Umberto I của Ý

| tiền nhiệm = Vittorio Emanuele II
| kế nhiệm = Vittorio Emanuele III
| nhiếp chính = Agostino DepretisBenedetto CairoliFrancesco CrispiAntonio StarabbaGiovanni GiolittiLuigi PellouxGiuseppe Saracco
| kiểu nhiếp chính = Thủ tướng
| cha = Vittorio Emanuele II của Ý
| mẹ = Adelheid Franziska của Áo
| con cái = Vittorio Emanuele III của Ý
| phối ngẫu = Margherita của Savoy
| hoàng tộc = Nhà Savoy
| chữ ký = UmbertoI.signature.jpg
| sinh = 14 tháng 3 năm 1844
| nơi sinh = Torino, Vương quốc Sardegna
| mất =
| nơi mất = Monza, Vương quốc Ý|
}}

Umberto I (tiếng Ý: Umberto Ranieri Carlo Emanuele Giovanni Maria Ferdinando Eugenio di Savoia; 14 tháng 3 năm 1844 – 29 tháng 7 năm 1900) là Vua của Ý từ ngày 9 tháng 1 năm 1878, cho đến khi bị ám sát năm 1900. Triều đại của ông chứng kiến sự thành lập Đế chế Ý, cũng như sự thành lập Liên minh Tay ba giữa Ý, Đế quốc Đức và Áo-Hung.

Ông là con trai của Victor Emmanuel II và Adelaide của Áo, Umberto tham gia Chiến tranh giành độc lập Ý với tư cách là chỉ huy của Quân đội Hoàng gia Sardegna. Ông lên ngôi vua Ý vào năm 1878 sau khi cha ông qua đời. Là một người theo chủ nghĩa quân phiệt mạnh mẽ, Umberto đã phê chuẩn liên minh với Đức và Áo-Hung, được chính thức hóa vào năm 1882. Ông cũng khuyến khích các nỗ lực thuộc địa của Ý và giám sát việc sáp nhập Eritrea và Somalia vào Đế chế Ý.

Trong nước, Umberto phải đối mặt với tình trạng bất ổn xã hội ngày càng gia tăng và những khó khăn kinh tế nghiêm trọng. Căng thẳng gia tăng do sự phản đối của công chúng đối với các cuộc chiến tranh thuộc địa của Ý, sự lan truyền của các tư tưởng xã hội chủ nghĩa và các cuộc đàn áp quyền tự do dân sự. Ông bị các nhóm cánh tả căm ghét sâu sắc vì chủ nghĩa bảo thủ và sự ủng hộ của ông đối với vụ thảm sát Bava Beccaris ở Milan, trong đó các cuộc biểu tình phản đối giá lương thực tăng cao đã bị quân đội đàn áp đẫm máu. Ông đặc biệt bị những người theo chủ nghĩa vô chính phủ Ý căm ghét, những người đã tìm cách ám sát ông ngay trong năm đầu tiên ông lên nắm quyền.

Năm 1900, hai năm sau vụ thảm sát Bava Beccaris, Umberto bị Gaetano Bresci, một người vô chính phủ người Mỹ gốc Ý, ám sát tại Monza. Người kế vị ông là con trai ông, Victor Emmanuel III. Trước khi bị ám sát, ông cũng là một trong những nhân vật nhận được ghi chú Wahnbriefe của Friedrich Nietzsche. Phong cách kiến trúc Umbertino được đặt theo tên ông.

Tuổi trẻ

, ]]

Umberto là con trai của Victor Emmanuel II và Nữ Đại Công tước Adelaide của Áo, ông sinh ra tại Turin, khi đó là thủ đô của Vương quốc Piedmont-Sardinia, vào ngày 14 tháng 3 năm 1844, sinh nhật lần thứ 24 của cha ông. Việc giáo dục của ông được giao phó cho Massimo Taparelli, Hầu tước d'Azeglio và Pasquale Stanislao Mancini. Việc Umberto phải hôn tay cha mình trước khi được phép nói chuyện với ông (cả công khai lẫn riêng tư) cho đến tận khi cha qua đời đã góp phần đáng kể vào sự căng thẳng giữa hai người. Trong Chiến tranh giành độc lập Ý lần thứ ba (1866), Umberto chỉ huy Sư đoàn XVI trong trận Villafranca sau thất bại của Ý tại trận Custoza. Không có nhiều cô dâu hoàng gia Công giáo đủ điều kiện dễ dàng có sẵn cho Umberto trẻ tuổi.

Ban đầu, Umberto sẽ kết hôn với Nữ đại công tước Mathilde của Áo, một hậu duệ thuộc nhánh Teschen của hoàng gia Áo; tuy nhiên, bà qua đời do tai nạn ở tuổi 18. Ngày 21 tháng 4 năm 1868, Umberto kết hôn với người em họ đời đầu của mình là Margherita Teresa Giovanna, Thân vương nữ xứ Savoy. Umberto có nhiều tình nhân bên cạnh, và người tình yêu thích của ông là Eugenia, vợ của Công tước Litta Visconti-Arese, sống với ông tại triều đình với tư cách là vợ chung. Ông buộc Vương hậu Margherita phải chấp nhận Eugenia làm thị nữ.

Năm 1876, khi Ngoại trưởng Anh, Lãnh chúa xứ Salisbury, đến thăm Rome, ông đã báo cáo với London rằng Vua Victor Emmanuel II và Vương thái tử Umberto đang "có mâu thuẫn với nhau". Sau khi lên ngôi, Umberto đã sa thải tất cả bạn bè của cha mình khỏi triều đình, bán bộ sưu tập ngựa đua của cựu vương (lên tới 1.000 con) và cắt giảm chi tiêu xa hoa để trả nợ cho Victor Emmanuel II. Sau khi gặp ông, Nữ hoàng Victoria mô tả Umberto có "cách nói chuyện cộc cằn, cộc lốc" của cha mình, nhưng không có "lời nói và phong thái thô lỗ" của ông.

Chính sách đối ngoại

Về chính sách đối ngoại, Umberto I đã phê chuẩn Liên minh Tay ba với Áo-Hung và Đế quốc Đức, nhiều lần đến thăm Viên và Berlin. Tuy nhiên, nhiều người Ý lại có thái độ thù địch với một liên minh với những kẻ thù cũ là Áo, những kẻ vẫn đang chiếm đóng các khu vực mà Ý tuyên bố chủ quyền. Liên minh này sau đó được gia hạn với việc bổ sung các hiệp ước thương mại. Trong một chuyến thăm, Hoàng đế Wilhelm II của Đức đã nói với ông rằng ông nên củng cố Regio Esercito đến mức có thể bãi bỏ quốc hội và cai trị Ý như một nhà độc tài. Cả Mafia và Camorra đều hoạt động như "các quốc gia song song" mà sự tồn tại và quyền lực của chúng được các chính phủ kế tiếp ở Rome dung túng vì cả Mafia và Camorra đều tham gia vào gian lận bầu cử và đe dọa cử tri hiệu quả đến mức các trùm Mafia và Camorra quyết định ai thắng cử. Vì không thể thắng cử ở Mezzogiorno nếu không có sự hỗ trợ của tội phạm có tổ chức, các chính trị gia đã thỏa thuận với các trùm Camorra và Mafia để đổi lấy phiếu bầu bằng cách dung túng các hoạt động tội phạm của chúng. Các đại biểu từ Mezzogiorno luôn bỏ phiếu chống lại việc mở thêm trường học cho Mezzogiorno, do đó duy trì tình trạng lạc hậu và nghèo đói ở miền Nam vì cả Mafia và Camorra đều phản đối bất kỳ hình thức cải cách xã hội nào có thể đe dọa quyền lực của họ. Umberto, một người ủng hộ chủ nghĩa quân phiệt hung hăng, đã từng nói rằng việc chấp nhận cắt giảm ngân sách quân sự sẽ là "một vụ bê bối trắng trợn và chúng ta cũng có thể từ bỏ chính trị hoàn toàn". Ít nhất một phần lý do tại sao Umberto phản đối việc cắt giảm ngân sách quân sự là vì ông đã đích thân hứa với Hoàng đế Wilhelm II rằng Ý sẽ gửi năm quân đoàn đến Đức trong trường hợp xảy ra chiến tranh với Pháp, một lời hứa mà nhà vua không thấy phù hợp để chia sẻ với các thủ tướng của mình. Tháng 12 năm 1893, Umberto bổ nhiệm Crispi làm thủ tướng mặc dù "danh tiếng bị hủy hoại" do dính líu đến vụ bê bối Ngân hàng Romana cùng với nhiều vụ bê bối khác mà chính nhà vua gọi là "bẩn thỉu". Vì Crispi đang nợ nần chồng chất, nhà vua đã bí mật đồng ý trả nợ để đổi lấy Crispi theo lời khuyên của nhà vua. Umberto I bị nghi ngờ là tham vọng xây dựng một đế chế rộng lớn ở Đông Bắc Phi, một sự nghi ngờ phần nào làm giảm uy tín của ông sau Trận Adwa thảm khốc ở Ethiopia vào ngày 1 tháng 3 năm 1896.

Mặc dù thất bại ở Adwa, Umberto vẫn ấp ủ tham vọng đế quốc đối với Ethiopia, ông nói rằng: "Ta là cái mà họ gọi là kẻ hiếu chiến và mong muốn cá nhân của ta là đánh trả Menelik II và báo thù cho thất bại của chúng ta." Năm 1897, thủ tướng Antonio Starabba, Hầu tước xứ Rudinì đã cố gắng bán Eritrea cho Bỉ với lý do Eritrea quá đắt đỏ để giữ lại, nhưng đã bị nhà vua bác bỏ, người khăng khăng rằng Eritrea phải thuộc về Ý. Rudinì đã cố gắng cắt giảm chi tiêu quân sự, trích dẫn một nghiên cứu cho thấy kể từ năm 1861, chi tiêu quân sự chiếm hơn một nửa ngân sách hàng năm, nhưng một lần nữa bị nhà vua chặn lại. Thủ tướng Luigi Pelloux và các bộ trưởng nội các đồng nghiệp của ông tuyên bố rằng Canevaro đã hành động mà không thông báo cho họ, và người ta tin rằng nhà vua là người đã ra lệnh cho Canevaro mua một nhượng địa ở Trung Quốc. Vua Umberto đã gửi điện mừng Bava Beccaris về việc lập lại trật tự và sau đó trao tặng ông Huân chương Quân sự Savoia, cấp bậc Đại quan, khiến phần lớn dư luận phẫn nộ.

Ám sát

Tối ngày 29 tháng 7 năm 1900, Vua Umberto I bị Gaetano Bresci, một kẻ vô chính phủ người Mỹ gốc Ý, bắn chết khi đang trên đường trở về từ một cuộc diễu binh ở Monza. Bresci đã bắn bốn phát đạn trúng ngực, cổ và đùi trái của nhà vua; ông bị bắt ngay sau vụ tấn công. Umberto I được an táng vào ngày 9 tháng 8 năm 1900 tại Điện Pantheon ở Rome, bên cạnh cha mình là Victor Emmanuel II. Bresci đã đứng dọc theo con đường ra khỏi sân vận động để có cơ hội trốn thoát; đám đông phấn khích đã kéo anh ta đến cách xe của nhà vua ba mét và chặn đường anh ta ra ngoài. Trong khi ở giữa đám đông, Bresci rút súng lục và bắn Umberto ba hoặc bốn phát. Khi nhà vua hấp hối, đám đông giận dữ vật Bresci xuống đất và một cảnh sát trưởng Carabinieri đã can thiệp trước khi Bresci có thể bị Linsơ. Anh ta chấp nhận bắt giữ mà không kháng cự, tuyên bố: "Tôi không giết Umberto. Tôi đã giết nhà vua. Tôi đã giết một nguyên tắc." Vào ngày 22 tháng 5 năm 1901, Bresci được tìm thấy treo cổ trong phòng giam của mình. Sự trả thù đã được khắc vào tường. Với phòng giam bị giám sát liên tục, Bresci dường như đã tự treo cổ trong khi một trong những người lính canh của anh ta đang ngủ và người kia đang sử dụng nhà vệ sinh.

Thông tin đặc biệt
Bresci bị xét xử vào ngày 29 tháng 8 và bị kết án tù chung thân ngay trong ngày, vì án tử hình chỉ có hiệu lực đối với một số tội danh quân sự nhất định, bị trừng phạt theo Bộ luật Hình sự Quân sự về Chiến tranh. Bresci đã tự sát vào ngày 22 tháng 5 năm 1901 trong hoàn cảnh rất đáng ngờ (treo cổ trong phòng giam), mặc dù có thông tin cho rằng ông đã bị lính canh đánh đập. Vào ngày 29 tháng 7 năm 1901, một năm sau vụ ám sát, lễ tưởng niệm Umberto I đã được long trọng tổ chức tại Monza với nhiều sự kiện lớn: một cuộc hành hương, với nhiều vòng hoa, bài phát biểu, thánh lễ, buổi hòa nhạc và việc đọc bài thơ ca ngợi XXIX Luglio của Adolfo Resplendino bởi Paola Pezzaglia khi đó mới 14 tuổi. Địa điểm xảy ra vụ tấn công, tại Monza, được đánh dấu bằng nhà nguyện chuộc tội để tưởng nhớ vị vua bị sát hại, được xây dựng vào năm 1910 theo thiết kế của kiến trúc sư Giuseppe Sacconi theo lệnh của con trai Umberto, Vittorio Emanuele III. Grand Master, 9 January 1878
Grand Cross of Saints Maurice and Lazarus, 30 January 1859; Grand Master, 9 January 1878
Gold Medal of Military Valour, 1866
Grand Master of the Military Order of Savoy
Grand Master of the Order of the Crown of Italy
Grand Master of the Civil Order of Savoy
Commemorative Medal of Campaigns of Independence Wars
Commemorative Medal of the Unity of Italy

Nước ngoài
]]
Áo-Hung:
Hiệp sĩ Lông cừu vàng, 1869
Thập tự lớn của Huân chương Hoàng gia Thánh Stephen, 1875
:
Knight of the House Order of Fidelity, 1864
Grand Cross of the Zähringer Lion, November 1865
: Grand Cordon of the Order of Leopold (military), 17 May 1868
: Knight of the Elephant, 19 August 1863
Ernestine duchies: Grand Cross of the Saxe-Ernestine House Order, 1869
French Empire: Grand Cross of the Legion of Honour, January 1859
: Grand Cross of the Order of Kamehameha I, 1878
: Grand Cordon of the Order of the Chrysanthemum, 7 May 1880
Mexican Empire: Grand Cross of the Mexican Eagle, October 1866
Knight of the Black Eagle, with Collar, 29 March 1897
Grand Cross of the Red Eagle, 29 March 1897
:
Knight of St. Andrew
: Knight of the Rue Crown, 1872
Siam: Knight of the Order of the Royal House of Chakri, 15 July 1891
:
Grand Cross of the Order of Charles III, 22 August 1871
Grand Cross of the Military Order of St. Ferdinand
Sweden-Norway: Knight of the Seraphim, with Collar, 14 March 1862
: Stranger Knight Companion of the Garter, 16 March 1878
: Grand Cross of the Württemberg Crown, 1878
}}

Huy hiệu

Greater CoA of the King of Italy (1861-1890).png|Huy hiệu Vua của Ý(1861–1890)
Lesser CoA of the King of Italy (1861-1890).png|Huy hiệu nhỏ hơn của Vua Ý(1861–1890)
Great coat of arms of the king of italy (1890-1946).svg|Huy hiệu lớn hơn của Vua Ý(1890–1946)
Middle Coat of Arms of the King of Italy (1890-1946).svg|Huy hiệu ở giữa của Vua Ý (1890–1946)
Middle CoA of the King and Kingdom of Italy (1890).svg|Huy hiệu ở giữa của Vua Ý – biến thể (1890–1946)
Lesser CoA of the King and Kingdom of Italy (1890).svg|Huy hiệu nhỏ hơn của Vua Ý(1890–1946)
CoA Umberto I e Vittorio Emanuele III Cavalieri dell'Ordine della Giarrettiera.png|Huy hiệu của Hiệp sĩ Huân chương Garter cao quý nhất
Coat of Arms of Umberto I of Italy (Order of the Golden Fleece).svg|Huy hiệu hiệp sĩ nhánh Áo (Habsburg) của Huân chương Lông cừu vàng

Chú thích

Liên kết ngoài
External link: Genealogy of recent members of the House of Savoy