Bộ Cá vây cung

Bộ Cá vây cung (danh pháp khoa học: Amiiformes) là một bộ cá vây tia nguyên thủy. Hiện tại người ta biết rằng bộ này chỉ còn 1 loài sinh tồn là cá vây cung (Amia calva) thuộc họ Amiidae, mặc dù các loài bổ sung khác trong một số họ đã tuyệt chủng cũng đã được biết đến từ các hóa thạch có niên đại thuộc các kỷ như Jura, Creta và thế Eocen trong kỷ Paleogen. Cá vây cung cùng các loài cá khác, như cá láng (Lepisosteiformes) và cá tầm (Acipenseriformes) thuộc về số ít các loài cá nước ngọt còn sinh tồn đã từng sinh sống cùng thời với khủng long.

Phân loại
Amiiformes Hay 1929
Liên họ Amioidea Bonaparte 1838
Họ Amiidae Bonaparte 1837
Phân họ Amiinae Bonaparte 1837
Chi Amia Linnaeus 1766
Chi Cyclurus Agassiz 1836 (đồng nghĩa = Kindleia, Paramiatus, Stylomyleodon)
Chi Pseudamiatus Whitley
Phân họ Amiopsinae Grande and Bemis 1998
Chi Amiopsis Kner 1863 (type) (đồng nghĩa = Urocles)
Phân họ Solnhofenamiinae Grande and Bemis 1998
Chi Solnhofenamia Grande and Bemis 1998 (type)
Phân họ Vidalamiinae Grande and Bemis 1998
Tông Calamopleurini Grande and Bemis 1998
Chi Calamopleurus Agassiz 1841 (đồng nghĩa = Enneles)
Chi Maliamia Patterson and Longbottom 1989
Tông Vidalamiini Grande and Bemis 1998
Chi Melvius Bryant 1987
Chi Pachyamia Chalifa and Tchernov 1982
Chi Vidalamia White and Moy-Thomas 1941 (homonym = Vidalia Sauvage 1903)
Chi Nipponamia Yabumoto 1994
Họ Furidae Jordan 1923
Chi Caturus Agassiz 1834 (đồng nghĩa = Conodus, Ditaxiodus, Endactis, Strobilodus, Thlattodus)(homonym = Uraeus Agassiz 1833)
Chi Heterolepidotus Egerton 1872 (đồng nghĩa = Brachyichthys, Eulepidotus)
Chi Osteorachis Egerton 1868
Họ Paracentrophoridae Obruchev 1964
Chi Paracentrophorus Piveteau 1941
Họ Promecosominidae Wade 1941
Chi Promecosomina Wade 1935
Thời gian hóa thạch các chi

ImageSize = width:1500px height:auto barincrement:15px
PlotArea = left:10px bottom:50px top:10px right:10px

Period = from:-251 till:0
TimeAxis = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:10 start:-251
ScaleMinor = unit:year increment:1 start:-251
TimeAxis = orientation:hor
AlignBars = justify

Colors =
legends
id:CAR value:claret
id:ANK value:rgb(0.4,0.3,0.196)
id:HER value:teal
id:HAD value:green
id:OMN value:blue
id:black value:black
id:white value:white
id:mesozoic value:rgb(0.54,0.54,0.258)
id:triassic value:rgb(0.51,0.17,0.57)
id:earlytriassic value:rgb(0.6,0.22,0.61)
id:middletriassic value:rgb(0.73,0.53,0.71)
id:latetriassic value:rgb(0.78,0.65,0.8)
id:jurassic value:rgb(0.2,0.7,0.79)
id:earlyjurassic value:rgb(0,0.69,0.89)
id:middlejurassic value:rgb(0.52,0.81,0.91)
id:latejurassic value:rgb(0.74,0.89,0.97)
id:cretaceous value:rgb(0.5,0.78,0.31)
id:earlycretaceous value:rgb(0.63,0.78,0.65)
id:latecretaceous value:rgb(0.74,0.82,0.37)
id:cenozoic value:rgb(0.54,0.54,0.258)
id:paleogene value:rgb(0.99,0.6,0.32)
id:paleocene value:rgb(0.99,0.65,0.37)
id:eocene value:rgb(0.99,0.71,0.42)
id:oligocene value:rgb(0.99,0.75,0.48)
id:neogene value:rgb(0.999999,0.9,0.1)
id:miocene value:rgb(0.999999,0.999999,0)
id:pliocene value:rgb(0.97,0.98,0.68)
id:quaternary value:rgb(0.98,0.98,0.5)
id:pleistocene value:rgb(0.999999,0.95,0.68)
id:holocene value:rgb(0.999,0.95,0.88)

BarData=
bar:eratop
bar:space
bar:periodtop
bar:space
bar:NAM1
bar:NAM2
bar:NAM3
bar:NAM4
bar:NAM5
bar:NAM6
bar:NAM7
bar:NAM8
bar:NAM9
bar:NAM10
bar:NAM11
bar:NAM12
bar:NAM13
bar:NAM14
bar:NAM15
bar:NAM16
bar:NAM17
bar:NAM18
bar:NAM19
bar:NAM20
bar:NAM21
bar:NAM22
bar:NAM23
bar:NAM24
bar:NAM25
bar:NAM26
bar:NAM27
bar:NAM28
bar:NAM29
bar:NAM30
bar:NAM31
bar:space
bar:period
bar:space
bar:era

PlotData=
align:center textcolor:black fontsize:M mark:(line,black) width:25
shift:(7,-4)

bar:periodtop
from: -251 till: -245 color:earlytriassic text:Early
from: -245 till: -228 color:middletriassic text:Middle
from: -228 till: -199.6 color:latetriassic text:Late
from: -199.6 till: -175.6 color:earlyjurassic text:Early
from: -175.6 till: -161.2 color:middlejurassic text:Middle
from: -161.2 till: -145.5 color:latejurassic text:Late
from: -145.5 till: -99.6 color:earlycretaceous text:Early
from: -99.6 till: -65.5 color:latecretaceous text:Late
from: -65.5 till: -55.8 color:paleocene text:Paleo.
from: -55.8 till: -33.9 color:eocene text:Eo.
from: -33.9 till: -23.03 color:oligocene text:Oligo.
from: -23.03 till: -5.332 color:miocene text:Mio.
from: -5.332 till: -2.588 color:pliocene text:Pl.
from: -2.588 till: -0.0117 color:pleistocene text:Pl.
from: -0.0117 till: 0 color:holocene text:H.

bar:eratop
from: -251 till: -199.6 color:triassic text:Triassic
from: -199.6 till: -145.5 color:jurassic text:Jurassic
from: -145.5 till: -65.5 color:cretaceous text:Cretaceous
from: -65.5 till: -23.03 color:paleogene text:Paleogene
from: -23.03 till: -2.588 color:neogene text:Neogene
from: -2.588 till: 0 color:quaternary text:Q.

PlotData=
align:left fontsize:M mark:(line,white) width:5 anchor:till align:left

color:earlytriassic bar:NAM1 from:-251 till:-249.7 text:Ospia
color:earlytriassic bar:NAM2 from:-251 till:-249.7 text:Paracentrophorus
color:earlytriassic bar:NAM3 from:-251 till:-249.7 text:Parasemionotus
color:earlytriassic bar:NAM4 from:-251 till:-249.7 text:Thomasinotus
color:earlytriassic bar:NAM5 from:-251 till:-245 text:Broughia
color:earlytriassic bar:NAM6 from:-251 till:-245 text:Jacobulus
color:earlytriassic bar:NAM7 from:-251 till:-245 text:Lehmanotus
color:earlytriassic bar:NAM8 from:-251 till:-245 text:Stensioonotus
color:earlytriassic bar:NAM9 from:-251 till:-245 text:Tungusichthys
color:earlytriassic bar:NAM10 from:-251 till:-245 text:Watsonulus
color:middletriassic bar:NAM11 from:-245 till:-199.6 text:Allolepidotus
color:latetriassic bar:NAM12 from:-237 till:-228 text:Sinoeugnathus
color:latetriassic bar:NAM13 from:-237 till:-199.6 text:Eoeugnathus
color:latetriassic bar:NAM14 from:-228 till:-145.5 text:Caturus
color:latetriassic bar:NAM15 from:-228 till:-145.5 text:Furo
color:latetriassic bar:NAM16 from:-216.5 till:-149.03 text:Heterolepidotus
color:earlyjurassic bar:NAM17 from:-196.5 till:-161.2 text:Osteorachis
color:earlyjurassic bar:NAM18 from:-183 till:-180.53 text:Odmdenia
color:latejurassic bar:NAM20 from:-152.43 till:-112 text:Ionoscopus
color:latejurassic bar:NAM21 from:-150.8 till:-149.03 text:Callopterus
color:latejurassic bar:NAM22 from:-150.8 till:-149.03 text:Eusemius
color:latejurassic bar:NAM23 from:-150.8 till:-149.03 text:Liodesmus
color:latejurassic bar:NAM24 from:-150.8 till:-149.03 text:Oligopleura
color:latejurassic bar:NAM25 from:-150.8 till:-145.5 text:Amiopsis
color:earlycretaceous bar:NAM26 from:-145.5 till:-99.6 text:Otomitla
color:earlycretaceous bar:NAM27 from:-145.5 till:-89.3 text:Neorhombolepis
color:earlycretaceous bar:NAM28 from:-112 till:-99.6 text:Macrepistius
color:latecretaceous bar:NAM29 from:-99.6 till:-97.6 text:Aphanepygus
color:latecretaceous bar:NAM30 from:-99.6 till:-89.3 text:Lophiostomus
color:latecretaceous bar:NAM31 from:-99.6 till:-65.5 text:Stromerichthys

PlotData=
align:center textcolor:black fontsize:M mark:(line,black) width:25

bar:period
from: -251 till: -245 color:earlytriassic text:Early
from: -245 till: -228 color:middletriassic text:Middle
from: -228 till: -199.6 color:latetriassic text:Late
from: -199.6 till: -175.6 color:earlyjurassic text:Early
from: -175.6 till: -161.2 color:middlejurassic text:Middle
from: -161.2 till: -145.5 color:latejurassic text:Late
from: -145.5 till: -99.6 color:earlycretaceous text:Early
from: -99.6 till: -65.5 color:latecretaceous text:Late
from: -65.5 till: -55.8 color:paleocene text:Paleo.
from: -55.8 till: -33.9 color:eocene text:Eo.
from: -33.9 till: -23.03 color:oligocene text:Oligo.
from: -23.03 till: -5.332 color:miocene text:Mio.
from: -5.332 till: -2.588 color:pliocene text:Pl.
from: -2.588 till: -0.0117 color:pleistocene text:Pl.
from: -0.0117 till: 0 color:holocene text:H.

bar:era
from: -251 till: -199.6 color:triassic text:Triassic
from: -199.6 till: -145.5 color:jurassic text:Jurassic
from: -145.5 till: -65.5 color:cretaceous text:Cretaceous
from: -65.5 till: -23.03 color:paleogene text:Paleogene
from: -23.03 till: -2.588 color:neogene text:Neogene
from: -2.588 till: 0 color:quaternary text:Q.

Phát sinh chủng loài
Phát sinh chủng loài của bộ Amiiformes vẫn là khía cạnh có vấn đề nhất trong phát sinh chủng loài của cá vây tia. Theo truyền thống người ta cho rằng Amiiformes và Lepisosteiformes có quan hệ họ hàng gần và gộp chúng cùng vài nhánh đã tuyệt chủng khác trong nhóm gọi là Holostei. Một số phân tích hình thái lại cho rằng Amiiformes có quan hệ họ hàng gần nhất với Teleostei còn Lepisosteiformes có quan hệ họ hàng gần nhất với nhánh chứa cả Teleostei lẫn Amiiformes. Tuy nhiên, các phân tích hình thái khác và phân tích phát sinh chủng loài phân tử lại cho thấy tính đơn ngành của Holostei.

Một trong những mâu thuẫn gần đây nhất trong phát sinh chủng loài của cá vây tia là phân tích phát sinh chủng loài của các trình tự bộ gen ti thể tổng thể, với kết quả cho thấy Amiiformes, Lepisosteiformes và Acipenseriformes hợp lại thành một nhánh có quan hệ họ hàng gần nhất với Teleostei, và nhánh này được nhắc tới như là nhánh "cá cổ đại".

}}
}}
}}
}}

Phát sinh chủng loài trong phạm vi bộ Amiiformes như sau:

|label2="Amioidea"
|2=
}}
}}

Thư viện ảnh

Calamopleurus cylindricus MHNT.jpg|Hóa thạch của Calamopleurus cylindricus.
Bowfin063007Coosa.jpg|Cá vây cung từ sông Coosa gần Wetumpka, Alabama.

Ghi chú

Liên kết ngoài

Bowfin Anglers' Group
Thông tin tại FishBase về họ Amiidae
Thông tin về cá vây cung của Brent Courchene
Phân loại trong ITIS