Valery Alekseyevich Legasov

| native_name_lang = ru
| image = Valery Legasov — IAEA 02790039 (5612537521).jpg
| caption = Legasov,
| birth_date =
| birth_place = Tula, Xô viết Liên bang Nga, Liên Xô
| death_date = }}
| death_cause = Thắt cổ tự tử
| death_place = Moskva, Xô viết Liên bang Nga, Liên Xô
| resting_place = Nghĩa trang Novodevichy, Moskva, Nga
| fields = Hóa vô cơ
| workplaces = Viện Kurchatov Đại học Vật lý Kỹ thuật MoskvaĐại học Quốc gia Moskva
| alma_mater = Đại học Công nghệ Hóa học Moskva Mendeleev
| thesis_title =
| thesis_url =
| thesis_year =
| doctoral_advisor = Isaak Kikoin
| academic_advisors =
| doctoral_students =
| notable_students =
| known_for = Nỗ lực ngăn chặn thảm họa Chernobyl năm 1986 và trình bày các phát hiện của ủy ban điều tra với tư cách là cố vấn khoa học trưởng
| influences =
| influenced =
| awards = Huân chương Lenin Huân chương Cờ đỏ Lao động Anh hùng Liên bang Nga (truy tặng)
| signature =
| spouse = Margarita Mikhailovna
| children = 2
| honorific_suffix =
}}
Valery Alekseyevich Legasov (Tên trong tiếng Nga: Валерий Алексеевич Легасов; Sinh ngày 01 tháng 09 năm 1936 – mất vào ngày 27 tháng 04 năm 1988) là một nhà hóa học vô cơ Xô Viết và là thành viên của Viện Hàn lâm Khoa học Liên Xô. Ông chủ yếu được biết đến với nỗ lực kiểm soát thảm họa Chernobyl năm 1986. Legasov cũng đã trình bày kết quả của một cuộc điều tra trước Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (International Atomic Energy Agency) tại Văn phòng Liên Hợp Quốc ở Vienna, chi tiết về các hành động và hoàn cảnh dẫn đến vụ nổ Lò phản ứng số 4 tại Nhà máy Điện hạt nhân Chernobyl.

Thời niên thiếu
Valery Alekseyevich Legasov sinh ngày 1 tháng 9 năm 1936 tại Tula, Xô viết Liên bang Nga, trong một gia đình công chức. Ông theo học trung học tại Kursk. Những ý tưởng này nhanh chóng bị các nhà chức trách dập tắt. Hiệu trưởng của ông nhận xét rằng Legasov "là một người trưởng thành, một chính khách tương lai, một nhà tổ chức tài năng. Ông có thể trở thành một triết gia, một nhà sử học, một kỹ sư...". nơi ông học cách xử lý, xử lý và thải bỏ nhiên liệu hạt nhân.

Đời tư
Legasov kết hôn với Margarita Mikhailovna và có hai người con, Inga Legasova và Aleksey Valeryevich Legasov. Ông cũng có hai cháu, Misha và Valerik. Trong cuộc sống cá nhân, ông sáng tác thơ và khuyến khích việc xuất bản thơ của mình. Ông thường cùng vợ đi xem kịch, có niềm đam mê đọc văn học Nga và nước ngoài, đặc biệt là các tác phẩm của Yuri Bondarev. đầu tiên là nghiên cứu viên cấp dưới, sau đó là nhà nghiên cứu cấp cao, và cuối cùng là trưởng phòng thí nghiệm. Năm 1967, ông bảo vệ luận án tại Viện Kurchatov dưới sự hướng dẫn của Isaak Kikoin, về việc tổng hợp các hợp chất của khí hiếm và nghiên cứu tính chất của chúng. Ông nhận bằng Tiến sĩ vào năm 1967 và bằng tiến sĩ hóa học vào năm 1972. Trong khoảng thời gian này, Legasov đã bị thương ở mặt và có vết sẹo nhỏ do thí nghiệm hóa học. Từ năm 1978 đến 1983, ông là giáo sư tại Đại học Vật lý Kỹ thuật Moscow. Năm 1981, ông trở thành thành viên chính thức của Viện Hàn lâm Khoa học Liên Xô (Academy of Sciences of the USSR), công tác tại Khoa Hóa lý và Công nghệ Vật liệu Vô cơ. Ông là thành viên của Hội đồng Khoa học và Công nghệ của Bộ Máy móc Trung bình (Physical Chemistry and Technology of Inorganic Materials). Năm 1983, ông trở thành phó giám đốc đầu tiên về công tác khoa học của Viện Năng lượng Nguyên tử Kurchatov. Đồng nghiệp của ông, Yu. A. Ustynyuk, đã nói về Legasov: "Phẩm chất chính của ông, điều khiến ông khác biệt so với tất cả các nhà khoa học tổ chức lớn mà tôi biết, là sự cống hiến đặc biệt của ông cho sự nghiệp. Công việc là con người ông, gần như là ý nghĩa duy nhất của cuộc sống ông."Trong lĩnh vực công cộng, ông vẫn giữ quan điểm chính thức rằng năng lượng hạt nhân là an toàn. Vào tháng 1 năm 1986, Legasov đồng tác giả một bài báo tuyên truyền trên tạp chí Soviet Life, khẳng định rằng không có vụ tai nạn hạt nhân nào đe dọa nghiêm trọng đến nhân viên hoặc có nguy cơ ô nhiễm, điều này đã bỏ qua nhiều sự cố hạt nhân nghiêm trọng ở Liên Xô. Ngay cả trước thảm họa Chernobyl, Legasov đã được biết đến với việc nhấn mạnh sự cần thiết của các phương pháp an ninh và an toàn mới để ngăn ngừa các thảm họa lớn. Ông đã tham gia vào công việc an toàn công nghiệp với Ủy ban Nhà nước về Khoa học và Công nghệ, trong đó ông đã khám phá các rủi ro liên quan đến việc sản xuất năng lượng. Legasov đặc biệt lo ngại về các hệ thống phức tạp phụ thuộc vào một nhà điều hành duy nhất mà không có hệ thống an toàn phù hợp. Legasov đã có cơ hội thăm các nhà máy điện hạt nhân ở phương Tây, chẳng hạn như Nhà máy Điện Hạt nhân Loviisa (Loviisa Nuclear Power Plant) do Liên Xô thiết kế ở Phần Lan, và ông đã bị sốc trước các tiêu chuẩn an toàn cao hơn, thiết bị tốt hơn, cấu trúc bảo vệ và xây dựng vượt trội.

Thảm hoạ Chernobyl
Lò phản ứng số 4 của nhà máy điện hạt nhân Chernobyl phát nổ vào lúc 1:23:45 sáng ngày 26 tháng 4 năm 1986, giải phóng một lượng lớn phóng xạ và làm ô nhiễm một khu vực rộng lớn. Lúc đó, Legasov là phó giám đốc đầu tiên của Viện Năng lượng Nguyên tử Kurchatov. Mặc dù không phải là chuyên gia về lò phản ứng, ông đã trở thành thành viên quan trọng của ủy ban chính phủ được thành lập để điều tra nguyên nhân của thảm họa và lập kế hoạch giảm thiểu hậu quả của nó. Legasov được thông báo rằng ông được giao nhiệm vụ trong ủy ban chính phủ đang xem xét vụ tai nạn. Có mặt tại cuộc họp là giám đốc nhà máy trước đây Viktor Bryukhanov, nhà thiết kế RBMK Alexandrov và Efim Slavsky của Sredmash. Bryukhanov bị buộc tội quản lý yếu kém và rằng lỗi của nhà điều hành là nguyên nhân chính gây ra vụ tai nạn, trong khi lỗi thiết kế cũng là một yếu tố. Gorbachev rất tức giận và buộc tội các nhà thiết kế che giấu những vấn đề nguy hiểm với ngành công nghiệp hạt nhân Liên Xô trong nhiều thập kỷ. Legasov chỉ lên tiếng thừa nhận rằng các nhà khoa học đã thất bại trong nhiệm vụ của mình và rằng ông đã cảnh báo về các vấn đề an toàn của lò phản ứng RBMK trong nhiều năm nhưng không có gì được thực hiện.

Bản thảo đầu tiên của báo cáo của Legasov đã được Ủy ban Trung ương nhận được, một số người cảm thấy sốc và một bộ trưởng đã chuyển nó cho KGB với đề nghị truy tố các tác giả. Để tìm lỗi trong thiết kế lò phản ứng sẽ trực tiếp đổ lỗi cho các thành viên cấp cao của chính phủ Liên Xô.

Vào tháng 8 năm 1986, Legasov đã trình bày báo cáo của đoàn đại biểu Liên Xô tại một cuộc họp đặc biệt của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế ở Vienna. Báo cáo của ông nổi bật với chi tiết sâu sắc và mức độ tương đối cởi mở trong việc thảo luận về phạm vi và hậu quả của thảm kịch, tiết lộ cho truyền thông phương Tây một số khiếm khuyết trong thiết kế lò phản ứng RBMK như hệ số rỗng dương, cũng như vấn đề với đào tạo người vận hành. Một số chi tiết đã bị Ủy ban Trung ương kiểm duyệt, bao gồm toàn bộ mức độ của các lỗi thiết kế, các vấn đề thể chế và văn hóa dẫn đến tai nạn, phạm vi hoàn toàn của phóng xạ, cũng như các nỗ lực không hiệu quả trong việc thả nitơ lỏng vào lò phản ứng. Báo cáo dài 388 trang và được Legasov trình bày tại hội nghị trong một bài thuyết trình kéo dài 5 giờ, mà nhiều người trong khán giả cảm thấy đáng lo ngại. Legasov đã lưu ý rằng các người vận hành có thể vô hiệu hóa các hệ thống an toàn của lò phản ứng và cho biết rằng các cải tiến cho các lò phản ứng RBMK hiện có đang được thực hiện.

Sau sự kiện ở Vienna
Kết quả của công việc này ở Vienna, Legasov "trở nên rất nổi tiếng, ở châu Âu ông được bầu chọn là nhân vật của năm, ông lọt vào top mười nhà khoa học hàng đầu thế giới. Sự kháng cự đến từ những người bảo thủ cũ, những người phản đối sự thay đổi, và từ những người cải cách trẻ hơn coi Legasov là một di tích của Kỷ nguyên Đình trệ trước đó. Một nhà khoa học cao cấp viết: "Legasov là một đại diện rõ ràng của mafia khoa học mà sự nghiêng về chính trị thay vì lãnh đạo khoa học đã dẫn đến tai nạn Chernobyl." Vào mùa xuân năm 1987, một cuộc bỏ phiếu được tổ chức bởi Viện Kurchatov cho Hội đồng Kỹ thuật Khoa học của họ với Legasov đứng lên theo sự kiên quyết của người cố vấn của ông, Anatoly Alexandrov. Các thành viên viện đã từ chối vị trí cho Legasov, điều này có lẽ là bất ngờ khi xét về cấp bậc và sự nổi tiếng của ông. Ông rất thất vọng khi ông là thành viên duy nhất của đội Chernobyl không nhận được giải thưởng "anh hùng lao động xã hội chủ nghĩa". Cách đối xử này có thể là do sự độc lập của ông, thói quen vi phạm chuỗi chỉ huy và thiếu tôn trọng đối với các thành viên cấp cao của cộng đồng khoa học đã khiến các thành viên cấp cao trong cộng đồng khoa học khó chịu. Ngay cả sau Chernobyl, ông vẫn là người ủng hộ việc phát điện hạt nhân.

Sức khỏe của Legasov đã xấu đi và ông thường xuyên thăm Bệnh viện Moscow 6 vì tác động lâu dài của việc tiếp xúc với bức xạ. Vào khoảng tháng 6 năm 1987, ông đã cố gắng tự tử nhưng đã được các đồng nghiệp cứu sống. Legasov đã ghi lại hồi ký của mình, "Di chúc của Legasov", bằng băng cassette, trong đó ông mô tả sự tham gia của mình vào việc khắc phục hậu quả của Chernobyl.Khi tôi đến thăm nhà máy Chernobyl sau tai nạn và nhìn thấy những gì đang xảy ra ở đó, tôi tự mình rút ra một kết luận chính xác và không thể chối cãi rằng thảm họa Chernobyl là đỉnh cao của tất cả sự quản lý sai lầm đã được thực hiện trong nhiều thập kỷ ở nước ta... [Trong vận hành] không có sự giám sát cẩn thận đối với các thiết bị, không chú ý đến tình trạng của thiết bị giữa các lần bảo trì dự phòng theo kế hoạch... Khi nhìn vào chuỗi sự kiện, tại sao ai đó hành động theo cách này và người khác theo cách kia, không thể chỉ ra một thủ phạm duy nhất, một người khởi xướng tất cả các sự kiện không may dẫn đến tội ác này. Bởi vì nó là một chuỗi liên kết với nhau... cho phép vận hành các nhà máy mà không có vỏ bọc bên ngoài. Sai lầm thiết kế đầu tiên là cần có ít nhất hai hệ thống bảo vệ khẩn cấp, theo yêu cầu của các tiêu chuẩn quốc tế và theo lẽ thường... Hệ thống bảo vệ khẩn cấp thứ hai phải hoạt động độc lập, bất kể tình huống của người vận hành là gì... Và cuối cùng, sai lầm thiết kế thứ ba, khó giải thích, là tất cả các hệ thống bảo vệ khẩn cấp đều có thể truy cập được bởi nhân viên nhà máy... Tất nhiên, các sai lầm của các người vận hành đã được biết đến rõ ràng và không cần liệt kê lại. Những sai lầm đó tự chúng đã là quái dị... Tôi rất mong muốn yêu cầu làm rõ rằng, tính đến ngày hôm nay, chúng ta không có năng lượng hạt nhân an toàn, hoặc khái niệm về năng lượng hạt nhân an toàn, hoặc thậm chí một khái niệm về một lò phản ứng hạt nhân an toàn hoàn toàn sẵn sàng... một ngày sau kỷ niệm hai năm tai nạn tại Nhà máy điện hạt nhân Chernobyl và một ngày trước khi ông dự định công bố kết quả điều tra nguyên nhân của thảm họa, Legasov đã treo cổ tự tử trong cầu thang của căn hộ ở Moscow (một số nguồn tin nói là bên trong căn hộ của ông, nguồn khác lại cho rằng ở văn phòng của ông). Ông được chôn cất tại Nghĩa trang Novodevichy ở Moscow. Legasov hưởng thọ 51 tuổi. Tại thời điểm qua đời, Legasov đã bị phơi nhiễm 150 rem (1,5 Sv) phóng xạ, vượt xa mức an toàn.

Có nhiều giả thuyết liên quan đến động cơ và trạng thái tinh thần của Legasov. David R. Marples đã đề xuất rằng sự khắc nghiệt của thảm họa Chernobyl đối với trạng thái tâm lý của ông là yếu tố dẫn đến quyết định tự tử của ông và rằng Legasov đã trở nên cay đắng thất vọng với sự thất bại của chính quyền trong việc đối mặt với các sai sót thiết kế. Con gái của Legasov nhận xét "Đó không phải là một sự đổ vỡ cảm xúc, đó là một hành động có chủ ý, được xem xét kỹ lưỡng." Ustynyuk nhấn mạnh vai trò của việc Legasov bị quấy rối bởi các lãnh đạo khoa học khác trong sự kháng cự đối với cải cách tổ chức. Boris Shcherbina nói về ông: "Valery quá vĩ đại, tôi yêu quý ông hơn tất cả những người tôi biết, ông đã dành hết mình cho công việc, cho Chernobyl. Ông đã kiệt quệ." Các nhà báo Vladimir Gubarev và Yuriy Shcherbak cho rằng việc tự tử của ông là một nỗ lực có ý thức để thu hút sự chú ý đến sự thiếu an toàn hạt nhân ở Liên Xô.

Hậu quả
Là một anh hùng quốc gia vào thời điểm qua đời, vụ tự tử của Legasov đã gây ra làn sóng chấn động trong ngành công nghiệp hạt nhân Liên Xô. Trích đoạn từ các băng ghi âm của ông đã được đăng trên Pravda vào tháng 5 năm 1988.

Một số người trong cộng đồng khoa học vẫn không hài lòng với Legasov và di sản của ông. Một cựu đồng nghiệp của Legasov nói: "Không cần phải lý tưởng hóa Legasov... Ông không tốt hơn hay tệ hơn bất kỳ nhà quản lý nào ở cấp bậc này, và ông tuân theo các quy tắc chấp nhận được của trò chơi, thăng tiến trong sự nghiệp và bậc thang khoa học... Ông đã nhận quá nhiều việc, đặc biệt là trong những năm gần đây. Là một nhà hóa học, ông dám định nghĩa các chủ đề của các phòng thí nghiệm và các bộ phận vật lý. Đồng thời, ông không phải lúc nào cũng đúng, ông ra lệnh phải làm gì và làm như thế nào. Ai sẽ thích điều đó? Vì vậy, họ đã bỏ phiếu chống lại ông trong các cuộc bầu cử vào Hội đồng Học viện. Các nhà vật lý chiếm đa số. Và bạn, các nhà hóa học, hiện đang biến ông thành một vị thánh tử đạo... Và ở Chernobyl ông đã mắc đủ sai lầm - cái nơi trú ẩn của đơn vị thứ tư không hề tối ưu." Tuy nhiên, các nhân viên vận hành đã được xác định là đã lệch khỏi quy trình vận hành, thay đổi các giao thức thử nghiệm và có các hành động "thiếu suy xét", khiến yếu tố con người trở thành một yếu tố đóng góp quan trọng.

Vào ngày 20 tháng 9 năm 1996, Tổng thống Nga Boris Yeltsin đã truy tặng Legasov danh hiệu Anh hùng Liên bang Nga, danh hiệu cao quý nhất của đất nước, vì "lòng dũng cảm và sự anh hùng" trong cuộc điều tra thảm họa của ông.

Vợ ông, Margarita, đã viết một số lượng lớn bài viết và sách để bảo tồn di sản của ông. Năm 2016, một tượng bán thân và một tấm bảng kỷ niệm đã được lắp đặt trên tường nhà Valery Legasov ở Tula.

Trên truyền thông
Legasov được diễn bởi Ade Edmondson trong bộ phim tài liệu của BBC "Surviving Disaster" (2006), bởi Adam Curtis trong loạt phim tài liệu "Pandora's Box" (1992), và bởi Jared Harris trong loạt phim ngắn của Sky/HBO "Chernobyl" (2019).

Tham khảo