Truyện kể Genji

Truyện kể Genji , là một trường thiên tiểu thuyết của nữ sĩ cung đình Nhật Bản có biệt danh là Murasaki Shikibu sống dưới trướng của thứ phi Akiko trong cung Fujitsubo, triều đại Thiên hoàng Nhất Điều (986-1011), không rõ tên thật của bà là gì. Truyện được sáng tác vào khoảng những năm 1010 thời đại Heian bằng chữ viết kana, theo thể loại monogatari (truyện) cổ điển đã có lịch sử phát triển từ 200 năm trước đó của Nhật Bản. Xoay quanh hình tượng nhân vật hoàng tử Genji trong phần chính và Kaoru, người con trai trên danh nghĩa của Genji trong phần thập thiếp cùng mối quan hệ của họ với những người phụ nữ, tác phẩm gồm 54 chương, thuộc một trong những truyện rất lớn về dung lượng, rất phức tạp về nội dung và rất quyến rũ về mặt hình thức trong lịch sử văn học thế giới. Trở thành một hiện tượng có một không hai đối với văn học nhân loại vào thời kỳ trung cổ tiền Phục Hưng: về mặt lịch sử truyện được đánh giá là tiểu thuyết theo nghĩa hiện đại đầu tiên của nhân loại, sớm hơn rất nhiều so với sự ra đời của tiểu thuyết ở châu Âu với tác phẩm Đôn Kihôtê của Miguel de Cervantes vào thế kỷ 16. Thời đại Heian chứng kiến sự thành công vang dội của các nhà văn, nhà thơ nữ, phần lớn trong họ thuộc tầng lớp thượng lưu và trung lưu cung đình. Sáng tác của họ thường là những ghi chép lại cuộc sống, kinh nghiệm của mình và nhất là những trải nghiệm trong chốn phồn hoa nơi đô hội. Dưới ngòi bút của nữ giới, sự nở rộ của các thể loại văn học quan trọng như nhật ký (nikki), tùy bút (zuihitsu) và tiểu thuyết (monogatari), tạo ra một nền văn học Heian trữ tình ngọt ngào nữ tính.

Tác giả và tác phẩm
Vào triều đại Thiên hoàng Nhất Điều (986-1011) cuối thời Heian, tiểu thuyết và tùy bút đạt đỉnh cao. Nếu dưới trướng của hoàng hậu Fujiwara no Teishi (976-1000) đương thời có Sei Shonagon với Sách gối đầu được coi là tùy bút đầu tiên của Nhật Bản, là tiểu thuyết tả thực, tiểu thuyết tâm lý, tiểu thuyết trữ tình theo nghĩa hiện đại đầu tiên của nhân loại ra đời trước Đôn Kihôtê của Tây Ban Nha 6 thế kỷ và Hồng Lâu Mộng của Trung Quốc tới 8 thế kỷ.
do Tosa Mitsuoki thủ bút]]
Mặc dù Truyện kể Genji bản cổ ra đời khoảng năm 1008-1010 đã mất và bản còn biết ngày nay có niên đại thuộc thời Kamakura (200 năm sau khi tác phẩm ra đời), những nghiên cứu mới nhất từ giới học giả Nhật Bản vẫn cho thấy Truyện kể Genji là công trình của một người duy nhất, Murasaki Shikibu, với sự thêm thắt ở hai thế kỷ tiếp theo, tuy chúng không đủ tầm cỡ để làm thay đổi bản gốc. Ít ra cũng có chương 44, "Dòng sông trúc", được nhiều người cho là của một người khác viết, và hai chương ngắn ngủi trước đó cũng đáng ngờ. Đi xa hơn trong phán đoán, một số học giả còn cho rằng phần "Uji thập thiếp", 10 chương cuối Truyện kể Genji, rất có thể do một người khác viết và gán quyền tác giả cho con gái bà, Daini no Sammi, tuy rằng nhiều học giả khác chống lại sự gán ghép đó với quan điểm rằng khó mà hình dung nổi có một tài năng thứ hai không được chuẩn bị đầy đủ mà lại kế tục một cách xuất sắc như thế những gì mà Murasaki Shikibu đã triển khai.
|- valign=top
| style="text-align:center;"| 1
| 桐壺
| Kiritsubo
| Đồng Hồ
| Paulownia Pavilion
| Triều đình Paulownia
|- style="vertical-align:top; background:f5f5f5;"
| style="text-align:center;"| 2
| 帚木
| Hahakigi
| Trửu Mộc
| Broom Tree
| Cây đậu chổi
|- valign=top
| style="text-align:center;"| 3
| 空蝉
| Utsusemi
| Không Thiền
| Cicada Shell
| Lốt ve
|- style="vertical-align:top; background:f5f5f5;"
| style="text-align:center;"| 4
| 夕顔
| Yūgao
| Tịch Nhan
| Twilight Beauty
| Cây hoa phấn
|- valign=top
| style="text-align:center;"| 5
| 若紫
| Wakamurasaki hoặc Waka
| Nhược Tử
| Young Murasaki
| Hoa cỏ ngọc
|- style="vertical-align:top; background:f5f5f5;"
| style="text-align:center;"| 6
| 末摘花
| Suetsumuhana
| Mạt Trích Hoa
| Safflower
| Hoa rum
|- valign=top
| style="text-align:center;"| 7
| 紅葉賀
| Momiji no Ga
| Hồng Diệp hạ
| Beneath the Autumn Leaves
| Cuộc du ngoạn mùa thu
|- style="vertical-align:top; background:f5f5f5;"
| style="text-align:center;"| 8
| 花宴
| Hana no En
| Hoa yến
| Under the Cherry Blossoms
| Hội mừng hoa anh đào
|- valign=top
| style="text-align:center;"| 9
| 葵
| Aoi
| Quỳ
| Heart-to-Heart
| Cây cam quý
|- style="vertical-align:top; background:f5f5f5;"
| style="text-align:center;"| 10
| 榊
| Sakaki
| Thần
| Green Branch
| Cây linh thiêng
|- valign=top
| style="text-align:center;"| 11
| 花散里
| Hana Chiru Sato
| Hoa Tản Lý
| Falling Flowers
| Hoa cam
|- style="vertical-align:top; background:f5f5f5;"
| style="text-align:center;"| 12
| 須磨
| Suma
| Tu Ma
| Suma
| Suma
|- valign=top
| style="text-align:center;"| 13
|明石
| Akashi
| Minh Thạch
| Akashi
| Akashi
|- style="vertical-align:top; background:f5f5f5;"
| style="text-align:center;"| 14
| 澪標
| Miotsukushi
| Linh Phiêu
| Pilgrimage to Sumiyoshi
| Phao trên eo biển
|- valign=top
| style="text-align:center;"| 15
| 蓬生
| Yomogiu
| Bồng sinh
| Waste of Weeds
| Mảnh ngải tây
|- style="vertical-align:top; background:f5f5f5;"
| style="text-align:center;"| 16
| 関屋
| Sekiya
| Quan ốc
| At The Pass
| Cái chòi canh
|- valign=top
| style="text-align:center;"| 17
| 絵合
| E Awase
| Hội hiệp
| Picture Contest
| Thi tranh
|- style="vertical-align:top; background:f5f5f5;"
| style="text-align:center;"| 18
| 松風
| Matsukaze
| Tùng phong
| Wind in the Pines
| Rặng thông gió thổi
|- valign=top
| style="text-align:center;"| 19
| 薄雲
| Usugumo
| Bạc vân
| Wisps of Cloud
| Đám mây trôi
|- style="vertical-align:top; background:f5f5f5;"
| style="text-align:center;"| 20
| 朝顔
| Asagao
| Triêu Nhan
| Bluebell
| Cây bìm bìm hoa tía
|- valign=top
| style="text-align:center;"| 21
| 乙女
| Otome
| Ất nữ
| Maidens
| Cô bé
|- style="vertical-align:top; background:f5f5f5;"
| style="text-align:center;"| 22
| 玉鬘
| Tamakazura
| Ngọc man
| Tendril Wreath
| Chuỗi ngọc
|- valign=top
| style="text-align:center;"| 23
| 初音
| Hatsune
| Sơ âm
| Warbler's First Song
| Chim chích đầu xuân
|- style="vertical-align:top; background:f5f5f5;"
| style="text-align:center;"| 24
| 胡蝶
| Kochō
| Hồ điệp
| Butterflies
| Bướm
|- valign=top
| style="text-align:center;"| 25
| 螢
| Hotaru
| Huỳnh
| Fireflies
| Đom đóm
|- style="vertical-align:top; background:f5f5f5;"
| style="text-align:center;"| 26
| 常夏
| Tokonatsu
| Thường hạ
| Pink
| Hoa cẩm chướng dại
|- valign=top
| style="text-align:center;"| 27
| 篝火
| Kagaribi
| Câu hoả
| Cressets
| Lửa lóe sáng
|- style="vertical-align:top; background:f5f5f5;"
| style="text-align:center;"| 28
| 野分
| Nowaki
| Dã phân
| Typhoon
| Bão tố
|- valign=top
| style="text-align:center;"| 29
| 行幸
| Miyuki
| Hành hạnh
| Imperial Progess
| Nhà vua du ngoạn
|- style="vertical-align:top; background:f5f5f5;"
| style="text-align:center;"| 30
| 藤袴
| Fujibakama
| Đằng khố
| Thoroughwort Flowers
| Hoa cúc sao
|- valign=top
| style="text-align:center;"| 31
| 真木柱
| Makibashira
| Chân Mộc Trụ
| Handsome Pillar
| Cây trụ gỗ bách
|- style="vertical-align:top; background:f5f5f5;"
| style="text-align:center;"| 32
| 梅が枝
| Umegae
| Mai chi
| Plum Tree Branch
| Một cành mận
|- valign=top
| style="text-align:center;"| 33
| 藤裏葉
| Fuji no Uraba
| Đằng lý diệp
| New Wisteria Leaves
| Nhành hoa đậu tía
|- style="vertical-align:top; background:f5f5f5;"
| style="text-align:center;"| 34
| 若菜上
| Wakana: Jo
| Nhược thái Thượng
| Spring Shoots I
| Cỏ non (phần 1)
|- valign=top
| style="text-align:center;"| 35
| 若菜下
| Wakana: Ge
| Nhược thái Hạ
| Spring Shoots II
| Cỏ non (phần 2)
|- style="vertical-align:top; background:f5f5f5;"
| style="text-align:center;"| 36
| 柏木
| Kashiwagi
| Bách Mộc
| Oak Tree
| Cây sồi
|- valign=top
| style="text-align:center;"| 37
| 横笛
| Yokobue
| Hoành địch
| Flute
| Cây sáo ngang
|- style="vertical-align:top; background:f5f5f5;"
| style="text-align:center;"| 38
| 鈴虫
| Suzumushi
| Linh trùng
| Bell Cricket
| Con dế mèn
|- valign=top
| style="text-align:center;"| 39
| 夕霧
| Yūgiri
| Tịch Vụ
| Evening Mist
| Sương đêm
|- style="vertical-align:top; background:f5f5f5;"
| style="text-align:center;"| 40
| 御法
| Minori
| Ngự pháp
| Law
| Luật pháp nhà chùa
|- valign=top
| style="text-align:center;"| 41
| 幻
| Maboroshi
| Ảo
| Seer
| Ảo tưởng
|- style="vertical-align:top; background:f5f5f5;"
| style="text-align:center;"| 42
| 匂宮
| Niō no Miya
| Hương cung
| Perfumed Prince
| Hoàng tử ướp hương
|- valign=top
| style="text-align:center;"| 43
| 紅梅
| Kōbai
| Hồng Mai
| Red Plum Blossoms
| Cây mận đỏ
|- style="vertical-align:top; background:f5f5f5;"
| style="text-align:center;"| 44
| 竹河
| Takekawa
| Trúc hà
| Bamboo River
| Dòng sông trúc
|- valign=top
| style="text-align:center;"| 45
| 橋姫
| Hashihime
| Kiều cơ
| Maiden of the Bridge
| Thiếu nữ bên cầu
|- style="vertical-align:top; background:f5f5f5;"
| style="text-align:center;"| 46
| 椎が本
| Shīgamoto
| Truỷ bản
| Beneath the Oak
| Dưới bóng cây sồi
|- valign=top
| style="text-align:center;"| 47
| 総角
| Agemaki
| Tổng giác
| Trefoil Knots
| Nút dây
|- style="vertical-align:top; background:f5f5f5;"
| style="text-align:center;"| 48
| 早蕨
| Sawarabi
| Tảo quyết
| Bracken Shoots
| Dương xỉ non
|- valign=top
| style="text-align:center;"| 49
| 宿り木
| Yadorigi
| Túc diệp
| Ivy
| Cành nho dại
|- style="vertical-align:top; background:f5f5f5;"
| style="text-align:center;"| 50
| 東屋
| Azumaya
| Đông ốc
| Eastern Cottage
| Phòng phía Đông
|- valign=top
| style="text-align:center;"| 51
| 浮舟
| Ukifune
| Phù Chu
| A Drifting Boat
| Con thuyền trôi nổi
|- style="vertical-align:top; background:f5f5f5;"
| style="text-align:center;"| 52
| 蜻蛉
| Kagerō
| Tinh linh
| Mayfly
| Kiếp phù du
|- valign=top
| style="text-align:center;"| 53
| 手習
| Te'narai
| Thủ tập
| Writing Practice
| Sách kinh
|- style="vertical-align:top; background:f5f5f5;"
| style="text-align:center;"| 54
| 夢の浮橋
| Yume no Ukihashi
| Mộng Phù Kiều
| Floating Bridge of Dreams
| Chiếc cầu mộng mơ bồng bềnh
|}

Cấu trúc tác phẩm
Cấu trúc tác phẩm gồm 2 phần Ba mươi ba chương đầu tập trung sự kiện trong thế kỷ 10, nói về một nhân vật hoàng tử được lý tưởng hóa, và mặc dù có thất bại nhưng sự nghiệp của chàng chủ yếu là một câu chuyện của sự thành công. Từ chương thứ 34 trở đi cho đến hết chương 41, 8 chương này cho thấy một hình ảnh hoàng tử Genji khác biệt, từ khi đã khoảng 40 tuổi cho đến khi chàng biến mất khỏi sân khấu một cách đột ngột. Sau khi hư cấu lãng mạn đã tạm đủ, Murasaki Shikibu như muốn nói rằng bà đang từ bỏ tuổi trẻ lại phía sau, rằng điều buồn bã nhất là thực tế. Bóng tối từ đây đã bao trùm lên cuộc sống của Genji, khiến cho câu chuyện kém bay bổng hơn nhưng thân mật hơn, và việc xây dựng nhân vật trở nên tinh tế hơn so với đoạn đầu. như sau:

Hoàng thân Hachi em trai của Genji có hai cô con gái, Oigimi và Nakanokimi. Sau khi cung điện bị cháy, Hachi phải đưa gia đình chuyển về trang trại ở Uji sống. Hoàng tử Kaoru, trên danh nghĩa là con của Genji và San-no-miya, nhưng thực chất là con của Kashiwaki và San-no-miya, đến Uji theo học kinh Phật với hoàng thân. Mấy năm sau hoàng thân mất, Niou, cháu ngoại của Genji mới 14 tuổi, say mê cô em Nakanokimi và nhờ Kaoru làm mối. Còn Kaoru lại muốn cưới cô chị Oigimi. Nhưng Oigimi muốn Kaoru lấy cô em gái nàng nên đã tìm cách đẩy Kaoru đến giường của cô em.

Oigimi lâm trọng bệnh chết, hai chàng trai thu xếp cho Nakanokimi về kinh đô. Có một cô gái giống Oigimi đến tìm gặp Nakanokimi. Đây là đứa con hoang của hoàng thân Hachi tên là Ukifune (Phù Châu, tức con thuyền trôi nổi), đang được quan tổng trấn ở Hitachi nuôi dưỡng. Khi Ukifune ghé lại Uji trong chuyến đi viếng mộ cha, nàng đã gặp Kaoru, và Kaoru ngỡ tưởng Oigimi tái thế, do hai nàng giống nhau như đúc và đều xinh đẹp, tài hoa. Để tránh hoàn cảnh khó chịu ở nhà cha nuôi, Ukifune phải tìm đến chỗ Nakanokimi trú tạm và tại đây nàng lại gặp Niou. Với sự giúp đỡ của Kaoru, mẹ Ukifune thu xếp cho nàng về Uji. Kaoru đã có những ngày gần gũi bên Ukifune khi dạy nàng học đàn. Thật trớ trêu khi cả Kaoru và Niou đều yêu mê mệt Ukifune, còn Ukifune ban đầu yêu Kaoru, nhưng sau đó lại bị cuốn vào mối tình cháy rực của chàng trai trẻ Niou. Cuối cùng, hầu như quẫn trí khi đối diện với sự lựa chọn, cân nhắc khó khăn trong tình cảm, Ukifune đã bỏ trốn và trầm mình xuống dòng sông ở Uji. Một gia đình tăng ni đã cứu nàng, đưa nàng về Ono và nàng đã xuống tóc quy y.

Trong niềm thương nhớ Ukifune vô hạn, Kaoru đã nhận đứa em trai nàng (cùng cha khác mẹ) làm tiểu đồng. Khi biết Ukifune chưa chết mà đang ẩn tu, chàng đã đem theo cậu tiểu đồng đi tìm nàng. Đứa em trai cầm thư của Kaoru xin gặp người chị yêu, nhưng cậu vô cùng đau khổ khi Ukifune không ra gặp, ở sau bức màn lạnh lùng trả lại thư. Chàng sứ giả lủi thủi ra về. Câu chuyện dừng lại ở đây, khi con thuyền trôi nổi Ukifune đã ở bên kia bờ thế tục. của mỹ học truyền thống Nhật Bản. Kawabata Yasunari và biểu hiện rõ rệt trong nhiều sáng tác của ông. Trong Diễn từ Nobel mang tên Sinh ra từ vẻ đẹp Nhật Bản (Utsukushi Nihon no watakushi, 1968) Kawabata đã viết: ...vào thế kỷ thứ X xuất hiện một tác phẩm tuyệt vời và mang tinh thần hiện đại như vậy là một điều kì diệu của cả thế giới. Thuở nhỏ tôi không giỏi tiếng Nhật cổ lắm, nhưng dù sao tôi cũng đã đọc văn học Heian, và tôi rất thích tác phẩm này.

Những sáng tác từ hậu kỳ Heian cho tới ngày nay trong đủ các thể loại văn học và sân khấu như thi ca (các thể thơ waka); kịch nghệ (các bài ballad hay dao khúc kịch Nō);

Bản thảo và minh họa
Bản thảo gốc Truyện kể Genji do Murasaki Shikibu viết không còn được lưu lại cho đến ngày nay, chỉ còn khoảng 300 bản sao của bản thảo gốc nhưng giữa các bản sao này cũng có những điểm khác biệt. Vào thế kỷ 13, hai học giả Minamoto no Chikayuki và Fujiwara Teika đã có những nỗ lực trong việc duyệt lại các điểm khác biệt giữa những bản sao để biên tập lại chúng sao cho gần với bản thảo gốc nhất. Các bản thảo do Chikayuki sửa lại từ năm 1236 đến 1255 được goi là , các bản thảo do Teika sửa lại được gọi là , các bản thảo không thuộc một trong hai dạng trên được phân vào loại . Trong số này, các aobyōshibon của Teika được cho là gần với bản gốc hơn cả, cả hai loại bản thảo do Teika và Chikayuki biên tập sau này thường được dùng cho những bản sao mới của Truyện kể Genji. Vào ngày 10 tháng 3 năm 2008, người ta đã tìm thấy ở Kyōto một bản sao của Truyện kể Genji có từ cuối thời Kamakura (1192–1333), bản sao này là chương 6 ("Suetsumuhana") của tác phẩm có độ dài 65 trang và không hề chịu ảnh hưởng của các aobyōshibon do Teika chỉnh sửa. Phát hiện này được đánh giá cao vì chúng chứng tỏ vào giai đoạn Kamakura vẫn có những bản sao không do Teika chỉnh sửa được sử dụng.

Vào thế kỷ 12, các nhà quý tộc Nhật Bản đã đặt những nghệ sĩ cung đình ở Kyoto làm 12 cuộn Truyện kể Genji có kèm tranh minh họa. Sau khi hoàn thành, bộ tranh minh họa xuất sắc này được coi là kiệt tác của hội họa Nhật Bản và là tác phẩm tiêu biểu nhất của phong cách vẽ yamato-e. Cho đến nay chỉ còn vài phần trong số các cuộn truyện này còn được lưu lại tại Bảo tàng Mỹ thuật Tokugawa (các cuộn tranh của gia đình Tokugawa Owari) và Bảo tàng Gotoh (các cuộn tranh của gia đình Hachisuka). Đây được coi là những bức hình minh họa sớm nhất về Truyện kể Genji còn được lưu giữ đến ngày nay, chúng được coi là Bảo vật quốc gia của Nhật Bản.

Ngoài các bức tranh theo phong cách yamato-e, tác phẩm Truyện kể Genji còn là nguồn cảm hứng minh họa cho nhiều họa sĩ khác, trong đó có bộ tranh khắc gỗ của họa sĩ Yamamoto Harumasa (1610-1682). 227 bức minh họa được Yamamoto hoàn thành vào năm 1650. Tuy chịu ảnh hưởng của bộ tranh minh họa ra đời trước đó vài chục năm nhưng tác phẩm của Yamamoto vẫn được đánh giá cao vì sự tinh tế của các chi tiết khắc vượt trội so với những bộ tranh minh họa ra đời trước đó.

Chuyển thể
Truyện kể Genji đã nhiều lần được chuyển thể thành tác phẩm điện ảnh. Đáng chú ý là hai bộ phim do đạo diễn Yoshimura Kōzaburō thực hiện năm 1951 và đạo diễn Ichikawa Kon thực hiện năm 1966. Năm 1987 đạo diễn Sugii Gisaburo đã làm một bộ phim hoạt hình dựa trên 12 chương đầu của tác phẩm.

Chú thích

Tài liệu tham khảo chính
. Toàn bộ phần "Đề dẫn", "Nội dung/phần chính", "Giá trị tác phẩm" và một phần của "Cấu trúc tác phẩm" được lấy gần như nguyên văn từ mục từ này.
được tóm lược và bổ sung để viết phần "Nội dung/Uji thập thiếp".
được tóm tắt cho phần "Những luận điểm chính" và bổ sung vài nhận định (có dẫn chứng) của mục từ Truyện kể Genji đăng trong cuốn sách 101 vẻ đẹp văn chương Việt Nam và thế giới nói trên.
Bản dịch tiếng Việt Truyện kể Genji của Murasaki Shikibu do Nhà xuất bản Khoa học Xã hội, Hà Nội, 1991 ấn hành, được sử dụng cho phần liệt kê các "Nhân vật chính" sau khi đã sửa chữa sai sót và bổ sung. Những thông tin trong bản dịch này cũng được biên soạn để sử dụng tại mục "Bản dịch tiếng Anh và tiếng Việt". Một phần nội dung của "Lời giới thiệu" trong bản dịch được sử dụng để viết phần "Thời đại, Tác gia và Tác phẩm".




Liên kết ngoài


Truyện kể Genji, di sản văn hóa phi vật thể trên website của UNESCO .
Genji monogatari (bản tiếng Nhật cổ, tiếng Nhật hiện đại và bản Romanji).
Tale of Genji, pictures, link.
The tale of Genji, audio books.