undertheseanlp/UVW-2026 huggingface dataset:
21 tháng 10

Ngày 21 tháng 10 là ngày thứ 294 (295 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 71 ngày trong năm.

Sự kiện
1600 – Tokugawa Ieyasu giành thắng lợi trong trận Sekigahara, được xem là mốc khởi đầu Mạc phủ Tokugawa tại Nhật Bản.
1805 – Quân Anh đại thắng liên minh Pháp–Tây Ban Nha trong trận Trafalgar.
1824 – Joseph Aspdin nhận bằng sáng chế về xi măng Portland, nay là một trong các loại xi măng thông dụng trên thế giới.
1854 – Florence Nightingale và 38 nữ điều dưỡng đến Thổ Nhĩ Kỳ để chăm sóc cho thương binh Quân đội Anh trong Chiến tranh Krym.
1944 – Chiến tranh thế giới thứ hai: Cuộc tấn công Thần phong, hay Kamikaze, đầu tiên được tiến hành, mục tiêu là chiến hạm HMAS Australia ở ngoài khơi đảo Leyte thuộc Philippines.
1867 – Tiểu thuyết Chuông nguyện hồn ai của Ernest Hemingway được phát hành lần đầu.
1983 – Đại hội Cân đo quốc tế lần thứ 17 định nghĩa lại chiều dài của một mét là “khoảng cách mà ánh sáng truyền được trong chân không trong khoảng thời gian 1/299.792.458 giây”.
2024 - Đại tướng Lương Cường chính thức được Quốc hội khoá XV bầu làm Chủ tịch nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam
2025 - Takaichi Sanae chính thức được Quốc hội Nhật Bản bầu làm Thủ tướng Nhật Bản đầu tiên là nữ giới.

Sinh
1822 – Nguyễn Phúc Miên Tể, tước phong Nghĩa Quốc công, hoàng tử con vua Minh Mạng (m. 1844)
1833 – Alfred Nobel, nhà hóa học, kỹ sư, nhà phát minh, nhà doanh nghiệp Thụy Điển, người đã phát minh ra thuốc nổ dynamite và lập ra các Giải Nobel (m. 1896)
1846 – Edmondo De Amicis, nhà văn, nhà báo và nhà thơ người Ý (m. 1908)
1981 – Nemanja Vidić, cầu thủ bóng đá người Serbia
1982 – Lee Chong Wei, cựu vận động viên cầu lông người Malaysia
1984 – Nguyễn Hoàng Ngân, vận động viên karatedo Việt Nam
1995 – Doja Cat, ca sĩ, rapper người Mỹ
1999 – Ekanit Panya, cầu thủ bóng đá người Thái Lan

Mất

1805 – Phó đô đốc, tử tước Horatio Nelson (s. 1758)
1956 – Lưỡng quốc tướng quân Nguyễn Sơn (s. 1908)
2021 – Đại lão Hòa thượng Thích Phổ Tuệ, Đệ tam Pháp chủ Giáo hội Phật giáo Việt Nam (s. 1917)

Những ngày lễ và kỷ niệm

Tham khảo
22 tháng 10

Ngày 22 tháng 10 là ngày thứ 295 (296 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 70 ngày trong năm.

Sự kiện
668 – Tướng quân Lý Thế Tích của nhà Đường đánh chiếm kinh thành Bình Nhưỡng của Cao Câu Ly, bắt giữ Bảo Tạng Vương, tức ngày Quý Tị (12) tháng 9.
1956 – Chính phủ Việt Nam Cộng hòa cho cải tổ nhiều đơn vị hành chính cấp tỉnh.
1962 – Khủng hoảng tên lửa Cuba: Tổng thống Hoa Kỳ John F. Kennedy tuyên bố trên truyền hình rằng vũ khí hạt nhân Liên Xô được phát hiện ở Cuba và phát lệnh nâng tình trạng báo động quân sự lên mức DEFCON 3.
1967 – Cuộc bầu cử Hạ viện Việt Nam Cộng hòa.
1964 – Sau khi Ủy ban Nobel tuyên bố ông đoạt Giải Nobel Văn học, nhà triết học Pháp Jean-Paul Sartre trở thành người đoạt giải Nobel đầu tiên tự ý từ chối nhận giải này, vì không muốn bị “biến đổi”.
1968 – Tối cao Pháp viện Việt Nam Cộng hòa họp lần đầu tiên.
2009 – Ngày ra mắt Microsoft Windows 7
2012 – Liên đoàn Xe đạp Quốc tế tước 7 danh hiệu vô địch Tour de France và cấm thi đấu suốt đời đối với tay đua Lance Armstrong do cáo buộc sử dụng doping.

Sinh
1811 – Franz Liszt, nhà soạn nhạc người Áo
1913 – Bảo Đại, vị hoàng đế cuối cùng của Việt Nam (m. 1997)
1929 – Lev Yashin, thủ môn người Liên Xô (m. 1990)
1949 – Arsène Wenger, huấn luyện viên bóng đá người Pháp
1989 - Huyền Baby, nữ ca sĩ người Việt Nam
1996 – B.I, rapper, nhà sản xuất nhạc, nhóm trưởng nhóm nhạc iKON (Hàn Quốc)
2001 – Jo Yu-ri, cựu thành viên nhóm nhạc nữ IZONE

Mất
1780 – Ngô Thì Sĩ, nhà sử học, nhà văn, nhà thơ nổi tiếng ở thế kỷ 18 tại Việt Nam (s. 1726)
1864 – Nguyễn Phúc Hồng Nghĩ, tước phong Hương Sơn Quận công, hoàng tử con vua Thiệu Trị (s. 1839).
1909 – Sigismund von Schlichting, tướng lĩnh quân đội Phổ (s. 1829)
1937 - Nakahara Chuuya, nhà thơ Nhật Bản
1956 – Fritz Hofmann, nhà hóa học người Đức (s. 1886).
1984 – Hoa Phượng, soạn giả cải lương (s. 1933)
2018 - Nguyễn Văn Chức, Chuẩn tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa

Những ngày lễ và kỷ niệm

Tham khảo
24 tháng 10

Ngày 24 tháng 10 là ngày thứ 297 (298 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 68 ngày trong năm.

Sự kiện
1260 – Nhà thờ Đức Bà Chartres tại Pháp được khánh thành với sự hiện diện của Quốc vương Louis IX.
1944 – Hải chiến eo biển Sibuyan, một trong 4 trận hải chiến trong Trận chiến vịnh Leyte, thiết giáp hạm IJN Musashi thuộc hải quân đế quốc Nhật Bản và tàu sân bay hạng nhẹ USS Princeton (CVL -23) thuộc hải quân Hoa Kỳ bị đánh chìm
1648 – Hòa ước Westfalen được ký kết, là phần thứ hai của Hòa ước Westfalen, kết thúc Chiến tranh Ba mươi năm và Chiến tranh Tám mươi năm, công nhận nền độc lập của Cộng hòa Hà Lan và Thụy Sĩ
1795 – Các đại diện từ Áo, Nga và Phổ cùng soạn thảo hiệp ước chính thức giải thể Liên bang Ba Lan và Lietuva.
1945 – Hiến chương Liên Hợp Quốc bắt đầu có hiệu lực sau khi được Anh Quốc, Hoa Kỳ, Liên Xô, Pháp, Trung Quốc, và đa số quốc gia khác thông qua.
1973 – Chiến tranh Yom Kippur kết thúc.
2007 – Vệ tinh Hằng Nga 1 của Trung Quốc được phóng từ Trung tâm phóng vệ tinh Tây Xương, Tứ Xuyên, Trung Quốc.

Sinh
1632 – Antonie van Leeuwenhoek-Thương gia, nhà khoa học người Hà Lan
1710 – Alban Butler - Linh mục Công giáo Anh, nhà văn
1898 – Bành Đức Hoài - Nguyên soái Quân giải phóng nhân dân Trung Quốc
1954 – Malcolm Turnbull - chính khách của Đảng Tự do Úc
1969 – Adela Noriega, diễn viên Mexico
1985 – Wayne Mark Rooney - Cầu thủ bóng đá người Anh
1986 – Tăng Thanh Hà - diễn viên Việt nam
1989 – Felix Arvid Ulf Kjellberg (PewDiePie) - Gamer nổi tiếng trên YouTube
1990 – İlkay Gündoğan - Cầu thủ bóng đá người Đức

Mất

Những ngày lễ và kỷ niệm

Tham khảo
25 tháng 10

Ngày 25 tháng 10 là ngày thứ 298 (299 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 67 ngày trong năm.

Sự kiện
1415 – Chiến tranh Trăm Năm: quân Anh giành thắng lợi quyết định trước quân Pháp trong trận Agincourt tại đông bắc Pháp.
1671 – Nhà thiên văn học Giovanni Domenico Cassini phát hiện vệ tinh Iapetus của sao Thổ.
1760 – George III kế vị ông nội là George II làm quốc vương của Anh và tuyển hầu tước của Hannover.
1854 – Chiến tranh Krym: quân Nga giao tranh với quân Anh-Ottoman-Pháp trong trận Balaclava.
1945 – Nghi lễ tiếp nhận quân Nhật Bản tại Đài Loan đầu hàng được tiến hành tại Đài Bắc, Chính phủ Quốc dân Trung Hoa Dân Quốc tiếp quản Đài Loan.
1971 – Đại hội đồng Liên Hợp Quốc thông qua Nghị quyết 2758, trục xuất đại diện của Trung Hoa Dân Quốc và trao vị trí thành viên của Trung Quốc cho Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa.
1983 – Hoa Kỳ cùng các đồng minh Caribe của mình xâm chiếm Grenada.
1997 – Sau cuộc nội chiến ngắn ngủi đẩy Tổng thống Pascal Lissouba khỏi thủ đô Brazzaville, Denis Sassou Nguesso tuyên bố bản thân là tổng thống của Cộng hòa Congo.
2001 – Hệ điều hành máy tính cá nhân Windows XP được phát hành rộng rãi (GA).
2010 – Động đất ngoài khởi đảo Sumatra khiến hơn 400 người thiệt mạng.
2021 – Đảo chính Sudan (Tháng 10 năm 2021).

Sinh
1276 – Trần Anh Tông, vua thứ tư của nhà Trần (m. 1320)
1746 – Ngô Thì Nhậm, tự Hy Doãn, hiệu Đạt Hiên, con của Ngô Thì Sĩ (m. 1803)
1811 – Evariste Galois, nhà toán học người Pháp (m. 1832)
1813 – Nguyễn Phúc Mão, tước phong Từ Sơn công, hoàng tử con vua Gia Long (m. 1868).
1825 – Johann Strauß II, nhạc sĩ người Áo (m. 1899)
1834 – Nguyễn Phúc Hồng Tố, tước phong Hoằng Trị vương, hoàng tử con vua Thiệu Trị (m. 1922).
1838 – Georges Bizet, nhạc sĩ người Pháp (m. 1875)
1881 – Pablo Picasso, họa sĩ và nhà điêu khắc người Tây Ban Nha (m. 1973)
1977 – Birgit Prinz, cầu thủ bóng đá người Đức
1984 – Katy Perry, ca sĩ người Mỹ
1998 – Lee Know, ca sĩ, nhạc sĩ, rapper, vũ công, người mẫu, thành viên nhóm nhạc nam Stray Kids

Mất
1459 - Lê Nhân Tông, vua triều Lê (s. 1441)

Những ngày lễ và kỷ niệm

Tham khảo
26 tháng 10

Ngày 26 tháng 10 là ngày thứ 299 (300 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 66 ngày trong năm.

Sự kiện
1863 – Hiệp hội Bóng đá Anh được thành lập tại Luân Đôn, là hiệp hội bóng đá lâu năm nhất trên thế giới.
1909 – Sát thủ dân tộc chủ nghĩa Hàn Quốc An Jung-geun bắn chết cựu Thủ tướng Nhật Bản, Thống giám Hàn Quốc Itō Hirobumi tại Cáp Nhĩ Tân, Đại Thanh.
1940 – Máy bay tiêm kích North American P-51 Mustang thực hiện chuyến bay đầu tiên, là một trong những kiểu máy bay nổi tiếng và được biết đến nhiều nhất trong các cuộc chiến tranh.
1942 – Trận chiến quần đảo Santa Cruz diễn ra.
1955 – Việt Nam Cộng hòa được thành lập trên cơ sở Quốc gia Việt Nam, thủ đô là thành phố Sài Gòn, tổng thống là Ngô Đình Diệm.
1956 – Ban hành Hiến pháp của Đệ Nhất Cộng hòa Việt Nam.
1967 – Mohammad Reza Pahlavi tiến hành nghi lễ đăng quang hoàng đế Iran, sau đó phu nhân của ông là Farah Pahlavi cũng đăng quang hoàng hậu.
1979 – Giám đốc Cơ quan tình báo quốc gia Hàn Quốc Kim Jae-kyu tiến hành ám sát Tổng thống Park Chung Hee, Choi Kyu-hah trở thành tổng thống.
2017– Lễ hỏa táng cố quốc vương Thái Lan Bhumibol Adulyadej.

Sinh
1846 – Lewis Boss, nhà thiên văn học người Mỹ.
1883 – Napoleon Hill, tác giả người Mỹ.
1926 – Phạm Hà Thanh, Chuẩn tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa.
1947 – Hillary Clinton, nữ chính khách Mỹ.
1960 – Giuse Vũ Văn Thiên, Tổng giám mục Tổng giáo phận Hà Nội.
1986 - Duy Nhân, người mẫu và diễn viên người Việt Nam (m. 2015)
1990 – Bảo Thanh, nữ diễn viên Việt Nam.
1995 - Nakamoto Yuta, ca sĩ, thành viên NCT (nhóm nhạc).

Mất
1824 – Nguyễn Phúc Chẩn, tước phong Thiệu Hóa Quận vương, hoàng tử con vua Gia Long (s. 1803).
1993 – Maurice Henry Dorman, đại diện Vương quốc Thịnh vượng chung (s. 1912)
1996 – Hoàng phi Chí Lạc, thứ phi của vua Thành Thái (s. 1890).
1979 – Tổng thống Hàn Quốc Park Chung-hee, bị trưởng phòng tình báo Kim Jae-kyu giết (s. 1917).
2007 – Khun Sa, trùm ma túy (s. 1933)
2021 - Tổng thống Hàn Quốc Roh Tae-woo (s. 1932)

Những ngày lễ và kỷ niệm
Quốc Khánh Việt Nam Cộng Hòa (từ 1955 đến 1975).

Tham khảo
27 tháng 10

Ngày 27 tháng 10 là ngày thứ 300 (301 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 65 ngày trong năm.

Sự kiện
1075 – Vi Thủ An dẫn 700 quân tấn công trại Cổ Vạn, mở đầu Chiến dịch đánh Tống, 1075–1076 của quân Đại Việt.
1161 – Nhân lúc Hoàng đế Hoàn Nhan Lượng đang thân chinh Nam Tống, em họ là Hoàn Nhan Ung tiến hành binh biến, tự lập làm hoàng đế triều Kim, tức Kim Thế Tông.
1870 – Thống chế François Achille Bazaine cùng 140.000 binh sĩ Pháp đầu hàng quân Phổ trong Cuộc vây hãm Metz, một trong những thất bại lớn nhất của Pháp trong Chiến tranh Pháp-Phổ.
1904 – Tuyến đầu tiên của hệ thống tàu điện ngầm Thành phố New York được mở, khởi đầu cho hệ thống tàu điện ngầm lớn nhất Hoa Kỳ.
1924 – Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Uzbekistan được thành lập bên trong Liên Xô trên cơ sở hai nước cộng hòa Khorezm và Bukhara.
1914 – Chiến tranh thế giới thứ nhất: Chiến hạm HMS Audacious của Anh trúng thủy lôi của Đức và chìm ngoài khơi tây bắc Ireland.
1938 – Chiến tranh Trung–Nhật: Quân đội Nhật Bản chiếm được Hán Dương, giành được chiến thắng kiểu Pyrros trong trận Vũ Hán.
1971 – Cộng hòa Dân chủ Congo đổi tên nước thành Zaire.

Sinh

1782 – Niccolò Paganini, nghệ sĩ violin và nhà soạn nhạc người Ý (m. 1840)
1828 – Nguyễn Phúc Miên Tằng, tước phong Hải Quốc công, hoàng tử con vua Minh Mạng (m. 1896)
1835 – Nguyễn Phúc Hòa Tường, phong hiệu Hương Khê Công chúa, công chúa con vua Minh Mạng (m. ?)
1932 – Harry Gregg, thủ môn bóng đá Bắc Ireland
1989 - Giang Hồng Ngọc, nữ ca sĩ người Việt Nam

Mất
939 – Æthelstan, Vua của người Anglo-Saxon từ 924–927 và là Vua của người Anh từ năm 927 đến khi ông qua đời (s. khoảng 894)
1605 – Akbar Đại đế của Đế quốc Mogul (s. 1542)
1819 – Nguyễn Huỳnh Đức, danh tướng, công thần khai quốc của nhà Nguyễn Việt Nam (s. 1748).
1868 – Nguyễn Trung Trực, thủ lĩnh nghĩa quân Việt Nam chống Pháp giữa thế kỷ 19.
1878 – Doãn Khuê, danh sĩ và danh thần Việt Nam (s. 1813)
1950 – Nhậm Bật Thời, nhà lãnh đạo quân sự và chính trị người Trung Quốc (m. 30/4/1904)
2010 – Néstor Kirchner, cựu Tổng thống Argentina (s. 1950)
2016 – Thân vương Takahito, thành viên hoàng gia Nhật Bản (s. 1915)
2023 – Lý Khắc Cường, cựu Thủ tướng Trung Quốc (s. 1955)

Những ngày lễ và kỷ niệm

Tham khảo
1 tháng 11

Ngày 1 tháng 11 là ngày thứ 305 (306 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 60 ngày trong năm.

Sự kiện
604 – Thánh Đức Thái tử của Nhật Bản ban hành quan chế 12 bậc, phòng theo quan chế nhà Tùy.
1179 – Philippe II đăng quang quốc vương Pháp.
1459 – Sau khi tiến hành binh biến sát hại Lê Nhân Tông, Lê Nghi Dân tự lập làm hoàng đế triều Lê sơ (7 tháng 10 năm Đinh Sửu).
1503 – Giáo hoàng Giuliô II được bầu.
1604 – Vở kịch Othello của William Shakespeare được công diễn lần đầu tiên tại cung Whitehall ở Luân Đôn, Anh.
1611 – Vở kịch Giông tố được trình diễn lần đầu tiên tại cung Whitehall tại Luân Đôn, Anh.
1755 – Thủ đô Lisboa của Bồ Đào Nha bị tàn phá hoàn toàn do một trận động đất và sóng thần mạnh, làm thiệt mạng từ 60.000 đến 90.000 người.
1765 – Quốc hội Anh ban hành Đạo luật tem tại Mười ba thuộc địa nhằm giúp thanh toán cho các chiến dịch quân sự của Anh tại Bắc Mỹ.
1805 – Napoléon Bonaparte xâm chiếm Áo trong Chiến tranh Liên minh thứ ba.
1876 – Thuộc địa New Zealand giải thể chín tỉnh của mình, thay thế chúng bằng 63 hạt.
1894 – Sa hoàng Nga Aleksandr qua đời, con là Nikolai bắt đầu trị vì, cũng là vị Sa hoàng cuối cùng trong lịch sử Nga.
1922 – Hội nghị Đại quốc dân Thổ Nhĩ Kỳ bãi bỏ chế độ quân chủ, Sultan Mehmed VI bị phế truất và bị trục xuất khỏi thủ đô, Đế quốc Ottoman diệt vong.
1942 – Chiến tranh thế giới thứ hai: Cuộc tấn công Matanikau bắt đầu trong khuôn khổ Chiến dịch Guadalcanal và kết thúc ba ngày sau với thắng lợi của Hoa Kỳ.
1945 – Tờ báo chính thức của Bắc Triều Tiên, Lao động tân văn, được xuất bản lần đầu tiên với tên gọi Chính Lộ.
1953 – Andhra Pradesh lập bang, với thủ phủ là Kurnool.
1956 – Kerala, Andhra Pradesh, và Mysore chính thức được thiét lập theo Đạo luật Tái tổ chức các bang.
1963 – Khởi đầu một cuộc đảo chính nhằm lật đổ chính phủ Đệ Nhất Cộng hòa Việt Nam. Ngày này về sau trở thành ngày quốc khánh của Đệ Nhị Cộng hòa Việt Nam.
1986 – Thành phố Gwangju chính thức được tách ra khỏi tỉnh Jeolla Nam để trở thành thành phố trực thuộc Trung ương của Hàn Quốc.

Sinh
1762 – Spencer Perceval, thủ tướng Anh, Bộ trưởng Bộ Tài chính Anh (m. 1812)
1847 – Vua Hiệp Hòa, vua thứ sáu của nhà Nguyễn (m. 1883).
1880 – Alfred Wegener nhà khí tượng học và địa vật lý học người Đức (m. 1930)
1910 – Nguyễn Thị Minh Khai, nhà cách mạng Việt Nam (m. 1941)
1927 – Hồ Tấn Quyền, Hải Quân Đại tá Quân đội Việt Nam Cộng hòa (m. 1963)
1960 – Tim Cook, tổng giám đốc điều hành của Apple Inc
1985 – Nguyễn Quang Hải, cầu thủ bóng đá người Việt Nam
1990 – JustaTee, rapper và nhạc sĩ người Việt Nam
1994 – Lê Thảo Nhi, Á hậu 1 Hoa hậu Hoàn vũ Việt Nam 2022, doanh nhân, người mẫu và nhà sáng tạo nội dung nổi tiếng người Đức gốc Việt
1996 – Yoo Jeong-yeon thành viên nhóm nhạc Twice (nhóm nhạc) người Hàn Quốc

Mất
1888 – Tôn Thất Tiệp, trung thần nhà Nguyễn (s. 1870)
1963 – Hồ Tấn Quyền, Hải Quân Đại tá Quân đội Việt Nam Cộng hòa (s. 1927)
2020 – Ánh Hoa, nghệ sĩ người Việt Nam (s. 1941)

Những ngày lễ và kỷ niệm
Lễ Các Thánh (Kitô giáo)

Tham khảo
2 tháng 11

Ngày 2 tháng 11 là ngày thứ 306 (307 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 59 ngày trong năm.

Sự kiện
308 – Sau khi tự xưng là Hán vương và lập ra nước Hán thời Thập Lục Quốc, Lưu Uyên xưng làm hoàng đế.
783 – Sự biến Phụng Thiên: Quân Kinh Nguyên của triều Đường nổi loạn, Đường Đức Tông bỏ trốn khỏi kinh thành Trường An.
1882 – Cổ vũ viên được xem là chính thức xuất hiện khi Johnny Campbell chỉ huy đội cổ vũ trong trận đấu bóng bầu dục diễn ra tại Đại học Minnesota.
1861 – Từ Hi thái hậu của triều Thanh tiến hành lùng bắt "cố mệnh bát đại thần" tại Bắc Kinh, Tân Dậu chính biến nổ ra.
1889 – Bắc Dakota và Nam Dakota được nhận làm bang thứ 39 và 40 của Hoa Kỳ.
1930 – Haile Selassie I đăng quang hoàng đế của Ethiopia.
1936 – Nhà độc tài Ý Benito Mussolini tuyên bố thành lập trục Roma-Berlin, khởi đầu Liên minh Phe Trục.
1947 – Thủy phi cơ Hughes H-4 Hercules thực hiện chuyến bay đầu tiên và duy nhất, là máy bay có chiều rộng sải cánh và chiều cao lớn nhất trong lịch sử.
1949 – Hội nghị bàn tròn tại La Haye giữa Hà Lan và Indonesia kết thúc với hiệp định chuyển giao chủ quyền cho Indonesia.
1963 – Trong cuộc đảo chính, Tổng thống Việt Nam Cộng hòa Ngô Đình Diệm và người em trai, Cố vấn Ngô Đình Nhu bị sát hại.
1953 - Thành lập nước Cộng hoà Hồi giáo Pakistan.
1964 – Quốc vương Saud của Ả Rập Saudi thoái vị trong một cuộc đảo chính do người em khác mẹ là Faisal tiến hành, Faisal trở thành tân quốc vương.
1965 - Norman Morrison tự thiêu để phản đối cuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam.
1997 – Bão Linda tiến vào vịnh Thái Lan, khiến hàng nghìn người Việt Nam thiệt mạng, đa số là ngư dân Cà Mau.

Sinh
1815 – George Boole, nhà toán học người Anh (m. 1864)
1823 – Anton Wilhelm Karl von L'Estocq, tướng Phổ (m. 1913)
1886 – Fritz Hofmann, nhà hóa học người Đức (m. 1956)
1889 – Nguyễn Quốc Duy, nhà cách mạng người Việt Nam (m. 1950)
1975 - Quốc Cường, diễn viên người Việt Nam
1986 – Đoàn Thúy Trang, nữ ca sĩ người Việt Nam

Mất
1802 - Vũ Văn Dũng, danh tướng triều Tây Sơn trong lịch sử Việt Nam (bị xử tử).
1963 – Ngô Đình Diệm, Tổng thống đầu tiên của Việt Nam Cộng hòa (s. 1901)
1963 – Ngô Đình Nhu, Cố vấn Tổng thống của Việt Nam Cộng hòa (s. 1911)
1944 – Thomas Midgley Jr., Nhà phát minh xăng pha chì và CFC (s. 1889)

Những ngày lễ và kỷ niệm
Lễ Các Đẳng (Kitô giáo)
Lễ hội Día de Muertos (Mexico)

Tham khảo
3 tháng 11

Ngày 3 tháng 11 là ngày thứ 307 (308 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 58 ngày trong năm.

Sự kiện
644 – Khalip thứ nhì của người Hồi giáo là Omar bin Khattab bị một nô lệ người Ba Tư ám sát tại Medina.
907 – Vương Kiến lên ngôi hoàng đế, lập ra nước Tiền Thục thời Ngũ Đại Thập Quốc trong Lịch sử Trung Quốc.
1054 - Thái tử Lý Nhật Tôn lên ngôi, trở thành Hoàng đế thứ 3 Nhà Lý, Việt Nam
1760 - Thống chế Daun của Áo bị vua Friedrich II của Phổ đánh bại trong trận chiến tại Torgau.
1838 – The Times of India phát hành số đầu tiên tại Ấn Độ, hiện là nhật báo tiếng Anh có lượng phát hành nhiều nhất thế giới.
1903 – Với sự khuyến khích của Hoa Kỳ, Panama tách khỏi Colombia và tuyên bố độc lập.
1918 – Đế quốc Áo-Hung đầu hàng phe Đồng Minh trong Chiến tranh thế giới thứ nhất.
1957 – Liên Xô phóng tàu vũ trụ Sputnik 2, mang theo chó Laika, sinh vật sống đầu tiên từ Trái Đất được đưa lên vũ trụ.
1967 – Bắt đầu Trận Đắk Tô tại Kon Tum trong Chiến tranh Việt Nam.
1978 – Dominica giành độc lập từ Anh Quốc.
1986 – Liên bang Micronesia giành độc lập từ Hoa Kỳ.
2013 - Hiện tượng nhật thực lai
2018 – Nguyễn Phương Khánh trở thành đại diện Việt Nam đầu tiên đăng quang cuộc thi Hoa hậu Trái Đất.
2020 – Bầu cử tổng thống Hoa Kỳ 2020.

Sinh
1858 - Thiên hoàng Minh Trị, vị Thiên hoàng thứ 122 của nước Nhật
1900 - Adolf Dassler, nhà sáng lập hãng giày Adidas
1928 - Osamu Tezuka, nghệ sĩ truyện tranh của Nhật Bản
1949 - Anna Wintour,nhà biên tập, nhà báo người gốc Anh Quốc,tổng biên tập tạp chí Vogue
1957 - Dolph Lundgren, Diễn viên, võ sĩ người Thụy Điển
1986 - Heo Young Saeng (SS501)
1979 - Pablo Aimar, tiền vệ tài hoa người Argentina
1961 - Thành Lộc, Diễn viên, nghệ sĩ sân khấu Việt Nam
1990 - Trịnh Đình Quang, ca sĩ kiêm nhạc sĩ người Việt Nam
1995 - Ren (NU'EST)

Mất
1054 - Lý Thái Tông, Hoàng đế thứ 2 Nhà Lý, Việt Nam (s. 1000)
1970 - Nguyễn Văn Thiện, Chuẩn tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa (Sinh 1928)
2006 - Paul Mauriat, nhạc sĩ Pháp (s. 1925)
2007 - Aleksandr Viktorovich Dedyushko, (s. 1962)
2025 - Kim Yong-nam, Chủ tịch Đoàn Chủ tịch Hội nghị Nhân dân tối cao Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên (s. 1928)
2025 - Dick Cheney, Phó Tổng thống Hoa Kỳ (s. 1941)

Những ngày lễ và kỉ niệm

Tham khảo
4 tháng 11

Ngày 4 tháng 11 là ngày thứ 308 (309 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 57 ngày trong năm.

Sự kiện
1952 – Chính phủ liên bang Hoa Kỳ thiết lập Cơ quan An ninh Quốc gia, hay NSA.
1956 – Quân đội Liên Xô tiến vào Hungary để chấm dứt cuộc cách mạng Hungary.
1964 – Phan Khắc Sửu lên làm quốc trưởng Việt Nam Cộng hòa.
1970 – Salvador Allende nhậm chức Tổng thống Chile, người Marxist đầu tiên trở thành tổng thống tại một quốc gia Mỹ Latinh thống qua bầu cử mở.
1979 – Khủng hoảng con tin Iran, sinh viên Hồi giáo Iran tấn công sứ quán Hoa Kỳ ở Tehran bắt 60 nhân viên sứ quán làm con tin.
1995 – Thủ tướng Israel Yitzhak Rabin bị ám sát trong khi tham dự một cuộc vận động quần chúng tại thành phố Tel Aviv.
2002 – Tại Phnôm Pênh, Trung Quốc và các nước thành viên ASEAN ký kết Tuyên bố về ứng xử các bên ở Biển Đông.
2008 – Barack Obama giành thắng lợi trước John McCain trong kỳ Bầu cử tổng thống Hoa Kỳ, trở thành người Mỹ gốc Phi đầu tiên thắng cử chức vụ này.

Sinh
1787 – Edmund Kean, diễn viên người Anh (m. 1833)
1887 – Zmicier Žylunovič, nhà văn, nhà báo Belarus (m. 1937)
1930 – Thanh Hải, nhà thơ Việt Nam (m. 1980)
1950 – Duy Quang, ca sĩ người Việt (m. 2012).
1972 – Luís Figo, cầu thủ bóng đá Bồ Đào Nha.
1977 – So Ji Sub, diễn viên Hàn Quốc.
1981 – Khánh Phương, ca sĩ người Việt Nam
1983 -
Lưu Hương Giang, nữ ca sĩ người Việt Nam
Khánh Ngọc, ca sĩ người Việt Nam
1987 – T.O.P, ca sĩ, diễn viên, rapper người Hàn Quốc, cựu thành viên nhóm nhạc Big Bang.

Mất
1995 – Yitzhak Rabin, thủ tướng Israel, bị một tên cuồng tín cực hữu Do Thái bắn chết trong một cuộc vận động hòa bình.
2016 – Út Bạch Lan, Nghệ sĩ Nhân dân Việt Nam (s. 1935).

Những ngày lễ và kỷ niệm

Tham khảo
5 tháng 11

Ngày 5 tháng 11 là ngày thứ 309 (310 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 56 ngày trong năm.

Sự kiện
1138 – Hoàng thái tử Thiên Tộ mới hai tuổi khi lên ngôi hoàng đế triều Lý, tức Lý Anh Tông, Đỗ Anh Vũ là người nhiếp chính.
1605 – Âm mưu thuốc súng: Guy Fawkes bị bắt giữ.
1757 – Chiến tranh Bảy Năm: Quân đội Phổ của Friedrich II chiến thắng trước quân Pháp gần làng Rossbach nay thuộc Đức.
1838 – Cộng hòa Liên bang Trung Mỹ bắt đầu giải thể khi Nicaragua thoát ly Liên bang.
1854 – Chiến tranh Krym: Liên quân Anh-Pháp đánh bại Nga ở Inkerman nay thuộc Ukraina.
1862 – Nội chiến Hoa Kỳ: Abraham Lincoln loại bỏ George Brinton McClellan khỏi chức vụ tư lệnh Lục quân Liên hiệp lần thứ nhì và cuối cùng.
1911 – Sau khi tuyên chiến với Đế quốc Ottoman vào tháng 9, Ý thôn tính Tripoli và Cyrenaica.
1914 – Chiến tranh thế giới thứ nhất: Pháp và Anh tuyên chiến với Đế quốc Ottoman.
1924 – Trực hệ quân phiệt Phùng Ngọc Tường trục xuất Hoàng đế cuối cùng của nhà Thanh là Phổ Nghi khỏi Tử Cấm Thành ở Bắc Kinh, Trung Quốc.
1999 – Công ty Cổ phần trách nhiệm hữu hạn Dầu khí Trung Quốc (PetroChina) được thành lập, hiện là công ty có giá trị vốn hóa thị trường lớn nhất thế giới
2006 – Saddam Hussein, cùng Barzan Ibrahim al-Tikriti và Awad Hamed al-Bandar bị tuyên tử hình trong phiên tòa về vai trò của họ trong sự kiện tàn sát 148 người Hồi giáo Shi'a vào năm 1982.
2007 – Tàu không gian không người lái đầu tiên của Trung Quốc là Hằng Nga 1 đi vào quỹ đạo Mặt Trăng.

Sinh
1787 – John Richardson, nhà tự nhiên học, bác sĩ phẫu thuật người Scotland (m. 1865)
1815 – Võ Thị Viên, phong hiệu Nhất giai Lương phi, phi tần của vua Thiệu Trị nhà Nguyễn (m. 1880).
1901 – Trần Huy Liệu, nhà văn, nhà cách mạng, nhà báo Việt Nam (m. 1969).
1909 – Hoàng Văn Thụ, nhà cách mạng Việt Nam (m. 1944)
1918 – Nguyên Hồng, nhà văn Việt Nam (m. 1982)
1923 – Châu Kỳ, nhạc sĩ người Việt (m. 2008)
1981 - Bình Minh, diễn viên và người mẫu Việt Nam
1983 - Huỳnh Đông, diễn viên Việt Nam
1986 – Kwon Boa, ca sĩ, thành viên công ty SM
1987 – Kevin Jonas, ca sĩ, nhạc sĩ, thành viên nhóm nhạc Jonas Brothers

Mất
1660 – Alexandre de Rhodes, nhà truyền giáo Dòng Tên và là nhà ngôn ngữ học người Avignon
1879 – James Clerk Maxwell, nhà vật lý người Scotland
1886 – Nguyễn Phúc Miên Định, tước phong Thọ Xuân vương, hoàng tử con vua Minh Mạng nhà Nguyễn (s. 1810).
1919 – Nguyễn Phúc Miên Lịch, tước phong An Thành vương, hoàng tử con vua Minh Mạng (s. 1841).

Những ngày lễ và kỷ niệm

Tham khảo
9 tháng 11

Ngày 9 tháng 11 là ngày thứ 313 (314 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 52 ngày trong năm.

Sự kiện
1330 – Trận Posada giữa Basarab I của Walachia và Károly I Róbert của Hungary bắt đầu gần biên giới Oltenia–Severin ngày nay ở România.
1372 – Vua Trần Nghệ Tông nhường ngôi cho em là Trần Kính (vua Trần Duệ Tông sau này), lui về làm Thái thượng hoàng.
1799 – Emmanuel Joseph Sieyès và Napoléon Bonaparte dẫn đầu đảo chính 18 Brumaire để thay thế Chế độ đốc chính bằng Chế độ tổng tài là chính phủ Pháp.
1867 – Mạc phủ Tokugawa trao trả lại quyền lực cho Thiên hoàng bằng tuyên ngôn "Đại chính phụng hoàn", giúp khởi đầu Minh Trị Duy tân tại Nhật Bản.
1888 – Mary Jane Kelly bị giết tại Luân Đôn, bà được coi là nạn nhân thứ 5 và cuối cùng của kẻ giết người hàng loạt không tên "Jack the Ripper".
1918 – Hoàng đế William II của Đế chế Đức thoái vị, Hoàng tử Maximilian của Baden từ chức Thủ tướng, và Philipp Scheidemann công bố Cộng hòa Weimar.
1921 – Đảng Phát xít quốc gia tại Ý được thành lập.
1938 – Đêm Kristallnacht, hơn 90 người Do Thái bị giết và hơn 25.000 người khác bị đưa vào các trại tập trung, theo chính sách bài Do Thái của Adolf Hitler tại Đức Quốc xã.
1946 _ Bản hiến pháp đầu tiền của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà ra đời
1953 – Chiến tranh Đông Dương: Pháp trao trả lại chủ quyền cho Campuchia, Quốc vương Norodom Sihanouk hồi hương sau một thời gian lưu vong tại Thái Lan.
1964 – Đài thiên văn Tử Kim Sơn ở Nam Kinh phát hiện tiểu hành tinh vành đai chính 1888 Zu Chong-Zhi (1964 VO1)
1989 – Cộng hòa Dân chủ Đức tuyên bố mở cửa biên giới nội bộ Đức và Bức tường Berlin, tượng trưng cho sự kết thúc Chiến tranh Lạnh và sự sụp đổ của Khối Warszawa.
1994 – Nguyên tố hóa học Darmstadti được tạo thành lần đầu trong Trung tâm Nghiên cứu Ion nặng GSI Helmholtz tại thành phố Darmstadt, Đức.
2000 – Hạ Thương Chu đoạn đại công trình chính thức công bố kết quả của dự án là "Hạ Thương Chu niên biểu".

Sinh
1818 – Ivan Sergeyevich Turgenev, Đại văn hào Nga
1914 – Hedy Lamarr, diễn viên, nhà phát minh người Mỹ gốc Áo, đã phát triển công nghệ trải phổ nhảy tần, là tiền thân của Wi-Fi, Bluetooth, và GPS
1984 – Goo Hye-sun, diễn viên, ca sĩ, nhạc sĩ, đạo diễn và hoạ sĩ người Hàn Quốc
1996 – Hirai Momo, thành viên nhóm nhạc Twice (nhóm nhạc) người Nhật Bản
1996 – Nguyễn Thị Ánh Viên, cựu vận động viên bơi lội người Việt Nam
1998 – Triệu Lộ Tư, diễn viên người Trung Quốc

Mất
1935 – Nguyễn Hữu Thị Nhàn, tôn hiệu Khôn Nguyên Hoàng thái hậu, chính thất của vua Đồng Khánh (s. 1870).
1980 – Hoàng Thị Cúc, được gọi là Đức Từ Cung, thứ phi của vua Khải Định, mẹ vua Bảo Đại (s. 1890).
1997
Nguyễn Xiển, nhà khoa học, chính khách Việt Nam (s. 27/7/1907)
Trần Hiệu, nhà hoạt động và chính trị gia người Việt Nam, Cục trưởng Tình báo đầu tiên của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Đại tá Quân đội nhân dân Việt Nam. (s. 30/4/1914)
2020 – Lê Dinh, nhạc sĩ người Việt Nam (s. 1934).

Những ngày lễ và kỷ niệm
Ngày Pháp luật Việt Nam (bắt đầu từ 2013)

Tham khảo
10 tháng 11

Ngày 10 tháng 11 là ngày thứ 314 (315 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 51 ngày trong năm.

Sự kiện
621 – Tùy mạt Đường sơ: Lương Đế Tiêu Tiển hạ lệnh mở cổng thành Giang Lăng đầu hàng quân Đường.
1038 – Thủ lĩnh tộc Đảng Hạng Lý Nguyên Hạo thoát ly triều Tống, lên ngôi hoàng đế, lập quốc "Đại Hạ", sử gọi là Tây Hạ.
1293 – Sau khi đẩy lui quân Nguyên, Raden Wijaya trở thành quân chủ đầu tiên của Majapahit trên đảo Java.
1444 – Trong Trận Varna, Thập tự quân dưới quyền Quốc vương Władysław III chiến bại trước quân Ottoman của Sultan Murad II, quốc vương Władysław III cũng tử chiến.
1775 – Thủy quân lục chiến Hoa Kỳ bắt đầu hình thành khi Đệ nhị Quốc hội Lục địa quyết định thành lập các tiểu đoàn Thủy quân lục chiến Lục địa trong Cách mạng Mỹ.
1871 – Henry Morton Stanley tìm được nhà truyền giáo và nhà thám hiểm bị mất tích David Livingstone gần hồ Tanganyika thuộc Tanzania hiện nay.
1945 – Cách mạng Dân tộc Indonesia: Quân Anh mở cuộc tấn công lực lượng Cộng hòa Indonesia tại thành phố Surabaya.
1983 – Microsoft lần đầu phát hành hệ điều hành Windows 1.0, là phiên bản đầu tiên của dòng Microsoft Windows.
1989 – Nhà lãnh đạo lâu năm của Cộng hòa Nhân dân Bulgaria Todor Hristov Zhivkov từ chức do áp lực từ các thành viên cấp cao khác trong Đảng C
2010 – Đặng Nhật Minh trở thành đạo diễn Việt Nam đầu tiên được Viện Hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật Điện ảnh Hoa Kỳ vinh danh vì những cống hiến cho sự nghiệp điện ảnh.

Sinh
1790 – Jean René Constant Quoy, nhà động vật học và giải phẫu học người Pháp (m. 1869).
1919 - Mikhail Timofedyevich Kalashnikov, cha đẻ của súng trường AK-47 người Liên Xô (Nga)
1965 – Jonas Åkerlund, đạo diễn người Thụy Điển
1978 – Nadine Angerer, cầu thủ bóng đá người Đức
1983 - Văn Công Viễn, đạo diễn, nhà biên kịch, sản xuất phim người Việt Nam
1985 - Lã Thanh Huyền, diễn viên, người dẫn chương trình, người mẫu và doanh nhân Việt Nam
1997 – Daniel James, cầu thủ bóng đá người xứ Wales
1999 – João Félix, cầu thủ bóng đá người Bồ Đào Nha

Mất
1909 – Nguyễn Phúc Trinh Tĩnh, phong hiệu Bái Trạch Công chúa, công chúa con vua Minh Mạng (s. 1839).
1946 – Nguyễn Văn Thinh, Thủ tướng Nam Kỳ quốc tự sát.
1971 – Nguyễn Văn Bông, Viện trưởng Học viện Quốc gia Hành chánh bị đặc công Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam ném bom ám sát ở Sài Gòn.

Những ngày lễ và kỷ niệm

Tham khảo
11 tháng 11

Ngày 11 tháng 11 là ngày thứ 315 (316 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 50 ngày trong năm.

Sự kiện
1861 – Đồng Trị Đế lên ngôi hoàng đế triều Thanh khi mới 5 tuổi, Túc Thuận cùng Tái Viên và Đoan Hóa là đồng nhiếp chính.
1918 – Đức ký kết thỏa thuận đình chiến với các nước Đồng Minh, Chiến tranh thế giới thứ nhất kết thúc giao tranh.
1926 – Hệ thống quốc lộ được đánh số tại Hoa Kỳ được thành lập.
1942 – Chiến tranh thế giới thứ hai: Kết thúc Trận El Alamein thứ hai tại Ai Cập với thắng lợi thuộc về phe Đồng Minh.
1945 – Đảng Cộng sản Đông Dương tuyên bố tự giải tán.
1949 – Không quân Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc được thành lập.
1960 – Cuộc đảo chính quân sự do tướng Nguyễn Chánh Thi đứng đầu nhằm chống lại Tổng thống Việt Nam Cộng hòa Ngô Đình Diệm bị dập tắt.
2004 – Tổng thống Chính quyền Quốc gia Palestine Yasser Arafat qua đời, nguyên nhân tử vong gây tranh cãi.

Sinh
1441 – Carlotta của Savoia, Vương hậu nước Pháp
1796 – Phan Thanh Giản, danh thần nhà Nguyễn (m. 1867)
1821 – Fyodor Mikhailovich Dostoevsky, nhà văn Nga (m. 1881)
1830 – Nguyễn Phúc Miên Tỉnh, tước phong Điện Quốc công, hoàng tử con vua Minh Mạng (m. 1870)
1834 – Franz Steindachner, nhà ngư học, bò sát-lưỡng cư học người Áo. (m. 1919)
1864 – Alfred Hermann Fried, ký giả Áo, giải Nobel Hoà bình năm 1911 (m. 1921)
1901 – Magda Goebbels, vợ của Paul Joseph Göbbels và là một thành viên xuất chúng trong Đức quốc xã, là trợ thủ đắc lực và chính khách ủng hộ Adolf Hitler (m. 1945)
1918 – Linh Quang Viên, Trung tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa (m. 2013)
1932 – Phaolô Nguyễn Thanh Hoan, giám mục Công giáo, Giám mục chính tòa Giáo phận Phan Thiết (m. 2014)
1944 – Phaolô Bùi Văn Đọc, giám mục Công giáo, Tổng giám mục Tổng giáo phận Thành phố Hồ Chí Minh (m. 2018)
1962 – Demi Moore, nữ diễn viên điện ảnh Mỹ
1964 &ndash; Philip McKeon, diễn viên Mỹ (m. 2019)
1974 - Leonardo DiCaprio, diễn viên người Mỹ
1983 – Philipp Lahm, cầu thủ bóng đá Đức

Mất
642 – Vũ Văn Sĩ Cập, quan viên triều Tùy và triều Đường, tức ngày Bính Thân (14) tháng 10 năm Nhâm Dần.
1940 – Hàn Mặc Tử, nhà thơ nổi tiếng, khởi đầu cho dòng thơ lãng mạn hiện đại Việt Nam

Những ngày lễ và kỷ niệm
Ba Lan: Ngày Độc Lập
Ba Lan − Ngày quốc khánh
Ngày cựu chiến binh
Ngày lễ độc thân
Palestine: Ngày độc lập

Tham khảo
Bóng nước tại Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2005

Giải bóng nước tại Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2005 là giải bóng nước của SEA Games 2005 bắt đầu vào ngày 21 tháng 11 và kết thúc vào ngày 26 tháng 11 năm 2005. Đội tuyển Singapore đã giành ngôi vô địch lần thứ 20 liên tiếp kể từ năm 1965.

Danh sách vận động viên đoạt huy chương

Tham khảo

en:Aquatics at the 2005 Southeast Asian GamesWater polo
Các núi linh thiêng của Trung Quốc

Các núi linh thiêng của Trung Quốc được chia thành nhiều nhóm khác nhau. Nhóm núi Ngũ nhạc (|t=|p=}}) là tên gọi cho năm ngọn núi nổi tiếng nhất, gắn liền với lịch sử Trung Quốc qua nhiều triều đại. Chúng cũng gắn liền với tín ngưỡng và thuyết Ngũ hành của Trung Quốc. Trong khi đó, nhóm núi chủ yếu gắn liền với Phật giáo được nhắc đến với tên gọi Tứ đại Phật giáo danh sơn (}}); còn nhóm núi gắn liền với Đạo giáo được gọi là Tứ đại Đạo giáo danh sơn (}}).

Những ngọn núi linh thiêng trong các nhóm trên đều là các điểm đến rất quan trọng đối với các cuộc hành hương. Trong ngôn ngữ trung Quốc, hành hương gọi là "triều thánh" (|t=|p=}}), nghĩa đen là "vái lạy ngọn núi linh thiêng" hay triều bái thánh sơn (|t=|p=}}).

Ngũ Nhạc
Ngũ Nhạc được sắp xếp theo bốn hướng chính và trung tâm của vùng đất Trung Hoa cổ đại. Các rặng núi trong nhóm này bao gồm:

Đông Nhạc: Thái Sơn
; "Ngọn núi tĩnh lặng", thuộc tỉnh Sơn Đông,

Tây Nhạc: Hoa Sơn
; "Ngọn núi lộng lẫy", thuộc tỉnh Thiểm Tây,

Nam Nhạc: Hành Sơn
; "Ngọn núi cân bằng", thuộc tỉnh Hồ Nam,

Bắc Nhạc: Hằng Sơn
; "Ngọn núi vĩnh hằng", thuộc tỉnh Sơn Tây,

Trung Nhạc: Tung Sơn
; "Ngọn núi cao ngất", thuộc tỉnh Hà Nam,
.]]

Theo thần thoại Trung Quốc, Ngũ Nhạc có nguồn gốc từ thân thể và đầu của Bàn Cổ, vị thần đầu tiên sáng tạo ra thế giới. Do vị trí ở phía đông của mình nên Thái sơn được gắn liền với mặt trời mọc, là biểu tượng cho sự ra đời và sự hồi sinh. Cũng vì cách diễn giải này, nó thông thường được nhắc đến như là ngọn núi linh thiêng nhất trong số Ngũ đại danh sơn. Phù hợp với vị trí đặc biệt của nó, Thái sơn được cho là được tạo thành từ phần đầu của Bàn Cổ.

Tứ đại Phật giáo danh sơn

Còn gọi là Tứ đại danh sơn, Tứ linh sơn, cụ thể là:

Ngũ Đài sơn (五臺山) thuộc tỉnh Sơn Tây cao 3.058 m, thông thường được gắn liền với Văn Thù Bồ Tát
Nga Mi Sơn (峨嵋山) thuộc tỉnh Tứ Xuyên cao 3.099 m, thông thường được gắn liền với Phổ Hiền Bồ Tát
Cửu Hoa sơn (九華山) thuộc tỉnh An Huy, cao 1.341 m, thông thường được gắn liền với Địa Tạng Bồ Tát
Phổ Đà sơn (普陀山), thuộc tỉnh Chiết Giang cao 284 m, thông thường được gắn liền với Quan Thế Âm Bồ Tát.

Tứ đại Đạo giáo danh sơn
Bốn ngọn núi nổi tiếng trong Đạo giáo gồm:

Võ Đang sơn
; Tây Bắc tỉnh Hồ Bắc. Đỉnh cao: 1612m. .

Long Hổ sơn
; nghĩa đen "rồng và hổ", thuộc tỉnh Giang Tây. Đỉnh cao: 247.4m.

Tề Vân sơn
; nghĩa đen "Đám mây sạch sẽ, chỉnh tề", thuộc tỉnh An Huy. Đỉnh cao: 585m.

Thanh Thành sơn
; nghĩa đen "Tường thành màu xanh"; nằm cách thành phố Đô Giang, tỉnh Tứ Xuyên, 15&nbsp;km về phía Tây Nam. Đỉnh cao: 1260m (năm 2007), .

Tham khảo

Liên kết ngoài
Các ngọn núi nổi tiếng của Trung Quốc
chinaonyourmind.com
Các khu vực linh thiêng
Xung lượng

Trong cơ học cổ điển, xung lượng (kí hiệu J hay Imp) là một tích phân của lực, F, với ẩn thời gian, t. Vì lực là một đại lượng vector, xung lượng cũng là một đại lượng vector. Đơn vị SI của xung lực là newton giây (N&middot;s).

: J = F{\text{∆}}{\text{t}}
Từ đó suy ra:

: J = \int F \,\mathrm{d}t

Tham khảo
Thể loại:Giải bóng đá

Thể loại này gồm các giải bóng đá diễn ra theo thể thức vòng tròn (một hoặc hai lượt) giữa các câu lạc bộ. Các giải đấu bóng đá chung nên được xếp vào :Thể loại:Giải thi đấu bóng đá hoặc các thể loại con chi tiết hơn của thể loại Giải thi đấu bóng đá.
Bệnh tằm vôi

Bệnh tằm vôi do một loại nấm cứng trắng gây nên. Nấm bệnh vôi bám trên thân tằm hoặc côn trùng khác. Nấm phát triển với nhiệt độ và ẩm độ như nhiệt độ và ẩm độ của tằm ưa thích
Đường lây nhiễm
Thường là qua da, qua vết thương trên da.

Triệu chứng
Bệnh phát triển trên con tằm khỏe, quan sát kỹ thấy trên thân tằm có lấm chấm nhiều nốt trong suốt. Khi tằm chết ấn vào đầu, thân vẫn đàn hồi, toàn thân tằm cứng và trắng như vôi, phân hơi nhão, miệng ứa nước. Nhiễm bệnh ở tuổi 5 thì thời gian ủ bệnh kéo dài 5-7 ngày.

Biện pháp phòng trừ
Khử trùng triệt để nhà và dụng cụ nuôi tằm, vệ sinh tốt đồng dâu, ủ phân tằm cẩn thận trước khi bón cho dâu. Trong nuôi tằm cần dùng vôi để hút ẩm và vệ sinh thân.

Chú thích

Tham khảo
Bệnh tằm do virus

Bệnh tằm do virus (còn gọi bệnh bủng hay bệnh nghệ) xảy ra khi tằm bị nhiễm virus.

Triệu chứng
Tằm nhỏ da căng phồng, trốn ngủ. Tằm lớn đốt căng phồng, có màu trắng nhờ, nếu là tằm kén vàng thì có màu vàng nghệ hay bò lên cạp nong. Tằm bò đến đến đâu nước chảy đến đó. Nếu mắc bệnh ở cuối tuần 5 thì kén sẽ mỏng, tằm chưa hoá nhộng đã chết.

Nguyên nhân và đường lây nhiễm
Nguyên nhân: do virus có sẵn trong cơ thể tằm và ngoài môi trường, gây ra khi gặp điều kiện thời tiết thay đổi đột ngột.
Đường lây nhiễm: chủ yếu qua đường tiêu hoá (khi tằm ăn phải lá dâu bị hấp hơi hoặc ôi, héo). Ngoài ra bệnh còn bị nhiễm qua vết thương trên da tằm.

Biện pháp phòng trừ
Thông gió cho nhà nuôi tằm thoáng và đóng cửa kịp thời khi thời tiết thay đổi. Trước và sau lứa tằm cần khử trùng bằng nước vôi trong hoặc foocmol. Cho ăn lá dâu tươi ngon, khi phát hiện tằm bị bệnh cần thay phân kịp thời và xử lý tằm đậy bằng vôi bột, loại bỏ tằm bệnh. Cách ly tằm bệnh và tằm khoẻ mạnh. Vệ sinh và khử trùng khu vực nuôi tằm và dụng cụ nuôi tằm.

Chú thích

Tham khảo
Bệnh ngộ độc tằm

Bệnh ngộ độc tằm là xảy ra khi tằm bị nhiễm độc chất. Đây là loại bệnh không lây truyền.

Nguyên nhân
Ngộ độc do hoá chất như thuốc trừ sâu, phân bón, hoá chất khác (cấp tính).
Ngộ độc do khói công nghiệp: lò gạch, lò ngói và bếp than (mãn tính).

Triệu chứng
Ngộ độc do hoá chất: tằm đang ăn mạnh tự nhiên dừng ăn, ứa nước miệng, đầu lắc lư rồi chết, khi chết thân co quắp.
Ngộ độc do khói công nghiệp: tằm không chết ngay, biểu hiện có nhiều mảng đen tập trung ở giữa các đốt, da mỏng hơn chạm vào dễ vỡ, chảy nước xanh (thức ăn).
Biện pháp phòng trừ
Ngộ độc do khói công nghiệp: nên rửa lá dâu bằng nước vôi trong, sau đó rửa nước sạch,để ráo cho tằm ăn.
Ngộ độc do hoá chất: cần thay phân kịp thời, dùng dụng cụ sạch, cho tằm ăn lá dâu ngon có phun nước đường + vitamin C 5%, thông gió phòng nuôi.

Chú thích

Tham khảo
Phòng trừ tổng hợp bệnh tằm

Phòng trừ tổng hợp bệnh tằm là tổng hợp các biện pháp nhằm đạt hiệu quả cao nhất trong việc phòng trừ bệnh ở tằm.
Khử trùng: phun nước ẩm nong, đũi trước khi tiến hành khử trùng mới có hiệu quả.
Dùng nước vôi trong sát trùng để diệt nấm, bào tử bệnh gai, bệnh trong đầu và bệnh bủng.
Có thể dùng foocmôn (formol hay formalin) 2% - 5% để khử trùng.
Phòng nuôi tằm dễ điều chỉnh nhiệt độ khi cần (thông thoáng mùa hè, ấm áp mùa đông).
Kỹ thuật nuôi: vệ sinh môi trường sạch sẽ, cho ăn theo tiêu chuẩn và chất lượng lá dâu đúng độ tuổi, phù hợp với sinh trưởng của tằm. Các chất dinh dưỡng và thuốc kháng sinh bổ sung có thể dùng:
Khi lá dâu non hoặc quá già sẽ thiếu chất dinh dưỡng, có thể bổ sung bằng cách phun một số loại thuốc bổ như vitamin B1, B12, B6 và B complex.
Cho ăn thuốc phòng bệnh như Penixilin và Ampixilin, rượu tỏi.
Cách cho ăn phun dung dịch Penixilin hoặc Ampixilin pha theo tỉ lệ 2 ml với 0,5 l nước phun đều lên 5 – 7&nbsp;kg lá dâu, để ráo cho tằm ăn.
Rượu tỏi tăng sức đề kháng cho tằm: dùng 2 - 3 g tỏi + 100 ml rượu làm dung dịch,lấy dung dịch pha theo tỉ lệ 2 ml + 0,5 l nước phun lên lá dâu cho tằm.

Tham khảo
Kháng nguyên tương thích mô phụ

Kháng nguyên tương thích mô phụ (minor histocompatibility antigen) là các kháng nguyên gây thải mảnh ghép qua cơ chế trung gian tế bào, nhưng chúng không có những đặc tính của phức hợp tương thích mô chính (MHC). Việc xác định một kháng nguyên MHC phụ thuộc một phần vào vị trí gene mã hoá phân tử và một phần vào cấu trúc đặc trưng loại I và loại II của kháng nguyên.

Trước đây trong thời gian dài người ta cho rằng kháng nguyên tương thích mô phụ là các glycoprotein bề mặt tế bào có quan hệ allele, giống về bản chất nhưng khác về độ mạnh so với MHC. Ngày nay kháng nguyên tương thích mô phụ được định nghĩa dựa trên cơ sở thải mảnh ghép qua trung gian tế bào - chúng là peptide của protein tự thân và được trình diện bởi các phân tử MHC. Như vậy kháng nguyên tương thích mô phụ tương tự với kháng nguyên xâm nhập từ bên ngoài - các mảnh peptide được trình diện bởi phân tử MHC để gây đáp ứng tế bào T. Dĩ nhiên là mỗi cá thể dung nạp với protein của chính mình, và đáp ứng miễn dịch chỉ xảy ra đối với peptide có quan hệ allele của cá thể khác.

Mặc dù đến nay đã phân lập được một số peptide biểu hiện kháng nguyên tương thích mô phụ, người ta vẫn chưa biết nhiều về bản chất protein mà chúng xuất phát. Các protein này không cần phải đại diện cấu trúc bề mặt tế bào, và thực tế chúng hiếm khi như vậy. Tuy nhiên, bất cứ protein tự thân nào có khác biệt về allele cũng vẫn có thể xem như có chức năng kháng nguyên tương thích mô phụ nếu các mảnh peptide có khả năng được trình diện bởi MHC trong quá trình sinh miễn dịch.

Các kháng nguyên không phải MHC có thể gây thải mảnh ghép không chỉ bao gồm kháng nguyên tương thích mô phụ, mà một số kháng nguyên khác cũng đóng vai trò trong thải mảnh ghép như kháng nguyên đặc hiệu mô, kháng nguyên nhóm máu, các glycoprotein nội mô khác (ngoài kháng nguyên nhóm máu), glycoprotein đặc hiệu loài, Hh locus (hybrid histocompatibility - tương thích mô lai, quan trọng trong ghép tuỷ xương).

Tham khảo
Vòng thơm cơ bản

Vòng thơm cơ bản là các hợp chất hữu cơ chứa vòng thơm (còn gọi là aren hay hợp chất thơm) chỉ chứa duy nhất các hệ thống vòng phẳng kết hợp với các đám mây điện tử pi không cục bộ thay cho các liên kết đơn và liên kết đôi xen kẽ rời rạc. Các hợp chất vòng thơm cơ bản điển hình là benzen và indol.

Các vòng thơm cơ bản có thể là dị vòng nếu chúng chứa các nguyên tử trong vòng không phải là cacbon, ví dụ như chứa oxy, nitơ hoặc lưu huỳnh.

Các hợp chất này thông thường là các vòng 5 cạnh tương tự như pyrol hay các vòng 6 cạnh như pyridin. Các vòng kết hợp như naphthalen hay purin chứa các vòng đơn mà chúng cùng chia sẻ các liên kết chung.

Các vòng thơm chứa nitơ (N) có thể tách ra thành các vòng thơm base và các vòng thơm phi base:

Trong các vòng thơm phi base thì cặp đơn các điện tử của nguyên tử nitơ bị phi cục bộ hóa và phân bổ vào hệ điện tử pi của vòng thơm. Trong các hợp chất này nguyên tử nitơ bị kết nối với nguyên tử hiđrô. Các ví dụ về các vòng thơm chứa nitơ phi base là pyrrol và indol.
Trong các vòng thơm base thì cặp đơn các điện tử không phải là một phần của vòng thơm và trải rộng trong mặt phẳng của vòng. Cặp đơn này chịu trách nhiệm cho tính base của các base chứa nitơ này, tương tự như nguyên tử nitơ trong các amin. Trong các hợp chất này thì nguyên tử nitơ không bị kết nối với nguyên tử hiđrô. Các ví dụ về các vòng thơm base là pyridin hay quinolin. Một vài vòng còn chứa cả các nguyên tử nitơ base và không base, ví dụ imidazol và purin. Trong các điều kiện môi trường có tính axít thì các hợp chất này thu thêm prôton và tạo ra các cation thơm (ví dụ pyridinium).

Trong các vòng thơm chứa oxy (O) và lưu huỳnh (S) thì một trong các cặp điện tử của các nguyên tử khác vòng góp phần vào hệ thống vòng thơm (tương tự như các vòng thơm chứa nitơ phi base), trong khi cặp đơn thứ hai trải rộng trong mặt phẳng của vòng (tương tự như các vòng thơm chứa nitơ base).

|}

Một số ví dụ
Các vòng thơm4 cạnh kết hợp:
Benzocyclobuten
Các vòng thơm5 cạnh và dạng kết hợp:
Pentalen
Furan
Benzofuran
Isobenzofuran
Pyrrol
Indol
Isoindol
Thiophen
Benzothiophen
[[Benzo(c)thiophen|Benzo[c]thiophen]]
Imidazol
Benzimidazol
Purin
Pyrazol
Indazol
Oxazol
Benzoxazol
Isoxazol
Benzisoxazol
Thiazol
Benzothiazol
Các vòng thơm6 cạnh và dạng kết hợp:
Benzen
Naphthalen
Anthracen
Pyridin
Quinolin
Isoquinolin
Pyrazin
Quinoxalin
Acridin
Pyrimidin
Quinazolin
Pyridazin
Cinnolin

Xem thêm
Hợp chất thơm đa vòng
Hydrocarbon thơm đa vòng (PAH)

Tham khảo
Furan

| Section2 =
| Section3 =
| Section4 =
| Section7 =
| Section8 =
}}

Furan, còn được biết đến như là furfuran, 1,4-epoxy-1,3-butadien - là một hợp chất hữu cơ thơm khác vòng, được tạo ra khi gỗ (đặc biệt là gỗ thông) được chưng cất. Furan là một chất lỏng trong suốt, không màu, rất dễ bay hơi và dễ cháy, có điểm sôi gần với nhiệt độ phòng. Nó là một chất độc và có thể còn là chất gây ung thư. Phản ứng hiđrô hóa của furan với chất xúc tác là palađi tạo ra tetrahydrofuran.

Furan là một hợp chất thơm do một trong số các cặp đơn điện tử của nguyên tử oxy bị phi cục bộ hóa vào trong vòng, tạo ra hệ vòng thơm 4n+2 (xem quy tắc Hückel) tương tự như benzen. Hệ vòng thơm này tạo ra hai vòng điện tử phía trên và phía dưới cấu trúc phẳng của vòng mà không có các liên kết đôi riêng rẽ. Cặp đơn điện tử khác của nguyên tử oxy trải rộng ra trong mặt phẳng của hệ thống vòng phẳng. Do tính thơm của mình nên các tính chất của furan là hoàn toàn khác với các tính chất của các ête khác vòng thông thường khác, chẳng hạn như của tetrahydrofuran (THF). Nó hoạt động hóa học mạnh hơn đáng kể so với benzen trong các phản ứng thế ái lực điện tử. Việc tổng hợp hữu cơ kinh điển của furan là tổng hợp Feist-Benary.
Xem thêm
Tetrahydrofuran (THF), hóa chất đã hiđrô hóa hoàn toàn của furan và là một trong các dung môi thông dụng.
Pyrol, hóa chất chứa nitơ tương tự như furan.
Thiophen, hóa chất chứa lưu huỳnh tương tự như furan.
Benzofuran, furan với vòng kết hợp benzen.
Dibenzofuran, một lớp hợp chất tương tự như các đibenzođioxyn.
Các vòng thơm đơn

Chỉ dẫn an toàn hóa chất
Bằng tiếng Anh:
MSDS cho furan
Tham khảo

Liên kết ngoài
Hóa điện toán tại Wiki
Ký hiệu đô la

Dấu đô la ($) là dấu dùng trong một số đơn vị tiền tệ bằng đô la, như Đô la Mỹ, Đô la Canada, và Peso,...

Có nhiều huyền thoại về nguồn gốc của dấu "$" để chỉ đồng đô la. Vì đô la thoạt tiên là đồng 8 real của Tây Ban Nha, có người cho rằng hình chữ 'S' có nguồn từ số "8" được viết trên đồng tiền này. Giải thích được nhiều người chấp nhận nhất là dấu "$" được bắt nguồn từ chữ "PS" (cho "peso" hay "piastre") được viết trên nhau trong tiếng Tây Ban Nha. Về sau, chữ "P" biến thành một dấu gạch thẳng đứng (|) vì vòng cong đã biến vào trong vòng cong của chữ "S". Giải thích này được ủng hộ khi khám xét vào tài liệu cũ. Dấu "$" đã được sử dụng trước khi tiền đô la Tây Ban Nha đã được dùng làm tiền tệ chính thức trong năm 1785.

Ký hiệu đô la đôi khi còn được viết với hai dấu gạch thẳng đứng. Có lẽ đây chỉ là thói quen viết ba nét để viết dấu hiệu cũ: một nét cho chữ "S", một nét cho đường gạch đứng, và nét cuối cho đường cong trong chữ "P". Những người viết nhanh không chú ý đến việc viết một chữ "P" cho đúng cho nên tiện tay viết một dấu gạch nữa.

Có một số giải thích khác cho dấu gạch thứ hai&nbsp;– có người cho rằng dấu "$" xuất thân từ hai chữ "U" và "S" viết chồng trên nhau (vòng cong của chữ "U" cùng nét với vòng cong ở dưới chữ "S"), cũng có người cho rằng hai đường gạch tượng trưng cho hai cây cột trụ trong Đền thờ Solomon tại Jerusalem. Hai giải thích này không có chứng cớ vì cách viết này đã có trước khi nước Hoa Kỳ (viết tắt tiếng Anh là "US") được thành lập, hay vì không có bằng chứng trong lịch sử đồng Tây Ban Nha.

Tham khảo
Cao nguyên Thanh Tạng

Cao nguyên Thanh Tạng (gọi tắt trong tiếng Trung Quốc của cao nguyên Thanh Hải–Tây Tạng) hay cao nguyên Tây Tạng (25~40 độ vĩ bắc, 74-104 độ kinh đông) là một vùng đất rộng lớn và cao nhất thế giới, với độ cao trung bình trên 4.500 mét so với mực nước biển, bao phủ phần lớn khu tự trị Tây Tạng và tỉnh Thanh Hải của Trung Quốc cũng như Ladakh tại Kashmir của Ấn Độ. Nó chiếm một khu vực với bề rộng và dài vào khoảng 1.000 và 2.500 cây số. Được mệnh danh là "mái nhà của thế giới", với diện tích khoảng 2,5 triệu km² (khoảng 4 lần lớn hơn diện tích bang Texas hay nước Pháp), nó có những rặng núi cao nhất Trái Đất, như dãy Himalaya với đỉnh Everest là đỉnh cao nhất thế giới. Cao nguyên này hình thành từ sự va chạm của các mảng kiến tạo Ấn-Úc và Á-Âu vào thời kỳ thuộc đại Tân sinh, cách đây khoảng 55 triệu năm, và quá trình này hiện vẫn còn tiếp diễn.

Phay nghịch của cao nguyên này được xem là có ảnh hưởng đáng kể đến sự thay đổi khí hậu, cũng như đến gió mùa châu Á.

Khu vực dãy núi Khả Khả Tây Lý là khu vực gần như không có dân cư, nằm ở phần tây bắc của cao nguyên này.

Địa lý
ở phía nam và sa mạc Taklamakan ở phía bắc. (Ảnh tổng hợp)]]
là một trong ba hồ thiêng lớn nhất ở Tây Tạng.]]
Dãy núi
Côn Lôn
Himalaya

Sông
Một số con sông dài nhất thế giới bắt nguồn từ cao nguyên Thanh Tạng:
Dương Tử (hay Trường Giang)
Hoàng Hà
Sông Ấn
Sông Hằng
Brahmaputra
Mê Kông
Ayeyarwady

Các con sông này mang 25% trữ lượng đất thế giới.

Hồ
Các hồ:
Hồ Thanh Hải
Nam Co
Dagze Co
Hồ Yamzho Yumco
Hồ Puma Yumco
Hồ Paiku

Sông băng

Xem thêm
Địa lý Tây Tạng
Sa mạc Taklamakan
Cao nguyên Vân Quý
Lop Nur

Chú thích

Liên kết ngoài
The End of Earth's Summer
Leaf morphology and the timing of the rise of the Tibetan Plateau
Chùm ảnh về cao nguyên Thanh Tạng