Tùy Đường diễn nghĩa

Tùy Đường diễn nghĩa (chữ Hán: 隋唐演義) là cuốn tiểu thuyết lịch sử trường thiên đầu thời Thanh do Chử Nhân Hoạch sáng tác vào năm 1675 và in lần đầu vào năm 1695. Toàn sách gồm 100 hồi, chủ yếu dựa trên các tài liệu như Tùy sử di văn của Viên Vu Lệnh, kể về sự hưng vong chính trị và những câu chuyện anh hùng trong khoảng 200 năm, từ khi nhà Tùy hưng khởi cho đến thời Đường Huyền Tông.

Tiểu thuyết này cho rằng sự hưng khởi của nhà Đường là ý trời, đồng thời cũng thể hiện sự đồng cảm và tiếc nuối trước số phận khó lường của các anh hùng hào kiệt. Các nhân vật trong truyện không được phân định rạch ròi giữa thiện và ác, trong đó, phần miêu tả về Tần Thúc Bảo là đặc sắc và tinh tế nhất cả về trải nghiệm lẫn tâm lý. Điểm yếu của tiểu thuyết là cốt truyện còn rời rạc, hình tượng các nhân vật anh hùng không được nhất quán từ đầu đến cuối. Tuy nhiên, Tùy Đường diễn nghĩa vẫn là một tác phẩm xuất sắc trong số các tiểu thuyết cũ, có ảnh hưởng đến các tiểu thuyết lịch sử sau này, đặc biệt là cuốn Thuyết Đường diễn nghĩa từng rất thịnh hành một thời.

Tác giả
Tác giả bộ Tùy Đường diễn nghĩa là Chử Nhân Hoạch, học giả kiêm nhà xuất bản đầu thời Thanh quê Trường Châu. Hiệu sách của ông sản xuất những ấn phẩm có chất lượng rất cao, với kỹ thuật khắc gỗ hàng đầu, khổ sách lớn, giấy tốt và có kèm theo tranh minh họa. Ông cũng từng xuất bản cuốn tiểu thuyết thần thoại Phong thần diễn nghĩa. Ông là người có kiến thức sâu rộng, am hiểu lịch sử và thường dẫn chứng rộng khắp khi viết lách. Ông hoàn thành cuốn Tùy Đường diễn nghĩa vào khoảng năm Khang Hi thứ 14 (1675) và xuất bản lần đầu vào năm Khang Hi thứ 34 (1695). Trong lời tựa của Tùy Đường diễn nghĩa có nói như sau: "Tùy Đường chí bắt đầu từ họ La, đến họ Lâm thì tập hợp lại mà làm, và có thể nói là làm tốt, song chuyện bắt đầu từ Tùy cung cắt dải lụa thì đoạn trước đó sơ lược thiếu sót quá, sau có bổ sung thêm một, hai chuyện cuối đời Đường thì lại thành ra linh tinh không dính gì với nhau, rồi người xem còn có ý kiến, chỉ nêu ra như vậy thì toàn bộ cuốn sách cũng biết được". tác giả Chử Nhân Hoạch không dựa nhiều vào chính sử mà tự nhận rằng tiểu thuyết của ông được cải biên từ Tùy Đường lưỡng triều chí truyện của La Quán Trung. Ông gần như đã sử dụng toàn bộ cuốn Tùy sử di văn của Viên Vu Lệnh cuối thời Minh, một phần sao chép lại, một phần viết lại. Ông cũng tham khảo các chương chính trong cuốn tiểu thuyết Tùy Dạng Đế diễm sử và trích dẫn nhiều dã sử, tiểu thuyết về thời Tùy và Đường như: Tùy Đường gia thoại của Lưu Tốc, Quốc sử bổ của Lý Triệu và Kim loan mật ký của Hàn Ốc.

Nội dung
Tùy Đường diễn nghĩa kể lại sự thay đổi của các thế lực chính trị Trung Quốc trong khoảng 200 năm, bắt đầu từ năm Vũ Bình nguyên niên thời Bắc Tề Hậu Chủ (570) cho đến khi kết thúc vào năm Đại Lịch thứ 5 thời Đường Đại Tông (770). Tác giả không tuân thủ nghiêm ngặt trình tự lịch sử mà sắp xếp các câu chuyện theo từng chủ đề. Toàn bộ 100 hồi của tiểu thuyết có thể chia thành tám chủ đề lớn:
Sự hưng khởi và thống trị của nhà Tùy (rải rác trước hồi 48).
Cuộc đời Tần Thúc Bảo và các vị anh hùng khác (rải rác trước hồi 46).
Sự hưng khởi của họ Lý nhà Đường và những cuộc đấu tranh nội bộ (rải rác trước hồi 60).
Những mối tình phức tạp (hồi 60-63).
Thời kỳ trị vì của Đường Thái Tông (hồi 60-70).
Võ Tắc Thiên (hồi 69-75).
Vi hậu (hồi 76-77).
Đường Minh Hoàng (hồi 77-100). Đoạn văn tinh tế nhất trong tác phẩm là những miêu tả tâm lý và hoàn cảnh khó xử của Tần Thúc Bảo, vị anh hùng sa cơ lỡ vận đang cố gắng kìm nén ý định phản loạn. Tiểu thuyết cũng miêu tả Dương Quý Phi và An Lộc Sơn có quan hệ bất chính Chử Nhân Hoạch là người am hiểu sự đời, có cái nhìn thấu đáo về chính trị. Ông đã khắc họa thành công cuộc sống của các nhân vật chính trị cấp cao, thể hiện được sự phức tạp của con người trong thời loạn lạc, tính cách, thân phận, hoàn cảnh và các mối quan hệ giữa người với người. Ví dụ, ở hồi 82, cảnh Lý Bạch được Đường Minh Hoàng trọng dụng được miêu tả rất sinh động. Lý Bạch có phong thái phóng khoáng, còn Đường Minh Hoàng xuất hiện như một vị thiên tử phong lưu, yêu âm nhạc, văn chương, có phần hóm hỉnh và giàu tình người.

Khi viết lại Tùy sử di văn, tiểu thuyết đã thêm vào nhiều tình tiết để miêu tả thêm phần tinh tế. Trong đoạn Tần Thúc Bảo và Đơn Hùng Tín từ biệt nhau tại pháp trường, việc tác giả đưa Tần Thái phu nhân (vốn rất biết ơn Đơn Hùng Tín) vào câu chuyện có thể coi là một "nét bút thần kỳ". Cảnh tượng Lý Mật bị tên bắn chết cũng được viết lại hay hơn nhiều so với Tùy sử di văn. Tiểu thuyết đã cải thiện chất liệu về Tần Thúc Bảo, đi sâu vào miêu tả tâm lý của ông, khắc họa Tần Thúc Bảo trở thành một trong những người hùng quân sự tinh tế và cảm động nhất trong tiểu thuyết Trung Quốc.

Khuyết điểm
Tuy vậy Tùy Đường diễn nghĩa có một số điểm yếu như sau:
Cấu trúc lỏng lẻo, tình tiết rời rạc: Câu chuyện được chắp vá từ quá nhiều dã sử, khiến sức sáng tạo của tác giả bị suy giảm.
Chất lượng không đồng đều: 66 hồi đầu của tiểu thuyết khá hấp dẫn, nhưng 34 hồi cuối, kể từ thời Võ Tắc Thiên đến Đường Minh Hoàng, lại rắc rối và thiếu chặt chẽ do có quá nhiều câu chuyện nhỏ về các nhân vật nổi tiếng được lồng ghép vào. Tuy nhiên, theo tiêu chuẩn của tiểu thuyết truyền thống, phần sau vẫn được xem là một tác phẩm đạt mức thượng thừa.
Hình tượng nhân vật chưa nhất quán: Các nhân vật anh hùng không giữ được hình tượng nổi bật từ đầu đến cuối. Tần Thúc Bảo sau khi đầu quân cho nhà Đường không còn điểm nhấn nào đáng chú ý. Nỗi hận của Đơn Hùng Tín đối với Lý Thế Dân được mô tả chưa đủ mạnh mẽ. Sau khi Lý Tĩnh và Hồng Phất Nữ bỏ trốn, Lý Tĩnh lại trở thành một đạo sĩ đơn độc, còn Hồng Phất Nữ xinh đẹp thì không rõ đi đâu.
Mô tả tình yêu còn gượng ép: Một số câu chuyện tình yêu trong truyện được viết khá giáo điều, chẳng hạn như mối quan hệ và hôn nhân phức tạp giữa La Thành, Đậu Tuyến Nương và em gái Hoa Mộc Lan là Hoa Hựu Lan.
Văn phong màu mè, thiếu chiều sâu: Lỗ Tấn từng chỉ trích rằng văn phong của cuốn tiểu thuyết này quá hào nhoáng, thiếu sự điềm đạm và tinh thần có phần uể oải.

Ảnh hưởng
Tùy Đường diễn nghĩa từng là một trong những cuốn tiểu thuyết được độc giả Trung Quốc yêu thích nhất. Một phần ba nội dung cuối cùng của tác phẩm này đã trở thành nền tảng quan trọng cho cuốn Hỗn Đường bình Tây truyện của Chung Hưng Đức thời Thanh. Đặc biệt, Thuyết Đường diễn nghĩa, được hoàn thành vào năm 1783, đã cải biên phần lớn nội dung từ Tùy Đường diễn nghĩa. Sau này, Thuyết Đường diễn nghĩa trở nên phổ biến và được ưa chuộng hơn cả nguyên bản Tùy Đường diễn nghĩa.

Tham khảo