Tinh tinh

| fossil_range =
| status = EN
| status_system = iucn3.1
| status_ref =
| image =
| regnum = Animalia
| phylum = Chordata
| classis = Mammalia
| ordo = Primates
| familia = Hominidae
| tribus = Hominini
| genus = Pan
| species = P. troglodytes
| binomial = Pan troglodytes
| binomial_authority = (Blumenbach, 1775)
| range_map = Pan troglodytes area.png
| range_map_caption = Phân bố của tinh tinh. 1. Pan troglodytes verus. 2. P. t. ellioti. 3. P. t. troglodytes. 4. P. t. schweinfurthii.
| synonyms =
Simia troglodytes Blumenbach, 1776
Troglodytes troglodytes (Blumenbach, 1776)
Troglodytes niger E. Geoffroy, 1812
Pan niger (E. Geoffroy, 1812)
Anthropopithecus troglodytes (Sutton, 1883)
}}

Tinh tinh (Danh pháp hai phần: Pan troglodytes) là một loài vượn lớn bản địa của các khu rừng và thảo nguyên ở vùng nhiệt đới châu Phi. Tinh tinh thuộc chi Tinh tinh (Pan), Họ Người, bộ Linh trưởng, được Blumenbach mô tả vào năm 1775. Một nhà giải phẫu người Hà Lan khác là Peter Camper đã mổ xẻ các mẫu vật từ Trung Phi và Đông Nam Á vào những năm 1770, từ đó ghi nhận sự khác biệt giữa vượn châu Phi và châu Á. Vào năm 1775, nhà tự nhiên học người Đức Johann Friedrich Blumenbach đã phân loại tinh tinh là Simia troglodytes. Một nhà tự nhiên học người Đức khác là Lorenz Oken đã đặt ra chi Pan vào năm 1816. Tính đến năm 1933, tinh tinh lùn được công nhận là một loài khác biệt với loài tinh tinh.

Tiến hóa
Mặc dù có rất nhiều hóa thạch Homo được tìm thấy nhưng mãi cho đến năm 2005 hóa thạch Pan mới được mô tả. Các quần thể tinh tinh hiện có ở Tây và Trung Phi không trùng lặp với các địa điểm hóa thạch người chính ở Đông Phi, nhưng hiện đã có báo cáo về hóa thạch tinh tinh từ Kenya. Điều này cho thấy cả con người và các thành viên của nhánh Pan đều hiện diện ở Thung lũng Tách giãn Đông Phi trong thời kỳ Trung Pleistocene.

Theo các nghiên cứu được các nhà nghiên cứu tại Đại học George Washington công bố vào năm 2017, tinh tinh lùn, cùng với tinh tinh, đã tách khỏi dòng dõi con người vào khoảng 8 triệu năm trước; sau đó khoảng 2 triệu năm trước tinh tinh lùn đã tách khỏi dòng dõi tinh tinh thông thường. Một nghiên cứu di truyền học khác vào năm 2017 cho thấy đã xuất hiện hiện tượng nhập gen cổ đại từ tinh tinh lùn vào tổ tiên của các loài tinh tinh miền trung và miền đông vào khoảng từ 200.000 đến 550.000 năm trước.

Phân loài và tình trạng quần thể
Đã có bốn phân loài của tinh tinh được công nhận, cùng với đó là khả năng tồn tại một phân loài thứ năm:

Tinh tinh miền trung hay còn gọi là tschego (Pan troglodytes troglodytes), được tìm thấy ở Cameroon, Cộng hòa Trung Phi, Guinea Xích Đạo, Gabon, Cộng hòa Congo và Cộng hòa Dân chủ Congo với khoảng 140.000 cá thể tồn tại trong tự nhiên.
Tinh tinh miền tây (P. troglodytes verus), được tìm thấy ở Bờ Biển Ngà, Guinea, Liberia, Mali, Sierra Leone, Guinea-Bissau, Senegal và Ghana với khoảng 52.800 cá thể vẫn còn tồn tại.
Tinh tinh Nigeria-Cameroon (P. troglodytes ellioti (còn được gọi là P. t. vellerosus)), sống trong các khu vực rừng rậm trên khắp Nigeria và Cameroon, với 6000–9000 cá thể vẫn còn tồn tại.
Tinh tinh miền đông (P. troglodytes schweinfurthii , được tìm thấy ở Cộng hòa Trung Phi, Nam Sudan, Cộng hòa Dân chủ Congo, Uganda, Rwanda, Burundi, Tanzania và Zambia, với khoảng 180.000–256.000 cá thể vẫn còn tồn tại trong tự nhiên.
Tinh tinh đông nam, P. troglodytes marungensis, ở Burundi, Rwanda, Tanzania và Uganda. Colin Groves lập luận rằng đây là một phân loài được tạo ra bởi đủ sự khác biệt giữa quần thể phía bắc và phía nam của P. t. schweinfurthii,

Một nghiên cứu năm 2022 chứng tỏ hành vi học tập mang tính xã hội tồn tại ở loài tinh tinh, dựa trên bằng chứng về hoạt động đào giếng tìm nước sạch.

Hình ảnh

File:Gombe Stream NP Schlafstelle.jpg
Tập tin:Gombe Stream NP Beute.jpg
Tập tin:Gombe Stream NP Jungtier fressend.jpg
Tập tin:Gombe Stream NP gegenseitiges Lausen.jpg
Tập tin:Adult male chimps in mahale.jpg
Tập tin:Pan troglodytes (male).jpg
File:Chimpanzee, Uganda (15210995389).jpg
File:Chimpanzee (13968481823).jpg
File:Heihei The Guy Saw Me Naked (74544807).jpeg
File:Chimpanzee in a cage.jpg

Tham khảo

Liên kết ngoài