Vương tộc Vasa

Vazos
|coat of arms=Armoiries famille Vasa.svg
|image_size=135px
|caption=Vương gia huy của Vương tộc Vasa, miêu tả một bó hoa, cái tên Vasa bắt nguồn từ vase (có nghĩa là "cái bình" trong tiếng Anh)
|type=Vương tộc
|country= Thụy Điển Liên bang Ba Lan và Lietuva
|titles=
Vua Thụy Điển(1523–1654)
Vua Ba Lan(1587–1668)
Đại vương công Lietuva
Sa hoàng Nga(1610–1613, chưa đăng quang)(1613-1634, trên danh nghĩa)
Đại vương công Phần Lan
|founded=
|founder=Gustav I của Thụy Điển
|final ruler=Thụy Điển: Kristina (1632–1654)
Ba Lan và Lietuva: Jan II Kazimierz (1648–1668)
|dissolution= (nhánh nam kết thúc)
|deposition=Thụy Điển: (thoái vị)
Ba Lan và Lietuva: (thoái vị)
|cadet branches=Gia tộc Vasaborg (không hợp pháp)}}
Vương tộc Vasa hoặc Wasa (, , ) là một Vương tộc thuộc thời kỳ cận đại được thành lập vào năm 1523 tại Thụy Điển. Các thành viên của gia tộc là người cai trị Vương quốc Thụy Điển từ năm 1523 đến năm 1654, Khối thịnh vượng chung Ba Lan-Lietuva từ năm 1587 đến năm 1668, và nhánh nam của vương tộc đã kết thúc sau cái chết của Jan II Kazimierz của Ba Lan vào năm 1672.

Thành viên

Quý tộc Thụy Điển
Johan Kristiernsson Vasa xứ Örby tại tỉnh Uppland
Erik Johansson Vasa (1470–1520), Cố vấn Cơ mật, lãnh chúa Lâu đài Rydboholm tại Roslagen

Nhiếp chính Thụy Điển
Kettil Karlsson (k. 1433–1465), Giám mục Linköping, trị vì với tư cách là Lãnh chúa Bảo hộ và Nhiếp chính của Thụy Điển từ 1464–1465

Quân chủ Thụy Điển
Gustav I (sinh 1496, trị vì 1523–1560)
Erik XIV (trị vì 1560–1568)
Johan III (trị vì 1568–1592)
Sigismund (trị vì 1592–1599)
Karl IX (trị vì 1599–1611; chính thức lên ngôi vào tháng 3 năm 1604)
Gustavus Adolphus (Gustav Adolf Đại đế) (trị vì 1611–1632)
Kristina (trị vì 1632–1654)

Vào năm 1654, Kristina của Thụy Điển (con gái của Gustavus Adolphus, người giành chiến thắng trong Chiến tranh Ba mươi năm) thoái vị, cải đạo sang Công giáo La Mã và rời khỏi đất nước. Ngai vàng Thụy Điển sau đó được trao cho người anh họ cùng cha khác mẹ của Christina là Karl X thuộc Vương tộc Pfalz-Zweibrücken, một nhánh phụ của Vương tộc Wittelsbach.

Các vị vua của Vương tộc Holstein-Gottorp, trị vì từ năm 1751 đến năm 1818, đã nhấn mạnh dòng dõi Vasa của họ thông qua một dòng dõi nữ. Quốc vương hiện tại của Vương tộc Bernadotte cũng tuyên bố về nguồn gốc Vasa, rằng Karl XIV là con nuôi của Karl XIII; con trai ông là Oscar I kết hôn với một hậu duệ Vasa là Joséphine xứ Leuchtenberg; cháu trai là Gustaf V kết hôn với Viktoria xứ Baden, chắt của Gustav IV Adolf thuộc vương tộc Holstein-Gottorp.

Quân chủ Ba Lan và Lietuva
Zygmunt III Waza (1587–1632)
Władysław IV (1632–1648)
Jan II Kazimierz (1648–1668)

Johan III của Thụy Điển kết hôn với Katarzyna Jagiellonka, em gái Zygmunt II August của Ba Lan. Khi Zygmunt II qua đời mà không có con, con trai của Johan III và Katarzyna Jagiellonka được bầu làm Vua Ba Lan và Đại vương công Lietuva vào năm 1587 với tên gọi Zygmunt III, và ông cũng giành được ngai vàng Thụy Điển sau khi Johan qua đời.

Tuy nhiên, việc Zygmunt theo Công giáo đã khiến ông mất đi ngai vàng Thụy Điển, sau đó người chú theo đạo Luther của Zygmunt là Karl IX đã kế vị ngai vàng. Từ thời điểm này trở đi tồn tại hai Vương tộc Vasa, một là nhánh chính theo Công giáo cai trị tại Ba Lan và Litva, hai là nhánh phụ theo Tin lành cai trị tại Thụy Điển, và việc này đã dẫn đến nhiều cuộc chiến tranh giữa hai vương quốc. Triều đại Vasa của Ba Lan kết thúc sau cái chết của Jan II Kazimierz.

File:Polish_House_of_Vasa_Coa.svg|liên_kết=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Polish_House_of_Vasa_Coa.svg|Vương gia huy nhánh Ba Lan của Vương tộc Vasa với tư cách là vua được bầu của Ba Lan (Lietuva và Ruthenia) và là vua kế vị hợp pháp của Thụy Điển (Phần Lan và Estonia)
File:Chorągiew_królewska_króla_Zygmunta_III_Wazy.svg|liên_kết=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Chor%C4%85giew_kr%C3%B3lewska_kr%C3%B3la_Zygmunta_III_Wazy.svg|Biểu ngữ hoàng gia của Thịnh vượng chung Ba Lan và Litva trong thời cai trị của Vương tộc Vasa (1587–1668)

Gia phả

|boxstyle_CH8=border-color:C00; border-width:2px}}

|boxstyle_GU1=border-color:F00; border-width:2px|A01=|boxstyle_A01=border-width:0px}}

|boxstyle_E14=border-color:C00; border-width:2px|JN3=Johan III(1537–1592)|boxstyle_JN3=border-color:C00; border-width:2px|CH9=Karl IX(1550–1611)Nhiếp chính 1599–1604|boxstyle_CH9=border-color:C00; border-width:2px|MAG=Magnus(1542–1595)Công tước xứ Östergötland}}

|boxstyle_SI3=border-color:C00; border-width:2px|CAT=Katarina(1584-1638)|GU2=Gustav II Adolf(1594–1632)|boxstyle_GU2=border-color:C00; border-width:2px|GYL=(1560–1581)|CGYL=(1574–1650)Thống chế Thụy Điển}}

}}|J2C=Jan II Kazimierz Waza}}|C10=Karl X Gustav(1622–1660)|boxstyle_C10=border-color:C00; border-width:2px|CHR=Kristina(1626–1689)|boxstyle_CHR=border-color:C00; border-width:2px|CCV=(1616–1653), 1637, Bá tước xứ Nystad, 1647}}

|boxstyle_Chr=border-color:C00; border-width:2px|Dor=Dorothea xứ Brandenburg(1430–1495)|Cr1=Christian I(1426–1481)|boxstyle_Cr1=border-color:C00; border-width:2px|Ch8=Karl VIII(1409–1470)|boxstyle_Ch8=border-color:C00; border-width:2px}}

|boxstyle_Joh=border-color:C00; border-width:2px|Fr1=Frederik I của Đan Mạch(1471–1533)}}

|boxstyle_Cr2=border-color:C00; border-width:2px|Cr3=Christian III của Đan Mạch1503–1559|AdH-G=Adolf của Đan Mạch(1526–1586)|Gus=Gustav I Eriksson Vasa(1496–1560)Nhiếp chính từ 1521–1523|boxstyle_Gus=border-color:C00; border-width:2px}}

|boxstyle_E14=border-color:C00; border-width:2px|Jn3=Johan III(1537–1592)|boxstyle_Jn3=border-color:C00; border-width:2px|Ch9=Karl IX(1550–1611)Nhiếp chính từ 1599–1604|JAH-G=Johann Adolf xứ Holstein-Gottorp(1575–1616)|boxstyle_Ch9=border-color:C00; border-width:2px}}

|boxstyle_Sig=border-color:C00; border-width:2px|Gu2=Gustav II Adolf của Thụy Điển(1594–1632)|boxstyle_Gu2=border-color:C00; border-width:2px|Cat=Katarina(1584–1638)|Joc=Johann Kasimir xứ Kleeburg1589–1652|Fr3H-G=Friedrich III xứ Holstein-Gottorp(1597–1659)}}

|boxstyle_A01=border-width:0px|Chr=Kristina(1626–1689)|boxstyle_Chr=border-color:C00; border-width:2px|C10=Karl X Gustav(1622–1660)|boxstyle_C10=border-color:C00; border-width:2px|Chm=Christine Magdalena xứ Pfalz-Zweibrücken(1616–1662)|Fre=Friedrich VII xứ Baden-Durlach(1617–1677)|LAD=Władysław IV Waza(1595–1648)Quốc vương Ba Lan, Đại vương công Lietuva|CAS=Jan II Kazimierz Waza(1609-1672)Quốc vương Ba Lan, Đại vương công Lietuva}}

|boxstyle_C11=border-color:C00; border-width:2px|Fmb=Friedrich VII xứ Baden-Durlach(1647–1709)|Joa=Johanna Elisabeth xứ Baden-Durlach(1651–1680)|Jof=Johann Friedrich xứ Brandenburg-Ansbach1654–1686|CA-HG=Christian Albrecht xứ Holstein-Gottorp(1641–1695)}}

|boxstyle_C12=border-color:C00; border-width:2px|Ule=Ulrika Eleonora(1688–1741)|boxstyle_Ule=border-color:C00; border-width:2px|Fr1=Fredrik I(1676–1751)|boxstyle_Fr1=border-color:C00; border-width:2px|Alf=Albertina Friederike xứ Baden-Durlach(1682–1755)|Cha=Christian August xứ Holstein-Gottorp, Thân vương xứ Eutin(1673–1726)|Dor=Dorothea Friederike xứ Brandenburg-Ansbach(1676–1731)|Jor=Johann Reinhard III xứ Hanau-Lichtenberg(1665–1736)}}

|boxstyle_Adf=border-color:C00; border-width:2px}}

|boxstyle_A01=border-width:0px|A02=|boxstyle_A02=border-width:0px}}

|boxstyle_A01=border-width:0px|Gu3=Gustav III(1746–1792)|boxstyle_Gu3=border-color:C00; border-width:2px|C13=Karl XIII(1748–1818)|boxstyle_C13=border-color:C00; border-width:2px|Aug=Augusta Wilhelmine xứ Hessen-Darmstadt(1765–1796)|Max=Maximilian I Joseph của Bayern(1756–1825)}}

|boxstyle_C14=border-color:C00; border-width:2px|Eug=Eugène de Beauharnais(1781–1824)|Ama=Auguste của Bayern(1788–1851)|Gu4=Gustav IV Adolf(1778–1837)|boxstyle_Gu4=border-color:C00; border-width:2px}}

|boxstyle_Os1=border-color:C00; border-width:2px|Sop=Sofia(1801–1865)|Leo=Leopold I xứ Baden(1790–1852)|Guv=Thái tử Gustav(1799–1877)}}

|boxstyle_Os2=border-color:C00; border-width:2px|C15=Karl XV(1826–1872)|boxstyle_C15=border-color:C00; border-width:2px|GuUp=GustafCông tước xứ Uppland(1827–1852)|Frb=Friedrich I xứ Baden(1826–1907)}}

|boxstyle_Gu5=border-color:C00; border-width:2px|CaO=Carl OscarCông tước xứ Södermanland(1852–1854)}}

|boxstyle_Gu6=border-color:C00; border-width:2px}}

|boxstyle_C16=border-color:C00; border-width:2px}}

Xem thêm

Chiến hạm Vasa
Vaasa, Phần Lan
Gia tộc Vasaborg

Tham khảo

Tài liệu







Liên kết ngoài