Bảng mã codon DNA và RNA

Một bảng mã codon có thể được sử dụng để dịch mã di truyền thành một chuỗi amino acid. Trình tự DNA trong bộ gen quyết định chuỗi mRNA. Trong ngữ cảnh này, mã di truyền tiêu chuẩn được gọi là 'bảng dịch mã 1' bên cạnh các bảng mã khác,

Trong mã di truyền và các bảng dưới đây có tổng cộng 64 codon khác nhau, chủ yếu mã hóa một amino acid cụ thể. Ba codon gồm UAG, UGA và UAA (còn được gọi là codon kết thúc), (đôi khi với UGA, umber được sử dụng thay cho opal). Ở DNA, những codon kết thúc này lần lượt là TAG, TGA và TAA.|group=note}} không mã hóa cho amino acid nào, thay vào đó báo hiệu giải phóng chuỗi polypeptide mới được tổng hợp từ ribosome. Ở mã di truyền chuẩn, codon AUG có thể đóng vai trò là codon mở đầu và bắt đầu dịch mã cùng các thành phần khác như yếu tố khởi đầu (initiation factor). Ở những trường hợp hiếm gặp, codon mở đầu ở mã tiêu chuẩn có thể gồm cả GUG hoặc UUG - những codon này thường lần lượt dịch mã cho valin và leucin, song khi làm codon mở đầu, chúng được dịch mã thành methionin (ở sinh vật nhân thực) hoặc formylmethionin (ở sinh vật nhân sơ). Nghiên cứu cho thấy các ribosome nguyên thủy 'đọc' vị trí codon thứ hai cẩn thận nhất nhằm kiểm soát mô hình kỵ nước trong các chuỗi protein.

Bảng đầu tiên (hay bảng chuẩn) có thể được sử dụng để dịch các bộ ba nucleotide thành amino acid tương ứng hoặc làm tín hiệu thích hợp nếu nó là codon mở đầu hoặc codon kết thúc. Bảng thứ hai (được gọi đúng là bảng nghịch đảo) có chức năng ngược lại: nó có thể được dùng để suy luận ra bộ ba mã di truyền nếu biết trước amino acid. Vì nhiều codon khác nhau có thể mã hóa chung cho một amino acid, nên ký hiệu acid nucleic của IUPAC được cung cấp ở một số trường hợp.

Bảng dịch mã 1
Bảng mã codon RNA chuẩn

Như được trình bày trong bảng trên, bảng số 1 của Trung tâm Thông tin Công nghệ sinh học Quốc gia Hoa Kỳ (NCBI) bao gồm các codon mở đầu ít phổ biến hơn là GUG và UUG.
|-
! Amino acid !! Codon RNA !! Đã nén
| rowspan=13 |
! Amino acid !! Codon RNA !! Đã nén
|-
! style="text-align:center;"| Ala, A
| GCU, GCC, GCA, GCG
| GCN
! style="text-align:center;"| Ile, I
| AUU, AUC, AUA
| AUH
|-
! style="text-align:center;"| Arg, R
| CGU, CGC, CGA, CGG; AGA, AGG
| CGN, AGR; hoặc CGY, MGR
! style="text-align:center;"| Leu, L
| CUU, CUC, CUA, CUG; UUA, UUG
| CUN, UUR; hoặc CUY, YUR
|-
! style="text-align:center;"| Asn, N
| AAU, AAC
| AAY
! style="text-align:center;"| Lys, K
| AAA, AAG
| AAR
|-
! style="text-align:center;"| Asp, D
| GAU, GAC
| GAY
! style="text-align:center;| Met, M
|colspan=2| AUG
|-
! style="text-align:center;"| Asn hoặc Asp, B
| AAU, AAC; GAU, GAC
| RAY
! style="text-align:center;"| Phe, F
| UUU, UUC
| UUY
|-
! style="text-align:center;"| Cys, C
| UGU, UGC
| UGY
! style="text-align:center;"| Pro, P
| CCU, CCC, CCA, CCG
| CCN
|-
! style="text-align:center;"| Gln, Q
| CAA, CAG
| CAR
! style="text-align:center;"| Ser, S
| UCU, UCC, UCA, UCG; AGU, AGC
| UCN, AGY
|-
! style="text-align:center;"| Glu, E
| GAA, GAG
| GAR
! style="text-align:center;"| Thr, T
| ACU, ACC, ACA, ACG
| ACN
|-
! style="text-align:center;"| Gln hoặc Glu, Z
| CAA, CAG; GAA, GAG
| SAR
! style="text-align:center;"| Trp, W
|colspan=2| UGG
|-
|-
! style="text-align:center;"| Gly, G
| GGU, GGC, GGA, GGG
| GGN
! style="text-align:center;"| Tyr, Y
| UAU, UAC
| UAY
|-
! style="text-align:center;"| His, H
| CAU, CAC
| CAY
! style="text-align:center;"| Val, V
| GUU, GUC, GUA, GUG
| GUN
|-
! style="text-align:center;"| MỞ ĐẦU
| AUG, CUG, UUG || HUG
! style="text-align:center;"| KẾT THÚC
| UAA, UGA, UAG
| URA, UAG; hoặc UGA, UAR
|}

Bảng mã codon DNA chuẩn

Bảng mã codon DNA nghịch đảo

Codon thay thế ở các bảng dịch mã khác

Từng có thời điểm mã di truyền được xem là phổ biến: Ví dụ như vào năm 1981, các nhà khoa học phát hiện ra việc sử dụng các codon AUA, UGA, AGA và AGG trong hệ thống mã hóa ở ty thể của động vật có vú khác với mã phổ biến. Bảng dưới đây trình bày các mã codon khác ấy.

Xem thêm

Tin sinh học
Danh sách mã di truyền

Ghi chú

Tham khảo

Đọc thêm









Liên kết ngoài

Biểu đồ mã codon DNA được sắp xếp trong một vòng tròn