Đất phương Nam

| language = Tiếng Việt
| num_episodes = 11
| executive_producer = NSND Phạm Khắc
| location = Cà Mau, Việt Nam
| cinematography = Nguyễn Trinh Hoan
| editor = Nguyễn Hồ
| runtime = 60 phút
| company = Hãng phim Truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh
| distributor = Đài Truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh
| network = HTV9, DRT, HTV3, HTV7
| picture_format = SDTV 480p
| first_aired = 1997
}}
Đất phương Nam là một bộ phim ngắn tập chính kịch phiêu lưu Việt Nam năm 1997 do Nguyễn Vinh Sơn làm đạo diễn kiêm viết kịch bản. kể về hành trình tìm cha của một cậu bé ở vùng Tây Nam Bộ. Bộ phim được ra mắt nhân dịp kỷ niệm 300 năm thành lập Sài Gòn - Thành phố Hồ Chí Minh, được sản xuất và phát hành bởi Hãng phim Truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh.

Bộ phim được phát sóng lần đầu vào năm 1997 trên kênh HTV9 và DRT. Đất phương Nam là phim truyền hinh đầu tiên của Việt Nam được xuất khẩu sang Mỹ và được đánh giá là "có sức sống vượt thời gian." Có nhận xét rằng do cái bóng của vai diễn quá lớn, Hùng Thuận đã không có thêm một vai diễn ấn tượng nào sau đó nữa. Trước phỏng vấn với báo giới, anh cũng thừa nhận rằng mình "không thể thoát khỏi nhân vật An" dù "đã làm hết sức mình để hoàn thành tốt các nhân vật khác". Anh cho biết vai diễn này "đã trở thành một phần cuộc sống" và ảnh hưởng rất nhiều đến anh.
|-
|NSƯT Thanh Điền
|Thầy giáo Bảy
| align:left |Là người có tư tưởng theo cách mạng. Tuy nhiên, ở cuối phim, do chịu nhiều bất công và hận thù chồng chất, thầy lại có tư tưởng sai đường.
Ở tập 1, do thấy An bị đuổi học quá vô lí, thầy cũng xin nghỉ dạy. Chính thầy là người đã dạy cho An phải tìm cách chống trả lại khi chịu sự bất công và hà hiếp. Ở tập 5, thầy cùng cô đào Năm Xuân lập gánh hát đi biểu diễn khắp nơi để khơi gợi lòng yêu nước và tinh thần đứng lên lật đổ thực dân. Ở tập 10, thầy xuất hiện với hình ảnh của ông đạo trang nghiêm, đạo mạo và có uy quyền, đi chữa bệnh khắp nơi và làm nhiều phép lạ. Thầy nhận ra phải có uy quyền mới dễ dàng lôi kéo người dân đi theo mình để lật đổ thực dân. Thầy bắt ông hội đồng đã từng hãm hại cô đào Năm Xuân để làm lễ tế - mục đích là để trả thù cho vợ. Sau đó thầy bị thực dân bắn chết.
|
|-
|Nguyễn Hậu †
| ông Hai Cha của An
| align:left |Là người có học thức, ông hoạt động cách mạng bí mật, đi mọi nơi để tuyên truyền và lôi kéo người dân chuẩn bị làm cách mạng lật đổ thực dân và cường hào. Ở tập 1, ông xuất hiện trong những giấc mơ không rõ ràng của An. Ở tập 4, ông xuất hiện ở quán ăn của dì Tư Ù, nhưng An không được gặp. Ở tập cuối, ông xuất hiện khi tuyên truyền cho người dân lúc nửa khuya, An và Cò cũng có mặt ở đó, An đã có linh cảm đó là cha mình. Sau đó khi được bác Ba Ngù sắp xếp, ông đã xuất hiện trước mặt An khi An đi khất thực, hai cha con đã không nói với nhau lời nào vì ông không được để lộ thân phận.
|Ông đồng thời là phó đạo diễn và là người tìm những vai diễn phù hợp cho đoàn phim.
|-
|NSND Thanh Vy
|Mẹ của An
|Không rõ do giận cha của An hay phiền lòng vì con cứ hay hỏi về cha mà mỗi lần An hỏi bà lại trả lời: "Cha con đi làm ăn xa, bị tai nạn chết rồi". Sau khi An bị đuổi học, lính đến lục soát nhà tìm tư liệu cách mạng, bà dẫn An về phương Nam để tìm chồng. Trên đường đi bị máy bay càn quét mà chết, chôn cất tại đất vườn nhà ông bà Tám Luông.
|
|-
|Thúy Loan
|Chị Út Trong
|Hình ảnh người con gái Nam Bộ dịu dàng, thùy mị. Ở tập 2, chị chứng kiến người yêu là anh Năm Giáo đi hoạt động cách mạng bí mật bị xử bắn công khai. Ở tập 3, chị bị lão hội đồng cưỡng hiếp, may nhờ có An phát hiện kịp lúc. Ở tập 7, khi chứng kiến người anh hùng Võ Tòng giúp đỡ gia đình, chị nảy sinh tình cảm với anh, nguyện nên nghĩa vợ chồng. Ở tập 9, trước khi gia đình phải quyết chiến để bảo vệ mảnh đất do chính mình khai khẩn, 2 lần chị bốc thăm trúng, phải ra mặt để nói chuyện. Theo lịch sử, chị bị bắt giam 6 tháng tù và mất không lâu sau đó.
|
|-
|Chí Hiếu
|Ông Tám Luông
|Ông tính tình nóng nảy nhưng chất phác, cương trực, rất thương con cháu. Ở tập 1, gia đình ông nhận nuôi An khi mẹ cậu mất. Biết con gái bị ông hội đồng nhòm ngó, lại bị cướp lúa trắng trợn và bày mưu hãm hại, ông để cho bà Tám dắt díu các con về Nọc Nạng, một mình ông ở lại chăm sóc mồ mả ông bà rồi thắt cổ tự vẫn.
|
|-
|Ánh Hoa †
|Bà Tám Luông
|Hình ảnh người mẹ Nam Bộ hiền thục, nhưng khắc khổ. Ở tập 3, bà chia tay chồng và dẫn chị Út Trong, An về miệt Nọc Nạng, trốn tránh gia đình ông bà hội đồng hãm hại. Ở tập 9, bà lại đau khổ chứng kiến gia đình tan tác, những người con của mình quyết chiến để bảo vệ đất, người mất, kẻ tù tội.
|
|-
|Minh Ngọc
|Ông Sơn Đông
|Người gốc Triều Châu, thuộc Thiên Địa hội, đi khắp nơi mãi võ, bán thuốc gia truyền.
|
|-
|Xuân Trang
|Bé Xinh
|Cô bé mồ côi được ông Sơn Đông nuôi dưỡng. Chính cô bé là người hay mơ thấy mẹ vào những đêm trăng rằm.
|
|-
|NSƯT Hồ Kiểng †
|Ông Ba Ngù
|Mang hình ảnh một ông già say xỉn để đánh lừa, thực chất là một người giúp đỡ các chí sĩ cách mạng. Ông từng có gia đình êm ấm, nhưng vì chiến tranh mà vợ mất, nên ông mang lòng thù hận chế độ thực dân.
|
|-
|Mai Thanh Dung
|Dì Tư Ù
|Ở tập 4, theo gửi gắm của ông Ba Ngù, dì Tư nhận An vào phụ ở quán cơm của dì. Tính tình của dì hơi độc mồm, nóng nảy, luôn cho An là đồ vô tích sự, tuy nhiên là người đơn giản, hiền lành. Cũng như ông Ba Ngù, gia đình tan nát do thực dân, nên lưu lạc về đây, lập căn cứ bí mật cho các chí sĩ cách mạng hoạt động. Sau này, nghe lời vợ chồng Tư Mắm vu oan mà đuổi An đi, rồi bị ám hại, quán ăn bị đốt. Ở tập cuối, dì và ông Ba gặp lại An, sắp xếp cho An gặp lại cha.
|
|-
|Trung Dân
|Út Lục Lâm
|Kiếm ăn qua ngày từ việc trộm vặt. Ở tập 4, lần đầu gặp An tại quán dì Tư Ù và sử dụng An như một con tốt thí để trộm tiền của Tư Mắm. Sau khi dì Tư Ù lên đường đi tìm ông Ba Ngù, An chỉ còn một mình. Út Lục Lâm là người bên cạnh bầu bạn cùng An. Cả hai trộm cắp, quấy rối người dân xung quanh. Trong một lần trộm ví tiền không thành công, cả hai chạy vào một gánh hát. Đây chính là gánh hát của thầy giáo Bảy. Út Lục Lâm bị bắt ngay sau đó.
|
|-
|Phùng Ngọc
|Cò
| align:"left" |Trái ngược với tính cách của An, trầm mặc, tình cảm, Cò tinh nghịch và vô tư. Là bạn đồng hành của An từ khi gặp mặt cho đến cuối phim. Cò cũng mồ côi mẹ như An và Xinh, nhờ An mà nhìn thấy mẹ dưới bóng trăng trong ngày Vu lan.
|
|-
|NSƯT - NGƯT Mạnh Dung
|Ông Ba bắt rắn
| align:left |Hình ảnh của người nông dân Nam Bộ mạnh mẽ nhưng đầy tình cảm. Ông làm nghề bắt rắn và đi ghe bán ở mọi nơi. Ở tập 5, ông nhận nuôi An, rồi dắt Cò và An về miệt U Minh gặp lại chú Tư Võ Tòng để khai khẩn đất rừng lập nghiệp. Ông cũng là người đại diện cho nhà trai trong lễ hỏi của chú Tư và chị Út. Ở tập 10, sau khi Võ Tòng chết, ông ngày đêm học bắn cung để trả thù cho chú Tư.
|
|-
|Lê Quang
|Chú Tư "Võ Tòng"
| align:left |Hình ảnh người nông dân Nam Bộ kiên cường, bị bỏ rơi ngoài xã hội. Do bị bọn cường hào hãm hại mà tan nhà nát cửa, chú đi sâu vào rừng U Minh, săn cá sấu, bầu bạn với khỉ, sống tự tại. Ở tập 7, chú Tư Võ Tòng giúp đỡ gia đình bà Tám cản đường bọn đâm thuê chém mướn nhận tiền của địa chủ cướp đất để dằn mặt gia đình. Chú Tư và chị Út phải lòng nhau, nên duyên vợ chồng. Chú Tư quyết diệt được con sấu thành tinh, giết hại nhiều người, xin mượn vàng bạc để hỏi cưới chị Út. Trong khi chú Tư về quê cũ tìm lại hài cốt cha mẹ thì xảy ra thảm án Nọc Nạng. Gia đình bà Tám tan tác, chị Út Trong bị bắt, chú Tư quyết trả thù và bị truy cùng diệt tận.
| align:left |Bộ phim được đánh giá là đã dành cho Lê Quang một vai diễn để đời là chàng Võ Tòng đẹp một cách bi tráng.
|}

Diễn viên phụ
Kiều Oanh trong vai Cô đào Năm Xuân
đạo diễn Nguyễn Vinh Sơn cũng thể hiện 1 vai phụ trong phim, đó là vai Ông hội đồng ở tập 2.
Cát Phượng trong vai Tư Mắm
Nhâm Minh Hiền trong vai Mười Chức
Lê Bình † trong vai Tư Tại
Mạc Can trong vai Bác Ba Phi
Kinh Quốc trong vai Sáu Miều
Nguyễn Phương Điền trong vai Năm Nhẫn
Hữu Thành † trong vai Sư cụ
Sa Bảo trong vai Tạ Ánh Xém
Võ Thu Hằng trong vai bé Tư

Sản xuất
Thời gian hoàn thành bộ phim là 3 năm, riêng khâu chọn cảnh cho bộ phim diễn ra đã diễn ra trong hơn 1 năm. và ca sĩ Tô Thanh Phương trình bày.

Không lâu sau khi ra mắt, bài hát đã dứt khỏi bộ phim đứng độc lập,

Đón nhận
Trong những bộ phim truyền hình nhiều tập của Việt Nam từng sản xuất, Đất phương Nam được đánh giá là bộ phim "vang bóng một thời và có sức sống vượt thời gian". Báo Pháp luật và Xã hội đã xếp bộ phim đứng đầu danh sách 5 bộ phim thiếu nhi Việt Nam được yêu thích nhất. Trang tin 24h thì đánh giá đây là một trong những phim truyền hình Việt Nam hay nhất. Báo điện tử Trí thức Trẻ cũng liệt kê bộ phim vào danh sách "Những bộ phim truyền hình Việt sống mãi với thời gian". Ngoài ra, phim còn giành kỷ lục "Phim được chiếu lại nhiều nhất", từng được phát sóng trên tất cả các đài trên toàn quốc, do 2Sao - trang thông tin tổng hợp giải trí của báo VietNamNet đánh giá và bình chọn.

Gerald Herman, người đóng vai trò trực tiếp trong việc chuyển đĩa DVD và phát hành Đất phương Nam sang Mỹ, cho biết:

Nhà báo Cát Vũ thuộc Hội Điện ảnh Thành phố Hồ Chí Minh đánh giá: "Sự xuất sắc của bộ phim Đất phương Nam không những đã làm hài lòng người xem mà còn đem lại cho bộ phim một sự nhìn nhận ở đẳng cấp kinh điển về mặt chuyên môn".

Đạo diễn Nguyễn Vinh Sơn, người Việt Nam đầu tiên đoạt danh hiệu "Đạo diễn châu Á xuất sắc nhất" tại Liên hoan phim Madrid vào năm 2009, cũng là người viết kịch bản cho bộ phim, sau khi xem lại bộ phim cũng đã nhận xét rằng:

Tham khảo

Liên kết ngoài
Đất phương Nam trên HTVC Phim
OST Đất Phương Nam - Tô Thanh Phương.