà hát Hồ Gươm
Quảng trường 19-8
Hồ Hoàn Kiếm
Đền Ngọc Sơn
Cầu Thê Húc
Tháp Rùa
Tháp Hòa Phong
Kem Tràng Tiền
Kem Hòa Bình
Nhà hàng Thủy Tạ
Bưu điện Hà Nội
Vườn hoa Lý Thái Tổ
Phố cổ Hà Nội
Phố sách 19 tháng 12
Đền Bà Kiệu
Ô Quan Chưởng
Đền Lý Quốc Sư
Chùa Bà Đá
Chùa Quán Sứ
Cầu Long Biên
Cầu Chương Dương
Chợ Hàng Da
Chợ Đồng Xuân
Chợ Long Biên
Nhà tù Hỏa Lò
Tràng Tiền Plaza (Bách hóa Tổng hợp)
Rạp Công Nhân
Quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục
Nhà thờ Lớn Hà Nội
Ga Hà Nội
Ga Long Biên
Đài Tiếng nói Việt Nam
Thông tấn xã Việt Nam
Kênh Truyền hình Quốc hội Việt Nam
Công ty Xổ số kiến thiết Thủ đô
Ngân hàng Nhà nước Việt Nam

Hạ tầng
Các dự án đường sắt đi qua địa bàn quận là các tuyến số 1 (Ngọc Hồi - Yên Viên), tuyến số 2 (Nội Bài - Thượng Đình), tuyến số 3 (Trôi - Nhổn - Hoàng Mai); trong đó tuyến số 2 đoạn Nam Thăng Long - Trần Hưng Đạo (một phần của tuyến Nội Bài - Thượng Đình), tuyến số 3 đoạn Nhổn - Ga Hà Nội (một phần của tuyến Trôi - Nhổn - Hoàng Mai) hiện đang được thi công; tuyến số 3 đoạn Ga Hà Nội - Hoàng Mai (một phần của tuyến Trôi - Nhổn Hoàng Mai) và tuyến số 1 hiện đang được đầu tư xây dựng.

Hệ thống xe buýt
Điểm đầu cuối và trung chuyển
Bãi đỗ xe Trần Khánh Dư (02, 19, 35A, 49, 144; 09A, 09B)
Long Biên (04, 8A, 8B, 17, 24, 36, 47A, 50, 58, 65, 69, 98, 100, E05, E07)
Bờ Hồ (09A, 09B)
Ga Hà Nội (86)

Các tuyến xe buýt hoạt động

Khu đô thị
Hiện nay, quận Hoàn Kiếm đang triển khai xây dựng khu biệt thự phố cổ Đường Thành ở số 33 phố Đường Thành.

Người nổi tiếng
Cố nhà văn, nhà thơ, nhạc sĩ Nguyễn Đình Thi, người làng Vũ Thạch, nay là phường Tràng Tiền.

Xem thêm
Hà Nội: Khu vực Hàng Muối - Hàng Chĩnh và "Vạn hàng Mắm" những năm 1890s qua các bức ảnh của Trumelet-Faber (1852-1916) DOI:10.2139/ssrn.5046133

Chú thích

Liên kết ngoài

Lịch sử hình thành quận Hoàn Kiếm
Bản đồ Hà Nội online