undertheseanlp/UVW-2026 huggingface dataset:
Hoàng giáp

Hoàng giáp () là một loại (gọi là giáp) danh hiệu của học vị Tiến sĩ Nho học trong hệ thống khoa bảng thời phong kiến. Loại danh hiệu này được xác định trong kỳ thi Đình, còn gọi là tiến sĩ xuất thân (進士出身). Vì đứng thứ hai trong hệ thống các loại học vị tiến sĩ, trên đệ tam giáp, nhưng dưới đệ nhất giáp, tức tam khôi (trạng nguyên, bảng nhãn, thám hoa) nên còn gọi là Đệ nhị giáp tiến sĩ xuất thân.

Hoàng giáp (đệ nhị giáp) được quy định lần đầu tiên ở Việt Nam vào năm Kiến Trung thứ 8 (1232) đời vua Trần Thái Tông cùng với đệ nhất giáp (tam khôi) và đệ tam giáp (thái học sinh).


Đến triều nhà Hậu Lê, tháng 8 âm lịch năm 1484 (niên hiệu Hồng Đức 15), Lê Thánh Tông phân định lại hạng tiến sĩ xuất thân cùng với hạng tiến sĩ cập đệ (đệ nhất giáp) và đồng tiến sĩ (đệ tam giáp). Người đề xuất việc phân hạng (giáp) các tiến sĩ nho học là thượng thư Bộ Lễ Quách Đình Bảo, nhân việc vua Lê Thánh Tông sai khắc bia tiến sĩ. Trước đó vào đầu nhà Hậu Lê chưa có phân ba loại tiến sĩ kể trên, mà mới chỉ xếp danh sách các tiến sĩ nho học trong mỗi khoa thi thành hai bảng: chính bảng và phụ bảng. Trong chính bảng từ thời nhà Trần có xếp 3 danh hiệu: trạng nguyên, bảng nhãn, thám hoa ở 3 vị trí đầu tiên. Lê Thánh Tông chuẩn tấu của Quách Đình Bảo, đổi: tam khôi thành tiến sĩ cập đệ, các tiến sĩ còn lại trong chính bảng của mỗi khoa thi thành tiến sĩ xuất thân (hoàng giáp), còn loại tiến sĩ trong phụ bảng gọi là đồng tiến sĩ xuất thân.

Đến nhà Nguyễn, triều đình thường bỏ không lấy hạng đệ nhất giáp, đặc biệt là Trạng nguyên, nên người đỗ hoàng giáp xếp trên cùng có thể coi là đình nguyên.

Loại này không chia bậc, chỉ xếp thứ tự, ai đỗ cao hơn được xếp ở trên. Khi bổ quan được lĩnh chức có hàm tòng thất phẩm.

Một số danh nhân
Nguyễn Trung Ngạn là người đỗ hoàng giáp đầu tiên khoa Đại tỷ năm 1304 khi mới 16 tuổi.
Nguyễn Bá Tĩnh (Tuệ Tĩnh) (1330-1400), hoàng giáp năm Ất Mão (1375)
Trương Phu Duyệt (1476-?), hoàng giáp năm 1505, thượng thư bộ lại đời vua Lê Cung Hoàng
Vũ Hữu (1437-1530), hoàng giáp năm Quý Mùi (1463)
Quách Hữu Nghiêm (1442-1504), hoàng giáp năm Bính Tuất (1466)
Nghiêm Ích Khiêm (1459-1499), hoàng giáp năm Canh Tuất (1490)
Nguyễn Trù (1668-1738), hoàng giáp năm Đinh Sửu (1697)
Bùi Huy Bích (1744-1818), hoàng giáp năm Canh Dần (1770)
Bùi Dương Lịch (1757–1828) là nhà văn hóa lớn của Việt Nam thời Tây Sơn và nhà Nguyễn, hoàng giáp năm 1787.
Phạm Văn Nghị (1805-1884), hoàng giáp năm Mậu Tuất (1838)
Đỗ Huy Liêu (1844-1891), hoàng giáp năm Kỷ Mão (1879)
Nguyễn Quang Bích (tức Ngô Quang Bích) (1832-1890) hoàng giáp năm Kỷ Tỵ (1869)
Nguyễn Khuyến (1835-1909), hoàng giáp năm Tân Mùi (1871)
Đào Nguyên Phổ (1861-1907), hoàng giáp năm Mậu Tuất (1898)
Nguyễn Khắc Niêm (1888-1954), hoàng giáp năm Đinh Mùi (1907)

Xem thêm
Khoa bảng
Khoa bảng Việt Nam

Chú thích
Amu Darya

Sông Amu Darya (còn gọi là Amudarya, Amudar'ya, - Omudaryo hay daryoi Omu; - Âmudaryâ; , , với darya (Pahlavi) nghĩa là biển hay sông rất lớn) là một con sông ở Trung Á. Chiều dài đường giao thông thủy khoảng 1.450&nbsp;km (800 dặm). Tổng chiều dài của nó là 2.400&nbsp;km (1.500 dặm).
Trong thời Cổ đại, con sông này có tên gọi là Oxus theo tiếng Hy Lạp.

Lịch sử Phật giáo chép bằng chữ Hán thì phiên âm sông Amu là Ô-hử, có lẽ do tiếng cổ Hy Lạp.

Nó bắt nguồn từ dãy núi Pamir trên lãnh thổ Afghanistan như là sông Pamir, nổi rõ lên tại hồ Zorkul, chảy theo hướng đông-tây cho tới Ishtragh, tại đây nó quay trở lại theo hướng bắc và sau đó chảy theo hướng đông bắc-tây nam tới Hindu Kush như là sông Panj, sau đó gần như là theo hướng đông-tây và tạo ra biên giới tự nhiên giữa Afghanistan và Tajikistan, sau đó tạo ra biên giới giữa Afghanistan và Uzbekistan trong khoảng 200&nbsp;km, vượt qua Termez và cầu hữu nghị Afghanistan-Uzbekistan. Nó chảy theo biên giới của Afghanistan và Turkmenistan trong khoảng 100&nbsp;km nữa trước khi chảy vào lãnh thổ Turkmenistan tại Kerki. Từ đây nó có tên gọi Amu Darya, nó chảy ngang qua Turkmenistan theo hướng đông nam-tây bắc, vượt qua Turkmenabat và tạo ra biên giới của Turkmenistan và Uzbekistan tại Khalkabad. Sau đó nó phân ra thành nhiều sông nhánh (đã từng có thời gian tạo ra các đồng bằng châu thổ và đổ vào biển Aral), vượt qua Urgench, Dashoguz và các thành phố khác, nhưng ngày nay nó không chảy nổi tới biển Aral nữa và biến mất trong sa mạc.

Việc sử dụng nước từ sông Amu Darya để tưới tiêu đã là yếu tố chính tạo ra sự thu nhỏ lại của biển Aral kể từ những năm cuối thập niên 1950.

Các ghi chép lịch sử đã chứng tỏ rằng trong các thời kỳ khác nhau thì con sông này đã từng chảy vào biển Aral (từ phía nam), biển Caspi (từ phía đông) hoặc cả hai, tương tự như sông Syr Darya (Jaxartes, trong tiếng Hy Lạp cổ đại).

Xem thêm
Syr Darya
Transoxiana
Tham khảo
Mẫu

Mẫu trong tiếng Việt có thể mang một trong các nghĩa sau:
Mẫu (dạng thức) (pattern).
Cách gọi Hán-Việt của Mẹ.
Mẫu (thần thoại) trong Tín ngưỡng thờ Mẫu, các nữ thần được thờ tại nhiều chùa hay đền tại Việt Nam.
Mẫu (đơn vị đo) đơn vị đo diện tích cũ của Việt Nam (3.600 m² với mẫu Bắc Bộ, 4.970 m² với mẫu Trung Bộ).
Mẫu Anh đơn vị đo diện tích ở Anh và Mỹ (bằng 4.046,856422 m² tại Anh, 4.046,856422 m² với mẫu quốc tế tại Mỹ, 4.046,87261 m² với mẫu điều tra tại Mỹ).
Mẫu hình (paradigm).
Mô hình hay Mô đen (model).
Người mẫu (một nghề nghiệp).
Mẫu số (toán học).
Biểu mẫu (form) hay khuôn mẫu (template) định sẵn.
Sắt(III) oxide

| ChemSpider = 21106565
| UNII_Ref =
| UNII = 1K09F3G675
| InChI = 1/2Fe.3O/rFe2O3/c3-1-4-2(3)5-1
| InChIKey = JEIPFZHSYJVQDO-ZVGCCQCPAC
| SMILES = O1[Fe]2O[Fe]1O2
| StdInChI_Ref =
| StdInChI = 1S/2Fe.3O
| StdInChIKey_Ref =
| StdInChIKey = JEIPFZHSYJVQDO-UHFFFAOYSA-N
| CASNo_Ref =
| CASNo = 1309-37-1
| PubChem = 518696
| RTECS = NO7400000}}
| Section2 =
| Section3 =
| Section4 =
| Section7 =
| Section8 = }}
Sắt(III) oxide (công thức Fe2O3) là một oxide của sắt. Nó có khối lượng mol 159,6922 g/mol, hệ số giãn nở nhiệt 12,5×10−6/℃, nhiệt độ nóng chảy 1565 ℃.

Về mặt hóa học, sắt oxide cũng thuộc nhóm oxide lưỡng tính như nhôm oxide. Fe2O3 không phải là một oxide dễ chảy, nó là một oxide khó chảy. Fe2O3 là dạng phổ biến nhất của sắt oxide tự nhiên. Ngoài ra có thể lấy chất này từ đất sét màu đỏ.

Trong vật liệu gốm
Các hợp chất sắt là các chất tạo màu phổ biến nhất trong ngành gốm. Sắt có thể biểu hiện khác biệt tùy thuộc môi trường lò, nhiệt độ nung, thời gian nung và tùy theo thành phần hoá học của men. Do đó có thể nói nó là một trong những nguyên liệu lý thú nhất.

Trong môi trường nung khử, Fe2O3 dễ dàng bị khử (do cacbon hay các hợp chất lưu huỳnh trong nguyên liệu, trong môi trường lò) thành FeO và trở thành chất chảy. Nếu muốn giữ được sắt(III) oxide, từ 700–900 ℃, môi trường nung phải là oxy hóa. Trong môi trường nung oxy hóa, nó vẫn là Fe2O3 và cho màu men từ hổ phách (amber) đến vàng nếu hàm lượng tối đa trong men là 4% (rõ rệt hơn nếu men có chì oxide và calci oxide), cho men màu da rám nắng (tan) nếu hàm lượng khoảng 6% và cho màu nâu nếu hàm lượng Fe2O3 cao hơn.

Màu đỏ của sắt(III) oxide có thể biến đổi trên một khoảng rộng trong khoảng nhiệt độ nung thấp dưới 1050 ℃. Nếu nung thấp thì có màu cam sáng. Nhiệt độ tăng màu sẽ chuyển sang đỏ sáng rồi đỏ sậm và cuối cùng là nâu. Chuyển biến từ đỏ sang nâu xảy ra đột ngột trên một khoảng nhiệt độ hẹp, cần lưu ý.

Hầu hết các loại men sẽ có độ hoà tan sắt(III) oxide khi nung chảy cao hơn khi ở trạng thái rắn do đó sẽ có sắt oxide kết tinh trong men khi làm nguội, môi trường oxy hóa hay khử. Men có hàm lượng chất chảy cao, điểm nóng chảy thấp sẽ hoà tan được nhiều sắt hơn.

Kẽm làm xấu màu của sắt. Titan và rutil với sắt có thể tạo hiệu quả đốm hay vệt màu rất đẹp. Trong men khử (reduction glaze) có Fe2O3, men sẽ có màu từ ngọc lam đến xanh táo (khi men có hàm lượng soda cao, có bo oxide). Trong men calcia, Fe2O3 có khuynh hướng cho màu vàng. Trong men kiềm cho màu từ vàng rơm (straw yellow) đến vàng nâu (yellow brown). Men chì nung thấp, men kali và natri có màu đỏ khi thêm Fe2O3 (không có sự hiện diện của bari).

Fe3O4 (oxide sắt từ) là hỗn hợp của Fe2O3 và FeO, kết quả của phản ứng chuyển đổi không hoàn toàn hay có thể là dạng khoáng vật kết tinh tự nhiên, cho màu nâu. Dạng sau dùng để tạo đốm nâu li ti (specking) trong men.

Ngoài chức năng tạo màu, thêm Fe2O3 vào men giúp giảm rạn men (nếu hàm lượng sử dụng dưới 2%).

Tham khảo
Thiếc(IV) oxide

| Section2 =
| BoilingPt = 1800-1900°C (2073-2173 K, thăng hoa) Chất này có thể lấy từ nguồn bột Oxide thiếc.

Trong thủy tinh/gốm
SnO2 chủ yếu được sử dụng làm chất mờ đục (hàm lượng sử dụng từ 5-15%) cho mọi loại men. Oxide thiếc là một chất mờ đục hữu hiệu để chuyển men trong thành trắng đục, màu trắng mềm sắc xanh nếu so sánh với các màu trắng tinh thô của zircon ZrSiO4. Lượng sử dụng tùy thuộc thành phần men và nhiệt độ nung. Tính năng làm mờ đục của Oxide thiếc có được là do các hạt Oxide thiếc nhỏ phân tán & nằm lơ lửng trong men nung. Ở nhiệt độ cao hơn, các hạt Oxide thiếc bắt đầu bị chảy, hòa tan và sẽ mất khả năng làm mờ đục.

Cũng như zirconi dioxide ZrO2, lượng Oxide thiếc cao trong men nung thấp sẽ làm cho men khó chảy, làm cứng men chảy và tăng khả năng bị lỗ châm kim và gai ốc. Sử dụng Oxide thiếc sẽ có màu trắng mềm hơn sử dụng chất mờ đục với ziricon (rất thông dụng và rẻ hơn Oxide thiếc nhiều).

Một điều phải hết sức lưu ý là Oxide thiếc dễ dàng phản ứng với Chromi (chỉ cần lượng rất nhỏ) tạo ra màu hồng. Nếu trong lò chỉ có một ít hơi Chromi từ các loại men khác, màu trắng của Oxide thiếc sẽ không còn.

Các chất mờ đục khác có zirconi dioxide (cho màu trắng thủy tinh thô hơn), calci phosphat (bị vấn đề ngả màu sang xám), Oxide xeri (chỉ dùng ở nhiệt độ thấp), Oxide antimon (có vấn đề nếu men có chì – men ngả vàng) và titan dioxide (mất màu nếu có sắt Oxide).

Ứng dụng khác
Với độ rộng vùng cấm xấp xỉ 3,6(eV), thiếc dioxide cũng được xem xét cho vai trò chất xúc tác quang.

Tham khảo
Cúng cô hồn

Cúng cô hồn, cúng vong linh là một hoạt động tâm linh tương đối phổ biến tại Trung Quốc, Việt Nam với việc thực hiện các nghi thức cúng tế cho các cô hồn, thường là vào tháng Bảy âm lịch, trong dịp lễ Tết Trung Nguyên (Vu-lan).

Quan niệm

Tín ngưỡng cổ truyền tin rằng con người có hai phần: hồn và xác. Khi chết, hồn lìa khỏi xác, xác bị phân hủy còn hồn sẽ tiếp tục tồn tại. Hồn có thể về trời, hoặc đầu thai kiếp khác (làm người hoặc vật), hoặc bị đày xuống địa ngục tùy theo những điều lành hay dữ mà người đó làm khi còn sống. Tuy nhiên, dân gian cũng tin rằng, nếu một người bị chết oan hoặc do tác động của những nghiệp xấu, các cô hồn không (hoặc chưa) được cõi nào tiếp nhận, phải lang thang và chịu đói rét, hoặc quấy rối người sống.

Vì tin có linh hồn nên đa số người Việt Nam giữ tục lệ thờ cúng tổ tiên và người thân đã qua đời, kể cả khi việc thờ cúng này không phù hợp với giáo lý của tôn giáo mà họ theo. Cúng cô hồn có thể là một hành vi mang tính nhân đạo, để "cứu giúp" những linh hồn khốn khổ. Nhưng đồng thời, cúng cô hồn cũng có thể là một hình thức "hối lộ" để khỏi bị các oan hồn quấy phá, hoặc để được họ "hỗ trợ".

Có những gia đình làm kinh doanh, họ cúng cô hồn nhiều lần trong năm, thường vào các ngày 2 và 16 âm lịch mỗi tháng. Trong các dịp cúng giỗ, ngoài cúng vái tổ tiên, người ta còn làm một mâm cỗ để cúng cô hồn. Dịp cúng cô hồn lớn nhất là ngày rằm tháng bảy, trùng với lễ Vu Lan của Phật giáo. Một số người tin rằng việc cúng cô hồn bắt nguồn từ ngày lễ Vu Lan này.

Phẩm vật lễ cúng
Để cúng, người ta hay thắp hương, đèn (hoặc nến). Thường thì người ta khấn vái thầm thì với nội dung mời "bà con cô bác" (ý nói các cô hồn) thụ hưởng các món cúng. Đôi khi người ta đọc một bài văn tế cô hồn (thường là dạng văn vần), trong đó có thể miêu tả các cái chết thảm khốc. Bài văn tế nổi tiếng nhất có lẽ là bài Văn tế thập loại chúng sinh của đại thi hào Nguyễn Du. Nhiều bài tế cô hồn phóng tác dựa theo tác phẩm này với nội dung phù hợp với hoàn cảnh của địa phương nơi cúng. Hoặc là Nghi thức Tiểu Mông Sơn (Mông Sơn Thí Thực), Trai đàn Chẩn tế (nếu tổ chức quy mô lớn).

Các món đem cúng thường luôn có hương, hoa, đèn; gạo, muối, nước lã là những đồ cúng thô hầu như luôn có, kèm theo là các món ăn, tráng miệng v.v. Trong chùa hoặc tại các gia đình có truyền thống Phật giáo, người ta cúng bằng các món ăn chay. Một món đặc biệt hay gặp trong mâm cỗ cúng cô hồn là món cháo loãng (12 chén), người ta tin rằng có tổng cộng 12 loại cô hồn (theo Phật giáo) vì tạo nghiệp ác nên bị đày đọa phải mang một thực quản nhỏ hẹp không thể nuốt được thức ăn thông thường.

Buổi cúng thường kết thúc với việc vãi gạo, muối ra sân, ra đường và đốt vàng mã. Ở vài nơi, người ta cho phép trẻ con cướp (cỗ) cô hồn khi việc cúng được tiến hành xong.

Tham khảo
Dương Tử Giang

| nơi mất = Biên Hòa
| nghề nghiệp = nhà báo, nhà văn
| ghi chú =
| quốc tịch =Việt Nam
}}

Dương Tử Giang (1918 - 2 tháng 12 năm 1956) là nhà báo, nhà văn cách mạng Việt Nam.

Tiểu sử
Ông tên thật Nguyễn Tấn Sĩ, sinh năm 1918, quê tại Nhơn Thạnh, huyện Châu Thành (nay là xã Nhơn Thạnh, thành phố Bến Tre) tỉnh Bến Tre. Sau khi học hết trung học (1936), ông đứng ra thành lập một gánh hát riêng nhưng chỉ được một thời gian ngắn phải rã gánh. Ông xin dạy học ở Trường tiểu học Thủ Đức rồi làm thư ký ở Ty Thương chánh Hà Tiên. Sau đó, ông lên Sài Gòn và bắt đầu nghề báo, viết bài cho các báo Mai, Sống của Đông Hồ và Trúc Hà, Thanh niên của Huỳnh Tấn Phát. Thời gian trước Cách mạng tháng 8, ông cũng viết được một số tiểu thuyết, như Bịnh học (1937), Con gà và con chó (1939).

Sau khi Nam Bộ kháng chiến, ông tích cực tham gia viết báo chống Pháp và đã từng bị chính quyền Pháp bắt giam. Ông cùng với Vũ Tùng, Thiếu Sơn đều nằm trong nhóm Justice (Công lý) - cơ quan chính thức của Đảng Xã hội Pháp ở Đông Dương. Năm 1950, do diễn thuyết trong đám tang nhà báo Nam Quốc Cang, ông bị truy nã và thoát ly ra khu kháng chiến ở miền Tây Nam Bộ, cùng với Thiếu Sơn làm báo Cứu quốc và hoạt động văn nghệ ở chiến khu. Thời gian này, Dương Tử Giang còn viết một số kịch bản tuồng.

Năm 1954, ông trở lại hoạt động báo chí ở Sài Gòn. Ông thực hiện các báo Công lý, Điện báo rồi Duy tân. Ngày 8 tháng 10 năm 1955, ông cùng Lý Văn Sâm, Thiếu Sơn, Tư Mã Việt, Tô Nguyệt Đình... bị chính quyền Ngô Đình Diệm bắt vì tội "thân cộng". Ngày 2 tháng 12 năm 1956, khi cùng các tù nhân phá khám, vượt ngục, ông bị trúng đạn và qua đời. Dương Tử Giang mất khi mới chỉ 38 tuổi.

Nhà văn Thiếu Sơn, người bạn thân thiết của Dương Tử Giang đã viết về ông:

Hiện nay, bút danh Dương Tử Giang đã được đặt cho một con đường ở Thành phố Hồ Chí Minh. Hội Nhà báo Đồng Nai cũng tổ chức Giải Báo chí Dương Tử Giang dành cho các nhà báo của tỉnh.

Tác phẩm
Bịnh học (tiểu thuyết, 1937)
Con gà và con chó (tiểu thuyết, 1939)
Tranh đấu (tiểu thuyết, 1949)
Một vũ trụ sụp đổ (tiểu thuyết, 1949)
Cô Sáu Tầu Thưng (1949)
Vè Bảo Đại (1950)
Trương Phi thủ Cổ thành (tuồng)
Nửa đêm về sáng (truyện ngắn)
Nguyễn Trung Trực quy thần (tuồng)
Ký Charton và Le Page (tuồng)

Tham khảo
24 tháng 11

Ngày 24 tháng 11 là ngày thứ 328 trong mỗi năm thường (thứ 329 trong mỗi năm nhuận). Còn 37 ngày nữa trong năm.

Sự kiện
380 – Theodosius I làm adventus (sự đi vào chính thức), vào thành phố Constantinopolis.
642 – Theodore làm Giáo hoàng sau Gioan IV.
757 – Loạn An Sử: Quân Đại Yên chiếm được thành Tuy Dương sau một năm bao vây, tướng Đường Trương Tuần bị hành hình.
1207 – Sau khi bị bãi chức hữu thừa tướng, đại thần Nam Tống Hàn Thác Trụ bị ám sát, thủ cấp của ông sau đó được giao cho Kim để nghị hòa.
1639 (st.v.) – Jeremiah Horrocks và William Crabtree quan sát Sao Kim lướt qua Mặt Trời lần đầu tiên được xác nhận, sau khi Horrocks dự đoán sự kiện này. (4 tháng 12 theo lịch Gregory)
1642 – Abel Tasman dẫn cuộc thám hiểm tới vùng đất Van Diemen (Van Diemen's Land), nay là Tasmania, Úc.
1859 – Nguồn gốc các loài của nhà tự nhiên học người Anh Charles Darwin được xuất bản lần đầu tiên. Cuốn sách cho rằng những sinh vật từ từ tiến hóa theo thuyết chọn lọc tự nhiên. Lần in đầu tiên được bán hết trong vòng một ngày.
1863 – Nội chiến Hoa Kỳ: Gần Chattanooga, Tennessee, quân đội Liên bang dưới tướng Ulysses S. Grant lấy Núi Lookout và bắt đầu gãy bao vây của quân đội các Tiểu bang Liên minh Hoa Kỳ dưới tướng Braxton Bragg tại thành phố đó, trong Trận Núi Lookout.
1924 – Đoàn Kỳ Thụy nhậm chức chấp chính lâm thời, tức nguyên thủ quốc gia, của Chính phủ Lâm thời Trung Hoa Dân Quốc.
1947 – Oanh tạc cơ chiến đấu Grumman F9F Panther thực hiện chuyến bay đầu tiên, là kiểu máy bay được Hải quân và Thủy quân lục chiến Hoa Kỳ sử dụng rộng rãi trong Chiến tranh Triều Tiên.
1963 – Jack Ruby bắn chết Lee Harvey Oswald, nghi phạm số một trong vụ ám sát Tổng thống John F. Kennedy, có truyền hình trực tiếp, gây ra nhiều giả thuyết âm mưu.
1974 – Các nhà cổ nhân chủng học do Donald Johanson dẫn đầu khám phá bộ xương của Australopithecus afarensis sống 3,2 triệu năm trước đây trong vùng lõm Afar ở Ethiopia và đặt tên hiệu của nó là "Lucy" theo bài hát "Lucy in the Sky with Diamonds" của The Beatles.
1976 – Nghi thức đặt móng cho Nhà kỷ niệm Mao Chủ tịch được cử hành tại Bắc Kinh, Trung Quốc.
1992 – Hoa Kỳ hạ quốc kỳ và rút các binh sĩ cuối cùng khỏi Căn cứ Hải quân vịnh Subic tại Philippines.

Sinh
1712 – Charles-Michel de l'Epée, nhà giáo dục từ thiện thế kỷ XVIII , người được vinh danh là "Cha đẻ của người điếc". (m. 1789)
1887 – Erich von Manstein, Thống chế Đức (m. 1973)
1942 – Nhạc sĩ Nhật Ngân

Mất
1896 – Lý Tường Quan, đại phú người Việt gốc Hoa (s. 1842)
1963 – Lee Harvey Oswald, nghi phạm số một trong vụ ám sát Tổng thống John F. Kennedy (s. 1939)
1991 – Freddie Mercury, ca sĩ chính của ban nhạc Queen, tượng đài âm nhạc thế giới (s. 1946)
2019 – Goo Ha-ra, nữ ca sĩ, diễn viên và người mẫu Hàn Quốc (s. 1991)

Ngày lễ và ngày kỷ niệm
Lễ kỷ niệm Các Thánh tử đạo Việt Nam.

Tham khảo
AZERTY

Bàn phím AZERTY (phiên âm tiếng Việt theo tiếng anh: Ơ-dơt-ti, theo tiếng Pháp: A-déc-ti) là một loại bàn phím được dùng để nhập dữ liệu văn bản trên các máy đánh chữ hay máy tính tại Bỉ, Pháp. Một loại bàn phím tương tự ĄŽERTY cũng được dùng ở Litva.

Bàn phím này ra đời từ thế kỷ 19, được thiết kế để thay thế bàn phím tiếng Anh QWERTY cho máy đánh chữ tiếng Pháp đầu tiên được sản xuất hàng loạt bởi Remington. Nó được đã nghiên cứu và thiết kế để giúp giảm thiểu nguy cơ gây tắc nghẽn cho máy đánh chữ cơ khí. Trên các máy đánh chữ đầu tiên, các que gõ chữ nằm cạnh nhau thường bị va vào nhau. Thiết kế QWERTY giúp các chữ cái hay nằm cạnh nhau trong tiếng Anh được nằm xa nhau trên bàn phím, tránh cho việc các phím bị tắc do va nhau. Thiết kế AZERTY cũng nhằm mục đích tương tự cho tiếng Pháp.

AZERTY trên máy tính hiện đại
Không nhấn shift

Một số nút có thể cho ra kết quả khác trên một số bàn phím.

Nhấn shift

Một số nút có thể cho ra kết quả khác trên một số bàn phím. Nhấn nút Caps-lock, sau đó gõ các phím không cùng lúc với Shift cũng cho ra kết quả giống như trên ở đa số phím.

Với Alt Gr

Một số nút có thể cho ra kết quả khác trên một số bàn phím.

Viết dấu mũ
Nhấn nút ^¨ (nằm giữa pPþ và $£¤, tương đương nút [{ trên QWERTY) sau đó nhấn một trong a, e hay o sẽ được â, ê hay ô.

Viết dấu hai chấm trên
Nhấn shift cùng lúc với ^¨ sau đó nhấn một trong i, e để được ï, ë.

Xem thêm
QWERTY

Tham khảo

Liên kết ngoài
Les machines à écrire sur le site des archives nationales
Histoire d’@
Nhận dạng mẫu

Nhận dạng mẫu (pattern recognition) là một ngành thuộc lĩnh vực học máy (machine learning). Nói cách khác, nó có thể được xem là việc "cần thực hiện một tác động vào dữ liệu thô mà tác động cụ thể là gì sẽ tùy vào loại của dữ liệu đó" [1]. Như vậy nó là một tập các phương pháp học có giám sát (supervised learning).

Nhận dạng mẫu nhằm mục đích phân loại dữ liệu (là các mẫu) dựa trên: hoặc là kiến thức tiên nghiệm (a priori) hoặc dựa vào thông tin thống kê được trích rút từ các mẫu có sẵn. Các mẫu cần phân loại thường được biểu diễn thành các nhóm của các dữ liệu đo đạc hay quan sát được, mỗi nhóm là một điểm ở trong một không gian đa chiều phù hợp. Đó là không gian của các đặc tính để dựa vào đó ta có thể phân loại.

Một hệ thống nhận dạng mẫu hoàn thiện gồm một thiết bị cảm nhận (sensor) để thu thập các quan sát cần cho việc phân loại hay miêu tả; một cơ chế trích rút đặc trưng (feature extraction) để tính toán các thông tin dưới dạng số hay dạng tượng trưng (symbolic) từ các dữ liệu quan sát được; và một bộ phân loại (hay lược đồ mô tả) nhằm thực hiện công việc phân loại thực sự (hay miêu tả các quan sát đó) dựa vào các đặc tính đã được trích rút.

Việc phân loại (hay lược đồ mô tả) thường dựa vào sự có sẵn của một tập các mẫu mà đã được phân loại (hay miêu tả) sẵn. Tập các mẫu này được gọi là tập huấn luyện và chiến lược học nhằm phân loại mẫu vào một trong các lớp có sẵn được gọi là học có giám sát. Việc học cũng có thể là không có giám sát, theo nghĩa là hệ thống không được cung cấp các mẫu được đánh nhãn (phân loại) tiên nghiệm, mà nó phải tự đưa ra các lớp để phân loại dựa vào tính ổn định trong thống kê của các mẫu.

Việc phân loại (hay lược đồ mô tả) thường dùng một trong các hướng tiếp cận sau: thống kê (hay lý thuyết quyết định), cú pháp (hay cấu trúc). Nhận dạng mẫu dùng thống kê là dựa vào các đặc tính thống kê của các mẫu, chẳng hạn rằng các mẫu được tạo mởi một hệ thống xác suất. Nhận dạng dùng cấu trúc là dựa vào tương quan cấu trúc giữa các mẫu.

Các ứng dụng phổ biến là nhận dạng tiếng nói tự động, phân loại văn bản thành nhiều loại khác nhau (ví dụ: những thư điện tử nào là spam/non-spam), nhận dạng tự động các mã bưu điện viết tay trên các bao thư, hay hệ thống nhận dạng danh tính dựa vào mặt người. Ba ví dụ cuối tạo thành lãnh vực con phân tích ảnh của nhận dạng mẫu với đầu vào là các ảnh số.

Xem thêm
Hệ thống nhận dạng khuôn mặt

Liên kết ngoài
Danh sách các trang web Nhận dạng Mẫu
Hướng dẫn sử dụng mạng nơ ron trong các ứng dụng thực tế trong đó có minh họa phân loại ảnh khuôn mặt, ảnh người đi bộ, ảnh xe hơi, dự báo chứng khoán và một số ví dụ khác

Tham khảo

Richard O. Duda, Peter E. Hart, David G. Stork (2001) Pattern classification (2nd edition), Wiley, New York, ISBN 0-471-05669-3.
Dietrich Paulus and Joachim Hornegger (1998) Applied Pattern Recognition (2nd edition), Vieweg. ISBN 3-528-15558-2
J. Schuermann: Pattern Classification: A Unified View of Statistical and Neural Approaches, Wiley&Sons, 1996, ISBN 0-471-13534-8
Sholom Weiss and Casimir Kulikowski (1991) Computer Systems That Learn, Morgan Kaufmann. ISBN 1-55860-065-5
Kinh độ Mặt Trời

Kinh độ Mặt Trời là một góc chỉ vị trí hành tinh trên quỹ đạo quanh Mặt Trời. Nó thường được ký hiệu là L's. Nó bằng góc giữa đường nối Mặt Trời với hành tinh và phương xuân phân trên mặt phẳng quỹ đạo.

Trên Trái Đất
Kinh độ Mặt Trời của Trái Đất cũng bằng xích kinh độ của Mặt Trời trong hệ tọa độ xích đạo.

Ứng dụng
biến đổi tuần hoàn theo kinh độ Mặt Trời.]]
Kinh độ Mặt Trời thường được dùng để chỉ thời điểm trong năm và mùa trên hành tinh:
mùa xuân bắc bán cầu/mùa thu nam bán cầu bắt đầu từ L's=0° (xuân phân)
mùa hạ bắc bán cầu/mùa đông nam bán cầu bắt đầu từ L's=90° (hạ chí)
mùa thu bắc bán cầu/mùa xuân nam bán cầu bắt đầu từ L's=180° (thu phân)
mùa đông bắc bán cầu/mùa hạ nam bán cầu bắt đầu từ L's=270° (đông chí)

Nó đặc biệt được dùng khi nói về các quan sát có chu kỳ lặp lại theo năm trên Sao Hỏa, Sao Kim, và các hành tinh khác. Trên Trái Đất, kinh độ Mặt Trời hay được dùng khi quan sát các trận mưa sao băng, vì đây là hiện tượng lặp lại khi Trái Đất ở vào những vị trí nhất định trên quỹ đạo.

Đối với trường hợp Trái Đất, kinh độ Mặt Trời đã được sử dụng trong lịch Trung Quốc để xác định 24 tiết khí từ thời Hán Vũ Đế.

Ghi chú:
Trong phần "tiếng Hoa", chữ Hán được sử dụng là loại phồn thể, chữ trong ngoặc là giản thể tương ứng.
Trong phần "tiếng Triều", chữ trong ngoặc là phiên bản chữ Hán (Hanja)
Ý nghĩa của các tiết về cơ bản là giống nhau trong các nước, tuy nhiên có một vài điểm khác nhau rõ rệt.
Ngày bắt đầu của tiết khí có thể dao động trong phạm vi ±1 ngày.

Trong khoảng thời gian giữa các tiết khí như Đại tuyết, Tiểu tuyết trên thực tế ở miền bắc Việt Nam không có tuyết rơi. (Trừ một số đỉnh núi cao như Fansipan, Mẫu Sơn có thể có, tuy vậy tần số xuất hiện rất thấp và lại rơi vào khoảng thời gian của Tiểu hàn-Đại hàn).

Tham khảo

http://themis-data.asu.edu/glossary.html
http://www.utahskies.org/solarsystem/comets/terminology.html
Liên kết ngoài
Mùa, thời gian và kinh độ Mặt Trời trên Sao Hỏa
Tính kinh độ Mặt Trời của Sao Hỏa vào bất kỳ ngày Trái Đất (ngày trong lịch thông thường) nào.
Công cụ chuyển đổi từ kinh độ Mặt Trời sang ngày Julian và ngày tháng thông thường cho Trái Đất; giúp quan sát các mưa sao băng.
Trang Sao Hỏa hôm nay cho biết kinh độ Mặt Trời của Sao Hỏa vào ngày mà bạn vào xem trang này.

en:LongitudeLongitude on bodies other than Earth
Bệnh tằm gai

Bệnh tằm gai do bào tử ký sinh trùng bệnh gai (Nosema bombycis) xâm nhập vào cơ thể qua đường tiêu hoá. Bào tử bệnh gai chỉ sinh sôi nảy nở trong cơ thể sống của tằm hoặc một số loại côn trùng.

Louis Pasteur là người đầu tiên nhận ra nguyên nhân của căn bệnh này khi một dịch bệnh này lây lan trên toàn nước Pháp.

Triệu chứng
Tằm bị nhiễm bệnh sẽ sinh trưởng, phát triển không đồng đều, lột xác kém, có nơi còn gọi là tằm sun...Tằm trốn ngủ, da căng bóng, đốt hơi ngắn, vận động nhiều, hai bên sườn xuất hiện nhiều chấm đen nhỏ li ti. Trứng tằm bị nhiễm bệnh thì bệnh sẽ phát khi tằm ở tuổi 1 - 3. Tằm nhiễm bệnh ở tuổi 1 - 3 thì sẽ phát bệnh ở tuổi 4 - 5. Cuối tuổi 5 vẫn ăn bình thường, khi lên né thì sun lại, rơi xuống và chết. Nếu đến tuổi 5 mới mắc bệnh thì vẫn nhả tơ kéo kén nhưng kén không tốt

Con đường lây nhiễm
Nhiễm qua phôi (trứng) sẽ phát bệnh ở tuổi 1 đến tuổi 3.
Nhiễm bệnh qua đường tiêu hoá sẽ phát ở tuổi 4-5.
Nếu tuổi 4-5 nhiễm bệnh gai tằm vẫn kết kén nhưng bệnh sẽ lây nhiễm đến trứng của đời sau.

Biện pháp phòng trừ
Loại mọi lô trứng nhiễm bệnh gai trên 5% (chủ yếu đối với các cơ sở sản xuất giống). Khử trùng nhà nuôi và dụng cụ nuôi tằm bằng dung dịch fooc-môn 2% trước và sau khi nuôi tằm. Sát trùng mình tằm qua các tuổi bằng vôi bột khi tằm ngủ và dậy.

Tham khảo

Sách tham khảo

Pasteur Valléry-Radot (Hrsg.): Œuvres de Pasteur. Band 4: Études sur la maladie des vers à soie. Masson, Paris 1926, S. 54-186.
Chavannes: Ueber die Krankheit des Seidenspinners und die Erziehung einer gesunden Brut desselben. In: Berliner entomologische Zeitschrift, Band 5, 1861, S. 175ff.
Nicola Williams, Miles Roddis: Languedoc-Roussillon. MairDumont, Ostfildern 2009, S. 106.
Victoria (tiểu bang)

Victoria (viết tắt VIC) là một tiểu bang nằm tại góc đông nam của Úc. Tuy là tiểu bang có diện tích nhỏ thứ nhì (sau Tasmania), Victoria có dân số cao nhì Úc - vào năm 2021 dân số của Victoria đạt hơn 6.649.159 người. Thủ phủ của Victoria là Melbourne, nơi tập trung hơn 70% dân số của tiểu bang.

Vị trí địa lý
Phía đông giáp biển Tasman thuộc Thái Bình Dương
Phía tây giáp bang Nam Úc
Phía nam giáp eo biển Bass thuộc Ấn Độ Dương, đối diện qua eo biển là bang Tasmania
Phía bắc giáp bang New South Wales

Xem thêm
Úc
Các Tiểu bang và vùng lãnh thổ Úc
Cháy rừng tại Victoria 2009

Tham khảo
Giải trình tự

Giải trình tự (chữ Anh: Sequencing), hoặc gọi là trắc tự, là đo lường thứ tự sắp xếp cấu trúc bậc một của phân tử mục tiêu. Giải trình tự nghĩa là xác định cấu trúc bậc một của polymer sinh học không phân nhánh. Kết quả giải trình tự là một miêu tả tuyến tính kí hiệu hoá, đã tổng kết ngắn gọn và súc tích thứ tự sắp xếp của phần lớn cấu trúc bậc nguyên tử của phân tử được trắc tự. Giải trình tự thường thấy có:

Giải trình tự DNA
Giải trình tự RNA
Giải trình tự Sanger
Giải trình tự Protein
Giải trình tự Pyrophosphoric acid
Giải trình tự Polysaccharide
Giải trình tự gen

Giải trình tự DNA

Tổng quan
Trong thuật ngữ di truyền học, giải trình tự DNA là quá trình xác định trật tự nucleotide của một đoạn DNA. Hiện nay, hầu hết giải trình tự DNA đều được thực thi dùng phương pháp phân tách trình tự (chain termination method) , được phát triển bởi Frederick Sanger. Kĩ thuật này dùng phân tách trình tự cụ thể (sequence-specific termination) của một phản ứng tổng hợp DNA trong ống nghiệm (in vitro) dùng chất nền nucleotide đã được chỉnh sửa.

Tại sao cần giải trình tự DNA?
Trình tự của DNA mã hóa các thông tin cần thiết để cho các cơ thể sống có thể tồn tại và tái sản sinh. Việc giải trình tự vì thế rất hữu ích với các nghiên cứu 'thuần túy' để lý giải tại sao và bằng cách nào mà các cơ thể tồn tại, cũng như các chủ đề mang tính ứng dụng. Vì bản chất quan trọng của DNA đối với các sinh vật sống, hiểu biết về trình tự DNA có thể trở nên hữu ích với các nghiên cứu sinh học và ứng dụng. Ví dụ, trong y khoa nó có thể được dùng để xác định, chẩn đoán và phát triển các phương pháp điều trị cho các bệnh về di truyền học. Tương tự, các nghiên cứu vào pathogens có thể giúp điều trị các bệnh lây nhiễm (contagious diseases). Kĩ thuật sinh học (biotechnology) là một ngành đang phát triển, với tiềm năng áp dụng cho các sản phẩm và dịch vụ hữu ích.

Giải trình tự protein
Phương pháp giải trình tự Protein bao gồm:

Phương pháp phân giải Edman
Phương pháp khối phổ
Phân tích vân tay phổ khối lượng Peptide (PMF)

Nếu gen mã hoá protein đã biết, vậy thì có thể lợi dụng trình tự gen để suy đoán ra thứ tự sắp xếp protein.

Xem thêm
Mã di truyền
Trình tự acid nucleic
Thông tin học di truyền

Tham khảo

Liên kết ngoài
Information on genome projects, and the data they have produced at the National Center for Biotechnology Information
(2005) Genome Sequencing: Using Models to Predict Who's Next. PLoS Biol 3(1): e25.
13 tháng 2

Ngày 13 tháng 2 là ngày thứ 44 trong lịch Gregory. Còn 321 ngày trong năm (322 ngày trong năm nhuận).

Sự kiện trong nước
1885 – Chiến tranh Pháp–Thanh: Quân Pháp chiếm thành Lạng Sơn từ tay quân Thanh.
1969 – Chiến tranh Việt Nam: Thảm sát Thạnh Phong.

Sự kiện quốc tế
1542 – Catherine Howard, vương hậu nước Anh bị xử chém đầu vì tội mưu phản
1575 – Henri III đăng ngôi vua Pháp.
1660 – Karl XI mới năm tuổi khi kế vị quốc vương Thụy Điển, ông nằm trong số các quốc vương vĩ đại nhất của nước này.
1689 – Cách mạng Vinh Quang: William III và Mary II được tuyên bố là các đồng quân chủ của Anh và Ireland.
1913 – Đạt Lai Lạt Ma thứ 13 tuyên bố Tây Tạng độc lập từ Trung Quốc, Tây Tạng trở thành chính thể độc lập thực tế từ đó cho đến năm 1951.
1931 – Phó vương Edward Wood chủ trì lễ khánh thanh thủ đô mới New Delhi của Ấn Độ thuộc Anh.
1945 – Chiến tranh thế giới thứ hai: Chiến dịch Budapest kết thúc khi tàn quân Đức và Hungary đầu hàng vô điều kiện trước Hồng Quân Liên Xô.
1984 – Konstantin Chernenko được bầu làm Tổng Bí thư của Đảng Cộng sản Liên Xô, kế nhiệm Yuri Andropov vừa qua đời.

Ngày sinh (Việt Nam)
1836 – Nguyễn Phúc Miên Điều, tước phong Kiến Hòa Quận công, hoàng tử con vua Minh Mạng (m. 1891)
1910 – Ung Văn Khiêm, chính khách Việt Nam, bộ trưởng Bộ ngoại giao (m. 1991).

Ngày sinh (Thế giới)
1766 – Thomas Malthus, nhà nhân khẩu học, kinh tế học Anh (m. 1834).
1805 – Johann Peter Gustav Lejeune Dirichlet, nhà toán học Đức (m. 1859).
1910 – William Shockley, nhà vật lý, phát minh Mỹ gốc Anh (m. 1989).
1960 – Pierluigi Collina, trọng tài bóng đá Ý.
1974 – Robbie Williams, ca sĩ Anh.
1994 – Memphis Depay, cầu thủ bóng đá Hà Lan, nhạc sĩ

Ngày mất (Việt Nam)
2009 – Phương Thị Thanh, nữ diễn viên Việt Nam (s. 1956).
2015 – Nguyễn Bá Thanh trưởng Ban Nội chính Trung ương Việt Nam

Ngày mất (Thế giới)
1542 – Catherine Howard, Vương hậu nước Anh (s.1524).
1603 – François Viète, nhà toán học Pháp (s. 1540).
1883 – Richard Wagner, nhà soạn nhạc Đức (s. 1813).
2017 – Kim Jong–nam (Kim Chính Nam), con trai cả của cố lãnh đạo Kim Jong-il (Kim Chính Nhật)

Những ngày lễ và kỷ niệm

Tham khảo
14 tháng 2

Ngày 14 tháng 2 là ngày thứ 45 trong lịch Gregory. Còn 320 ngày trong năm (321 ngày trong năm nhuận).

Sự kiện
820 – Đường Hiến Tông bị hoạn quan Trần Hoằng Chí ám hại, đánh dấu bắt đầu thời kì suy yếu của nhà Đường.
945 – Kinh thành Phúc châu của Mân xảy ra binh biến, Quốc vương Chu Văn Tiến và Tổng lục quân Liên Trọng Ngộ bị sát hại.
1400 – Richard II của Anh, quốc vương nước Anh, mất vì bị bỏ đói trong tù
1779 – Nhà thám hiểm người Anh James Cook bị người bản địa giết chết tại đảo lớn Hawaii.
1918 – Sau cách mạng tháng Mười Nga, Liên Xô bắt đầu sử dụng lịch Gregory, bộ lịch mới do Giáo hoàng Grêgôriô XIII đưa ra vào năm 1582 và sử dụng rộng rãi ngày nay.
1961 – Nguyên tố hóa học Lawrenci lần đầu tiên được tổng hợp tại phòng thí nghiệm phóng xạ Lawrence thuộc Đại học California tại Berkeley.
2005 – Tên miền của YouTube được kích hoạt, YouTube hiện là trang web chia sẻ video lớn nhất thế giới.
2011 – Cầu thủ bóng đá người Brasil Ronaldo tuyên bố từ giã sự nghiệp cầu thủ.
2012 – Hỏa hoạn trong nhà tù Comayagua tại Honduras khiến 358 tù nhân thiệt mạng, đây là hỏa hoạn nhà tù gây tử vong cao nhất trong lịch sử.

Sinh
1368 – Sigismund, hoàng đế Đế quốc La Mã Thần thánh (m. 1437).
1867 – Toyoda Sakichi, doanh nhân Nhật Bản, người sáng lập tập đoàn Toyota (m. 1930).
1922 – Phạm Ngọc Thảo, điệp viên cho Quân đội Nhân dân Việt Nam (m. 1965).
1926 – Trần Văn Trung, Trung tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa
1934 – Neil Davis, phóng viên Úc (m. 1985).
1942 – Phạm Huỳnh Tam Lang, cầu thủ bóng đá Việt Nam (m. 2014).
1945 – Bạch Tuyết, nghệ sĩ cải lương Việt Nam.
1947 – Phạm Tuân, phi công, phi hành gia Việt Nam, người Việt đầu tiên du hành vũ trụ.
1951 – Kevin Keegan, cầu thủ, huấn luyện viên bóng đá Anh.
1971 – Sakai Noriko, ca sĩ, diễn viên Nhật Bản.
1983 – Bacary Sagna, cầu thủ bóng đá Pháp.
1985 – Philippe Senderos, cầu thủ bóng đá Thụy Sĩ.
1987 – Edinson Cavani, cầu thủ bóng đá Uruguay.
1988 – Ángel Di María, cầu thủ bóng đá Argentina.
1992 – Christian Eriksen, cầu thủ bóng đá người Đan Mạch.
1996 – Lucas Hernández, cầu thủ bóng đá người Pháp.
1997 – Jung Jae-hyun, ca sĩ người Hàn Quốc, thành viên nhóm nhạc NCT (nhóm nhạc)

Mất
945
Liên Trọng Ngộ, tướng lĩnh nước Mân
Chu Văn Tiến, tướng lĩnh và quân chủ nước Mân
1400 – Richard II của Anh, quốc vương Anh (s.1367)
1779 – James Cook, nhà thám hiểm Anh (s. 1728).
1891 – William T. Sherman, tướng Liên bang miền Bắc trong Nội chiến Hoa Kỳ (s. 1820).
1943 – David Hilbert, nhà toán học Đức (s. 1862).
1998 – Albert Nguyễn Cao, Thiếu tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa (s. 1925).
2003 – Cừu Dolly, động vật có vú đầu tiên được nhân bản vô tính (s. 1996).
2006 – Đồng Đức Bốn, nhà thơ Việt Nam (s. 1948).
2021
Hoàng Dũng, nghệ sĩ người Việt Nam (s. 1956).
Nguyễn Tài Thu, giáo sư y học châm cứu người Việt Nam (s. 1931).
2023 – Toyoda Shoichiro, Chủ tịch tập đoàn Toyota (s. 1925)

Những ngày lễ và kỷ niệm
Ngày Valentine (hay còn gọi là Lễ tình nhân)
Ngày Bismarck (thiết giáp hạm Đức) hạ thủy

Tham khảo
15 tháng 2

Ngày 15 tháng 2 là ngày thứ 46 trong lịch Gregory. Còn 319 ngày trong năm (320 ngày trong năm nhuận).

Sự kiện
1113 – Giáo hoàng Pascalê II ban một chiếu thư phê chuẩn việc thành lập Hiệp sĩ Cứu tế.
1763 – Hiệp định Hubertusburg được ký kết giữa Phổ và Áo, kết thúc cuộc Chiến tranh Bảy năm.
1796 – Giáo chúng Bạch Liên giáo ở khu vực Nghi Đô, Chi Giang khởi sự, mở đầu cuộc Khởi nghĩa Bạch Liên giáo chống triều đình Thanh.
1942 – Chiến tranh thế giới thứ hai: Lực lượng do Anh lãnh đạo tại Singapore đầu hàng Nhật Bản, đây là "thảm họa tệ nhất" trong lịch sử quân sự Anh.
1961 – Thành lập Quân Giải phóng miền Nam.
1965 – Canada bắt đầu sử dụng quốc kỳ mới với thiết kế lá phong tại trung tâm, thay thế hồng thuyền kỳ cũ.
1976 – Hiến pháp đầu tiên sau cách mạng của Cuba được thông qua trong một cuộc trưng cầu dân ý, đề ra hệ thống chính quyền và pháp luật dựa trên mô hình của Liên Xô và Đông Âu.
1991 – Các lãnh đạo của Ba Lan, Hungary và Tiệp Khắc ký kết Hiệp định Visegrád, thiết lập hợp tác nhằm hướng tới hệ thống thị trường tự do.
2013 – Sóng xung kích từ một thiên thạch phát nổ trên bầu trời Chelyabinsk của Nga khiến hơn 1000 người bị thương do kính vỡ.

Ngày sinh
1564 – Galileo Galilei, nhà vật lý, nhà toán học và nhà thiên văn học người Ý (m. 1642).
1835 – Nguyễn Khuyến, nhà thơ Việt Nam, tam nguyên nhà Nguyễn (m. 1909).
1875 – Ernest Shackleton, nhà thám hiểm Ireland gốc Anh (m. 1922).
1907 – Nam Trân, nhà thơ Việt Nam (m. 1967).
1909 – Phạm Tất Đắc, nhà thơ Việt Nam (m. 1935).
1929 – Kauko Nieminen nhà vật lý nghiệp dư nổi tiếng với lý thuyết.
1937 – Trần Hồng Quân, chính khách, nhà khoa học Việt Nam (m. 2023).
1943 – Thích Tuệ Sỹ, học giả Phật giáo, nhà bất đồng chính kiến Việt Nam (m. 2023).
1972 – Phan Thị Bích Hằng, nhà ngoại cảm nổi tiếng ở Việt Nam.
1988 – Rui Patrício, cầu thủ bóng đá người Bồ Đào Nha.
1993 – Ravi, ca sĩ, rapper, thành viên nhóm nhạc VIXX.

Ngày mất
1943 – Kim Đồng, Anh hùng lực lượng vũ trang Việt Nam (s. 1928).
1988 – Richard Feynman, nhà vật lý Hoa Kỳ, người nhận giải Nobel Vật lý năm 1965 (s. 1918).

Những ngày lễ và kỷ niệm

Tham khảo
16 tháng 2

Ngày 16 tháng 2 là ngày thứ 47 trong lịch Gregory. Còn 318 ngày trong năm (319 ngày trong năm nhuận).

Sự kiện
1862 – Nội chiến Hoa Kỳ: Trận đồn Donelson kết thúc với chiến thắng của Liên bang miền Bắc.
1923 – Nhà khảo cổ học người Anh Howard Carter phát hiện ra mộ thất và quách của Pharaon Tutankhamun.
1945 – Chiến tranh thế giới thứ hai: Quân đội Mỹ đổ bộ lên đảo Corregidor tại Philippines và giao chiến với quân đồn trú của Nhật Bản trên đảo.
1959 – Fidel Castro trở thành thủ tướng Cuba sau khi nhà độc tài Fulgencio Batista bị lật đổ ngày 1 tháng 1.
1965 – Thủ tướng Phan Huy Quát lên làm thủ tướng Việt Nam Cộng hòa
1985 – Hezbollah, tổ chức chính trị, vũ trang của người Liban theo đạo Hồi dòng Shi'a, được thành lập.
1998 – Một máy bay của China Airlines gặp nạn gần Sân bay quốc tế Trung Chính tại Đài Loan, khiến 196 người trên khoang và bảy người dưới đất thiệt mạng.
2005 – Với việc được Nga phê chuẩn, Nghị định thư Kyoto bắt đầu có hiệu lực dưới sự giám sát của UNFCCC.

Sinh
1620 – Friedrich Wilhelm I của Brandenburg, Tuyển hầu Brandenburg và công tước của Phổ (m. 1688).
1700 – Nguyễn Phúc Tứ, tước phong Luân Quốc công, công tử con chúa Nguyễn Phúc Chu (m. 1753).
1817
Nguyễn Phúc Miên Thần, tước phong Nghi Hòa Quận công, hoàng tử con vua Minh Mạng (m. 1878).
Trương Thị Thận, phong hiệu Tam giai Thụy tần, phi tần của vua Thiệu Trị, mẹ của vua Hiệp Hòa (m. 1889).
1831 – Nikolai Semyonovich Leskov, nhà báo, nhà văn Nga (m. 1895).
1834 – Ernst Haeckel, nhà vạn vật học, sinh học, và triết học Đức (m. 1919).
1838 – Ōkuma Shigenobu, thủ tướng Nhật Bản (m. 1922).
1853 – James Douglas Ogilby, nhà ngư học người Úc (m. 1925)
1893 – Mikhail Nikolayevich Tukhachevsky, nguyên soái Liên Xô (m. 1937).
1897 – Vệ Lập Hoàng, tướng lĩnh người Trung Quốc, tức 15 tháng 1 năm Đinh Dậu (m. 1960)
1916 – Dương Văn Minh, cựu tướng lĩnh Bộ binh của Quân lực Việt Nam Cộng hoà (m. 2001).
1921 – Hoa Quốc Phong, Thủ tướng Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa (m. 2008).
1932 – Ahmad Tejan Kabbah, tổng thống Sierra Leone thứ 3 (m. 2014)
1942 – Kim Chính Nhật (Kim Jong-il), lãnh tụ Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên (m. 2011).
1943 – Trọng Khôi, Nghệ sĩ Nhân dân nổi tiếng trong làng sân khấu kịch và điện ảnh Việt Nam (m. 2012).
1956 – Rina Messinger, Hoa hậu Hoàn vũ năm 1976.
1975 – Aikawa Nanase, ca sĩ Nhật Bản.
1976 - Phạm Kim Dung, nữ doanh nhân, thạc sĩ người Việt Nam, tổng giám đốc Công ty trách nhiệm hữu hạn thương mại và quảng cáo Sen Vàng, vợ của đạo diễn Hoàng Nhật Nam
1979 – Eric Mun, ca sĩ, diễn viên Hàn Quốc.
1986 – Diego Godín, cầu thủ bóng đá Uruguay.
1988 – Denílson, cầu thủ bóng đá Brasil.
1988 – Kim Soo Hyun, nam diễn viên Hàn Quốc.

Mất
705 &ndash;  Võ Tắc Thiên, Hoàng đế nhà Võ Chu (Trung Quốc) (s. 624)
1906 &ndash; Otto Knappe von Knappstädt, tướng lĩnh quân đội Phổ (s. 1815)
1907 – Giosuè Carducci, nhà thơ, nhà văn Ý, người thắng giải Nobel Văn học 1906 (s. 1835).
1977 – Ngô Kiện Hùng, nhà vật lý Mỹ gốc Hoa (s. 1912).
2025 – Kim Sae-ron, diễn viên người Hàn Quốc (s. 2000).

Những ngày lễ và kỷ niệm

Tham khảo
20 tháng 2

Ngày 20 tháng 2 là ngày thứ 51 trong lịch Gregory. Còn 314 ngày trong năm (315 ngày trong năm nhuận).

Sự kiện
386 – Thác Bạt Khuê lên ngôi Đại vương trong đại hội bộ lạc, sau đó cải xưng Ngụy vương, khởi đầu triều Bắc Ngụy.
1816 – Vở opera Il barbiere di Siviglia của Gioachino Rossini được trình diễn lần đầu tại Teatro Argentina tại Roma.
1865 – Kết thúc Chiến tranh Uruguay bằng một hòa ước giữa Tổng thống Tomás Villalba và thủ lĩnh phiến quân Venancio Flores.
1872 – Viện bảo tàng mỹ thuật Metropolitan tại thành phố New York mở cửa, là nơi lưu giữ một bộ sưu tập khổng lồ các tác phẩm nghệ thuật.
1877 – Vở ballet Hồ thiên nga của Tchaikovsky được trình diễn lần đầu tại Nhà hát Bolshoi tại Moskva.
1987 – Arunachal Pradesh trở thành bang thứ 25 của Ấn Độ, song Trung Quốc cũng tuyên bố chủ quyền với hầu hết lãnh thổ bang này.
1988 – Tỉnh tự trị Nagorno-Karabakh bỏ phiếu ủng hộ ly khai khỏi Azerbaijan và gia nhập Armenia, dẫn đến Chiến tranh Nagorno-Karabakh.
1992 – Giải bóng đá Ngoại hạng Anh được thành lập theo quyết định của các câu lạc bộ trong Giải Hạng nhất.
2013 – Hành tinh ngoài hệ Mặt Trời nhỏ nhất Kepler-37b được phát hiện với khối lượng lớn hơn một chút so với của Mặt Trăng của Trái Đất.

Sinh
1844 – Ludwig Boltzmann, nhà vật lý Áo (m. 1906).
1912 – Pierre Boulle, tiểu thuyết gia Pháp (m. 1994).
1927 – Sidney Poitier, diễn viên Mỹ(m.2022)
1934 – Nhất Chi Mai, Phật tử tự thiêu phản chiến (m. 1967).
1947 – Peter Osgood, cầu thủ bóng đá Anh (m. 2006).
1948 – Lê Công Phụng, Đại sứ Đặc mệnh toàn quyền Việt Nam tại Hoa Kỳ, nguyên Thứ trưởng Thường trực Bộ Ngoại giao Việt Nam.
1951 – Gordon Brown, thủ tướng Anh.
1976 – Gail Kim, đô vật chuyên nghiệp
1988 – Rihanna, ca sĩ người Barbados.
1990 – Ciro Immobile, cầu thủ bóng đá người Ý.
2003 – Olivia Rodrigo,nữ ca sĩ người Mỹ

Mất
1887 – Lê Thành Phương, lãnh tụ phong trào Cần Vương (s. 1825).
1947 – Dương Văn Dương, thủ lĩnh chống Pháp (s. 1900).
1998 – Vũ Đức Nhuận, Chuẩn tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa (s. 1926)

Những ngày lễ và kỷ niệm
Ngày Công lý Xã hội Thế giới (tính từ 2009) (World Day of Social Justice)
Tham khảo
21 tháng 2

Ngày 21 tháng 2 là ngày thứ 52 trong lịch Gregory. Còn 313 ngày trong năm (314 ngày trong năm nhuận).

Sự kiện
1848 – Karl Marx và Friedrich Engels xuất bản cuốn Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản tại Luân Đôn, Anh Quốc.
1912 – Hải quân Hoa Kỳ cử tàu tuần dương USS West Virginia đến rạn san hô vòng Palmyra nhằm tái khẳng định chủ quyền của Hoa Kỳ tại đây.
1916 – Chiến tranh thế giới thứ nhất: Quân Đức mở chiến dịch tấn công Verdun.
1918 – Vẹt đuôi dài Carolina, loài vẹt bản địa duy nhất ở miền đông Hoa Kỳ, bị tuyệt chủng sau khi cá thể cuối cùng chết trong điều kiện nuôi nhốt ở vườn thú Cincinnati.
1952 – Lực lượng vũ trang khai hỏa vào những người kháng nghị tại Dhaka, Đông Pakistan để yêu cầu công nhận ngôn ngữ Bengal là ngôn ngữ chính thức.
1972 – Tổng thống Hoa Kỳ Richard Nixon bắt đầu công du chính thức Trung Quốc nhằm bình thường hóa quan hệ Trung-Mỹ.
1973 – Sau khi tình cờ lạc vào không phận do Israel chiếm đóng, một máy bay của Libya bị Không quân Israel bắn hạ.
1995 – Steve Fossett hạ cánh xuống Leader, Saskatchewan, Canada, trở thành người đầu tiên một mình bay qua Thái Bình Dương bằng khinh khí cầu.

Sinh
910 – Phạm Bạch Hổ, một sứ quân trong loạn 12 sứ quân trong lịch sử Việt Nam (m. 972)
1791 – Carl Czerny, nghệ sĩ dương cầm, nhà soạn nhạc người Áo (m. 1857)
1794 – Antonio López de Santa Anna, lãnh tụ chính trị người México (m. 1876)
1822 – Nguyễn Phúc Miên Vũ, tước phong Lạc Hóa Quận công, hoàng tử con vua Minh Mạng nhà Nguyễn (m. 1849)
1907 – W. H. Auden, nhà thơ Hoa Kỳ gốc Anh (m. 1973)
1924 – Robert Mugabe, tổng thống Zimbabwe
1935 – Nguyễn Mỹ, nhà thơ Việt Nam (m. 1971)
1946 – Alan Rickman, diễn viên nam người Anh
1963 – William Baldwin, diễn viên điện ảnh Hoa Kỳ
1967 – Paweł Mąciwoda, nghệ sĩ guitar Ba Lan
1969 - Vũ Hà, ca sĩ người Việt Nam
1979 –
Jennifer Love Hewitt, diễn viên, ca sĩ người Hoa Kỳ
Carly Colón, đô vật chuyên nghiệp người Hoa Kỳ
1980 – Jigme Khesar Namgyel Wangchuck, quốc vương Bhutan
1981 – Lleyton Hewitt, vận động viên quần vợt người Úc
1987 –
Ashley Greene, diễn viên, người mẫu người Hoa Kỳ
Ellen Page, nữ diễn viên người Canada
1989 – Corbin Bleu, diễn viên, ca sĩ, vũ công người Hoa Kỳ
1991 –
Solar (ca sĩ), ca sĩ và diễn viên người Hàn Quốc
Riyad Mahrez, cầu thủ bóng đá người Algérie-Pháp
1994 - Wendy, ca sĩ, thành viên nhóm nhạc Hàn Quốc - Red Velvet

Mất
1677 – Baruch Spinoza, nhà triết học Hà Lan gốc Do Thái (s. 1633).
1741 – Jethro Tull, nhà nông nghiệp Anh (s. 1672).
1930 – Ahmad Shah Qajar, vua người Ba Tư (s. 1898).
1958 – Duncan Edwards, cầu thủ bóng đá Anh (s. 1936).
1965 – Malcolm X, nhà hoạt động dân quyền người Mỹ gốc Phi (s. 1925).
1981 – Lưu Quang Thuận, nhà viết kịch, nhà thơ Việt Nam (s. 1921).
1984 – Mikhail Aleksandrovich Sholokhov, nhà văn Liên Xô, người thắng giải Nobel Văn học năm 1965 (s. 1905).
2016 – Đỗ Kế Giai, Thiếu tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa (s. 1929)

Những ngày lễ và kỷ niệm
Ngày tiếng mẹ đẻ Quốc tế

Tham khảo
25 tháng 2

Ngày 25 tháng 2 là ngày thứ 56 trong lịch Gregory. Còn 309 ngày trong năm (310 ngày trong năm nhuận).

Sự kiện
1793 – George Washington triệu tập cuộc họp nội các đầu tiên sau khi nhậm chức Tổng thống Mỹ
1875 – Ái Tân Giác La Tái Điềm lên ngôi hoàng đế triều Thanh khi chưa tròn 4 tuổi, tức Quang Tự Đế, Từ Hi thái hậu và Từ An thái hậu đồng nhiếp chính.
1861 – Đại đồn Chí Hòa thất thủ.
1921 – Tbilisi, thủ đô của Gruzia, bị chiếm giữ bởi người Bolshevik.
1932 – Adolf Hitler nhập quốc tịch Đức, cho phép ông có quyền tham gia cuộc bầu cử Tổng thống Đức diễn ra trong cùng năm.
1945 – Chiến tranh Đông Dương: Chiến dịch Hòa Bình kết thúc với thắng lợi của Việt Minh, quân Liên hiệp Pháp rút lui.
1947 – Hội đồng cai quản quân Đồng minh chính thức tuyên bố giải thể nước Phổ.
1951 – Đại hội Thể thao liên Mỹ lần thứ nhất khai mạc tại Buenos Aires, Argentina với 21 quốc gia tham dự.
1956 – Trong bài diễn văn Về sùng bái cá nhân và những hậu quả của nó của mình, nhà lãnh đạo Liên Xô Nikita Khrushchev lên án sự sùng bái cá nhân của Stalin.
1968 – Thảm sát Hà My.
1986 – Tổng thống Ferdinand Marcos phải đào tị khỏi Philippines sau 20 năm cầm quyền; Corazon Aquino trở thành nữ tổng thống đầu tiên của Philippines.
2009 – Các thành viên của Lực lượng biên phòng Bangladesh nổi loạn tại tổng hành dinh ở thủ đô Dhaka.

Sinh
449 – Lưu Tống Tiền Phế Đế, Hoàng đế thứ sáu của triều Lưu Tống trong lịch sử Trung Quốc (m. 465)
1398 – Minh Tuyên Tông Hoàng đế Trung Hoa (m. 1435)
1643 – Ahmed II Sultan của Đế quốc Ottoman (m. 1695)
1841 – Pierre-Auguste Renoir, họa sĩ, nghệ sĩ tạo hình và nhà điêu khắc Pháp (m. 1919)
1845 – George Reid Thủ tướng thứ tư của nước Úc (m. 1918)
1943 – George Harrison, thành viên của The Beatles (m. 2001)
1973 – Julio José Iglesias, ca sĩ người Tây Ban Nha
1981 – Nguyễn Việt và Nguyễn Đức, cặp sinh đôi dính liền đầu tiên tại Việt Nam. (Nguyễn Việt m. 2007)
1983 – Eduardo da Silva, cầu thủ người Brasil
1995 – Nguyễn Trần Khánh Vân, hoa hậu hoàn vũ 2019, người mẫu, diễn viên, doanh nhân người Việt Nam
1997 – Lý Hoàng Nam, vận động viên quần vợt Việt Nam

Mất
1643 – Marco da Gagliano, nhà soạn nhạc người Ý (s. 582)
1852 – Thomas Moore, nhà thơ Ireland (s. 1779)
1886 – Phạm Viết Chánh, danh sĩ và đại thần triều Nguyễn (s. 1824)
1972 – Phan Đình Soạn, Thiếu tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa (s. 1929)
1972 – Ngô Hán Đồng, Chuẩn tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa (s. 1930)
2008 – Từ Văn Bê, Chuẩn tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa (s. 1931)
2010 – Cao Hảo Hớn, Trung tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa (s. 1926)

Những ngày lễ và kỷ niệm

Tham khảo