Tên lửa không đối không

của Hải quân Hoa Kỳ phóng từ máy bay chiến đấu F-14 Tomcat.]]

Tên lửa không đối không (air-to-air missile: AAM) là một loại tên lửa dẫn đường được bắn từ một máy bay để tiêu diệt máy bay khác (bao gồm cả các phuơg tiện bay khác như tên lửa hành trình). Nó được đẩy bằng một hay nhiều động cơ, thường sử dụng nhiên liệu đẩy dạng rắn cho các tên lửa tầm ngắn hoặc lỏng cho các tên lửa tầm xa. Động cơ ramjet cũng đang là một lựa chọn sáng giá cho các tên lửa tầm trung - tầm xa trong tương lai do tốc đọ cao nó mang lại.

Tên lửa không đối không thường được chia làm hai nhóm chính. Các tên lửa được thiết kế để tấn công máy bay đối phương ở khoảng cách từ 30&nbsp;km đến 40&nbsp;km

Thụ động chống radar

Các thiết kế hướng dẫn tên lửa tiến triển, biến tên lửa chống bức xạ – một thiết kế được khởi xướng trong chiến tranh Việt Nam và được sử dụng để tìm mục tiêu là các hệ thống tên lửa đất đối không phát ra sóng bức xạ – thành một vũ khí chống máy bay. Hiện nay, sự phát triển của tên lửa chống bức xạ thụ động dành cho không chiến được cho là một biện pháp đối kháng với các máy bay cảnh báo sớm và cỉ huy trên không (AEW&C) – hay còn gọi là AWACS, những máy bay này thường mang theo radar tìm kiếm mạnh mẽ.

Do phụ thuộc vào sóng bức xạ radar từ máy bay mục tiêu, khi được sử dụng chống lại máy bay chiến đấu, các tên lửa chống bức xạ thụ động chủ yếu bị giới hạn trong phạm vi tấn công theo phương diện phía trước. Ví dụ như Vympel R-27.

Một khía cạnh khác của hướng dẫn bức xạ thụ động là chế độ "theo dõi nhiễu" ("home on jam"), khi được cài đặt, cho phép tên lửa hướng dẫn bằng radar tìm kiếm tín hiệu nhiễu từ máy bay mục tiêu nếu cảm biến chính bị nhiễu bởi biện pháp đối kháng điện tử của máy bay mục tiêu.

Thiết kế
M (dưới tên xuất khẩu RVV-BD) tầm xa siêu âm ngoài tầm nhìn sử dụng động cơ scramjet tại Triển lãm Hàng không MAKS 2013.]]
.]]
Tên lửa không đối không thường có hình dạng dài và mỏng để giảm diện tích mặt cắt ngang và từ đó giảm lực cản không khí khi chúng di chuyển với tốc độ cao. Tên lửa được chia thành năm hệ thống chính từ đầu đến cuối gồm cảm biến, hướng dẫn, đầu đạn, động cơ, và hệ thống điều khiển.

Ở phía trước là cảm biến, có thể là hệ thống radar, radar dẫn đường, hoặc bộ đầu dò hồng ngoại. Sau đó là thiết bị điện tử điều khiển tên lửa. Thường thì ở giữa tên lửa là đầu đạn, thường là vài kilogram thuốc nổ mạnh được bao quanh bởi kim loại để tạo mảnh vỡ khi phát nổ (hoặc trong một số trường hợp, kim loại đã được phân mảnh sẵn).

Phần sau của tên lửa chứa hệ thống động lực, thường là một tên lửa đẩy loại nào đó, và hệ thống điều khiển bay. Các tên lửa sử dụng tên lửa rắn đẩy hai tầng là phổ biến nhất, nhưng một số tên lửa tầm xa sử dụng động cơ nhiên liệu lỏng có thể điều chỉnh lực đẩy để kéo dài tầm bắn và tiết kiệm nhiên liệu cho các pha cơ động cuối. Một số tên lửa sử dụng nhiên liệu rắn mô phỏng kỹ thuật này với một động cơ tên lửa thứ hai được đốt trong giai đoạn dẫn đường cuối cùng. Cũng có những tên lửa, như MBDA Meteor, sử dụng ramjet (tương tự động cơ phản lực) để hút thêm không khí và kéo dài tầm bắn.

Tên lửa hiện đại sử dụng động cơ ít khói – các tên lửa trước đây tạo ra vệt khói dày, dễ dàng bị phát hiện bởi kíp lái máy bay mục tiêu, cảnh báo cho họ về cuộc tấn công và giúp họ xác định cách né tránh.

CAS thường là hệ thống điều khiển điện-cơ, với các bộ điều khiển servo, nhận tín hiệu từ hệ thống dẫn đường và điều khiển các cánh nhỏ hoặc vây phía sau tên lửa, giúp dẫn hướng và điều khiển tên lửa tới mục tiêu.

Ngày nay, các quốc gia bắt đầu phát triển tên lửa không đối không siêu âm sử dụng động cơ scramjet (chẳng hạn như R-37 hoặc AIM-260 JATM), không chỉ tăng cường hiệu quả cho các trận chiến tầm xa mà còn khiến khả năng sống sót của máy bay mục tiêu giảm gần như bằng không.

Tầm hoạt động của tên lửa
Tên lửa tự dẫn thường có tầm hoạt động lớn. Tầm hoạt động hiệu quả của tên lửa phụ thuộc vào nhiều yếu tố như: độ cao mục tiêu, tốc độ, vị trí và hướng bay của máy bay mang tên lửa và mục tiêu. Ví dụ, tên lửa Vympel R-77 có tầm hoạt động là 180&nbsp;km. Nhưng tầm này chỉ đạt được khi nó tấn công mục tiêu ở tọa độ cao, và máy bay mang tên lửa bay với tốc độ trên 2 Mach. Với các mục tiêu bay ở tọa độ thấp và máy bay mang tên lửa bay với tốc độ dưới 1 Mach, tầm hoạt động sẽ giảm đi rất nhiều, thường giảm tới 75%, xuống còn 45&nbsp;km. Tầm hoạt động hiệu quả của tên lửa cũng được hiểu là "vùng không trốn thoát".

Sự thực hiện
Một số khái niệm liên quan đến việc thực hiện nhiệm vụ của tên lửa
Vùng phóng thành công
Vùng phóng thành công là khoảng cách tối đa từ máy bay đến máy bay địch mà tên lửa phóng ra diệt được mục tiêu.

Vùng không trốn thoát
Danh sách các tên lửa không đối không
Hoa Kỳ
AIM-4 Falcon - Ra đa (hồng ngoai)
AIM-7 Sparrow - Tầm trung, rada bán chủ động
AIM-9 Sidewinder - Tầm ngắn, sử dụng hồng ngoại
AIM-54 Phoenix - Tầm xa, sử dụng rada bán chủ động
AIM-120 AMRAAM - Tầm trung, rada chủ động, thay thế cho AIM-7 Sparrow

Nga/Xô Viết
Kaliningrad K-5 (NATO gọi AA-1 'Alkali')
Vympel K-13 (NATO gọi AA-2 'Atoll')
Kaliningrad K-8 (NATO gọi AA-3 'Anab')
Raduga K-9 (NATO: AA-4 'Awl')
Bisnovat R-4 (NATO: AA-5 'Ash')
Bisnovat R-40 (NATO: AA-6 'Acrid')
Vympel R-23 (NATO: AA-7 'Apex')
Molniya R-60 (NATO: AA-8 'Aphid')
Vympel R-33 (NATO: AA-9 'Amos')
Vympel R-27, Vympel R-73, Vympel R-77, Vympel R-37
Novator KS-172 AAM-L - Tầm xa, dẫn hướng quán tính

Trung Quốc
PL-1
PL-2(Vympel K-13
PL-3 - Cải tiến từ PL-2.
PL-5 - Phát triển từ PL-2, các thế hệ tiếp: PL-5A, PL-5B,PL-5C, PL-5E
PL-7
PL-8
PL-9
PL-10
PL-11, các thế hệ tiếp: PL-11 - MRAAM, PL-11B
PL-12
TY-90

Anh
Fireflash - Tầm ngắn
Firestreak - Tầm ngắn, sử dụng hồng ngoại
Red Top - Tầm ngắn, sử dụng hồng ngoại
Skyflash - Tầm trung, dẫn hướng bằng rada.
AIM-132 ASRAAM - Tầm ngắn, dẫn hướng bằng hồng ngoại.

Pháp
R.550 Magic - Tầm ngắn, dẫn hướng bằng hồng ngoại.
Matra Magic II - Dẫn hướng bằng hồng ngoại.
Super 530D - Tên lửa tầm trung, dẫn hướng bằng rada.
MBDA MICA - Tầm ngắn, dẫn hướng bằng hồng ngoại.

Đức
Ruhrstahl X-4
Henschel Hs 298
MBDA Meteor
IRIS-T

Các nước khác
Astra missile (Ấn Độ) Tên lửa tầm xa, đang thử nghiệm.
Mectron MAA-1 Piranha(Brazil) - Tầm ngắn sử dụng hồng ngoại.
Al Humurrabi (Iraq) - Tầm xa, sử dụng rada bán chủ động.
Python 5,Python 3,Python 4, Derby của Israel.
Alenia Aspide (Ý)
Sarab 1, SD 10,PL-9 (Pakistan)

Xem thêm
Tên lửa
Danh sách các tên lửa

Tham khảo

Liên kết ngoài
Air-to-air missile non-comparison table