Hồ Đồng Mô

|loại bản đồ = HanoiVietnam}}

Hồ Đồng Mô, hay còn gọi là Đồng Mô – Ngải Sơn, là hồ chứa thủy lợi có dung tích lớn nhất của thành phố Hà Nội với sức chứa 61,9 triệu m3 và diện tích khoảng 1.400 ha. Nhờ cảnh quan thiên nhiên đa dạng, nguồn sinh vật phong phú, có giá trị nghiên cứu lịch sử và bảo tồn văn hóa, nên Đồng Mô đã trở thành một trong ba khu du lịch chính ở thị xã Sơn Tây, đồng thời còn nằm trong nhóm Quy hoạch bảo vệ cảnh quan đất ngập nước theo quyết định số 45/QĐ-TTg ngày 8 tháng 1 năm 2014 của Thủ tướng Chính phủ.

Vị trí địa lý
Phần lớn diện tích hồ Đồng Mô thuộc ba xã Kim Sơn, Sơn Đông và Cổ Đông, thị xã Sơn Tây; một phần nhỏ thuộc xã Yên Bài, huyện Ba Vì. Phía nam hồ giáp sân bay Hòa Lạc của huyện Thạch Thất và cách trung tâm thành phố khoảng 50&nbsp;km về phía tây. Từ Hà Nội có thể tới Đồng Mô qua hai con đường:
Đại lộ Thăng Long đến ngã tư Hòa Lạc có thể đi tiếp 9&nbsp;km hướng Tỉnh lộ 87 để đến Làng văn hóa ở bờ nam hồ, hoặc rẽ phải vào Quốc lộ 21 thêm 10&nbsp;km sẽ đến Bến tàu ở bờ đông.
Quốc lộ 32 đến ngã ba Sơn Tây rẽ trái đi phố Chùa Thông, đến ngã tư Bệnh viện Quân Y 105 cũng theo Quốc lộ 21 thêm 7&nbsp;km nữa.

Địa hình
Đồng Mô nằm ở vùng bán sơn địa, chuyển tiếp từ núi cao xuống đồng bằng, với đặc trưng là những quả đồi thấp dạng "bát úp" cùng hệ thống các sông suối nhỏ. Tới những năm 60 của thế kỷ XX, khu vực này mới được quy hoạch làm hồ thủy lợi để chống úng, hạn cho các huyện phía tây Hà Nội. Mùa mưa ở đây thường diễn ra từ tháng 3 đến tháng 10 hàng năm, trong đó mưa nhỏ vào tháng 3, tháng 5; mưa rào vào tháng 4, tháng 7 và mưa lũ bắt đầu vào tháng 9 làm nước hồ dâng cao. Vì vậy, 500ha đất vùng ngập cạn nước có thể trồng trọt được một vụ từ tháng 4 đến tháng 9. Còn theo tín ngưỡng dân gian, Đồng Mô được cho là dấu tích còn sót lại của trận chiến giữa Sơn Tinh và Thuỷ Tinh.

Xây dựng
Quá trình xây dựng hồ Đồng Mô được thực hiện trong giai đoạn 1969–1974. Việc thiết kế do Công ty tư vấn xây dựng Thủy lợi I phụ trách và thi công bởi Công ty xây dựng Thủy lợi II. Một phần kênh dẫn khi đó được Tỉnh ủy Hà Tây giao cho Đoàn Thanh niên tỉnh thực hiện với sự tham gia của hơn 4.000 cán bộ, đoàn viên thuộc “Binh đoàn 40 – Thanh niên Hà Tây làm theo lời Bác”. Sau hai năm, 26&nbsp;km kênh đã được hoàn thành bằng sức người và các phương tiện thô sơ như cuốc xẻng, búa chim, quang gánh, xe cải tiến,...

Kỹ thuật
Hồ Đồng Mô được xác định là dự án thủy lợi cấp III, có diện tích lưu vực 96&nbsp;km2 và mực nước chết là 13 m. Kết cấu công trình là đập đất đồng chất, gồm 2 đập chính (dài 450 m và 765 m; cao 8–20 m) cùng 5 đập phụ (tổng cộng 2.438 m, cao 8–18 m). Tràn xả lũ có lưu lượng thiết kế 90 m3/s và đạt tối đa 116 m3/s. Bên dưới đập có hệ thống cống ngầm với kích thước \phi180 và dài 73,4 m. Kênh dẫn nước chính dài 34,46&nbsp;km, còn hệ thống kênh cấp 1 gồm 29 tuyến dài tổng cộng 71&nbsp;km.

Sinh vật

Thực vật
Hồ Đồng Mô có 21 hòn đảo lớn nhỏ với sự đa dạng sinh học cao và nhiều loài động thực vật sinh sống, Trong lòng hồ có 128 loài thực vật phù du còn trên các đảo nổi có thảm cỏ tự nhiên dày và các loài cây như: sim, mua, chà là, cỏ tranh, cỏ gấu, cỏ mần trầu, cỏ vừng, cỏ dày, cỏ bún... giúp bảo vệ đất chống xói mòn và tạo được mùn khô. Khu vực xung quanh hồ cũng trồng sắn, cỏ pangolla, cỏ voi hay cây cao lương... Tuy nhiên, hồ cũng có những loài ngoại lai nguy cơ xâm hại như cá rô phi đen, cá trôi Nam Mỹ hay cá dọn bể. Đặc biệt nhất ở đây còn có rùa Hoàn Kiếm (Rafetus swinhoei) đang ở trong tình trạng cực kỳ nguy cấp trong sách đỏ thế giới.

Rùa Đồng Mô từng bị người dân bắt sau trận lụt năm 2008 và được vận động thả lại hồ. Từ năm 2019, rùa Đồng Mô cùng với một cá thể ở hồ Xuân Khanh gần đó và một con đực ở Trung Quốc là ba con rùa được xác nhận chính thức còn sống trên thế giới.

Từ năm 2012, chính quyền và người dân quanh hồ đã phối hợp cùng Chương trình bảo tồn rùa Châu Á để bảo vệ loài rùa này. Hai khu vực cấm đánh bắt cá rộng 18,4 ha cùng bãi đẻ cho rùa và hệ thống lưới đề phòng rùa bị cuốn trôi theo nước lũ đã được triển khai. Ngoài ra, nhiều hoạt động thả cá bản địa cũng đã được tổ chức để làm giàu sinh cảnh. Đối với nuôi trồng thủy sản, Đồng Mô được quy hoạch chỉ nuôi với hình thức quảng canh, thả giống và khai thác với năng suất duy trì khoảng 0,1 tấn/ha.

Du lịch

Hồ Đồng Mô được quy hoạch là khu du lịch sinh thái kết hợp vui chơi, thể thao, giải trí và nghỉ dưỡng, Đây được xem là sân golf lâu đời nhất ở Hà Nội.
Thôn Lòng Hồ rộng 90 ha ở phía tây bắc hồ, được công nhận là điểm du lịch theo quyết định số 2823/QĐ-UBND ngày 22 tháng 5 năm 2023 của Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội.

Ngoài ra, xung quanh hồ còn có rất nhiều khu nghỉ dưỡng, cắm trại,... Trong đó, Biệt thự Phan Thị là bối cảnh chính của bộ phim truyền hình Người phán xử trên VTV đã thu hút rất đông du khách.

Theo thống kê năm 2023, tổng cộng đã có 470.000 lượt khách đến Làng Văn hóa – Du lịch các dân tộc Việt Nam, còn sân golf Đồng Mô đón khoảng 12–15 nghìn lượt khách nước ngoài mỗi năm, trong khi con số này ở khách nội địa nhiều gấp 5 lần.

Xem thêm
Làng cổ Đường Lâm
Thành cổ Sơn Tây
Núi Ba Vì
Hồ Suối Hai
Hồ Xuân Khanh
Hồ Đồng Sương
Hồ Quan Sơn
Hồ Đồng Đò

Tham khảo