Tô Thiên Tước

Tô Thiên Tước (chữ Hán: 苏天爵, 1294 – 1352), tự Bá Tu (伯修), người Chân Định, là sử gia và quan lại thời Nguyên.

Tiểu sử
Thân thế
Tằng tổ là Tô Thành, tổ phụ là Tô Vinh Tổ, cha là Tô Chí Đạo. Gia tộc từng di cư đến Hà Nam vào thời nhà Kim, sau khi nhà Kim sụp đổ thì quay trở lại phương Bắc. Kể từ đó, gia đình tích lũy được nhiều của cải, lưu giữ hàng vạn quyển sách, trải qua hai đời làm quan. Trong nhà có hiệu sách tên là "Tư Khê thư đường". Cái tên Tư Khê được đặt theo tên sông Tư Thủy chảy cạnh nhà.

Quan lộ
Tô Thiên Tước theo học An Hy. Khoảng năm Diên Hựu nguyên niên (1314) hoặc trước đó không lâu, ông tham gia kỳ thi Quốc tử sinh và đỗ hạng nhất. Dưới thời Nguyên, Quốc tử giám có 400 sinh viên nhưng chỉ có 2 người Hán được chọn để tiến cống, và Tô Thiên Tước chính là người đã xuất sắc vượt qua để nhận vị trí này. Ông được bổ nhiệm làm Tòng sĩ lang, Phán quan Kế Châu thuộc lộ Đại Đô.

Năm Diên Hựu thứ 7 (1320), ông chịu tang cha mẹ, sau khi mãn tang được điều động làm Chiếu ma tại Công đức sứ ty. Năm Thái Định nguyên niên (1324), Tô Thiên Tước đổi sang làm Điển tịch quan tại Hàn lâm Quốc sử viện, sau thăng làm Ứng phụ Hàn lâm văn tự. Năm Chí Thuận nguyên niên (1330), ông tham gia biên soạn Nguyên Vũ Tông thực lục. Năm Chí Thuận thứ 2 (1331), thăng làm Tu soạn, rồi thăng tiếp làm Giám sát ngự sử tại Giang Nam Hành đài. Ông lần lượt giữ các chức: Giám sát ngự sử, Túc chính Liêm phóng sứ, Thị giảng học sĩ tại Tập hiền viện.

Năm Chí Nguyên thứ 2 (1336), ông từ Lang trung Hình bộ chuyển sang làm Đô sự Ngự sử đài. Năm Chí Nguyên thứ 3 (1337), thăng làm Lễ bộ Thị lang. Năm Chí Nguyên thứ 5 (1339), giữ chức Túc chính Liêm phóng sứ đạo Hoài Đông. Năm Chí Nguyên thứ 6 (1340), đổi làm Lại bộ Thượng thư, Trị thư thị ngự sử tại Thiểm Tây Hành đài. Sau đó lại nhậm chức Lại bộ Thượng thư, thăng làm Tham nghị Trung thư tỉnh sự.

Năm Chí Chính thứ 2 (1342), Tô Thiên Tước giữ chức Tham tri chính sự Hành tỉnh Hồ Quảng, sau dời làm Thị ngự sử tại Thiểm Tây Hành đài. Ông từng tham gia biên soạn Nguyên Vũ Tông thực lục, Nguyên Văn Tông thực lục và Công thần liệt truyện. Ông còn chủ biên mấy cuốn Quốc triều danh thần sự lược, Quốc triều văn loại và Liêu Kim kỷ niên. Khi Thoát Thoát và A Lỗ Đồ chủ biên Tống sử, Liêu sử, Kim sử, Tô Thiên Tước đã viết Tam sử chất nghi để khảo chứng và phản biện lại các nội dung trong ba bộ sử đó.

Khi đang giữ chức Tham tri chính sự Hành tỉnh Giang Chiết, Hồng cân quân nổi dậy. Tô Thiên Tước lúc đó đang thống lĩnh quân đội tại Nhiêu Châu và Tín Châu, không lâu sau thì qua đời trong quân ngũ. Những năm cuối đời, Tô Thiên Tước lấy việc giải kinh làm nhiệm vụ của mình. Các học giả dựa vào nơi ông ở mà gọi ông là Tư Khê tiên sinh.

Chính tích
Tô Thiên Tước là một vị quan siêng năng chính sự. Trong thời gian đảm nhiệm chức Giám sát ngự sử tại Giang Nam Hành đài vào năm Chí Thuận thứ 2, ông đã đi khắp các khu vực thuộc quyền quản lý, minh oan cho nhiều vụ án sai trái và nhận được sự khen ngợi rộng rãi. Người thời bấy giờ là Hoàng Tiềm đã dựa trên những sự tích này để viết nên tác phẩm Tô Ngự sử trị ngục ký.

Vào năm Nguyên Thống nguyên niên, với tư cách là Giám sát ngự sử, ông đã nhiều lần thực hiện trọng trách can gián và đàn hạch, mặc dù nhà Nguyên vốn không thiết lập chức Ngôn quan chuyên trách. Năm Chí Chính thứ 5, Tô Thiên Tước giữ chức Phụng sứ tuyên phủ kinh kỳ, có nhiệm vụ thanh tra quan lại địa phương và giải quyết các mâu thuẫn trong nhân dân. Trong khi phần lớn các quan Tuyên phủ đều làm việc qua loa đại khái khiến dân chúng vô cùng thất vọng, thì riêng Tô Thiên Tước đã xử lý tới 783 vụ án, chỉnh đốn 949 người. Thế nhưng, cuối cùng ông lại bị bãi quan với lý do "không xứng chức", do bản thân xử lý quá nhiều vụ án và chỉnh đốn quá nhiều quan lại tham nhũng đã chạm đến quyền lợi của tầng lớp thống trị, dẫn đến việc ông bị cách chức dù làm việc cực kỳ hiệu quả.

Các bản tấu chương ông dâng lên sau đó được biên soạn thành bộ Tùng sảnh chương sớ gồm 5 quyển, nhưng nay đã thất lạc. Ngoài ra, ông còn có bộ Tư Khê văn cảo gồm 30 quyển hiện vẫn còn lưu truyền đến nay.

Tham khảo
Tống Liêm, Nguyên sử, quyển 183, liệt truyện 70 – Tô Thiên Tước truyện
Kha Thiệu Mân, Tân Nguyên sử, quyển 211, liệt truyện 180 – Tô Thiên Tước truyện

Chú thích