Hồ Tùng Mậu

| ngày sinh = 15 tháng 6 năm 1896
| nơi sinh = Quỳnh Lưu, Nghệ An, Trung Kỳ, Liên bang Đông Dương
| nơi ở =
| ngày chết =
| nơi chết = Tĩnh Gia, Thanh Hóa, Việt Nam Dân chủ Cộng hòa
| chức vụ = Tổng Thanh tra Chính phủ
| bắt đầu = 18 tháng 12 năm 1949
| kết thúc = 23 tháng 7 năm 1951
| tiền nhiệm = Tôn Đức Thắng
| kế nhiệm = Nguyễn Văn Trân
| địa hạt =
| phó chức vụ =
| phó viên chức =
| chức vụ 2 =
| bắt đầu 2 =
| kết thúc 2 =
| tiền nhiệm 2 =
| kế nhiệm 2 =
| địa hạt 2 =
| phó chức vụ 2 =
| phó viên chức 2 =
| đảng = Đảng Cộng sản Trung QuốcĐảng Cộng sản Việt Nam
| nghề = chính khách
| giáo dục =
| học trường =
| nghề nghiệp = Chính khách
| dân tộc = Kinh
| đạo = không
| chữ ký =
| họ hàng =
| vợ = Nguyễn Thị Thảo
| chồng =
| kết hợp dân sự =
| con = Hồ Mỹ Xuyên
| website =
| chú thích =
}}

Hồ Bá Cự, còn được biết đến nhiều hơn là Hồ Tùng Mậu (15 tháng 6 năm 1896 – 23 tháng 7 năm 1951) là một nhà hoạt động cách mạng và chính khách Việt Nam. Ông từng là đảng viên của cả Đảng Cộng sản Trung Quốc và Đảng Cộng sản Việt Nam, thành viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, Tổng Thanh tra Ban Thanh tra Chính phủ.

Thân thế
Hồ Tùng Mậu tên thật là Hồ Bá Cự, sinh ngày 15 tháng 6 năm 1896 tại làng Quỳnh Đôi, huyện Quỳnh Lưu (nay là xã Quỳnh Anh), tỉnh Nghệ An. Ông sinh ra trong một gia đình có truyền thống chống Pháp. Ông nội ông là Hồ Bá Ôn, hi sinh trong trận chiến với Pháp năm 1883. Cha ông là Hồ Bá Kiện, một chí sĩ trong phong trào Văn Thân, bị thực dân Pháp bắt giam và bắn chết trong khi vượt ngục tại Lao Bảo năm 1915.

Năm 1919, với bí danh Hồ Tùng Mậu, ông cùng với Lê Hồng Sơn, Ngô Chính Học, Nguyễn Thị Tích, Đặng Quỳnh Anh, dưới sự dẫn đường của Đặng Xuân Thanh, bí mật xuất dương sang Lào rồi sang Xiêm. Sau ba tháng ở Trại Cày ở Bản Đông (tỉnh Phì Chịt), tháng 7 năm 1920, ông cùng Lê Hồng Sơn được cụ Đặng Thúc Hứa bố trí vượt biển sang Quảng Châu (Trung Quốc). Ông ở trọ nhà của chí sĩ Hồ Học Lãm, một họ hàng gần của ông (vai chú), học tiếng Anh, tiếng Trung Quốc, rồi học trường Trung học An Định và trường Bưu điện.

Tuy nhiên, nguyên nhân cái chết của Hồ Tùng Mậu vẫn còn nhiều nghi vấn. Theo sử gia Laura Calkins, có rất nhiều tin đồn xung quanh cái chết của Hồ Tùng Mậu. Một giả thiết đưa ra là Hồ Tùng Mậu tự tử vì trách nhiệm của ông trong vụ nạn đói ở Thanh Hóa. Tình báo của Pháp xác nhận bí mật với quan chức Mỹ rằng ông đã bị bắn hạ.

Tên ông được đặt cho nhiều đường phố và trường học tại Việt Nam. Tên ông cũng là của một xã cùng tên ở huyện Ân Thi, Hưng Yên. Ở Hà Nội, tên ông được đặt cho đoạn Quốc lộ 32 từ phường Cầu Diễn thuộc quận Nam Từ Liêm đến địa ngã tư cầu vượt Mai Dịch thuộc quận Cầu Giấy.

Gia đình
Hồ Tùng Mậu có một vợ người Trung Quốc, tên là Lý Phương Thuận (hay Lý Ưng Thuận, Lý Sâm). Lý Phương Thuận bị cảnh sát Hong Kong bắt khi đang ở cùng với Nguyễn Ái Quốc vào ngày 6 tháng 6 năm 1931 tại Cửu Long, Hương Cảng.

Ông lập gia đình với bà Nguyễn Thị Thảo, nhưng ông bà chỉ có một người con trai duy nhất là Hồ Mỹ Xuyên, sinh năm 1920.

Ông Xuyên hy sinh năm 1947, nhưng trước đó đã lập gia đình với bà Nguyễn Thị Chanh và có với nhau 3 người con, về sau đều trở thành những chính khách cao cấp của Việt Nam là
Hồ Anh Dũng, nguyên Tổng giám đốc Đài Truyền hình Việt Nam
Hồ Ngọc Hải, nguyên Phó Viện trưởng Viện Khoa học Xã hội Việt Nam
Hồ Đức Việt, nguyên Ủy viên Bộ Chính trị khóa X, nguyên Trưởng ban Tổ chức Trung ương.

Chú thích

Liên kết ngoài
Hồ Tùng Mậu trên trang mạng thành phố Vinh
Kỷ niệm 115 năm ngày sinh đồng chí Hồ Tùng Mậu
Trung chi II họ Hồ Quỳnh Đôi
Họ Hồ Quỳnh Đôi