Carlos, Thân vương xứ Asturias

| nơi sinh = Valladolid, Tây Ban Nha
| mất =
| nơi mất = Madrid, Tây Ban Nha
| ngày an táng =
| nơi an táng = El Escorial
| tôn giáo = Công giáo Rôma|
}}

Carlos của Áo, Thân vương xứ Asturias, còn gọi là Don Carlos (8 tháng 7 năm 1545 – 24 tháng 7 năm 1568), là con trai cả và là người kế vị của vua Felipe II của Tây Ban Nha. Mẹ của ông là Maria Manuela con gái của João III của Bồ Đào Nha. Carlos có vấn đề về thần kinh và bị cha cầm tù vào đầu năm 1568, ông chết sau nửa năm bị biệt giam. Số phận nghiệt ngã của ông là một chủ đề nổi tiếng trong Black Legend của Tây Ban Nha, và lấy cảm hứng từ một vở kịch của Friedrich Schiller và một vở opera của Giuseppe Verdi.

Cuộc sống
Carlos sinh tại Valladolid, Tây Ban Nha, ngày 8 tháng 7 năm 1545, khi đó là con của Felipe, Thân vương xứ Asturias và María Manuela của Bồ Đào Nha. Ông nội của ông là Hoàng đế Karl V. Mẹ ông qua đời bốn ngày sau khi sinh do xuất huyết. Carlos sinh ra với một số dị tật như lưng gù, vai không cân xứng, chân không đều, đầu lớn bất thường bị các vấn đề về hộp sọ và chứng ưỡn cột sống, cùng những vấn đề hành vi thường được cho là hệ quả của tình trạng hôn nhân cận huyết trong gia tộc Habsburg–Aviz. Geoffrey Parker đã đưa ra giả thuyết rằng việc chuyển dạ kéo dài của mẹ cậu có thể đã khiến cậu bị thiếu oxy khi sinh ra.

Cha mẹ ông có mức độ quan hệ huyết thống rất cao, do là anh em họ đời thứ nhất và phả hệ nhiều đời của ông có sự trùng lặp lớn giữa các nhánh.

Những năm đầu

Sau khi mẹ qua đời, Carlos được nuôi dưỡng bởi hai cô ruột là Maria và Juana cho đến khi họ kết hôn. Tuổi thơ của ông thiếu thốn tình thương của cha mẹ, cha thường xuyên vắng mặt, ông dành nhiều thời gian ở nước ngoài. Sau khi Juana rời đi, Carlos hầu như không nhận được sự quan tâm. Theo ghi chép triều đình, ông được nuông chiều và hay nổi nóng. Carlos lần lượt được các gia sư Honorato Juan và García Álvarez de Toledo y Osorio dạy dỗ.

Ngay từ nhỏ, Carlos đã biểu lộ tính khí bạo lực, thường hướng sự hung hăng của mình vào người hầu và động vật. Có lần ông còn bắt một thợ đóng giày ăn đôi giày mà ông không hài lòng. Hành vi thất thường của ông gây chú ý cho các sứ thần nước ngoài, nhiều người mô tả ông xấu xí, thô lỗ và chỉ thích làm hại người khác. Có người còn viết rằng Vương tử Carlos không muốn học hành hay rèn luyện thể chất. Không rõ ông có gặp vấn đề về trí tuệ hay không.

Năm 1556, sau khi Hoàng đế Karl V thoái vị, nhường ngôi cho con trai Felipe, cha của Carlos. Trên đường đến tu viện Yuste, ông gặp cháu trai tại Valladolid và nhận xét Carlos tính khí liều lĩnh và thiếu lễ độ đã để lại ấn tượng xấu. Ô khuyên Felipe không nên đưa Carlos sang Flanders để dự lễ triều yết của các bang.

Năm 1559, Carlos đính hôn với Elisabeth xứ Valois, con gái vua Henry II của Pháp, nhưng để củng cố hòa bình giữa hai nước, Elisabeth lại được gả cho cha cậu. Ba hôn sự khác được đề nghị cho Carlos, Mary, Nữ vương Scotland, Marguerite xứ Valois và Anna của Áo. Dù năm 1564 đã thống nhất Carlos sẽ cưới Anna, Nhà vua liên tục trì hoãn, khiến Carlos tức giận, về sau chính Felipe lại cưới Anna.

Bắt đầu từ năm 1560, Carlos phải chịu những cơn sốt tái phát, bị nghi ngờ do bệnh sốt rét. Vì sức khỏe của ông, các bác sĩ triều đình khuyên nên chuyển đến Alcalá de Henares. Năm 1561, Philip sắp xếp để Carlos theo học tại Đại học Alcalá de Henares cùng với bác ông là Juan của Áo và em họ Alexander Farnese.

Chấn thương đầu

Năm 1560, Carlos, khi 15 tuổi, được công nhận là người thừa kế hợp pháp ngai vàng Castila, ba năm sau là người thừa kế hợp pháp ngai vàng Aragon. Ông cũng là người thừa kế ngai vàng dự kiến của Bồ Đào Nha với tư cách là cháu trai bên nội của Vua Sebastian. Vương tử Carlos được tấn phong làm Thân vương xứ Asturias. Vì địa vị nổi bật, Carlos thường tham dự các cuộc họp của Hội đồng Nhà nước (xử lý các vấn đề đối ngoại) và trao đổi thư từ với cô ruột Margaret, người thay mặt cha ông cai quản các Vùng đất Thấp.

Vào tháng 4 năm 1562, khi đang theo học tại Đại học Alcalá, Carlos bị chấn thương đầu nghiêm trọng do trượt chân khi đi xuống cầu thang và đập đầu vào cửa.

Đến cuối tháng 5, tình trạng của Carlos bắt đầu cải thiện. Trong khi nhà vua tin rằng phép màu từ thi hài của vị tu sĩ Franciscan là nguyên nhân, thì các nhà sử học hiện đại cho rằng sự phục hồi của vương tử là nhờ phẫu thuật mở sọ do nhà giải phẫu Andreas Vesalius thực hiện hoặc việc bôi thuốc của một thầy thuốc người Moor. Sau khi hồi phục, Carlos trở nên hoang dã hơn, nóng nảy thất thường và hành xử khó lường hơn.

Tâm thần không ổn định
Theo những cáo buộc, Carlos có thiện cảm với những kẻ nổi loạn ở Flanders, ông liên lạc với những người lãnh đạo cuộc nổi dậy chống lại Vua cha. Có tin đồn rằng ông lên kế hoạch trốn sang Hà Lan và tự xưng làm vua, với sự hỗ trợ của phe nổi loạn. Mặc dù Carlos được biết là khao khát mạnh mẽ được đến Hà Lan, hầu hết các nhà sử học hiện đại bác bỏ giả thuyết rằng ông thực sự liên quan đến những người nổi loạn Flanders.Trong suốt năm 1567, Carlos thể hiện sự bất ổn cảm xúc ngày càng tăng, kèm theo những cơn bạo lực. Đáng chú ý là ông ra lệnh thiêu rụi một ngôi nhà sau khi bị nước bắn từ cửa sổ của ngôi nhà trúng vào người. Carlos thường phàn nàn về việc cha mình không trao cho ông các vị trí quyền lực. Để xoa dịu con trai mình bằng cách nâng cao tinh thần trách nhiệm, Felipe đã bổ nhiệm Carlos làm Chủ tịch Hội đồng Nhà nước năm 1567. Tuy nhiên, ông tỏ ra không quan tâm đến Hội đồng hay các vấn đề chính trị.

Mặc dù ban đầu Nhà vua đã hứa trao quyền cai trị Vùng đất Thấp cho Carlos vào năm 1559, ông nhận ra con trai không thể tin cậy với các vị trí quyền lực. Do đó, thay vì thực hiện lời hứa, Felipe giao chức Thống đốc Hà Lan cho Công tước Alba. Ông được cho là không thích công tước Alba, bởi khi bị tước quyền lực, Carlos giận dữ và cố gắng tấn công nhưng nhanh chóng bị ngăn lại.

Vào mùa thu năm 1567, ông một lần nữa cố gắng trốn sang Hà Lan bằng cách nhờ John của Áo đưa mình đến Ý. John xin 24 giờ để suy nghĩ và trong thời gian đó đã tiết lộ kế hoạch của Carlos cho Felipe, người ngay lập tức từ chối chuyến đi. Sau khi bị từ chối, Carlos cố bắn John. Một người hầu đã tháo đạn trong súng khi Carlos dụ John vào phòng. Khi phát hiện súng đã bị tháo, Carlos tấn công John bằng tay không. Sau khi nghe về vụ tấn công, Felipe ra lệnh giam ông trong phòng, không được tiếp xúc với thế giới bên ngoài.

Qua đời
Khi giải thích trước dư luận và các triều đình châu Âu khác, Felipe cố gắng biện minh cho việc giam giữ Carlos mà không tiết lộ hành vi phạm tội hay trạng thái tinh thần của con trai. Sự thiếu minh bạch này đã tạo ra nhiều đồn đoán. Đến tháng 7, việc Carlos tẩy chay thức ăn khiến ông rơi vào trạng thái “gầy yếu đến mức kinh khủng.”

Ngày 24 tháng 7 năm 1568, Carols qua đời trong phòng mình, khả năng cao là do bị đói. Sau này, có người cho rằng ông bị đầu độc theo lệnh vua Felipe, đặc biệt là William the Silent trong tác phẩm tuyên truyền Apology năm 1581 chống lại vua Tây Ban Nha. Ý tưởng bị đầu độc được các nhà sử học Trung và Bắc Âu tin tưởng, dựa trên tài liệu tuyên truyền ở Hà Lan, cho đến thế kỷ 20. Ngược lại, hầu hết các nhà sử học Tây Ban Nha và Ý vẫn khẳng định bằng chứng và tài liệu cho thấy ông chết do nguyên nhân tự nhiên.

Ghi chú

Tham khảo
Kamen, Henry: Philip of Spain. Yale University Press. 1998. ISBN 978-0-300-07800-8
Marshall, Peter: The Magic Circle of Rudolf II: Alchemy and Astrology in Renaissance Prague. Walker & Company. 2006. ISBN 978-0-8027-1551-7
Parker, Geoffrey: Philip II: Fourth Edition. Open Court. 2002. ISBN 978-0-8126-9519-9

Liên kết ngoài

Radiolab's program A Clockwork Miracle