Trần thức Thái cực quyền

Trần thức Thái cực quyền (tiếng Trung: 陳式太極拳), còn được gọi là Trần gia Thái cực quyền (陳式太極拳) hay Trần thị Thái cực quyền (陳氏太極拳), là trường phái Thái cực quyền của dòng họ Trần, được quyền sư nổi tiếng Trung Hoa, Trần Vương Đình (Chen Wang Ting, 陈王廷), sáng tạo vào giai đoạn Minh mạt Thanh sơ và được các thế hệ con cháu trong dòng họ trau truốt, tinh luyện qua nhiều thế hệ.

Nếu không tính đến huyền thoại về những tổ sư khai sáng Thái cực quyền, Trương Tam Phong và Vương Tông Nhạc, mà giới võ học chưa thể bạch hóa, Thái cực quyền của dòng họ Trần khởi nguồn từ Trần Vương Đình được công nhận là nguồn cội của nhiều dòng phái Thái cực quyền về sau. Trong số đó đáng chú ý là Dương thức Thái cực quyền do Dương Lộ Thiền (1799-1812); và Võ thức Thái cực quyền do Võ Vũ Tương (1812-1880) sáng lập. Hai ông học Trần thức Thái cực quyền từ cháu thứ 14 của dòng họ Trần, trong đó Dương Lộ Thiền thụ truyền từ Trần Trường Hưng (陳長興, 1771-1853) và Võ Vũ Tương sở đắc lý pháp Trần gia Thái cực quyền từ Trần Thanh Bình (陳清苹, 1795-1868).

Lịch sử
Khởi nguyên
Cuối thế kỷ 14, một người nông dân tên Trần Bốc (Chen Bu hoặc Chen Pu 陳仆) tới cư ngụ tại một làng nhỏ thuộc huyện Ôn (Wenxian), tỉnh Hà Nam, phía Bắc sông Hoàng Hà (Huanghe). Ông là người tỉnh Sơn Tây (Shanxi), và là tổ của gia đình họ Trần. Làng mà ông tới cư ngụ về sau được gọi là Trần Gia Câu (Chenjia Gou, 陳家沟). Theo một số người trong gia tộc họ Trần, môn võ (Thái cực quyền) khởi nguyên từ tổ phụ Trần Bốc, tuy nhiên nhiều học giả đã bác bỏ điều này và thừa nhận chính Trần Vương Đình (Chen Wangting, 1600-1680) mới là khởi nguyên của Thái cực quyền dòng họ Trần.

Trần Vương Đình sống vào cuối đời Minh đầu nhà Thanh, là người đất Ôn, tỉnh Hà Nam, đời thứ 9 của dòng họ Trần ở Trần Gia Câu. Trong thời nhà Minh, Trần Vương Đình từng giữ chức vụ tuần phủ, án sát Sơn Đông, Trực Lệ, tỉnh Hà Bắc và là Liêu Đông kiêm chức giám quân, chống nhau với giặc Thanh hơn 4 năm. Quyển Trần thị Gia phổ (陳家氏譜 Chenshi Jia Pu) có ghi: Ông sinh vào cuối triều đại nhà Minh đầu triều đại nhà Thanh, danh tiếng tại tỉnh Sơn Đông, đánh đuổi quân cướp, và là người đầu tiên đem vào gia đình ông môn quyền, đao và thương, ông thường sử dụng cây đại đao. lấy 29 thức trong số 32 thức của Quyền kinh của Thích Kế Quang, để cải tạo thành một bài riêng truyền lại cho con cháu. Thái cực quyền được Trần Vương Đình truyền lại cho con cháu trong họ, đời đời luyện tập và không ngừng cải tiến tinh luyện. Cuốn Trần thị gia phổ cũng cho biết Trần Vương Đình tuy đem vào dòng họ 3 môn quyền, đao, thương, nhưng các đời về sau chỉ còn truyền lại quyền mà thôi.

Hệ thống công phu
Trước thế kỷ 14, theo Trần thị gia phổ hệ thống võ học của dòng họ Trần bao gồm 7 quyền lộ: Đầu sáo quyền (Toutaoquan) còn được gọi Thập tam thức (Shisan Shi); Nhị sáo quyền (Ertaoquan); Tam sáo quyền (Santaoquan) còn được gọi là Đại tứ sáo trùy (Dasitaochui); Tứ sáo quyền (Sitaoquan) còn được gọi là Hồng quyền (Hongquan) hay Thái tổ hạ nam đường (Tauzu Xia Nantang); Ngũ sáo quyền (Wutao quan); Trường quyền (Chang quan) còn được gọi là Nhất bách linh bát thức (Yibailingba Shi); Pháo trùy (Paochui). Kỹ pháp do Trần Thanh Bình nhuận sắc và truyền dạy cũng được gọi là Bảo giá hay Triệu Bảo gia Thái cực quyền.

Vào thế kỷ 20, Chi nhánh Trần thức Đại giá khởi nguồn từ Trần Trường Hưng lại chia ra hai chi phái Bảo giá của Trần Chiếu Phi (Chen Zhaopi, 1893-1972) và Tân giá của Trần Phát Khoa (Chen Fake, 1887-1957). Động tác của bài khoan thai, mềm mại, vững chắc và chậm rãi, thích hợp cho dưỡng sinh.

Bài quyền thứ hai, còn gọi là "Pháo chùy quyền", có động tác phức tạp hơn, đòi hỏi sự nhanh nhẹn, gọn gàng, cương nhiều nhu ít, vận kình với thái, liệt, chẩu, kháo (chộp, cắt, chỏ, dựa) làm chính và bằng, lý, tê, án (nâng, kéo, đẩy, đè) làm phụ.
!TT
!Tên chiêu thứcBài Thái cực quyền thứ hai (Pháo chùy quyền)

|- valign=top
| 1
| width=400px|Dự bị thứcThế chuẩn bị
| 1
| width=400px|Dự bị thứcThế chuẩn bị

|- valign=top
| 2
| Kim cương đảo đốiChày giã cứng như kim cương
| 2
| Kim cương đảo đốiChày giã cứng như kim cương

|- valign=top
| 3
| Lãn trác yLười mặc áo ngoài
| 3
| Lãn trác yLười mặc áo ngoài

|- valign=top
| 4
| Lục phong tự bếSáu phần ngăn bốn phần chặn
| 4
| Lục phong tự bếSáu phần ngăn bốn phần chặn

|- valign=top
| 5
| Đơn tiênMột cây roi
| 5
| Đơn tiênMột cây roi

|- valign=top
| 6
| Kim cương đảo đối 2
| 6
| Ban lan chẩuGạt chỏ

|- valign=top
| 7
| Bạch hạc lượng xíHạc trắng xòe cánh
| 7
| Hộ tâm trùyChùy hộ vệ tim

|- valign=top
| 8
| Tà hành ảo bộBước nghịch đi xéo
| 8
| Ảo bộ tà hànhBước nghịch đi xéo

|- valign=top
| 9
| Sơ thuThu lại lần đầu
| 9
| Sát yêu áp chẩu quyềnQuyền sát vào eo và áp chỏ vào sườn

|- valign=top
| 10
| Tiền đường ảo bộBước nghịch lên phía trước mặt
| 10
| Tỉnh lãm trực nhậpÔm giếng vào thẳng

|- valign=top
| 11
| Tà hành ảo bộ 2
| 11
| Phong tảo mai hoaGió quét hoa mai

|- valign=top
| 12
| Tái thuThu lại
| 12
| Kim cương đảo đối

|- valign=top
| 13
| Tiền đường ảo bộ
| 13
| Tý thân chùyChùy che thân

|- valign=top
| 14
| Yểm thủ quăng trùyTay che và quăng đánh
| 14
| Phiết thân chùyNém cái chùy

|- valign=top
| 15
| Kim cương đảo đối 3
| 15
| Trảm thủTay chém

|- valign=top
| 16
| Phi thân chùyChia thân ra đánh
| 16
| Phiên hoa vũ tụLấy tay áo phất cánh hoa

|- valign=top
| 17
| Bối chiết kháoĐánh bằng vai
| 17
| Yểm thủ quăng trùyTay che tay đánh

|- valign=top
| 18
| Thanh long xuất thủyRồng xanh rời nước
| 18
| Phi bộ ảo loan chẩuChỏ loan bước nhảy ngược

|- valign=top
| 19
| Song thôi thủHai tay đẩy
| 19
| Vận thủTay vận chuyển

|- valign=top
| 20
| Tam hoán chưởngBa lần đổi chưởng
| 20
| Cao thám mãVỗ đầu ngựa

|- valign=top
| 21
| Chẩu để chùyChùy dưới trỏ
| 21
| Vận thủ

|- valign=top
| 22
| Đảo quyển quăngĐảo cánh tay
| 22
| Cao thám mã

|- valign=top
| 23
| Thối bộ áp chẩuÉp chỏ lui bước
| 23
| Liên châu pháoPháo liên châu

|- valign=top
| 24
| Trung bànỞ giữa
| 24
| Liên châu pháo

|- valign=top
| 25
| Bạch hạc lượng sí
| 25
| Liên châu pháo

|- valign=top
| 26
| Tà hành ảo bộ
| 26
| Đảo kỳ lânĐuổi kỳ lân

|- valign=top
| 27
| Thiểm thông bốiChớp xuyên lưng
| 27
| Bạch xà thổ tínRắn trắng nhả độc

|- valign=top
| 28
| Yểm thủ quăng chùy
| 28
| Bạch xà thổ tín

|- valign=top
| 29
| Lục phong tự bế
| 29
| Bạch xà thổ tín

|- valign=top
| 30
| Đơn tiên
| 30
| Hải để phiên hoaHoa rơi đáy biển

|- valign=top
| 31
| Vận thủTay chuyển vận
| 31
| Yểm thủ quăng trùy

|- valign=top
| 32
| Cao thám mãVỗ đầu ngựa
| 32
| Chuyển thân lục hợpXoay người lục hợp

|- valign=top
| 33
| Hữu sát cướcXoa đá chân phải
| 33
| Tả khỏa tiên pháoThế đánh trái bọc cây roi

|- valign=top
| 34
| Tả sát cướcXoa đá chân trái
| 34
| Tả khỏa tiên pháo

|- valign=top
| 35
| Đặng nhất cănĐạp gót thành hình chữ "nhất"
| 35
| Hữu khỏa tiên pháoThế đánh phải bọc cây roi

|- valign=top
| 36
| Tiền đường ảo bộ
| 36
| Hữu khỏa tiên pháo

|- valign=top
| 37
| Kích địa chùyChùy đánh xuống đất
| 37
| Thú đầu thếThế đầu thú

|- valign=top
| 38
| Phiên thân nhị khởi cướcXoay người đá hai lần
| 38
| Phách giá tửChẻ các giá

|- valign=top
| 39
| Thú đầu thếThế đầu thú
| 39
| Phiên hoa vũ tụ

|- valign=top
| 40
| Toàn phong cướcĐá như gió xoáy
| 40
| Yểm thủ quăng chùy

|- valign=top
| 41
| Đặng nhất căn
| 41
| Phục hổHổ nằm phục

|- valign=top
| 42
| Yểm thủ quăng trùy
| 42
| Mạt mi hồngVẽ lông mày hồng

|- valign=top
| 43
| Tiểu cầm nãThế chụp đánh
| 43
| Hữu hoàng long tam lãm thủyRồng vàng 3 lần trông coi nước (phải)

|- valign=top
| 44
| Pháo đầu thôi sơnQuả đấm đẩy núi
| 44
| Tả hoàng long tam lãm thủyRồng vàng 3 lần trông coi nước (trái)

|- valign=top
| 45
| Tam hoán chưởng
| 45
| Tả đặng nhất cănĐạp gót hình chữ "nhất" (bên trái)

|- valign=top
| 46
| Lục phong tự bế
| 46
| Hữu đặng nhất cănĐạp gót hình chữ "nhất" (bên phải)

|- valign=top
| 47
| Đơn tiên
| 47
| Hải để phiên hoa

|- valign=top
| 48
| Tiền chiêuChiêu trước
| 48
| Yểm thủ quăng chùy

|- valign=top
| 49
| Hậu chiêuChiêu sau
| 49
| Tảo đường thoáiChân quét một vòng

|- valign=top
| 50
| Dã mã phân tôngNgựa hoang lắc bờm
| 50
| Yểm thủ quăng chùy

|- valign=top
| 51
| Lục phong tự bế
| 51
| Tả xungXông lên (bên trái)

|- valign=top
| 52
| Đơn tiên
| 52
| Hữu xungXông lên (bên phải)

|- valign=top
| 53
| Song chấn cướcChân chặn hai cái
| 53
| Đảo thápCắm ngược lại

|- valign=top
| 54
| Ngọc nữ xuyên thoaThiếu nữ đưa thoi
| 54
| Hải để phiên hoa

|- valign=top
| 55
| Lãn trác y
| 55
| Yểm thủ quăng chùy

|- valign=top
| 56
| Lục phong tự bế
| 56
| Đoạt nhị quăngChiếm đoạt hai cánh tay

|- valign=top
| 57
| Đơn tiên
| 57
| Đoạt nhị quăng

|- valign=top
| 58
| Vận thủ
| 58
| Liên hoàn pháoPháo liên hoàn

|- valign=top
| 59
| Bãi cước diệt xoaĐá tạt ngồi xuống
| 59
| Ngọc nữ xuyên thoaThiếu nữ đưa thoi

|- valign=top
| 60
| Tả hữu kim kê độc lậpGà vàng đứng một chân trái phải
| 60
| Tứ đầu đương môn pháoBốn đầu pháo giữ cửa

|- valign=top
| 61
| Đảo quyển quăng
| 61
| Ngọc nữ xuyên thoa

|- valign=top
| 62
| Thối bộ áp chẩu
| 62
| Tứ đầu đương môn pháo

|- valign=top
| 63
| Trung bàn
| 63
| Phiến thân trùy

|- valign=top
| 64
| Bạch hạc lượng sí
| 64
| Ảo loan chẩuChỏ loan nghịch

|- valign=top
| 65
| Tà hành ảo bộ
| 65
| Thuận loan chẩuChỏ loan thuận

|- valign=top
| 66
| Thiểm thông bối
| 66
| Xuyên tâm chẩuChỏ xuyên tim

|- valign=top
| 67
| Yểm thủ quăng chùy
| 67
| Oa lý pháoPháo trong hang

|- valign=top
| 68
| Lục phong tự bế
| 68
| Tỉnh lãm trực nhập

|- valign=top
| 69
| Đơn tiên
| 69
| Phong tảo mai hoa

|- valign=top
| 70
| Vận thủ
| 70
| Kim cương đảo đối

|- valign=top
| 71
| Cao thám mã
| 71
| Thu thếThế thu lại

|- valign=top
| 72
| Thập tự bãi liênĐá tạt lá sen, tay chữ "thập"
|
|
|- valign=top
| 73
| Chỉ đương chùyĐấm vào bụng dưới
|
|
|- valign=top
| 74
| Bạch viên hiến quảKhỉ trắng dâng trái cây
|
|
|- valign=top
| 75
| Lục phong tự bế
|
|
|- valign=top
| 76
| Đơn tiên
|
|
|- valign=top
| 77
| Tước địa longRồng đất nhảy múa
|
|
|- valign=top
| 78
| Thượng bộ thất tinhBước lên bảy ngôi sao
|
|
|- valign=top
| 79
| Thối bộ khóa hổLui bước cưỡi hổ
|
|
|- valign=top
| 80
| Chuyển thân song bãi liênXoay người hai chân đá tạt lá sen
|
|
|- valign=top
| 81
| Đương đầu pháo
|
|
|- valign=top
| 82
| Kim cương đảo đối
|
|
|- valign=top
| 83
| Thu thếThế thu lại
|
|
|}

Kỹ thuật thôi thủ
Là những bài tập nhằm ứng dụng Thái cực quyền trong chiến đấu, kỹ thuật thôi thủ của Trần thức Thái cực quyền thực hiện bộ pháp một tiến một lùi, cũng có thể tiến liên tục hoặc lùi liên tục. Thủ pháp cơ bản là "bằng", "lý", "tê", "án" gọi là tứ chính thủ và thủ pháp nâng cao là "thái", "liệt", "chẩu", "kháo" gọi là tứ ngung thủ, đại lý hay đại kháo.

Sau khi thành thục cả tứ chính thủ và tứ ngung thủ, tiến tới bước tán thủ hay còn gọi là loạn thác hoa, tức phương thức thôi thủ không câu nệ bước chân.

Chú thích

Tham khảo
Thái cực quyền toàn tập, Nhà xuất bản Đồng Nai, 2000.
Sự liên hệ giữa Thiếu Lâm quyền và Thái cực quyền

Liên kết ngoài
Đệ nhất lộ Trần thức Thái Cực quyền (Trường Quyền, 83 thức, Lão giá) do Trần Tiểu Tinh (Chen Xiao Sing) diễn luyện: (Trần Tiểu Tinh diễn luyện trọn bài nhất lộ thuộc Lão giá)
Đệ nhị lộ Trần thức Thái Cực quyền (Pháo Chùy, 71 thức, Tân giá) do Trần Chính Lôi (Chen Zheng Lei) diễn luyện: (Trần Chính Lôi diễn luyện trọn bài nhị lộ thuộc Tân giá)
Trần Chính Lôi (Chen Zheng Lei) diễn Thôi Thủ (Tuishou):