Trận bão tại Bắc Kỳ tháng 10 năm 1938

|dissipated=
|power outages=Nhiều nơi thuộc Bắc Kỳ
|location=Philippines, đảo Hải NamBắc Kỳ, Liên bang Đông Dương
|damages=
|fatalities=50+ người thiệt mạng
}}
Vào ngày 8 tháng 10 năm 1938 (nhằm ngày Tết Trung thu năm Mậu Dần), một trận bão được đánh giá là có cường độ rất mạnh đã đổ bộ vào vùng Bắc Kỳ thuộc Liên bang Đông Dương. Trận bão ảnh hưởng đến cả Philippines và miền Nam Trung Quốc.

Xuất phát từ một vùng áp thấp ở vùng biển Thái Bình Dương ngoài khơi Philippines, xoáy thuận đã đi qua đảo Luzon vào đêm 5 rạng sáng ngày 6 tháng 10, gây ra một vụ đắm tàu và làm 33 người thiệt mạng tại quốc đảo; trước khi đi vào biển Đông rồi phát triển trở thành một cơn bão rất mạnh trong vùng biển này. Ngày 7 tháng 10, bão vượt qua đảo Hải Nam (Trung Quốc) đi vào Vịnh Bắc Bộ và đến trưa chiều ngày 8 tháng 10 đã đổ bộ vào Cẩm Phả thuộc tỉnh Quảng Yên của Bắc Kỳ, nay thuộc tỉnh Quảng Ninh của Việt Nam với cường độ rất mạnh, gây gió mạnh, mưa lớn cho các tỉnh Bắc Kỳ trong các ngày sau đó và làm ít nhất 17 người thiệt mạng.

Báo chí Đông Dương đương thời coi đây là trận bão "khủng khiếp". Bão đã gây thiệt hại nặng nề tại Hà Nội và các tỉnh thành Bắc Kỳ khi đó như Hải Phòng, Quảng Yên, Bắc Ninh, Kiến An. Do bão đổ bộ Bắc Kỳ đúng vào ngày Tết Trung thu, nhật báo L'Avenir du Tonkin đã viết "người An Nam buồn bã chứng kiến lễ hội trung thu hoàn toàn bị phá hỏng".
Quá trình hoạt động
Theo Doucette (1938), vùng xoáy tiền thân cho bão xuất hiện cách Guam khoảng 200 dặm về phía nam–tây nam, xu hướng phát triển tốt, di chuyển theo hướng Tây Tây Bắc và sau lệch dần phía Tây Bắc. Theo International Best Track Archive for Climate Stewardship (IBTrACS), cơn bão xuất hiện từ ngày 1 tháng 10 năm 1938. 3 ngày tiếp theo, nó có xu hướng đi lệch về phía Tây Nam một chút và hướng đến Samar và Surigao del Sur của Philippines; tuy nhiên khi vào gần bờ biển, bão đã đổi hướng đi lên phía Tây Bắc và Bắc Tây Bắc song song bờ biển phía Đông Samar, rồi chuyển hướng Tây Tây Bắc đổ bộ vào bờ biển đảo Luzon, ở một điểm nằm về Baler, tỉnh Tayabas (nay là Aurora) một khoảng cách ngắn. Thời gian đổ bộ được cho là vào đêm ngày 5 và rạng sáng ngày 6 tháng 10 năm 1938, trùng khớp với dữ liệu của Cơ quan Khí tượng Đông Dương và số liệu của Doucette (1938) ghi nhận tại Baler, Philippines cho thấy áp suất khí quyển là với gió nam–đông nam cấp 12, Tối 7 tháng 10, khoảng 22 giờ bão đi qua đảo Hải Nam và tiến vào Vịnh Bắc Bộ, Bão băng qua vùng Trung du và miền núi Bắc Kỳ và đến sáng ngày 9 tháng 10 vẫn còn ghi nhận tín hiệu ở Lai Châu và vùng Bắc Lào. Theo hệ thống IBTrACS, bão đi qua đảo Hải Nam ngày 8 tháng 10 và ghi nhận lần cuối ở gần Hải Ninh và Quảng Yên tối muộn cùng ngày.

Khi đổ bộ vào Bắc Kỳ tại Cẩm Phả vào ngày 8 tháng 10, cường độ trận bão được cho là rất mạnh, những cơn gió mạnh nhất có thể đạt tới . Từ 12 giờ 30 ngày hôm đó, Phù Liễn bắt đầu đối mặt với những cơn gió giật trên , thông tin liên lạc bị cắt đứt, Đài khí tượng Phù Liễn được cho là "bị cô lập hoàn toàn" từ chiều thứ 7 (ngày 8) đến Chủ Nhật (ngày 9 tháng 10). Các tuyến phố như Hàng Da, Chợ Hôm (phố Huế ngày nay), Jullien Blanc (nay là phố Phủ Doãn) nhiều cây to bật gốc, một cây đa cổ thụ tại phố Hàng Quạt cũng bật gốc. Cảnh tượng tương tự cũng xảy ra ở Hải Phòng, giao thông bị gián đoạn, chậm trễ, gió thổi rất mạnh khiến nhiều ngôi nhà bị hư hại nghiêm trọng, cửa bị thổi bay, mất điện. Thuyền thóc của thương lái Phú Xuyên và Thanh Hà tại tỉnh Kiến An "tuy đã neo nọc cẩn thận mà không lại với sức gió", "thiệt hại kể tới mấy nghìn". Các tỉnh đồng bằng như Hải Dương, Nam Định, Ninh Bình, Thái Bình hầu hết cũng chịu tác động ít nhiều bởi bão. Tuyến phà Quý Cao trên sông Thái Bình bị đắm, giao thông ô tô gián đoạn, tê liệt; trong khi khu vực Nam đồng bằng ít ảnh hưởng hơn.

Về nhân mạng, tại Bắc Ninh, Trung Hòa báo vào ngày 13 tháng 10 ghi nhận 13 người thiệt mạng, gồm một người già bị bức tường cuối nhà thờ Thanh Giã bị đổ đè vào, và 12 người chết trong một vụ đắm đò tại huyện Văn Giang. Tại Hà Nội, trên phố Autigeon (nay là phố Đặng Tất), một đứa trẻ người An Nam bị điện giật chết; ngoài ra có một phụ nữ và một bé gái chết đuối khi một ngôi nhà nổi bị gió bão cuốn trôi. Cơ quan Khí tượng Đông Dương đánh giá, sau các tháng 7, 8 lượng mưa Bắc Kỳ thâm hụt so với trung bình nhiều năm, thì đến tháng 10 lượng mưa khu vực kể trên lại cao hơn bình thường, nhất ở vùng đồng bằng sông Thái Bình (vượt chuẩn 45%).

Tham khảo
;Nguồn

;Thư mục

Liên kết ngoài

1938 UNNAMED (1938274N12142), IBTrACS