T-14 Armata

|image =
|caption = T-14 Armata của Lục quân Nga trong lễ duyệt binh chiến thắng 9-5-2015
|type = Xe tăng chủ lực thế hệ thứ tư
|origin = Liên Bang Nga
|used_by = Lục quân Nga
|designer = Uralvagonzavod
|manufacturer = Uralvagonzavod
|production_date = 2015-đến nay
|crew = 3
Phía trước thân xe: Tương đương 900–1.100mm thép khi chống đạn APFSDS và 1.200–1.400mm thép khi chống đạn HEATCộng thêm 900mm thép ở vách phía trước của khoang bảo vệ tổ láiCác chỉ số này có thể tăng thêm ít nhất 2 lần khi lắp thêm lớp giáp phản ứng nổ thế hệ 4 có tên là Malachit)
|primary_armament = Pháo 2A82-1M cỡ 125mm L/56&ndash;2.000 hp Ngoài ra, khoang lái có các tấm giáp để bảo vệ tổ lái trong trường hợp vỏ giáp ngoài bị bắn thủng. Ước tính tấm giáp vách trước khoang lái có mức bảo vệ tương đương 900&nbsp;mm thép. Như vậy, tổng cộng vỏ giáp mặt trước xe của T-14 có khả năng bảo vệ lên tới 1.800-2.000&nbsp;mm thép khi chống đạn xuyên giáp động năng, khoảng 2.100-2.500&nbsp;mm thép khi chống đạn nổ lõm chống tăng.

Khi kết hợp với giáp phản ứng nổ thế hệ 4 là Malachit, khả năng bảo vệ của xe còn được nâng cao thêm ít nhất là gấp 2 lần khi chống đạn xuyên giáp động năng hoặc đạn nổ lõm, đủ sức chịu được hỏa lực của mọi loại pháo xe tăng cỡ nòng 120 hoặc 125&nbsp;mm, hoặc thậm chí cả cỡ pháo 130&nbsp;mm hoặc 140&nbsp;mm mà các xe tăng phương Tây có thể trang bị trong tương lai. Nóc xe cũng được làm đạt độ dày tới 260 – 300&nbsp;mm thép để kháng lại những vũ khí chống tăng kiểu mới chuyên tấn công vào nóc xe như tên lửa FGM-148 Javelin của Mỹ.

Kíp lái 3 người ngồi trong khoang bọc thép ở giữa thân xe, được cách ly với xung quanh bởi lớp vách bảo vệ (dày tương đương 900mm thép ở phía trước), giúp tăng khả năng rất nhiều sống sót khi xe trúng đạn, kể cả khi khoang đạn phát nổ hoặc xe bốc cháy hoàn toàn.

Xe được trang bị hệ thống phòng thủ chủ động "Afganit" để đánh chặn đạn chống tăng từ xa trước khi chúng lao vào xe tăng. Hệ thống có thể đánh chặn mục tiêu có tốc độ tới 1.700&nbsp;m/s (tức là tốc độ siêu thanh Mach 5), nghĩa là có thể đánh chặn được cả đạn xuyên giáp động năng APFSDS của pháo chống tăng. Khả năng này vượt trội so với hệ thống ARENA trên T-90 (chỉ đánh chặn được mục tiêu có tốc độ khoảng 700&nbsp;m/s). Ở thời điểm 2015, trên thế giới chưa nước nào có hệ thống đạt tính năng tương đương

Độ cơ động
Về độ cơ động, T-14 trang bị động cơ diesel 1.500 mã lực. Khi chấp nhận hao phí nhiên liệu để dùng tối đa công suất, động cơ còn có thể đạt tới 1.800 mã lực, tỷ lệ công suất/khối lượng đạt tới 37,5 mã lực/tấn. Do vậy, T-14 đạt khả năng cơ động tốt nhất thế giới với vận tốc tối đa đạt 90&nbsp;km/h, vượt xa so với loại xe tăng cơ động nhất của phương Tây là Leopard 2 (có các chỉ số tương ứng là 26 mã lực/tấn và 72&nbsp;km/h).

Hỏa lực
Về hỏa lực, Armata trang bị loại pháo 125&nbsp;mm L/56 2A82-1M, đây là loại pháo cải tiến từ loại pháo 125&nbsp;mm L/48 2A46 trang bị trên T-64, T-72, T-80 và T-90. Pháo 2A82 125&nbsp;mm được thiết kế không chỉ cho Armata, mà còn để hiện đại hóa các thế hệ xe tăng cũ (T-72, T-80 và T-90).

Năm 1995, sau cuộc chiến ở Chechnya, nhà thiết kế chính của UKBTM (Ural Design Engineering Transport Engineering) là Vladimir Potkin đã đề xuất lắp đặt pháo 2A82 trong xe tăng T-90 với những cải tiến từ dự án "Točnost-85", khẩu pháo cũng được trang bị kèm hệ thống nạp đạn tự động mới để bắn được những loại đạn kiểu mới, đặc biệt là đạn xuyên giáp APFSDS kiểu mới 3BM-69/70 "Vacuum" có chiều dài thanh xuyên lên tới 900mm. Cuộc thử nghiệm nguyên mẫu của pháo 2A82 đã được thực hiện vào năm 2003, khối lượng thử nghiệm sơ bộ được thực hiện trên một khẩu pháo duy nhất là 505 phát bắn. Mùa thu năm 2006, các thử nghiệm đã được thực hiện trên một mẫu pháo khác với 787 phát đạn. Theo kết quả thu được, pháo 2A82 có các thông số kỹ thuật vượt hơn 20-25% so với đối thủ phương Tây gần nhất là khẩu Rheinmetall 120mm L/55 của Đức, trong khi pháo 2A82 lại nhẹ hơn đáng kể (3.000&nbsp;kg so với 4.160&nbsp;kg).

So với pháo 2A46M-5 của T-90, loại 2A82 có cùng đường kính nòng nhưng chiều dài nòng lớn hơn 1 mét (7 mét so với 6 mét), giúp bắn đạn xuyên giáp APFSDS có sức xuyên mạnh hơn, chính xác hơn khoảng 15-17%. So với pháo 120&nbsp;mm L/55 của Đức (loại pháo xe tăng mạnh nhất cùng thời của phương Tây, trang bị cho M1A2 Abrams và Leopard 2A7), khẩu 2A82-1M tạo ra động năng đạn mạnh hơn 20% (15,24 MJ so với 12,7 MJ).

Khi sử dụng đạn xuyên giáp APFSDS kiểu mới 3BM-69 "Vacuum-1" (lõi xuyên uranium nghèo) hoặc 3BM-70 "Vacuum-2" (lõi xuyên tungsten), pháo 2A82-1M đạt sức xuyên 850–1.000&nbsp;mm thép (ở cự ly 2.000 mét), đủ sức bắn xuyên giáp trước của các loại xe tăng hiện đại như M1A2 Abrams của Mỹ hoặc Leopard 2A6 của Đức ở cự ly 2.000 mét ngay từ phát đạn đầu tiên với xác suất khoảng 60%. Cũng theo tuyên bố của UVZ, thì sơ tốc đạn đầu nòng của 2A82 đạt tới 2.050&nbsp;m/s, cao hơn tới 20% so với con số 1.750&nbsp;m/s trên pháo 120mm Rheinmetall L/55 của Đức. Tầm bắn thẳng hiệu quả của pháo 2A82-1M đạt 4.700 mét, trong khi pháo 120mm L/55 của Đức chỉ đạt 4.000 mét.

Ngoài đạn xe tăng, một loại tên lửa dẫn đường bằng laser mới có thể bắn từ pháo chính 125mm với đầu đạn chống tăng cùng tầm bắn 8.000 mét (25,000&nbsp;ft) cũng được phát triển. Đặc biệt, khi sử dụng pháo cỡ nòng 152mm thì T-14 có thể bắn tên lửa 2K25 Krasnopol với tầm tiêu diệt xe tăng địch đạt tới 20&nbsp;km.

Các loại vũ khí phụ trên nóc tháp pháo của T-14 sẽ bao gồm 2 thứ: một súng máy 12,7&nbsp;mm và một vũ khí phụ khác (được tùy chọn giữa một khẩu súng phóng lựu AGS-40 chống bộ binh hoặc 1 khẩu pháo 30&nbsp;mm cho nhiệm vụ phòng không)

Hệ thống điều khiển hỏa lực

Các cảm biến quang học của xe tăng cho phép định vị các vật cỡ xe tăng trong điều kiện ban ngày ở tầm 5&nbsp;km, 4&nbsp;km trong đêm nếu có sự hỗ trợ của thiết bị nhìn hồng ngoại. Kính ngắm của trưởng xe có mức zoom quang học đạt 4x và 12x. Máy đo xa laser có tầm lên đến 7,5&nbsp;km. Kíp xe sử dụng camera có trường nhìn đạt 360°.

Hệ thống điều khiển hóa lực của T-14 Armata có tên Kalina (КАЛИНА), bao gồm tổ hợp kính quan sát, ngắm bắn của trưởng xe và pháo thủ; Máy tính đường đạn; Hệ thống ổn định vũ khí; Thiết bị tự động bám sát mục tiêu. Tổ hợp này cho phép đo khoảng cách đến mục tiêu bằng laser trong cự ly tới 5.000 mét với sai số dưới 10 mét. Nhờ hệ thống này, quá trình chuẩn bị và tiến hành một phát bắn được đơn giản hóa và rút ngắn rất nhiều. Cụ thể: sau khi phát hiện và lựa chọn mục tiêu, trưởng xe sẽ bấm nút đo xa và nút "chỉ mục tiêu". Dữ liệu về khoảng cách đến mục tiêu được tự động truyền đến máy tính đường đạn, còn hệ thống ổn định sẽ tự động quay pháo về hướng mục tiêu và sẽ tự động bám mục tiêu. Đồng thời trưởng xe sẽ hạ lệnh cho pháo thủ về "loại đạn, tên mục tiêu và phương pháp bắn". Pháo thủ, sau khi nghe được khẩu lệnh sẽ bật công tắc chọn loại đạn trên bảng điều khiển. Hệ thống nạp đạn tự động sẽ đưa đạn vào buồng nòng của pháo. Trong khi đó, kết hợp dữ liệu khoảng cách, loại đạn với các dữ liệu do hệ thống cảm biến cung cấp, máy tính đường đạn sẽ tính toán góc ngắm và tự động đưa vào kính ngắm của pháo thủ. Pháo thủ chỉ cần điều chỉnh lại đường ngắm rồi bóp cò. Nhờ vậy, tốc độ bắn cũng như độ chính xác khi bắn được nâng lên đáng kể. Ngoài ra, trưởng xe có thể "cướp quyền" bắn của pháo thủ khi cần thiết hoặc thời gian quá cấp bách không kịp chỉ mục tiêu cho pháo thủ.

Một trong những thiết bị hiện đại trong hệ thống điều khiển hỏa lực Kalina là thiết bị tự động bám sát mục tiêu tên là "Сосна-У" (Sosna-U). Nó cho phép vũ khí trên xe tăng tự động bám theo các mục tiêu chạy ngang hoặc chạy chếch với mọi tốc độ. Chức năng này nhằm tránh tình trạng xạ thủ bị lạc mất mục tiêu trong quá trình chuẩn bị bắn, đồng thời giảm thời gian chuẩn bị bắn và khả năng bắn trúng mục tiêu di động cũng cao hơn.

Khả năng trinh sát chiến trường
của T-14 nhìn gần]]
T-14 Armata cũng trang bị thiết bị mô hình chiến trường kết nối mạng hiện đại. Thay vì hoạt động như các xe tăng và đơn vị đơn lẻ, chúng sẽ tham gia theo những khối thống nhất được liên kết bằng đường truyền dữ liệu. Mọi lực lượng tham chiến, từ bộ chỉ huy, khí tài quân sự, binh lính và thiết bị trinh sát sẽ được tích hợp vào một mạng thông tin duy nhất. Điều này cho phép đồng bộ hoạt động tác chiến, tăng khả năng phản ứng, cơ động và hiệu quả của lực lượng quân sự. Trong môi trường tác chiến mạng này, xe tăng không tác chiến đơn lẻ mà sẽ liên kết với hệ thống trinh sát để phát hiện mục tiêu, gọi hỗ trợ từ các đơn vị không quân, pháo binh và bộ binh, thay vì tự mình tìm kiếm và tấn công đối phương.

Ngoài ra, T-14 Armata còn được trang bị máy bay không người lái (UAV) có tên "Pterodactyl" để trinh sát mục tiêu. UAV được làm bằng vật liệu composite để đảm bảo độ bền và độ nhẹ của nó. Chiếc máy bay không người lái được điều khiển bằng cáp (không dùng sóng vô tuyến để tránh bị gây nhiễu), cáp điện cũng giúp UAV bay trên không với thời gian không xác định và mang được thiết bị nặng hơn mà không bị hết năng lượng. UAV có thể bay quanh xe tăng trong bán kính 50-100 mét, nó cũng sẽ có thể bay lên không trung trong vài chục mét. Radar di động và thiết bị nhìn ban đêm ảnh nhiệt sẽ giúp "Pterodactyl" phát hiện mục tiêu. "Pterodactyl" sẽ giúp T-14 tăng mạnh cự ly phát hiện mục tiêu. Ví dụ, khoảng cách để T-14 phát hiện ra xe tăng của địch thông qua kính ngắm của xe là 5&nbsp;km, thậm chí thấp hơn nếu bị vật cản (bụi cây, ụ đất, nhà cửa...) che khuất. Pterodactyl sẽ giúp phát hiện mục tiêu từ cự ly lên đến 10&nbsp;km ngay cả khi xe tăng địch nấp sau vật cản. Tính năng này sẽ cung cấp cho Armata một ưu thế không thể chối cãi so với các mẫu xe tăng hiện nay vốn không có UAV như vậy.

Đặc biệt, T-14 Armata sẽ trang bị radar băng tần Ka (26.5–40&nbsp;GHz) dựa trên radar AESA có cùng công nghệ với radar trên chiếc tiêm kích thế hệ 5 Sukhoi T-50. Radar này có tầm phát hiện mục tiêu tới 100&nbsp;km trên địa hình bằng phẳng không bị che chắn. Sử dụng các thông số tọa độ mục tiêu do radar và UAV cung cấp, T-14 đã trở thành một loại vũ khí đa năng, kiêm nhiệm "4 nhiệm vụ trong 1 thiết kế" chứ không chỉ là xe tăng, bao gồm:
Xe tăng chỉ huy: Nó có thể trở thành 1 chiếc xe tăng chỉ huy cung cấp tọa độ mục tiêu, điều phối các đơn vị tăng thiết giáp đồng đội (giống như T-80UK, T-90K);
Trung tâm chỉ huy lục quân di động: Nó có thể làm một trạm radar cung cấp chỉ thị tọa độ mục tiêu giúp cho các đơn vị bộ binh, pháo binh đồng đội tác chiến hiệu quả hơn;
Pháo binh tầm xa: Nó có thể tiêu diệt mục tiêu bằng chính đạn pháo của mình ở cự ly tới 8&nbsp;km, hoặc có thể phóng các loại tên lửa điều khiển bằng radar để tiêu diệt mục tiêu địch từ cự ly hàng chục km;
Tổ hợp phòng không di động: Nếu được gắn thêm tên lửa phòng không và pháo 30mm thì T-14 sẽ biến thành một tổ hợp tên lửa phòng không tầm trung di động giống như Pantsir-S1.

Trong tương lai, có thể các phiên bản Armata sẽ trở thành robot chiến đấu không người lái hoàn toàn. Trang thiết bị hiện tại của T-14 cho phép tự động hóa nhiều chức năng, bao gồm cả lái xe và bám bắt mục tiêu. Những công nghệ như trí thông minh nhân tạo có thể sẽ được tích hợp lên nền tảng Armata, xe có thể chiến đấu mà không cần người lái bên trong.

Xuất khẩu tiềm năng
Bộ trưởng Thương mại và Công nghiệp Nga Denis Manturov cho biết, Nga đã sẵn sàng bán xe tăng Armata cho Ai Cập. Ông nói với RIA Novosti trong chuyến thăm tới Cairo vào tháng 5 năm 2015. "Nga sẵn sàng thảo luận với Ai Cập về việc chuyển giao xe tăng T-14 Armata sau khi thực hiện kế hoạch chế tạo loại xe tăng thế hệ mới này theo chương trình vũ khí của nhà nước". Nhà sản xuất xe tăng Armata của Nga đã mời một phái đoàn từ Ai Cập tới triển lãm vũ khí và thiết bị quân sự ở Nga, nơi mà khả năng của loại xe tăng mới sẽ được trình diễn. Giám đốc công ty Oleg Sienko nói với kênh truyền hình Russia-24: "Chúng tôi đã mời phái đoàn Ai Cập tới triển lãm vũ khí, sẽ được tổ chức vào tháng 9 năm nay (2015), để cho thấy cỗ máy này có khả năng gì".

Vladimir Kozhin, trợ lý của Tổng thống Nga, cho biết các đối tác nước ngoài của Nga, bao gồm Trung Quốc và Ấn Độ, đã bày tỏ sự quan tâm đến việc mua các thiết bị quân sự mới được trình bày tại lễ duyệt binh Ngày Chiến thắng 9/5 ở Moscow, bao gồm cả xe tăng Armata. Ông nói với tờ Izvestia: "Ở mức độ lớn hơn, đó là các đối tác truyền thống của chúng tôi: Ấn Độ, Trung Quốc và Đông Nam Á. Công ty Norinco của Trung Quốc tuyên bố xe tăng VT-4 nội địa của họ vượt trội hơn thiết kế của Armata về độ tin cậy cơ học, khả năng kiểm soát hỏa lực và chi phí. Việt Nam cũng được báo cáo là một khách hàng tiềm năng của loại hình mới cùng với Ấn Độ, Ai Cập và Belarus.

Đánh giá
Ngày 7/3/2017, trả lời phỏng vấn kênh truyền thanh AM 97, tướng Mỹ Wesley Clark, cựu chỉ huy trưởng lực lượng NATO tại châu Âu, đã khen ngợi dòng xe tăng T-14 Armata: "Xe tăng thế hệ mới của Nga với hệ thống phòng ngự chủ động và tháp pháo tự động hóa không người lái có khả năng bảo vệ hơn hẳn các dòng xe tăng hiện đại khác trên thế giới. Công nghệ vỏ giáp áp dụng trên xe tăng này, chúng ta (Quân đội Mỹ) hiện vẫn chưa có sản phẩm tương xứng. T-14 chính là hình mẫu để chúng ta phát trên thế hệ xe tăng mới vào những năm 2030"

Vấn đề sản xuất
Liên bang Nga dự kiến sẽ mua 2.300 xe tăng chiến đấu T-14 Armata mới vào năm 2020. Trong năm 2015, phương tiện truyền thông Nga đã thông báo rằng khoảng 20 xe tăng đã được giao để thử nghiệm, mặc dù họ không nêu ra được nguồn cho thông tin trên và ít nhất bảy xe tăng T-14 Armata xuất hiện trong cuộc diễu hành Ngày Chiến thắng Moscow năm 2015 và năm chiếc xuất hiện trong năm 2017.

Nhưng trong năm 2016, Bộ Quốc phòng Nga đã thông báo rằng họ chỉ ký một hợp đồng cho một "lô thử nghiệm" của 100 xe tăng sẽ được giao vào năm 2020, với toàn bộ dự án sản xuất hàng loạt phải kéo dài đến năm 2025, chủ yếu do vấn đề ngân sách hạn chế. Tháng 7 năm 2018, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng Nga Yury Borisov tuyên bố rằng Armata quá đắt (khoảng 5 triệu USD/xe) nên không cần phải đưa vào sản xuất số lượng lớn trong khi những chiếc tăng chiến đấu T-72 vẫn đang còn nhu cầu sử dụng lớn và hiệu quả với các đối thủ Mỹ và châu Âu, chi phí nâng cấp T-72 lên chuẩn T-72B3M hiện đại cũng rẻ hơn nhiều (chỉ chưa đầy 250.000 USD/xe). Quân đội Nga không muốn sản xuất số lượng lớn xe tăng T-14 Armata do ngân sách quốc phòng bị cắt giảm. Ngoài ra, xe tăng T-14 vẫn phải trải qua một giai đoạn vận hành thử nghiệm, trong khi tình hình địa chính trị hiện nay đòi hỏi Nga phải có lực lượng phản ứng nhanh chóng cho các mối đe dọa từ NATO. Thay vào đó, một chương trình hiện đại hóa các xe tăng thế hệ cũ hơn hiện đang phục vụ (T-72, T-80 và T-90) sẽ được triển khai như dự án thay thế Do ngân sách không đủ để mua số lượng lớn T-14 Armata, Quân đội Nga dự kiến sẽ chỉ mua 100 chiếc T-14 cho tới năm 2020, bao gồm 20 chiếc đang thử nghiệm và 80 chiếc được đặt hàng vào tháng 2/2018 để trang bị cho 2 trung đoàn xe tăng cận vệ

Năm cấp phó của cựu tổng giám đốc Uralvagozavod Oleg Sienko đã rời bỏ công ty và theo một số báo cáo, đó là do lạm dụng tài chính. Nhà báo Igor Khodakov cho biết "Uralvagozavod đang gặp phải những vấn đề nghiêm trọng không chỉ về nhân sự mà còn về bản chất tài chính, bằng chứng là sự thay đổi quản lý của công ty nắm giữ gần đây. Khoản lỗ ròng của công ty trong năm 2015 lên tới 10 tỷ rúp, doanh thu giảm 2,5 lần, và chi phí bán hàng tăng từ 5 lên 13 tỷ rúp. Một vấn đề khác không chỉ ảnh hưởng đến UVZ mà còn ảnh hưởng đến toàn bộ ngành công nghiệp quốc phòng là trình độ giáo dục phổ thông ở Nga bị sụt giảm đáng kể."

Tháng 8/2018, Bộ Quốc phòng Nga đã ký hợp đồng mua 132 xe tăng chiến đấu chủ lực T-14 và xe chiến đấu bộ binh hạng nặng T-15 Barbaris với tháp pháo mới. Trong đó xe tăng T-14 phải được trang bị loại pháo cỡ 152mm. Hợp đồng dự kiến sẽ hoàn thành vào năm 2022

Theo truyền thông Ấn Độ, quân đội nước này đang quan tâm tới những chiếc T-14 Armata của Nga. Lục quân Ấn Độ đã lên kế hoạch mua hơn 1.700 xe tăng T-14 Armata nhằm thay thế cho những chiếc xe tăng T-72 của họ. Ấn Độ dự kiến đầu tư khoảng 4,5 tỷ USD để mua những chiếc xe tăng mới nhất.

Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Nga Shoigu cho biết vào năm 2019, nhà sản xuất Uralvagozavod chỉ cung cấp được 16 xe: T-14 (tăng Armata), T-15 (BMP trên cùng một nền tảng) và T-16 (BREM - xe bảo dưỡng bọc thép) thay vì 44 chiếc như dự định. Có một độ trễ rõ ràng so với lịch trình. Ngoài ra, các bài kiểm tra trạng thái của máy móc trên nền tảng Armata vẫn chưa được hoàn thành và sẽ tiếp tục cho đến cuối năm 2019. Chỉ sau đó, quyết định mua hàng loạt sẽ được đưa ra, có thể được điều chỉnh, có thể giảm xuống.

Cho đến năm 2023, T-14 vẫn chưa được sản xuất số lượng lớn. Bởi chiến tranh Nga-Ukraine nổ ra năm 2022, khiến Nga phải dồn ngân sách cho những nhu cầu cấp thiết hơn, như là nâng cấp xe tăng T-72, T-80 và chế tạo mới xe tăng T-90.

Tham khảo

Liên kết ngoài
T-14