undertheseanlp/UVW-2026 huggingface dataset:
T'rưng

T'rưng là loại nhạc cụ gõ phổ biến ở vùng Tây Nguyên, Việt Nam, đặc biệt là đối với dân tộc Gia Rai và Ba Na. Cái tên "t'rưng" xuất phát từ tiếng Gia Rai, lâu ngày trở nên quen thuộc với mọi người. Đàn t'rưng làm bằng một số ống tre lồ ô hay nứa ngộ có kích cỡ khác nhau. Đàn t'rưng chuyên nghiệp có khoảng 12 đến 16 ống xếp thành hàng trên giá đàn theo thứ tự đi dần lên từ ống lớn đến ống nhỏ, từ ống dài đến ống ngắn (loại đàn t'rưng dân gian chỉ có 5 ống với cách xếp ngược lại, ống trên cao lớn rồi đi dần xuống là những ống nhỏ hơn). Nhìn chung, ống có đường kính từ 3 đến 4&nbsp;cm, dài từ 40 đến 70&nbsp;cm. Mỗi đầu ống đều bịt kín do còn nguyên các đầu mấu, đầu kia được gọt vát một phần ống để tạo âm theo chuỗi hàng âm của người dân tộc. Khi dùng dùi gõ vào các ống sẽ tạo thành âm thanh cao thấp khác nhau tùy độ to, nhỏ, dài, ngắn của ống. Những ống to và dài phát ra âm trầm, còn những ống nhỏ và ngắn có âm cao. Âm sắc của đàn t'rưng hơi đục, tiếng không vang to, vang xa nhưng khá đặc biệt. Nghe tiếng đàn t'rưng ta có cảm giác như tiếng suối róc rách, tiếng thác đổ, tiếng xào xạc của rừng tre nứa khi gió thổi.

Đàn t'rưng có âm vực rộng gần 3 quãng tám. Kỹ thuật diễn tấu nhạc cụ này khá đơn giản, dùng dùi (bằng tre hoặc gỗ) gõ vào ống để tạo ra âm thanh; có thể đánh ngón vê, ngón á giống như chơi đàn tam thập lục, gõ nhanh chậm đều tốt; có thể đánh chồng âm hoặc đồng âm nhưng 2 nốt cách nhau 1 quãng tám. bululu

Theo truyền thống, t'rưng là nhạc cụ do nam giới sử dụng, chỉ được chơi trên nương rẫy, kiêng cữ đánh trong nhà và trong làng. Vì người dân tộc tin rằng trong mỗi ống đàn có một vị thần cư trú, giúp con người bảo vệ cây trồng trên rẫy. Ngày xưa, người ta dùng tiếng đàn t'rưng để xua đuổi chim, thú trong lúc canh lúa, nếu đánh trong nhà thì t'rưng sẽ đuổi hồn gia súc, gia cầm khiến chúng sợ mà không lớn lên hoặc không sinh sản được. Song hiện nay, ta thấy trên các sân khấu chuyên nghiệp, người chơi đàn t'rưng thường là nữ giới.

Tham khảo
Bălți

Bălţi là thành phố lớn thứ ba của Moldova, và là thành phố chính của phía bắc quốc gia này. Trong thời kỳ Đế quốc Nga (1812-1917), và sau này là thời kỳ Liên Xô (1940-1990) tên gọi cũng được viết thành Beltsy, theo cách trong tiếng Nga. Thành phố nằm cách thủ phủ Chişinău 135&nbsp;km về phía bắc, và nằm bên sông nhỏ Răut, một nhánh sông của Dniester (Nistru), giữa một phong cảnh đồi núi, mà trong thời Trung Cổ được rừng bao phủ, nhưng kể từ đó đã bị chặt phá hoàn toàn.

Lịch sử
Xem thêm
Moldova
Tham khảo
Thể loại:Salzburg

de:Kategorie:Salzburg
en:Category:Salzburg
fr:Catégorie:Salzbourg
nl:Categorie:Salzburg
ja:Category:ザルツブルク
oc:Categoria:Salzborg
fi:Luokka:Salzburg
Lebensraum

và (SS).|250x250px]]
(tiếng Đức cho "môi trường sống", "không gian sống" hoặc "không gian sinh tồn") là một trong những quan niệm chính trị chủ yếu của Adolf Hitler, và là một cương lĩnh quan trọng trong hệ tư tưởng Quốc xã. Nó có chức năng như một động cơ thúc đẩy các chính sách bành trướng của Đức Quốc xã, với mục tiêu cung cấp thêm không gian cho sự phát triển của dân số Đức, cho một nước Đức mạnh hơn. Trong quyển Mein Kampf của Hitler, ông ta đã bày tỏ lòng tin của mình một cách chi tiết rằng người Đức cần "Lebensraum" ("không gian sống", đó là đất và nguyên liệu thô), và nó có thể được tìm thấy ở phương Đông. Giết, trục xuất, hoặc nô dịch hóa người Ba Lan, Nga, và những nhóm người Slav khác (những chủng tộc bị coi là yếu kém hơn) và phục hồi số người đã mất bằng cách đưa dân Đức vào sinh sống đã là một chính sách công khai của những người Quốc xã. Toàn bộ cư dân thành thị sẽ bị tiêu diệt bằng cách bỏ đói, từ đó tạo ra thặng dư nông nghiệp để nuôi nước Đức.

Trong quyển Mein Kampf, Hitler đã bày tỏ quan điểm của mình rằng lịch sử là một cuộc đấu tranh không giới hạn đến chết giữa các chủng tộc. Kế hoạch chinh phục Lebensraum của ông ta có quan hệ mật thiết với quan điểm phân biệt chủng tộc và niềm tin của ông ta vào chủ nghĩa Darwin xã hội. Chủ nghĩa phân biệt chủng tộc không phải là một khía cạnh cần thiết của đường lối chính trị bành trướng nói chung, và cũng không phải là hàm ý căn nguyên của thuật ngữ "Lebensraum". Tuy nhiên, dưới thời Hitler, thuật ngữ này biểu hiện một chủ nghĩa bành trước đặc biệt, mang tính phân biệt chủng tộc.

Xem thêm
Chủ nghĩa đế quốc

Tham khảo

Liên kết ngoài
Hitler and 'Lebensraum' in the East By Jeremy Noakes
Utopia: The Greater Germanic Reich of the German Nation - map of Nazi plans in Deutsch
Utopia: The Greater Germanic Reich of the German Nation -Map of Nazi expansionist plans in English
Hồ Nhĩ Hải

| type =
| inflow =
| outflow =
| catchment =
| basin_countries = Trung Quốc
| length = 40 km
| width = 8 km
| area = 250 km²
| depth = 11 m
| max-depth =
| volume = 2,5-2,82 tỷ m³
| residence_time =
| shore =
| elevation = 1.972 m
| islands =
| cities =
}}
Hồ Nhĩ Hải (tiếng Trung: 洱海, ěrhǎi) trông giống như một cái tai. Nó là một hồ trên núi cao ở miền tây nam Trung Quốc, trong địa phận tỉnh Vân Nam, cách Côn Minh khoảng 265&nbsp;km (165 dặm) về phía tây tây bắc, tính theo đường chim bay. Hồ Nhĩ Hải còn được biết đến dưới tên gọi Diệp Du Trạch, Côn Di Xuyên, Tây Nhị Hà trong thời kỳ cổ đại. Nó là một trong số 16 hồ thuộc khu bảo hộ tự nhiên cấp quốc gia của Trung Quốc. Trong bài này, từ đây trở đi dùng tên gọi chính xác của nó là hồ Nhị Hải.

Đặc điểm
Hồ Nhĩ Hải nằm trên độ cao 1.972 m trên mực nước biển. Về kích thước, theo chiều bắc-nam hồ dài 40&nbsp;km và theo chiều đông-tây hồ rộng trung bình khoảng 7–8&nbsp;km. Nó chiếm diện tích khoảng 250&nbsp;km², làm cho nó là hồ lớn thứ hai trên cao nguyên tại Trung Quốc, chỉ sau hồ Điền Trì (298&nbsp;km²). Chu vi của nó đạt tới 116&nbsp;km, độ sâu trung bình khoảng 11 m, độ sâu tối đa tới 20 m và tổng dung tích chứa nước đạt tới 2,5-2,82 tỷ m³.

Phía tây hồ Nhĩ Hải là Thương Sơn (苍山), phía đông có Ngọc Án Sơn (玉案山) bao quanh. Nó bắt đầu từ hương Giang Vĩ, huyện Nhĩ Nguyên ở phía cực bắc và kết thúc tại thành phố Đại Lý ở phía tây nam, nhận nước từ sông Di Tư (弥苴) và sông Di Tỳ (弥茨) ở phía bắc, sông Ba La (波罗) ở phía đông nam và khoảng 18 sông suối nhỏ từ dãy núi Thương Sơn. Diện tích lưu vực của nó khoảng 2.565&nbsp;km². Sông Dạng Giang (漾江) là chỗ thoát ra của hồ ở phía tây nam và cuối cùng nó đổ vào sông Lan Thương (tức sông Mê Kông).

Lịch sử
Hồ Nhĩ Hải là một hồ do đứt đoạn trong kiến tạo sơn hình thành.

Hồ Nhĩ Hải đã từng được sử dụng như là khu vực chăn nuôi hươu nai của vương quốc Nam Chiếu.
Du lịch
Từ xưa, người ta đã khái quát về hồ Nhĩ Hải là "tam đảo, tứ châu, ngũ hồ, cửu khúc" (ba đảo, bốn cù lao, năm hồ, chín đoạn uốn cong).

Tam đảo là: Kim Thoa đảo (đảo Thoi Vàng), đảo Ngọc Kỷ, đảo Xích Văn.

Tứ châu là: Thanh Toa Tị châu, Đại Quán Phanh châu (大鹳淜洲), Uyên Ương châu, Mã Liêm châu

Ngũ hồ là: hồ Thái, hồ Liên Hoa, hồ Tinh, hồ Thần, hồ Chử.

Cửu khúc là: Liên Hoa khúc, Đại Quán khúc, Phan Ki khúc, Phượng Dực khúc, La Thì khúc, Ngưu Giác khúc, Ba khúc, Cao Cử khúc, Hạc Chứ khúc.

Nghề đánh bắt cá

Hồ Nhĩ Hải là nguồn cung cấp thực phẩm quan trọng cho người dân địa phương (người Bạch), những người nổi tiếng vì phương pháp đánh bắt cá của mình: họ huấn luyện chim cốc bắt cá. Những con chim bị ngăn không cho nuốt cá vào bụng bằng cách đeo vòng cổ cho chúng.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Hồ Nhĩ Hải tại www.yunnaninfo.com
Bưởi chùm

Bưởi chùm hay còn gọi là bưởi đắng, bưởi bồ đào, bưởi nho (dịch theo từ tiếng Anh: grapefruit, trong đó "bồ đào" là từ Hán-Việt có nghĩa là "nho") (danh pháp hai phần: Citrus × paradisi) là một loài cây cận nhiệt đới thuộc chi Cam chanh (Citrus) được trồng để lấy quả.

Thành phần dinh dưỡng
Vỏ bưởi màu vàng, ruột sắc hồng hay đỏ vì nhiều lycopen vốn có công dụng chống oxy hóa giúp sức khỏe. Ngay cả hột bưởi cũng có ít nhiều hóa chất chất chống oxy hóa.

Bưởi chùm còn cung cấp nguồn vitamin C, xơ và pectin dồi dào.

Khoa học cho thấy bưởi chùm có thể giúp giảm lượng cholesterol trong máu.

Tinh chất hạt bưởi chùm (GSE) có thể có năng tính mạnh chống khuẩn và nấm tuy nhiên tác dụng này chưa được xác định vì chất paraben mà nhà nông xịt lên bưởi để cất giữ trái được lâu hơn cũng có tác năng chống nấm.

Bưởi chùm còn dùng trong phương thức giảm cân dựa trên giả thuyết ăn bưởi có thể giúp cơ thể tiêu được chất béo vì bưởi có chỉ số glyceme thấp.

Nghiên cứu năm 2007 phát hiện sự tương tác giữa việc ăn bưởi thường xuyên (tương đương với 1/4 trái hằng ngày) có liên quan đến bệnh ung thư vú. Tỷ lệ ung thư tăng khoảng 30% với giới phụ nữ sau tuổi mãn kinh vì bưởi giảm hiệu quả của enzym CYP3A4 khiến lượng estrogen trong huyết tương tăng lên.
Tuy nhiên, sau đó một công bố khác chỉ ra rằng không có mối liên hệ nào giữa việc sử dụng bưởi chùm hay nước ép bưởi chùm có liên quan đến ung thư.

Hình ảnh

Tập tin:Grapefruit 700x490.jpg
Tập tin:Pomelos - Grapefruits.jpg
Tập tin:Grapefruit.webp|liên_kết=|thế=

Chú thích
K’ny

K’ny hay K'ni là nhạc cụ dây có cung vĩ của nhiều dân tộc sống ở vùng Bắc Tây Nguyên, Việt Nam và người Kreung thuộc nhóm Khmer Loeu ở Ratanakiri, Campuchia. Nó phổ biến rộng rãi trong cộng đồng Ba Na, Gia Rai, Xơ-đăng và Rơ Ngao... Nó có nhiều tên gọi khác nhau tùy theo dân tộc. Người Cà Dong gọi là K’ny là Rơ đoong, người Rơ Măm gọi là Rơ ruội, người Hà Lang gọi là Brõ Mâm.

Cấu tạo
Thân đàn K’ny là một ống nứa nhỏ hay một cành gỗ tròn, thẳng, dài khoảng 50 đến 70&nbsp;cm và có đường kính từ 2 đến 3&nbsp;cm. Phần trên thân ống có một lỗ để cắm trục gỗ xuyên qua mắc dây đàn. Phần dưới thân ống có một miếng gỗ khoảng 1&nbsp;cm, gắn bằng sáp ong để làm ngựa đàn. Đàn K’ny chỉ có dây mắc vào trục và mấu gỗ dưới gốc đàn. Ngày xưa người ta dùng dây đàn bằng dây móc hay xơ dứa se, ngày nay dùng dây kim loại tách từ phanh xe đạp.

K’ny không có bộ dây tăng âm, tiếng đàn phát ra là do dây rung. Cung vĩ là một mảnh nứa cạ vào dây, làm dây rung lên phát ra âm thanh. Trên thân đàn k’ny nguyên thủy có 4 núm bằng sáp ong là 4 phím đàn. Về sau người ta cải tiến nhạc cụ này gắn nhiều phím hơn và thêm 1 dây đàn nữa.

K’ny có âm sắc giống tiếng mèo kêu. Muốn có âm trầm người ta phải kết hợp tay bấm và vòm hàm mở ra (âm "o" hoặc âm "a"). Muốn có âm cao vòm hàm phải khép lại (âm "e") và tay bấm phải chạy xuống dưới. K’ny có âm thanh rất nhỏ, âm vực hẹp trong vòng 1 quãng bốn hoặc quãng năm. Tuy nhiên, ta có thể tạo âm nguyên hoặc nửa âm trên một dây đàn.

Để khuếch đại âm thanh người ta dùng một dây tơ, dây dù hoặc dây cước nylon, buộc một đầu sợi dây này thật chặt vào dây đàn, đầu kia buột vào một mảnh mo măng tre hình tròn (hoặc mảnh nhôm hay nhựa PVC). Người chơi phải ngậm mảnh hình tròn này trong miệng, làm sao phải giữ cho dây tơ căng và mặt trong của mảnh tròn này sát với 2 hàm răng. Khi kéo đàn dây sẽ rung lên, chuyển chấn động sang dây tơ rồi đến mảnh mo măng tre và vang trong khoang miệng của người kéo đàn. Người chơi phải thay đổi khẩu hình để có âm thanh khác nhau, giống như tiếng mèo kêu ngoao ngoao.

Sử dụng
Kỹ thuật chơi đàn k’ny giống như kéo đàn nhị. Tay trái cầm thân đàn, những ngón tay bấm lên dây đàn. Tay phải cầm cung vĩ cạ vào dây đàn. Nói thì dễ song để diễn k’ny tốt rất khó, bởi nó đòi hỏi người chơi phải bấm nốt chuẩn xác, kéo cung vĩ phù hợp với bài nhạc và sử dụng khẩu hình, khoang miệng điêu luyện, làm sao để tiếng đàn như tiếng hát.

Theo truyền thống của người dân tộc, k’ny do nam giới sử dụng. Họ chỉ chơi nhạc cụ này trong nhà Rông hoặc nơi chòi rẫy, bởi vì họ tin rằng k’ny là tiếng nói của thần linh, nên không sử dụng trong nhà.

Tham khảo



Liên kết ngoài
Hình ví dụ
Page with pictures of K'ni or Vietnamese mouth violin.
Page from Vietnam National Administration of Tourism, with picture and description of K'ni.
Hoàng cầm

Hoàng cầm (danh pháp khoa học: Scutellaria baicalensis) là loài cây thuộc họ Hoa môi (Lamiaceae).

Miêu tả
Hoàng cầm là một loài cây thảo sống lâu năm (đa niên), cao 20–50&nbsp;cm, có rễ phình to thành chùy. Thân mọc đứng, vuông, phân nhánh. Lá mọc đối, cuống ngắn hoặc không cuống. Hoa mọc ở đầu cành, có màu lam tím. Cánh hoa có hai môi, bốn nhị, bầu có bốn ngăn.

Vị thuốc hoàng cầm (Radix Scutellariae) được làm từ rễ phơi hay sấy khô của cây hoàng cầm có màu vàng sẫm nên cây này được gọi là hoàng cầm ().

Phân bố
Hoa Bắc, bán đảo Triều Tiên.

Tác dụng dược lý
Hạ huyết áp
Kháng sinh
Giảm sốt
Lợi tiểu

Tham khảo

Liên kết ngoài
Chi Cách

Chi Cách (danh pháp khoa học: Premna) là một chi thực vật, được xếp trong họ cỏ Roi ngựa (Verbenaceae) nghĩa rộng (sensu lato) hoặc Họ Hoa môi (tùy theo hệ thống phân loại) với khoảng 50-200 loài. Chi này có một số loài tiêu biểu sau:
Premna balansae, Dop - cách
Premna cambodiana, Dop - cách Miên, cách Campuchia
Premna grandifolia, A.D.J. Meeuse
Premna hans-joachimii, Verdc.
Premna latifolia, Roxb. - cách lá rộng
Premna maxima, T.C.E. Fr. - cách Kenya
Premna ordonata, Blanco. - cách thơm
Premna protrusa, A.C.Sm. & S.Darwin
Premna schliebenii, Werderm.
Premna serratifolia, L. (đồng nghĩa: P. integrifolia) - vọng cách
Premna szemaoensis, Pei
Premna taitensis, J. Schauer
Premna tanganyikensis, Mold

Chú thích

Tham khảo
Tiếng Minangkabau

| states = Indonesia, Malaysia (Negeri Sembilan)
| region = Tây Sumatra, Riau, Jambi, Bengkulu, Bắc Sumatra, Aceh (Indonesia), Negeri Sembilan (Malaysia)
| ethnicity = Minangkabau
| speakers = : 5,53 triệu
| date = 2007
| ref = e18
| speakers2 = : 901.000 (2016)
| familycolor = Austronesian
|fam2=Malay-Polynesia
|fam3=M.-P. hạt nhân
|fam4=Malay-Sumbawa(?)
|fam5=Malayic
|fam6=Malayan
| dia1 = Minangkabau Tây Sumatra, Negeri Sembilan Malay, Aneuk Jamee, Mukomuko, Kampar, Kuantan Singingi, Rawa
| script = Chữ Latin (Bảng chữ cái Malay)Chữ Ả Rập (Bảng chữ cái Jawi)
| nation = Tây Sumatra (Negeri Sembilan)
| minority = (Bắc Sumatra, Riau, Jambi, Bengkulu, Jakarta và Tây Java)
| agency = Badan Pengembangan dan Pembinaan Bahasa
| iso2 = min
| lc1 = min
| ld1 = Minangkabau
| lc2 = zmi
| ld2 = Negeri Sembilan Malay
| glotto = mina1268
| glottoname = Minangkabau
| glotto2 = nege1240
| glottoname2 = Negeri Sembilan Malay
| map = Sumatra Ethnic Groups Map en.svg
| mapcaption = Map of Minangkabau language in Sumatra is shown by light and dark olive
}}
Tiếng Minangkabau (Baso Minangkabau); tiếng Indonesia: Bahasa Minangkabau là một ngôn ngữ trong ngữ tộc Malay-Polynesia thuộc ngữ hệ Nam Đảo, được sử dụng bởi dân Minangkabau ở Tây Sumatra, ở vùng tây của Riau và nhiều thành phố khắp Indonesia bởi những người nhập cư Minangkabau, những người thường làm nghề buôn bán hay mở nhà hàng. Ngôn ngữ này cũng được nói ở một phần của Malaysia.

Do những sự tương đồng lớn về ngữ pháp giữa tiếng Minangkabau và tiếng Mã Lai, có một số tranh cãi về quan hệ giữa hai ngôn ngữ này. Một số người xem tiếng Minangkabau là một phương ngữ của tiếng Mã Lai, trong khi những người khác cho rằng tiếng Minangkabau là một ngôn ngữ riêng biệt.

Malaysia
Ngoài Tây Sumatra và tây Riau, tiếng Minangkabau cũng được nói ở Malaysia bởi những người là hậu duệ của dân nhập cư từ vùng nói tiếng Minang ở Sumatra (Ranah Minang, hay Đất của Minang). Một số đáng kể những người nhập cư ban đầu định cư ở khu vực ngày nay là bang Negeri Sembilan của Malaysia. Ngôn ngữ này cũng là ngôn ngữ chung dọc theo vùng duyên hải của tỉnh Bắc Sumatra, và thậm chí được dùng ở một số nơi của Aceh, nơi nó được gọi là Aneuk Jamee.

Phương ngữ
Tiếng Minangkabau có nhiều phương ngữ, đôi khí khác biệt giữa các làng gần nhau (ví dụ như các làng cách nhau một con sông).

Trong giao tiếp hàng ngày giữa người Minangkabau ở các vùng khác nhau, phương ngữ Padang (Baso Padang hay Baso Urang Awak "ngôn ngữ của dân tộc chúng ta") thường được dùng và có một kiểu tiêu chuẩn.

Ví dụ

tiếng Minangkabau:Sarang kayu di rimbo tak samo tinggi, kok kunun manusia
tiếng Indonesia:Pohon di rimba tidak sama tinggi, apalagi manusia
tiếng Việt:Cây trong rừng còn không cao như nhau, huống chi là con người ta.

tiếng Minangkabau:Co a kongcek baranang co itu inyo
tiếng Indonesia:Dia berenang seperti katak
tiếng Việt:Anh ta bơi như con nhái (làm gì mà không có mục tiêu)

tiếng Minangkabau:Indak buliah mambuang sarok disiko!
tiếng Indonesia:Tidak boleh membuang sampah di sini!
tiếng Việt:Không được phép xả rác ở đây!

Tham khảo

Liên kết ngoài
Mồng tơi

| name = Rau mồng tơi
| synonyms_ref =
}}
Mồng tơi hay mùng tơi (danh pháp hai phần: Basella alba) là một loại dây leo lâu năm ăn được thuộc họ Mồng tơi. Mồng tơi này được tìm thấy ở vùng nhiệt đới châu Á và châu Phi, nơi nó được sử dụng rộng rãi như một loại rau ăn lá. Cây có nguồn gốc từ tiểu lục địa Ấn Độ, Đông Nam Á và New Guinea. Nó được thuần hóa ở Trung Quốc, châu Phi nhiệt đới, Brasil, Belize, Colombia, Tây Ấn, Fiji và Polynésie thuộc Pháp.

Mô tả

Đây là loại dây leo quấn, mập và nhớt, sống hàng năm hay hai năm. Lá dày hình tim, mọc xen, đơn, nguyên, có cuống. Cụm hoa hình bông mọc ở kẽ lá, màu trắng hay tím đỏ nhạt. Quả mọng, nhỏ, hình cầu hoặc trứng, dài khoảng 5–6&nbsp;mm, màu xanh, khi chín chuyển màu tím đen hoặc màu trắng

Cây mồng tơi mọc nhanh, dây có thể dài đến 10 m.

Công dụng
Lá và đọt thân non của mồng tơi thường được dùng để nấu canh ăn mát và có tính nhuận trường. Nước ép từ quả dùng trị đau mắt. Tại Trung Quốc có nơi người ta dùng rau mồng tơi giã nát đắp chữa vú sưng, nứt, giải độc.

Thành phần hóa học
Trong rau mồng tơi có vitamin A3, vitamin B3, chất saponin, chất nhầy và chất sắt.

Ca dao, tục ngữ
"Nghèo rớt (nhớt) mùng tơi" (Thành ngữ Việt Nam)
"Gần nhà mà chẳng sang chơiĐể anh ngắt ngọn mồng tơi bắc cầu..." (Ca dao Việt Nam)
"Nhà nàng ở cạnh nhà tôi,Cách nhau cái dậu mùng tơi xanh rờn" (Cô hàng xóm, thơ Nguyễn Bính)

Một vài hình ảnh về cây mồng tơi

Hình:Giaymongtoivn.jpg|Quả cây mồng tơi.
Hình:Cayremongtoi.jpg|Vườn cây con.
Hình:Cayrremongtoi.jpg|Cây con và rễ của nó.
Hình:Mồng tơi tím.jpg|Mồng tơi tím ở miền Nam Việt Nam.

Hình ảnh

Tập tin:Basella rubra.jpg
Tập tin:Pui shak.JPG
Tập tin:(Basella alba) Malabar spinach at Bandlaguda 01.JPG
Tập tin:(Basella alba) Malabar spinach at Bandlaguda 02.JPG

Tham khảo

Liên kết ngoài

PROTAbase về Basella alba
Ảnh và đồng nghĩa đa ngôn ngữ
Trên website Đại học Florida
Đánh giá các loại rau ăn lá nhiệt đới trên quần đảo Virgin
Mồng tơi Basella alba, B. ruba (Worldcrops.org)
Long Thành (định hướng)

Long Thành có thể chỉ đến:

Địa danh

Việt Nam
Xã Long Thành, tỉnh Đồng Nai
Xã Long Thành, tỉnh Vĩnh Long
Sân bay quốc tế Long Thành thuộc xã Long Thành, tỉnh Đồng Nai.

; Địa danh cũ
Huyện Long Thành thuộc tỉnh Đồng Nai
Thị trấn Long Thành, huyện lỵ huyện Long Thành
Thị trấn Long Thành, huyện Duyên Hải, tỉnh Trà Vinh
Xã Long Thành, huyện Yên Thành, tỉnh Nghệ An
Phường Long Thành Bắc, thị xã Hòa Thành, tỉnh Tây Ninh
Phường Long Thành Trung, thị xã Hòa Thành, tỉnh Tây Ninh
Xã Long Thành Nam, thị xã Hòa Thành, tỉnh Tây Ninh
Xã Long Thành thuộc huyện Thủ Thừa, tỉnh Long An; nay là một phần xã Tân Long cùng huyện
Một xưng hiệu kinh thành Thăng Long thời phong kiến.

Trung Quốc
Quận Long Thành, Triều Dương, tỉnh Liêu Ninh, Trung Quốc.
Quận Long Thành, Hàm Hưng, tỉnh Hàm Kính Nam, Triều Tiên.
Xưng hiệu của các thành phố (thường là kinh đô nơi vua/hoàng đế ở):
Thành phố Thái Nguyên, Sơn Tây, Trung Quốc.
Thành phố Thường Châu, Giang Tô, Trung Quốc.

Nhân vật
Long Thành (cầu thủ bóng đá), cầu thủ bóng đá người Trung Quốc.

Xem thêm
Long Thạnh
Nébing

Nébing là một xã trong vùng Grand Est, thuộc tỉnh Moselle, quận Château-Salins, tổng Albestroff. Tọa độ địa lý của xã là 48° 54' vĩ độ bắc, 06° 48' kinh độ đông. Nébing nằm trên độ cao trung bình là 235 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 227 mét và điểm cao nhất là 296 mét. Xã có diện tích 7,36&nbsp;km², dân số vào thời điểm 2004 là 366 người; mật độ dân số là 49,5 người/km². Nébing nằm khoảng 5&nbsp;km về phía tây nam của Albestroff.

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo
Neufchef

Neufchef là một xã trong vùng Grand Est, thuộc tỉnh Moselle, quận Thionville-Ouest, tổng Algrange. Tọa độ địa lý của xã là 49° 19' vĩ độ bắc, 06° 01' kinh độ đông. Neufchef nằm trên độ cao trung bình là 310 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 205 mét và điểm cao nhất là 365 mét. Xã có diện tích 16,72&nbsp;km², dân số vào thời điểm 1999 là 2483 người; mật độ dân số là 148 người/km². Neufchef nằm về phía tây của Thionville.

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo
Neufgrange

Neufgrange là một xã trong vùng Grand Est, thuộc tỉnh Moselle, quận Sarreguemines, tổng Sarreguemines-Campagne. Tọa độ địa lý của xã là 49° 04' vĩ độ bắc, 07° 04' kinh độ đông. Neufgrange nằm trên độ cao trung bình là 250 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 214 mét và điểm cao nhất là 278 mét. Xã có diện tích 7,17&nbsp;km², dân số vào thời điểm 1999 là 1270 người; mật độ dân số là 177 người/km².

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo
Neufmoulins

Neufmoulins là một xã trong vùng Grand Est, thuộc tỉnh Moselle, quận Sarrebourg, tổng Lorquin. Tọa độ địa lý của xã là 48° 40' vĩ độ bắc, 06° 58' kinh độ đông. Neufmoulins nằm trên độ cao trung bình là 295 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 265 mét và điểm cao nhất là 333 mét. Xã có diện tích 1,93&nbsp;km², dân số vào thời điểm 1999 là 37 người; mật độ dân số là 19 người/km². Xã nằm khoảng 8&nbsp;km về phía tây nam của Sarrebourg, thuộc Pháp từ năm 1661.

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo
Neufvillage

Neufvillage là một xã trong vùng hành chính lorraine, thuộc tỉnh Moselle, quận Château-Salins, tổng Albestroff. Tọa độ địa lý của xã là 48° 56' vĩ độ bắc, 06° 46' kinh độ đông. Neufvillage nằm trên độ cao trung bình là 225 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 220 mét và điểm cao nhất là 233 mét. Xã có diện tích 0,61&nbsp;km², dân số vào thời điểm 1999 là 50 người; mật độ dân số là 82 người/km². Neufvillage nằm 3&nbsp;km đông bắc của Bénestroff.

Tham khảo
Niderviller

Niderviller là một xã trong vùng Grand Est, thuộc tỉnh Moselle, quận Sarrebourg, tổng Sarrebourg. Tọa độ địa lý của xã là 48° 42' vĩ độ bắc, 07° 06' kinh độ đông. Niderviller nằm trên độ cao trung bình là 300 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 257 mét và điểm cao nhất là 364 mét. Xã có diện tích 10,75&nbsp;km², dân số vào thời điểm 1999 là 1069 người; mật độ dân số là 99 người/km². Niderviller nằm khoảng 5&nbsp;km về phía đông nam của Sarrebourg, thuộc Pháp từ năm 1661.

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo
Niederstinzel

Niederstinzel là một xã trong vùng Grand Est, thuộc tỉnh Moselle, quận Sarrebourg, tổng Fénétrange. Tọa độ địa lý của xã là 48° 51' vĩ độ bắc, 07° 01' kinh độ đông. Niederstinzel nằm trên độ cao trung bình là 240 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 222 mét và điểm cao nhất là 286 mét. Xã có diện tích 12,96&nbsp;km², dân số vào thời điểm 1999 là 243 người; mật độ dân số là 18 người/km².

Thông tin nhân khẩu

Nhân vật nổi tiếng
Georges Imbert, nhà phát minh

Tham khảo
Chi Mồng tơi

}}
Chi Mồng tơi (danh pháp khoa học: Basella), là một chi trong họ Mồng tơi (Basellaceae), chứa khoảng 5 loài thực vật dạng dây leo, trong số này có 3 loài là đặc hữu của Madagascar (B. excavata, B. leandriana, B. madagascariensis) và 1 loài đặc hữu của Đông Phi (B. paniculata).
Các loài
Basella excavata Scott-Elliot, 1891
Basella leandriana H.Perrier, 1950
Basella madagascariensis Boivin cũ H.Perrier de la Bathie, 1950
Basella paniculata Volkens, 1881
Basella rubra L., 1753
Hình ảnh

Tập tin:Basella alba-2.JPG
Tập tin:Basella rubra.jpg
Tập tin:Basella sp. - Palmengarten Frankfurt - DSC01692.JPG

Tham khảo

Liên kết ngoài
W3TROPICOS
Nilvange

Nilvange là một xã trong vùng Grand Est, thuộc tỉnh Moselle, quận Thionville-Ouest, tổng Algrange. Tọa độ địa lý của xã là 49° 20' vĩ độ bắc, 06° 03' kinh độ đông. Nilvange nằm trên độ cao trung bình là 225 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 193 mét và điểm cao nhất là 376 mét. Xã có diện tích 2,81&nbsp;km², dân số vào thời điểm 2005 là 5052 người; mật độ dân số là 1804 người/km². Nilvange nằm về phía tây của Thionville.

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo
Nitting

Nitting là một xã trong vùng Grand Est, thuộc tỉnh Moselle, quận Sarrebourg, tổng Lorquin. Tọa độ địa lý của xã là 48° 40' vĩ độ bắc, 07° 01' kinh độ đông. Nitting nằm trên độ cao trung bình là 280 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 263 mét và điểm cao nhất là 340 mét. Xã có diện tích 8,86&nbsp;km², dân số vào thời điểm 2005 là 493 người; mật độ dân số là 55,4 người/km². Nitting nằm khoảng 7&nbsp;km về phía nam của Sarrebourg, thuộc Pháp từ năm 1661.

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo
Noisseville

Noisseville là một xã trong vùng Grand Est, thuộc tỉnh Moselle, quận Metz-Campagne, tổng Vigy. Tọa độ địa lý của xã là 49° 08' vĩ độ bắc, 06° 16' kinh độ đông. Noisseville nằm trên độ cao trung bình là 225 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 183 mét và điểm cao nhất là 254 mét. Xã có diện tích 2,6&nbsp;km², dân số vào thời điểm 1999 là 933 người; mật độ dân số là 358 người/km².

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo
Norroy-le-Veneur

Norroy-le-Veneur là một xã trong vùng Grand Est, thuộc tỉnh Moselle, quận Metz-Campagne, tổng Marange-Silvange. Tọa độ địa lý của xã là 49° 10' vĩ độ bắc, 06° 06' kinh độ đông. Norroy-le-Veneur nằm trên độ cao trung bình là 240 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 167 mét và điểm cao nhất là 370 mét. Xã có diện tích 8,45&nbsp;km², dân số vào thời điểm 2005 là 978 người; mật độ dân số là 115,1 người/km².

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo
Nouilly

Nouilly là một xã trong vùng Grand Est, thuộc tỉnh Moselle, quận Metz-Campagne, tổng Vigy. Tọa độ địa lý của xã là 49° 08' vĩ độ bắc, 06° 15' kinh độ đông. Nouilly nằm trên độ cao trung bình là 195 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 180 mét và điểm cao nhất là 252 mét. Xã có diện tích 2,4&nbsp;km², dân số vào thời điểm 2005 là 456 người; mật độ dân số là 190 người/km².

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo
Novéant-sur-Moselle

Novéant-sur-Moselle là một xã trong vùng Grand Est, thuộc tỉnh Moselle, quận Metz-Campagne, tổng Ars-sur-Moselle. Tọa độ địa lý của xã là 49° 01' vĩ độ bắc, 06° 02' kinh độ đông. Novéant-sur-Moselle nằm trên độ cao trung bình là 176 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 168 mét và điểm cao nhất là 371 mét. Xã có diện tích 12,89&nbsp;km², dân số vào thời điểm 2005 là 1946 người; mật độ dân số là 150,9 người/km².

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo
Kenny G

| Died =
| Origin = Ann Arbor, Michigan, Hoa Kỳ
| Genre = nhạc jazz
| Occupation = Nhạc côngNhạc sĩ
| Years_active = 1982 &ndash; nay
| Label = Arista (1982 &ndash; nay)
| Associated_acts =
| URL = www.kennyg.com
| Notable_instruments =
}}
Kenneth Bruce Gorelick (sinh ngày 5 tháng 6 năm 1956), được biết nhiều với nghệ danh Kenny G, là một nhạc sĩ saxophone người Mỹ. Album thứ tư của ông, Duotones, đã đưa ông trở nên nổi tiếng toàn thế giới vào năm 1986. Nhạc cụ chính của Kenny là kèn soprano saxophone, nhưng đôi lúc cũng chơi kèn alto, tenor saxophone, flute.

Kenny G là nhạc sĩ chơi nhạc viết cho nhạc khí thời hiện đại mà các đĩa nhạc bán chạy nhất, nằm trong danh sách nghệ sĩ âm nhạc bán đĩa nhạc chạy nhất của mọi thời, với tổng cộng hơn 75 triệu đĩa trên toàn thế giới.

Thuở nhỏ
Kenny sinh ra tại Seattle, Washington, và lần đầu tiên tiếp xúc với kèn saxophone khi ông nghe một nghệ sĩ trình diễn nó tại The Ed Sullivan Show. Năm sau, ông đã thử lần nữa, và nhờ lòng quyết tâm, ông đã chính thức gia nhập ban nhạc. Song song đó, ông cũng đã chơi trong đội golf của trường, lúc ấy ông cũng học chuyên ngành kế toán. Sau đó, ông tốt nghiệp Đại học Washington, ông chơi trong ban nhạc funk có tên là Cold, Bold & Together Toni Braxton, Natalie Cole, Steve Miller (đánh dấu lần duy nhất ông xuất hiện trong một album rock and roll) và Aretha Franklin.

Tính đến năm 2003, Kenny G được mệnh danh có album bán chạy thứ 25 cao nhất ở Mỹ bởi RIAA, với 48 triệu album được bán ra ở Mỹ ngày 31 tháng 7 năm 2006. Năm 1994, Kenny G đã giành giải Grammy với tác phẩm Forever in Love. Ông đã tạo ra một dòng saxophone riêng của mình gọi là "Kenny G Saxophones".

Chú thích

Liên kết ngoài
Tháp Yang Prong

| địa chỉ = xã Ea Rốk
| tỉnh = Đắk Lắk
| quốc gia =
| tình trạng =
| tên di tích =
| cấp di tích = quốc gia
| loại di tích = lịch sử
| loại di tích 2 =
| loại di tích 3 =
| tiêu chuẩn =
| ngày nhận = tháng 8 năm 1991
| ngày tước =
| một phần của =
| quyết định =
| hồ sơ tham khảo =
}}

Tháp Chăm Yang Prong (Thần vĩ đại) hay còn gọi là Tháp Chăm Rừng xanh là một ngôi tháp Chăm ở xã Ea Rốk, tỉnh Đăk Lăk, cách phường Buôn Ma Thuột khoảng 100&nbsp;km. Cho đến thời điểm hiện tại, đây cũng chính là ngọn tháp Chàm duy nhất được ghi nhận trên vùng đất Tây Nguyên.

Trong thời gian chiến tranh, tháp đã bị đánh mìn một lần nên đã hư hỏng nhiều. Hiện nay tháp Yang Prong đã được tu bổ và trở thành một điểm tham quan quan trọng ở Đắk Lắk.

Lịch sử
Yang Prông có nghĩa là tháp thờ Thần Lớn, vị thần chuyên cai quản mùa màng theo quan niệm của người Chăm cổ

Tháp được xây dựng vào cuối thế kỷ XIII dưới thời Vua Sinhavarman III (Chế Mân), thờ thần Shiva dưới dạng Mukhalinga, cầu mong sự nảy nở của giống nòi, và ấm no hạnh phúc. Tháp Yang Prong được phát hiện vào khoảng những năm 1904 -1911 bởi một nhà dân tộc học người Pháp tên Henri Maitre. Nhà khoa học này đã khảo tả về công trình này trong cuốn Les jungles Moi (Rừng Mọi) xuất bản tại Paris năm 1912.

Năm 1906, người ta thấy ở trên khung cửa đá của tháp những dòng bia ký cổ của vị Vua Chăm trị vì vào cuối thế kỷ XIII. Những dấu tích vật chất quanh Yang Prông lại như chứng tỏ đây vốn là một khu thành trì dinh thự xưa của người Chăm ở Tây Nguyên.

Năm 1990, nhiều nhà khoa học trong và ngoài nước đã tìm đến và có một số công trình nghiên cứu về tháp. Các nhà khoa học đều khẳng định: Yang Prông được xây dựng vào thế kỷ 13, chứng tỏ cách đây khoảng 700 năm, Tây Nguyên không chỉ có người bản địa mà đã có những dân tộc khác cùng sinh sống. Yang Prông là một di tích có ý nghĩa lớn đối với các nhà dân tộc học, lịch sử, kiến trúc...

Kiến trúc
Tháp Yang Prong là một khối kiến trúc bằng gạch nung đỏ trên nền cao bằng đá xanh. Toà tháp còn khá nguyên vẹn, cao khoảng 10m, xây bằng gạch cứng với nhiều kích cỡ khác nhau. Tháp có bình đồ vuông, phần tiền sảnh phía Đông rộng 1,60m. Cấu trúc tháp hình vuông mỗi cạnh dài 5m, mỗi mặt tường ngoài là 3 cửa giả, một cửa duy nhất mở về hướng Ðông, nơi ngự trị của các vị thần linh. Phía trên mở rộng và thon vút hình tháp bút, khác biệt với kiến trúc của các tháp Chàm khác ở Trung Bộ. Đây là một công trình còn dang dở, bởi lẽ khi xây dựng tháp, đồng bào Chăm không bao giờ xây một cái mà thường là một quần thể.

Trong thời gian chiến tranh, tháp bị những kẻ đi tìm vàng đánh mìn nên đã hư hỏng nhiều. Tháp cũng không được xây dựng trên những ngọn đồi cao, núi thấp không bóng cây như những ngọn tháp chàm khác mà lại nằm chìm lấp dưới những tán cổ thụ của rừng già Ea Súp và bên dòng sông Ea H'leo hiền hòa.

Xem thêm
Phong cách nghệ thuật các tháp Chăm
Danh sách đền tháp Chăm Pa
Tháp Chăm

Tham khảo

Liên kết ngoài

Văn hoá truyền thống - Đắk Lắk
Máy khoan cọc nhồi

Máy khoan cọc nhồi là một loại thiết bị xây dựng dùng để tạo lỗ cọc nhồi trong công nghệ thi công cọc nhồi bê tông hay vữa xi măng (tức là lấy đất lên khỏi nền để hình thành hố đào) bằng phương pháp khoan.

Các kiểu máy khoan cọc nhồi
Máy khoan cọc nhồi kiểu mũi khoan cánh xoắn (guồng xoắn): khi khoan vào trong đất các lưỡi khoan, làm việc giống như các mũi khoan khoan gỗ hay thép, đẩy đất lên qua cánh xoắn. Cũng có loại máy khoan guồng xoắn gồm nhiều mũi khoan, lồng cánh xoắn vào nhau và xếp thành hàng (3 mũi), dùng để khoan tạo thành cọc barrette và tường vây (tường vây tạo bằng thiết bị này có dạng một hàng mặt cắt hình tròn trồng lấn và nối tiếp nhau).

Máy khoan cọc nhồi kiểu thùng đào: khi làm việc, thùng đào xoay tròn theo cần khoan, cắt đất, nhồi đầy vào thùng đào, sau đó đất trong thùng đào được đưa lên cùng với thùng đào nhờ việc rút cần khoan lên.

Máy khoan cọc nhồi kiểu bơm phản tuần hoàn: lưỡi cắt đất dạng chân vịt tàu thủy (tức là dạng cánh quạt) khoan vào trong đất nhờ gắn vào đầu cần khoan, là các đường ống bơm, xoay tròn. Sau khi đất đã được làm tơi nhỏ thành mùn khoan, thì được máy bơm hút công suất lớn, bơm lên trên mặt đất cùng với dung dịch giữ thành hố đào qua đường cần khoan.

Cấu tạo

Máy khoan cọc nhồi kiểu thùng đào bao gồm hệ thống cần (trục) khoan và đầu mũi khoan (gầu khoan). Toàn bộ hệ thống này thường được lắp vào cần trục bánh xích nặng khoảng 30 đến 80 T, chủ yếu sử dụng động cơ thủy lực. Cần khoan làm bằng thép gồm 3 đến 5 đoạn lồng vào nhau như cột ăng ten, chiều dài cần từ 12 m đến 18 m. Khi khoan các đoạn phía trong tự thò ra cho đến khi ra hết cả năm đoạn, chiều sâu khoan từ 30 m cho đến 64 m. Gầu khoan hình thùng phuy có đường kính các loại từ 600&nbsp;mm đến 2.000&nbsp;mm. Các loại máy khoan cọc nhồi dùng tại Việt Nam chủ yết là của các hãng HITACHI, NIPON, SUMITOMO v.v. do Nhật Bản sản xuất.
Với điều kiện kinh tế của Việt Nam hiện nay. Nếu dùng máy khoan nguyên chiếc nhập từ nước ngoài về thì quả là khó khăn đối với một số doanh nghiệp vừa và nhỏ. Chính vì vậy đã có một số đơn vị đưa ra giải pháp chỉ nhập máy cẩu trục về và chế tạo phần đầu khoan tại Việt Nam cho giảm giá thành thu hồi vốn nhanh mà chất lương không kém của ngoại,chủng loại phong phú

Hình:Lưỡi khoan.jpg|Lưỡi cắt dạng chân vịt của máy khoan cọc nhồi kiểu bơm phản tuần hoàn.
Hình:ThungDao.jpg|Thùng đào của máy khoan cọc nhồi kiểu thùng đào.
Hình:MayKhoanKieuBomPhanTuanHoan.jpg|Máy khoan cọc nhồi kiểu bơm phản tuần hoàn.

Tham khảo
Tiếng Sunda

|ancestor=Tiếng Sunda cổ}}
Tiếng Sunda (Basa Sunda) là ngôn ngữ của khoảng 42 triệu dân từ 1/3 phía tây của đảo Java và khoảng 15% dân số Indonesia.

Ngôn ngữ này được phân loại nằm trong nhánh phía Tây của nhóm Malay-Polynesia trong ngữ hệ Nam Đảo và có nhiều phương ngữ dựa trên các nhóm dân ở:
Banten,
Bogor,
Priangan,
Cirebon.

Priangan, chiếm phần lớn diện tích của Sunda, là phương ngữ chính của tiếng Sunda được dạy ở bậc tiểu học cho đến trung học phổ thông (tương đương với lớp mười hai) ở Tây Java và tỉnh Banten.
Chữ viết
Tiếng Sunda được viết bằng các hệ thống chữ viết khác nhau trong suốt lịch sử. Trong thời kỳ đầu của Ấn Độ giáo-Phật giáo, chữ Vatteluttu và Nāgarī đã được sử dụng. Người Sunda sau đó đã phát triển bảng chữ cái của riêng họ, chữ Sunda cổ (Aksara Sunda Kuno). Sau sự xuất hiện của đạo Hồi, chữ Pegon cũng được sử dụng, thường dùng cho mục đích tôn giáo. Chữ Latinh sau đó bắt đầu được sử dụng sau khi người châu Âu đến đây. Trong thời hiện đại, hầu hết văn học Sunda được viết bằng chữ Latinh. Chính quyền khu vực Tây Java và Banten hiện đang thúc đẩy việc sử dụng chữ Sunda chuẩn (Aksara Sunda Baku) ở những nơi công cộng và biển báo đường bộ. Chữ Pegon vẫn được sử dụng chủ yếu bởi pesantren (trường nội trú Hồi giáo) ở Tây Java và Banten hoặc trong văn học Hồi giáo Sunda.

Tập tin:Naskah Sunda Lontar.jpg| Một bản thảo lá cọ tiếng Sunda viết bằng chữ Sunda
Tập tin:Carita Waruga Guru.jpg| Trang đầu tiên từ bản thảo của Carita Waruga Guru sử dụng chữ Sunda cổ
Tập tin:Sundanese-consonants.svg| Aksara Sunda (chữ Sunda)

Tham khảo
Cỏ mực

| range_map =
| synonyms =

| name = Eclipta prostrata
| status = LC
| status_system = IUCN3.1
| status_ref =
}}
Cỏ mực, cỏ nhọ nồi hay hàn liên thảo (danh pháp khoa học: Eclipta prostrata) là một loài thực vật thuộc họ Cúc (Asteraceae).

Phân bố
Loài này mọc phổ biến ở những nơi ẩm ướt, từ khu vực ôn đới ấm đến nhiệt đới trên toàn thế giới. Theo Barkley et al. (2006) thì nó được cho là có nguồn gốc tại châu Mỹ nhưng đã du nhập rộng khắp vào miền nam châu Âu, châu Phi, miền nam châu Á và Australasia.

Mô tả
Nó có hình trụ, rễ màu xám. Cỏ mực mọc thẳng đứng có thể cao tới 80&nbsp;cm, thân có lông cứng. Lá mọc đối có lông 2 mặt, dài 2 – 8&nbsp;cm, rộng 5 - 15mm. Cụm hoa hình đầu màu trắng ở kẽ lá hoặc đầu cành, lá bắc thon dài 5 - 6mm, cũng có lông. Các đầu hoa đơn độc có đường kính 6–8&nbsp;mm, với các bông hoa màu trắng. Quả bế 3 cạnh, hoặc dẹt, có cánh, dài 3mm, rộng 1,5mm, đầu cụt, mọc hoang khắp nơi ở nước ta. Gọi là cây cỏ mực vì khi vò nát có nước chảy ra như mực đen.

Sử dụng
Theo y học cổ truyền, cỏ mực có vị ngọt, chua, vào 2 kinh Can và Thận; có tác dụng bổ thận âm, lương huyết (mát huyết), chỉ huyết (cầm máu), thanh can nhiệt, làm đen râu tóc,...Trong dân gian thường dùng cỏ mực giã vắt lấy nước để uống cầm máu trong rong kinh, trĩ ra máu, chảy máu cam...

Loài này có công dụng truyền thống ở Ayurveda. Ở Ấn Độ, nó được gọi là bhangra hoặc bhringaraj. Sài đất được biết đến với những cái tên giống nhau, vì vậy hoa trắng E. alba được gọi là bhangra trắng và hoa vàng W. calendulacea được gọi là bhangra vàng.

Ở Đông Nam Á, toàn cây khô được dùng trong y học cổ truyền, mặc dù không có nghiên cứu lâm sàng chất lượng cao nào chỉ ra rằng những cách sử dụng trên có tác dụng.

Nó có thể được dùng để chữa chảy máu bên trong và bên ngoài, rong kinh, băng huyết, chảy máu cam, trĩ, đại tiểu tiện ra máu, nôn và ho ra máu, chảy máu dưới da; còn chữa ban sởi, ho, hen, viêm họng, bỏng, nấm da, tưa lưỡi. Ngày 12-20 g cây khô sắc hoặc 30-50 g cây tươi ép nước uống.

CHỮA SUY THẬN (DÙNG TƯƠI HẤP ĐỂ ĂN)

Dùng ngoài để cầm máu và trị những bệnh ghẻ lác. Cây cỏ mực cũng còn được sử dụng để xăm mình. Ngoài những tác dụng trên, cây cỏ mực còn được dùng để trị bệnh viêm xoang rất hiệu quả.

Hóa thực vật
Eclipta prostrata chứa nhiều hợp chất hóa thực vật, chẳng hạn như coumestan, peptide, polyacetylene, dẫn xuất thiophene, steroid, sterol, triterpene và flavonoid.

Hình ảnh

Tập tin:Eclipta prostrata in AP W IMG 9784.jpg|Cỏ nhọ nồi ở Andhra Pradesh, Ấn Độ.
Tập tin:Eclipta prostrata in AP W2 IMG 9785.jpg|Cỏ nhọ nồi ở Andhra Pradesh, Ấn Độ.
Tập tin:Starr 030807-0168 Eclipta prostrata.jpg|Cỏ nhọ nồi.
Tập tin:Eclip alba 100221-1185 tdp.jpg|Cỏ nhọ nồi ở Bogor, Tây Java, Indonesia.
Tập tin:Eclipta prostrata 04782.jpg
Tập tin:Eclipta prostrata 04791.jpg
Tập tin:Eclipta prostrata 04794.jpg
Tập tin:Eclipta prostrata 04795.jpg
Tập tin:Flower_of_Eclipta_prostrata_-_Macro_Photography_02.jpg|Hoa của Eclipta prostrata.
Tập tin:Seed_of_Eclipta_prostrata_closeup_view_02.jpg|Hạt của Eclipta prostrata, cận cảnh.
Tập tin:Eclipta_alba_(Asteraceae)_01.jpg
Tập tin:Eclipta_prostrata_at_Kadavoor.jpg|Hình chụp tại Kerala, Ấn Độ.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Cây cối xay

| synonyms = Sida indica L.
}}
Cây cối xay (danh pháp hai phần: Abutilon indicum L., đồng nghĩa Sida indica L.) là một loại cây thuộc Họ Cẩm quỳ (Malvaceae). Còn gọi là cây dằng xay, kim hoa thảo, ma mãnh thảo, nhĩ hương thảo. Thuộc họ Bông (Malvaceae).

Mô tả cây
Cây nhỏ mọc thành bụi, cao chừng 1-1.5m. Toàn thân và các bộ phận của cây đều mang lông măng. Lá mềm, hình tim đầu nhọn dày rộng chừng 10&nbsp;cm. Hoa vàng to mọc ở kẽ lá, đơn màu vàng, cuống hoa dài bằng cuống lá. Đài 5 răng không có tiểu đài. Nhị nhiều. Nhụy gồm tới 20 lá noãn. Toàn bộ trồn giống cái bánh xe hay cái cối xay. Mỗi lá noãn chứa tới ba hạt, nhẵn, màu đen nhạt hình thận.

Phân bố, thu hái và chế biến
Mọc hoang ở khắp nơi trên cả nước. Còn mọc tại các nước vùng nhiệt đới châu Á, Malaysia, Indonesia. Cây cối xay có chứa nhiều nhớt, thường mọc ở đất khô.
Thường người ta dùng lá, thân, rễ và quả tươi hay khô. Vỏ cây còn cho một thứ sợi trắng bóng, dùng làm dây buộc.

Công dụng và liều dùng
Cối xay là một vị thuốc dân gian. Trong Đông y, người ta cho rằng cối xay có vị ngọt, tính bình, có tác dụng tán phong, thanh huyết nhiệt, có thể thăng thanh, giáng trọc, khai khiếu, hoạt huyết, chữa tai điếc rất tốt.

Thường người ta dùng lá giã đắp mụn nhọt hay sắc uống thông tiểu tiện, cho mát, chữa sốt, tiểu tiện đỏ. Có khi người ta dùng cả rễ như dùng lá.

Ngày dùng 4-6g dưới dạng thuốc sắc. Dùng ngoài da thì không kể liều lượng.

Chú thích
Tại Trung Quốc, người ta thường hay dùng một loại cây cùng chi với cây cối xay: Abutilon avicennae Gaertn (Abutilon theophrasti Medic.) cùng họ, gọi là mãnh mã hay bạch ma. Hạt của nó gọi là đông quỳ tử có chứa protit và chất béo 15-20%, có khi tới 30% dùng để chữa xích và bạch lỵ, còn dùng để chữa mụn nhọt, đại tiểu tiện khó khăn, thủy nhũng, vú sưng đau. Ngày uống 4-12g dưới dạng thuốc sắc.

Hình ảnh

Tập tin:ABUTILON INDICUM.jpg
Tập tin:Abutilon indicum flower.JPG
Tập tin:Abutilon indicum Blanco2.557-cropped.jpg
Tập tin:A visual treat of Abutilon indicum.JPG
Tập tin:Hoa cối xay.jpg|Hoa cây cối xay

Tham khảo

Liên kết ngoài
Bông vải

Bông vải (danh pháp hai phần: Gossypium herbaceum) là một loại cây thuộc họ Cẩm quỳ (Malvaceae). Cây cao cỡ 1 m, hoa vàng có 3 lá hoa, sợi dính vào hạt. Vỏ rễ dùng để cho có kinh nguyệt, có thể làm trụy thai, hạt có tính làm sinh sữa.

Sử dụng
Là loại cây lấy sợi quan trọng nhất ở các nước nhiệt đới. Sợi bông là nguyên liệu chủ yếu trong công nghiệp dệt. Xơ bông rất được ưa chuộng trong công nghiệp may mặc vì có những đặc tính tốt như cách nhiệt, mềm mại, co giãn, thoáng khí... Mặc dù trong những năm gần đây sợi bông bị sợi nhân tạo cạnh tranh kịch liệt, nhưng do những tính chất ưu việt của nó, sợi bông vẫn có một vị trí riêng biệt và không thể thay thế được.

Việt Nam
Tại Việt Nam, nghề trồng bông đã xuất hiện trên 2.000 năm. Từ thời kỳ Pháp thuộc, Việt Nam đã sản xuất đủ để may mặc trong nước, đầu thế kỷ 20 đã xuất khẩu bông sang Nhật, Hồng Kông. Trong thời kỳ khôi phục kinh tế sau hoà bình, diện tích bông đã tăng gấp 3 lần so với năm 1939 (6.500 ha) là năm sản xuất ổn định trong thời kỳ Pháp thuộc. Sau khi thống nhất đất nước, Việt Nam đã có nhiều cố gắng phát triển nghề trồng bông để đáp ứng nhu cầu sợi bông nhưng diện tích và năng suất vẫn còn thấp, sản lượng chỉ mới đáp ứng 1/10 yêu cầu của công nghiệp dệt. Hiện nay, hàng năm Việt Nam còn phải nhập từ 60.000 đến 65.000 tấn bông xơ.

Xơ bông có nhiều màu nhưng phổ biến nhất là màu trắng.

Hình ảnh

Tập tin:Gossypium herbaceum 002.JPG
Tập tin:Gossypium herbaceum 004.JPG
Tập tin:Alg-1.jpg
Tập tin:Algodon-2.jpg

Tham khảo

Liên kết ngoài
Tía tô

| synonyms =

}}
Tía tô (danh pháp hai phần: Perilla frutescens var. crispa, đồng nghĩa: Perilla macrostachya, Perilla ocymoides, Perilla urticifolia, Ocimum frutescens) là một trong số khoảng 8 loài cây tía tô thuộc họ Hoa môi (Lamiaceae hay Labiatae) giống như húng. Loài tía tô bản địa mọc trải rộng từ Ấn Độ sang Đông Á gồm Việt Nam.

Mô tả
Cây thảo, cao 0,5-1m. Lá mọc đối, mép khía răng, mặt dưới tím tía, có khi hai mặt đều tía, nâu hay màu xanh lục có lông nhám. Hoa nhỏ mọc thành xim co ở đầu cành, màu trắng hay tím, mọc đối. Quả bé, hình cầu. Toàn cây có tinh dầu thơm và có lông. Loài tía tô mép lá quăn (Perilla ocymoides L. var. bicolorlaciniata) có giá trị sử dụng cao hơn. Ngoài ra lá tía tô của Triều Tiên hay Nhật Bản có hai mặt đều xanh, có giá trị cao để xuất, nhập khẩu. Loại này được gọi là perilla frutescens.

Phân bố

Được trồng phổ biến khắp nơi làm rau gia vị và làm thuốc.

Bộ phận dùng

Cả cây, trừ rễ, gồm lá (thu hái trước khi cây ra hoa), cành (thu hoạch khi đã hết lá), quả (ở những cây chủ định lấy quả). Phơi trong mát hoặc sấy nhẹ cho khô.

Thành phần hóa học

Tinh dầu chứa perillaldehyd (4 isopropenyl 1-cyclohexen 7-al), limonen, a-pinen và dihydrocumin. Hạt có dầu béo gồm acid oleic, linoleic và linolenic; amino acid: arginin, histidin, leucin, lysin, valin.

Các thứ và dạng
Perilla frutescens thứ auriculato-dentata
Perilla frutescens thứ crispa (đồng nghĩa: Perilla frutescens thứ nankinensis, Perilla ocymoides thứ crispa).
Perilla frutescens dạng crispidiscolor
Perilla frutescens thứ laciniata (đồng nghĩa: Perilla laciniata)
Perilla frutescens thứ purpurascens (đồng nghĩa: Perilla ocymoides thứ purpurascens)
Perilla ocimoides dạng citriodora (đồng nghĩa: Perilla citriodora)
Sử dụng
Lá và hạt tía tô đều được dùng trong ngành ẩm thực của các nước Ấn, Hoa, Hàn và Nhật.

Tại Việt Nam lá tía tô dùng ăn sống cũng như nấu chín ví dụ như trong món canh cà bung. Lá tía tô còn được dùng cuốn chả nướng tương tự như chả lá lốt hay chả xương xông.

Trong y học cổ truyền Trung Quốc, Tía tô (紫蘇) được dùng như một vị thuốc được dùng để tạo hưng phấn, trị cảm, nhức mỏi, ho suyễn. Hạt có chứa tinh dầu có tính nhanh khô (can tính), giúp bảo quản và khử trùng thức ăn.

Hình ảnh

Tập tin:Green shiso perilla.jpg
Tập tin:Shiso detail.jpg
Tập tin:Red Shiso - Perilla frutescens var. crispa f. purpurea.jpg
Tập tin:Perilla frutescens' inflorescence details.jpg

Tham khảo
Phạm Văn Rạng

| birth_place = Mỹ Tho, Liên bang Đông Dương
| death_date =
| death_place = Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam
| position = Thủ môn
| years1 = | clubs1 = Ngôi Sao Bà Chiểu |caps1 = | goals1 =
| nationalyears1 = 1953–1965
| nationalteam1 = Việt Nam Cộng Hòa
| nationalcaps1 =
| nationalgoals1 =
| medaltemplates =
}}

}}
Phạm Văn Rạng (8 tháng 1 năm 1934 – 7 tháng 11 năm 2008) là một cựu thủ môn bóng đá người Việt Nam. Ông từng là tuyển thủ của Đội tuyển bóng đá quốc gia Việt Nam Cộng hòa, cùng đội tuyển đoạt Huy chương vàng môn bóng đá tại SEAP Games lần I (1959) tại Thái Lan và có công lớn trong nhiều giải đấu mà ông tham dự.

Tiểu sử
Ông sinh ngày 8 tháng 1 năm 1934 tại Mỹ Tho, Tiền Giang. Ông thường chơi ở vị trí thủ môn. Ông được đánh giá là một trong những thủ môn xuất sắc nhất trong lịch sử bóng đá Việt Nam Cộng Hòa. Thời còn thi đấu, cái tên Phạm Văn Rạng đã lan rộng ra khắp châu Á. Báo chí nước ngoài từng ca ngợi và tôn vinh ông là "Đệ nhất thủ môn Á châu" cùng với biệt danh "Lưỡng thủ vạn năng".

Ông bắt đầu sự nghiệp năm 17 tuổi trong màu áo đội Ngôi sao Bà Chiểu. Hai năm sau, ông được chọn làm thủ môn cho đội tuyển Thanh Niên. Năm 1953, ở tuổi 19 ông được tuyển vào đội tuyển bóng đá quốc gia Việt Nam Cộng hòa. Trận đấu kết thúc với chiến thắng 2–1 dành cho đội tuyển Ngôi sao châu Á. Các báo Malaysia và khu vực đã cùng bình luận rằng: người có công lớn nhất cho chiến thắng của đội tuyển châu Á chính là thủ môn đến từ Việt Nam có tên Phạm Văn Rạng.

Sau trận thắng để đời ấy, ông chính thức nói lời chia tay với bóng đá để mưu sinh với nghiệp công chức quan thuế (hải quan ngày nay) ở các tỉnh miền Đông và miền Tây Nam bộ cho đến năm 1975.

Ông có một cuộc sống cơ cực từ sau 1975. Có những lúc ông từng là bảo vệ về đêm cho doanh nghiệp nước ngoài, nhờ vào khả năng nói được tiếng Pháp. Vào những năm cuối đời, ông được các cựu tuyển thủ vang bóng một thời như Phạm Huỳnh Tam Lang, Dương Văn Thà, Võ Thành Sơn, Tư Lê, Hồ Thanh Cang,...cùng nhiều người hâm mộ đã giúp xây dựng cho một ngôi nhà cấp 4 tại sân bóng Thuận Kiều, Quận 12, Thành phố Hồ Chí Minh.

Ông qua đời ngày 7 tháng 11 năm 2008 sau cơn đột quỵ.

Thành tích
Thành tích: HCV SEAP Games 1959, HCĐ SEAP Games 1963 và 1965.
Tham dự: SEAP Games 1959, 1965; Đại hội Thể thao châu Á 1958 và 1962, Cúp Merdeka (Malaysia) từ năm 1958 đến năm 1962. Được Liên đoàn bóng đá châu Á (AFC) đánh giá là thủ môn số 1 châu Á.

Tham khảo

Liên kết ngoài
"Lưỡng thủ vạn năng" Phạm Văn Rạng
"Chuyện đời tự kể" của ông Rạng