undertheseanlp/UVW-2026 huggingface dataset:
Hồ Baringo

| lake_type =
| inflow = Molo, Ol Arabel
| outflow =
| catchment =
| basin_countries = Kenya
| length =
| width =
| area =
| depth =
| max-depth =
| volume =
| residence_time =
| shore =
| elevation =
| islands =
| cities =
| extra = }}
}}
Hồ Baringo là một hồ nước nằm ở Thung lũng Tách giãn Lớn, Kenya. Nó nằm ở độ cao và có diện tích bề mặt là . Hồ được nuôi dưỡng bởi một số dòng sông như Molo, Perkerra và Ol Arabel và không có cửa thoát nước rõ ràng. Nước được cho là thấm qua các lớp trầm tích và tầng đá núi lửa bị đứt gãy. Đây là một trong hai hồ nước ngọt của Thung lũng Tách giãn Lớn ở Kenya cùng với hồ Naivasha. Vị trí của Baringo nằm ở khu vực xa xôi hẻo lánh, nóng và bụi nhưng nó lại là nhà của hơn 470 loài chim, đáng chú ý có cả các loài hồng hạc di trú và diệc Goliath.
Mô tả
Hồ nước này là một phần của Đới tách giãn Đông Phi. Phía tây của hồ là các đồi Tugen, là một nhóm các ngọn núi thấp được nâng lên từ đá núi lửa và đá biến chất. Ở phía đông là vách đá Laikipia.

Nước chảy vào hồ bắt nguồn từ vách đá Mau và đồi Tugen. Đây là môi trường sống và nơi ẩn náu quan trọng của hơn 500 loài động vật hoang dã, trong đó có một số loài chim di trú mặt nướcd có tầm quan trọng khu vực và toàn cầu. Hồ cũng cung cấp môi trường sống cho bảy loài cá nước ngọt, một trong số đó là rô phi sông Nin, một loài đặc hữu của hồ. Một số loài động vật đáng chú ý gồm hà mã, cá sấu sông Nin và nhiều loài động vật có vú, lưỡng cư, bò sát và cộng đồng không xương sống khác.

Trong khi trữ lượng cá rô phi sông Nin đang suy giảm xuống mức thấp thì loài cá phổi cẩm thạch được đưa vào hồ từ năm 1974 hiện đang phát triển tốt và đóng vai trò là nguồn cung chính cho các ngư dân quanh hồ. Mực nước đã giảm do hạn hán và tưới quá nhiều. Nước hồ thường đục với trầm tích, một phần do xói mòn đất ở khu vực lưu vực, đặc biệt là trên đồng bằng Loboi nằm ở phía nam hồ.

Hồ có một số đảo nhỏ, lớn nhất trong số đó là đảo Ol Kokwe. Ol Kokwe, một núi lửa đã tuyệt chủng có liên quan đến núi lửa Korosi ở phía bắc hồ là nơi có một số suối nước nóng, mạch phun khí, một số trong đó có lưu huỳnh kết tủa. Một nhóm các suối nước nóng khác xả dọc theo bờ hồ gần Soro, góc đông bắc của đảo.

Gần hồ là một số địa điểm khảo cổ và cổ sinh vật học quan trọng có chứa những hóa thạch Liên họ Người và Tông Người đã được tìm thấy trong chuỗi trầm tích Miocen và Pleistocen.

Thị trấn chính gần hồ là Marigat trong khi các khu định cư nhỏ hơn bao gồm Kampi ya Samaki và Loruk. Khu vực này ngày càng được khách du lịch ghé thăm nhiều hơn. Ở cuối phía nam của hồ là một khu vực có nhiều dân tộc theo chủ nghĩa mục vụ bao gồm Il Chamus, Rendille, Turkana và Kalenjin.
Xem thêm
Các hồ Thung lũng Tách giãn
Korosi
Tham khảo
Petula Clark

| birth_place = Epsom, Surrey, Anh
| genre = Nhạc đại chúng, Schlager music, Theatre music, Nhạc nền phim
| occupation =
| label = PolygonVoguePyeImperialDeccaEMIWarner Bros.MGMColumbia
| years_active = 1942–nay
}}
Petula Clark, CBE (tên khai sinh: Sally Olwen Clark, 15 tháng 11 năm 1932) là một ca sĩ, diễn viên và nhà soạn nhạc người Anh có sự nghiệp kéo dài tám thập kỷ.

Sự nghiệp chuyên nghiệp của Clark bắt đầu trong Thế chiến II, với tư cách là một nghệ sĩ giải trí trên BBC Radio. Từ những năm 1950, cô bắt đầu thu âm bằng tiếng Pháp và ghi được các bản hit quốc tế bằng cả tiếng Pháp và tiếng Anh với các bài hát như "The Little Shoemaker", "Baby Lover", "With All My Heart" và "Prends Mon Cœur". Lượt truy cập bằng tiếng Đức, tiếng Ý và tiếng Tây Ban Nha theo sau. Vào cuối năm 1964, thành công toàn cầu của Clark mở rộng sang Mỹ với bốn năm hoạt động định nghĩa nghề nghiệp, thường là những người độc thân, nhiều người viết hoặc đồng sáng tác bởi Tony Hatch (và Jackie Trent). Chúng bao gồm bài hát đặc trưng của bà gồm " Downtown ", " I know a Place ", " My Love ", " A Sign of the Times ", " I Couldn't Live without Your Love ", " Who Am I? ", " Color My World ","This Is My Song"(của Charlie Chaplin),"Don't Sleep in the Subway", "The Other Man's Grass Is Always Greener" và Kiss Me Goodbye". Ở Mỹ, bà được mệnh danh là "Đệ nhất phu nhân của cuộc xâm lược âm nhạc từ nước Anh ". Clark đã bán được hơn 68 triệu đĩa hát.

Tham khảo

Liên kết ngoài

petulaclark.net, trang web chính thức
petulaclark.co.uk, trang web chính thức tại Anh



Glenn Gould mổ xẻ âm nhạc và hình ảnh của Petula Clark trong chương trình phát sóng CBC năm 1967
Phỏng vấn BBC
Phỏng vấn Union Jack
Cuộc phỏng vấn của BBC Radio Wales, tháng 1 năm 2007
Phỏng vấn Las Vegas Sun, tháng 2 năm 2007
đĩa hát Discoogle.com
Lễ hội âm nhạc Hastings
Sự xuất hiện của Petula Clark trong This Is Your Life
The Platters

The Platters là một nhóm nhạc người Mỹ được thành lập vào năm 1952. Họ là một trong những nhóm hát thành công nhất của thời kỳ đầu của rock and roll. Âm thanh đặc biệt của họ là một cầu nối giữa truyền thống Tin Pan Alley trước thời kỳ rock và thể loại rock khi đó mới đang phát triển. Ban nhạc đã trải qua một số thay đổi nhân sự, với một trong những hóa thân thành công nhất bao gồm người giọng tenor chính Tony Williams, David Lynch, Paul Robi, Herb Reed, và Zola Taylor. Nhóm đã có 40 đĩa đơn xếp hạng trên bảng xếp hạng Hot 100 của Billboard trong khoảng thời gian từ 1955 đến 1967, bao gồm bốn bản hit số một. Platters là một trong những nhóm người Mỹ gốc Phi đầu tiên được chấp nhận là nhóm nhạc lớn và, trong một khoảng thời gian, từng là nhóm nhạc thành công nhất trên thế giới.

Tham khảo
Alfred G. Knudson

|birth_place=Los Angeles, California, Hoa Kỳ|death_date=|death_place=Philadelphia, Pennsylvania, Hoa Kỳ|residence=|citizenship=|fields=Di truyền học, Y học|workplaces=Trung tâm Ung thư Fox Chase|alma_mater=Viện Công nghệ California, Đại học Columbia, Viện Công nghệ California|doctoral_advisor=Henry Borsook|academic_advisors=|doctoral_students=|notable_students=|known_for=Giả thuyết Knudson|author_abbrev_bot=|author_abbrev_zoo=|influences=|influenced=|awards=William Allan Award Lasker award Kyoto Prize |signature=|signature_alt=|footnotes=|spouse=}}
Alfred George Knudson, Jr. (9 tháng 8 năm 1922 &ndash; 10 tháng 7 năm 2016) là bác sĩ và nhà di truyền học người Mỹ chuyên về di truyền ung thư. Một trong số nhiều đóng góp của ông cho lĩnh vực này là sự hình thành của giả thuyết Knudson năm 1971, giải thích những ảnh hưởng của đột biến lên quá trình gây ung thư (sự phát triển của ung thư).

Cuộc đời và quá trình học tập
Knudson được sinh ra ở Los Angeles, California vào năm 1922. Ông nhận bằng Cử nhân khoa học tại Học viện Công nghệ California năm 1944, bằng Bác sĩ y khoa từ Đại học Columbia năm 1947 và bằng tiến sĩ từ Viện Công nghệ California năm 1956.

Knudson được biết đến với " giả thuyết hai-đột-biến", giải thích tỷ lệ mắc bệnh ung thư di truyền, chẳng hạn như ung thư nguyên bào võng mạc. Những nghiên cứu này đã dẫn đến khái niệm về gen ức chế khối u, mà Knudson gọi là "anti-oncogenes".

Danh hiệu và giải thưởng
Ông đã nhận được nhiều giải thưởng và bằng tiến sĩ danh dự cho các công trình của mình, nổi bật nhất là Giải thưởng Albert Lasker năm 1998 cho nghiên cứu y học lâm sàng. Ông cũng đã nhận được Giải thưởng Sự nghiệp xuất chúng về Huyết học / Ung thư Nhi khoa Hoa Kỳ (ASPHO) năm 1999, Giải thưởng của Hiệp hội Nghiên cứu Ung thư Hoa Kỳ (AACR) năm 2005 về Thành tựu trọn đời trong Nghiên cứu Ung thư và Giải thưởng Khoa học sự sống Kyoto 2004.

Đời tư
Sau một thời gian dài bị bệnh, Knudson qua đời vào ngày 10 tháng 7 năm 2016 ở tuổi 93 tại nhà riêng ở Philadelphia.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Luminaries Luminaries: Tiến sĩ Alfred G. Knudson
Cuộc phỏng vấn vào ngày 5 tháng 3 năm 2013
Bình luận về Alfred G. Knudson, Jr.
Tiếng Comoros

ở Comoros và ở Mayotte|script=Latinh (biến thể tiếng Comoros)Ả Rập (Ajami)|nation=|familycolor=Austronesian|fam2=Ngữ tộc Malay-Polynesia|fam3=Barito|fam4=Đông Barito|lc1=zdj|ld1=Ngazidja|lc2=wni|ld2=Ndzwani (Anjouani)|lc3=swb|ld3=Maore|lc4=wlc|ld4=Mwali|glotto=como1260|glottorefname=Comorian Bantu}}
Tiếng Comoros (Shikomori hoặc Shimasiwa, "tiếng (của) đảo") là tên được đặt cho 4 phương ngữ/ngôn ngữ thuộc Ngữ hệ Nam Đảo được nói ở Quần đảo Comoro, một quần đảo ở tây nam Ấn Độ Dương, nằm giữa Mozambique và Madagascar. Nó là một trong những ngôn ngữ chính thức của Comoros được quy định trong hiến pháp. Shimaore, một trong số các ngôn ngữ này, được nói trên hòn đảo tranh chấp Mayotte, một tỉnh của Pháp nhưng Comoros tuyên bố chủ quyền. Giống như tiếng Swahili, các ngôn ngữ Comoros thuộc nhóm ngôn ngữ Sabaki, một phần của nhóm ngôn ngữ Bantu.

Phân loại
Có 4 ngôn ngữ liên quan nhau: Shindzuani, Shimaore, Shimwali và Shingazija, mỗi ngôn ngữ lần lượt được nói tại một trong bốn hòn đảo lớn (và các đảo nhỏ lân cận) sau: Anjouan, Mayotte, Mohéli và Grand Comore, tương ứng.

Bên cạnh nhiều từ vựng vay mượn từ tiếng Ả Rập, tiếng Swahili láng giềng; từ thế kỷ thứ 16, các phương ngữ Comoros còn chịu ảnh hưởng của tiếng Bồ Đào Nha, cũng như tiếng Anh với mức độ thấp hơn. Kể từ thế kỷ 19, tiếng Pháp đã có những ảnh hưởng lớn đến ngôn ngữ ngày.

Ngôn ngữ này từng được viết bằng chữ Ajami. Chính quyền thực dân Pháp đã đem tới đây chữ Latinh, trong đó một phiên bản sửa đổi được ra nghị định chính thức vào năm 2009. Nhiều người Comoros hiện sử dụng chữ Latinh khi viết ngôn ngữ Comoros, mặc dù chữ Ajami vẫn được sử dụng rộng rãi, đặc biệt là phụ nữ.

Nó là ngôn ngữ dùng để viết quốc ca, Umodja wa Masiwa.

Tham khảo

Đọc thêm

Ahmed-Chamanga, Mohamed. (1992) Lexique Comorien (shindzuani) – Français. Paris: L'Harmattan.
Ahmed-Chamanga, Mohamed. (1997) Dictionnaire français-comorien (dialecte Shindzuani). Paris: L'Harmattan.
Ahmed-Chamanga, Mohamed. (2010) Introduction à la grammaire structurale du comorien. Moroni: Komedit. 2 vols.
Breslar, Jon. (1981) An Ethnography of the Mahorais (Mayotte, Comoro Islands). Thesis presented at University of Pittsburgh.
Djohar, Abdou. (2014) Approche contrastive franco-comorienne: les séquences figées à caractère adjectival. Université Paris-Nord.
Johansen, Aimee. A History of Comorian Linguistics. in John M. Mugane (ed.), Linguistic Typology and Representation of African Languages. Africa World Press. Trenton, New Jersey.
Lafon, Michel. (1991) Lexique Français-Comorien (Shingazidja). Paris: L'Harmattan.
Rey, Veronique. (1994) Première approche du mwali. Africana Linguistica XI. Tervuren: MRAC.

Liên kết ngoài

Shingazidja
Phục bích tại châu Đại Dương

Phục bích (chữ Hán: 復辟), còn được phiên âm là phục tích hay phục tịch, nghĩa đen là "khôi phục ngôi vua" là trường hợp một quân chủ đã từ nhiệm hoặc đã bị phế truất hay từng bị lật đổ bởi các cuộc cách mạng và đảo chính trong nước, thậm chí phải lưu vong do nạn ngoại xâm nhưng sau đó khôi phục lại được ngôi vị của mình.

Dưới đây là bản danh sách liệt kê tất cả những cuộc phục bích trong lịch sử nhân loại trên phạm vi toàn châu Đại Dương tự cổ chí kim, ngoài những vị vua chính thống được công nhận ở đây có bổ sung thêm những nhân vật có quyền lực tương đương quân chủ bao gồm: các vị vua tự xưng tồn tại ngắn ngủi, những vị quyền thần thế tập (Lãnh chúa, Mạc phủ), những vị đứng đầu một chính thể độc lập kiểu như Tiết độ sứ hay Thống đốc và quân phiệt cát cứ thời loạn hoặc những vị nhiếp chính cùng hoàng tử giám quốc.

Wallis và Futuna
Lavelua:
Soane-Patita Vaimua Lavelua (tại vị:1826-1829; phục vị:1830-1858)
Năm 1829, vua Soane-Patita Vaimua Lavelua bị mất chức bởi Takala. Tuy nhiên chỉ một năm sau, ông đã thành công trong việc giành lại ngôi vị của mình.
Sosefo Mautāmakia I (tại vị:1906-1910; phục vị:1931-1933)
Năm 1910, vua Sosefo Mautāmakia I thất bại bởi Soane-Patita Lavuia. Năm 1916, Sosefo Mautāmakia II kế nhiệm chức vụ của Soane-Patita Lavuia đến năm 1918 thì Vitolo Kulihaapai lên thay thế. Năm 1824, Tomasi Kulimoetoke I nắm giữ quyền lực tại Lavelua. Năm 1928 thì đến lượt Mikaele Tufele II cai trị, năm 1931 Sosefo Mautāmakia I quay trở lại chính trường lần thứ hai.
Mikaele Tufele II (tại vị:1928-1931; phục vị:1933)
Năm 1931, Mikaele Tufele II thất khứ vương quyền bởi sự trở lại của cựu quân chủ Sosefo Mautāmakia I. Năm 1933, Petelo Kahofuna lật đổ được Mautāmakia I, Mikaele Tufele II thừa cơ nổi dậy phục bích nhưng lại không duy trì được lâu đã bị Joseph Jean David đánh bại. Năm 1960 đến lượt Kamaliele Moefana cầm quyền, từ năm 1961 đến năm 1962 là giai đoạn cai trị của Pio Tagatamanogi, còn từ năm 1962 đến năm 1965 thì Mikaele Fanene mới là người nắm giữ ngai vàng. Tiếp theo, Paino Iva tại vị từ năm 1965 đến năm 1966 và Seteone Pipisega từ năm 1966 đến năm 1970 cho tới khi Petelo Maituku quay trở về làm vua lần thứ nhì.

Xem thêm
Phục bích tại châu Á
Phục bích tại châu Phi
Phục bích tại châu Âu

Tham khảo
Edward Vương tử Đen

| death_place = Westminster, London
| burial_date = 29 tháng 9, 1376
| burial_place = Nhà thờ Canterburt, Kent
| spouse = Joan xứ Kent
| issue = Edward xứ Angoulême Richard II của Anh
| issue-link = Family
| issue-pipe = more...
| house = Plantagenet
| father = Edward III của Anh
| mother = Philippa xứ Hainault
}}
nhỏ|Edward trong tranh được miêu tả như một hiệp sĩ (trưng bày tại Bảo tàng Anh Quốc British Library).
Edward xứ Woodstock (; 15 tháng 6 năm 1330 – 8 tháng 6 năm 1376), dẫn theo Chronicle của Sir Richard Baker). Ông được phong các tước hiệu Công tước xứ Cornwall (từ 1337), Thân vương xứ Wales (từ 1343) và Thân vương xứ Aquitaine (1362–1372). Thỉnh thoảng, ông còn được gọi là Edward IV ( dẫn theo Eulogium của Thomas Walsingham. Mặc dù nhiều tài liệu ghi nhận biệt danh Vương tử đen (the Black Prince) nhưng nguồn gốc biệt danh này là không rõ ràng.}}, còn có biệt hiệu là Vương tử đen (the Black Prince, một số tài liệu tiếng Việt còn dịch là Hoàng tử Đen), là con trai cả của vua Edward III của Anh, và do đó ông là người thừa kế ngai vàng Anh thế nhưng ông đã qua đời trước cha mình và vì vậy chưa từng kế vị ngai vàng. Nhưng thay vào đó, con trai của ông, Richard II, đã kế vị và lên ngôi thay ông. Tuy nhiên, Edward vẫn được coi là một trong những chỉ huy thuộc quân đội người Anh thành công nhất trong Chiến tranh Trăm Năm, và ông được những người đương thời coi là một hình mẫu của tinh thần hiệp sĩ và là một trong những hiệp sĩ vĩ đại nhất trong thời đại Trung Cổ.

Edward là người đầu tiên được phong tước vị Công tước xứ Cornwall, là người giữ chức này đầu tiên vào năm 1337. Ông là người con trai trưởng nên sẽ là người thay mặt cha ông bảo vệ vương quốc vào những năm 1338, 1340, và 1342. Ông cũng là người đầu tiên được phong tước vị Thân vương xứ Wales, một tước hiệu chỉ dành cho các con trai trưởng của vị quân vương Anh vào năm 1343 và được phong chức Hiệp sĩ bởi cha ông, Edward ở La Horgne năm 1346.

Năm 1346, Vương tử Edward chỉ huy đội tiên phong trong Trận chiến Crécy, cha ông đã cố ý để ông tự thắng trận. Ông tham gia cuộc thám hiểm Calais năm 1349 của Edward III. Năm 1355, ông được bổ nhiệm làm khâm sai của nhà vua ở Gascony, và được lệnh dẫn một đội quân vào Aquitaine trên chevauchée, trong đó ông cướp Avignonet và Castelnaudary, loại bỏ Carcassonne, và cướp bóc Narbonne. Năm sau (1356) trên một chevauchée khác, ông ra quân tàn phá Auvergne, Limousin, và Berry nhưng không chiếm được Bourges. Ông đề nghị các điều khoản hòa bình với vua Jean II của Pháp, người đã vượt trội hơn ông gần Poitiers, nhưng vị vua Pháp từ chối đầu hàng như cái giá cho sự chấp nhận của họ. Điều này dẫn đến Trận chiến Poitiers, nơi quân đội của ông đánh bại quân Pháp và bắt Jean II làm tù binh.

Chú thích

Ghi chú

Tham khảo





|pages=398–411}}





.




}



.
Đức Thịnh (định hướng)

Đức Thịnh có thể là:

Địa danh
Xã Đức Thịnh, tỉnh Hà Tĩnh.

; Địa danh cũ
Xã Đức Thịnh, huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh; nay là một phần xã Thanh Bình Thịnh
Quận Đức Thịnh thuộc tỉnh Sa Đéc trước năm 1975; tương ứng với thành phố Sa Đéc và một phần các huyện Châu Thành, Lai Vung và Lấp Vò thuộc tỉnh Đồng Tháp.

Nhân danh
Đỗ Đức Thịnh, diễn viên, đạo diễn điện ảnh và đạo diễn sân khấu
Lại Đức Thịnh, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Toán học
Lê Đức Thịnh (1927 – 2001), nhà cách mạng và chính khách
Gioan Baotixita Lê Đức Thịnh, giáo dân Công giáo
Ngô Đức Thịnh, nhà nghiên cứu văn hóa
Nguyễn Đức Thịnh, Thiếu tướng Công an nhân dân
Trần Đức Thịnh (1901 – 1971), nhà cách mạng
Máctinô Tạ Đức Thịnh, linh mục Công giáo
Nguyễn Đức Thịnh, diễn viên kịch, truyền hình

Xem thêm
Thịnh Đức
Artificial Intelligence: A Modern Approach

Artificial Intelligence: A Modern Approach (AIMA) là sách giáo khoa đại học về trí tuệ nhân tạo, do Stuart J. Russell và Peter Norvig viết. Nó được xuất bản lần đầu tiên vào năm 1995 và phiên bản thứ ba của cuốn sách được phát hành ngày 11 tháng 12 năm 2009. Nó được sử dụng trong hơn 1400 trường đại học trên toàn thế giới và được gọi là "sách giáo khoa trí tuệ nhân tạo phổ biến nhất thế giới". Nó được coi là văn bản tiêu chuẩn trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo.

Cuốn sách dành cho đối tượng đại học nhưng cũng có thể được sử dụng cho các nghiên cứu cấp độ sau đại học với đề xuất thêm một số nguồn chính được liệt kê trong thư mục mở rộng.

Tham khảo
Nguyễn Văn Lý (thiếu tướng)

Nguyễn Văn Lý là Thiếu tướng Công an nhân dân Việt Nam đã nghỉ hưu. Ông nguyên là Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Cảnh sát Thi hành án hình sự và Hỗ trợ Tư pháp (Tổng cục VIII) Bộ Công an Việt Nam.
Tiểu sử
Tháng 3 năm 2011, Nguyễn Văn Lý là đại tá công an, Cục phó Cục An ninh chính trị, Bộ Công an.

Từ tháng 4 năm 2016 đến năm 2018, Nguyễn Văn Lý là Thiếu tướng Công an nhân dân Việt Nam, Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Cảnh sát Thi hành án hình sự và Hỗ trợ Tư pháp (Tổng cục VIII) Bộ Công an Việt Nam.

Ngày 6 tháng 1 năm 2019, Nguyễn Văn Lý được trao quyết định nghỉ công tác chờ hưởng chế độ hưu trí.
Tham khảo
Nhóm ngôn ngữ Ubangi

Nhóm ngôn ngữ Ubangi gồm bảy mươi ngôn ngữ liên kết nhau tập trung ở Cộng hòa Trung Phi. Chúng là ngôn ngữ chính của CAR, được sử dụng bởi 2-3 triệu người, bao gồm ngôn ngữ quốc gia, tiếng Sango. Chúng cũng được nói ở Cameroon, Chad, Cộng hòa Dân chủ Congo và Nam Sudan.

Nhóm ngôn ngữ Ubangi thường được cho vào ngữ hệ Niger-Congo, mặc dù điều này chưa được chứng minh. Dimmendaal (2011) cho rằng các ngôn ngữ Ubangi tạo nên một ngữ hệ độc lập.
Mối quan hệ ngoại tại
Joseph Greenberg (1963) đã phân loại các ngôn ngữ Ubangi ít được biết đến thuộc ngữ hệ Niger-Congo và đặt chúng trong nhóm ngôn ngữ Adamawa với tên "Đông Adamawa". Chúng sớm bị đưa đến một nhánh tách biệt của ngữ hệ Niger-Congo, ví dụ như trong nhóm ngôn ngữ Savan của Blench. Tuy nhiên, điều này ngày càng trở nên không chắc chắn và Dimmendaal (2008) tuyên bố rằng thiếu bằng chứng thuyết phục cho việc phân loại chúng vào ngữ hệ Niger-Congo và Ubangi "có thể là một ngữ hệ độc lập không thể hoặc không có liên quan gì đến ngữ hệ Niger-Congo (hoặc bất kỳ ngữ hệ nào khác)". Tuy nhiên, Blench (2012) cho rằng Dimmendaal không đưa ra bằng chứng tích cực nào cho thấy nó khác biệt và tiếp tục cho Ubangi thuộc ngữ hệ Niger-Congo.

Phân loại nội bộ
Boyd và Moñino (2010) đã loại bỏ tiếng Gbaya và tiếng Zande. Nửa tá nhánh còn lại có liên hệ với nhau, nhưng mối quan hệ qua lại của chúng khá phức tạp. Williamson & Blench (2000) đề xuất sự sắp xếp sau:

}}
}}
}}
Ngoài ra, còn có tiếng Ngombe, có vị trí không chắc chắn do thiếu hụt dữ liệu.
Tham khảo

Moñino, Yves. 1988. Lexique comparatif des langues oubanguiennes. Paris: Geuthner.
Tiếng Shona

triệu người: Zezuru, Karanga, Korekore (2000) triệu người: Manyika, Ndau (2000–2006)|familycolor=Niger-Congo|fam2=Đại Tây Dương-Congo|fam3=Volta–Congo|fam4=Benue–Congo|fam5=Bantoid|fam6=Nam Bantoid|fam7=Bantu|dia1=Korekore|dia2=Zezuru|dia3=Manyika|dia4=Karanga|dia5=Ndau|iso1=sn|iso2=sna|lc1=sna|ld1=Zezuru, Karanga, Korekore|lc2=twl|ld2=Tavara (Korekore)|lc3=mxc|ld3=Manyika|lc4=twx|ld4=Tewe (Manyika)|lc5=ndc|ld5=Ndau|glotto=core1255|glottoname=Core Shona|glotto2=tawa1270|glottoname2=Tawara|nation=|lingua=99-AUT-a = |script=chữ Latinh (Bảng chữ cái Shona)Shona Braille|fam8=Shona (S.10)}}
Tiếng Shona (chiShona) là một ngôn ngữ Bantu của người Shona ở Zimbabwe. Đây là một trong những ngôn ngữ Bantu được sử dụng rộng rãi nhất.

Nguồn gốc
Những người nói tiếng Shona rất có thể đã chuyển đến Zimbabwe ngày nay từ Mapungubwe và cộng đồng K2 ở Limpopo, Nam Phi, trước dòng người châu Âu, chủ yếu là thực dân Anh. Một quan niệm sai lầm phổ biến là những người nói phương ngữ Karanga đã bị cuốn hút vào văn hóa và ngôn ngữ Ndebele biến họ thành Kalanga. Tiếng Kalanga được sử dụng rộng rãi ở Zimbabwe và Botswana nơi tiếng Ndebele chưa bao giờ có mặt. Tiếng Kalanga được cho là ngôn ngữ được sử dụng bởi Mapungubwean.

Phân loại
Theo Ethnologue, tiếng Shona bao gồm các phương ngữ Karanga, Zezuru và Korekore, được khoảng 10,8 triệu người sử dụng. Các phương ngữ Manyika và Ndau được liệt kê riêng bởi Ethnologue và được nói bởi lần lượt 1.025.000 và 2.380.000 người.

Tiếng Shona là ngôn ngữ quốc gia ở Zimbabwe, nơi mà ngôn ngữ này đã trở thành một môn học bắt buộc trong các trường học từ năm 1980.

Chữ viết
Hệ thống chữ viết cho tiếng Shona đã được hệ thống hóa trong thế kỷ 20. Cuốn tiểu thuyết đầu tiên bằng tiếng Shona, Feso, được xuất bản năm 1957.

Tham khảo

Tài liệu

Biehler, E. (1950) A Shona dictionary with an outline Shona grammar (revised edition). The Jesuit Fathers.
Brauner, Sigmund (1995) A grammatical sketch of Shona: including historical notes. Köln: Rüdiger Koppe.
Carter, Hazel (1986) Kuverenga Chishóna: an introductory Shona reader with grammatical sketch (2nd edition). London: SOAS.
Doke, Clement M. (1931) Report on the unification of the Shona dialects. Stephen Austin Sons.
Fortune, George (1985). Shona Grammatical Constructions Vol 1. Mercury Press.
Mutasa, David (1996) The problems of standardizing spoken dialects: the Shona experience, Language Matters, 27, 79
Lafon, Michel (1995), Le shona et les shonas du Zimbabwe, Harmattan éd., Paris
D. Dale:
Basic English – Shona dictionary, Afro Asiatic Languages Edition, Sept 5, 2000,
Duramazwi: A Shona - English Dictionary, Afro Asiatic Languages Edition, Sept 5, 2000,

Liên kết ngoài


Pan African Localization report on Shona
Example of Shona, Lyrikline.org page on poet Chirikure Chirikure, with audio and translations into English.
Basic Shona language course (book + audio files) USA Foreign Service Institute (FSI)
Biblical study material in Shona language (publications, video and audio files, online bible) by Jehovah's Witnesses
Shona Dictionary Shona Dictionary
Nguyễn Phúc Điển

Nguyễn Phúc Điển (chữ Hán: 阮福晪; ? – 1783), tước phong Thông Hoá Quận vương (通化郡王), là một hậu duệ của chúa Nguyễn và là em của vua Gia Long nhà Nguyễn trong lịch sử Việt Nam.

Tiểu sử
Công tử Điển là con trai thứ sáu của Khang Hoàng đế Nguyễn Phúc Luân, mẹ là Hiếu Khang Hoàng hậu Nguyễn Thị Hoàn. Ông là em cùng mẹ với vua Gia Long nhà Nguyễn. Không rõ năm sinh của ông.

Mùa xuân năm Ất Mùi (1775), công tử Điển theo chúa Nguyễn Phúc Thuần và những người anh vào Gia Định đánh giặc. Mùa xuân năm Quý Mão (1783), quân Tây Sơn quay lại tấn công Gia Định, ông theo anh là Nguyễn Ánh chạy ra đảo Phú Quốc lánh nạn. Vừa đặt chân đến đảo Diệp Thạch thì quân thù đuổi kịp, ông bị vây bắt.

Năm Kỷ Dậu (1789), vua Gia Long truy tặng cho công tử Điển chức Cẩm y vệ Chưởng vệ sự, Cai cơ, thụy là Tráng Tiết (壯節). Năm Gia Long thứ 4 (1805), vua tiếp tục truy tặng ông chức Dực Vận Tĩnh Nạn tôn thần, Đặc tiến phụ quốc Thượng tướng quân, Thái bảo Quốc công, thụy là Trung Mẫn (忠愍), cho phụ thờ ở Thái miếu. Sang năm 1814, vua cải phong cho ông làm Tương công (襄公), cho chuyển sang thờ ở đền Triển Thân.

Năm Minh Mạng thứ 5 (1824), vua cho thờ ông ở Thế miếu. Năm thứ 12, gia tặng là Tá Vận tôn thần, Tôn nhân phủ Tôn nhân lệnh, đổi tên thụy là Trung Tráng (忠壯), phong làm Thông Hoá Quận vương (通化郡王).

Quận vương Điển không có con thừa tự. Đến năm 1843, vua Thiệu Trị lại cho rước bài vị của ông về thờ ở đền Thân Huân.

Tham khảo
Hội đồng trị sự Nguyễn Phúc Tộc (1995), Nguyễn Phúc Tộc thế phả , Nhà xuất bản Thuận Hóa
Quốc sử quán triều Nguyễn (2006), Đại Nam liệt truyện chính biên, Tổ Phiên dịch Viện Sử học dịch, Nhà xuất bản Thuận Hóa

Chú thích
Tiếng Bemba

|script=chữ Latinh (bảng chữ cái Bemba)Bemba Braille|iso2=bem|iso3=bem|glotto=bemb1257|glottorefname=Bemba (Zambia)|lingua=99-AUR-r ichiBemba + ichiLamba incl. 24 inner languages 99-AUR-ra...-rx + varieties 99-AUR-rca...-rsb|fam8=Sabi|fam9=Sabi Nam}}
nhỏ|Một người nói tiếng Bemba, được ghi âm ở Zambia cho Wikitongues.
Tiếng Bemba (hay ChiBemba, Cibemba, Ichibemba, Icibemba và Chiwemba) là một ngôn ngữ Bantu được sử dụng chủ yếu ở vùng đông bắc Zambia bởi người Bemba và là lingua franca của khoảng 18 dân tộc liên quan, bao gồm cả người Bisa ở Mpika và hồ Bangweulu và một số ít hơn ở Katanga thuộc Cộng hòa Dân chủ Congo, Tanzania và Botswana. Tiếng Bemba và các phương ngữ của nó còn là lingua franca ở Zambia, nơi người Bemba là sắc tộc đông đảo nhất. Tiếng Lamba, một ngôn ngữ có liên quan chặt chẽ với tiếng Bemba và một số người coi nó là một phương ngữ của tiếng Bemba. Ngôn ngữ này có trật tự câu SVO (chủ-động-tân).

Lịch sử
Người Bemba là hậu duệ của cư dân vương quốc Luba, tồn tại ở nơi nay là tỉnh Katanga của Cộng hòa Dân chủ Congo và đông bắc Zambia.

Tiếng Bemba là một trong những ngôn ngữ được sử dụng rộng rãi nhất ở Zambia, được nói bởi nhiều người sống ở khu vực thành thị và là một trong bảy ngôn ngữ khu vực được công nhận của Zambia. Lingua franca của thủ đô Zambia Lusaka là một phương ngữ của tiếng Nyanja nhưng nó trộn lẫn nhiều từ và cách diễn đạt của tiếng Bemba.

Phương ngữ
Tiếng Bemba có một số phương ngữ, nhiều phương ngữ Bemba được nói bởi một số bộ lạc đã bị mai một. Tiếng Twa của người Bangweulu là một phương ngữ khác của tiếng Bemba.

Có một dạng được gọi là Bemba Thành thị, với ngữ pháp thay đổi một chút và kết hợp nhiều từ mượn tiếng Anh và tiếng Sawhili, được sử dụng tại các thành phố lớn của Copperbelt.

Tiếng Bemba khá gần gũi với tiếng Shona, ngôn ngữ chính của người Zimbabwe. Một người nói tiếng Bemba sẽ hiểu cuộc trò chuyện của người nói tiếng Shona; mức độ thông hiểu chừng 80%-95%, và nói chung, chỉ có một ít từ vựng khác nhau.

Tham khảo

Đọc thêm

Posner, Daniel N. (2003). "The Colonial Origins of Ethnic Cleavages: The Case of Linguistic Divisions in Zambia". Comparative Politics. 35 (2): 127–146.

Liên kết ngoài

Dự án trực tuyến Bemba, https://scholarbloss.emory.edu/bemba/
Liên kết đến Bemba Mô tả ngữ pháp, văn bản và tệp âm thanh
Trang PanAfrican L10n trên Bemba
Amalombelo Mu Cilala Các phần của cuốn sách cầu nguyện chung ở Bemba, được số hóa bởi Richard Mammana và Charles Wohlers
Daniel Chola Musatwe, Mulenga Wa Mpanga, Bộ sưu tập đặc biệt của Thư viện Lubuto, truy cập ngày 3 tháng 5 năm 2014.
Edward Mwango Kasase, Ku Bwaice, Bộ sưu tập đặc biệt của Thư viện Lubuto, truy cập ngày 3 tháng 5 năm 2014.
Kapwepwe, SM, Shalapa Canicadala, Bộ sưu tập đặc biệt của Thư viện Lubuto, truy cập ngày 3 tháng 5 năm 2014.
Lehmann, Dorothea, Truyện dân gian từ Zambia: Các văn bản bằng sáu ngôn ngữ châu Phi và bằng tiếng Anh, Bộ sưu tập đặc biệt của Thư viện Lubuto, truy cập ngày 3 tháng 5 năm 2014.
Nyambe Sumbwa, Tục ngữ Zambian, Bộ sưu tập đặc biệt của Thư viện Lubuto, truy cập ngày 3 tháng 5 năm 2014.
Tài nguyên OLAC trong và về ngôn ngữ Bemba
Cơ sở dữ liệu có thể tìm kiếm của tục ngữ Bemba
Nhóm ngôn ngữ Benue-Congo

Nhóm ngôn ngữ Benue-Congo (đôi khi được gọi là Benue Đông-Congo) là một phân nhóm chính của ngữ hệ Niger-Congo, hiện diện hầu như khắp châu Phi hạ Sahara.

Nhóm này bao gồm 938 ngôn ngữ được nói bởi chừng 550 triệu người.

Nó bao gồm hai nhánh chính:

Nhóm ngôn ngữ Niger Trung (hoặc Platoid), được nói chủ yếu ở Nigeria
Nhóm ngôn ngữ Bantoid–Cross, được nói ở Nigeria, Cameroon và hầu hết châu Phi hạ Sahara, vì chúng có chứa các ngôn ngữ Bantu (thông qua nhánh Nam Baltoid).

Phân nhóm

Phân nhóm Niger Trung (hoặc Platoid) có các nhóm Plateau, Jukunoid và Kainji; còn phân nhóm Bantoid–Cross tạo thành từ nhóm Bantoid, Dakoid và Cross River.

Các nhánh của nhóm ngôn ngữ Benue-Congo như sau: (số ngôn ngữ kèm theo)

| label4 = Platoid/Niger Trung
| 4 =
}}
}}
Tiếng Ukaan cũng liên quan đến nhóm ngôn ngữ Benue-Congo; Roger Blench nghi ngờ đây có thể là ngôn ngữ Benue (Đông)-Congo khác biệt nhất hoặc là họ hàng gần với Benue-Congo.

Tiếng Fali và tiếng Tita cũng có thể thuộc nhóm Benue-Congo nhưng không được phân loại.
Xem thêm

Danh sách từ vựng phục dựng Benue-Congo nguyên thủy (Wiktionary)
Biểu đồ hệ thống các ngôn ngữ Niger-Congo với số lượng người nói
Tham khảo

Wolf, Paul Polydoor de (1971) The Noun Class System of Proto-Benue–Congo (Thesis, Leiden University). The Hague/Paris: Mouton.
Williamson, Kay (1989) 'Benue–Congo Overview', pp.&nbsp;248–274 in Bendor-Samuel, John & Rhonda L. Hartell (eds.) The Niger–Congo Languages – A classification and description of Africa's largest language family. Lanham, Maryland: University Press of America.

Wikimedia

Liên kết ngoài

Tài nguyên mạng cho các ngôn ngữ Congo Benue
Tạp chí Ngôn ngữ Tây Phi: Benue-Congo
Danh sách Swadesh Benue-Congo nguyên thủy (de Wolf 1971)
An Dũng (định hướng)

An Dũng có thể là một trong số các địa danh sau:

Xã An Dũng, huyện An Lão, tỉnh Bình Định
Xã An Dũng, huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh
Khánh Xuân, Lộc Bình

Khánh Xuân là một xã thuộc huyện Lộc Bình, tỉnh Lạng Sơn, Việt Nam.

Địa lý
Xã Khánh Xuân nằm ở phía bắc huyện Lộc Bình, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp xã Đồng Bục và xã Mẫu Sơn
Phía tây giáp huyện Cao Lộc
Phía nam giáp xã Thống Nhất với ranh giới là sông Kỳ Cùng
Phía bắc giáp huyện Cao Lộc.

Xã Khánh Xuân có diện tích 30,56&nbsp;km², dân số năm 2018 là 3.427 người, mật độ dân số đạt 112 người/km². Theo đó, sáp nhập toàn bộ diện tích và dân số của ba xã: Bằng Khánh, Xuân Lễ và Xuân Mãn thành xã Khánh Xuân.

Chú thích

Tham khảo
Thống Nhất, Lạng Sơn

Thống Nhất là một xã thuộc tỉnh Lạng Sơn, Việt Nam.

Địa lý
Xã Thống Nhất nằm ở phía tây bắc huyện Lộc Bình, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp thị trấn Lộc Bình và các xã Đông Quan, Đồng Bục
Phía tây giáp huyện Chi Lăng
Phía nam giáp xã Minh Hiệp
Phía bắc giáp xã Khánh Xuân (qua sông Kỳ Cùng) và huyện Cao Lộc.

Xã Thống Nhất có diện tích 47,31&nbsp;km², dân số năm 2018 là 6.791 người, mật độ dân số đạt 144 người/km². Theo đó, sáp nhập toàn bộ diện tích và dân số của 4 xã: Xuân Tình, Như Khuê, Vân Mộng, Nhượng Bạn thành xã Thống Nhất.

Chú thích

Tham khảo
Bình An, Lộc Hà

Bình An là một xã thuộc huyện Thạch Hà, tỉnh Hà Tĩnh, Việt Nam.

Địa lý
Xã Bình An nằm ở phía đông huyện Lộc Hà, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp xã Thịnh Lộc
Phía tây giáp xã Tân Lộc
Phía nam giáp xã Phù Lưu và xã Thạch Mỹ
Phía bắc giáp xã Thịnh Lộc.

Xã Bình An có diện tích 9,28&nbsp;km², dân số năm 2018 là 8.035 người, mật độ dân số đạt 866 người/km².

Trước khi sáp nhập, xã An Lộc có diện tích 4,93&nbsp;km², dân số là 3.150 người, mật độ dân số đạt 639 người/km². Xã Bình Lộc có diện tích 4,35&nbsp;km², dân số là 4.885 người, mật độ dân số đạt 1.123 người/km².

Ngày 21 tháng 11 năm 2019, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 819/NQ-UBTVQH14 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã thuộc tỉnh Hà Tĩnh (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2020). Theo đó, sáp nhập toàn bộ diện tích và dân số của hai xã An Lộc và Bình Lộc thành xã Bình An.

Ngày 14 tháng 11 năm 2024, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 1283/NQ-UBTVQH14 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã thuộc tỉnh Hà Tĩnh giai đoạn 2023–2025 (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2025).Theo đó,sáp nhập xã Bình An vào huyện Thạch Hà.

Chú thích

Tham khảo
Bắc Quỳnh

Bắc Quỳnh là một xã thuộc huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn, Việt Nam.

Tên của xã được ghép từ tên của hai xã cũ là Bắc Sơn và Quỳnh Sơn.

Địa lý
Xã Bắc Quỳnh nằm ở phía đông bắc huyện Bắc Sơn, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp huyện Bình Gia
Phía tây giáp thị trấn Bắc Sơn và xã Long Đống
Phía nam giáp xã Chiêu Vũ và xã Hưng Vũ
Phía bắc giáp huyện Bình Gia.

Xã Bắc Quỳnh có diện tích 32,52&nbsp;km², dân số năm 2018 là 4.107 người, mật độ dân số đạt 126 người/km². Theo đó, sáp nhập toàn bộ diện tích và dân số của hai xã Bắc Sơn và Quỳnh Sơn thành xã Bắc Quỳnh.

Chú thích

Tham khảo
An Sơn, Văn Quan

An Sơn là một xã thuộc huyện Văn Quan, tỉnh Lạng Sơn, Việt Nam.

Địa lý
Xã An Sơn nằm ở phía đông huyện Văn Quan, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp xã Khánh Khê và xã Tràng Các
Phía tây giáp thị trấn Văn Quan và xã Bình Phúc
Phía nam giáp xã Tân Đoàn và xã Yên Phúc
Phía bắc giáp thị trấn Văn Quan và xã Điềm He.

Xã An Sơn có diện tích 53,07&nbsp;km², dân số năm 2018 là 6.250 người, mật độ dân số đạt 118 người/km². Theo đó, sáp nhập toàn bộ diện tích và dân số của 3 xã: Chu Túc, Đại An, Tràng Sơn thành xã An Sơn.

Chú thích

Tham khảo
Điềm He

/)}} }} người/km²
| vùng = Đông Bắc Bộ
| tỉnh = Lạng Sơn
| huyện =
| thành lập = 1/7/2025
| trụ sở UBND =
| mã hành chính = 06280
| mã bưu chính =
}}

Điềm He là một xã thuộc tỉnh Lạng Sơn, Việt Nam.

Địa lý
Xã Điềm He có vị trí địa lý:
Phía đông giáp xã Hoàng Văn Thụ và xã Khánh Khê
Phía tây giáp xã Văn Quan, xã Tân Văn và xã Hội Hoan
Phía nam giáp xã Yên Phúc
Phía bắc giáp xã Vãn Lãng và xã Na Sầm.

Xã Điềm He có diện tích 33,27&nbsp;km², dân số năm 2018 là 4.825 người, mật độ dân số đạt 145 người/km². mật độ dân đạt /)}} }} người/km².

Lịch sử
Điềm He vốn là tên một Châu, sau đó là một huyện thuộc tỉnh Lạng Sơn. Năm 1964, huyện Điềm He hợp nhất với 6 xã của huyện Bằng Mạc cũ thành huyện Văn Quan ngày nay.

Địa bàn xã Điềm He hiện nay trước đây vốn là hai xã Văn An, Song Giang và một phần xã Vĩnh Lại cũ.

Trước khi sáp nhập, xã Văn An có diện tích 10,55&nbsp;km², dân số là 2.502 người, mật độ dân số đạt 237 người/km². Xã Song Giang có diện tích 12,31&nbsp;km², dân số là 1.252 người, mật độ dân số đạt 102 người/km².

Ngày 21 tháng 11 năm 2019, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 818/NQ-UBTVQH14 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã thuộc tỉnh Lạng Sơn (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2020). Theo đó, sáp nhập toàn bộ diện tích và dân số của hai xã Văn An, Song Giang cùng toàn bộ 10,41&nbsp;km² diện tích tự nhiên và 1.071 người thuộc 3 thôn: Bản Lải, Nà Bung, Nà Súng của xã Vĩnh Lại vừa giải thể thành xã Điềm He.

Ngày 1 tháng 7 năm 2025, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 1672/NQ-UBTVQH15 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Lạng Sơn năm 2025. Theo đó,Sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của các xã Trấn Ninh, Liên Hội và Điềm He thành xã mới có tên gọi là xã Điềm He.
Danh nhân

Chú thích

Tham khảo
Nậm Tần

Nậm Tần là dòng sông chảy ở huyện Sìn Hồ tỉnh Lai Châu, Việt Nam.

Nậm Tần là phụ lưu cấp 1 của Nậm Na trong lưu vực sông Đà, dài 21&nbsp;km, diện tích lưu vực 130&nbsp;km², mã sông là "02 02 63 26 04". Nhiều văn liệu gọi là "suối Nậm Tần".

Nậm Tần khởi nguồn từ sườn đông dãy núi trên biên giới Việt Trung, ở phía tây xã Pa Tần, chảy về hướng đông.

Đến bản Pa Tần 3 ở trung tâm hành chính xã Pa Tần thì Nậm Tần đổ vào Nậm Na. Cửa sông ở phía hạ lưu đập Thủy điện Nậm Na 2 cỡ 5&nbsp;km theo đường sông. Cửa sông nay là lòng hồ Thủy điện Nậm Na 3, tạo cảnh quan đẹp cho khu dân cư chính của xã Pa Tần.

Tên sông được dùng đặt tên các bản Nậm Tần, Pa Tần và xã Pa Tần.

Ghi chú

Tham khảo

Liên kết ngoài
Thiện Tân, Lạng Sơn

Thiện Tân là một xã thuộc tỉnh Lạng Sơn, Việt Nam.

Địa lý
Xã Thiện Tân nằm ở phía tây huyện Hữu Lũng, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp xã Minh Tiến
Phía tây giáp tỉnh Bắc Giang và tỉnh Thái Nguyên
Phía nam giáp xã Đồng Tiến và xã Thanh Sơn
Phía bắc giáp xã Quyết Thắng và xã Yên Bình.

Xã Thiện Tân có diện tích 49,21&nbsp;km², dân số năm 2018 là 5.381 người, mật độ dân số đạt 109 người/km². Theo đó, sáp nhập toàn bộ diện tích và dân số của xã Thiện Kỵ và xã Tân Lập thành xã Thiện Tân.

Chú thích

Xem thêm
Quang Thọ (định hướng)

Quang Thọ có thể là:

Xã Quang Thọ thuộc huyện Vũ Quang, tỉnh Hà Tĩnh, Việt Nam.
Ca sĩ Quang Thọ (sinh 1948), Nghệ sĩ Nhân dân Việt Nam.
Nhóm ngôn ngữ Đại Tây Dương-Congo

Nhóm ngôn ngữ Đại Tây Dương-Congo là một bộ phận chính, cốt lõi của ngữ hệ Niger-Congo của Châu Phi, đặc trưng bởi hệ thống lớp danh từ điển hình. Chúng bao gồm hầu hết ngôn ngữ của ngữ hệ Niger-Congo trừ các nhóm Mande, Dogon, Ijo và các ngôn ngữ Katla và Rashad (trước đây được phân loại thuộc nhóm ngôn ngữ Kordofan).

Trong hộp thông tin ở bên phải, các ngôn ngữ có vẻ khác biệt nhất được đặt ở trên cùng. Nhánh Đại Tây Dương trước đây đã bị chia tách thành nhóm Senegambia, Mel và các ngôn ngữ tách biệt hơn: Sua, Gola và Limba. Nhóm ngôn ngữ Volta-Congo còn nguyên vẹn ngoài Senufo và Kru.

Ngoài ra, Güldemann (2018) cũng liệt kê tiếng Nalu và Rio Nunez là các ngôn ngữ không phân loại trong ngữ hệ Niger-Congo.

Một vài ngôn ngữ mà ta đang thiếu thông tin (như tiếng Bayot và tiếng Bung) có thể sẽ trở thành những nhánh riêng trong tương lai.

Tham khảo
Lâu đài Dresden

Lâu đài Dresden hoặc Cung điện Hoàng gia ( hoặc ) là một trong những tòa nhà cổ nhất ở Dresden, Đức. Trong gần 400 năm, đây là nơi cư ngụ của các tuyển hầu tước (1547-1806) và các vị vua (1806-1918) của Vương quốc Sachsen từ dòng Albertine của Nhà Wettin cũng như các vị vua của Ba Lan (1697-1763). Nó được biết đến với các phong cách kiến trúc khác nhau được sử dụng, từ thời Baroque đến thời Tân Phục hưng.

Ngày nay, lâu đài này là một quần thể bảo tàng chứa Hầm Xanh lịch sử và mới, Bảo tàng lưu trữ Münzkabinett, Bộ sưu tập các bản in, bản vẽ và hình ảnh và kho vũ khí Dresden của quân đội với Phòng Thổ Nhĩ Kỳ. Nó cũng chứa một thư viện nghệ thuật và quản lý Bộ sưu tập Nghệ thuật Nhà nước Dresden.

Tham khảo
Tiếng Masaba

triệu
|date= thống kê 2002 & 2009
|ref=e18
|familycolor=Niger-Congo
|fam2=Đại Tây Dương–Congo
|fam3=Benue–Congo
|fam4=Bantoid Nam
|fam5=Bantu
|fam6=Đông Bắc
|fam7=Bantu Hồ Lớn
|fam8=Masaba–Luhya (J.30)
|dia1=Gisu
|dia2=Kisu
|dia3=Bukusu
|dia4=Syan
|dia5=Tachoni
|dia6=Dadiri
|dia7=Buya
|lc1=myx|ld1=Masaba (Gisu, Kisu, Dadiri, Buya)
|lc2=bxk|ld2=Bukusu (Tachoni)
|lc3=lts|ld3=Tachoni
|guthrie=JE.31
|glotto=masa1299
|glottoname=Masaaba
|glotto2=buku1249
|glottoname2=Bukusu
|glotto3=tach1242
|glottoname3=Tachoni
}}

Tiếng Masaba (Lumasaaba), có lúc còn gọi là tiếng Gisu (Lugisu) (theo tên một phương ngữ), là một ngôn ngữ Bantu có hơn hai triệu người nói, ở Đông Phi. Phương ngữ Gisu ở miền đông Uganda thông hiểu được với phương ngữ Bukusu (ngôn ngữ của một bộ phận người Luhya) tại miền tây Kenya. Masaba vừa là tên địa phương của núi Elgon, vừa được cho là tên con trai của tổ tộc Gisu. Như đa phần ngôn ngữ Bantu, tiếng Masaba có một tập hợp tiền tố lớp danh từ (có đôi nét tương đồng với hệ thống giống trong ngôn ngữ Rôman hay German). Ngôn ngữ này có hình thái động từ tương đối phức tạp.

Phương ngữ
Tiếng Masaba có các phương ngữ sau:
Gisu (Lugisu)
Kisu
Bukusu (Lubukusu; của người Luhya)
Syan
Tachoni (Lutachoni; của người Luhya)
Dadiri (Ludadiri)
Buya (Lubuya)

Phương ngữ Dadiri nói ở phía bắc, Gisu ở mạn trung, còn Buya ở miền trung-nam vùng nói tiếng Masaba ở Uganda. Phương ngữ Bukusu nói ở Kenya.

Âm vị học

Phụ âm

Nguyên âm
Tiếng Masaba có hệ thống 5 nguyên âm: /i, e, a, o, u/.

Nguồn tham khảo

Tài liệu
Brown, Gillian (1972) Phonological Rules and Dialectal Variation: A study of the phonology of Lumasaaba

Liên kết ngoài
Kulomba Kwikumutikinyi Portions of the Book of Common Prayer in Masaba (1907) digitized by Richard Mammana and Charles Wohlers
http://open-chapel.com/scripture/language-preservation/lumasaaba-language-study/ Learning Lumasaaba by Catherine Mabongor
Tiếng Ba Tư Iran

|pronunciation=|states=Iran, Iraq|region=Tây Á|speakers=55,6 triệu|familycolor=Indo-European|fam2=Ấn-Iran|fam3=Iran|fam4=Tây Iran|fam5=Tây Nam Iran|fam6=Persia|dialects=Abadan, Araki, Bandar, Esfahan, Karbala, Kashan, Kerman, Mashhad, Qazvin, Shiraz, Tehran cổ, Yazd|script=chữ Ba Tư|nation=Iran|agency=Học viện Ngôn ngữ và Văn học Ba Tư|iso3=pes|glotto=west2369|glottorefname=Western Farsi}}
Tiếng Ba Tư Iran hoặc Tây Ba Tư, Parsi (tiếng Ba Tư: فارسی) là phương ngữ được sử dụng rộng rãi nhất của tiếng Ba Tư. Nó là ngôn ngữ chính thức của Iran và cũng được nói bởi các nhóm thiểu số khác nhau ở Iraq và các quốc gia vùng Vịnh Ba Tư. Đây là một trong ba phương ngữ chính của tiếng Ba Tư. Hai phương ngữ còn lại là tiếng Dari và tiếng Tajik.

Phân bố
Tiếng Ba Tư Iran được nói ở Iran, nhưng cũng được nói ở Afghanistan và Pakistan và một số quốc gia thuộc Vịnh Ba Tư (Bahrain, Iraq, Oman, Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Yemen, các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất) và bởi các cộng đồng di cư ở nhiều quốc gia trên thế giới, đặc biệt ở Hoa Kỳ.

Phương ngữ
Tiếng Ba Tư Iran có các phương ngữ sau: Abadan, Araki, Bandar, Esfahan, Karbala, Kashan, Kerman, Mashhad, Qazvin, Shiraz, Tehran cổ, Yazd.

Tiếng Dari và tiếng Tajik gần như giống hệt nhau, với sự khác biệt nhỏ ở từ vựng. Tiếng Dari và Tajik được Ethnologue phân loại là thành viên trong "liên ngữ" (macro-language) Ba Tư.

Tham khảo

Liên kết ngoài

(en) Fiche langue du persan iranien[pes]dans la base de données linguistique Ethnologue.
(en) Fiche langue du persan iranien[west2369]dans la base de données linguistique Glottolog.
(en) Sources d'information sur le persan iranien sur le site de l'OLAC.
Pyongyang Marathon

Pyongyang Marathon, hay có tên khác là Giải Marathon Quốc tế Mangyongdae (Mangyongdae Prize International Marathon), là một giải marathon hằng năm được tổ chức vào tháng 4 tại Pyongyang, Thủ đô của Bắc Triều Tiên. Nó là một phần trong hệ thống IAAF Bronze Label Road Race.

Cuộc đua được tổ chức lần đầu tiên vào năm 1981 dành cho nam giới và sự kiện dành cho phụ nữ được bắt đầu vào năm 1984. Cuộc đua năm 2009 là sự kiện thứ 22. Cuộc thi đã được mở cho các vận động viên quốc tế một lần nữa vào năm 2000. Cuộc đua bắt đầu và kết thúc tại Sân vận động Rungnado May Day hoặc Sân vận động Kim Il Sung và chạy dọc bờ sông Taedong. Tại mùa giải năm 2010, Ivan Babaryka người Ukraine đã trở thành vận động viên châu Âu đầu tiên giành chiến thắng tại Bình Nhưởng sau 24 năm. Cuộc đua vào năm 2012 đã được tổ chức như một phần của lễ kỷ niệm 100 năm kể từ khi Kim Il-sung chào đời và có một trong những kết thúc gần nhất của cuộc đua: Oleksandr Matviychuk và Pak Song-chol có thời gian kết thúc bằng nhau (2:12:54), với khách mời Ukraine nhận danh hiệu.

Cuộc đua năm 2015 ban đầu đã bị đóng cửa đối với người nước ngoài vì lo ngại về Ebola, nhưng quyết định này đã bị thay đổi sau khi Bắc Triều Tiên mở lại biên giới vào tháng 3 năm 2015. Cuộc đua được tổ chức vào năm 2016, nhưng không đáp ứng các thông số kỹ thuật của IAAF cho IAAF Bronze Label Road Race mà nó đã có trong những năm trước.

Kỷ lục

Nam: 2:10:50, Kim Jung-won, 1996
Nữ: 2:26:02, Jong Yong-ok, 2007

Danh sách người chiến thắng
Key:

Xem thêm

Du lịch Bắc Triều Tiên

Chú thích

Liên kết ngoài


Pyongyang Marathon at ARRS
Pyongyang Marathon at Marathoninfo
How to join Pyongyang Marathon
Tiếng Pothohar

|zoom=7|width=300|height=300|label1=Muzaffarabad|mark-title1=Muzaffarabad|mark-coord1=|shape1=circle|label2=Abbottabad|mark-title2=Abbottabad|mark-coord2=|label-color2=3d3d3d|shape-color2=3d3d3d|label3=Bharakao|mark-title3=Bharakao|mark-coord3=|label4=Gujarkhan|mark-title4=Gujarkhan|mark-coord4=|label5=Mirpur|mark-title5=Mirpur|mark-coord5=|label6=Murree|mark-title6=Murree|mark-coord6=|label7=Jhelum|mark-title7=Jhelum|mark-coord7=|label8=Poonch|mark-title8=Poonch|mark-coord8=|label-pos8=right|label9=Rajouri|mark-title9=Rajouri|mark-coord9=|label-pos9=right|label10=Bagh|mark-title10=Bagh|mark-coord10=|label-pos10=right|label11=Srinagar|mark-title11=Srinagar|mark-coord11=|label-pos11=bottom|label-offset-x11=15|label-color11=3d3d3d|shape-color11=3d3d3d|label12=Baramulla|mark-title12=Baramulla|mark-coord12=|label-pos12=right|label-color12=3d3d3d|shape-color12=3d3d3d|caption=Azad Kashmir và khu vực xung quanh. Những nơi nói tiếng Pahar-Pothwar có màu .}}
Tiếng Pothohar là một ngôn ngữ Ấn-Aryan được nói trên cao nguyên Pothohar ở phía bắc xa xôi của bang Punjab, cũng như trong hầu hết Azad Kashmir của Pakistan và ở mạn tây của bang Jammu và Kashmir, Ấn Độ. Nó được biết đến bằng nhiều tên khác nhau, phổ biến nhất trong số đó là Pahar và Pothwar (hoặc Pothohar).

Grierson trong Cuộc khảo sát ngôn ngữ đầu thế kỷ 20 của Ấn Độ đã gán nó là "cụm phía Bắc" của tiếng Lahnda, nhưng sự phân loại này, cũng như tính hợp lệ của nhóm phương ngữ Lahnda, đã bị đặt dấu chấm hỏi.

Tiếng Pothohar từng được phân loại là phương ngữ của tiếng Ba Tư.

Tham khảo

Tài liệu

}}


Baart, Joan L. G. (2003). Sustainable development and the maintenance of Pakistan's indigenous languages. Islamabad.
Bhat, Javeed Ahmad (2014). Politics of reservations a comparative study of Gujjars and Paharis of Jammu and Kashmir (PhD). Aligarh Muslim University. Truy cập 2018-02-07.
Grierson, George A. (1919). Linguistic Survey of India. Volume VIII, Part 1, Indo-Aryan family. North-western group. Specimens of Sindhī and Lahndā. Calcutta: Office of the Superintendent of Government Printing, India.

Lothers, Michael; Lothers, Laura (2010). Pahari and Pothwari: a sociolinguistic survey (Report). SIL Electronic Survey Reports. 2010-012.






|edition=20 }} (access limited).
Singh, Kuljit (2014). Identity formation and assertion: a study of Pahari speaking community of Jammu and Kashmir (PhD). University of Jammu. Truy cập 2018-02-09.

Đọc thêm
Kỳ Thông A

| nơi mất =
| ngày an táng =
| nơi an táng =
| học vấn =
| nghề nghiệp =
| tôn giáo =
| chữ ký =
}}
Kỳ Thông A (; 1701 – 1763) là một hoàng thân của nhà Thanh trong lịch sử Trung Quốc, người thừa kế 1 trong 12 tước vị Thiết mạo tử vương.

Cuộc đời
Kỳ Thông A sinh vào giờ Mùi, ngày 26 tháng 10 (âm lịch) năm Khang Hi thứ 40 (1701), trong gia tộc Ái Tân Giác La. Ông là con trai thứ mười, và cũng là người con trai duy nhất còn sống qua tuổi trưởng thành của Truy phong Giản Thân vương Ba Tái (巴賽) - cháu nội của Trịnh Hiến Thân vương Tế Nhĩ Cáp Lãng. Mẹ ông là Đích Phúc tấn Ô Tô thị (烏蘇氏).

Năm Ung Chính thứ 4 (1726), tháng 8, ông được phong làm Tam đẳng Phụ quốc Tướng quân (三等辅國將軍). Tháng 9 cùng năm, thụ chức Đầu đẳng Thị vệ. Năm thứ 9 (1731), tháng 12, phong làm Bất nhập Bát phân Phụ quốc công (不入八分輔國公). Năm thứ 10 (1732), tháng 3, thụ chức Tán trật đại thần. Tháng 9 cùng năm, thay quyền Lĩnh thị vệ Nội đại thần. Năm Càn Long nguyên niên (1736), tháng 4, điều làm Đô thống Mãn Châu Chính Hồng kỳ. Năm thứ 2 (1737), tháng 2, quản lý Mãn Châu Hỏa khí doanh (滿洲火器營).

Năm thứ 3 (1738), tháng 12, thụ Lĩnh thị vệ Nội đại thần. Năm thứ 17 (1752), tháng 10, Giản Nghi Thân vương Đức Phái (德沛) qua đời, ông được thế tập tước vị Giản Thân vương (簡親王) đời thứ 8, tức Trịnh Thân vương đời thứ 9. Khi ấy, phụ thân cùng tổ phụ của ông đều được truy phong làm Giản Thân vương. Từ đó cho đến lúc nhà Thanh diệt vong, Đại tông của Trịnh vương phủ đều do hậu duệ của ông thế tập.

Năm thứ 21 (1756), tháng 6, thụ Tông Nhân phủ Tông lệnh. Năm thứ 23 (1758), tháng giêng, điều làm Ngọc Điệp quán Tổng tài (玉牒館總裁). Năm thứ 28 (1763), ngày 23 tháng 6 (âm lịch), giờ Hợi, ông qua đời, thọ 63 tuổi, được truy thụy Giản Cần Thân vương (簡勤親王).

Gia quyến

Thê thiếp

Đích Phúc tấn: Thư Mục Lộc thị (舒穆祿氏), con gái của Tá lãnh Ngạch Nhĩ Cách (額爾格).
Trắc Phúc tấn: Tư thị (司氏), con gái của Na Tam Thái (那三泰).
Thứ Phúc tấn: Bạch Giai thị (白佳氏), con gái của Hắc Đấu (黑斗).

Con trai

Phong Nột Hanh (豐訥亨; 1723 – 1775), mẹ là Đích Phúc tấn Thư Mục Lộc thị. Năm 1763 được thế tập tước vị Giản Thân vương. Sau khi qua đời được truy thụy Giản Khác Thân vương (简恪親王). Có bảy con trai.
Phú Long A (富隆阿; 1726 – 1730), mẹ là Đích Phúc tấn Thư Mục Lộc thị. Chết yểu.
Thế Lộc Bảo (世祿保; 1730 – 1746), mẹ là Đích Phúc tấn Thư Mục Lộc thị. Qua đời khi chưa lập gia thất.
Kinh Nột Hanh (經訥亨; 1743 – 1775), mẹ là Trắc Phúc tấn Tư thị. Năm 1864 được truy phong làm Trịnh Thân vương. Có năm con trai.
Đăng Nột Hanh (登訥亨; 1743 – 1744), mẹ là Thứ Phúc tấn Bạch Giai thị. Chết yểu.

Tham khảo

Ái Tân Giác La Tông phổ
Nậm Ngam

Nậm Ngam hay Nậm Ngám là một sông nhỏ chảy ở tỉnh Điện Biên, Việt Nam.

Nậm Ngam là phụ lưu của Nậm Nứa trong hệ thống sông Mê Kông, dài 33&nbsp;km, diện tích lưu vực 198&nbsp;km², mã sông là "08 01 06 03".

Nậm Ngam bắt nguồn từ phía bắc xã Pú Nhi huyện Điện Biên Đông, chảy hướng nam-tây nam. Tại phần thượng nguồn đã xây dựng hồ Nậm Ngám .

Qua xã Núa Ngam huyện Điện Biên Nậm Ngam đổ vào Nậm Nứa ở bản Pá Ngam 1.

Các văn bản của tỉnh Điện Biên thường dùng tên Nậm Ngám, còn ngoài tỉnh thường dùng tên Nậm Ngam là tên ghi theo bản đồ địa hình.

Thủy điện
Thủy điện Nậm Ngám xây dựng trên dòng Nậm Ngám ở vùng đất bản Nậm Ngám A xã Pù Nhi huyện Điện Biên Đông.

Hồ Nậm Ngám có ý nghĩa chính về thủy lợi, được khởi công 2010, hoàn thành năm 2014, cấp nước cho sản xuất nông nghiệp ở xã Pù Nhi và xã Noong U.

Ghi chú

Tham khảo

Liên kết ngoài

__NOTOC__