Đồng minh quan trọng không thuộc NATO

|founder=Sam Nunn|type=Liên minh quân sự|location_country=|membership=20 quốc gia:

(de facto)

|native_name=Major non-NATO ally}}

Đồng minh quan trọng không thuộc NATO là một quy chế do chính phủ Hoa Kỳ cấp cho một quốc gia có mối quan hệ đối tác chiến lược với Quân đội Hoa Kỳ nhưng không phải là thành viên NATO.

Khác với một thành viên NATO, một đồng minh quan trọng không thuộc NATO không tự động có một hiệp ước phòng thủ chung với Hoa Kỳ, nhưng vẫn được hưởng các quyền lợi quân sự, tài chính mà các quốc gia ngoài NATO không có. Quy chế này cũng biểu thị mối quan hệ ngoại giao, kinh tế chặt chẽ giữa Hoa Kỳ và quốc gia được cấp quy chế và được coi là biểu tượng của tình hữu nghị.

Tính đến năm 2025, có 20 đồng minh quan trọng không thuộc NATO ở bốn lục địa: 11 ở châu Á, ba ở Nam Mỹ và hai ở châu Đại Dương.

Danh sách đồng minh quan trọng không thuộc NATO
giám sát Khu phi quân sự Triều Tiên vào năm 2008.]]
, Lực lượng Quốc phòng New Zealand và Lục quân Hoa Kỳ tiến hành tập luyện sơ tán thương binh ở Trại Taji, Iraq, vào năm 2018.]]
của Hải quân Hoa Kỳ và một F-15 Eagle của Không quân Hoa Kỳ trong cuộc tập trận Bright Star 05]]

Đồng minh hiện tại
Các quốc gia sau đây được liệt kê theo thứ tự thời gian được chính phủ Hoa Kỳ cấp quy chế đồng minh quan trọng không thuộc NATO. Ngoài ra, luật của Quốc hội quy định Đài Loan sẽ được coi là một đồng minh dù cho không được chính thức cấp quy chế:
}
|
|-
|
|1998
|
|-
| rowspan="7" |George W. Bush
|
|2002
|
|-
|
| rowspan="3" |2003
|
|-
| (de facto)
|
|-
|
|
|-
|
| rowspan="3" |2004
|
|-
|
|
|-
|
|
|-
|Barack Obama
|
|2015
|
|-
|Donald Trump
|
|2019
|
|-
| rowspan="3" |Joe Biden
|
| rowspan="2" |2022
|
|-
|
|
|-
|
|2024
|
|}

Cựu đồng minh

(2012–2022): Chính quyền Obama cấp quy chế đồng minh quan trọng không thuộc NATO cho Cộng hòa Hồi giáo Afghanistan vào năm 2012. Sau cuộc tấn công của Taliban vào năm 2021, Afghanistan trở thành một Tiểu vương quốc Hồi giáo không được quốc tế công nhận do Taliban lãnh đạo. Chính quyền Biden chính thức thông báo cho Quốc hội về việc tước quy chế của Afghanistan vào tháng 7 năm 2022.

Lịch sử
Năm 1987, Quốc hội bổ sung Điều 2350a vào Mục 10 Bộ luật Hoa Kỳ theo đề xuất của Thượng nghị sĩ Sam Nunn, thiết lập quy chế đồng minh quan trọng không thuộc NATO. Điều 2350a quy định Bộ trưởng Quốc phòng với sự đồng ý của Bộ trưởng Ngoại giao có thể thiết lập thỏa thuận hợp tác nghiên cứu, phát triển với một đồng minh quan trọng không thuộc NATO. Những nước đầu tiên được cấp quy chế là Úc, Ai Cập, Israel, Nhật Bản và Hàn Quốc. Năm 1996, New Zealand được cấp quy chế đồng minh quan trọng không thuộc NATO, phản ánh sự ấm lên trong quan hệ giữa hai nước. Tháng 6 năm 2012, New Zealand ký một thỏa thuận hợp tác với NATO, củng cố, tăng cường quan hệ với Hoa Kỳ.

Năm 1998, Tổng thống Bill Clinton cấp quy chế đồng minh quan trọng không thuộc NATO cho Argentina nhằm ghi nhận việc Argentina tham gia Chiến tranh Vùng Vịnh, là nước Nam Mỹ duy nhất tham gia cuộc chiến, và nỗ lực hỗ trợ các phái bộ gìn giữ hòa bình Liên Hợp Quốc.

Chính quyền George W. Bush
Ngày 30 tháng 9 năm 2002, Quốc hội thông qua Luật Ủy quyền quan hệ đối ngoại cho năm tài chính 2003, yêu cầu Hoa Kỳ phải đối xử với Đài Loan "như thể là một đồng minh quan trọng không thuộc NATO". Mặc dù có một số lo ngại ban đầu về việc Quốc hội can thiệp vào quyền hạn đối ngoại của tổng thống, chính quyền George W. Bush sau đó thông báo cho Quốc hội vào ngày 29 tháng 8 năm 2003 rằng sẽ coi Đài Loan là một đồng minh quan trọng không thuộc NATO trên thực tế. Năm 2017, Hạ nghị sĩ Ted Poe và Rick Nolan đệ trình một dự luật nhằm tước quy chế MNNA của Pakistan vì Pakistan không nỗ lực chống khủng bố, chứa chấp Osama bin Laden và ủng hộ Taliban, nhưng dự luật không được đưa ra biểu quyết.

Năm 2017, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Hoa Kỳ Joseph Dunford cáo buộc Cơ quan Tình báo Liên quân Pakistan có quan hệ với các nhóm khủng bố. Chính quyền Donald Trump thảo luận nhiều phương án đối với Pakistan, bao gồm mở rộng các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái và thậm chí là tước quy chế MNNA của Pakistan. Tháng 1 năm 2023, Hạ nghị sĩ Biggs đệ trình một dự luật nhằm tước quy chế MNNA của Pakistan.

Chính quyền Obama
Tháng 5 năm 2015, Tổng thống Barack Obama cấp quy chế đồng minh quan trọng không thuộc NATO cho Tunisia, một phần nhằm ghi nhận nỗ lực dân chủ hóa của Tunisia sau Mùa xuân Ả Rập.

Chính quyền Trump
Năm 2019, Tổng thống Donald Trump cấp quy chế đồng minh quan trọng không thuộc NATO cho Brasil sau một chuyến thăm làm việc đến Hoa kỳ của Tổng thống Brasil Jair Bolsonaro.
là tổng hành dinh của Bộ Tư lệnh Trung ương Hải quân Hoa Kỳ và Hạm đội 5 Hoa Kỳ.]]
gặp Tổng thống Ai Cập Abdel Fattah el-Sisi tại Lầu Năm Góc, ngày 5 tháng 4 năm 2017.]]

Chính quyền Biden
Ngày 31 tháng 1 năm 2022, Tổng thống Joe Biden tuyên bố cấp quy chế đồng minh quan trọng không thuộc NATO cho Qatar, ghi nhận sự hỗ trợ của Qatar trong quá trình Hoa Kỳ rút quân đội khỏi Afghanistan vào năm 2021, là một bước tiến lớn trong việc nâng cấp quan hệ giữa Hoa Kỳ và Qatar. Qatar là quốc gia thứ ba ở Vịnh Ba Tư được cấp quy chế đồng minh quan trọng không thuộc NATO, sau Bahrain và Kuwait.

Tháng 3 năm 2022, Tổng thống Joe Biden cấp quy chế đồng minh quan trọng không thuộc NATO cho Colombia.

Đồng minh tiềm năng
Một số quốc gia có tiềm năng được cấp quy chế đồng minh quan trọng không thuộc NATO:

Armenia
Tính đến năm 2025, Armenia là thành viên Tổ chức Hiệp ước An ninh Tập thể do Nga lãnh đạo, nhưng đã có những lời kêu gọi Armenia rút khỏi liên minh và tăng cường quan hệ với NATO. Một số chính trị gia, chính đảng kêu gọi chính phủ Armenia xin gia nhập NATO hoặc xin cấp quy chế MNNA. Đảng châu Âu Armenia, Đảng Vì Cộng hòa và Đảng Tái sinh Dân chủ Kitô giáo vận động ủng hộ Armenia gia nhập NATO, trong khi Đảng Phong trào Dân tộc Armenia và Liên minh Dân chủ Quốc gia kêu gọi tăng cường quan hệ với NATO. Trong chuyến thăm Yerevan của Chủ tịch Hạ viện Nancy Pelosi vào tháng 9 năm 2022, Đại hội Công dân Helsinki đã trình một tài liệu cho bà, đề nghị Hoa Kỳ cấp quy chế MNNA cho Armenia. Cựu đại sứ Hoa Kỳ Sam Brownback cũng vận động Hoa Kỳ cấp quy chế MNNA cho Armenia.

Trong một cuộc phỏng vấn vào ngày 3 tháng 9 năm 2023, Thủ tướng Armenia Nikol Pashinyan tuyên bố rằng việc Armenia chỉ dựa vào Nga để đảm bảo an ninh là một sai lầm chiến lược, cáo buộc lực lượng gìn giữ hòa bình Nga đã không hoàn thành nhiệm vụ duy trì Thỏa thuận đình chiến với Azerbaijan và xác nhận rằng Armenia đang cố gắng đa dạng hóa các mối quan hệ an ninh, đặc biệt là với Liên minh châu Âu và Hoa Kỳ. Ngày 23 tháng 2 năm 2024, Pashinyan xác nhận rằng Armenia đã ngừng tham gia Tổ chức Hiệp ước An ninh Tập thể và đang xem xét lại tư cách thành viên CSTO. Trong một bài phát biểu trước Quốc hội vào ngày 28 tháng 2 năm 2024, Pashinyan tuyên bố rằng CSTO là "mối đe dọa đối với an ninh quốc gia của Armenia".

Ukraina, Gruzia và Moldova
Sau khi Nga sáp nhập Krym và phát động Chiến tranh Nga – Ukraina vào năm 2014, chính phủ Ukraina đề nghị Hoa Kỳ cấp quy chế MNNA. Một dự luật được trình lên Hạ viện để cấp quy chế MNNA cho Gruzia, Moldova và Ukraina. Nga đã chiếm đóng một số khu vực của Gruzia kể từ Chiến tranh Nam Ossetia năm 2008 và quân đội Nga cũng đóng quân tại Transnistria, một nhà nước ly khai của Moldova từ thập niên 1990. Tháng 5 năm 2019, một dự luật cấp quy chế MNNA cho Ukraina được trình lên Hạ viện. Năm 2022, Ủy ban An ninh và Hợp tác tại châu Âu của Hoa Kỳ đề nghị Hoa Kỳ cấp quy chế MNNA cho Ukraina và Gruzia.

Ả Rập Xê Út, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất và Oman
Tại hội nghị thượng đỉnh năm 2015 ở Trại David với các thành viên Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh, chính quyền Obama xem xét cấp quy chế MNNA cho Ả Rập Xê Út, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, Oman và Qatar.

Iraq
Từ năm 2008, Iraq và Hoa Kỳ có quan hệ đối tác chiến lược trong các lĩnh vực an ninh, kinh tế, văn hóa. Hoa Kỳ bắt đầu viện trợ quân sự và kinh tế cho Iraq kể từ khi lật đổ Saddam Hussein trong cuộc tấn công Iraq vào năm 2003. Sau khi Nhà nước Hồi giáo trỗi dậy vào giữa thập niên 2010, Quân đội Hoa Kỳ lại được triển khai đến Iraq để hỗ trợ Quân đội Iraq tiêu diệt Nhà nước Hồi giáo. Mặc dù đã rút hầu hết quân đội khỏi Iraq vào năm 2021, Hoa Kỳ vẫn tiếp tục viện trợ quân sự, kinh tế cho Iraq.

Quyền lợi
Một đồng minh quan trọng không thuộc NATO được hưởng các quyền lợi sau:

Quyền tham gia vào các dự án nghiên cứu, phát triển hợp tác với Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ trên cơ sở chia sẻ chi phí;
Quyền tham gia vào một số sáng kiến chống khủng bố;
Quyền mua đạn chống tăng urani nghèo;
Quyền ưu tiên giao hàng đồ quân đội dư thừa (từ khẩu phần binh sĩ đến tàu chiến Hải quân);
Quyền sở hữu thiết bị quân nhu dự trữ chiến tranh của Bộ Quốc phòng bên ngoài căn cứ quân sự của Hoa Kỳ;
Quyền mượn thiết bị, vật tư phục vụ các dự án nghiên cứu, phát triển hợp tác và đánh giá;
Quyền sử dụng viện trợ của Hoa Kỳ để mua hoặc thuê một số thiết bị quốc phòng;
Đào tạo, huấn luyện chung;
Đẩy nhanh quá trình xuất khẩu công nghệ vũ trụ;
Công ty của quốc gia được cấp quy chế được đấu thầu một số hợp đồng của Bộ Quốc phòng về sửa chữa, bảo trì thiết bị quân sự bên ngoài Hoa Kỳ.

Xem thêm

AUKUS
NATO
Đối thoại Tứ giác An ninh

Tham khảo