Tiếng Phần Lan

|states=Phần Lan, Thụy Điển, Na Uy (một phần tại Troms và Finnmark), Nga
|region =
|speakers= triệu (2009–2012)
|date=
|ref=e18
|familycolor=Uralic
|fam2=Nhóm ngôn ngữ Finn
|script=Latinh (biến thể tiếng Phần)Hệ chữ nổi Phần
|sign=Signed Finnish
|nation=1 quốc gia1 tổ chức
|minority= ()
(Finnmark)

|agency=Cục kế hoạch ngôn ngữ của Viện ngôn ngữ Phần Lan
|iso1=fi
|iso2=fin
|iso3=fin
|glotto=finn1318
|glottorefname=Finnish
|lingua=41-AAA-a
|map=Finnish language map, detailed areas.png
|mapcaption=

|notice=IPA
}}

Tiếng Phần Lan (, hay suomen kieli ) là ngôn ngữ được nói bởi phần lớn dân số Phần Lan và bởi người Phần Lan cư trú tại nơi khác. Đây là một trong hai ngôn ngữ chính thức của Phần Lan và là một ngôn ngữ thiểu số được công nhận tại Thụy Điển. Ở Thụy Điển, cả tiếng Phần chuẩn và Meänkieli (một nhóm phương ngữ tiếng Phần) hiện diện. Kven, một phương ngữ khác, hiện diện tại bắc Na Uy.

Tiếng Phần là một thành viên của Nhóm ngôn ngữ Finn và có hình thái kết hợp giữa ngôn ngữ biến tố và ngôn ngữ chắp dính. Danh từ, tính từ, đại từ, số từ và động từ đều biến đổi trong tiếng Phần, tùy thuộc vào vai trò của chúng trong câu.

Phân bố

Tiếng Phần được nói bởi hơn năm triệu người, đa số sống tại Phần Lan. Cũng có những cộng đồng thiểu số nói tiếng Phần tại Thụy Điển, Na Uy, Nga, Estonia, Brasil, Canada, và Hoa Kỳ. Phần lớn dân cư Phần Lan (90,37% ) nói tiếng Phần như bản ngữ. Phần còn lại nói tiếng Thụy Điển (5,42%),

Phương ngữ

Biểu đồ phương ngữ tiếng Phần
Phương ngữ phía Tây
Phương ngữ Tây Nam
Phương ngữ Tây Nam chính
Nhóm phương ngữ phía Bắc
Nhóm phương ngữ phía Nam
Phương ngữ trung Tây Nam
Phương ngữ vùng Pori
Phương ngữ Ala-Satakunta
Phương ngữ của cao nguyên Turku
Phương ngữ vùng Somero
Phương ngữ Tây Uusimaa
Phương ngữ Tavastia
Phương ngữ Ylä-Satakunta
Phương ngữ tâm Tavastia
Phương ngữ Nam Tavastia
Phương ngữ Đông Nam Tavastia
Nhóm phương ngữ Hollola
Nhóm phương ngữ Porvoo
Nhóm phương ngữ Iitti
Phương ngữ Nam Botnia
Phương ngữ Trung và Bắc Botnia
Phương ngữ Trung Botnia
Phương ngữ Bắc Botnia
Phương ngữ Peräpohjola
Phương ngữ Tornio ("Meänkieli" ở Thụy Điển)
Phương ngữ Kemi
Phương ngữ Kemijärvi
Phương ngữ Jällivaara ("Meänkieli" ở Thụy Điển)
Phương ngữ Ruija ("tiếng Kven" ở Bắc Na Uy)
Phương ngữ phía Đông
Phương ngữ Savonia
Phương ngữ Bắc Savonia
Phương ngữ Nam Savonia
Phương ngữ Trung vùng Savonlinna
Phương ngữ Đông Savonia hay Bắc Karelia
Phương ngữ Kainuu
Phương ngữ Trung Phần
Phương ngữ Päijänne Tavastia
Phương ngữ Keuruu-Evijärvi
Phương ngữ Savonia của Värmland (Thụy Điển)
Phương ngữ Đông Nam
Phương ngữ chính của Đông Nam
Phương ngữ trung vùng Lemi
Phương ngữ Ingria (ở Nga)

Ví dụ về ngôn ngữ

(Dịch: "Mặt trời nhân từ nhìn họ, không hề giận dữ. Có lẽ nó thậm chí còn cảm thấy lòng trắc ẩn đối với họ. Những chàng trai xưa.")

Chào hỏi cơ bản

(Hyvää) huomenta&nbsp;– buổi sáng (tốt lành)
(Hyvää) päivää&nbsp;– buổi trưa (tốt lành) (nghĩa đen là "ngày tốt lành")
(Hyvää) iltaa&nbsp;– buổi tối (tốt lành)
Hyvää yötä / Öitä!&nbsp;– Ngủ ngon
Terve! / Moro!/Moi!&nbsp;– Chào!
Hei! / Moi!&nbsp;– Chào!
Heippa! / Moikka! / Hei hei! / Moi moi!&nbsp;– Tạm biệt!
Nähdään!&nbsp;– Gặp lại sau! (nghĩa đen: thể bị động của từ "nähdä", "nhìn", nhưng thường hiểu là "ta xem")
Näkemiin&nbsp;– Tạm biệt (nghĩa đen: "Cho đến khi chúng ta gặp lại"."Näkemiin" đến từ từ "näkemä" ("quang cảnh"). Nghĩa đen "näkemiin" nghĩa là "cho đến khi gặp lại"
Hyvästi&nbsp;– Tạm biệt
Hauska tutustua!&nbsp;– Rất vui được gặp bạn.
Kiitos&nbsp;– Cảm ơn
Kiitos, samoin&nbsp;– "Cảm ơn, bạn cũng vậy" (để trả lời cho "lời chúc")
Mitä kuuluu?&nbsp;– Bạn thế nào / Bạn khỏe không? (Không sử dụng với người lạ, nghĩa đen là "mày đang nghe thấy gì?")
Kiitos hyvää!&nbsp;– Tôi khỏe, cảm ơn.
Tervetuloa!&nbsp;– Hoan nghênh!
Anteeksi&nbsp;– Xin lỗi

Từ và cụm từ quan trọng
, 11 tập, 1909–1922, bách khoa toàn thư Phần Lan.]]
kyllä&nbsp;– vâng/ừ
joo&nbsp;– vâng/ừ (không trang trọng)
ei&nbsp;– không
en&nbsp;– tôi sẽ không / tôi không
minä, sinä, hän (se)&nbsp;– tôi, bạn, anh ấy/cô ấy(nó)
me, te, he (ne)&nbsp;– chúng tôi, các bạn, họ
(minä) olen&nbsp;– tôi là
(sinä) olet&nbsp;– bạn là
hän on&nbsp;- anh/chị ấy là
(te) olette&nbsp;– các bạn là
(minä) en ole&nbsp;– tôi không là
(sinä) et ole&nbsp;– bạn không là
hän ei ole&nbsp;- anh/chị ấy không là
yksi, kaksi, kolme&nbsp;– một, hai, ba
neljä, viisi, kuusi&nbsp;– bốn, năm, sáu
seitsemän, kahdeksan&nbsp;– bảy, tám
yhdeksän, kymmenen&nbsp;– chín, mười
yksitoista, kaksitoista, kolmetoista&nbsp;– mười một, mười hai, mười ba
sata, tuhat, miljoona&nbsp;– một trăm, một nghìn, một triệu
(minä) rakastan sinua&nbsp;– tôi yêu bạn/anh yêu em/em yêu anh/...
kiitos&nbsp;– cảm ơn
anteeksi&nbsp;– thứ lỗi, xin lỗi
voitko auttaa&nbsp;– bạn có thể giúp?
apua!&nbsp;– giúp!
voisit(te)ko auttaa&nbsp;– bạn có thể giúp?
missä... on?&nbsp;–... ở đâu?
olen pahoillani&nbsp;– tôi xin lỗi
otan osaa&nbsp;– chia buồn
onnea&nbsp;– chúc may mắn
totta kai/tietysti/toki&nbsp;– tất nhiên
pieni hetki, pikku hetki, hetkinen&nbsp;– làm ơn chờ chút!
odota&nbsp;– đợi
missä on vessa?&nbsp;– phòng tắm ở đâu?
Suomi&nbsp;– Phần Lan
suomi/suomen kieli&nbsp;– tiếng Phần
suomalainen&nbsp;– (danh từ) người Phần; (tính từ) thuộc Phần Lan
En ymmärrä&nbsp;– tôi không hiểu
(Minä) ymmärrän&nbsp;– tôi hiểu
¹Ymmärrät(te)kö suomea?&nbsp;– Bạn hiểu tiếng Phần không?
¹Puhut(te)ko englantia?&nbsp;– Bạn nói tiếng Anh không?
Olen englantilainen / amerikkalainen / kanadalainen / australialainen / uusiseelantilainen / irlantilainen / skotlantilainen / walesilainen / ranskalainen / saksalainen / kiinalainen / japanilainen / ruotsalainen / vietnamilainen&nbsp;– tôi là người Anh / Mỹ / Canada / Úc / New Zealand / Ai-len / Scotland / Wales / Pháp / Đức / Trung Quốc / Nhật Bản / Thụy Điển / Việt Nam
¹Olet(te)ko englantilainen?&nbsp;– Bạn là người Anh à?
Missä (sinä) asut/¹Missä (te) asutte?&nbsp;– Bạn sống ở đâu?

¹ -te được thêm vào để câu trở nên trang trọng. Nếu không thêm "-te", nó sẽ không trang trọng. Nó cũng được thêm vào khi nói chuyện với nhiều hơn một người. Sự chuyển đổi từ ngôi thứ hai số ít đến ngôi thứ hai số nhiều (teitittely) là một biểu hiện lịch sự, được khuyên bởi nhiều "hướng dẫn ứng xử tốt". Đặc biệt là người cao tuổi, họ mong đợi điều đó từ người lạ, trong khi người trẻ có thể cảm thấy rằng nó quá trang trọng đến mức lạnh lẽo. Tuy nhiên, người học ngôn ngữ này không nên quá quan tâm về nó. Bỏ mặc qua nó (hầu như) không bao giờ gây khó chịu, nhưng cần lưu ý rằng trong những dịp trang trọng, thói quen này có thể gây ấn tượng tốt.

Tham khảo

Liên kết ngoài