Giếng phóng tên lửa đạn đạo liên lục địa

(SS-24) tại Bảo tàng Lực lượng tên lửa chiến lược, Ukraine.]]
Giếng phóng tên lửa đạn đạo, hay đầy đủ hơn là tổ hợp phóng tên lửa đạn đạo (missile launch facility), hay giếng phóng ngầm (underground missile silo), tổ hợp phóng tên lửa launch facility (LF), hoặc nuclear silo, là một cấu trúc hình trụ thẳng đứng đặt ngầm dưới mặt đất, có nhiệm vụ lưu trữ và phóng tên lửa đạn đạo liên lục địa ICBM, tên lửa đạn đạo tầm trung-xa (IRBM), tên lửa đạn đạo tầm trung (MRBM). Cấu trúc tương tự cũng được sử dụng cho các tổ hợp tên lửa chống tên lửa đạn đạo ABM.

Thông thường, tên lửa sẽ đặt ngầm dưới đất, cách mặt đất một khoảng, được bảo vệ bởi cửa sập chống vụ nổ hạt nhân phía trên. Chúng thường được kết nối, vật lý hoặc bằng điện với trung tâm điều khiển phóng tên lửa.

Sau khi Liên Xô đưa vào trang bị UR-100 còn Mỹ đưa vào trang bị dòng tên lửa LGM-25C Titan II, giếng phóng tên lửa đã được thay đổi vào năm 1960s. Cả hai loại tên lửa ICBM này đều sử dụng nhiên liệu là hypergolic propellant, với khả năng tích trữ trong thân tên lửa, giúp tên lửa có thể phóng ngay lập tức. Cả Liên Xô và Hoa Kỳ đều đưa các hệ thống tên lửa nhiên liệu lỏng xuống dưới các giếng phóng ngầm. Với việc ra đời hệ thống tên lửa ICBM sử dụng chất đẩy rắn, vào cuối những năm 1960s, việc di chuyển nạp tên lửa vào giếng phóng và phóng tên lửa được diễn ra dễ dàng hơn.

Các giếng phóng tên lửa ngầm vẫn là hệ thống phóng tên lửa Đạn đạo chủ yếu và các cơ sở phóng tên lửa vẫn còn hoạt động kể từ những năm 1960s. Việc tăng độ chính xác của hệ thống dẫn đường quán tính đã làm các giếng phóng trở nên dễ bị tổn thương hơn thời những năm 1960s.

Ngoài các cơ sở dưới lòng đất, tên lửa đạn đạo có thể được phóng từ các cơ sở trên mặt đất hoặc có thể được phóng từ các bệ di động, ví dụ như xe mang phóng tự hành (TEL), tàu hỏa, tàu ngầm mang tên lửa đạn đạo hoặc máy bay.

Phát xít Đức
Tổ hợp ngầm La Coupole là tổ hợp phóng tên lửa đạn đạo đầu tiên được Đức quốc xã phát triển và là thiết kế khởi đầu cho các giếng phóng hiện nay. Vị trí tổ hợp này nằm phía Bắc nước Pháp bị quân Đức chiếm, từ năm 1943 đến 1944 nó đã là tổ hợp phóng tên lửa V-2. Tổ hợp được thiết kế để làm bệ phóng tên lửa V-2. Tổ hợp được thiết kế với mái vòm làm bằng bê tông cốt thép giúp lưu trữ số lượng lớn đạn tên lửa V-2 cùng đầu đạn và nhiên liệu. Hàng tá tên lửa được nạp nhiên liệu trong ngày, chuẩn bị và được đưa ra ngoài trời, phóng đi từ một trong hai bệ phóng tên lửa ngoài trời nhằm vào mục tiêu là London và miền Nam nước Anh. Một tổ hợp tương tự là Blockhaus d'Eperlecques, được xây dựng cách 14,4 km Bắc-Tây Bắc La Coupole.

Sau khi bị đánh bom nặng nề trong các cuộc không kích của quân Đồng minh trong Chiến dịch Crossbow, người Đức đã không thể hoàn thành việc xây dựng và tổ hợp không thể đưa vào hoạt động.

File:Wizernes site octagon.jpg|thế=1944 conjectural reconstruction of the rocket preparation chamber and tunnels (on the assumption that A4 rockets were to be handled).
File:V2 at Eperleques.jpg|thế=Hình dung tên lửa V2 đang được lắp ráp hàng loạt tại Éperleques.

Hoa Kỳ
Ý tưởng của người Anh về việc triển khai hệ thống phóng tên lửa ngầm đã được người Mỹ phát triển xa hơn để áp dụng cho các cơ sở phóng tên lửa đạn đạo liên lục địa. Phần lớn các giếng phóng ngầm được đặt tại các Bang như Colorado, Nebraska, North Dakota, South Dakota, Missouri, Montana, Wyoming và một số Bang khác. Có ba lý do chính để chọn địa điểm đặt giếng phóng tên lửa: giúp giảm đường bay giữa Mỹ và Liên Xô, do tên lửa sẽ đi vòng qua Canada qua Bắc Cực; tăng thời gian cảnh báo tên lửa tấn công trong một cuộc chiến tranh tổng lực hạt nhân. Các tổ hợp này có một vài hệ thống cảnh báo để tránh bị xâm nhập và một vài hệ thống phòng thủ (Xem Safeguard Program). Bổ sung cho ba lí do bên trên, Không quân Hoa Kỳ cũng có một số yêu cầu đối với tổ hợp phóng tên lửa đạn đạo là phải đủ gần với khu dân cư 50.000 dân để có sự hỗ trợ cộng đồng, và đủ xa để đảm bảo khi bị tấn công bởi vụ nổ 10 MT sẽ không làm thiệt hại đối với cơ sở phóng gần nhất. Từ năm 1961 đến năm 1966, quân đội Mỹ đã xây dựng tổng cộng 1.000 hầm chứa tên lửa Minuteman.

File:Complesso Titan 1.jpg|Tổ hợp phóng tên lửa Titan I
File:Cutaway Axonometric, Control Center Section, and Missile Silo Section - Titan One Missile Complex 2A, .3 miles west of 129 Road and 1.5 miles north of County Line Road, HAER CO-89 (sheet 3 of 3).png|Tổ hợp phóng tên lửa Titan I 2A.
File:Nuclear_Missile_Silo_(7332367192).jpg|ICBM Titan II trong tổ hợp giếng phóng 571-7.
File:Titan II launch.jpg|Thử nghiệm phóng tên lửa ICBM Titan-II, căn cứ không quân Vandenber
File:Minuteman I test silos at Edwards AFB.png|Tổ hợp phóng thử tên lửa ICBM Minuteman I tại căn cứ không quân Edwards.
File:Minuteman II in silo 1980.jpg|Tổ hợp phóng tên lửa Minuteman II.
File:Peacekeeper missile.jpg|Tổ hợp phóng tên lửa LGM-118 Peacekeeper.
File:Minuteman III ICBM Launch Control Facility November-1, 1.5 miles North of New Raymer and State Highway 14, New Raymer, Weld County, CO HAER COLO,62-NERAY.V,1- (sheet 4 of 4).png|Trung tâm chỉ huy November-1 của ICBM Minuteman III.
File:Minuteman III in silo 1989.jpg|Tên lửa Minuteman III bên trong giếng phóng.

Liên Xô
Liên Xô cũ cũng triển khai giếng phóng tên lửa ICBM trên lãnh thổ Nga và các nước thuộc Liên Bang trong Chiến tranh Lạnh, điển hình như Căn cứ tên lửa Plokštinė tại Lithuania. Trung tâm cảnh báo sớm tên lửa đạn đạo gần Solnechnogorsk ngoại ô Moskva, được hoàn thiện vào năm 1971, và vẫn còn được Liên Bang Nga vận hành.

File:Decommissioned Soviet Missile Base near Pervomaysk Ukraine (15737467354).jpg|Giếng phóng ICBM RT-23/SS-24 Molodets gần Pervomaysk Ukraine.
File:Saltojo karo muziejus 2013 Panorama.jpg|Trung tâm phóng tên lửa R-12 Dvina tại Plokštinė.
File:SS-18-MOD-5-DIA.jpg|Tên lửa R-36 đang được hạ xuống giếng phóng.

Các bảo tàng
Titan Missile Museum Titan II ICBM 571-7 site
Minuteman Missile National Historic Site Minuteman II ICBM LCC + D-09 silo
Quebec-One Missile Alert Facility Peacekeeper ICBM Q-01 site
Ronald Reagan Minuteman Missile State Historic Site Minuteman II ICBM O-01 MAF + N-33 LF
Strategic missile forces museum in Ukraine RT-23/SS-24 Molodets ICBM UCP + silo
Plokštinė missile base R-12 Dvina MRBM base
Nike Missile Site SF-88 Nike 2B/12H, 20A/8L-U ABM SF-88 site
RSL-3 Safeguard Program Remote Sprint Launchers 3 site

Xem thêm
Missile launch control center
Cheyenne Mountain Complex
Safeguard/Sentinel ABM system
A-35 anti-ballistic missile system
A-135 anti-ballistic missile system
List of Nike missile sites

References