Tiếng Valyria

Bộ tiểu thuyết A Song of Ice and Fire (1996–)
Loạt phim truyền hình Game of Thrones (2011–2019)
Loạt phim truyền hình House of the Dragon (2022– )

|fam1 = Ngôn ngữ được xây dựng
|fam2 = Ngôn ngữ nghệ thuật
|fam3 = Ngôn ngữ hư cấu
|posteriori = Ngôn ngữ tiên nghiệm
|glotto=none
|ietf = art-x-valyrian
|notice = IPA
}}
Tiếng Valyria hoặc nhóm ngôn ngữ Valyria là một ngữ hệ hư cấu được sử dụng bởi một số nhân vật trong loạt tiểu thuyết kỳ ảo A Song of Ice and Fire của nhà văn George R. R. Martin và trong loạt phim truyền hình chuyển thể Game of Thrones của tác phẩm.

Trong bộ tiểu thuyết, tiếng Thượng Valyria và các ngôn ngữ hậu duệ của nó thường được các nhân vật đề cập tới, song chúng chưa được Martin phát triển đầy đủ mà mới chỉ dừng lại ở một vài từ vựng nhỏ lẻ. Sau khi tác phẩm được chuyển thể lên màn ảnh, David J. Peterson được nhà đài thuê để hoàn tất tiếng Valyria Thượng, cũng như sáng tác các ngôn ngữ phái sinh như tiếng Astapori và phương ngữ Meereen của tiếng Valyria, dựa trên những đoạn văn được nhắc thoáng qua trong bộ tiểu thuyết. Tiếng Valyria và tiếng Dothraki được nhận xét là "những ngôn ngữ hư cấu thuyết phục nhất kể từ tiếng Elves" (một ngôn ngữ do văn hào J. R. R. Tolkien sáng tác).

Sáng tác
, nhà sáng tác và phát triển ngôn ngữ Valyria cho chương trình Game of Thrones]]
Để tạo ra các thứ tiếng Dothraki và Valyria được sử dụng trên phim Game of Thrones, HBO đã tuyển chọn nghệ sĩ David J. Peterson sau khi anh vượt qua được vòng khảo sát. Các nhà sản xuất ủy quyền tự do sáng tạo cho Peterson bởi vì, theo như chia sẻ của Peterson, bản thân tác giả của bộ tiểu thuyết George R. R. Martin không quan tâm mấy đến khía cạnh ngôn ngữ trong thế giới hư cấu mà ông tạo ra.
|align = right
|width = 33%
}}
Trong thế giới hư cấu của A Song of Ice and Fire, tiếng Thượng Valyria chiếm lĩnh một vị trí văn hóa tương tự như tiếng Latinh cổ điển ở châu Âu thời trung cổ. Trong loạt tiểu thuyết, nó không còn được sử dụng như một ngôn ngữ giao tiếp thường nhật, mà thay vào đó được coi là một ngôn ngữ tri thức của giới quý tộc ở đại lục Essos và Westeros, với nhiều tác phẩm văn học và thơ ca được sáng tác bằng tiếng Valyria.

Ngữ âm

Chú ý:
|}}

Tiếng Thượng Valyria có tổng cộng 8 cách ngữ pháp — danh cách, đối cách, sinh cách, tặng cách, cách vị trí, cách công cụ, cách liên đới và hô cách — song cách công cụ và vị trí không phân biệt trong mọi dạng biến cách, ngoài ra sinh cách, tặng cách và cách vị trí thường bất phân biệt ở dạng số nhiều.

Tiếng Thượng Valyria có tổng cộng 4 giống ngữ pháp, không liên quan đến giới tính theo nghĩa sinh học. Chúng lần lượt là: Peterson mô tả hệ thống giống của tiếng Valyria là đặc điểm tự tại vốn dĩ đã có, song nó vẫn dễ có thể suy đoán được từ âm vị hơn là giống ngữ pháp của tiếng Pháp, và anh cũng đã lấy chút cảm hứng từ các lớp danh từ của tiếng Bantu.

Tiếng Valyria Lai
Trong thế giới hư cấu của bộ tiểu thuyết và loạt phim truyền hình, cư dân tại chín thành bang tự do của Essos nói các biến thể địa phương hậu duệ của tiếng Valyria Cổ, được gọi chung là tiếng Hạ Valyria (low Valyria) hay tiếng Valyria Lai (Bastard Valyrian). Tyrion Lannister trong cuốn A Dance with Dragons mô tả chúng như sau: "không còn mấy vẻ phương ngữ nữa bởi chín phương ngữ đang trở thành những thứ tiếng riêng biệt".

Peterson ví mối quan hệ giữa tiếng Thượng Valyria và tiếng Valyria Lai tương tự mối quan hệ giữa tiếng Latinh Cổ điển và nhóm ngôn ngữ Rôman diễn tiến từ tiếng Latinh thông tục, hoặc chính xác hơn là giữa tiếng Ả Rập Cổ điển và các loại tiếng Ả Rập hiện đại. Theo đó, người nói tiếng Thượng Valyria có thể thông hiểu một chút các ngôn ngữ Essos, nhưng không hoàn toàn. Peterson chia sẻ "nếu [một từ] tự nhiên có âm 'j' ở chỗ nào đó, thì rất có thể nó mang gốc gác Ghiscari."

Tiếng Valyria Astapor

|width = 33%
}}

Ngôn ngữ Valyria hậu duệ đầu tiên được giới thiệu trong bộ truyện là tiếng Valyria Astapor, thổ ngữ của thành Astapor tại Vịnh Nô Lệ. Trên loạt phim truyền hình, nó xuất hiện trong tập đầu tiên của mùa thứ ba "Valar Dohaeris". Peterson tạo ra một cuộc đối thoại tiếng Astapori bằng cách trước hết viết văn bản bằng tiếng Valyria, sau đó áp dụng một loạt các thay đổi ngữ pháp và ngữ âm có hệ thống nhằm mô phỏng những biến đổi của ngôn ngữ tự nhiên qua một khoảng thời gian dài.

Ví dụ, tiếng Astapor đã mất tất cả các nguyên âm dài và hầu hết các nguyên âm đôi. Do đó, tên của quân đoàn "Unsullied" được đọc là Dovaogēdy [do.vao.ˈɡeː.dy] theo tiếng Thượng Valyria, nhưng phải được đọc là Dovoghedhy [do.vo.ˈɣe.ði] theo tiếng Astapor. Hơn nữa còn có một mạo từ bất định, me , bắt nguồn từ tiếng Thượng Valyria mēre ("một").

Tiếng Valyria Meereen

|align = right
|width = 33%
}}

Tham khảo

Liên kết ngoài
Diễn đàn Tongues of Ice and Fire , bao gồm các thread bàn luận về tiếng Valyria (dành cho người mới bắt đầu và về cập nhật ngôn ngữ ).