Thành Điện Hải

Thành Điện Hải là một di tích quốc gia đặc biệt tọa lạc tại thành phố Đà Nẵng, Việt Nam. Tòa thành được xây dựng lần đầu vào năm Gia Long thứ 12 (năm 1813) với mục đích kiểm soát tàu thuyền và trấn giữ Đà Nẵng. Đến năm Minh Mạng thứ 4 (năm 1823), thành được di dời và xây dựng lại theo kiến trúc kiểu Vauban. Đây là thành lũy có vai trò vô cùng quan trọng góp phần đánh bại cuộc tấn công của thực dân Pháp vào Đà Nẵng những năm 1858–1860.

Lịch sử
Giai đoạn thời Nhà Nguyễn
Vào thế kỷ XIX, Đà Nẵng là cửa ngõ của kinh thành Huế, là hải cảng quan trọng nhất ở miền Trung Việt Nam. Nhưng trước đó, từ thế kỷ XVI, cảng Đà Nẵng đã được thuyền buôn phương Tây chú ý, chính vì thế theo quy định của Triều đình Huế, cảng Đà Nẵng là cửa ngõ duy nhất để thông thương với bên ngoài, vừa để kiểm soát tàu thuyền nước ngoài, vừa tránh sự dòm ngó của người ngoại quốc đối với kinh đô.

Với vị trí quan trọng của thương cảng Đà Nẵng, khi vừa lên ngôi vào năm 1802, vua Gia Long (Triều Nguyễn) đã lo tổ chức canh phòng vùng đất này, bằng việc cho xây dựng nhiều đồn lũy ở bán đảo Sơn Trà và dọc hai bên bờ sông Hàn. Đến năm 1813 (năm Gia Long thứ 12), vua cho đắp, xây dựng đài Điện Hải bằng đất, nằm ở tả ngạn sông Hàn gần cửa biển Đà Nẵng. Đài được xây dựng với mục đích kiểm soát tàu thuyền và trấn giữ Đà Nẵng.
, vế đối của Thành Điện Hải, được vẽ vào năm Minh Mạng thứ 11 (1831).]]
(bên trái hình) và Thành Điện Hải (bên phải hình) ở cửa biển Đà Nẵng.]]

Ngày 1 tháng 8 năm 1858, liên quân Pháp-Tây Ban Nha đã mở màn cho cuộc chiến tranh Pháp-Việt bằng việc khai hỏa tấn công Đà Nẵng, khởi đầu cho một cuộc chiến kéo dài 26 năm từ 1858 đến 1884. Thành Điện Hải, trong thời gian đó, đã chịu nhiều đợt tấn công dữ dội từ phía quân địch. Đây là nơi diễn ra những cuộc giằng co đẫm máu giữa quân đội Nhà Nguyễn và liên quân Pháp-Tây Ban Nha trong buổi đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược.

Giai đoạn Pháp thuộc
Năm 1885, thực dân Pháp chiếm nước ta thành thuộc địa. Đến năm 1888, Toàn quyền Đông Dương Richaud đã gây sức ép, buộc Triều đình Huế nhượng Đà Nẵng cho Pháp. Dưới sức ép nặng nề từ Pháp, ngày 27 tháng 8 năm Mậu Tý (3-10-1888) vua Đồng Khánh đã ký một đạo dụ gồm 3 khoản, trong đó có khoản nhượng chủ quyền Đà Nẵng cho Pháp để thành lập thành phố Tourane (Đà Nẵng). Nơi đây trở thành nhượng địa của Pháp.

Từ năm 1888, quân đội Pháp đã sử dụng Thành Điện Hải để xây dựng Bệnh viện quân y (Hôpital militaire), nhằm chữa bệnh cho sĩ quan và binh lính Pháp tại khu vực Trung Kỳ. Trong quá trình xây dựng, người Pháp đã phá hủy hoàn toàn các công trình có cấu trúc bằng gỗ lợp ngói trong khuôn viên Thành Điện Hải, chỉ giữ lại các tường thành bằng gạch và các hào bao quanh. Ngoài ra, người Pháp còn đặt thêm một cống ngầm dẫn nước thải của bệnh viện đổ ra sông Hàn ở phía Đông. Đến năm 1900, tướng Pháp Borgnis Desbordes, Tổng chỉ huy quân đội ở Đông Dương, đã tài trợ cho bệnh viện xây dựng một nhà nguyện với tháp cao ở pháo đài Đông Bắc, bên trái phía trước bệnh viện.

Kiến trúc của Thành Điện Hải được thiết kế theo phong cách kiến trúc Vauban châu Âu, một phong cách kiến trúc nổi tiếng trong lĩnh vực phòng thủ thành lũy, thường xuất hiện ở các công trình kiến trúc cổ của Pháp, kết hợp với các đặc điểm kiến trúc truyền thống phương Đông. Thành được xây dựng với hai vòng thành gồm thành nội (thành) và thành ngoại (quách) cách nhau bởi các hào nước. Tường thành trong cao hơn tường quách bao quanh hào thành. Bốn bức tường quách không thẳng mà hơi lõm vào ở giữa và có bốn góc lồi hình cong. Thành bên trong có dạng hình vuông, án ngữ bốn góc là bốn pháo đài thiết kế theo dạng hình thoi nhô hẳn ra phía ngoài. Các pháo đài phòng thủ này được trang bị những khẩu súng thần công bằng đồng cỡ 6 và 9 ly.

File:French bombing Tourane 1958.png|Thành An Hải (cột khói ngoài cùng bên trái) và Thành Điện Hải (cột khói ở giữa) bốc cháy sau khi chịu nhiều đợt tấn công từ Liên quân Pháp-Tây Ban Nha.
File:Z5454052660271 d0d299f68132a19b41b30c55ca2e6530.jpg|Liên quân Pháp - Tây Ban Nha đổ bộ lên tả ngạn sông Hàn, Đà Nẵng, tấn công Thành Điện Hải vào sáng ngày 2-9-1858
File:Dien Hai Citadel bombing by French fleet.jpg|Góc Đông-Nam Thành Điện Hải sau khi bị liên quân Pháp - Tây Ban Nha đánh chiếm lúc 10 giờ sáng ngày 2-9-1858 thể hiện rõ tường thành phía Đông và nhà chứa súng bị hư hại nhiều do trúng đạn pháo.

Trước tình hình chiến sự ngày một căng thẳng, vua Tự Đức cử Nguyễn Tri Phương làm Quân thứ Tổng thống đại thần trực tiếp chỉ huy quân đội chống lại liên quân Pháp – Tây Ban Nha. Khi đến mặt trận Đà Nẵng ông liền cho đắp đồn Liên Trì và đắp một lũy cát từ ngoài bãi biển, vòng vào bao quanh các đồn Hải Châu, Phước Ninh, Thạc Gián cho đến sát Thành Điện Hải. Tòa thành trở thành điểm giằng co đẫm máu. Nhiều lần quân Pháp chiếm được Thành Điện Hải, đặt đại bác tại đây để làm đà tấn công vào hệ thống đồn lũy của nhà Nguyễn trong thành phố. Trong trận đánh kéo dài suốt 18 tháng (9/1858 - 3/1860) giữa ta với Pháp, dưới sự chỉ huy của các tướng lĩnh, đặc biệt là danh tướng Nguyễn Tri Phương, quân đội triều đình và nhân dân Đà Nẵng đã chiến đấu và đẩy lùi hàng chục đợt tấn công của liên quân, khiến cho âm mưu xâm lược Đà Nẵng để mở đường tấn công Kinh đô Huế bất thành, kế hoạch đánh nhanh thắng nhanh của liên quân Pháp -Tây Ban Nha thất bại, đội quân xâm lược buộc phải rời khỏi Đà Nẵng để thực hiện kế hoạch đánh lâu dài, bắt đầu từ Nam Kỳ Lục tỉnh.

Thành Điện Hải, một di tích lịch sử quan trọng của thành phố Đà Nẵng, là tiền đồn chống thực dân Pháp ngay từ buổi đầu khi chúng đặt chân lên đất nước ta. Ngày nay, bên trong Thành Điện Hải có đặt pho tượng của danh tướng Nguyễn Tri Phương do nhà điêu khắc Lê Thị Kim Hằng thực hiện, để tưởng nhớ công lao to lớn của ông và các Nghĩa sĩ đã hy sinh trong trận đầu kháng Pháp giai đoạn 1858 – 1860.

Giá trị của di tích

Thành Điện Hải có giá trị đặc biệt về mặt lịch sử, góp phần đập tan ý đồ đánh nhanh thắng nhanh của Liên quân Pháp - Tây Ban Nha khi nổ súng xâm lược nước ta ở Đà Nẵng vào những năm 1858-1860. Giá trị của trận đánh này ở chỗ đây là mặt trận tấn công đầu tiên của thực dân phương Tây, cụ thể là quân Pháp đối với cuộc chiến xâm lược Việt Nam; đây cũng là trận đánh thể hiện sự đồng lòng của cả dân tộc khi các nghĩa sĩ ngoài Bắc và cả nước đã dâng biểu và đưa nghĩa binh của mình vào sát cánh cùng nhân dân Đà Nẵng chống kẻ thù xâm lược, là thắng lợi duy nhất của quân ta trong buổi đầu chống thực dân Pháp xâm lược. Tuy trải qua thời gian dài bị chiến tranh và thiên nhiên tàn phá, tòa thành vẫn hiên ngang đứng vững như minh chứng cho những trang sử hào hùng, tinh thần bất khuất, quật cường của người Việt Nam trong buổi đầu chống giặc ngoại xâm. Tên của thành trì cổ này được đặt cho một con đường trong trung tâm thành phố Đà Nẵng, con đường dẫn vào cổng phía Đông của tòa thành.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Cận cảnh di tích thành Điện Hải trước cuộc 'đại tu bổ' chưa từng có