Đại hội Thể thao Liên châu Mỹ

(PASO)]]
Đại hội Thể thao Liên châu Mỹ là một sự kiện thể thao lớn tại châu Mỹ, với các môn thể thao mùa hè và hàng nghìn vận động viên tham gia thi đấu. Đại hội được tổ chức mỗi bốn năm một lần vào năm trước Thế vận hội Mùa hè. Đại hội Thể thao liên Mỹ Mùa đông duy nhất được tổ chức vào năm 1990. Tổ chức Thể thao liên Mỹ (PASO) là thể chế quản lý phong trào Đại hội Thể thao liên Mỹ, với cấu trúc và hoạt động được xác định theo Hiến chương Olympic.

Phong trào Đại hội Thể thao liên Mỹ gồm các liên đoàn thể thao quốc tế, ủy ban Olympic quốc gia được công nhận, và các ủy ban tổ chức mỗi kỳ Đại hội. Tổ chức Thể thao liên Mỹ chịu trách nhiệm lựa chọn thành phố tổ chức mỗi kỳ Đại hội, thành phố này chịu trách nhiệm tổ chức và tài trợ hoạt động kỷ niệm Đại hội phù hợp với Hiến chương Olympic và các quy tắc. Chương trình của Đại hội Thể thao liên Mỹ gồm các môn thể thao được PASO quyết định. Hoạt động kỷ niệm Đại hội gồm các nghi thức và phù hiệu, như cờ và đuốc, cùng lễ khai mạc và bế mạc. Trên 5.000 vận động viên thi đấu tại Đại hội Thể thao liên Mỹ trong 36 môn thể thao và gần 400 sự kiện. Những người có thành tích cao thứ nhất, nhì, và ba tại mỗi sự kiện tương ứng được trao tặng huy chương vàng, bạc, và đồng.

Hội nghị Thể thao liên Mỹ đầu tiên được tổ chức tại Buenos Aires vào năm 1940, các đại biểu quyết định rằng đại hội đầu tiên được tổ chức tại Buenos Aires vào năm 1942. Các kế hoạch bị hoãn do Chiến tranh thế giới thứ hai. Một Hội nghị Thể thao liên Mỹ lần thứ nhì được tổ chức tại Luân Đôn trong Thế vận hội Mùa hè 1948, hội nghị tái xác định Buenos Aires là thành phố được lựa chọn để đăng cai đại hội lần thứ nhất tổ chức vào năm 1951. Đại hội được đề xuất có 18 môn thể thao. Các quốc gia là thành viên của Thịnh vượng chung các Quốc gia như Canada không tham gia Đại hội Thể thao liên Mỹ lần thứ I. Đại hội Thể thao liên Mỹ lần thứ II được tổ chức tại Thành phố México, México vào năm 1955, có 2.583 vận động viên đến từ 22 quốc gia tranh tài trong 17 môn thể thao. Đại hội Thể thao liên Mỹ sau đó được tổ chức mỗi bốn năm tại các thành phố Chicago vào năm 1959, São Paulo vào năm 1963 và Winnipeg vào năm 1967.

PASO cho phép các quốc gia tham dự mà không phải đáp ứng các yêu cầu nghiêm ngặt về chủ quyền chính trị. Do đó, các thuộc địa và lãnh thổ phụ thuộc được phép thành lập các ủy ban Olympic quốc gia của mình. Chẳng hạn Puerto Rico và Bermuda tham dự với tư cách riêng mặc dù về phương diện pháp lý họ nằm dưới quyền tài phán của thế lực khác.

Đại hội thể thao liên Mỹ Mùa đông
, Argentina là nơi tổ chức Đại hội Thể thao liên Mỹ Mùa đông duy nhất.]]
Tồn tại các nỗ lực trong suốt lịch sử đại hội nhằm tổ chức Đại hội Thể thao liên Mỹ Mùa đông, tuy nhiên không có nhiều thành công.

Năm 1988, các thành viên của PASO bỏ phiếu chấp thuận tổ chức Đại hội thể thao liên Mỹ Mùa đông lần thứ I tại Las Leñas, Argentina trong tháng 9 năm 1989. Họ còn đồng thuận rằng Đại hội Mùa đông sẽ được tổ chức mỗi bốn năm. Tuy nhiên, tình trạng thiếu tuyết buộc ban tổ chức phải hoãn đại hội cho đến 16-22 tháng 9 năm 1990 PASO chịu trách nhiệm lựa chọn thành phố đăng cai, giám sát lập kế hoạch cho Đại hội, cập nhật và phê duyệt chương trình thể thao, đàm phán về quyền tài trợ và quyền phát sóng.

Phong trào Đại hội Thể thao liên Mỹ được hình thành từ ba yếu tố chủ đạo:
Các liên đoàn quốc tế là các thể chế quản lý một môn thể thao tại cấp quốc tế. Hiện có 36 liên đoàn quốc tế trong Phong trào Đại hội Thể thao liên Mỹ, đại diện cho mỗi môn thể thao trong Đại hội.
Các ủy ban Olympic quốc gia đại diện và quản lý phong trào Đại hội Thể thao liên Mỹ trong mỗi quốc gia. Hiện PASO công nhận 42 ủy ban Olymic quốc gia.
Ủy ban tổ chức các kỳ Đại hội Thể thao liên Mỹ lập các ủy ban tạm thời chịu trách nhiệm tổ chức các sự kiện cụ thể của Đại hội. Ủy ban này giải thể sau mỗi kỳ đại hội, một khi báo cáo cuối cùng được gửi cho PASO.

Tiếng Tây Ban Nha và tiếng Anh là các ngôn ngữ chính thức của Phong trào Thể thao liên Mỹ. Ngôn ngữ khác được sử dụng tại mỗi kỳ đại hội là ngôn ngữ của quốc gia đăng cai. Mỗi tuyên bố được đọc bằng ba ngôn ngữ hoặc hai ngôn ngữ tùy theo quốc ngữ của quốc gia đăng cai. Hiệu kỳ được kéo lên cùng Bài ca Thế vận hội cho đến năm 2007. Năm 2011, bài ca mới được sử dụng, nó được sáng tác vào năm 2008.

Tương tự như ngọn lửa Thế vận hội, ngọn lửa Đại hội Thể thao liên Mỹ được thắp sáng trước khi Đại hội khai mạc. Ngọn lửa của kỳ đại hội đầu tiên được thắp tại Olympia, Hy Lạp. Trong các kỳ đại hội sau, đuốc được thắp sáng nhờ người Aztec tại các đền thờ cổ, đầu tiên là tại Cerro de la Estrella và sau đó là tại Kim tự tháp Mặt Trời trong quần thể Kim tự tháp Teotihuacan. Ngoại lệ duy nhất là tại kỳ đại hội tổ chức tại São Paulo vào năm 1963, khi người bản địa Guaraní thắp đuốc tại Brasília. Một người Aztec thắp đuốc của người cầm đuốc tiếp sức đầu tiên, sau đó ngọn lửa đuốc được đưa đến sân vận động chính của thành phố đăng cai, tại đây nó đóng một vai trò quan trọng trong lễ khai mạc. Nó là một phần quan trọng trong bản sắc và quảng bá của đại hội.

Lễ kỷ niệm
Khai mạc
, Colombia.]]

Theo như quy định trong Hiến chương Olympic, các yếu tố khác nhau tạo bố cục lễ khai mạc của Đại hội Thể thao liên Mỹ. Lễ khai mạc thường bắt đầu bằng việc kéo quốc kỳ của quốc gia đăng cai và cử hành quốc ca của họ.

Sau phần nghệ thuật của buổi lễ, các vận động viên diễu hành vào sân vận động theo quốc gia. Theo truyền thống, các vận động viên Argentina diễu hành đầu tiên để tôn vinh nơi khởi nguồn của Đại hội, tương tự như Hy Lạp trong Thế vận hội. Các quốc gia sau đó tiến vào sân vận động theo thứ tự chữ cái trong danh xưng bằng tiếng Tây Ban Nha, quốc gia tổ chức tiến vào cuối cùng. Trong Đại hội Thể thao liên Mỹ 1995 tổ chức tại Mar del Plata, Argentina, quốc kỳ Argentina tiến vào sân vận động trước tiên, trong khi đoàn thể thao quốc gia tiến vào cuối cùng. Các phát biểu chính thức khai mạc Đại hội. Cuối cùng, đuốc Đại hội Thể thao liên Mỹ được đưa vào sân vận động và truyền tay cho đến khi đến tay người cầm đuốc cuối cùng (thường là một nhân vật nổi tiếng của quốc gia đăng cai) và người này thắp sáng ngọn lửa Đại hội tại vạc của sân vận động. Sau khi thành viên IOC hoặc PASO trao huy chương, quốc kỳ của ba người đoạt huy chương được kéo lên trong khi quốc gia của người giành huy chương vàng được cử hành. Các công dân tình nguyện của quốc gia đăng cai phục vụ trong lễ trao huy chương, họ giúp các quan chức trao huy chương và là người cầm cờ.

Môn thi đấu

Theo quyết định của Tổ chức Thể thao liên Mỹ, toàn bộ 28 môn thể thao Olympic hiện hành, cùng các môn thể thao tùy chọn khác phổ biến trên toàn châu Mỹ có thể được tổ chức trong một kỳ đại hội. Điền kinh, bơi, đấu kiếm, lặn, bóng chày, quyền Anh, bóng rổ, cưỡi ngựa, bóng đá, thể dục nghệ thuật, rowing, vật, bắn súng, quần vợt, cử tạ và bóng nước là các môn thể thao mùa hè không bao giờ được thiếu trong chương trình của Đại hội. Các môn thể thao Đại hội Thể thao liên Mỹ hiện nay, như rugby sevens, bóng ném, và bóng chuyền, xuất hiện trong các kỳ đại hội sau đó. Một số môn thể thao bị loại khỏi chương trình của Đại hội.

Các môn thể thao Đại hội Thể thao liên Mỹ do các liên đoàn thể thao quốc tế được PASO công nhận quản lý, họ là cơ quan giám sát toàn cầu của các môn thể thao này. Có 36 liên đoàn có đại diện tại PASO. Có các môn thể thao được PASO công nhận song không có trong chương trình của Đại hội Thể thao liên Mỹ, chúng không được xem là môn thể thao Đại hội Thể thao liên Mỹ, song có thể nâng cao vị thế trong một cuộc tái xét chương trình. Một số môn chỉ được đưa vào chương trình thi đấu trong một lần, chẳng hạn võ Sambo vào năm 1983 tại Caracas, Venezuela.

Bảng tổng sắp huy chương
của Brasil cầm huy chương vàng mà anh giành được tại Đại hội 2007.]]
Các vận động viên hay đội tuyển xếp thứ nhất, thứ nhì, hoặc thứ ba tại mỗi sự kiện được nhận huy chương. Người chiến thắng giành được huy chương vàng, trong khi người xếp kế tiếp được nhận huy chương bạc và người xếp thứ ba được trao huy chương đồng. Trong các sự kiện loại trực tiếp chẳng hạn như quyền Anh, vị trí thứ ba có thể không được xác định và hai người thua trong bán kết đều nhận huy chương đồng. PASO không tiến hành thống kê số huy chương, song các ủy ban Olympic quốc gia và phương tiện truyền thông ghi nhận thống kê huy chương như một thước đo về thành công.

Dưới đây là danh sách các quốc gia giành huy chương tại Đại hội Thể thao liên Mỹ tính đến 2023:











































Lần đầu tham dự
Dưới đây là thống kê các kì Pan American Games mà các đoàn thể thao lần đầu tiên giành quyền tham dự.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Hình ảnh áp phích các kỳ Đại hội Thể thao liên Mỹ từ 1951 đến 1999
Toronto 2015 Games
Lịch sử Đại hội Thể thao liên Mỹ trên trang thông tin của ISHO, 2013.