Nguyễn Sơn

| hình = Thiếu tướng QĐNDVN Nguyễn Sơn.jpg
| chú thích hình = Trung tướng Nguyễn Sơn
| quốc tịch = Việt Nam
| biệt danh = Vũ Nguyên Bác, Lý Anh Tự, Hồng Thủy
| nơi sinh = Kiêu Kỵ, Gia Lâm, Bắc Ninh, Liên bang Đông Dương
| nơi mất = Hà Nội, Việt Nam
| thuộc = Quân đội nhân dân Việt Nam
| năm phục vụ = 1945&ndash;1956
| cấp bậc = Thiếu tướng Quân đội nhân dân Việt Nam Thiếu tướng Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc
| đơn vị =
| chỉ huy = Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc Quân đội nhân dân Việt Nam
| tham chiến = • Chiến tranh Đông Dương • Nội chiến Trung Quốc
| khen thưởng = • Huân chương Hồ Chí Minh (truy tặng) • Huân chương Giải phóng (Trung Quốc)...
| công việc khác = Chủ tịch Ủy ban kháng chiến hành chính Miền Nam Việt Nam (1945-1946)Tư lệnh kiêm Chính ủy Liên khu 4 Tư lệnh kiêm Chính ủy Liên khu 5Hiệu trưởng Trường Lục quân trung học Quảng Ngãi (1946)Cục trưởng Cục Quân huấn Bộ Tổng tham mưu (1947)
}}

Nguyễn Sơn (1 tháng 10 năm 1908 – 21 tháng 10 năm 1956) là một trong những người Việt Nam được phong quân hàm thiếu tướng đợt đầu tiên vào năm 1948. Ông cũng được Trung Quốc phong quân hàm trung tướng vào năm 1955. Chính phủ Việt Nam đã xuất bản cuốn sách có tựa đề "Lưỡng quốc Tướng quân — Nguyễn Sơn - Hồng Thủy" để tưởng nhớ cuộc đời ông. Ông được Nhà nước Việt Nam truy tặng Huân chương Hồ Chí Minh.

Tuổi trẻ
Nguyễn Sơn quê tại làng Kiêu Kỵ, huyện Gia Lâm, Hà Nội. Ông sinh ngày 1 tháng 10 năm 1908 và mất ngày 21 tháng 10 năm 1956. Ông là con của Vũ Trường Xương, một nhà tư sản ở Hà Nội. Khi mới lên 5 tuổi ông đã bắt đầu học tiếng Pháp tại một trường Dòng ở Hà Nội. 14 tuổi ông thi đậu vào Trường Sư phạm Hà Nội. Chủ tịch Ủy ban Kháng chiến miền Nam Trung Bộ (ngày 16 tháng 7 năm 1946), Tham mưu trưởng Bộ Quốc phòng (ngày 20 tháng 11 năm 1946),, Tư lệnh kiêm Chính ủy Liên khu 4 (1948-1949). Ngày 10 tháng 7 năm 1947 Nguyễn Sơn làm Khu trưởng Chiến khu IV thay thiếu tướng Lê Thiết Hùng.

Trong sách Tướng Nguyễn Sơn, NXB Lao Động xuất bản năm 1993, trong bài viết của GS Vũ Tuấn một người cháu của Tướng Nguyễn Sơn cho biết bà Ngọc Anh tức Kiếm Qua sống đến năm 80 tuổi và hai con trai của ông là Hàn Phong và Tiểu Việt vẫn còn sinh sống học tập ở Trung Quốc. Được biết bà Trần Kiếm Qua hay Trần Kiếm Mậu còn là Thành ủy viên Bắc Kinh.

Ông cưới bà Huỳnh Thị Đổi. Hai người sinh được cô con gái Nguyễn Mai Lâm, do nhiều nguyên nhân hai người đã chia tay. Cũng trong năm này, ông kết hôn với bà Lê Hằng Huân. Mối lương duyên này do Nguyễn Đình Ngân, thành viên Ủy ban hành chính Liên Khu IV, về sau là Đại biểu Quốc hội mai mối. Ông có bốn người con với bà: Nguyễn Thanh Hà, Nguyễn Cương, Nguyễn Việt Hồng và Nguyễn Việt Hằng. Trong đó bà Nguyễn Thanh Hà học tại Học viện Kỹ thuật Quân sự ra trường công tác tại Bộ Tư lệnh Thông tin và về hưu với quân hàm trung tá. Bà Nguyễn Việt Hồng thì mắc bệnh tâm thần được điều trị dài hạn tại bệnh viện.

Năm 1948, ông được Nhà nước Việt Nam phong quân hàm Thiếu tướng trong đợt phong quân hàm đầu tiên. Cùng được phong thiếu tướng trong đợt này có 8 quân nhân khác. Theo giai thoại lưu truyền, khi biết mình chỉ được phong thiếu tướng, ông tỏ vẻ không hài lòng và không muốn nhận. Ông gửi công văn hỏa tốc cho Hồ Chí Minh để từ chối nhận quân hàm. Nhận được công văn, Chủ tịch Hồ Chí Minh viết lên tấm các của mình: "Gửi Sơn đệ" với 12 chữ Hán: "Đảm dục đại, Tâm dục tế, Trí dục viên, Hành dục phương (胆欲大, 心欲细, 智欲圆, 行欲方)" (đại ý: Người làm tướng, cái gan cần phải lớn; cái tâm nên tế nhị, chính chắn; cái trí phải suy nghĩ trước sau, toàn diện; cái đức hạnh, hành động phải đầy đủ, ngay thẳng, cương trực) khiến ông chấp nhận. Thứ trưởng Phạm Ngọc Thạch thay mặt Chính phủ vào Thanh Hóa làm lễ tấn phong ông.

Trở lại Trung Quốc và được phong tướng
Năm 1950, ông trở lại Trung Quốc công tác, làm Cục phó Cục Điều lệnh Tổng giám bộ huấn luyện Quân Giải phóng Nhân dân. Được xem là một trong 72 đại công thần Trung Quốc, ngay trong đợt phong quân hàm đầu vào ngày 27 tháng 9 năm 1955, ông được nhà nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa phong quân hàm thiếu tướng. Ông cũng được chính phủ Trung Quốc tặng Huân chương Giải phóng hạng nhất. Ông được mệnh danh là Lưỡng quốc tướng quân (兩國將軍), là người Việt Nam duy nhất được phong quân hàm tướng của hai quốc gia độc lập.

Trở về Việt Nam và qua đời

Năm 1956, do khối u ác tính nằm bên phổi trái, ông biết mình không còn sống được lâu nên xin trở về quê hương. Ông rời Bắc Kinh ngày 27 tháng 9, được nguyên soái Bành Đức Hoài, nguyên soái Diệp Kiếm Anh và nhiều tướng lĩnh, cán bộ cao cấp Trung Quốc ra ga tiễn về đến Hà Nội ngày 30 tháng 9. Ông mất tại Hà Nội sau đó không lâu, an táng tại Nghĩa trang Mai Dịch, Hà Nội. Ông được Nhà nước Việt Nam truy tặng Huân chương Hồ Chí Minh. Viết về ông có hồi ký Hoàng Hà luyến, Hồng Hà tình (黃河戀, 紅河情) của bà Trần Kiếm Qua. Cuốn này đã được dịch ra tiếng Việt, nhan đề Hoàng Hà nhớ, Hồng Hà thương. Ngày 21 tháng 10 năm 2006, Hội Khoa học lịch sử Việt Nam đã tổ chức Lễ tưởng niệm 50 năm ngày mất của ông. Tại lễ này, ngày sinh của ông được ghi là 1 tháng 10 năm 1908. Giáo sư Đặng Thai Mai từng nhận xét: "Ông Sơn giảng Kiều còn hay hơn tôi".

Chú thích

Tham khảo

Thư mục
Tướng Nguyễn Sơn, Nhà xuất bản Thông Tấn, 2008.
(Theo Minh Quang, trích trong sách: Nguyễn Sơn vị tướng huyền thoại, Nhà xuất bản Trẻ, Thành phố Hồ Chí Minh.2001, tr.83-89).
Vietnam, mon amour, Ernst Frey

Liên kết ngoài
Lá thư cuối cùng của "Lưỡng quốc tướng quân" trên báo Quân đội nhân dân
Có một vị tướng như thế trên báo Tiền phong
Lưỡng quốc Tướng quân Nguyễn Sơn - Những huyền thoại
"Cô tiên xứ Quảng" và món quà trị giá hàng chục biệt thự trên báo Tiền Phong
Nhớ Nguyễn Sơn. Bút ký của Hồ Dzếnh
Cuộc đời "Lưỡng quốc tướng quân" qua ảnh
Gặp người con quốc tịch Trung Quốc của tướng Nguyễn Sơn