Christian VIII của Đan Mạch

| đăng quang = 28 tháng 6 năm 1840Nhà thờ Cung điện Frederiksborg
| kiểu đăng quang = Đăng quang
| tiền nhiệm = Frederik VI
| kế nhiệm = Frederik VII
| chức vị 1 = Vua Na Uy
| tại vị 1 = 17 tháng 5 năm 1814 – 10 tháng 10 năm 1814
| tiền nhiệm 1 = Frederik VI
| kế nhiệm 1 = Karl II
| phối ngẫu =

}}
| con cái = Frederik VII của Đan Mạch
| tên đầy đủ = Christian Frederick
| hoàng tộc = Nhà Oldenburg
| cha = Frederik, Thế tử Đan Mạch (chính thức) Frederik von Blücher (tin đồn)
| mẹ = Sophie Frederike xứ Mecklenburg-Schwerin
| sinh = 18 tháng 9 năm 1786
| nơi sinh = Cung điện Christiansborg, Copenhagen, Đan Mạch
| mất = 20 tháng 1 năm 1848 (61 tuổi)
| nơi mất = Cung điện Amalienborg, Copenhagen, Đan Mạch
| nơi an táng = Nhà thờ Roskilde
| tôn giáo = Giáo hội Luther|
}}

Christian VIII (18 tháng 9 năm 1786 – 20 tháng 1 năm 1848) là Vua của Đan Mạch từ năm 1839 đến năm 1848 và là Vua Na Uy với hiệu là Christian Frederik, năm 1814.

Christian Frederik là trưởng nam của Thế tử Frederik, người con trai thứ của Quốc vương Frederik V của Đan Mạch và Na Uy. Do người anh họ của ông là Quốc vương Frederik VI không có con trai, Christian Frederik trở thành người thừa kế dự định (heir presumptive) của ngai vàng kể từ năm 1808.

= Những năm đầu đời =

gia đình
Vương tử Christian Frederik của Đan Mạch–Na Uy chào đời vào cuối buổi sáng ngày 18 tháng 9 năm 1786, tại cung điện Christiansborg, chính điện của vương thất Đan Mạch, tọa lạc trên đảo Slotsholmen, giữa kinh thành Copenhagen. Ông được chính thức công nhận là trưởng nam của Thế tử Frederik của Đan Mạch–Na Uy và Công nữ Sophia Frederica xứ Mecklenburg-Schwerin. Cha của ông là con trai út của Tiên vương Frederik V của Đan Mạch–Na Uy và Kế hậu Juliana Maria xứ Brunswick-Wolfenbüttel; còn mẫu thân là con gái của Công tước Ludwig xứ Mecklenburg-Schwerin.

Ngày 28 tháng 9 năm 1786, Vương tử được rửa tội với tên Christian Frederick trong phòng của mẹ ông tại Cung điện Christiansborg bởi cha giải tội hoàng gia Christian Bastholm chủ trì. Những người làm cha mẹ đỡ đầu cho ông gồm có: Quốc vương Christian VII (chú), thái hậu Juliana Maria (bà nội), Thái tử Frederik (anh họ), Vương nữ Louise Augusta (chị họ) và Công thế tử Frederik Christian xứ Augustenburg.

Trong một bức thư viết năm 1805, Thái tử Frederik gửi cho em rể là Công tước Frederik Christian II xứ Augustenburg, ông có nhắc đến sự dung túng của Thế tử đối với vị Tổng quản này, và viết rằng:“… chú của ta quá trân trọng người đã tạo ra bốn vị vương tử và vương nữ vô cùng đáng yêu ấy, đến mức không nỡ đuổi ông ta đi.”Khi Christian Frederik chào đời, bác của ông, Quốc vương Christian VII khi ấy đang tại vị trên ngai vàng Đan Mạch–Na Uy. Tuy nhiên, do bệnh lý tinh thần, Quốc vương không thể thân chấp chính sự. Kể từ năm 1772, Thế tử Frederik đã nhiếp chính, cùng với thái hậu Juliana Maria và cận thần Ove Høegh-Guldberg. Đến năm 1784, Thái tử Frederik con trai duy nhất của Quốc vương Christian VII (về sau là Quốc vương Frederik VI) đã tiến hành một chính biến cung đình, đoạt lấy thực quyền, trở thành người cầm quyền thực sự của vương quốc.

Trong suốt thời thơ ấu của Vương tử Christian Frederik, do những xung đột quyền lực nói trên, mối quan hệ giữa gia đình và nhánh Thái tử khá căng thẳng. Tuy nhiên, theo thời gian, quan hệ giữa hai nhánh của hoàng thất dần được hòa hoãn và bình thường hóa.

Thời thơ ấu và giáo dục

Trong những năm đầu đời, Vương tử Christian Frederik cùng các anh chị em sinh sống tại cung điện Christiansborg rộng lớn và lộng lẫy, kiến trúc theo phong cách Baroque. Đến năm 1789, cha họ mua cung điện Sorgenfri, một dinh thự ngoại ô nhỏ làm hành cung mùa hạ cho gia đình. Cung điện này tọa lạc bên bờ sông Mølleåen, tại Kongens Lyngby, phía bắc kinh thành Copenhagen.

Ngày 26 tháng 2 năm 1794, gia đình Vương tử chịu một biến cố lớn, khi cung điện Christiansborg bị hỏa hoạn thiêu rụi, khiến họ mất đi phủ đệ tại kinh thành. Sau đó, Hoàng thân Kế vị đã mua cung điện Levetzau, một tòa phủ đệ đô thị thế kỷ XVIII, nay là một phần của quần thể cung điện Amalienborg, nằm trong khu Frederiksstaden, trung tâm Copenhagen.

Đến tháng 11 cùng năm, khi mới tám tuổi, Vương tử phải chịu nỗi tang thương lớn nhất thời ấu niên: mẫu thân, vốn lâu nay thể trạng suy nhược, qua đời tại cung Sorgenfri ở tuổi 36.

Christian Frederik được giáo dưỡng theo khuynh hướng bảo thủ, tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc của cựu đại thần Ove Høegh-Guldberg, người từng bị thất thế trong chính biến năm 1784 cùng với cha ông. Việc giáo dục mang tính toàn diện và uyên bác, bao gồm nhiều lĩnh vực khác nhau, đồng thời được tiếp xúc sớm với giới nghệ sĩ và học giả, những người thường xuyên lui tới triều đình của phụ thân. Ông thừa hưởng tư chất xuất chúng của mẫu thân, đặc biệt là niềm say mê khoa học và nghệ thuật, được bồi đắp ngay từ thuở thiếu thời và theo ngài suốt cuộc đời. Tư chất ôn hòa, cùng dung mạo tuấn tú, được cho là đã khiến Vương tử rất được lòng dân chúng kinh thành Copenhagen.

Ngày 22 tháng 5 năm 1803, Vương tử được làm Lễ xác nhận đức tin trong Giáo hội Luther tại nhà nguyện cung điện Frederiksberg, cùng với hai muội muội là Công chúa Juliane Sophie và Công chúa Louise Charlotte.

Khoảng một năm rưỡi sau, vào ngày 7 tháng 12 năm 1805, Thế tử Frederik mất, ở tuổi 52. Khi ấy, Christian Frederik, mới 19 tuổi, kế thừa địa vị thứ hai trong trật tự kế vị ngai vàng, đồng thời tiếp nhận hai phủ đệ gia tộc là cung điện Levetzau và cung điện Sorgenfri.

Đến ngày 13 tháng 3 năm 1808, Quốc vương Christian VII băng hà; Thái tử Frederik tức vị, trở thành Quốc vương Frederik VI của Đan Mạch–Na Uy. Do tân vương vẫn chưa có con trai, nên Vương tử Christian Frederik từ đó chính thức trở thành người thừa kế dự định (Thái tử dự định) của vương triều.

Hôn nhân thứ nhất
Trong một lần đến thăm họ hàng bên ngoại ở Mecklenburg, Vương tử Christian Frederik lưu lại triều đình của cậu ruột tại Schwerin, nơi ông phải lòng người người chị họ của mình là Công nữ Charlotte Frederica xứ Mecklenburg-Schwerin, là con gái của Công tước đương nhiệm Friedrich Franz I xứ Mecklenburg-Schwerin và Louise xứ Saxe-Gotha-Altenburg. Hai người thành hôn sau đó hai năm, vào ngày 21 tháng 6 năm 1806, tại Ludwigslust.

Sau hôn lễ, đôi vợ chồng trẻ ban đầu định cư tại lâu đài Plön, thuộc Công quốc Holstein. Chính tại đây, Charlotte Frederica sinh hạ trưởng nam, cũng tên là Christian Frederik, nhưng đứa trẻ sinh ra và qua đời ngay trong ngày 8 tháng 4 năm 1807. Từ năm 1808, hai người dời về kinh thành Copenhagen, cư trú luân phiên tại cung điện Levetzau ở Amalienborg và cung điện Sorgenfri. Ngày 6 tháng 10 năm 1808, con trai thứ hai, đồng thời là đích tử duy nhất sống sót, chào đời: Vương tử Frederik Carl Christian, người về sau đăng cơ với tôn hiệu Quốc vương Frederik VII của Đan Mạch.

Tuy nhiên, đời sống hôn nhân của hai người sớm rạn nứt. Charlotte Frederica thuở thiếu thời được ca ngợi là dung mạo tuyệt sắc, song tính tình lại bị đánh giá là thất thường, bốc đồng, phù phiếm và hay bịa đặt, những đặc điểm mà hậu thế cho rằng sau này được cho là lặp lại ở con trai bà, Frederik VII. Việc bị cáo buộc tư thông với thầy dạy thanh nhạc của mình, Édouard Du Puy, một ca sĩ kiêm nhạc sĩ gốc Thụy Sĩ, đã khiến bà bị trục xuất khỏi triều đình. Vì sự việc này, Christian Frederik đã chính thức đoạn tuyệt hôn nhân vào năm 1810, đày vợ cũ đi nội cư tại thị trấn Horsens, đồng thời nghiêm cấm bà vĩnh viễn không được gặp lại đứa con duy nhất của họ.

Vua Na Uy

Vào tháng 5 năm 1813, với tư cách là người thừa kế dự định của hai vương quốc Đan Mạch–Na Uy, Christian Frederik được phái sang Na Uy giữ chức Stattholder (Tổng trấn / Toàn quyền), với sứ mệnh củng cố lòng trung thành của người Na Uy đối với vương triều Oldenburg. Khi ấy, uy tín của vương triều tại Na Uy đã bị tổn hại nghiêm trọng do Quốc vương Frederik VI đứng về phía Napoléon I của Pháp, một lựa chọn chính trị dẫn đến hậu quả thảm hại khi thế lực của Napoléon suy sụp. Bằng uy tín cá nhân, Christian đã nỗ lực hết sức nhằm thắt chặt mối liên kết giữa người Na Uy và hoàng gia. Mặc dù những cố gắng ấy bị “đảng Thụy Điển” trong nước phản đối, phe chủ trương liên minh vương triều với Thụy Điển, song sau khi Hiệp ước Kiel buộc Đan Mạch phải nhượng Na Uy cho Thụy Điển, ông đã đứng ra lãnh đạo phe chủ trương độc lập của Na Uy. Ngày 16 tháng 2 năm 1814, ông được bầu làm Nhiếp chính của Na Uy. Quyết định này được Quốc hội Lập hiến Na Uy, triệu tập tại Eidsvoll ngày 10 tháng 4, chính thức phê chuẩn. Đến ngày 17 tháng 5, Hiến pháp Na Uy được ký kết, và Christian được nhất trí tôn lập làm Quốc vương Na Uy, với vương hiệu Christian Frederik (tiếng Na Uy: Kristian Frederik).

Sau khi đăng cơ, Quốc vương Christian Frederik tìm cách vận động các cường quốc châu Âu ủng hộ chính nghĩa của Na Uy, nhưng không đạt được kết quả. Khi bị các ủy viên của khối Đồng minh gây sức ép, yêu cầu ông thi hành điều khoản Hiệp ước Kiel, chấp nhận liên hiệp Na Uy–Thụy Điển, rồi thoái vị để hồi quốc Đan Mạch, ông đáp rằng: với tư cách là quân chủ lập hiến, ông không thể hành động nếu không có sự chấp thuận của Quốc hội (Storting) — cơ quan này chỉ có thể được triệu tập sau khi Thụy Điển đình chiến. Thụy Điển bác bỏ các điều kiện của Christian Frederik, dẫn đến một chiến dịch quân sự ngắn ngủi.Quân đội Na Uy bại trận trước lực lượng của Thái tử Thụy Điển Charles John (Jean-Baptiste Bernadotte). Cuộc chiến kết thúc bằng Công ước Moss, ký ngày 14 tháng 8 năm 1814. Theo các điều khoản của hiệp ước, Christian Frederik đã chuyển giao quyền hành pháp cho Quốc hội, sau đó tự nguyện thoái vị, rời Na Uy để trở về Đan Mạch. Về phần mình, Quốc hội Na Uy tiến hành tu chính Hiến pháp, tạo cơ sở pháp lý cho liên hiệp cá nhân với Thụy Điển, và đến ngày 4 tháng 11 năm 1814, tôn cử Quốc vương Thụy Điển Charles XIII làm Quốc vương Na Uy, với vương hiệu Charles II.

= Người thừa kế dự định của Đan Mạch =

Hôn nhân thứ hai
Sau khi hồi quốc từ Na Uy, Christian Frederik kết hôn lần thứ hai với Caroline Amalie xứ Schleswig-Holstein-Sonderburg-Augustenburg, con gái của Vương nữ Louise Augusta của Đan Mạch, em gái duy nhất của Frederick VI. Hôn lễ được cử hành tại cung điện Augustenborg vào ngày 22 tháng 5 năm 1815. Cuộc hôn nhân này không có con nối dõi. Hai người sống khá ẩn dật, giữ vai trò bảo trợ và dẫn dắt giới văn học – khoa học tại Copenhagen, cho đến khi Christian chính thức đăng cơ Quốc vương Đan Mạch.

Ngoài hôn nhân chính thức, Christian có mười người con ngoài giá thú, ông chu cấp, sắp đặt chu đáo cho tất cả. Có giả thuyết cho rằng trong số những người con ấy có thể bao gồm nhà văn truyện cổ tích Hans Christian Andersen, tuy nhiên, có rất ít bằng chứng để chứng minh điều này.

= Vua Đan Mạch =

Ngày 3 tháng 12 năm 1839, Vua Frederick VI qua đời, Christian Frederik chính thức lên ngôi vua Đan Mạch, lấy vương hiệu Christian VIII của Đan Mạch. Khi ấy, đảng Tự do đặt kỳ vọng rất lớn vào vị quân vương được họ gọi là “người ban hiến pháp”. Tuy nhiên, đến thời điểm đăng cơ, Christian đã trở nên bảo thủ hơn, dần dần khiến những người ủng hộ thất vọng khi liên tục bác bỏ mọi đề án cải cách mang tính tự do. Cải cách hành chính là lĩnh vực duy nhất ông sẵn sàng cam kết tiến hành. Trong cách ứng xử với làn sóng bất ổn dân tộc đang dâng cao tại hai công quốc Schleswig và Holstein, ông thường tỏ ra do dự, nửa vời, điều này làm suy yếu uy tín của ông tại khu vực này. Mãi đến năm 1846, ông mới công khai ủng hộ quan điểm coi Schleswig là lãnh thổ Đan Mạch.

Về mặt bảo trợ khoa học, Christian VIII tiếp tục chính sách của tiên vương, đặc biệt trong thiên văn học: ông ban huy chương vàng cho những phát hiện sao chổi bằng kính thiên văn và tài trợ tài chính cho Heinrich Christian Schumacher trong việc xuất bản tạp chí khoa học Astronomische Nachrichten. Cũng dưới triều đại của ông, những lãnh địa cuối cùng của Đan Mạch tại Ấn Độ, gồm Tranquebar ở miền nam và Serampore tại Bengal đã được bán cho Anh quốc vào năm 1845.

Con trai hợp pháp duy nhất của ông, Vương tử Frederik (1808–1863), kết hôn ba lần nhưng không có con hợp pháp. Nhận thấy nguy cơ khủng hoảng kế vị, Christian VIII đã chủ động sắp đặt vấn đề truyền ngôi cho Đan Mạch. Kết quả là việc chọn Christian làm Thế tử kế vị, quyết định này được hợp thức hóa bằng đạo luật ban hành ngày 31 tháng 7 năm 1853, sau một hiệp ước quốc tế ký tại Luân Đôn.

= Qua đời =

Christian VIII băng hà vì nhiễm trùng huyết tại cung điện Amalienborg vào năm 1848, và được an táng tại nhà thờ Roskilde, trên đảo Zealand, nơi an nghỉ truyền thống của các Vua Đan Mạch từ thế kỷ XV. Một số sử gia và nhà viết tiểu sử cho rằng, nếu sống lâu hơn, Christian VIII có thể đã ban cho Đan Mạch một bản Hiến pháp tự do. Lời trăng trối của ông đôi khi được ghi lại là:“Ta đã không kịp.” (Jeg nåede det ikke)

Tham khảo

Thư mục