Linh dương Tây Tạng

| genus = Pantholops
| parent_authority = Hodgson, 1834
| species = hodgsonii
| authority = (Abel, 1826)
| range_map = Pantholops hodgsonii distribution.png
}}
Linh dương Tây Tạng hay chiru (danh pháp khoa học: Pantholops hodgsonii) (, phát âm ; , Hán-Việt: Tạng Linh dương) là một loài động vật cỡ vừa bản địa cao nguyên Tây Tạng. Tổng cộng chỉ còn lại ít hơn 75.000 cá thể trong tự nhiên. Tuy nhiên, điều này vẫn còn bị tranh cãi, và vài tác gia xem linh dương Tây Tạng là loài thực sự của Caprinae.

Dù chi Pantholops hiện tại là chi đơn loài, một loài hóa thạc, P. hundesiensis, được biết đến từ Pleistocene của Tây Tạng. Nó hơi nhỏ hơn loài linh dương Tây Tạng còn sống, với hộp sọ hẹp hơn. Ngoài ra, hóa thạch chi Qurliqnoria, từ Miocene ở Trung Quốc, được cho là một thành viên ban đầu của Pantholopinae, tách ra từ linh dương cừu khoảng thời gian này.

Những con đực có sừng dài, cong lại thường dài 54 to 60&nbsp;cm (21 to 24 in). Những chiếc sừng mảnh mai, với các đường gợn hình khuyên trên phần thấp hơn và mũi sừng nhọn mịn. Mặc dù những chiếc sừng tương đối đồng đều về chiều dài, có một số sự thay đổi trong hình dạng chính xác của họ, vì vậy khoảng cách giữa những các mũi sừng có thể khá biến động, dao động từ 19 đến 46&nbsp;cm (7,5 đến 18). Không giống như các caprine, sừng không phát triển trong suốt cuộc đời. Đôi tai ngắn và nhọn, và đuôi cũng là tương đối ngắn, chiều dài khoảng 13&nbsp;cm (5,1 in).
Phân phối và môi trường sống
Là loài đặc hữu của cao nguyên Tây Tạng, linh dương Tây Tạng sống ở môi trường thảo nguyên núi cao và lạnh mở giữa ở độ cao 3.250-5.500 m. Chúng thích địa hình bằng phẳng, địa hình mở, với thảm thực vật thưa thớt. Chúng được tìm thấy gần như hoàn toàn ở Trung Quốc, nơi mà họ đang sống Tây Tạng, miền nam Tân Cương và Tây Thanh Hải, một số ít cũng được tìm thấy qua biên giới tại Ladakh, Ấn Độ. Ngày nay, đa số được tìm thấy trong khu bảo tồn thiên nhiên Chang Tang ở miền bắc Tây Tạng. Các mẫu vật đầu tiên được mô tả vào năm 1826, từ Nepal, loài đã rõ ràng kể từ khi bị tuyệt diệt từ khu vực này.
Tây Tạng linh dương là thích giao du, đôi khi tụ tập trong các đàn hàng trăm khi chúng di chuyển giữa đồng cỏ mùa hè và mùa đông, mặc dù chúng thường thấy trong các nhóm nhỏ hơn nhiều, với không quá 20 cá thể.

Sinh sản
Mùa động đực từ tháng 11 đến tháng 12. Một con đực cai quản và giao phối với đến 12 con cái, mặc dù số lượng 1-4 cho mỗi con đực là phổ biến hơn, và đuổi những con đực khác chủ yếu bằng cách biểu diễn, với đầu xuống đất, hơn là dương sừng lên trực tiếp đấu. Việc tán tỉnh và giao phối nhanh gọn, mà không có hầu hết các hành vi thường thấy ở các loài linh dương khác, mặc dù các con đực thường lướt qua đùi của con cái với một cú đá chân phía trước của chúng. tuổi thọ có thể là khoảng 10 năm.

Bảo tồn

Linh dương Tây Tạng được liệt kê như là đang bị đe dọa bởi các Liên minh Bảo tồn Thế giới và Cục Cá và Động vật hoang dã Hoa Kỳ do săn trộm lấy len thương mại do chúng cạnh tranh với loài thú nuôi lấy lông địa phương. Loại len chiru, được gọi là shahtoosh, ấm áp, mềm mại, mịn. Mặc dù len có thể thu được mà không giết chết con vật, những kẻ săn trộm đơn giản giết chết chiru trước khi lấy len, số lượng của chúng đã giảm cho từ gần một triệu cá thể (ước tính) lần lượt của thế kỷ 20 đến ít hơn 75.000 cá thể hiện nay. Các con số này tiếp tục giảm hàng năm. Cuộc đấu tranh để chặn việc săn bắt linh dương bất hợp pháp đã được mô tả trong bộ phim năm 2004, Kekexili: Mountain Patrol.
Trong tháng 7 năm 2006, chính phủ Trung Quốc khánh thành tuyến đường sắt mới chia đôi nơi ăn của loài linh dương này trên đường tới Lhasa, Tây Tạng. Trong một nỗ lực để tránh tổn hại cho động vật, 33 đường cầu vượt đặc biệt di chuyển động vật đã được xây dựng bên dưới đường sắt. Tuy nhiên, tuyến đường sắt sẽ mang nhiều người hơn đến đây, bao gồm cả những kẻ săn trộm tiềm năng, gần gũi hơn với khu vực sinh sản và môi trường sống của chiru.

Tham khảo

Ginsberg, J. R., G. B. Schaller, and J. Lowe. (1999). "Petition to list the Tibetan antelope (Pantholops hodgsonii) as an endangered species pursuant to the U.S. Endangered Species Act of 1973." Wildlife Conservation Society and Tibetan Plateau Project.

Liên kết ngoài
Slaughtered in the Name of Fashion: UK newspaper article on Shahtoosh
ARKive - images and movies of the Tibetan antelope (Pantholops hodgsonii)
Animal Diversity Web
Wildlife Trust of India |Save The Chiru
WWF:Wildlife Trade - Tibetan Antelope (Chiru)
United States Federal Register. (Oct.ngày 1 tháng 6 năm 2003)
Antelope leap to safety through rail underpass The Times, 10-Jul-2006