Thay đổi chế độ

Thay đổi chế độ hay lật đổ chế độ hay bạo loạn lật đổ là sự thay thế một hệ thống chính quyền (chính thể) hoặc một chế độ chính trị (chế độ) này bằng một hệ thống hoặc chế độ khác thông qua can thiệp vũ lực, cưỡng ép hoặc kích động, hậu thuẫn phá hoại từ bên trong. Sự thay đổi chế độ có thể thay thế toàn bộ hoặc một phần hệ thống lãnh đạo, bộ máy hành chính, hay bộ máy hành chính, quan liêu quan trọng nhất của chính thể nhà nước. Sự thay đổi này có thể diễn ra từ bên trong một quốc gia hoặc do sự can thiệp, lật đổ từ bên ngoài. Thuật ngữ "lật đổ chế độ" thường mang hàm ý tiêu cực đề cập đến sự can thiệp từ bên ngoài, và thường bị chỉ trích là hành vi vi phạm chủ quyền quốc gia. Lật đổ chế độ hay bạo loạn lật đổ được sử dụng khi cảnh báo về âm mưu "diễn biến hòa bình", "cách mạng màu" trong đó các "thế lực thù địch" từ bên ngoài bị cáo buộc tìm cách can thiệp, kích động và cấu kết, hậu thuẫn, thông đồng, tài trợ, hà hơi tiếp sức với lực lượng bên trong để làm suy yếu, mục ruỗng, làm mềm nội bộ, và tiến tới lật đổ chế độ hiện hành của nước sở tại, phổ biến sau sự sụp đổ của Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu vào đầu những năm 1990 và sau này là các cuộc cách mạng màu, bạo loạn lật đổ diễn ra trong bối cảnh chính trị đương đại hiện nay ở các nước phi phương Tây.

Phương cách
sau cuộc tấn công của phe đối lập Syria năm 2024 do lực lượng Hay'at Tahrir al-Sham dưới sự chỉ huy của Ahmed al-Sharaa được Mỹ ủng hộ]]

Thay đổi từ bên trong bao gồm cách mạng hoặc nổi dậy là kịch bản lật đổ kinh điển. Một phong trào quần chúng rộng rãi, biểu tình, tuần hành, xuống đường thường đi kèm với bạo lực, leo thang lật đổ chính quyền hiện tại thông qua một sự kiện tạo cớ, chẵng hạn các cuộc biểu tình Bangladesh năm 2024 hay biểu tình, bạo loạn ở Nepal năm 2025. Một biện pháp khác được sử dụng là đảo chính (Coup d'état) khi một nhóm nhỏ, thường là quân đội (đảo chính quân sự) hoặc một phe phái trong chính quyền, đột ngột dùng vũ lực để chiếm quyền, chẵng hạn như các cuộc đảo chính ở Myanma và Thái Lan năm 2014. Một thủ pháp khác là chuyển giao dân chủ là việc chế độ cũng có thể thay đổi một cách hòa bình thông qua các cuộc bầu cử tự do và công bằng, khi một đảng đối lập giành chiến thắng và lên nắm quyền, chẵng hạn như ở Mông Cổ. Thay đổi do can thiệp từ bên ngoài thông qua can thiệp quân sự trực tiếp khi một hoặc nhiều quốc gia sử dụng lực lượng quân sự để tấn công một nước khác nhằm loại bỏ chính quyền ở đó, chẵng hạn như cuộc can thiệp do Mỹ dẫn đầu vào Iraq năm 2003 để lật đổ chế độ của Saddam Hussein.

Hoạt động bí mật dẫn đến thay đổi chế độ là một trong những kịch bản và thủ đoạn khi các cơ quan tình báo nước ngoài bí mật hỗ trợ, tài trợ, và huấn luyện các nhóm đối lập trong nước để gây bất ổn chính trị-xã hội và tiến tới lật đổ chính quyền nhằm tiếm quyền, đưa các nhân vật thân phương Tây hay do phương Tây đào tạo, hậu thuẫn, ủng hộ lên nắm quyền. Trong Chiến tranh Lạnh, Hoa Kỳ và Liên Xô thường xuyên can thiệp vào các cuộc bầu cử và tham gia vào các nỗ lực thay đổi chế độ, cả bí mật và công khai. Sức ép kinh tế, cấm vận, trừng phạt, phong tỏa và gây áp lực ngoại giao được các nước lớn sử dụng các biện pháp trừng phạt kinh tế toàn diện và cô lập ngoại giao để làm suy yếu một chế độ, buộc nó phải thay đổi hoặc tự sụp đổ. Các nước phương Tây còn hỗ trợ phe đối lập như trong các cuộc "Cách mạng màu" và diễn biến hòa bình tiến tới bạo loạn lật đổ, phương Tây sẽ cung cấp hỗ trợ tài chính, cổ xúy qua các phương tiện truyền thông phương Tây, mạng xã hội và hậu thuẫn chính trị cho các phong trào xã hội dân sự, lực lượng bất đồng chính kiến, bất mãn chế độ, lưu vong hải ngoại, các mạng lưới lực lượng đặc viên nước ngoài, những "kẻ phản bội" và các đảng phái đối lập để giúp họ giành chiến thắng trong bầu cử hoặc tổ chức các cuộc biểu tình quy mô lớn. Theo Michael Poznansky, việc thay đổi chế độ một cách bí mật trở nên phổ biến hơn khi nguyên tắc không can thiệp được đưa vào luật pháp quốc tế, khiến các quốc gia muốn thay đổi chế độ phải thực hiện một cách bí mật và che giấu hành vi vi phạm luật pháp quốc tế của họ.
Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài
Encarta Dictionary
Word Spy: Regime Change