Ovalipes catharus

| synonyms_ref = }} hoặc , là một loài cua thuộc họ Ovalipidae. Loài này được tìm thấy ở vùng nước nông, đáy cát xung quanh bờ biển New Zealand, quần đảo Chatham và hiếm khi thấy ở miền nam nước Úc. Mai có hai đốm mắt lớn màu hạt dẻ ở phía sau, hai đốm mắt nhỏ hơn gần phía trước mai và các rãnh cổ}} tạo thành một vết lõm hình con bướm gần tâm của mai cua. Nhìn tổng quan, mai có màu xám cát với các điểm nhấn màu đỏ cam và rải rác những đốm nhỏ màu nâu. Bụng của cua có màu trắng, chân sau của nó dẹt và có màu tím, có chức năng như mái chèo bơi. Kích thước bụng ở con đực và con cái non phát triển dần theo tỷ lệ thuận với chiều rộng mai cua, nhưng sau khi chiều rộng mai cua đạt , bụng của con cái biểu hiện tương quan sinh trưởng dương. nhưng nhận định này có thể là sai lầm, sự thay đổi này tương ứng với giai đoạn bán trưởng thành với biểu hiện phát triển tương đối gia tăng các đặc điểm sinh dục thứ cấp, chứ không phải là sự trưởng thành về mặt sinh dục.}} Chiều dài mai cua tương đối giảm dần so với chiều rộng khi cua lớn lên. Trung bình, mai cua rộng hơn chiều dài khoảng 1,35 lần.

O. catharus có thời gian phát triển con non dài hơn so với các loài giáp xác mười chân khác – khoảng hai tháng với tám giai đoạn ấu trùng giáp xác. Nó sống dọc theo các vùng đáy cát ven biển, thường ở độ sâu < trong các cửa sông và khu vực cận bờ biển, nó di chuyển vào khu vực gian triều vào buổi tối hoặc ban đêm để kiếm ăn. Loài này thường chôn mình trong trầm tích suốt cả ngày. Mặc dù nó thường trụ ở các vùng nước nông, nhưng có thể tìm thấy ở độ sâu lên đến , và ấu trùng cua non có thể được tìm thấy ở độ sâu lên đến ít nhất . Cua con thường được thấy ở vũng biển kín sau khi chúng di cư vào bờ trong thời kỳ sinh trưởng ấu trùng. Con đực và con cái tập hợp lại ở các vịnh kín gió trong mùa sinh sản mùa đông và mùa xuân. Sau đó, con đực di chuyển ra các bãi biển rộng và lớn vào mùa xuân, trong khi con cái di chuyển đến các khu vực không xác định - được cho là khu vực sinh sản có mực nước sâu hơn để ấp trứng. Thông tin từ các nguồn không chính thức cho thấy số lượng cá thể O. catharus gia tăng đáng kể kể từ những năm 1970.

Chế độ ăn uống và hành vi kiếm ăn
chiếm một phần đáng kể trong chế độ ăn của O. catharus.]]
Chế độ ăn của O. catharus chủ yếu bao gồm động vật thân mềm (đặc biệt là chi Paphies), động vật giáp xác, cá, giun lông và tảo. Những cá thể O. catharus lớn thường ăn ít hơn, chủ yếu chúng ăn tảo cũng như các động vật lớn hơn như giáp xác mười chân và cá xương, trong khi những con cua nhỏ hơn thường xuyên săn mồi những động vật giáp xác nhỏ và mềm hơn như động vật giáp xác mềm, chân đều, mysida và tôm dấu phẩy. Nó cũng thường xuyên ăn thịt đồng loại nhỏ hơn và những con vừa mới lột xác. Các cá thể O. catharus khác thường chiếm ít nhất vài phần trăm chế độ ăn của O. catharus, và ở một số địa điểm như Plimmerton và Paremata, tỉ lệ này lên đến hơn 25%. Nó có xu hướng ăn nhiều hơn vào mùa hè so với mùa đông. Vẫn chưa rõ sự khác biệt về chế độ ăn giữa con đực và con cái.

Chân sau phẳng và hình dạng cơ thể thuôn gọn của cua tạo điều kiện để chúng bơi với tốc độ và bắt mồi nhanh chóng. Nó cũng có các càng mảnh và thon, rất phù hợp để giữ và xé thịt các động vật thân mềm nhỏ, các động vật thân mềm mà nó ăn thường có chiều dài dưới . Càng cua có sự khác biệt về chức năng, thể hiện qua hai hình dạng khác nhau của hai càng: càng bên trái được sử dụng để cắt trong khi càng bên phải được sử dụng để nghiền. Các chi mái chèo cho phép cua giữ thăng bằng và giúp ổn định trên đôi chân bò thứ ba của nó khi đào các con nghêu ra khỏi cát.

Con mồi và các tương tác khác

Các loài là con mồi của O. catharus bao gồm cá nhám gai (Squalus acanthias), cá tráp biển bạc (Pagrus auratus), cá nhám trơn cửa sông (Mustelus lenticulatus), cá mú hāpuku (Polyprion oxygeneios), cá heo Hector, Thalassarche bulleri, và loài cua xâm lấn Charybdis japonica. Những con cua non dễ bị đồng loại ăn thịt, và tất cả O. catharus đều dễ bị như vậy trong quá trình lột xác. Ngành đánh bắt thủy sản thương mại cũng đánh bắt O. catharus. Để thoát khỏi bị săn mồi, O. catharus đào các hang cát tạm thời trong cát mềm bằng cách sử dụng các chi mái chèo của nó, nó mất trung bình chỉ vài giây để hoàn toàn vùi lấp cơ thể bằng cách làm tơi cát và vùi thân mình của nó vào trong nền cát. Nó nằm yên ở vị trí dưới nền của mặt cát khoảng , đôi khi để đôi mắt của nó nhô lên.

Các nhà sinh thái học đã bày tỏ lo ngại rằng Charybdis japonica xâm lấn đang mở rộng phạm vi ở New Zealand, chúng có thể cạnh tranh với O. catharus nhờ vào kích thước và chế độ ăn tương đồng, một phần chúng đồng phân bố về môi trường sống, tính hung dữ cao, khả năng vượt trội O. catharus trong cuộc cạnh tranh một-một về thức ăn, và do ảnh hưởng bởi biến đổi khí hậu toàn cầu mà chúng trở nên có khả năng chịu nhiệt tốt hơn. O. catharus dường như ít bị ảnh hưởng bởi các loài ký sinh phổ biến có mặt là C. japonica; nó cũng không có dấu hiệu bị ký sinh bởi giun đốt Serpulidae, giun tròn hoặc hà. Phần lớn O. catharus}} thì lại là vật chủ của loài ctenosome bryozoan Triticella capsularis hình thành lớp lông dày tới gần ở mặt dưới cua sau lần lột xác cuối cùng. Chúng chỉ được tìm thấy trên O. catharus, và được cho là một sinh vật cộng sinh bắt buộc của O. catharus.

Giao phối và sinh sản

Ovalipes catharus trải qua quá trình lột xác dậy thì khi mai cua đạt chiều rộng khoảng và đạt được độ trưởng thành sinh dục trong năm đầu đời sống ở vùng đáy nước. Nhiệt độ ấm hơn khiến cho mùa sinh sản kéo dài hơn, thúc đẩy sự phát triển và dẫn đến quá trình trưởng thành sinh dục diễn ra sớm hơn, từ đó làm thay đổi thời gian giao phối giữa các quần thể. Cua đực và cua cái bắt đầu tụ tập ở các vịnh nông có nơi trú ẩn vào mùa đông để giao phối, còn quá trình sinh sản thì diễn ra từ tháng 5 đến tháng 11, cũng là thời điểm cua cái vừa lột xác. Để đối phó với sự cạnh tranh từ những con cua đực khác sinh sống ở gần cua cái đang giao phối, cua đực trở nên hung dữ và sử dụng âm thanh để giao tiếp. Tuy nhiên, vẫn chưa rõ các âm thanh này được gửi đến cua cái, cua đực cạnh tranh hay cả hai. Cua đực phát ra hai âm thanh xen kẽ: âm thanh "zip" tần số thấp-tầm trung có nhiều nhịp được tạo ra khi cua cọ xát mặt dưới của càng vào một khớp giống như miếng gảy đàn ở cặp chân bò đầu tiên; và một loạt tiếng rung siêu trầm với cơ chế hiện vẫn chưa rõ và vẫn còn là ẩn số. Âm thanh "zip" kèm theo màn trình diễn, trong đó cua "di chuyển về phía trước và lắc cả hai chi mái chèo theo chuyển động xoắn", có thể là một hành vi tán tỉnh.

Một con O. catharus đực chỉ có thể giao phối với một con O. catharus cái có cơ thể mềm trong khoảng bốn ngày sau khi nó lột xác,}} vì vậy nó giữ một con cái trước lúc lột xác dưới cơ thể của mình trong tối đa 10 ngày trước khi giao phối. Một con cua đực đang đói thường sẽ tránh việc ăn thịt bạn tình của nó; thay vào đó, nó có xu hướng bảo vệ con cái trong suốt quá trình giao phối, kéo dài từ 12 đến 36 giờ và thậm chí lên đến bốn ngày. Sau khi giao phối và tách ra, cua đực có thể tiếp tục nhận diện bạn tình của nó để tránh ăn thịt đồng loại trong khi cơ thể của con cái vẫn còn mềm, nhưng đôi khi việc ăn thịt vẫn xảy ra. Việc con đực bảo vệ con cái đang trong tình trạng dễ bị thương tổn do lột xác được giả thuyết là lý do khiến một số địa điểm có tỷ lệ giới tính lệch về phía cua cái.

Cua cái được cua đực thả ra sau khi giao phối và di chuyển đến khu vực đẻ trứng, có thể là vùng nước sâu hơn. Không rõ có bao nhiêu lô trứng có thể được thụ tinh từ một lần thụ tinh, nhưng theo quan sát cua cái mang lên tới bốn hoặc năm lô trứng mà không cần giao phối lại. Số lượng trứng trong mỗi lô có tương quan mạnh mẽ với chiều rộng mai cua và khối lượng cơ thể, những con cua lớn và nặng hơn sinh sản nhiều hơn. Trong một lô trứng, cua cái được tìm thấy đã sinh sản từ ít nhất 80.000 đến nhiều nhất 850.000 trứng, và một con cua lớn có chiều rộng mai cua khoảng thường sinh sản khoảng 500.000 trứng. Tuy nhiên, một tỷ lệ lớn số trứng thất thoát do bệnh tật, hư hỏng hoặc bị loài khác ăn mất. Điều này tương tự với các loài cua khác. Ấu trùng phát triển đồng bộ và thường được cua mẹ của chúng đẻ ra môi trường vào ban đêm. Trứng được phát ra với số lượng lớn thông qua việc vẫy mạnh của cơ thể cua cái, điều này làm va đập các vỏ trứng và khiến chúng bị nứt ra. Khi đẻ, cua cái duỗi chân để định vị cơ thể nó cao nhất có thể so với đáy biển. Sau đó, nó nghiêng cơ thể lên một chút và bắt đầu uốn cong bụng để phát ra những đám ấu trùng lớn. Cua cái thường đẻ tất cả ấu trùng trong một lần, nhưng ở một số địa điểm, chúng sẽ đẻ ấu trùng theo nhiều lô trứng. Mùa sinh sản thường diễn ra từ tháng 9 đến tháng 3. Tổng cộng, một con O. catharus cái có thể sinh sản lên đến khoảng 10 lô trong suốt cuộc đời trong bốn mùa sinh sản.

Mối quan hệ với con người
Ovalipes catharus nổi tiếng là một loài cua hung dữ ở các bãi biển khi thường xuyên kẹp những người tắm biển ở New Zealand, O. catharus là nguồn thực phẩm truyền thống, nhưng các nhà nghiên cứu trong thời kỳ tiền thuộc địa không ghi lại nhiều về các tập tục thu hoạch.}} Sản lượng Ovalipes catharus nói chung đã tăng lên cho đến cuối những năm 1990, đạt đỉnh ở mức 519 tấn (1.144.000 lb) trong các năm 1998–1999, sau đó chúng bắt đầu giảm dần trong hai thập kỷ tiếp theo, và đạt trung bình 16,6 tấn (37.000 lb) hàng năm trong khoảng thời gian 5 năm từ năm 2017 đến năm 2022. Trong khi phần lớn sản lượng đánh bắt trong những năm 1990 và 2000 đến từ bờ biển phía đông của Đảo Bắc và bờ biển phía tây của Đảo Nam, điều này đã giảm mạnh trong những năm 2010, và sản lượng đánh bắt trong những năm 2020 đến nay chủ yếu đến từ bờ biển phía đông của Đảo Nam. Nguyên nhân sản lượng đánh bắt giảm sút chưa được biết rõ.

Ghi chú

Chú thích

Tham khảo
































}}



Liên kết ngoài