Công tước xứ Valentinois

Công tước xứ Valentinois (tiếng Pháp: Duc de Valentinois; tiếng Ý: Duca Valentino) là một tước hiệu quý tộc, ban đầu có trong Đẳng cấp quý tộc Pháp. Nó hiện là một trong nhiều tước hiệu cha truyền con nối được Thân vương xứ Monaco sử dụng, mặc dù nó đã bị hủy bỏ theo luật của Pháp vào năm 1949. Ban đầu, tước hiệu được sử dụng để chỉ ra quyền kiểm soát hành chính đối với Công quốc Valentinois, có trụ sở xung quanh thành phố Valence, nhưng công quốc này đã trở thành một phần của Pháp, làm cho tước hiệu chỉ đơn giản còn là một cách gọi lịch sự.

Công tước xứ Valentinois đã được tạo ra ít nhất 4 lần: vào ngày 17 tháng 8 năm 1498, cho Cesare Borgia, vào năm 1548 cho Diane xứ Poitiers, vào năm 1642 cho Thân vương Honoré II xứ Monaco, và gần đây nhất là vào năm 1715 cho Thân vương Jacques I xứ Monaco.

Bá tước xứ Valentinois

Lần tạo ra đầu tiên
Vua Louis XII của Pháp và Napoli đã phong Cesare Borgia làm Công tước xứ Valentinois vào năm 1498. Dạng Ý hóa của tước hiệu này, cùng với việc trước đó ông từng được bổ nhiệm làm Hồng y xứ Valencia, đã khiến Cesare Borgia được gọi phổ biến với biệt danh “Il Valentino”. Sau khi Cesare qua đời, con gái ông là Louise Borgia (1500–1553) không được kế thừa tước Công tước Valentinois theo quyền riêng (suo jure), do quy định kế vị chỉ dành cho nam giới của tước hiệu này. Thay vào đó, bà mang danh hiệu “Dame de Valentinois”, đồng thời là Nữ Công tước trên danh nghĩa xứ Romagna và Nữ Bá tước xứ Diois.

Lần tạo ra thứ hai
Vua Henri II của Pháp đã phong tình nhân của mình là Diane de Poitiers làm Nữ Công tước xứ Valentinois vào năm 1548. Bà là người duy nhất nắm giữ tước vị này theo quyền riêng, tước hiệu này được định sẵn sẽ chấm dứt khi bà qua đời, do Luật Salic vốn được áp dụng phổ biến trong giới quý tộc Pháp không cho phép nữ giới truyền thừa tước vị.

Lần tạo ra thứ ba
Vua Louis XIII của Pháp đã thiết lập tước hiệu này bằng chỉ dụ hoàng gia ký vào tháng 5 năm 1642 và được đăng bộ chính thức ngày 18 tháng 7 năm 1642. Tước vị được hợp thành từ nhiều lãnh địa tại tỉnh Dauphiné của Pháp, vốn trước đó đã được nhà vua ban cho Honoré II, Thân vương xứ Monaco.

Người đầu tiên nắm giữ tước hiệu là Honoré II, lúc ấy đang trị vì Monaco. Sau khi ông qua đời, tước hiệu được truyền cho cháu nội là Louis I, rồi tiếp đến Antoine I, con trai của Louis. Tuy nhiên, do quy định kế thừa chỉ dành cho nam giới, mà Antoine chỉ có con gái, không có con trai, nên theo lẽ thường tước vị sẽ chuyển sang em trai ông là François-Honoré Grimaldi. Dẫu vậy, đến ngày 22 tháng 7 năm 1715, François-Honoré bị tước bỏ quyền kế thừa, khiến tước hiệu này chính thức tuyệt tự.

Lần tạo ra thứ tư
Ngày 20 tháng 10 năm 1715, Louise-Hippolyte, trưởng nữ và người thừa kế của Antoine, kết hôn với Jacques-François de Goyon-Matignon. Trước đó, vào ngày 5 tháng 9 năm 1715, Jacques đã ký một khế ước hôn nhân, theo đó ông bắt buộc phải mang họ Grimaldi. Sau đó, vua Louis XV của Pháp đã tái lập tước hiệu Công tước xứ Valentinois bằng chỉ dụ hoàng gia ký vào tháng 12 năm 1715 và đăng bộ ngày 2 tháng 9 năm 1716, ban cho Jacques, người kế vị nhạc phụ Antoine với vương hiệu Thân vương Jacques I xứ Monaco. Giống như lần phong trước, quyền kế thừa tước vị này chỉ giới hạn cho hậu duệ nam.

Sau khi Jacques thoái vị năm 1733, tước hiệu Công tước xứ Valentinois được truyền liên tục qua nhiều thế hệ các Thân vương Monaco, lần lượt từ Jacques → Honoré III → Honoré IV → Honoré V → Florestan I → Charles III → Albert I. Đến ngày 20 tháng 5 năm 1919, Thân vương Albert I đã ban tước hiệu Nữ Công tước xứ Valentinois cho cháu gái nuôi của ông là Charlotte, từ đó bà được xưng là Vương nữ Charlotte, Nữ Công tước xứ Valentinois. Ngày 20 tháng 3 năm 1920, không lâu sau khi Charlotte kết hôn với Pierre de Polignac, ông cũng, tương tự như Jacques-François de Goyon-Matignon trước kia, nhận tước hiệu Công tước xứ Valentinois, sau khi đã đổi họ sang Grimaldi.

Mặc dù Albert I đã ban tước hiệu Valentinois cho cháu gái Charlotte, nhưng quyền thừa kế vẫn thuộc về Louis II và các hậu duệ nam hợp pháp của ông; do đó, khi ông qua đời mà không có người thừa kế nam vào năm 1949, tước hiệu này đã bị bãi bỏ theo luật pháp Pháp và Luật Salic. Tuy nhiên, người kế vị ông, Rainier III (con trai của Charlotte), vẫn tuyên bố quyền thừa kế, có thể vì niềm tin, như François Velde gợi ý, rằng tước hiệu này "đã được Cộng hòa Pháp ngầm tái lập cho Charlotte vào năm 1919 khi việc nhận nuôi bà được chấp thuận". Tuy nhiên, các nước Cộng hòa Pháp khác nhau chưa bao giờ tạo lập hay tái lập bất kỳ công quốc nào.

Theo Almanach de Gotha, tước hiệu được sử dụng ở Monaco tương ứng với sự nhượng quyền của Monaco đối với một tước hiệu mà nếu không sẽ không được công nhận ở Pháp, đặc biệt là khi Charlotte được cha phong làm Nữ công tước, ông nội của bà vẫn là Thân vương Monaco đương nhiệm với quyền sử dụng tước hiệu Công tước, chỉ có con trai ông mới có thể kế thừa tước hiệu Pháp. Hơn nữa, chỉ con cái hợp pháp mới có thể thừa kế các tước hiệu của Pháp.

Charlotte (1919–1977)
Rainier III (15 tháng 11 năm 1977 – 6 tháng 4 năm 2005)
Albert II (6 tháng 4 năm 2005 – Hiện nay)

Tham khảo