Khiết Đan quốc chí

|s=|p=Qìdān Guó Zhì|w=Ch'i-tan kuo chih}}
Khiết Đan quốc chí là cuốn sách ghi chép lịch sử nhà Liêu và người Khiết Đan do Diệp Long Lễ thời Nam Tống soạn.

Tổng quan
Tác phẩm gồm 27 quyển, chứa đựng thông tin lịch sử về người Khiết Đan từ trước khi nhà Liêu được thành lập, mặc dù phần nội dung này chứa đầy các yếu tố mê tín dị đoan. Cuốn sách chủ yếu dựa vào các nguồn sử liệu từ thời Bắc Tống, vì vậy nó có sự khác biệt so với bộ Liêu sử, vốn chủ yếu dựa trên chính sử từ nhà Liêu. Tương truyền sách này do Diệp Long Lễ thời Nam Tống biên soạn, có khả năng được ấn hành trong khoảng những năm 1265–1274 dưới thời Tống Độ Tông, mặc dù phần lời tựa lại tuyên bố rằng sách đã được dâng lên hoàng đế vào năm 1180. Trên thực tế, mãi đến năm 1247, Diệp Long Lễ mới thi đỗ khoa cử.

Nội dung
Nội dung 27 quyển của bộ sách bao gồm: 12 quyển Đế kỷ, 7 quyển Liệt truyện, 1 quyển về các văn kiện giao thiệp giữa Hậu Tấn, Liêu và Bắc Tống, 1 quyển về lễ vật cống nạp của các nước, 1 quyển Địa lý, 1 quyển về Phong tục và các chế độ, 2 quyển về Hành trình lục (ghi chép lộ trình) và Sứ bắc ký (ghi chép khi đi sứ phương Bắc), 1 quyển Chư phiên tạp ký và 1 quyển Tuế thời tạp ký. Đây là tác phẩm duy nhất ngoài bộ Liêu sử ghi chép về lịch sử Khiết Đan, trong đó có tuyển chọn các nội dung về thế phả và bản đồ của người Khiết Đan. Do sử liệu khan hiếm, một số phần trong Liêu sử như "Thiên Tộ Đế bản kỷ" cũng được trích lục từ cuốn sách này.

Khảo chứng
Khiết Đan quốc ở đây chính là nhà Liêu. Khiết Đan quốc chí lộ rõ những dấu vết của việc sao chép từ nhiều sách khác nhau. Ví dụ, trong quyển 19 phần "Đại Thực Lâm Nha truyện" có chép: "Đại Thực tiến sâu vào vùng sa mạc, lập con của Thiên Tộ Đế là Lương Vương làm vua rồi làm tể tướng... Nhà Liêu có hàng chục vạn ngựa chiến chăn thả ngoài bãi cát, quân Nữ Chân vì đường xa nên chưa chiếm được, đều về tay Đại Thực. Nay Lương Vương và Đại Thực đều đã mất, tàn dư vẫn còn cư ngụ ở đất đó." Đoạn văn này sao chép hoàn toàn từ quyển thượng của bộ Tùng mạc kỷ văn do Hồng Hạo viết, nhưng tác giả lại không sửa lại câu "Nay Lương Vương và Đại Thực đều đã mất..." để phản ánh đúng thực tế khách quan tại thời điểm biên soạn.

Phần "Tiến thư biểu" ở đầu cuốn Khiết Đan quốc chí có ghi: "Tháng 3 năm Thuần Hi thứ 7, Thần là Bí thư thừa Diệp Long Lễ dâng biểu". Năm Thuần Hi thứ 7 (1180) cách năm Diệp Long Lễ đỗ Tiến sĩ (1247) tới 67 năm; Diệp Long Lễ tuyệt đối không thể hoàn thành sách này vào 67 năm trước khi thi đỗ. Thêm vào đó, quá trình biên soạn sách này quá cẩu thả, những vấn đề này khiến cho tính chân thực của Khiết Đan quốc chí luôn là chủ đề gây tranh cãi. Do trong sách tồn tại lượng lớn các sai sót như xuyên tạc sử liệu, hiểu sai nguyên văn và nội dung trước sau mâu thuẫn, qua khảo chứng, giới nghiên cứu cho rằng đây có thể là tác phẩm do các hiệu sách thời Nguyên mượn danh Diệp Long Lễ viết ra. Tuy nhiên, vì sách đã tập hợp được một số sử liệu Khiết Đan còn sót lại thời bấy giờ, nên nó vẫn có giá trị nghiên cứu lịch sử nhất định, giúp bổ sung cho những thiếu sót của Liêu sử.

Ngoài ra, theo khảo chứng của giới học thuật, Đại Kim quốc chí có khả năng cũng được viết bởi cùng một tác giả với bộ sách này, nhưng cách ghi chép còn hỗn loạn hơn.

Tham khảo

Liên kết ngoài