Kiến trúc vòm

Mái vòm (từ tiếng Latin: domus) là một yếu tố kiến trúc giống với nửa trên rỗng của một hình cầu. Định nghĩa chính xác là một vấn đề gây tranh cãi. Ngoài ra còn có một loạt các hình thức và thuật ngữ chuyên ngành để mô tả chúng. Một mái vòm có thể đặt trên một mái phẳng hoặc trống, và có thể được hỗ trợ bởi các cột hoặc cầu nối mà chuyển đổi sang hình vòm. Một chiếc đèn trên mái có thể bao phủ một lỗ tròn đỉnh vòm và bản thân nó có thể có một mái vòm khác.

Mái vòm có một dòng dõi kiến trúc dài kéo dài từ thời tiền sử và chúng đã được xây dựng từ bùn, tuyết, đá, gỗ, gạch, bê tông, kim loại, thủy tinh và nhựa trong nhiều thế kỷ. Biểu tượng liên quan đến mái vòm bao gồm nhà xác, thiên thể và truyền thống chính phủ đã phát triển tương tự theo thời gian.

Mái vòm đã được tìm thấy từ Lưỡng Hà khá sớm, điều này có thể giải thích sự lây lan của hình thức xây dựng này. Chúng được tìm thấy trong kiến trúc Ba Tư, Hy Lạp, La Mã và Trung Quốc trong thế giới cổ đại, cũng như trong số một số truyền thống xây dựng bản địa đương đại. Các cấu trúc mái vòm rất phổ biến trong kiến trúc Hồi giáo Byzantine và thời trung cổ, và có rất nhiều ví dụ từ Tây Âu vào thời Trung cổ. Phong cách kiến trúc thời Phục hưng lan rộng từ Ý trong thời kỳ đầu hiện đại. Những tiến bộ trong toán học, vật liệu và kỹ thuật sản xuất kể từ thời điểm đó dẫn đến các loại mái vòm mới. Các mái vòm của thế giới hiện đại có thể được tìm thấy trên các tòa nhà tôn giáo, phòng lập pháp, sân vận động thể thao và một loạt các cấu trúc chức năng.

Thuật ngữ

Một mái vòm là một vòm tròn được làm bằng các đoạn cong hoặc mặt tròn xoay, có nghĩa là một vòm xoay quanh trục thẳng đứng trung tâm của nó. Thuật ngữ được sử dụng là một nguồn gây tranh cãi, với sự không nhất quán giữa các học giả và ngay cả trong các văn bản riêng lẻ, nhưng thuật ngữ "mái vòm" có thể được coi là "từ ngữ để mô tả một yếu tố bao trùm bán cầu hoặc tương tự." Một bán vòm hoặc nửa vòm là một hình bán nguyệt thường được sử dụng, đặc biệt là trong các đỉnh.

Đôi khi được gọi là vòm "giả", vòm cong corbel có thể đạt được hình dạng của chúng bằng cách kéo dài từng lớp đá nằm ngang vào bên trong hơi xa hơn lớp dưới cho đến khi chúng gặp nhau ở trên cùng. Một mái vòm "giả" cũng có thể ám chỉ một mái vòm bằng gỗ. Vòm "thật" được cho là những cấu trúc có trạng thái nén, với các yếu tố cấu thành của voussoirs hình nêm, các khớp nối thẳng với một điểm trung tâm. Tính hợp lệ của điều này là không rõ ràng, vì các mái vòm được xây dựng dưới lòng đất với các lớp đá hình vành đai cũng đang bị nén từ các vùng đất xung quanh. Việc sử dụng thuật ngữ finto của người Ý, có nghĩa là "sai", có thể được bắt nguồn từ thế kỷ 17 trong việc sử dụng hình vòm làm từ thảm lau sậy và vữa thạch cao.

Cũng như các đường cong, "spring" của một mái vòm là cấp độ mà mái vòm cao lên. Đỉnh của một mái vòm là "vương miện". Mặt trong của một mái vòm được gọi là "intrados" và mặt ngoài được gọi là "extrados". "Haunch" là một phần của vòm nằm gần nửa giữa đế và đỉnh.

Từ " cupola " là một từ khác của "mái vòm", và thường được sử dụng cho một mái vòm nhỏ trên mái nhà hoặc tháp pháo. "Cupola" cũng đã được sử dụng để mô tả mặt trong của mái vòm.

Tham khảo

Sách tham khảo


}}

}}

| access-date = 2020-06-03
| archive-date = 2016-02-01
| archive-url = https://web.archive.org/web/20160201101122/http://www.arct.cam.ac.uk/Downloads/ichs/vol-1-195-220-arce.pdf
}}

| archive-date=2020-10-23
| archive-url=https://web.archive.org/web/20201023114302/http://www.hms.civil.uminho.pt/sahc/2006/0299.pdf
}}

}}

|url-status = dead
|archive-url = https://web.archive.org/web/20131016100046/http://www.bma.arch.unige.it/PDF/CONSTRUCTION_HISTORY_2009/VOL1/Bagliani-Stefano_layouted.pdf
|archive-date = ngày 16 tháng 10 năm 2013}}

}}

}}

| doi=10.1093/em/xviii.2.199
}}

| doi=10.2307/990755
}}

}}

}}

| doi=10.2307/2849071
}}

}}

}}

}}

}}

}}

}}

}}

| access-date = 2020-06-03
| archive-date = 2023-10-27
| archive-url = https://web.archive.org/web/20231027080208/https://www.arct.cam.ac.uk/Downloads/ichs/vol-1-695-716-cipriani.pdf
}}

}}

| doi = 10.1016/0360-1323(77)90002-6
}}

}}

}}

}}

}}

}}

| access-date = 2020-06-03
| archive-date = 2016-03-31
| archive-url = https://web.archive.org/web/20160331021450/http://www.programmingarchitecture.com/publications/Dimcic_PhD_2011.pdf
}}

| hdl = 10443/868
}}

}}

}}

}}

}}

}}

}}

}}

}}

| access-date = ngày 3 tháng 6 năm 2020 | archive-date = ngày 14 tháng 5 năm 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130514050942/http://fib.bme.hu/cs2011/vb2011%20angol%20FRIEDMAN%20page41-50.pdf
}}

|access-date = ngày 13 tháng 3 năm 2015 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140427094936/http://www.arch-bridges.com.cn/paper2010/pdf/45-Islamic%20domes%20of%20crossed-arches%20Origin,%20geometry%20and%20structural%20behavior.pdf
|archive-date = ngày 27 tháng 4 năm 2014 |url-status = dead
}}

}}

|url-status = dead
|archive-url = https://web.archive.org/web/20120305183445/http://www.galteh.ru/article_galvanotehnika.html
|archive-date = ngày 5 tháng 3 năm 2012}}

}}

}}

| doi=10.2307/988190
| jstor = 988190
}}

}}

| archive-date = 2014-11-29
| archive-url = https://web.archive.org/web/20141129024638/http://forumonpublicpolicy.com/vol2011no3/archive/grupico.pdf
}}

| doi=10.2307/4299807
}}

}}

| archive-date = ngày 22 tháng 2 năm 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150222103144/http://serai.utsc.utoronto.ca/sites/default/files/biblio/relatedfiles/2012-05-03/Sectional%20Analysis%20of%20Pendentive%20Dome%20Mosques%20During%20Ottoman%20Era.pdf
| url-status=dead
}}

}}

}}

}}

}}

}}

| doi=10.2307/1568594
}}

| doi=10.1007/978-3-7643-8699-3_4
| isbn = 978-3-7643-8444-9
}}

}}

}}

|doi = 10.1163/22134522-12340013
|isbn = 9789004309777
|archive-url = https://web.archive.org/web/20150529085801/https://kar.kent.ac.uk/44236/1/LAAJ_009_11-Karydis.pdf
|archive-date = ngày 29 tháng 5 năm 2015 |url-status = dead
}}

| access-date = 2020-06-03
| archive-date = 2021-08-28
| archive-url = https://web.archive.org/web/20210828083342/http://www.afhalifax.ca/magazine/wp-content/sciences/pfpaper-harmonie/newdoc/Acoustic10.pdf
}}

}}

|url-status = dead
|archive-url = https://web.archive.org/web/20120701204844/http://www.strangelove.net/~kieser/Russia/churches.html
|archive-date = ngày 1 tháng 7 năm 2012
|archive-date = 2012-07-01
|archive-url = https://web.archive.org/web/20120701204844/http://www.strangelove.net/~kieser/Russia/churches.html
}}

}}

}}

}}

}}

}}

| doi=10.2307/1523097
}}

}}

}}

}}

}}

}}

}}

}}

}}

}}

}}

| doi =
| url = http://jsah.ucpress.edu/content/17/4/2.full.pdf
}}

}}

| doi=10.1080/00038628.1962.9696050
}}

}}

| doi=10.2307/3105106
}}

}}

}}

| jstor = 1291479
}}

}}

}}

}}

}}

| doi=10.2307/4611482
}}

}}

}}

}}

}}

}}

}}

}}

}}

}}

}}

}}

}}

}}

}}

}}

}}

}}

}}

}}

}}

| doi=10.2307/990663
| jstor = 990663
}}

}}

| doi= 10.1617/s11527-011-9758-1
}}

| doi=10.1260/136943307783571445
}}

}}

}}

}}

|url-status = dead
|archive-url = https://web.archive.org/web/20110728025931/http://www.skypalace.org/europe/slavic/east_slavic/russia/articles/domes.shtml
|archive-date = ngày 28 tháng 7 năm 2011}}

}}

}}

}}

}}

| jstor = 1523084
}}

}}

| url-status = dead
| archive-url = https://web.archive.org/web/20040206133109/http://rincon.gps.caltech.edu/FIG10sym/pdf/Session%20VIII_Paper%205.pdf
| archive-date = ngày 6 tháng 2 năm 2004
}}

}}

}}

}}

}}

}}

}}

}}

}}

|url-status=dead
|archive-url=https://web.archive.org/web/20130116215900/http://www.rusarch.ru/zagraevsky1.htm
|archive-date = ngày 16 tháng 1 năm 2013}}