Hệ thống Liên Hợp Quốc

Hệ thống Liên Hợp Quốc (tiếng Anh: United Nations System) bao gồm sáu cơ quan chính của Liên Hợp Quốc (Đại hội đồng, Hội đồng Bảo an, Hội đồng Kinh tế và Xã hội (ECOSOC), Hội đồng Quản thác, Tòa án Công lý Quốc tế (ICJ) và Ban Thư ký Liên Hợp Quốc), các cơ quan chuyên môn và các tổ chức liên quan. Hệ thống Liên Hợp Quốc bao gồm các cơ quan trực thuộc như các quỹ và chương trình được quản lý riêng biệt, các viện nghiên cứu và đào tạo, và các thực thể trực thuộc khác. Một số tổ chức này có từ trước khi Liên Hợp Quốc được thành lập vào năm 1945 và được kế thừa sau khi Hội Quốc Liên giải thể.

Những người đứng đầu điều hành của một số tổ chức thuộc Hệ thống Liên Hợp Quốc, và Tổ chức Thương mại Thế giới, vốn không chính thức là một phần của Hệ thống Liên Hợp Quốc, có ghế trong Hội đồng Điều phối Tổng Giám đốc Điều hành Hệ thống Liên Hợp Quốc (United Nations System Chief Executives' Board for Coordination - CEB). Cơ quan này, do Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc làm chủ tịch, họp hai lần một năm để điều phối công việc của các tổ chức thuộc Hệ thống Liên Hợp Quốc.

Sáu cơ quan chính
Bản thân Liên hợp quốc có sáu cơ quan chính được thành lập theo Hiến chương Liên hợp quốc:

Đại hội đồng
Đại hội đồng Liên Hợp Quốc (United Nations General Assembly - UNGA/GA) bao gồm tất cả các quốc gia thành viên Liên Hợp Quốc và họp thường kỳ mỗi năm một lần dưới sự chủ trì của một chủ tịch được bầu trong số các đại biểu. Quyền hạn của Đại hội đồng bao gồm giám sát ngân sách của Liên Hợp Quốc, bổ nhiệm các thành viên không thường trực vào Hội đồng Bảo an, tiếp nhận báo cáo từ các cơ quan khác của Liên Hợp Quốc và đưa ra các khuyến nghị dưới dạng Nghị quyết của Đại hội đồng. Đại hội đồng cũng đã thành lập một số lượng lớn các cơ quan trực thuộc.

Hội đồng Bảo an

Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc (United Nations Security Council - UNSC) ichịu trách nhiệm duy trì hòa bình và an ninh quốc tế. Quyền hạn của Hội đồng, được nêu trong Hiến chương Liên Hợp Quốc, bao gồm việc thành lập các hoạt động gìn giữ hòa bình, thiết lập các lệnh trừng phạt quốc tế và cho phép hành động quân sự. Quyền hạn của Hội đồng được thực hiện thông qua các Nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc.

Hội đồng Bảo an đã tổ chức phiên họp đầu tiên vào ngày 17 tháng 1 năm 1946 tại Church House, Westminster, London. Kể từ kỳ họp đầu tiên, Hội đồng Bảo an, vốn hoạt động theo chế độ họp liên tục, đã đi khắp nơi, tổ chức các cuộc họp tại nhiều thành phố, chẳng hạn như Paris và Addis Ababa, cũng như trụ sở thường trực hiện tại tại Trụ sở Liên Hợp Quốc ở Thành phố New York.

Hội đồng Bảo an có 15 thành viên, bao gồm năm thành viên thường trực có quyền phủ quyết (Trung Quốc, Pháp, Nga, Vương quốc Anh và Mỹ) và 10 thành viên không thường trực được bầu với nhiệm kỳ hai năm. Cơ cấu cơ bản này được quy định tại Chương V của Hiến chương Liên Hợp Quốc. Các thành viên Hội đồng Bảo an phải luôn có mặt tại trụ sở Liên Hợp Quốc ở New York để Hội đồng Bảo an có thể họp bất cứ lúc nào.

Hội đồng Kinh tế và Xã hội

Hội đồng Kinh tế và Xã hội Liên Hợp Quốc (United Nations Economic and Social Council - ECOSOC) chịu trách nhiệm điều phối công việc kinh tế, xã hội và các công việc liên quan của 15 cơ quan chuyên môn của Liên Hợp Quốc, các ủy ban chức năng và năm ủy ban khu vực. ECOSOC có 54 thành viên; hội đồng tổ chức kỳ họp bốn tuần mỗi năm vào tháng 7. Từ năm 1998, Ủy ban cũng tổ chức một cuộc họp vào tháng 4 hàng năm với sự tham gia của các bộ trưởng tài chính đứng đầu các ủy ban chủ chốt của Ngân hàng Thế giới và Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF). ECOSOC đóng vai trò là diễn đàn trung tâm để thảo luận về các vấn đề kinh tế và xã hội quốc tế, đồng thời xây dựng các khuyến nghị chính sách gửi tới các quốc gia thành viên và Hệ thống Liên Hợp Quốc.

Ban Thư ký

Ban Thư ký Liên Hợp Quốc do Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc đứng đầu, với sự hỗ trợ của đội ngũ công chức quốc tế trên toàn thế giới. Ban Thư ký cung cấp các nghiên cứu, thông tin và cơ sở vật chất cần thiết cho các cơ quan Liên Hợp Quốc trong các cuộc họp. Ban Thư ký cũng thực hiện các nhiệm vụ theo chỉ đạo của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc, Đại hội đồng Liên Hợp Quốc, Hội đồng Kinh tế và Xã hội Liên Hợp Quốc và các cơ quan khác của Liên Hợp Quốc. Hiến chương Liên Hợp Quốc quy định rằng nhân viên phải được lựa chọn dựa trên "các tiêu chuẩn cao nhất về hiệu quả, năng lực và tính chính trực", đồng thời lưu ý đến tầm quan trọng của việc tuyển dụng trên phạm vi địa lý rộng lớn.

Hiến chương quy định rằng nhân viên không được tìm kiếm hoặc nhận chỉ thị từ bất kỳ cơ quan nào khác ngoài Liên Hợp Quốc. Mỗi quốc gia thành viên Liên Hợp Quốc được yêu cầu tôn trọng tính chất quốc tế của Ban Thư ký và không tìm cách gây ảnh hưởng đến nhân viên của mình. Chỉ có Tổng Thư ký chịu trách nhiệm tuyển chọn nhân viên.

Văn phòng Cao ủy Nhân quyền Liên Hợp Quốc (OHCHR)
Văn phòng Liên Hợp Quốc về Ma túy và Tội phạm (UNODC)
Văn phòng Dịch vụ Giám sát Nội bộ Liên Hợp Quốc (UN-OIOS)
Văn phòng Liên Hợp Quốc về Giảm thiểu Rủi ro Thiên tai (UNDRR, trước đây là UNISDR)

Tòa án Công lý Quốc tế

Tòa án Công lý Quốc tế là cơ quan tư pháp chính của Liên Hợp Quốc. Tòa án đặt trụ sở tại Cung điện Hòa bình ở The Hague, Hà Lan. Chức năng chính của Tòa án là giải quyết các tranh chấp pháp lý do các quốc gia đệ trình lên và đưa ra ý kiến tư vấn về các vấn đề pháp lý do các cơ quan, tổ chức quốc tế được ủy quyền hợp lệ và Đại hội đồng Liên Hợp Quốc đệ trình.

Hội đồng Ủy thác

Hội đồng Ủy thác Liên Hợp Quốc, một trong những cơ quan chính của Liên Hợp Quốc, được thành lập nhằm đảm bảo các lãnh thổ ủy thác được quản lý vì lợi ích tốt nhất của cư dân và hòa bình, an ninh quốc tế. Các lãnh thổ ủy thác – phần lớn là các lãnh thổ ủy trị trước đây của Hội Quốc Liên hoặc các lãnh thổ được lấy từ các quốc gia bại trận vào cuối Chiến tranh Thế giới thứ hai – hiện nay đều đã giành được quyền tự trị hoặc độc lập, hoặc là các quốc gia riêng biệt hoặc bằng cách gia nhập các quốc gia độc lập lân cận. Quốc gia gần đây nhất là Palau, trước đây là một phần của Lãnh thổ Ủy thác Quần đảo Thái Bình Dương, đã trở thành quốc gia thành viên của Liên Hợp Quốc vào tháng 12 năm 1994.

Quỹ và chương trình, viện nghiên cứu và đào tạo, và các cơ quan khác
Các quỹ và chương trình, viện nghiên cứu và đào tạo, và các cơ quan trực thuộc được quản lý riêng biệt, là các cơ quan trực thuộc tự trị của Liên Hợp Quốc.

Food and Agriculture Organization (FAO)
International Civil Aviation Organization (ICAO)
International Fund for Agricultural Development (IFAD)
International Labour Organization (ILO)
International Maritime Organization (IMO)
International Monetary Fund (IMF)
International Telecommunication Union (ITU)
United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO)
United Nations Industrial Development Organization (UNIDO)
Universal Postal Union (UPU)
World Bank Group (WBG)
International Bank for Reconstruction and Development (IBRD)
International Centre for Settlement of Investment Disputes (ICSID)
International Development Association (IDA)
International Finance Corporation (IFC)
Multilateral Investment Guarantee Agency (MIGA)
World Health Organization (WHO)
World Intellectual Property Organization (WIPO)
World Meteorological Organization (WMO)
United Nations World Tourism Organization (UN Tourism)
International Refugee Organization (IRO); đã chấm dứt hoạt động vào năm 1952

Các tổ chức liên quan
Một số tổ chức có mối quan hệ với Liên Hợp Quốc được xác định bởi một thỏa thuận khác với các thỏa thuận giữa các cơ quan chuyên môn và Liên Hợp Quốc, được thiết lập theo Điều 57 và 63 của Hiến chương Liên Hợp Quốc.

Tổ chức Di trú Quốc tế (IOM)
Được thành lập năm 1951, IOM là tổ chức liên chính phủ hàng đầu trong lĩnh vực di cư và hợp tác chặt chẽ với các đối tác chính phủ, liên chính phủ và phi chính phủ. IOM hoạt động để giúp đảm bảo việc quản lý di cư một cách có trật tự và nhân đạo, thúc đẩy hợp tác quốc tế về các vấn đề di cư, hỗ trợ tìm kiếm các giải pháp thiết thực cho các vấn đề di cư và cung cấp hỗ trợ nhân đạo cho những người di cư gặp khó khăn, bao gồm người tị nạn và người di cư trong nước. Vào tháng 9 năm 2016, IOM đã gia nhập Hệ thống Liên Hợp Quốc với tư cách là một tổ chức liên quan trong hội nghị thượng đỉnh cấp cao của Đại hội đồng Liên Hợp Quốc nhằm giải quyết các vấn đề di cư lớn

Ủy ban Chuẩn bị của Tổ chức Hiệp ước Cấm Thử Hạt nhân Toàn diện (CTBTO PrepCom)
CTBTO PrepCom báo cáo lên Đại hội đồng Liên Hợp Quốc. Theo thỏa thuận này, OPCW báo cáo lên Đại hội đồng Liên Hợp Quốc.

Ngoài ra còn có Nhóm Quản lý Cấp cao, bao gồm một số quan chức cấp cao trong Ban Thư ký và các quỹ và chương trình ở cấp Phó Tổng Thư ký và Trợ lý Tổng Thư ký, đóng vai trò là Nội các của Tổng Thư ký.

Hệ thống chung của Liên Hợp Quốc
Liên Hợp Quốc, các cơ quan trực thuộc, mười ba cơ quan chuyên môn (ILO, FAO, UNESCO, WHO, ICAO, UPU, ITU, WMO, IMO, WIPO, IFAD, UNIDO và UNWTO), và một cơ quan liên quan (IAEA) là một phần của hệ thống chung của Liên Hợp Quốc (United Nations common system) về lương, phụ cấp và phúc lợi do Ủy ban Công vụ Quốc tế quản lý. Hầu hết, nhưng không phải tất cả, các thành viên của Hệ thống Liên Hợp Quốc đều là một phần của hệ thống chung; các thể chế Bretton Woods (ví dụ: Nhóm Ngân hàng Thế giới và IMF) là những ngoại lệ đáng chú ý. WTO sử dụng hệ thống chung của OECD. Hệ thống chung của Liên Hợp Quốc được thiết lập để ngăn chặn sự cạnh tranh giữa các tổ chức thuộc Hệ thống Liên Hợp Quốc về nhân sự và tạo điều kiện thuận lợi cho sự hợp tác và trao đổi giữa các tổ chức.

Một số tổ chức quốc tế không thuộc Hệ thống Liên Hợp Quốc (và do đó không phải là thành viên của hệ thống chung) nhưng tự nguyện tuân thủ toàn bộ hoặc một phần các chính sách của hệ thống chung bao gồm:

Organization for Security and Co-operation in Europe (OSCE)
Organization of American States (OAS)

Xem thêm
Interpol
Tổ chức Thương mại Thế giới
Liên Hợp Quốc
Danh sách các quốc gia thành viên Liên Hợp Quốc
Hội Quốc liên

Liên kết ngoài
Danh bạ tra cứu các tổ chức LHQ
Danh sách các cơ quan thuộc LHQ
https://web.archive.org/web/20080109184227/http://www.un.org/aboutun/chart_en.pdf
Danh sách các tổ chức LHQ theo khu vực và quốc gia
Các vấn đề toàn cầu
UN System CEB (Chief Executives Board)
UN – Senior Management Group United Nations – Website Liên Hợp Quốc

Chú thích