Phân cấp hành chính Việt Nam Cộng hòa

Hành chính Việt Nam Cộng hòa phản ánh bộ máy hành chính từ trung ương tới địa phương của Việt Nam Cộng hòa trong thời kỳ 1955 – 1975.

Chính quyền trung ương

Nguyên thủ

Nguyên thủ Việt Nam Cộng hòa là người đứng đầu và đại diện cho chính quyền Việt Nam Cộng hòa. Trong suốt thời gian 20 năm tồn tại, ngôi vị Nguyên thủ quốc gia của Việt Nam Cộng hòa đã sử dụng nhiều danh xưng khác nhau:

Tổng thống Việt Nam Cộng hòa Ngô Đình Diệm (từ ngày 26 tháng 10 năm 1955 đến ngày 2 tháng 11 năm 1963).
Quốc trưởng Việt Nam Cộng hòa Dương Văn Minh (từ ngày 2 tháng 11 năm 1963 đến ngày 16 tháng 8 năm 1964).
Quốc trưởng Việt Nam Cộng hòa Nguyễn Khánh (từ ngày 16 tháng 8 năm 1964 đến ngày 27 tháng 8 năm 1964).
Ủy ban Lãnh đạo lâm thời Việt Nam Cộng hòa (Tam đầu chế): Nguyễn Khánh, Dương Văn Minh và Trần Thiện Khiêm (từ ngày 27 tháng 8 năm 1964 đến ngày 8 tháng 9 năm 1964).
Quốc trưởng Việt Nam Cộng hòa Dương Văn Minh (từ ngày 8 tháng 9 năm 1964 đến ngày 26 tháng 10 năm 1964).
Quốc trưởng Việt Nam Cộng hòa Phan Khắc Sửu (từ ngày 26 tháng 10 năm 1964 đến ngày 14 tháng 6 năm 1965).
Quốc trưởng Việt Nam Cộng hòa Nguyễn Văn Thiệu (từ ngày 14 tháng 6 năm 1965 đến ngày 31 tháng 10 năm 1967).
Tổng thống Việt Nam Cộng hòa Nguyễn Văn Thiệu (từ ngày 31 tháng 10 năm 1967 đến ngày 21 tháng 4 năm 1975).
Tổng thống Việt Nam Cộng hòa Trần Văn Hương (từ ngày 21 tháng 4 năm 1975 đến ngày 28 tháng 4 năm 1975).
Tổng thống Việt Nam Cộng hòa Dương Văn Minh (từ ngày 28 tháng 4 năm 1975 đến ngày 30 tháng 4 năm 1975).

Lập pháp

Quốc hội Việt Nam Cộng hòa là cơ quan lập pháp cao nhất của chính quyền Việt Nam Cộng hòa. Trong suốt thời gian 20 năm tồn tại, Quốc hội Việt Nam Cộng hòa đã sử dụng nhiều danh xưng khác nhau:

Khu vực Nam Việt có Đô thành Sài Gòn - Chợ Lớn và 21 tỉnh: Bà Rịa, Bạc Liêu, Biên Hòa, Gia Định, Thủ Dầu Một, Vũng Tàu,
Tây Ninh, Chợ Lớn, Tân An, Châu Đốc, Long Xuyên, Hà Tiên, Rạch Giá, Sóc Trăng, Cần Thơ, Sa Đéc, Vĩnh Long, Trà Vinh, Bến Tre, Mỹ Tho, Gò Công.
Khu vực Trung Việt có 2 đô thị: Đà Nẵng, Huế và 9 tỉnh: Bình Định, Bình Thuận, Khánh Hòa, Ninh Thuận, Phú Yên, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Quảng Trị, Thừa Thiên.
Khu vực Cao nguyên miền Nam có đô thị Đà Lạt và 4 tỉnh: Darlac, Đồng Nai Thượng, Kontum, Pleiku.

Năm 1956:

Thành lập tạm thời một tỉnh lấy tên là tỉnh Tam Cần từ phần đất của các tỉnh Vĩnh Long, Cần Thơ và Trà Vinh. Trụ sở tỉnh đặt tại Cầu Kè.
Thành lập một tỉnh lấy tên là tỉnh Mộc Hóa từ phần đất của các tỉnh Tân An, Sa Đéc và Mỹ Tho. Trụ sở tỉnh Mộc Hóa đặt tại Mộc Hóa.
Thành lập một tỉnh lấy tên là tỉnh Phong Thạnh từ phần đất của các tỉnh Châu Đốc, Long Xuyên, Sa Đéc và Mỹ Tho. Trụ sở tỉnh Phong Thạnh đặt tại Cao Lãnh.
Thành lập một tỉnh lấy tên là tỉnh Cà Mau từ phần đất của tỉnh Bạc Liêu. Tỉnh lỵ tỉnh Cà Mau đặt tại Cà Mau.
Trụ sở tỉnh Tam Cần đặt tại Trà Ôn [trước đó đặt tại Cầu Kè].
Sáp nhập vào địa hạt tỉnh Bến Tre, quận Bình Đại trước đây thuộc tỉnh Mỹ Tho.
Địa phận Nam Việt nay, gồm thêm một phần tỉnh Bình Thuận, được chia ra như sau: Đô thành Saigon và hai mươi hai tỉnh:

Năm 1957,

Năm 1958:
Thành lập tại Cao nguyên Trung Phần một tỉnh mới lấy tên là tỉnh Tuyên Đức, trụ sở đặt tại Đà Lạt từ phần đất của đô thị Đà Lạt và tỉnh Lâm Đồng.
Ranh giới giữa hai tỉnh Kon Tum và Pleiku nay được ấn định lại: khu vực nằm về phía nam đường ranh giới của tỉnh Kon Tum, từ điểm ZA 010-740 đến điểm BR 146-740, nguyên thuộc tỉnh Kontum sáp nhập vào địa bàn tỉnh Pleiku.
Sáp nhập quận Kế Sách, hiện thuộc tỉnh Phong Dinh, vào tỉnh Ba Xuyên.
Ranh giới giữa hai tỉnh Kiến Phong và Kiến Tường được sửa đổi lại như sau: từ điểm A theo ranh cũ của xã Hưng Điền, quận Tuyên Bình, tỉnh Kiến Tường đến điểm B; từ điểm B theo ranh cũ giữa hai tỉnh Kiến Phong và Kiến Tường tới điểm C là giao độ ranh giới giữa hai tổng Tân Bình, quận Hồng Ngự và Phong Thạnh Thượng, quận Thanh Bình, tỉnh Kiến Phong; từ điểm C vạch thẳng một đường song song, cách hai cây số, với kinh Phước Xuyên tới điểm D gặp ranh cũ giữa hai tỉnh Kiến Phong và Kiến Tường.

Năm 1959:
Thành lập tại Cao nguyên Trung Phần một tỉnh mới đặt tên là tỉnh Quảng Đức, tỉnh lỵ đặt tại Gia Nghĩa hiện thuộc quận Dak Song, tỉnh Darlac từ phần đất của các tỉnh Phước Long, Darlac và Lâm Đồng.
Thành lập tại Nam Phần một tỉnh mới đặt tên là tỉnh Phước Thành, trụ sở đặt tại Phước Vĩnh, hiện thuộc quận Tân Uyên, tỉnh Biên Hòa từ phần đất của các tỉnh Biên Hòa, Bình Dương, Phước Long và Long Khánh.
Địa điểm Blao, trên quốc lộ 20, nơi hiện đặt tỉnh lỵ Lâm Đồng, nay được đổi tên là Bảo Lộc.
Điều chỉnh các xã K. Gol, Kon Pong, Kon Vong (nguyên thuộc tỉnh Kon Tum); toàn quận Tân An nguyên thuộc tỉnh Pleiku (lúc trước thuộc tỉnh Bình Định) về quận An Túc tỉnh Bình Định mới lập.
Điều chỉnh một phần đất phía Đông Nam Cheo Reo (nguyên thuộc tỉnh Pleiku); một phần đất của tổng Cư Dlieya (nguyên thuộc quận Buôn Hồ, tỉnh Darlac); hai tổng Ea Bar và Krong pa (nguyên thuộc quận M’Drack, tỉnh Darlac) về quận Phú Đức tỉnh Phú Yên mới lập.
Sáp nhập vào quận Đồng Xuân, tỉnh Phú Yên, một phần đất của tổng la Piao (nguyên thuộc quận Cheo Reo, tỉnh Pleiku).
Điều chỉnh phần đất của quận Konplong, trừ những xã K.Tileo, Kon Brap, K. Kotuk và Kon B raplu, nguyên thuộc tỉnh Kontum về quận Chương Nghĩa tỉnh Quảng Ngãi mới lập.
Sáp nhập vào quận Sơn Hà, tỉnh Quảng Ngãi, một phần đất nguyên thuộc tỉnh Kontum.
Bãi bỏ xã Phước Thành thuộc quận Lạc Dương trong danh sách các đơn vị hành chính tỉnh Tuyên Đức. Địa phận xã Phước Thành được giao về thành phố Đà Lạt.

Năm 1960:
Sửa đổi ranh giới giữa hai tỉnh Phước Tuy và Bình Tuy theo bản đồ đính hậu.
Điều chỉnh các xã: Cam Thọ và Cam Ly (nguyên thuộc quận Cam Lâm, tỉnh Khánh Hòa); Cam Lục (gồm 2 thôn Ma Du và Sông Cạn nguyên thuộc xã Cam Lục cũ và thôn Trại Láng nguyên thuộc xã Cam Lương, quận Cam Lâm, tỉnh Khánh Hòa); Cam Lộc (gồm phần đất thôn Hòa Diêm thuộc xã Cam Lộc cũ, quận Cam Lâm, tỉnh Khánh Hòa) về quận Du Long tỉnh Ninh Thuận mới lập. Vịnh Cam Ranh, đảo Bình Ba và bán đảo Cam Ranh vẫn thuộc tỉnh Khánh Hòa.
Sáp nhập vào địa phận tỉnh Biên Hòa, hai quận Quảng Xuyên và Cần Giờ trước thuộc tỉnh Phước Tuy.

Năm 1961:
Quần đảo Hoàng Sa, trước kia thuộc tỉnh Thừa Thiên, nay đặt thuộc tỉnh Quảng Nam.
Tạm thời sáp nhập vào tỉnh Biên Hòa, phần đất phía nam tỉnh Phước Thành, từ tả ngạn sông Đồng Nai đến ranh giới hiện thời giữa hai tỉnh, gồm có 9 xã: Bình Phước, Bình Thạnh, Lợi Hòa, Bình Long, Tân Phú, Thiện Tân, Tân Định, Đại An và Trị An. Ranh giới liên tỉnh Phước Thành và Bình Dương tạm thời sửa lại như sau: sáp nhập vào tỉnh Phước Thành một phần đất của xã Tân Phước Khánh, một phần đất của xã Chánh Phú Hòa (vùng Nhà Đỏ) thuộc tỉnh Bình Dương; sáp nhập vào tỉnh Bình Dương vùng Trà Thung thuộc tỉnh Phước Thành.
Sáp nhập vào quận Nhà Bè tỉnh Gia Định một phần đất phía bắc quận Cần Giuộc tỉnh Long An gồm có: xã Nhơn Đức, xã Long Đức, một phần đất xã Hiệp Phước và một phần đất xã Long Phú Tây (xã Phú Lễ cũ).
Thành lập tại Tây Nam Nam Phần một tỉnh mới lấy tên là tỉnh Chương Thiện, tỉnh lỵ đặt tại xã Vị Thanh từ phần đất của các tỉnh Phong Dinh, Kiên Giang và Ba Xuyên.

Năm 1962:
Sáp nhập vào địa phận tỉnh Tuyên Đức, các phần đất sau đây của thành phố Đà Lạt: phi trường Liên Khương và khu phố 11 (làng Liên Hiệp cũ) đều đặt thuộc quận Đức Trọng; khu Ankroet (Suối Vàng) và một phần đất của Thái Phiên cũ đều đặt thuộc quận Lạc Dương.
Sáp nhập vào tỉnh Quảng Đức một phần đất của tỉnh Darlac ấn định như sau: Phía tây bắc, phía tây và phía nam: tiếp giáp sông Ea Krông Knô từ tọa độ ZU 256.787 tới tọa độ AP 783.599; Phía bắc: dọc theo bờ phía nam sông Ea Kr Buong Trai từ tọa độ ZU 256.787 đến tọa độ AP 759.787 và bờ phía nam sông Ea Krong Ana từ tọa độ AP 759.787 đến AP 764.786; Phía đông: dọc theo bờ phía tây sông Ea Krong Ana từ tọa độ AP 764.786 đến tọa độ AP 772.738 thẳng tới tọa độ AP 772.729, tọa độ AP 770.717, tọa độ AP 772.692, tọa độ 790.660 và tọa độ AP 783.599.
Điều chỉnh xã Thạnh Phú (trước thuộc quận Thốt Nốt tỉnh An Giang) về tổng Phong Thuần quận Khắc Trung tỉnh Phong Dinh mới lập.
Sáp nhập vào thành phố Đà Nẵng những phần đất sau đây trước thuộc địa phận tỉnh Quảng Nam: một phần đất của thôn Hòa Phú, thuộc xã Hòa Minh, quận Hòa Vang; thôn Thanh Khê Tây thuộc xã Hòa Minh quận Hòa Vang; tất cả phần đất quận Hòa Vang bao bọc thành phố Đà Nẵng về phía Nam và Tây Nam để mở rộng phi trường Đà Nẵng và lập khu quân sự bao bọc phi trường nầy, kể cả xã Hòa Thuận và một phần đất thôn Hòa An (xã Hòa Phát); thôn An Thượng và thôn Mỹ Quang kế cận xã Hòa Long, quận Hòa Vang.
Thành lập trong địa hạt tỉnh Quảng Nam một tỉnh mới lấy tên là tỉnh Quảng Tín, tỉnh lỵ đặt tại Tam Kỳ.
Thành lập tại Cao nguyên Trung phần một tỉnh mới lấy tên là tỉnh Phú Bổn, tỉnh lỵ đặt tại Cheo Reo nay gọi là Hậu Bổn từ phần đất của các tỉnh Pleiku, Darlac, Phú Yên và Bình Định.
Sáp nhập vào quận Thủ Đức tỉnh Gia Định, tổng Long Vĩnh Hạ gồm có 4 xã: Long Bình, Long Phước Thôn, Long Thạnh Mỹ và Long Trường, thuộc quận Dĩ An tỉnh Biên Hòa.
Điều chỉnh tổng Cư Dré (trước thuộc tỉnh Darlac), gồm các xã: Buôn Ken Hmek, Buôn Cham về quận Phú Nhơn tỉnh Pleiku.

Năm 1963:
Xã Vĩnh Phú thuộc quận Giá Rai, tỉnh Ba Xuyên nay được sáp nhập vào quận Phước Long, tỉnh Chương Thiện. Hai xã Thới An và Hóa Quản thuộc quận Kiên Hưng, tỉnh Chương Thiện hoàn nhập về quận Kiên Bình, tỉnh Kiên Giang.
Về phương diện hành chính, đặc khu Mang Buk hiện thuộc tỉnh Quảng Ngãi từ nay tạm đặt thuộc tỉnh Kontum.
Thành lập tại Miền Đông Nam Phần một tỉnh mới đặt tên là tỉnh Hậu Nghĩa, tỉnh lỵ đặt tại Bàu Trai nay gọi là Khiêm Cương từ phần đất của các tỉnh Tây Ninh, Bình Dương và Long An.
Tái lập tỉnh Gò Công, tỉnh lỵ đặt tại Gò Công từ phần đất của tỉnh Định Tường.

Năm 1964:
Tái lập tỉnh Bạc Liêu, tỉnh lỵ đặt tại Bạc Liêu từ phần đất của tỉnh Ba Xuyên.
Tái lập tỉnh Châu Đốc, tỉnh lỵ đặt tại Châu Đốc từ phần đất của các tỉnh An Giang và Kiên Giang.
Cải biến quận Vũng Tàu thuộc tỉnh Phước Tuy thành thị xã Vũng Tàu.
Sáp nhập quận Chương Nghĩa, tỉnh Quảng Ngãi vào tỉnh Kontum.

Năm 1965:
Bãi bỏ tỉnh Côn Sơn cũ và thiết lập trên quần đảo này một cơ sở hành chính trực thuộc chánh quyền trung ương. Cơ sở hành chính Côn Sơn gồm toàn thể địa phận tỉnh Côn Sơn hiện hữu.
Bãi bỏ tỉnh Phước Thành. Lãnh thổ tỉnh Phước Thành được phân chia cho các tỉnh kế cận Phước Long, Bình Dương, Long Khánh và Biên Hòa.
Sáp nhập vào quận Bảo Lộc, tỉnh Lâm Đồng, xã B’Sar nguyên thuộc quận Tánh Linh tỉnh Bình Tuy.
Thiết lập tại Vùng 2 Chiến thuật một thị xã lấy tên là thị xã Cam Ranh từ phần đất của các tỉnh Khánh Hòa và Ninh Thuận.
Sáp nhập vào địa phận tỉnh Gia Định, hai quận Quảng Xuyên và Cần Giờ trước thuộc Biên Hòa.

Năm 1966:
Sáp nhập xã An Khánh quận Thủ Đức tỉnh Gia Định vào địa phận quận I đô thành Saigon.
Tái lập tỉnh Sa Đéc, tỉnh lỵ đặt tại tỉnh Sa Đéc từ phần đất tỉnh Vĩnh Long.

Năm 1967:
Sáp nhập xã Bến Củi, quận Trị Tâm, tỉnh Bình Dương trở lại thuộc quận Khiêm Hanh, tỉnh Tây Ninh.
Dời tỉnh lỵ Tuyên Đức từ thị xã Dalat đến xã Tùng Nghĩa, quận Đức Trọng cùng tỉnh.

Năm 1968:
Điều chỉnh các xã An Lạc Thôn, Phong Nẫm, Xuân Hòa (hiện thuộc tổng Định Tường, quận Kế Sách, tỉnh Ba Xuyên) về quận Phong Thuận tỉnh Phong Dinh mới lập.
Điều chỉnh 5 ấp: Nàng Rền, Thị Yểu, Vàm Lẽo, Gia Hội và Năm Căn thuộc xã Hưng Hội, tổng Thạnh Hòa, quận Vĩnh Lợi, tỉnh Bạc Liêu về xã Gia Hòa quận Hòa Tú tỉnh Ba Xuyên mới lập. Xã Châu Thới thuộc tổng Thạnh An, quận Thạnh Trị, tỉnh Ba Xuyên nay sáp nhập vào quận Vĩnh Lợi, tỉnh Bạc Liêu và 3 ấp phía Nam của xã Châu Hưng (ấp Thông Lưu B, Xóm Lớn, Nhà Thờ 2), tổng Thạnh An, quận Thạnh Trị, tỉnh Ba Xuyên được sáp nhập vào xã Vĩnh Lợi, quận Vĩnh Lợi, tỉnh Bạc Liêu.

Năm 1970:
Cải biến xã Qui Nhơn, thuộc quận Tuy Phước, tỉnh Bình Định thành và các phần đất phụ cận thành thị xã. Thị xã này được lấy tên là thị xã Qui Nhơn, địa phận, gồm có các xã: Qui Nhơn, Phước Hậu, Phước Tấn, Phước Hải.
Cải biến xã Điều Hòa thuộc quận Châu Thành, tỉnh Định Tường thành thị xã. Thị xã này được lấy tên là thị xã Mỹ Tho.
Cải biến xã Tân An thuộc quận Châu Thành, tỉnh Phong Dinh và các phần đất phụ cận thành thị xã. Thị xã này được lấy tên là thị xã Cần Thơ, địa phận, gồm có xã Tân An, xã Thuận Đức, ấp Lợi Nguyên thuộc xã An Bình, ấp Bình Nhựt thuộc xã Long Tuyền.
Cải biến xã Nha Trang Đông và xã Nha Trang Tây thuộc quận Vĩnh Xương, tỉnh Khánh Hòa và các phần đất phụ cận thành thị xã. Thị xã này được lấy tên là thị xã Nha Trang, địa phận, gồm có: xã Nha Trang Đông, xã Nha Trang Tây, xã Vĩnh Hải, xã Vĩnh Phước, xã Vĩnh Nguyên (kể cả các hải đảo Hòn Lớn (Hòn Tre), Hòn Một, Hòn Mun, Hòn Miễu, Hòn Tằm), xã Vĩnh Trường, một phần đất xã Vĩnh Hiệp (ấp Vĩnh Điềm Hạ), một phần đất xã Vĩnh Ngọc (ấp Ngọc Thảo, Ngọc Hội và Lư Cẩm), một phần đất xã Vĩnh Thái (ấp Phước Hải).
Cải biến xã Vĩnh Thanh Vân và xã An Hòa thuộc quận Kiên Thành tỉnh Kiên Giang thành thị xã. Thị xã này được lấy tên là thị xã Rạch Giá.

Năm 1971,

Năm 1972,

Năm 1973,

Năm 1974:
Đổi tên cơ sở hành chính Côn Sơn thành cơ sở hành chính Phú Hải.

Năm 1975,

Cấp quận
Ngày 26 tháng 10 năm 1955, Việt Nam Cộng hòa kế thừa toàn bộ lãnh thổ phía Nam vĩ tuyến 17 - sông Bến Hải của Quốc gia Việt Nam:

Cấp tổng

Cấp xã

Chú thích

Xem thêm