undertheseanlp/UVW-2026 huggingface dataset:
Đẻ đất đẻ nước

Đẻ đất đẻ nước (tiếng Mường: ) là một bộ sử thi, tác phẩm văn học dân gian của người Mường ở Việt Nam. Đây là bộ sử thi lớn, hiện sưu tầm được 10 bản, bản trung bình 8 nghìn câu, bản dài nhất 16 nghìn câu, kể về gốc tích và công cuộc đấu tranh của người Mường ở thời đại rất xa xưa, chứa đựng những quan niệm người Mường cổ về việc hình thành trời đất, tạo lập thế giới. Tác phẩm này được bảo tồn và lưu truyền dưới hình thức truyền miệng, tập trung đầy đủ nhất dưới hình thức "mo" (hát cúng).

Đẻ đất đẻ nước có giá trị về rất nhiều mặt: Văn học, dân tộc học, ngôn ngữ học, nghệ thuật dân gian...

Nơi phát tích của sử thi Đẻ đất đẻ nước được cho là ở xã Thiết Ống, huyện Bá Thước, tỉnh Thanh Hóa, hiện còn dấu tích ở Đồi Chu.

Năm 2008, tác phẩm này đã được diễn xướng và ghi thành đĩa DVD & cũng như biên tập và xuất bản thành sách.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Kiểm tra Lucas–Lehmer

:Bài này nói về kiểm tra Lucas–Lehmer tính nguyên tố cho trường hợp tổng quát. Còn có Kiểm tra Lucas-Lehmer cho số Mersenne.
Trong số học cho máy tính (hay số học thuật toán), kiểm tra Lucas–Lehmer là phép kiểm tra tính nguyên tố đối với số tự nhiên n; nó đòi hỏi rằng có một thừa số nguyên tố của n &minus; 1 là đã biết.

Nếu tồn tại số a nhỏ hơn n và lớn hơn 1 là số thoả mãn
:a^{n-1}\ \equiv\ 1 \pmod n
và
:a^{({n-1})/q}\ \not\equiv\ 1 \pmod n
với mọi ước nguyên tố qcủa n − 1, thì n là số nguyên tố. Nếu không tìm thấy số a như vậy thì n là hợp số.

Chẳng hạn, với n = 71, n − 1 = 70 = (2)(5)(7).
Lấy a = 11 trước hết:
:11^{70}\ \equiv\ 1 \pmod {71}
Điều này cho thấy bậc của 11 mod 71 là 70 vì ước của 70 chỉ có thể như trên. Nhưng kiểm tra với các ước của 70 ta có:
:11^{35}\ \equiv\ 70\ \not\equiv\ 1 \pmod {71}
:11^{14}\ \equiv\ 54\ \not\equiv\ 1 \pmod {71}
:11^{10}\ \equiv\ 32\ \not\equiv\ 1 \pmod {71}

Do đó bậc của 11 mod 71 là 70, và như vậy 71 là số nguyên tố.
Xem thêm
Kiểm tra tính nguyên tố

Tham khảo
Áp lực

Áp lực (ký hiệu: vector N hoặc F) là lực ép vuông góc lên một mặt tiếp xúc của đối tượng chịu lực.

Định nghĩa
Áp lực là lực ép tác động trên bề mặt của một vật theo phương thẳng đứng với bề mặt tiếp xúc. Lực ép vuông góc với diện tích bề mặt chịu lực. Theo nghĩa chung, cũng như khái niệm lực tổng quát, áp lực là đại lượng vector. Tuy nhiên vì đã xác định được phương (vuông góc với bề mặt chịu lực) và chiều (hướng vào mặt chịu lực) nên khi nói về áp lực, người ta có thể chỉ nói về độ lớn

Đơn vị đo lường của áp lực là: Newton(N)

Công thức tính áp lực
Về mặt toán học:
:p = \frac{F}{S}

Trong đó: Fa Áp lực
:F_A = \frac{F}{S}
:F Lực (Newton; kí hiệu N)
:S Diện tích bề mặt

Đối với chất khí ta có thể sử dụng công thức sau:
:
F = p. S

Trong đó:
:p là áp suất,
:F là lực ép lên diện tích chịu lực,
:S là diện tích chịu lực.
:chuyển đổi
:1kg = 10 Newton

Xem thêm
Lực
Áp suất
Ứng suất của lực

Tham khảo
Quân luật

Quân luật là một loại luật pháp sử dụng trong quân đội mà bất cứ quốc gia nào có lực lượng quân sự bảo vệ đều phải có.

Bộ luật này tương đối đơn giản hơn so với luật dân sự; nhưng nó rất nguyên tắc và khép kín, đòi hỏi con người phải thực thi một cách hết sức cứng nhắc, khung hình phạt rất nặng.

Bộ luật được bảo vệ bởi tòa án binh và xem như một phần của luật pháp quốc gia, nhưng chỉ áp dụng trong lực lượng quân sự.
Mục đích
Các luật này được thiết kế để phục vụ các mục đích:
biện pháp hòng duy trì sự ổn định quân đội
thực hiện nguyên tắc kiểm soát an ninh quân đội
giữ cho lực lượng nguy hiểm này không xâm phạm lẫn nhau và xâm phạm trật tự xã hội
cách ly khỏi xã hội và bảo đảm tính nghiêm minh trong quân ngũ, răn đe quân nhân theo một đường lối cứng nhắc, khắt khe tạo nên kỷ luật quân đội.
Áp dụng
Quân luật được áp dụng chủ yếu trong quân đội.

Trong tình trạng khẩn cấp, người ta dùng nó như một bộ luật dân sự hòng dập tắt nổi loạn hoặc ổn định nhanh chóng các mâu thuẫn, xung đột gay gắt trong xã hội. Tuy nhiên, do tính chất khắt khe và cứng nhắc, bộ luật này dùng trong xã hội có thể như một con dao hai lưỡi, không những không thể ổn định mà còn gây xung đột, bất mãn trong dân, gây trì trệ kinh tế và khả năng nổi loạn kéo dài.

Ngoài ra, khi tầng lớp quân nhân bất mãn chế độ và tự nổi loạn chống chính phủ, quân luật có thể được áp dụng ngay khi tiến hành đảo chính. Đây là hình thức gây áp lực buộc chính phủ nhanh chóng đầu hàng, đồng thời đe dọa các tầng lớp phản kháng và trói buộc nhân dân theo khuôn khổ mới trong thời loạn, tạo tiền đề dễ dàng hơn cho việc xây dựng và duy trì một chế độ mới sau xung đột.

Tham khảo

en:Military justice
Thiểu phát

Thiểu phát trong kinh tế học là lạm phát ở tỷ lệ rất thấp. Đây là một vấn nạn trong quản lý kinh tế vĩ mô. Ở Việt Nam, nhiều người thường nhầm lẫn thiểu phát với giảm phát.

Không có tiêu chí chính xác tỷ lệ lạm phát bao nhiêu phần trăm một năm trở xuống thì được coi là thiểu phát. Một số tài liệu kinh tế học cho rằng tỷ lệ lạm phát ở mức 3-4 phần trăm một năm trở xuống được gọi là thiểu phát. Tuy nhiên, ở những nước mà cơ quan quản lý tiền tệ (ngân hàng trung ương) rất không ưa lạm phát như Đức và Nhật Bản, thì tỷ lệ lạm phát 3-4 phần trăm một năm được cho là hoàn toàn trung bình, chứ chưa phải thấp đến mức được coi là thiểu phát. Ở Việt Nam thời kỳ 2002-2003, tỷ lệ lạm phát ở mức 3-4 phần trăm một năm, nhưng nhiều nhà kinh tế học Việt Nam cho rằng đây là thiểu phát.

Biểu hiện
Có những đặc trưng không thể định lượng nhưng giúp xác định thiểu phát, đó là:
Khi giá giảm liên tục và tăng trưởng GDP ở mức âm, nền kinh tế mới rơi vào tình trạng thiểu phát.
Ngân hàng thương mại gặp khó khăn khi cho vay, đồng thời họ lại đặt ra lãi suất huy động tiết kiệm thấp - một tình trạng được coi là thị trường tiền tệ trì trệ. Tỷ lệ lạm phát thấp làm cho lãi suất thực tế trở nên cao, khiến các nhà đầu tư dè dặt đi vay ngân hàng. Ngân hàng ứ đọng tiền, nên giảm huy động tiết kiệm bằng cách hạ lãi suất huy động tiết kiệm.
Sản xuất trở nên thiếu sôi động. Lạm phát thấp khiến cho tiền công thực tế cao hơn. Người lao động vì thế có thể giảm cung lao động và tăng thời gian nghỉ ngơi (xem thêm lý luận về đường cung lao động uốn ngược). Mặt khác, giá cả sản phẩm thấp làm giảm động lực sản xuất.

Thiểu phát đôi khi được coi là tình trạng trước giảm phát (một tình trạng trái ngược với lạm phát nhưng vẫn nguy hiểm đối với nền kinh tế).

Nguyên nhân
Nguy cơ thứ nhất có thể xuất phát từ việc áp dụng các giải pháp chống lạm phát quá liều, chẳng hạn như thắt chặt tiền tệ, tài khóa và hạn chế cầu quá mức.
Thứ hai có thể là việc sử dụng các biện pháp ngăn ngừa lạm phát một cách quá cứng nhắc như trực tiếp kiểm soát giá của một số mặt hàng.
Nguy cơ thứ ba thường đến từ những sai lầm trong điều hành vĩ mô..

Hậu quả
Hậu quả của thiểu phát nghiêm trọng không kém gì lạm phát.
Ảnh hưởng tới lĩnh vực xuất khẩu vì các thị trường lớn đều tiết giảm nhu cầu.
Sức tiêu thụ nội địa không tăng do luồng cung tiền tệ giảm, trong khi xuất khẩu kém. Nếu kịch bản xấu nhất xảy ra, hàng không thể xuất trong khi cầu nội địa giảm, hàng không tiêu thụ hết, giá cả sẽ giảm, sản xuất đình đốn.

Một số tình huống thiểu phát ở Việt Nam
Năm 2008 đánh dấu một năm lạm phát cao, song chỉ đến đầu quý 3, do các biện pháp kiềm chế lạm phát quá mức, bắt đầu có nỗi lo thiểu phát và "Nhiều người lo ngại Việt Nam cũng đối mặt với nguy cơ tương tự, nhất là khi chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 10 giảm 0,19%. Đây là lần đầu tiên sau một năm rưỡi trở lại đây, CPI ở mức âm".

Xem thêm
Lạm phát
Giảm phát
Lạm phát phi mã
Siêu lạm phát
Khủng hoảng kinh tế thế giới 2008

Chú thích
Giảm phát

Giảm phát hay súc phát là tình trạng mức giá chung của nền kinh tế giảm xuống liên tục. Giảm phát, do đó, trái ngược với lạm phát. Cũng có thể nói giảm phát là lạm phát với tỷ lệ mang giá trị âm.

Cần phân biệt và tránh nhầm lẫn giảm phát với thiểu phát là sự chậm lại của tỷ lệ lạm phát (nghĩa là khi lạm phát sụt xuống các mức rất thấp).

Trong các tài liệu thống kê tình hình kinh tế chính thức, khi đề cập đến giảm phát, người ta vẫn đặt dấu âm kèm với con số ở mục tỷ lệ lạm phát. Giảm phát thường xuất hiện khi kinh tế suy thoái hay đình đốn.

Các nhà kinh tế học nói chung tin rằng giảm phát là một vấn đề lớn của kinh tế hiện đại do nó làm tăng giá trị thật của nợ, có thể làm trầm trọng thêm suy thoái và dẫn tới xoắn ốc giảm phát

Nguyên nhân và tác hại
giảm]]
Nguyên nhân chính của giảm phát là do tổng cầu giảm, Có thể dùng sơ đồ AD-AS để minh họa điều này. Ban đầu tổng cầu tương ứng với đường AD. Điểm cân bằng của nền kinh tế là điểm E tại giao điểm của hai đường AD và đường AS (đường tổng cung). Sau đó, tổng cầu giảm, đường AD dịch chuyển song song sang trái thành đường AD' cắt đường AS ở điểm E'. E' là điểm cân bằng mới của nền kinh tế và so với điểm cân bằng cũ E, sản lượng và mức giá chung đều giảm.

Phòng và chống giảm phát
Để thoát khỏi tình trạng giảm phát, cần thực hiện chính sách tái khuếch trương tiền tệ thông qua các biện pháp như tăng lượng cung tiền, giảm thuế, hay điều chỉnh lãi suất.

Tham khảo

Bernanke, Ben S, (2002), "Deflation: Making Sure "It" Doesn't Happen Here," Speech Before the National Economists Club, Washington, D.C. November 21.
IMF staff (2003), Deflation: Determinants, Risks, and Policy Options—Findings of an Interdepartmental Task Force, IMF, April 30 (829kb pdf file).
Krugman, Paul R. (?), Can Deflation be Prevented?

Xem thêm
Lạm phát
Thiểu phát
Lạm phát phi mã
Siêu lạm phát
Tứ hoằng thệ nguyện

Tứ hoằng thệ nguyện, tứ hoằng thệ nguyện là bốn lời thề nguyền của những người tu hành theo Bồ tát đạo (Hạnh nguyện Bồ tát) thuộc về các tông phái Đại thừa. Tùy theo cách dịch, lời lẽ và thứ tự sắp xếp của các đại nguyện này có ít sai biệt nhưng hầu hết xoáy quanh bốn câu sau đây:
Chúng sanh vô biên thệ nguyện độ (眾生無邊誓願度) — Tức là Nguyện giải thoát vô số chúng sinh.
Phiền não vô tận thệ nguyện đoạn (煩惱無盡誓願斷) — Tức là Nguyện đoạn tuyệt với vô vàn phiền não
Pháp môn vô lượng thệ nguyện học (法門無量誓願學) — Tức là Nguyện tu học Phật pháp nhiều vô lượng
Phật đạo vô thượng thệ nguyện thành (佛道無上誓願成) — Tức là Nguyện đạt thành đạo vô thượng chánh đẳng chánh giác
Những lời thệ nguyện trên cho thấy tính cực của Đại thừa Phật giáo. Đây cũng là một phương pháp để những người tu học thăng tiến và chế ngự tâm. Các thệ nguyện này cũng được dùng để phân biệt giữa cách tu hành Đại thừa và Tiểu thừa.
Phật đạo vô thượng thệ nguyện thành (佛道無上誓願成)
Cúi xin Như Lai luôn thủ hộ (低請如來總守護)
Từ bi khai ngộ dứt lầm mê (慈悲開悟停錯誤)
Ra khỏi luân hồi sanh cực lạc (出過論回生極樂)
Theo bước Thế Tôn hiển đạo mầu (隨佛的腳擺妙道)

Sư Liên Trì chú giải
Trong tác phẩm "Tây Phương Phát Nguyện Văn Giản Chú", đại sư Liên trì có viết về Tứ hoằng thệ như sau: Tùng ư kim nhật, lập thâm thệ nguyện: viễn ly ác pháp, thệ bất cánh tạo; cần tu thánh đạo, thệ bất thối đọa; thệ thành Chánh Giác; thệ độ chúng sanh. Lời dịch của Lý Viên Tịnh: "Từ nay trở đi, lập thệ nguyện sâu: xa lìa ác pháp, thề chẳng tạo nữa; siêng tu thánh đạo, thề chẳng lui đọa; thề thành Chánh Giác; thề độ chúng sanh"
Vế đầu tiên đồng nghĩa với "phiền não vô biên thệ nguyện đoạn".
Vế thứ nhì đồng nghĩa với "pháp môn vô lượng thệ nguyện học".
Vế thứ ba đồng nghĩa với "Phật đạo vô thượng thệ nguyện thành".
Vế thứ tư đồng nghĩa với "Chúng sanh vô biên thệ nguyện độ".

Lời thề nguyện của Tịnh độ tông
Ngoài bốn thệ nguyện bồ tát trên, Tịnh độ tông do đặc trưng của tông phái là nguyện vãn sinh Tịnh Độ nên có thêm một nguyện lớn là:

:Nguyện sinh Cực Lạc thế giới A Di Đà Phật.

Bản Tụng niệm của Gia đình Phật tử
Nhằm cho các Đoàn sinh dễ hiểu, Tứ hoằng Thệ nguyện được Gia đình Phật tử biên soạn lại với tên gọi là Bốn lời nguyện (lớn), được đọc sau khi niệm hồng danh các vị Phật, Bồ Tát, trong Nghi thức Tụng niệm đầu buổi sinh hoạt hoặc ở các Lễ, Trại mạc của GĐPT.

Chúng sanh không số lượng, thề nguyện đều độ khắp.
Phiền não không cùng tận, thề nguyện đều dứt sạch.
Pháp môn không kể siết, thề nguyện đều tu học.
Phật đạo không gì hơn, thề nguyện được viên thành.

Chú thích

Xem thêm
Bồ tát
Đặc trưng lưu lượng

Đặc trưng lưu lượng, hay còn gọi là mô đun lưu lượng của một mặt cắt lòng dẫn là đại lượng đặc trưng cho khả năng chuyển nước của lòng dẫn đó. Đặc trưng lưu lượng bằng lưu lượng của dòng chảy đều trong lòng dẫn đó ứng với độ dốc thủy lực bằng đơn vị.

Công thức
:K = {Q^2 \over J^2}
trong đó:

:K là đặc trưng lưu lượng

:Q là lưu lượng

:J là độ dốc thủy lực

Thứ nguyên của K là [L3 T −1], cùng thứ nguyên với lưu lượng
Đơn vị thường dùng: m³/s hoặc lit/s

Xem thêm
Lưu lượng
Độ dốc thủy lực

Tham khảo
Dòng chảy đều

Dòng chảy đều là dòng chuyển động của chất lỏng trong lòng dẫn lăng trụ với đặc trưng của dòng chảy không đổi dọc theo lòng dẫn.

Theo đó tại hai vị trí bất kì (1 và 2) trên lòng dẫn, ta có:
Lưu lượng chảy qua hai mặt cắt bằng nhau (Q_1 = Q_2)
Độ sâu dòng chảy bằng nhau (h_1 = h_2)
Vận tốc dòng chảy bằng nhau (v_1 = v_2)

Trong dòng chảy đều, đường mặt nước sẽ song song với đường đáy lòng dẫn. Điều đó có nghĩa là trọng lực của khối nước cân bằng với lực ma sát đáy. Nói cách khác, độ dốc đáy kênh (S0) và độ dốc ma sát (Sf) bằng nhau:
:S_0 = S_f

Dòng chảy đều hoàn toàn không bao giờ xảy ra trong thực tế. Khi lưu lượng cung cấp là gần như không đổi và kênh dẫn đều đặn, có độ dốc thoải tương đối ổn định thì trong lòng kênh gần đạt được dòng chảy đều. Khi đó, việc giả thiết dòng chảy đều có lợi vì ta có thể dùng các phương trình đơn giản để tính toán.
:Xem chi tiết: Bài toán thiết kế kênh dẫn

Xem thêm
Dòng chảy ổn định

Tham khảo
Độ dốc thủy lực

Độ dốc thủy lực là đại lượng vật lý đặc trưng cho mức độ giảm sút năng lượng của dòng chảy dọc theo lòng dẫn, và được xác định bởi tỉ số giữa chênh lệch năng lượng dòng chảy ở hai đầu đoạn lòng dẫn và chiều dài đoạn lòng dẫn đó.

Các lòng dẫn có độ nhám lớn, hoặc nhiều thay đổi về mặt cắt thì càng tiêu hao năng lượng dòng chảy và do đó có độ dốc thủy lực lớn.

Công thức
:J = - {dE \over dl}

trong đó:

J là độ dốc thủy lực
dE = E2 - E1 là chênh lệch năng lượng của dòng chảy (tính theo chiều cao cột nước) giữa hai mặt cắt (mặt cắt cuối, số 2 và mặt cắt đầu, số 1).
dl là chiều dài đoạn lòng dẫn giữa hai mặt cắt 1 và 2.

Dấu trừ được đưa vào để đảm bảo J có giá trị dương do dE l được tính theo cùng đơn vị và J là đại lượng không thứ nguyên.

Xem thêm
Năng lượng dòng chảy
Đặc trưng lưu lượng

Tham khảo

en:Hydraulic headhydraulic gradient
Dòng chảy ổn định

Khái niệm dòng chảy ổn định được dùng để chỉ trạng thái chuyển động của một môi trường chất lưu mà trạng thái chuyển động của nó không thay đổi theo thời gian.

Chúng ta thường gặp các thuật ngữ tương đương như dòng chảy tĩnh, dòng chảy dừng, dòng chảy đã được thiết lập.

Đối với một hệ khí động lực học chẳng hạn, các thông số khí động là các hàm số chỉ phụ thuộc vào tọa độ không gian, mà không phụ thuộc vào thời gian. Gọi vecto \vec f là vecto các thông số đặc trưng của hệ. Khi đó đạo hàm riêng của \vec f theo thời gian sẽ bằng không:
:{\partial \vec f \over \partial{t}} = 0

Đối với môi trường liên tục không nhớt, không nén được, hệ phương trình mô tả trạng thái thường là hệ phương trình Euler. Các thông số khí động thường sử dụng gồm có các thành phần vận tốc u, v, w, mật độ \rho, áp suất p. Ở chế độ chảy ổn định các thông số khí động này là các hàm chỉ phụ thuộc vào tọa độ không gian (và có thể là các tham số khác), nhưng không phụ thuộc vào thời gian. Theo đó mà các đại lượng thứ sinh (thu được từ các đại lượng trên qua các hệ thức liên hệ) như nhiệt độ T, entropy S, enthalpy H,... cũng là các hàm không phụ thuộc thời gian.

Trên thực tế rất ít khi gặp dòng chảy ổn định. Trong môi trường chất lưu các thông số của hệ luôn có những xung nhiễu nhất định. Chúng thường là ngẫu nhiên, không xác định và thay đổi theo thời gian. Hiện tượng chảy ổn định cũng chỉ là trường hợp hạn hữu. Đa phần các dòng chảy của chất lỏng, khí, plasma trong tự nhiên thường liên quan đến các hiện tượng chảy rối, xoáy, nhiễu,...

Ví dụ

Một hệ thống dòng chảy trong ống với lưu lượng nước cấp không đổi sẽ có trạng thái dòng chảy ổn định (lưu ý là trong trường hợp vận tốc chảy khá nhỏ). Trong sông ngòi, dòng chảy ổn định thường xảy ra trong mùa khô; về mùa mưa lũ nói chung không có dòng chảy ổn định.

Dòng chảy ổn định và dòng chảy đều trong kênh

Thực tế dòng chảy đều luôn bao hàm luôn cả tính ổn định. Vì vậy, một dòng chảy chỉ thuộc một trong ba loại sau:
Dòng chảy đều (ổn định)
Dòng chảy không đều, nhưng ổn định
Dòng chảy không ổn định (không đều)

Những nhân tố ảnh hưởng tới dòng chảy

Có nhiều nhân tố ảnh hưởng:

Độ dốc hoặc thẳng đứng: Nếu dòng chảy càng nghiêng nhiều từ 0o đến 900 dòng chảy của chất lỏng càng mạnh
Chiều rộng: Nếu dòng chảy có chiều rộng quá lớn dòng chảy sẽ nhỏ nhưng nếu dòng chảy có chiều rộng nhỏ thì tốc độ dòng chảy càng nhanh
Tốc độ dòng chảy: Nếu dòng chảy có tốc độ lớn (Số Reynolds cao), sự ổn định của dòng chảy bị phá vỡ
Điều kiện biên: Nếu dòng chảy có tiếp xúc với các vật chắn là các mặt rắn, hoặc các mặt chất lỏng khác,... thì yếu tố chuyển động của dòng chảy cũng phụ thuộc nhiều vào những vật cản này

Tham khảo

en:Fluid dynamicsSteady vs unsteady flow
Tranh tố nữ

(tranh Hàng Trống thời Nguyễn).]]
Tố nữ đồ (Hán tự: 素女圖) thuộc thể loại tranh Tứ Bình (gồm 4 bức tranh), thể hiện 4 thiếu nữ Việt Nam có trang phục xưa, vấn tóc đuôi gà, mặc áo ngũ thân thời Nguyễn và đều đang đứng với 4 cử chỉ khác nhau: cô thổi sáo, cô cầm sênh tiền, cô cầm quạt và cô gảy đàn nguyệt. Mỗi người một vẻ đẹp và mang nét mặt thể hiện tâm hồn thiếu nữ Việt Nam xưa. Trong đó, mỗi bức tranh kèm theo 1 bài thơ thất ngôn tứ tuyệt viết bằng Hán tự.

Có một dị bản của bộ tranh tứ bình này: cô thổi sáo, cô kéo nhị, cô gảy đàn tỳ bà và cô gảy đàn nguyệt. Dị bản đó có giả thiết cho rằng nó là dòng tranh Đông Hồ (EFEO - Viện Viễn đông Bác cổ Pháp). Cũng có dị bản khác, thể hiện 4 thiếu nữ Việt Nam có trang phục xưa, đội khăn mỏ quạ, mặc áo tứ thân và đều đang đứng với 4 cử chỉ khác nhau: cô gảy đàn, cô cầm quạt, cô mang nón quai thao và cô bưng cơi trầu.

Bộ tranh này đậm nét văn hoá Việt Nam, là một trong những đề tài tiêu biểu của dòng tranh dân gian Hàng Trống.

Mô tả
Nữ sĩ Hồ Xuân Hương đã làm bài thơ Đề tranh Tố Nữ:
::Hỏi bao nhiêu tuổi hỡi cô mình
::Chị cũng xinh mà em cũng xinh
::Đôi lứa như in tờ giấy trắng
::Ngàn năm còn mãi cái xuân xanh
::Xiếu mai chi dám tình trăng gió
::Bồ liễu thôi đành phận mỏng manh
::Còn thú vui kia sao chẳng vẽ
::Trách người thợ vẽ khéo vô tình
Nhà thơ Chế Lan Viên cũng có nhắc đến bức tranh này trong thơ của mình:
::Điệu lục bát và màu xanh nơi ruộng rẫy
::Bức tranh làng Hồ, cô tố nữ dáng quê hương...

Phần chữ trong tranh
Có giả thiết cho rằng "Tố nữ đồ" có xuất xứ từ tranh tứ đại mỹ nhân Trung Quốc.

Trong dân gian có câu truyện Bích Câu kỳ ngộ liên quan đến Tố Nữ đồ. Truyện kể rằng vào đời Lê Thánh Tông, có một thư sinh tên là Trần Tú Uyên. Khi đi chơi chợ Cầu Đông, chàng đã mê mẩn bức Tố Nữ đồ và mua, đem về nhà treo ở thư phòng. Rồi cứ mỗi bữa ăn, chàng lại dọn hai cái bát, hai đôi đũa, mời Tố Nữ cùng ăn và thỉnh thoảng lại chuyện trò, đối đãi như người thực. Một hôm Tú Uyên ở trường học về, thấy mâm cơm đã dọn sẵn. Hôm sau chàng giả cách ra đi, nhưng lẻn về đứng rình một chỗ. Quả nhiên, thấy Tố Nữ trong tranh hiện ra thành người thực...

Dưới đây là bản bằng chữ Hán, phiên tiếng Hán Việt và lược dịch tiếng Việt của bốn bài thơ trên:

Ảnh hưởng
Trong vở diễn thực cảnh "Tinh hoa Bắc Bộ" ở Sài Sơn - Hà Nội có phần phân cảnh Nhạc - Hoạ; lấy cảm hứng từ bài thơ "Tranh tố nữ" của nữ sĩ Hồ Xuân Hương, trên nền mặt hồ tối, 4 bức tứ bình tố nữ xuất hiện mờ ảo. Phân cảnh này sử dụng hiệu ứng 3D Mapping để tạo nên hình ảnh chân thực nhất trên mặt hồ cũng chính là sân khấu của vở diễn. 4 cô gái thể hiện các loại nhạc cụ khác nhau trong âm nhạc truyền thống Việt Nam bao gồm: Sáo, đàn tỳ bà, đàn nhị và đàn nguyệt. Đây là phân cảnh đẹp nhất khi đàn tiên nữ ùa vào sân khấu và thể hiện những điệu múa uyển chuyển trên mặt nước, cùng với đó khắc hoạ những tinh tuý của làng nghề tranh dân gian Bắc Bộ.

MV "Em tôi" của nhạc sĩ Thuận Yến được thể hiện bởi ca sĩ Thanh Lam trong chương trình "VTV bài hát tôi yêu" lấy bối cảnh từ một ngôi nhà cổ ở vùng đồng bằng Bắc Bộ, nổi bật nhất chính là bốn bức tranh tố nữ xuất hiện trong đêm tối.
Xem thêm
Hội họa dân gian Việt Nam
Tranh Hàng Trống

Tham khảo
Thực vật rừng

Thực vật rừng hay cây rừng gồm tất cả các loài cây, loài dây leo, loài cỏ thuộc thực vật bậc cao có mạch phân bố trong rừng. Chúng là thành phần chính của hệ sinh thái rừng và là nguồn tài nguyên quan trọng mang lại nhiều lợi ích cho con người.

Ở từng nơi, từng lúc thành phần thực vật rừng có thể thay đổi; đó là kết quả sinh trưởng phát triển của từng loài và sự thích ứng của chúng với những biến động của nhân tố ngoại cảnh. Vì vậy, thực vật rừng ở mỗi địa phương trong thời điểm nhất định không chỉ phản ánh hiện trạng tài nguyên, tính đa dạng sinh học mà còn phản ánh tình trạng môi trường rừng. Nơi lập địa khắc nghiệt thành phần thực vật thường đơn giản, chất lượng thấp; nơi lập địa tốt, ít bị tác động không những chất lượng rừng cao mà thành phần thực vật rừng cũng phong phú đa dạng.

Vai trò thực vật rừng trong tự nhiên
Thực vật nói chung và thực vật rừng nói riêng là loại sinh vật duy nhất trên trái đất có khả năng quang hợp tạo nên sinh chất nuôi sống mình và nuôi sống các sinh vật khác góp phần quan trọng vào chu trình tuần hoàn vật chất và năng lượng. Thực vật rừng là nguồn tài nguyên thiên nhiên có khả năng tái tạo cung cấp cho loài người từ lương thực, thực phẩm đến các nguyên liệu, nhiên liệu dùng trong công nghiệp, các loại thuốc chữa bênh, và các vật liệu sử dụng hàng ngày. Quần thể thực vật rừng tạo nên môi trường sinh thái thích hợp là nơi cư trú cho nhiều loài sinh vật, nó cũng góp phần cải tạo môi trường không khí, đất và nước làm tăng vẻ đẹp nơi sống của con người.

Thực vật rừng ở Việt Nam
Việt Nam nằm trong vùng lục địa Đông Nam Á thuộc khu vực Cổ nhiệt đới, là các nôi của thực vật hạt kín lại là giao điểm của các luồng thực vật di cư từ các khu hệ thực vật lân cận (Hệ thực vật Malaixia-Indonesia, hệ thực vật Himalaya-Vân Nam Quý Châu, hệ thực vật Ấn Độ-Mianma) nên thành phần thực vật rất đa dạng và phong phú. Theo các tài liệu công bố gần đây, thực vật bậc cao có mạch ở Việt Nam có thể lên tới 12.000 loài. Tuy nhiên trong điều kiện hạn chế nên chúng ta mới chỉ ưu tiên quan tâm tới những loài cây gỗ, cây cỏ, dây leo bậc cao đang có nguy cơ bị tiêu diệt, cùng những loài cây có giá trị lâm sinh và kinh tế.

Tham khảo
Thể loại:Kinh tế chính trị

Kinh tế chính trị hay kinh tế học chính trị là một chuyên ngành thuộc lĩnh vực kinh tế học nguyên luận chuyên nguyên cứu quan hệ giữa chính trị với kinh tế.
Thể loại:Kinh tế học công cộng

Kinh tế học công cộng là một chuyên ngành thuộc lĩnh vực kinh tế học ứng dụng. Kinh tế học công cộng chuyên nghiên cứu hoạt động kinh tế của nhà nước. Thể loại kinh tế học công cộng bao gồm các tiểu loại: lý luận về tô thuế, chi tiêu chính phủ, hàng hóa công cộng, an sinh xã hội, v.v...
:Xem bài chính về Kinh tế học công cộng...
Thể loại:Kinh tế học ứng dụng

Kinh tế học ứng dụng là một lĩnh vực trong kinh tế học, cùng với các lĩnh vực kinh tế học nguyên luận, thống kê kinh tế, toán kinh tế, địa lý kinh tế, lịch sử kinh tế quốc dân, v.v... Các tiểu thể loại trong kinh tế học ứng dụng bao gồm: kinh tế học quốc tế, kinh tế học phát triển, kinh tế học công cộng, kinh tế học tiền tệ, tài chính-ngân hàng, kinh tế công nghiệp, kinh tế nông nghiệp, kinh tế học y tế, địa lý kinh tế, kinh tế thế giới, v.v...
Thể loại:Tài chính quốc tế

Tài chính quốc tế là một chuyên ngành hẹp thuộc chuyên ngành kinh tế tài chính. Tài chính quốc tế chuyên nghiên cứu về tỷ giá hối đoái, đầu tư quốc tế, các thể chế tài chính quốc tế.
Lễ Chúa Nhật

Lễ ngày Chúa Nhật (hay còn gọi là Lễ Chúa Nhật) là ngày lễ của người Công giáo được cử hành vào đúng ngày Chủ nhật hằng tuần (trong trường hợp đặc biệt có thể cử hành vào chiều ngày thứ bảy trước đó). Lễ này rất quan trọng đối với người Công giáo và họ không được phép bỏ bất kỳ một ngày lễ nào nếu không vì lý do chính đáng.

Xem thêm
Chủ Nhật
Chúa nhật Lễ Lá

Tham khảo
Thể loại:Kinh tế học vĩ mô quốc tế

Kinh tế học vĩ mô quốc tế, còn gọi là kinh tế học vĩ mô mở, là một chuyên ngành hẹp của kinh tế học vĩ mô, chuyên nghiên cứu nền kinh tế toàn thiểu trong điều kiện nền kinh tế đó hội nhập quốc tế. Có một số quan điểm cho rằng kinh tế học vĩ mô quốc tế là sự kết hợp giữa kinh tế học vĩ mô và tài chính quốc tế.
Cây đàn sinh viên

| written =
| released = 2002
| recorded =
| studio =
| venue =
| genre = pop
| length =
| label = Bến Thành Audio
| writer = Thuận Thiên, Quốc An
| composer =
| lyricist =
| producer = Quốc An
| chronology =
| prev_title =
| prev_year =
| next_title =
| next_year =
| misc =
}}
"Cây đàn sinh viên" là bài hát do nhạc sĩ Quốc An sáng tác năm 2001, phổ nhạc dựa theo bài văn xuôi của một sinh viên tên Thuận Thiên, người đã gửi email cho Quốc An với hy vọng gặp mặt anh để có thể giúp sáng tác thành một ca khúc. "Cây đàn sinh viên" được Sài Gòn Vafaco thu âm lần đầu tiên qua giọng hát của ca sĩ Mỹ Tâm và sau này một số ca sĩ khác trình bày lại như Việt Quang, nhóm 1088…

Sau khi bài hát được ra mắt, nó đã nhận được nhiều sự quan tâm từ khán giả, nhất là trong giới trẻ và sinh viên. Thành công của bài hát cũng bắt đầu làm cho tên tuổi của nhạc sĩ Quốc An và giọng ca Mỹ Tâm được nhiều người chú ý đến.

Năm 2002, Mỹ Tâm với bài hát "Cây đàn sinh viên" đã nhận giải nữ ca sĩ được khán giả yêu thích nhất tại giải Mai Vàng lần thứ VII. Sau này, bài hát cùng với các ca khúc nổi tiếng khác như "Hát với dòng sông", "Hát cho người ở lại", "Đêm cô đơn"… nhiều lần được tam ca KTX, bao gồm nhạc Quốc An, Hoài An và Công Tuấn biểu diễn để phục vụ sinh viên tại ký túc xá các trường đại học và được sinh viên ủng hộ nhiệt tình.

Tháng 11 năm 2003, bài hát được dùng làm nhạc nền cho một đoạn quảng cáo được phát trên truyền hình do một công ty nước súc miệng Fatech thực hiện, nhưng điều làm sự việc gây chú ý là nó chưa được sự đồng ý của nhạc sĩ Quốc An, anh đã phải chuyển việc đòi lại tác quyền bài hát cho Trung tâm Bảo vệ Quyền Tác giả Âm nhạc Việt Nam, và sau hơn một năm sự việc mới được giải quyết.

"Cây đàn sinh viên" là đĩa đơn đầu tiên do Mỹ Tâm thể hiện, được sản xuất và phát hành bởi Công ty cổ phần Văn hóa tổng hợp Bến Thành (Bến Thành Audio - Video). Phiên bản CD cùng tên nhưng có sự góp mặt của nam ca sĩ Việt Quang được phát hành bởi Sài Gòn Audio vào tháng 11 năm 2003.

Danh sách bài hát

Chú thích

Liên kết ngoài
Mô-đun lưu lượng đỉnh lũ

Trong thủy văn học, mô-đun lưu lượng đỉnh lũ là đại lượng được xác định bằng tỉ số giữa lưu lượng đỉnh lũ và diện tích lưu vực.

M = {Q_{max} \over F}

trong đó:
M là mô-đun lưu lượng đỉnh lũ (đơn vị m³s−1km−2)
Qmax là lưu lượng đỉnh lũ (m³/s)
F là diện tích lưu vực (km²)

Tính chất

Giá trị mô-đun lưu lượng đỉnh lũ sẽ giảm xuống khi diện tích lưu vực tăng. Các lưu vực lớn hơn dĩ nhiên sẽ có lưu lượng đỉnh lũ lớn hơn, nhưng mức độ tăng của lưu lượng đỉnh lũ sẽ nhỏ hơn so với tỉ lệ tương ứng của diện tích lưu vực.

Hai lưu vực 1 và 2 có F2 > F1 thì Qmax2 > Qmax1

nhưng {Q_{max2} \over Q_{max1}}
do đó M2 1.

Điều này thể hiện tính điều hòa dòng chảy lũ của các lưu vực lớn.

Tham khảo
Đường dòng

Trong cơ học chất lưu, đường dòng của một dòng chất lưu là các đường cong sao cho mỗi phần tử chất lưu nằm trên đường dòng nào đều có vec tơ lưu tốc tức thời có phương tiếp tuyến với đường dòng đó.

Đường dòng cũng biểu thị quỹ đạo của phần tử chất lỏng chuyển động qua thể tích kiểm tra.

Trong dòng chảy tầng, các đường dòng song song với nhau.

Phương trình
Trong dòng chảy hai chiều, đường dòng được coi là họ đường cong hàm số
: \psi = C_0, \psi = C_1...

trong đó \psi là hàm dòng được xác định sao cho các đạo hàm riêng của nó cho ra các thành phần của vec tơ lưu tốc:
:u = -\frac {\partial \psi}{\partial y}
:v = \frac {\partial \psi}{\partial x}

Ứng dụng
Hệ thống các đường dòng, cùng với các đường đẳng thế tạo nên lưới thủy động có ứng dụng trong sơ đồ thấm và nghiên cứu chuyển động của nước dưới đất nói chung.

Tham khảo
Thể loại:Cải cách kinh tế

Thể loại Cải cách kinh tế bao gồm các bài liên quan đến cải cách kinh tế vĩ mô, cải cách vi mô, cải cách thể chế kinh tế, tự do hóa,v.v...
Thái Can

Thái Can (1910- 1998), là bác sĩ và là nhà thơ Việt Nam thời tiền chiến.
Cuộc đời
Thái Can sinh ngày 22 tháng 10 năm 1910 tại xã Đức Lâm, huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh.

Ông lần lượt theo học các trường: trường phủ Đức Thọ (Hà Tĩnh), trường Vinh (Nghệ An), Trường Trung học Bảo Hộ (tức Trường Bưởi, Hà Nội), trường thuốc Hà Nội (tức Trường Y- Dược Đông Dương).

Lúc còn đi học, ông đã làm thơ. Buổi đầu, ông ký bút hiệu Th.C. Thơ ông phần nhiều đăng trên các báo: Phong hoá, Tiểu thuyết thứ bảy, Hà Nội báo, Văn học tạp chí.

Năm 1934, Thái Can cho in tập thơ Những nét đan thanh, do Ngân Sơn tùng thư ở Huế xuất bản. Tập thơ này về sau, được ông bổ sung thêm, tự mình đề tựa rồi cho tái bản năm 1938. Năm 1995, Nhà xuất bản Văn Nghệ Thành phố Hồ Chí Minh cho tái bản lần nữa với tên mới là Thơ Thái Can.

Năm 1940, ông tốt nghiệp bác sĩ y khoa.

Tháng 8 năm 1941, ông được Hoài Thanh và Hoài Chân chọn để giới thiệu trong quyển Thi nhân Việt Nam (xuất bản năm 1942). Cũng năm này, ông học thêm chữ Hán và làm thơ bằng chữ Hán.

Sau Hiệp định Genève ông di cư vào Nam, mở phòng khám bệnh ở Đà Nẵng rồi sau năm 1975 thì tỵ nạn sang Hoa Kỳ định cư. Ngày 22 tháng 04 năm 1998, Thái Can qua đời tại California, Hoa Kỳ.

Tác phẩm
Những nét đan thanh (Ngân Sơn tùng thư xuất bản, Huế, 1934)
Thơ Thái Can (gồm 33 bài thơ. Nhà xuất bản. Văn nghệ Thành phố Hồ Chí Minh, 1995)

Sự nghiệp văn chương
Giới thiệu Thái Can, Hoài Thanh và Hoài Chân, viết:


Trong sách Việt Nam thi nhân tiền chiến (Quyển Hạ) có đoạn viết:


Theo Từ điển Văn học (bộ mới), thì

Thơ Thái Can
Giới thiệu hai bài tiêu biểu:

Chú thích
Sào Phủ Hứa Do

Sào Phủ Hứa Do là tên một tích truyện cổ Trung Quốc, lấy tên hai nhân vật trong đó là Sào Phủ (chữ Hán: 巢父) và Hứa Do (許由).
Hình tượng trong Truyền thuyết dân gian
Theo truyền thuyết, hai nhân vật này sống đời vua Nghiêu. Câu chuyện như sau (lời đối thoại theo "Chuyện giải buồn" của Huỳnh Tịnh Của):
:Hứa Do được tiếng là người hiền, vua Nghiêu vời vào để truyền ngôi.
:Hứa Do từ chối, cười mà về rồi ra suối rửa tai.
:Khi đó, Sào Phủ mới dắt trâu tới suối uống nước, thấy Hứa Do rửa tai, bèn hỏi tại sao.
:Hứa Do trả lời: "Ông Nghiêu đòi tôi, biểu tôi thì làm vua."
:Sào Phủ bèn dắt trâu bỏ lên trên dòng nước cho uống.
:Hứa Do hỏi tại sao, Sào Phủ đáp: "Anh rửa tai anh xuống đó tôi sợ trâu tôi uống nhằm."
:Sào Phủ lại nói:
:"Anh đi đâu cho người ta biết vua mà muốn nhường ngôi vua cho anh, ấy là tại bụng anh vẫn còn danh lợi."
:Huỳnh Tịnh Của phê rằng, "Nghe mà rửa, chi bằng giữ vẹn đừng nghe."

Hình tượng trong Văn học cổ điển
Tích Sào Phủ Hứa Do trở thành một điển cố về lòng trong sạch và tính ẩn dật.

Trong tác phẩm Lục Vân Tiên của Nguyễn Đình Chiểu, đoạn Vân Tiên, Vương Tử Trực, Bùi Kiệm, Trịnh Hâm vô quán nước gặp một chủ quán có vẻ có tài, Vân Tiên khuyên ông ra làm quan. Ông trả lời:
::Quán rằng: Nghiêu Thuấn thủa xưa
:Khó ngăn Sào Phủ, khôn ngừa Hứa Do

Ý nói, ngay cả đời thịnh vượng thanh bình như thời vua Nghiêu vua Thuấn mà còn có người ẩn dật không ra làm quan. Ý nói rộng hơn: huống chi thời này!

Xem thêm
Sào Phủ
Hứa Do
đế Nghiêu
Tham khảo

Cổ học tinh hoa
Triệu Sơn (định hướng)

Triệu Sơn có thể là một trong số các địa danh Việt Nam sau:

Xã Triệu Sơn, tỉnh Thanh Hóa
Huyện cũ Triệu Sơn thuộc tỉnh Thanh Hóa
Thị trấn cũ Triệu Sơn, từng là huyện lỵ của huyện Triệu Sơn, tỉnh Thanh Hóa; nay là một phần xã Triệu Sơn
Xã cũ Triệu Sơn thuộc huyện Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị; sau được sáp nhập với xã Triệu Lăng thành xã Triệu Cơ; nay là một phần xã Triệu Cơ trực thuộc tỉnh.
Thể loại:Võ thuật Nhật Bản

Thể loại võ thuật Nhật Bản bao gồm các bài về các môn võ của Nhật Bản như Karate, Judo, Jujutsu, Aikido, Kendo, Kyudo, Kondo, Sumo v.v... và người luyện các môn võ đó.
Trà sen

Trà sen hay chè sen là tên gọi chỉ loại trà ướp hương sen. Trà sen được coi là một loại trà đại diện của văn hóa trà Việt Nam, đóng góp vào nền văn hóa trà thế giới.

Trà sen trở thành một tinh thần đặc trưng của văn hóa trà Việt Nam, mang trong đó nhiều triết lý, lịch sự và lòng kính trọng.

Một nơi lý tưởng để thưởng thức trà sen cổ truyền là dưới mái hiên. Người uống trà ngồi xếp bằng trên sập gỗ. Cảnh quan nếu có thì trông ra hồ sen xanh ngát mênh mang gió. Người uống trà có thể ngắm cảnh, làm thơ, hàn huyên tâm sự hay trầm ngâm tự tại.

Ướp sen

Muốn có trà ngon, chỉ hái những búp trà loại "một tôm hai lá" và phải hái nhanh, nhẹ nhàng, không để búp bị nhàu nát. Loại trà ngon là sau khi sao phải còn lại một lượng nước nhất định từ 5-7%. Trà hái xong không ướp hương ngay mà phải để trong chum đất, trên ủ lá chuối, ướp từ 20-30 ngày nhằm làm giảm độ chát và để cánh trà phồng lên hút được nhiều hương. Một cân trà ướp hương sen cần có 1000-1400 bông sen, mà phải đúng loại sen ở đầm Đồng Trị, Thủy Sứ, làng Quảng Bá, Hồ Tây (sen ở đây có trăm cánh và hương thơm đặc biệt mà sen ở những nơi khác không có).

Sen được hái khi trời vừa mới ửng sáng, lúc còn e ấp hơi sương, tinh túy của đất trời còn đọng lại trong đài nhụy sen.. Bông sen còn đẫm sương được tách lấy phần hạt gạo rồi rải đều, cứ một lớp trà một lớp gạo sen. Sau cùng phủ một lớp giấy bản. Ướp như vậy liên tục 7-9 lần, mỗi lần ướp xong lại sấy khô rồi mới ướp tiếp. Công phu là thế nên một ấm trà sen có thể uống hàng chục tuần trà. Nước trong rồi, hương sen còn ngan ngát.

Sen sớm
Có lẽ đây là cách ướp trà độc đáo có một không hai trên thế giới. Khi hoàng hôn dải nắng vàng lên mặt hồ sen, các thiếu nữ chèo thuyền ra chọn những bông sen đang còn hé nụ lén bỏ vào một dúm trà nhỏ. Sớm hôm sau khi ánh bình chưa chạm tới chúng thì các thiếu nữ lại chèo thuyền ra lấy lại những dúm trà đó. Trà rất thơm hương tự nhiên của đất trời trong suốt đêm dài. Cũng thế, nước pha trà được hứng từ những lá sen còn đọng sương sớm. Đây chính là thiên cổ đệ nhất trà.

Xem thêm

Tham khảo

Liên kết ngoài
"Chén trà trong sương sớm", trích tập truyện "Vang bóng một thời" của Nguyễn Tuân
Cách uống chè trích tập truyện Vũ trung tùy bút của Phạm Đình Hổ
Họ Cá lanh

Eocene tới nay
| name = Cá lanh
| image = Dorab wolf-herring.png
| image_width = 200px
| image_caption = Cá đao Dorab (Chirocentrus dorab)
| regnum = Animalia
| phylum = Chordata
| classis = Actinopterygii
| ordo = Clupeiformes
| familia = Chirocentridae
| familia_authority = Cuvier & Valenciennes, 1846
| genus = Chirocentrus
| genus_authority = Cuvier, 1816
}}
Họ Cá lanh (danh pháp khoa học: Chirocentridae) là một họ cá biển đơn chi Chirocentrus, bao gồm hai loài cá vây tia có quan hệ họ hàng với các loài cá trích.

Cả hai loài này đều có thân dài, với các hàm có các răng sắc và nhọn phù hợp với nhu cầu ăn uống ngấu nghiến của chúng, chủ yếu là các loài cá khác. Cả hai loài này đều có thể dài tới 1 m. Chúng có phần hông màu ánh bạc và phần lưng màu xanh.

Chúng là các loài cá có giá trị thương phẩm và được đưa ra thị trường dưới dạng cá tươi hay cá ướp đá.
Các loài
Chirocentrus dorab: Cá dựa, thường được gọi là cá đao, cá lanh, được tìm thấy ở các vùng nước ấm ven bờ, từ khu vực Hồng Hải tới Nhật Bản và Australia.
Chirocentrus nudus: Cá lanh hàm dài hay cá dựa hàm dài, cũng được tìm thấy trong phạm vi khu vực này, và rất khó để phân biệt nó với C. dorab (loài thứ nhất có đốm đen trên vây lưng). Loài này còn ăn cả các loài cua ngoài thức ăn thông thường là các loài cá nhỏ.

Chú thích

Tham khảo

"Chirocentridae". FishBase. Ed. Ranier Froese và Daniel Pauly. Phiên bản tháng 2 năm 2005. N.p.: FishBase, 2005.
Thế kỷ 9

Thế kỷ 9 là khoảng thời gian tính từ năm 801 đến hết năm 900, nghĩa là bằng 100 năm, trong lịch Gregory.

Sự kiện
Cuối thế kỉ thứ 9, nhà Đường suy yếu.

Tham khảo
Cá mập mako vây ngắn

| status2 = CITES_A2
| status2_system = CITES
| status2_ref =
| image = Isurus oxyrinchus by mark conlin2.JPG
| genus = Isurus
| species = oxyrinchus
| authority = Rafinesque, 1810
| synonyms =
| range_map = Isurus oxyrinchus distmap.png
| range_map_caption = Distribution of Isurus oxyrinchus
}}

Cá mập mako vây ngắn (danh pháp khoa học: Isurus oxyrinchus) ("mũi nhọn") là một loài cá mập lớn trong họ Lamnidae. Nó và họ hàng gần của nó là cá mập mako vây dài (Isurus paucus), được gọi chung là cá mập mako.

Cá mập mako vây ngắn được tìm thấy trong các vùng biển ôn đới và nhiệt đới trên khắp thế giới.

Giải phẫu và bề ngoài
Cá mập mako vây ngắn trưởng thành dài từ 2,75–4 m (9–13&nbsp;ft) và có thể cân nặng tới 800&nbsp;kg (1.750 pao), có phần lưng màu ánh xanh và phần bụng màu trắng. Mặc dù cả hai giới phát triển với cùng tốc độ, nhưng cá mập (mako vây ngắn) cái được cho là có tuổi thọ cao hơn và chúng cũng to và nặng hơn cá mập đực. Cá mập mako vây ngắn nổi tiếng nhờ tốc độ và khả năng nhảy lên khỏi mặt nước của chúng. Chúng có hình dáng thủy động lực học tốt hơn các loài cá mập khác và điều này, cùng với khối cơ có độ nhịp nhàng, uyển chuyển điển hình của các loài cá mập trắng, là lý do của tốc độ và sự nhanh nhẹn của cá mập mako nói chung.

Tên gọi
Tên gọi "mako" có nguồn gốc từ tiếng Māori, nhưng từ nguyên học của nó là không rõ ràng. Lời chú giải điển hình cho từ "mako" là "cá mập xanh to lớn".

Hành vi
Vận tốc của cá mập mako vây ngắn đạt tới 50&nbsp;km/h (31&nbsp;mph) và có một số báo cáo cho thấy có cá thể có thể đạt tới vận tốc 74&nbsp;km/h (46&nbsp;mph). Chúng có thể nhảy cao khỏi mặt nước tới 6&nbsp;m (20&nbsp;ft).

Sinh sản
Cá mập mako vây ngắn là loài noãn thai sinh, nghĩa là con non phát triển bằng noãn hoàn chứa trong một túi nằm trong tử cung cho đến khi được sinh ra. Chu kỳ mang thai của cá mập mako là khoảng 15-18 tháng. Người ta cũng nhận thấy là các bào thai của cá mập mako trong cơ thể con mẹ tiêu thụ lẫn nhau để lấy chất dinh dưỡng. Điều này được gọi là ăn thịt đồng loại trong tử cung.

Chú thích

Tham khảo

Stevens (2000). Isurus oxyrinchus. 2006 Sách đỏ IUCN về các loài nguy cấp. IUCN 2006. Truy cập ngày 06 tháng 5 năm 2006. Mục từ trong CSDL bao gồm cả các lý giải tại sao loài này đang cận kề nguy cấp.
Isurus oxyrinchus (TSN 159924) . ITIS. Truy cập ngày 23 tháng 1 năm 2006.
"Isurus oxyrinchus". FishBase. Các biên tập viên Ranier Froese và Daniel Pauly. Phiên bản tháng 5 năm 2006. N.p.: FishBase, 2006.
ARKive – images and movies of the shortfin mako (Isurus oxyrinchus)

Shark references.com: Isurus oxyrinchus
Thế kỷ 8

Thế kỷ 8 là khoảng thời gian tính từ năm 701 đến hết năm 800, nghĩa là bằng 100 năm, trong lịch Gregory.

Tham khảo
Thế kỷ 7

Thế kỷ 7 là khoảng thời gian tính từ thời điểm năm 601 đến hết năm 700, nghĩa là bằng 100 năm, trong lịch Gregory.

Tham khảo
Thế kỷ 3

Thế kỷ 3 là khoảng thời gian tính từ thời điểm năm 201 đến hết năm 300, nghĩa là bằng 100 năm, trong lịch Gregory.

Sự kiện
Năm 220: Đại Hán diệt vong, mở đầu cho thời Tam Quốc chiến loạn liên miên.
Năm 220 - 280: Thời kì Tam Quốc ở Trung Quốc.
Năm 280: Tư Mã Viêm tiêu diệt Đông Ngô, thống nhất thiên hạ, kết thúc thời kì Tam Quốc tranh hùng suốt gần một thế kỷ.
Tham khảo
Thế kỷ 2

Thế kỷ 2 là khoảng thời gian tính từ thời điểm năm 101 đến hết năm 200, nghĩa là bằng 100 năm, trong lịch Gregory.

Tham khảo
Thế kỷ 1

Thế kỷ 1 là khoảng thời gian tính từ thời điểm năm 1 đến hết năm 100, nghĩa là bằng 100 năm, trong lịch Gregory.

Lịch sử Việt Nam

Trong lịch sử Việt Nam, có một số cuộc khởi nghĩa tiêu biểu như:

- Hai Bà Trưng (40-43)

- Các cuộc đấu tranh nhỏ lẻ của nhân dân Âu Lạc

Tham khảo
Thiên niên kỷ 1 TCN

, một ngôi đền cũ ở Athens, Hy Lạp; Aristoteles, một nhà triết gia người Hy Lạp; Đức Phật Thích-ca Mâu-ni, một nhà tu hành tâm linh và là người đã sáng lập nên Phật giáo; Những cuộc chinh phạt của Alexandros Đại Đế kéo dài từ năm 336 TCN đến năm 323 TCN; Các chữ cái trong bảng chữ cái Hy Lạp; Những người đang làm việc trong thời đại đồ sắt; Nhà độc tài người La Mã, Julius Caesar đã bị Viện nguyên lão La Mã ám sát vào năm 44 TCN. (Ảnh nền: Một bức tranh tường từ thời Đế chế Assyria đã tan rã từ thế kỷ thứ 7 trước Công nguyên)]]
Thiên niên kỷ 1 TCN hay còn gọi là thiên niên kỷ cuối cùng TCN là khoảng thời gian kéo dài từ năm 1000 TCN đến năm 1 TCN (Thế kỷ 10 đến thế kỷ 1 TCN; trong thiên văn học: JD – ). Thời kỳ này bao gồm Thời đại đồ sắt ở Cựu Thế giới và chứng kiến sự chuyển đổi từ Cận Đông cổ đại sang thời Cổ đại Hy-La.

Dân số thế giới trong thời kỳ này tăng gần gấp đôi trong suốt thiên niên kỷ, từ khoảng 100 triệu lên khoảng 200–250 triệu người.

Tham khảo
Cá thu chấm

| subphylum = Vertebrata
| infraphylum = Gnathostomata
| superclassis = Osteichthyes
| classis = Actinopterygii
| subclassis = Neopterygii
| infraclassis = Teleostei
| superordo = Acanthopterygii
| ordo = Perciformes
| subordo = Scombroidei
| familia = Scombridae
| subfamilia = Scombrinae
| genus = Scomberomorus
| species = S. guttatus
| binomial = Scomberomorus guttatus
| binomial_authority = (Bloch & Schneider, 1801)
}}
Cá thu chấm hay cá thu Ấn Độ (danh pháp hai phần: Scomberomorus guttatus) là một loài cá biển trong số các loài cá thu. Nó được tìm thấy trong khu vực Ấn Độ Dương và các vùng biển cận kề.

Tại Pakistan nó được gọi là surmai. Nó có thể cân nặng tới 45&nbsp;kg và là một loài cá khỏe, mà thỉnh thoảng người ta thấy nó nhảy lên khỏi mặt nước khi bị mắc câu.

Nó là loài cá khá phổ biến ở các quốc gia xung quanh các vùng nước này, bao gồm Ấn Độ, Sri Lanka và Bangladesh.

Mặc dù khá phổ biến ở các vùng ven biển của Ấn Độ, nhưng nó lại có giá tương đối đắt và được gọi là "vanjaram" ở Tamil Nadu hay "nei meen" (cá dầu) ở Kerala. Nó cũng được dùng làm món cá dầm, thường được ăn như là một món gia vị cùng với cơm.

Đánh bắt cá

Hình ảnh

Tập tin:Scomberomorus guttatus.jpg
Tập tin:Seer Fish Fry.JPG

Chú thích

Tham khảo

Scomberomorus guttatus (TSN 172442). ITIS. Truy cập ngày 30 tháng 1 năm 2006.
"Scomberomorus guttatus". FishBase. Các biên tập viên Ranier Froese và Daniel Pauly. Phiên bản tháng 10 năm 2005. N.p.: FishBase, 2005.
Giếng khoan

Giếng khoan là công trình dạng hình trụ trong vỏ Trái Đất có tiết diện nhỏ (thường từ 40 đến 3.000 mm) và chiều sâu lớn (thường từ vài m đến hàng nghìn m) thường là với mục đích lấy nước, dầu hay khí từ mạch nước ngầm, hay vỉa dầu, khí.

Các yếu tố chính của giếng khoan
Miệng giếng khoan: là phần bắt đầu của công trình khoan.
Thành giếng khoan: là bề mặt đất đá tiếp xúc với giếng khoan, thành giếng khoan thường là các bề mặt không nhẵn do tính chất của đất đá là không hoàn toàn đồng nhất và thành giếng còn chịu tác động phá huỷ của nhiều tác động khác nhau (ma sát, dung dịch...).
Đáy giếng khoan: là phần kết thức của công trình khoan.
Trục giếng khoan: là đường qua tâm tiết diện của công trình khoan; Trục giếng khoan có thể thẳng đứng hoặc nghiêng.Tuy nhiên trục thực của giếng khoan thường là một đường cong liên tục trong không gian (không hoàn toàn trên một mặt phẳng)
Số cấp đường kính của giếng: là một số nguyên dương lớn hơn hoặc bằng 1, thông thường giếng càng sâu thì số cấp đường kính càng lớn tuy nhiên nó còn phụ thuộc vào mục đích thi công giếng. Giếng có nhiều cấp đường kính được coi là giếng có cấu trúc phức tạp. Trong thiết kế người ta phải hạn chế sự thay đổi cấp đường kính trên cơ sở cân nhắc các chỉ tiêu kinh tế kĩ thuật.

Mục đích của việc khoan giếng
Khoan giếng có nhiều mục đích khác nhau, cụ thể như:
Khoan thăm dò khai thác nước dưới đất: chiều sâu đến 600 m.
Khoan thăm dò khoáng sản rắn: chiều sâu đến khoảng 4000 m.
Khoan bắn mìn trong gương lò: chiều sâu đến vài m.
Khoan thăm dò khai thác dầu khí: chiều sâu đến vài nghìn m.
Khoan địa chất công trình: chiều sâu vài chục m.

Quá trình khoan tạo giếng khoan
Việc xây dựng công trình khoan thường bao gồm các quá trình cơ bản sau:
Phá hủy đất đá: quá trình tạo nên lỗ khoan tiến sâu vào lòng đất theo thiết kế bằng các phương pháp khoan như khoan xoay, khoan đập hoặc phối hợp đập - xoay.
Vận chuyển đất đá đã bị phá hủy lên bề mặt đất: làm sạch giếng khoan để tránh mùn khoan cản trở việc phá hủy đất đá tiếp theo trong khi tạo giếng khoan bằng các biện pháp cơ học, thủy lực, khí nén v..v..
Gia cố thành giếng khoan: là áp dụng các biện pháp chống sập lở thành giếng khoan trong quá trình khoan tạo lỗ và sử dụng giếng khoan bằng nước rửa giếng hoặc ống chống hay vật liệu trám xi măng giếng.

Lịch sử phát triển ngành khoan giếng
Khoan giếng đã có từ rất sớm từ những năm trước Công nguyên khi xây dựng kim tự tháp, khai thác muối ở Ai Cập, Trung Hoa. Thông thường khoan được thực hiện theo phương pháp thủ công, chủ yếu là các giếng khoan nông vài m.

Từ cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20 khi có động cơ hơi nước và diêzen mới sử dụng khoan bằng thiết bị máy móc đã cho phép khoan với các giếng khoan có chiều sâu lớn, tốc độ cao và lấy mẫu đất đá trong các giếng khoan.

Ở Việt Nam ngành khoan giếng đã có từ thời kỳ Pháp thuộc, các kỹ sư người Pháp đã tiến hành khoan khảo sát địa chất công trình, khoan các giếng khai thác nước ngầm cấp nước sạch phục vụ cho sinh hoạt đô thị và sản xuất bia rượu. Đến năm 1955 ngành khoan phát triến, năm 1966 có chuyên ngành khoan giảng dạy tại trường Đại học Mỏ địa chất Hà Nội.

Tham khảo
Danh sách cây cho gỗ nhóm 1 ở Việt Nam

Gỗ nhóm 1 ở Việt Nam là những loại gỗ quý. Tiêu chuẩn chính của các loại gỗ trong nhóm này là gỗ có màu sắc, vân thớ đẹp, hương thơm và rất khan hiếm, có giá trị kinh tế cao nhất. Các loại gỗ trong nhóm này thường dùng làm đồ mỹ nghệ, gỗ lạng, hàng mộc chạm khảm, ván sàn đặc biệt,...

Danh sách
Nhóm này ở Việt Nam có 41 loài:

Chú thích

Tham khảo
Nghị định 10-CP của Hội đồng Chính phủ Việt Nam ban hành ngày 26/04/1960.
Quyết định số 2198/CNR ngày 26 tháng 11 năm 1977 của Bộ Lâm nghiệp (Việt Nam) về việc ban hành bảng phân loại tạm thời các loại gỗ.
Rừng phòng hộ

Rừng phòng hộ được sử dụng chủ yếu để bảo vệ nguồn nước, bảo vệ đất, chống xói mòn, chống sa mạc hóa, hạn chế thiên tai, điều hòa khí hậu, bảo vệ môi trường, hạn chế xâm nhập mặn, chắn cát...

Phân loại
Theo vị trí
Rừng phòng hộ đầu nguồn: Nhằm điều tiết nguồn nước cho các dòng chảy, các hồ chứa để hạn chế lũ lụt, giảm xói mòn, bảo vệ đất, ngăn sự bồi lấp lòng sông, lòng hồ. Chủ yếu là những nơi đồi núi có độ dốc cao, yêu cầu đối với rừng phòng hộ đầu nguồn phải tạo thành vùng tập trung có cấu trúc hỗn loài, nhiều tầng, có độ che phủ của tán rừng là 0,6 trở lên.
Rừng phòng hộ ven biển: Được thành lập với mục đích chống gió hạn, chắn cát bay, ngăn chặn sự xâm mặn của biển, chắn sóng lấn biển, chống sạt lở, bảo vệ các công trình ven biển.
Rừng phòng hộ bảo vệ môi trường sinh thái: Nhằm mục đích điều hòa khí hậu, chống ô nhiễm môi trường trong các khu dân cư, khu đô thị, khu du lịch
Theo mức độ xung yếu
Rất xung yếu
Xung yếu

Tham khảo

Giáo trình môn học Pháp luật Lâm nghiệp-Đại học Lâm nghiệp Việt Nam- 2006
Kỹ thuật quân sự

Kỹ thuật quân sự là một ngành khoa học kỹ thuật nghiên cứu cơ bản và ứng dụng những thành tựu của khoa học vào thiết kế và chế tạo vũ khí và các phương tiện kỹ thuật chiến đấu và phòng thủ.

Các chuyên ngành của kỹ thuật quân sự:
Tên lửa gồm đạn tự hành và đạn phản lực.
Pháo gồm pháo nòng dài, pháo phản lực, lựu pháo và súng cối.
Ra đa.
Kỹ thuật thông tin liên lạc.
Phương tiện quân sự gồm xe bọc thép (xe tăng, xe chở quân...), xe trinh sát, xe lửa bọc thép...
Vũ khí hóa học.
Vũ khí sinh học.
Vũ khí hạt nhân.
Vũ khí phóng xạ.
Máy bay chiến đấu.
Máy bay tàng hình.
Tàu chiến.
Tàu pháo
Tàu tên lửa
Tàu ngầm.
Tàu sân bay
Vũ khí bộ binh (súng, pháo: Hỏa khí).
Đạn dược
Thuốc phóng và Thuốc nổ
Nhiêu liệu tên lửa
Khí tài quang và quang điện tử
Vũ khí laser
Vũ khí nano
Tác chiến điện tử
Tác chiến không gian mạng
Tác chiến vũ trụ
chiến tranh thông tin
Mật mã và an ninh thông tin.
Công nghệ môi trường quân sự
Công trình quân sự.
Tên lửa ngư lôi và vũ khí dưới nước.
Thủy lôi
Ngư lôi
Vũ khí hàng không (ném bom, tên lửa không quân)
Pháo tàu.
Tàu vũ trụ.
Vệ tinh quân sự.
Trắc địa và bản đồ quân sự.
Bom.
Mìn.

Tham khảo

de:Pionier (Militär)
en:Military engineering
es:Ingenieros
fr:Génie militaire
it:Genio militare
ja:軍事技術
pl:Wojska inżynieryjne
pt:Engenharia militar
fi:Pioneeritoiminta
sv:Ingenjörstrupper
Kỹ sư quân sự

Kỹ sư quân sự là chuyên gia về phân tích, tính toán, thiết kế, chế tạo hoặc sửa chữa, khai thác các trang thiết bị kỹ thuật và vũ khí. Kỹ sư quân sự thường được đào tạo tại các trường đại học kỹ thuật quân sự, ngoài kiến thức về mặt chuyên môn còn được đào tạo về chỉ huy tham mưu kỹ thuật cấp chiến thuật, chiến dịch quân sự. Ở Việt Nam và các nước XHCN, các kỹ sư quân sự còn phải học thêm các kiến thức về công tác Đảng, công tác chính trị trong quân đội. Nếu là người tổ chức nghiên cứu thiết kế, chế tạo các loại vũ khí hiện đại và phức tạp thì có kỹ sư trưởng, công trình sư, tổng công trình sư quân sự.

Tham khảo