Isabel của Aragón và Castilla

| con cái = Miguel de la Paz, Tự vương Bồ Đào Nha và Thân vương xứ Asturias
| kiểu hoàng tộc = Vương tộc
| hoàng tộc = Nhà Trastámara (khi sinh)Nhà Avis (kết hôn)
| cha = Ferrando II của Aragón
| mẹ = Isabel I của Castilla
| sinh =
| nơi sinh = Dueñas, Castilla
| mất =
| nơi mất = Zaragoza, Aragón
| tôn giáo = Công giáo La Mã
}}

Isabel của Aragón và Castilla (tiếng Tây Ban Nha: Isabel de Aragón; tiếng Bồ Đào Nha: Isabel de Aragão e Castela; tiếng Anh: Isabella of Aragon) là vương hậu Bồ Đào Nha từ năm 1497 đến năm 1498.

Thiếu thời
Isabel là trưởng nữ của Quốc vương Ferrando II xứ Aragón và Nữ vương Isabel I xứ Castila. Bà chào đời dưới triều đại của cậu ruột là Quốc vương Enrique IV xứ Castilla, và những năm tháng đầu đời của bà bị bao trùm bởi sự căng thẳng sâu sắc giữa cậu và mẹ, bởi Enrique không bao giờ tha thứ cho việc Isabel kết hôn với Ferrando mà không có sự cho phép của ông. Khi Enrique IV băng hà năm 1474, mẫu hậu của Isabel lập tức xưng vương tại Castila. Isabel nhanh chóng được tuyên thệ làm Thái nữ (người thừa kế dự kiến) của ngai vàng Castila.

Những năm đầu trị vì của Nữ vương Isabel I gắn liền với cuộc chiến kế vị, do Enrique IV trước đó không chỉ định người kế vị rõ ràng. Một cuộc tranh chấp nổ ra giữa Isabel I và cháu gái của bà là Juana, thường được gọi là “la Beltraneja”, vì những lời đồn cho rằng bà là con ngoài giá thú của Vương hậu Joan của Bồ Đào Nha với sủng thần Beltrán de la Cueva, Công tước Alburquerque. Quốc vương Afonso V của Bồ Đào Nha, vừa là em rể của Enrique IV, vừa là cậu ruột của Juana, đã can thiệp để ủng hộ cháu gái, khiến Ferrando và Isabel buộc phải lâm chiến với Bồ Đào Nha.

Trong thời gian chiến tranh, Isabel thuở thiếu thời cũng trực tiếp chứng kiến những biến động. Khi phụ vương và mẫu hậu đang giao chiến với quân Bồ Đào Nha, vương nữ bị để lại tại Segovia, nơi thành phố bị đặt dưới quyền kiểm soát của Andrés de Cabrera và vợ ông Beatriz de Bobadilla. Dân chúng Segovia bất mãn với chính quyền mới đã nổi dậy chiếm quyền kiểm soát thành phố. Isabel khi ấy mới bảy tuổi bị kẹt trong một tòa tháp của Alcázar trong một thời gian, cho đến khi mẫu hậu trở về Segovia và tái lập trật tự.

Cuộc chiến kết thúc năm 1479 với Hiệp ước Alcáçovas. Theo các điều khoản của hiệp ước, Isabel sẽ kết hôn với Vương tử Afonso, cháu nội của Afonso V, người kém bà năm tuổi. Ngoài ra, Ferrando và Isabel phải chuẩn bị một khoản hồi môn rất lớn, và vương nữ phải sang cư trú tại Bồ Đào Nha như một bảo chứng cho việc hai vị quân vương tuân thủ hiệp ước. Năm 1480, Afonso đến sống tại Moura cùng bà ngoại là Beatriz, Công tước phu nhân xứ Viseu, và đầu năm sau, Isabel mười tuổi cũng sang đoàn tụ với vị phu quân tương lai. Bà sống tại Bồ Đào Nha suốt ba năm trước khi trở về quê hương.

Trong suốt tuổi trẻ, Isabel còn theo phụ mẫu trong các chiến dịch quân sự, khi họ tiến hành chinh phục những tiểu quốc Hồi giáo cuối cùng ở miền nam Tây Ban Nha. Chẳng hạn, bà từng tháp tùng mẫu hậu trong lễ tiếp nhận sự đầu hàng của thành phố Baza.

= Trữ phi của Bồ Đào Nha =
Cuộc hôn nhân đầu tiên của Isabel là với Afonso, đích tử và người thừa kế duy nhất của Quốc vương João II của Bồ Đào Nha, con của ông với Vương hậu Eleanor xứ Viseu. Hôn lễ cử hành theo nghi thức ủy hôn vào mùa xuân năm 1490 tại Seville. Ngày 19 tháng 11 năm đó, Isabella đến Badajoz, nơi bà được Manuel, anh họ của Afonso (về sau là Quốc vương Manuel I xứ Bồ Đào Nha) nghênh đón – người mà sáu năm sau bà sẽ kết hôn.

Isabel và Afonso đoàn tụ tại Elvas ngày 22 tháng 11, và hôm sau, bà yết kiến mẫu hậu chồng là Vương hậu Eleanor tại tu viện Espinheiro ở Évora, nơi triều đình hội tụ để chuẩn nhận cuộc hôn nhân đã được cử hành tại Seville.

Dù là một cuộc hôn nhân do hiệp ước chính trị sắp đặt, cuộc hôn phối này nhanh chóng trở thành một mối lương duyên chân thành. Isabel được hoàng gia Bồ Đào Nha yêu mến, nhờ thông thạo ngôn ngữ và phong tục địa phương, kết quả của những năm tháng bà sống tại đây thuở nhỏ. Tuy nhiên, hạnh phúc ấy đột ngột tan vỡ vào tháng 7 năm 1491, khi Hoàng tử Afonso tử nạn trong một tai nạn cưỡi ngựa. Isabella đau khổ tột cùng, và về sau tin rằng chồng mình qua đời vì Thiên Chúa nổi giận, do Bồ Đào Nha đã che chở cho người Do Thái bị phụ mẫu bà trục xuất khỏi Tây Ban Nha.

Theo yêu cầu của phụ mẫu, Isabella được đưa trở về Tây Ban Nha, nơi bà sống trong đức tin mộ đạo cực đoan. Bà tự hành xác, nhịn ăn và khổ tu, những hành vi bà duy trì suốt phần lớn quãng đời còn lại như một cách để tang phu quân. Bà cũng thề sẽ không bao giờ tái giá. Ban đầu, phụ mẫu dường như chấp nhận lời thề ấy, nhưng sau khi Quốc vương John II băng hà năm 1495, Manuel I kế vị và lập tức cầu hôn Isabella. Ferdinand và Isabella, có lẽ muốn tôn trọng ý nguyện của trưởng nữ, đã đề nghị gả công chúa Maria, con gái thứ, nhưng Manuel kiên quyết từ chối.

Cuối cùng, thế bế tắc chỉ được phá vỡ khi Isabella đồng ý tái giá, với điều kiện Manuel phải trục xuất toàn bộ người Do Thái khỏi Bồ Đào Nha nếu họ không cải đạo sang Kitô giáo. Quốc vương Manuel chấp thuận tối hậu thư này, và hai người cử hành hôn lễ vào tháng 9 năm 1497.

Vương hậu Bồ Đào Nha

Qua đời

Gia phả

|2= 2. Isabel I của Castilla
|3= 3. Ferrando II của Aragón
|4= 4. Juan II của Castilla
|5= 5. Isabel của Bồ Đào Nha
|7= 7. Juana Enríquez
|9= 9. Catherine của Lancaster
|11= 11. Isabel xứ Barcelos
|12= 12. Ferrando I của Aragón
|13= 13. Leonor xứ Alburquerque
|15= 15. Mariana Fernández de Córdoba y Ayala (= 24)
|17= 17. Alionor của Aragón
|19= 19. Constanza của Castilla điều đó khiến bà là em cùng cha khác mẹ với Catherine của Lancaster. Mẹ của Catherine là Constanza của Castilla.}}
|22= 22. Afonso I xứ Bragança
|27= 27. Beatriz của Bồ Đào Nha
|31= 31. Inés de Ayala }}

Ghi chú

Xem thêm
Isabel I của Castilla

Manuel I của Bồ Đào Nha

María của Aragón và Castilla

Juana I của Castilla và Aragón

Juan của Aragón và Castilla

Tham khảo