Radama I

Radama I (phát âm theo tiếng Malagasy là: rädä´mə); còn được gọi là (Radama vĩ đại hay Radama đại vương);(khoảng năm 1793 - 17 tháng 7 năm 1828) là vị vua thứ hai của Nhà Merina xứ Madagascar, cai trị từ năm 1810 đến năm 1828. Ông tiếp nối sự nghiệp của cha mình. Do ông mở cửa giao thương sớm với người Người Anh nên đã được họ cung cấp cho nhiều vũ khí hiện đại mà từ đó, ông đã dễ dàng từng bước thống nhất được hòn đảo.
Ông được nhớ đến như là một người có tầm nhìn xa, trông rộng. Ông ra chính sách hiện đại hóa quốc gia, cũng là đặt ra các chức quan và nội các, phân định lại các vùng lãnh thổ theo phong cách châu âu. Radama I cũng là vị quốc vương đầu tiên của xứ Madagascar được phương Tây công nhận. Quốc vương Radama băng hà ngày 17 tháng 7 năm 1828 khi mới 36 tuổi tại cung điện riêng do lạm dụng rượu. Ngay khi ông qua đời, nội bộ quốc gia bị chia rẽ và sau những biến loạn cung đình, người vợ lớn hơn ông tới tận 14 tuổi trở thành người kế nhiệm.

Ban đầu
Năm sinh của ông vẫn còn là một ẩn số tuy nhiên người ta cũng đoán rằng ông sinh vào khoảng năm 1792 tại Ambohimanga, Madagascar. Ông là con trai trưởng của vua Andrianampoinimerina. Tên khai sinh của ông là Laidama. Vợ ông là bà Ranavalona I. Ông có hai người con trai và một người con nuôi.

Thuở thiếu thời, ông được vua cha gửi đi du học châu Âu, Radama đã được theo chân những lái buôn nô lệ người Pháp trước đó đã mạo hiểm đến vùng cao Madagascar trước khi Radama được sinh ra. Khi còn nhỏ, Radama thường xuyên hỏi chuyện với những người đàn ông buôn nô lệ này về thế giới phương Tây. Khi còn trẻ, ông cao khoảng 5 feet 4 inch (khoảng 1m6) và thân hình mảnh khảnh với bờ vai rộng và vòng eo hẹp.

Bình định vùng Betsileo
Radama từng được cử tham gia cùng cha mình trong một chuyến hành quân trong chiến dịch bình định Betsileo khi còn ở tuổi thiếu niên. Ban đầu họ cố gắng bắt vua Andriamanalina của Betsileo tại thành phố Fandanana phía tây Antsirabe nhưng kết quả lại không thành công. Khi họ trở lại một năm sau đó, phụ vương Andrianampoinimerina chia quân đội của ông thành hai cánh và để Radama làm chỉ huy cánh thứ hai, Andrianampoinimerina đã cho vị vua tương lai cơ hội đầu tiên để chỉ huy một quân đoàn. Ông chỉ huy đi cùng với một nhóm binh sĩ dày dạn trong đó có hai người tên là Tantsaha và Andriandtsoanandria, một trong những cố vấn quân sự đã có nhiều kinh nghiệm chiến trận của cha ông, và đã đàm phán thành công việc đệ trình một số thị trấn ở Betsileo. Radama cuối cùng đã bắt và xử tử Andriamanalina và sau đó, ông cùng với cha ông chiếm tiếp được thị trấn chiến lược Kiririoka.

Trong lúc vua cha Andrianampoinimerina đang hấp hối, ông đã dặn dò người con trai của mình rằng, "Biển là biên giới của cánh đồng lúa của chúng ta" (ý nói, Radama sau khi kế vị phải mở rộng bờ cõi quốc gia cho thông được với biển), Radama đã thề với cha mình rằng ông nhất định sẽ đạt được tham vọng này. Do đó, ông trở thành vị vua thứ hai. Tuy nhiên, theo các tài liệu phương Tây thì quốc vương Radama mới chính là vị vua đầu tiên.

Các vùng đất do phụ vương ông từng chinh phục trước đó sau khi nghe tin về cái chết của Andrianampoinimerina thì liền nổi dậy, tự tách ra độc lập và không còn tuân theo mệnh triều đình trung ương. Do đó, quốc vương Radama ngay sau khi lên ngôi đã phải cử quân đội đi đánh dẹp các vùng vừa mới tự tách ra. Trong triều đại của mình, ông đã khuyến khích học tập từ phương Tây, ông cũng đã ra sắc chỉ chấp nhận đạo Kitô giáo.

Các chiến dịch quân sự của quốc vương Radama đã tiêu tốn đi nhiều sinh mạng của vương quốc. Do đó số lượng phụ nữ với đàn ông trong vương quốc lúc đó khá chênh lệch. Những đối thủ mạnh nhất của nhà vua ở trong vương quốc là những người phụ nữ, thật vậy, nhà vua đã chứng kiến nhiều âm mưu chính trị của những người phụ nữ nhiều quyền lực trong vương quốc: chẳng hạn như vợ ông: nữ hoàng Ranavo. Nhiều nhóm phụ nữ trong dân chúng đã nhiều lần nổi dậy phản đối lại nhà vua vì những ảnh hưởng ngày càng gia tăng của châu Âu vào vương quốc. Đến Năm 1822, một nhóm đông những người phụ nữ đã tổ chức một cuộc nổi loạn khi đức vua Radama của họ đang đi cắt tóc theo kiểu mẫu phương Tây.

Khi quốc vương Radama sang tuổi hai mươi vào khoảng năm 1814, vị vua trẻ đã bắt đầu xem xét nghiêm túc mối quan hệ với vị sứ giả Farquhar của Mauritius, vì quốc vương cho rằng ông ta là một tên gián điệp và ông ta thu thập rất nhiều thông tin bí mật của Madagascar, tuy nhiên lúc đó, Farquhar đã chạy trốn khỏi Madagascar.

Đối nội

Tôn giáo và giáo dục

Hiệp hội Truyền giáo Luân Đôn (LMS) với sự chấp thuận từ Anh và quốc vương Radama I, đã đến Antananarivo vào năm 1820. Họ mở trường đầu tiên vào năm 1820 với ba học sinh và với sự hỗ trợ từ Radama, đến năm 1829 có 23 trường với 2300 học sinh. Các nhà truyền giáo đã dịch kinh thánh sang tiếng Malagasy mà họ đã rút gọn thành một văn bản. Do đó, sự phát triển của giáo dục không chỉ giúp truyền bá Kitô giáo và xóa mù chữ mà còn tạo điều kiện cho sự phát triển của ngôn ngữ và văn học Malagasy như một công cụ hội nhập quốc gia trên đảo. "Ngoài ra, các nhà truyền giáo đã gửi nhiều học viên người Madagascar đến Anh và Mauritius để học hỏi kỹ thuật. Họ cũng giới thiệu nhiều kỹ năng kỹ thuật như mộc, xây dựng, thuộc da, mạ thiếc và dệt cho Madagascar. Một trong những nhà truyền giáo, James Cameron, đã hỗ trợ rất nhiều cho Madagascar trong việc giáo dục và kỹ thuật.

Cái chết và người kế vị
ở Rova Antananarivo, Madagascar, năm 1885.]]
Do lạm dụng rượu quá nhiều nên sức khỏe của quốc vương Radama dần suy yếu. Cuối cùng, quốc vương băng hà ngày 17 tháng 7 năm 1828 tại cung điện riêng của ông ta ở Antananarivo, hưởng thọ 36 tuổi, nguyên nhân cái chết của ông vẫn còn đang gây tranh cãi. Ngay sau khi vị quốc vương trẻ đầy tài năng giá băng, nội bộ quốc gia liền bị chia rẽ. Lễ đăng quang của bà diễn ra vào ngày 12 tháng 6 năm 1829, và bà trở thành vị nữ vương đầu tiên cai trị đảo quốc Madagascar.

Mộ phần và an táng
Quốc vương Radama được chôn cất trong một ngôi mộ đá trong khuôn viên ở cung điện Rova của Antananarivo theo tiêu chuẩn kiến trúc của Madagascar, ngôi mộ của ông được đặt trên đỉnh của một trano masina ("ngôi nhà thiêng liêng") tượng trưng cho hoàng gia. Giống như cha mình, Andrianampoinimerina và những vị vua khác của Merina sẽ giống như ông, được đặt vào một chiếc quan tài bằng bạc, và người ta đồn đại rằng các món trang sức, châu báu, vàng bạc được chôn cất theo nhà vua với một lượng lớn, nhiều hơn bất kỳ ngôi mộ nào khác ở Madagascar. Chúng bao gồm một lamba mena lụa màu đỏ đậm, tranh nhập khẩu của hoàng gia châu Âu, hàng nghìn đồng xu, tám mươi chiếc quần, chiếc áo, kiếm, trang sức, bình vàng, hộp đựng bạc và vv. Bên cạnh mỗi bức tường bên trong trano masina là một tấm gương, giường, một vài chiếc ghế và một cái bàn được đặt hai bình nước bằng sứ và một chai nước và rượu rum được bổ sung hàng năm trong lễ hội fandroana (lễ hội của nhà tắm hoàng gia). Tuy nhiên, hầu hết các bảo vật này đã bị thiêu rụi trong một trận hỏa hoạn lớn vào năm 1995 phá hủy cung điện Rova của Antananarivo và những ngôi mộ nơi đây!

Ngôi vị
Vua của Madagascar:

Tại vị: 1810 - 27 tháng 7 năm 1828

Tiền nhiệm: Andrianampoinimerina.

Kế nhiệm: Ranavalona I.

Huân chương
Danh dự của dân tộc
•Sovereign Grand Master of the Order of the Royal Hawk (1823).
Gia phả

Đọc thêm
•Jean Jacques Dessalines

•Rama I

•João III của Bồ Đào Nha

•Nhà Qajar

Chú thích