Centropyge

| type_species = Holacanthus tibicen
| type_species_authority = Cuvier, 1831
| synonyms =
}}
Centropyge là một chi cá biển thuộc họ Cá bướm gai, cũng là chi có số lượng loài đông nhất trong họ. Các loài thuộc chi này được tìm thấy ở cả ba đại dương là Ấn Độ Dương, Thái Bình Dương và Đại Tây Dương.

Từ nguyên
Từ định danh của chi được ghép bởi hai từ trong tiếng Hy Lạp cổ đại: kentron (bắt nguồn từ κέντρον, "gai, ngạnh") và pyge (bắt nguồn từ πυγή, "phía sau"), hàm ý đề cập đến 4 gai ở vây hậu môn (thực chất chỉ có 3).

Hình thái chung

Đa số các loài Centropyge có chiều dài cơ thể không vượt quá 10&nbsp;cm. C. tibicen, loài điển hình, cũng là loài có kích thước lớn nhất được biết đến trong chi, với chiều dài tối đa được ghi nhận là 19&nbsp;cm.

Hầu hết các thành viên trong chi Centropyge là những loài đa dạng màu sắc, nhưng cũng có một số ít loài lại có màu sắc sẫm tối, như C. nox và C. deborae là hai loài có màu đen toàn cơ thể mà không bất kỳ vệt đốm nào. C. tibicen cũng có màu đen nhưng lại có một vệt trắng ngay giữa thân.

Ngoài ra, một số loài có thể có nhiều kiểu hình khác nhau, như C. loricula có đến ba kiểu hình tùy theo vùng địa lý mà quần thể của chúng đang sống; C. flavissima có hai kiểu hình khác biệt ở hai đại dương; còn C. venusta cũng có nhiều kiểu hình tương tự như hai loài trước đó.

Một số loài có sự khác biệt giữa giới tính đực và cái (dị hình giới tính), như C. ferrugata và C. interrupta, được phân biệt dựa vào màu sắc ở vây lưng: vây lưng của cá đực có các vạch màu xanh lam óng, trong khi cá cái không có đặc điểm này.

Sinh thái học

Lưỡng tính
Các loài Centropyge có xu hướng sống theo từng nhóm nhỏ, trong đó một con cá đực trưởng thành đứng đầu đàn và thống trị những con cá cái trong hậu cung của nó. Những con cá cái "chốn hậu cung" cũng phân chia thứ bậc khác nhau. Ở C. bicolor, những con cá cái lớn được quan sát là có phạm vi lãnh thổ lớn hơn và có tần suất sinh sản cao hơn những con cá cái nhỏ. Những con cá cái lớn cũng tỏ ra hung hăng với những con cá cái nhỏ hơn, mục đích là để giữ vững thứ bậc của nó trong hậu cung..

Loài mẫu
Một số loài Centropyge là loài mẫu để cá đuôi gai Acanthurus pyroferus chưa trưởng thành bắt chước kiểu màu, như C. flavissima, loài có phạm vi phổ biến ở các đảo quốc trên Thái Bình Dương. Ở những khu vực mà C. flavissima ít xuất hiện, cá con A. pyroferus được biết là sẽ bắt chước kiểu màu của C. vrolikii, C. heraldi hoặc C. bicolor.

Lai tạp
Có 16 ghi nhận về sự lai tạp giữa các loài Centropyge với nhau:

C. resplendens × C. argi (nhân tạo)
}}

Các loài

Có tất cả 34 loài được công nhận là hợp lệ trong chi này, được xếp vào 3 phân chi, bao gồm:

Phân chi Centropyge

Centropyge bicolor
Centropyge bispinosa
Centropyge colini
Centropyge debelius
Centropyge eibli
Centropyge ferrugata
Centropyge flavipectoralis
Centropyge flavissima
Centropyge heraldi
Centropyge hotumatua
Centropyge interrupta
Centropyge joculator
Centropyge loricula
Centropyge multicolor
Centropyge multispinis
Centropyge nahackyi
Centropyge narcosis
Centropyge nox
Centropyge potteri
Centropyge shepardi
Centropyge tibicen
Centropyge vrolikii
}}

Phân chi Paracentropyge
(Một số nhà khoa học vẫn xem Paracentropyge là một chi hợp lệ)
Centropyge boylei
Centropyge multifasciata
Centropyge venusta

Phân chi Xiphypops
Centropyge acanthops
Centropyge argi
Centropyge aurantonotus
Centropyge fisheri
Centropyge nigriocella
Centropyge resplendens

Incertae sedis
Hai loài dưới đây nằm trong nhóm incertae sedis (vị trí chưa chắc chắn) do chưa được xếp vào phân chi nào:
Centropyge abei
Centropyge deborae

Tham khảo

Trích dẫn