undertheseanlp/UVW-2026 huggingface dataset:
Cao Ly Tuyên Tông

Cao Ly Tuyên Tông (Hangul: 고려 선종, chữ Hán: 高麗 宣宗; 9 tháng 10 năm 1049 – 17 tháng 6 năm 1094, trị vì 1083 – 1094) là quốc vương thứ 13 của Cao Ly. Ông được phong tước hiệu Quốc Nguyên hầu (國原侯) vào tháng 3 năm 1056. Cao Ly Thuận Tông anh ông băng hà như lại không có con thừa tự nên ông đã kế vị ngai vàng, tôn mẹ mình lên làm Thái hậu.

Sự cân đối giữa Nho giáo và Phật giáo đã khiến cho vị thế chính trị của ông trở nên vững chắc. Ngoài ra, ông còn thúc đẩy thương mại trên phạm vi rộng lớn với nhà Tống, Nữ Chân, nhà Liêu và Nhật Bản. Ông có tên húy là Vương Vận (王運, 왕운, Wang Un), tên chữ là Kế Thiên (繼天, 계천, Gyecheon).

Dưới thời trị vì của ông, Phật giáo tại Triều Tiên đã phát triển nhiều. Em trai Nghĩa Thiên (義天; 의천) của ông đã đưa 1,000 kinh điển Phật giáo từ Tống và 4.000 từ Liêu, Tống, và Nhật Bản. Hơn nữa, ông còn lập ra nhiều đền chùa Phật giáo.

Ông mất năm 1094, tại vị được 11 năm, thọ 45 tuổi. Được truy thụy là An Thành Khoan Nhân Hiển Thuận Tư Hiếu Đại vương (安成寬仁顯順思孝大王), táng tại Nhân lăng (仁陵). Con trai ông là Vương Dục kế vị, tức Cao Ly Hiến Tông. Tuy nhiên Hiến Tông chết yểu khi mới 13 nên vương đệ Vương Ngung (tức Cao Ly Túc Tông), em của Tuyên Tông lên ngôi.

Gia đình
Cha: Cao Ly Văn Tông.
Mẹ: Nhân Duệ Vương hậu.

Hậu phi
Tư Túc Vương hậu Lý thị (사숙태후 이씨; 1065 – 1107), con gái Lý Thạc. Hiến Tông tấn tôn Tư Túc Vương thái hậu. Thụy là Trinh Hòa Khuôn Túc Tư Túc Vương hậu (貞和匡肅思肅王后).
Trinh Tín Hiền phi Lý thị (정신현비 이씨), con gái Lý Dự. Nguyên phong Diên Hòa Cung chủ (延和宮妃).
Nguyên Tín Cung chủ Lý thị (원신궁주 이씨), con gái Lý Đĩnh. Nguyên phong Nguyên Hy Cung chủ (元禧宮妃). Bị đày đi Thanh Nguyên.
Cả ba đều là cháu nội của Lý Tử Uyên (李子淵), và gọi Nhân Duệ Vương hậu bằng cô.

Hậu duệ

Vương tử
Cao Ly Hiến Tông Vương Dục (고려 헌종 왕욱; 1084 – 1097), mẹ là Tư Túc Vương hậu.
Hán Sơn hầu Vương Quân (한산후 왕윤), mẹ là Nguyên Tín Cung chủ. Ông bị bắt lưu đày tới Thanh Nguyên vì tiếp tay cho cậu ruột là Lý Tư Nghĩa lật đổ ngai vàng.

Vương nữ
Kính Hòa Vương hậu (경화왕후; 1079 – 1109), mẹ là Trinh Tín Hiền phi, chính thất của Cao Ly Duệ Tông.
Mất sớm, mẹ là Tư Túc Vương hậu.
Toại An Trạch chúa (수안택주; 1089 – 1128), mẹ là Tư Túc Vương hậu. Khi mới sinh đã bị mù nên không thành hôn.

Xem thêm
Lịch sử Triều Tiên
Danh sách vua Triều Tiên

Tham khảo
Cao Ly Hiến Tông

Cao Ly Hiến Tông (Hangul: 고려 헌종, chữ Hán: 高麗 獻宗; 1 tháng 8 năm 1084 – 6 tháng 11 năm 1097, trị vì 1094 – 1095) là quốc vương thứ 14 của Cao Ly. Ông là con trai của Cao Ly Tuyên Tông. Theo Cao Ly sử (Goryeosa), ông là một đức trẻ thông minh và xuất sắc khi viết từ năm lên 9. Ông có tên húy là Vương Dục (王昱, 왕욱, Wang Uk).

Trong thời gian trị vì ngắn ngủi của mình, Hiến Tông đối mặt với cuộc nổi dậy của người cậu họ là Lý Tư Nghĩa (Yi Ja-ui) song đã nhanh chóng được dập tắt. Năm sau, ông đổ bệnh và phải thoái ngôi cho Túc Tông, tức thúc phụ.

Hiến Tông chết yểu khi mới 13 tuổi, thụy là Cung Thương Định Bỉ Hoài Hiếu Đại vương (恭殤定比懷孝大王), táng tại Ẩn lăng (隱陵).

Gia đình
Cha: Cao Ly Tuyên Tông.
Mẹ: Tư Túc Vương hậu (사숙태후 이씨; 1065 – 1107), con gái của Công bộ thượng thư Lý Thạc. Hiến Tông tấn tôn Tư Túc Vương thái hậu. Thụy là Trinh Hòa Khuôn Túc Tư Túc Vương hậu (貞和匡肅思肅王后). Bà gọi Nhân Duệ Vương hậu bằng cô mẫu.
Vợ: Hoài Thuần Vương hậu Tô thị (회순왕후 소씨), con gái của Tấn Sơn Phủ viện quân Tô Kế Linh (蘇繼笭). Không rõ truyện sau khi Hiến Tông mất.

Xem thêm
Lịch sử Triều Tiên
Danh sách vua Triều Tiên

Tham khảo
Cao Ly Nhân Tông

Cao Ly Nhân Tông (Hangul: 고려 인종, chữ Hán: 高麗 睿宗; 29 tháng 10 năm 1109 – 10 tháng 4 năm 1146, trị vì 1122 – 1146) là quốc vương thứ 17 của Cao Ly. Ông là con trai của Cao Ly Duệ Tông và Thuận Đức Vương hậu. Ông có tên húy là Vương Khải (王楷, 왕해, Wang Hae), tên chữ là Nhân Biểu (仁表, 인표, Inpyo).

Trong phần lớn thời gian trị vì của ông, triều đình do Lý Tư Khiêm thống trị, tức nhạc phụ của ông, cũng đồng thời là ngoại tổ phụ, và các thành viên khác của gia tộc Lý tại Gyeongwon. Sau khi Nhân Tông cố gắng đoạt lại quyền lực, Lý Tư Khiêm đã tiến hành chính biến năm 1126. Với sự giúp đỡ của các lãnh đạo các châu, Nhân Tông đã chiến thắng vào năm 1127. Năm 1135, Nhân Tông đối mặt với một cuộc nổi dậy khác của nhà sư Diệu Thanh (Myo Cheong).

Năm 1145, Nhân Tông ra lệnh biên soạn Tam quốc sử ký, một bộ sử về thời kỳ Tam Quốc Triều Tiên và Tân La Thống nhất.

Ông hưởng dương 37 tuổi, truy thụy là Khắc An Cung Hiếu Đại vương (克安恭孝大王), táng tại Trường lăng (長陵). Con trưởng của ông kế vị, tức Cao Ly Nghị Tông.

Gia đình
Cha: Cao Ly Duệ Tông Vương Vũ.
Mẹ: Thuận Đức Vương hậu Lý thị (순덕왕후 이씨; ? – 1118), là con gái của Lý Tư Khiêm, chị của Nhân Tông Phế phi, họ hàng xa với Nhân Duệ Vương hậu. Sơ phong Diên Đức Cung chủ (延德宮主), thăng Vương phi (1114). Khi mất được truy thụy Thuần Đức, Nhân Tông tôn thụy Văn Kính Vương thái hậu (文敬王太后).

Hậu phi
Lý Phế phi (이폐비; ? – 1139), con gái thứ ba của Lý Tư Khiêm, cũng là dì ruột của Nhân Tông. Nguyên phong Vương phi. Sau sự biến của Lý Tư Khiêm thì bị phế truất.
Lý Phế phi (이폐비; ? – 1195), con gái thứ tư của Lý Tư Khiêm. Bị phế cùng người chị.
Cung Duệ Vương hậu (공예태후; 1109 – 1183), là con gái của Trung thư lệnh Nhâm Nguyên Hậu và Thần Hàn Quốc đại phu nhân Lý thị.
Tuyên Bình Vương hậu (선평왕후; ? – 1178), con gái của Bộ binh thượng thư Kim Tuyền. Nghị Tông tấn tôn Vương thái hậu (1148), khi mất truy thụy Tuyên Bình.

Hậu duệ
Tất cả đều là con của Cung Duệ Vương hậu.
Cao Ly Nghị Tông Vương Hiện (고려 의종 왕현; 1127 – 1173).
Đại Ninh hầu Vương Cảnh (대령후 왕경; 1130 – ?), bị sát hại.
Cao Ly Minh Tông Vương Hạo (고려 명종 왕호; 1131 – 1202).
Nguyên Kính quốc sư Vương Huyền Hy (원경국사; ? – 1183), xuất gia. Tên khác là Trùng Hy.
Cao Ly Thần Tông Vương Trác (고려 신종 왕탁; 1144 – 1204).
Thừa Khánh Công chúa (승경궁주; ? – 1158), lấy Cung Hóa hầu Vương Anh, chắt nội Văn Tông
Đức Ninh Công chúa (덕녕궁주; ? – 1192), lấy Giang Mục công Vương Giam, cháu nội Túc Tông
Xương Lạc Công chúa (창락궁주; ? – 1216), lấy em họ Tín An hầu Vương Thành (cháu nội Duệ Tông), sinh Nguyên Đức Vương hậu, vương hậu của Cao Ly Khang Tông.
Vĩnh Hòa Công chúa (영화궁주; 1141 – 1208), lấy Thiệu Thành hầu Vương Củng.

Xem thêm
Lịch sử Triều Tiên
Danh sách vua Triều Tiên
Tham khảo
Cao Ly Nghị Tông

Cao Ly Nghị Tông (Hangul: 고려 의종, chữ Hán: 高麗 毅宗; 23 tháng 5 năm 1127 – 7 tháng 11 năm 1173, trị vì 1146 – 1170) là quốc vương thứ 18 của Cao Ly. Ông là con trai cả của Cao Ly Nhân Tông và Cung Duệ Vương hậu, anh của Cao Ly Minh Tông và Cao Ly Thần Tông. Ông húy là Vương Hiện (왕현; 王晛), tên khác là Vương Triệt (왕철; 王澈), tự Nhật Thăng (일승; 日升).

Ông đã vinh danh những quan văn của mình bằng nhiều nghi lễ song lại không ưa các võ quan. Ông thường buộc họ phải tham gia thi đấu võ thuật giải trí cho mình và các quan văn, cũng như trao cho họ một phần nhỏ nhặt khi phân lãnh địa. Ông cũng thường say rượu, và khi đó lại tiếp tục chọc giận các chiến binh.

Cuối cùng, vào mùa thu năm 1170, sau khi bị phân biệt đối xử liên tục, cơn giận dữ của các quan võ đã biến thành hành động. Ba chiến binh là Trịnh Trọng Phu (郑仲夫), Lý Nghĩa Phương (李義方), Lý Cao (李高) và những người khác đã nổi dậy, sát hại các quan văn, phế truất vua Nghị Tông và đưa vương đệ Vương Hạo lên ngôi, tức Cao Ly Minh Tông.

Nghị Tông bị ép uống rượu độc tại chùa Khôn Nguyên (坤元寺), thi thể ông được chôn vội tại một góc trong khuôn viên chùa, về sau được cải táng tại Hy lăng (禧陵). Thụy hiệu Cương Quả Trang Hiếu Đại Vương (剛果莊孝大王).

Gia đình
Cha: Cao Ly Nhân Tông.
Mẹ: Cung Duệ Vương hậu.
Vương đệ:
Cao Ly Minh Tông Vương Hạo.
Cao Ly Thần Tông Vương Trác.

Thê tử
Trang Kính Vương hậu Kim thị (장경 왕후 김씨), con gái của Giang Lăng công Vương Uẩn. Uẩn là chắt nội của Cao Ly Văn Tông và là cháu nội của Tương Hiến vương Vương Đào. Kim thị cưới ông khi còn là Thái tử, khi ông lên ngôi phong bà làm Hưng Đức Cung chủ (興德宮主). Thụy Huệ Tư Trang Kính Vương hậu (惠資莊敬王后). Bà là chị của Minh Tông Quang Tĩnh Vương hậu và Thần Tông Tuyên Tĩnh Vương hậu.
Hiếu Linh Thái tử Vương Kỳ (효령태자 왕기; 1149 – ?), lấy con gái của Đức Ninh Công chúa (em gái của Nhân Tông). Sau khi phụ hoàng bị phế truất, thái tử cùng cha bị lưu đày tới huyện Trân Đảo. Không rõ kết cục.
Kính Đức Cung chúa (경덕궁주), lấy Tư không Vương Bình.
An Trinh Cung chúa (안정궁주), lấy Hàm Ninh bá Vương Phác.
Hòa Thuận Cung chúa (화순궁주), lấy Quảng Lăng công Vương Miễn.
Trang Tuyên Vương hậu (장선왕후), con gái của Thôi Sự Đoan.
Cung nhân Vũ Bỉ (무비).

Xem thêm
Lịch sử Triều Tiên
Danh sách vua Triều Tiên

Tham khảo
Cao Ly Minh Tông

Cao Ly Minh Tông (Hangul: 고려 명종, chữ Hán: 高麗 明宗; 8 tháng 11 năm 1131 – 3 tháng 12 năm 1202, trị vì 1170 – 1197) là quốc vương thứ 19 của Cao Ly. Ông là con trai thứ ba của Cao Ly Nhân Tông và Cung Duệ Vương hậu. Ông có tên húy là Vương Hạo (王晧, 왕호), tự Chi Đán (之旦, 지단), nguyên phong Dục Dương công (翼陽公) trước khi lên ngôi.

Người con trai thứ hai của Nhân Tông, Đại Ninh hầu Vương Cảnh (대령후 왕경), học rộng hiểu sâu, vốn được chọn là người kế vị, nhưng đại huynh của ông đã lên ngôi, tức vua Cao Ly Nghị Tông. Về sau, Vương Cảnh bị Trịnh Trọng Phu sát hại do lo sợ hậu họa trong tương lai. Nghị Tông bị phế truất, Minh Tông nối ngôi vua anh.

Minh Tông là một vị vua yếu ớt, và chỉ ngồi trên ngai vàng để cho dân chúng thấy rằng họ vẫn có vua, còn lãnh đạo thật sự là các tướng lĩnh quân binh. Thời kỳ trị vì của ông chứng kiến nhiều cuộc đổ máu cũng như cái chết của các phiến quân nổi loạn là Trịnh Trọng Phu (郑仲夫), Lý Nghĩa Phương (李義方), Lý Cao (李高, bị Lý Nghĩa Mẫn giết) và Lý Nghĩa Mẫn (李義旼).

Khánh Đại Thăng (慶大升) tuy cũng là võ quan áp chế chính quyền như Lý Nghĩa Phương, nhưng lại làm nhiều việc được lòng dân chúng. Minh Tông vì đó lại ghen ghét với danh tiếng của ông. Năm 1183, Khánh Đại Thăng mất, Lý Nghĩa Mẫn được Minh Tông triệu về kinh và giao chức Công bộ thượng thư.

Một dịp, Minh Tông cho gọi Lý Nghĩa Mẫn tháp tùng vua đi lễ Phật ở chùa Bojesa (보제사, 普濟寺) gần Tây Kinh (Bình Nhưỡng). Nghĩa Mẫn khướt từ, bảo rằng đang bệnh rồi bỏ lên biệt phủ trên núi Di Đà (미타산, 彌陀山) nghỉ ngơi. Thôi Trung Hiến liền cho người phục kích giết chết Mẫn khi ông đang trên núi. Cả dòng tộc họ Lý đều bị tru di. Thôi Trung Hiến trở thành võ quan chuyên quyền tiếp theo. Nhà họ Thôi thay nhau nắm quyền nhiều năm sau đó, gọi là Thôi thị chính quyền (최씨정권, 崔氏政權).

Năm 1197, Minh Tông bị Thôi Trung Hiến giam vào Xương Lạc cung (昌樂宮), chấm dứt niên đại của ông; đày Thái tử Vương Ngô (Cao Ly Khang Tông sau này) ra đảo Giang Hoa. Người con trai thứ năm của Nhân Tông, được đưa lên ngôi, tức Cao Ly Thần Tông.

Năm 1202, Minh Tông bị kiết lỵ rồi băng hà tại Xương Lạc cung, táng tại Trí lăng (智陵), truy thụy là Hoàng Minh Quang Hiếu Đại vương (皇明光孝大王).

Gia đình
Cha: Cao Ly Nhân Tông.
Mẹ: Cung Duệ Vương hậu.
Huynh đệ:
Vương huynh Cao Ly Nghị Tông (고려 의종; 1127 – 1173).
Vương đệ Cao Ly Thần Tông (고려 신종; 1144 – 1204).

Thê tử
Quang Tĩnh Vương hậu (광정왕후), con gái của Giang Lăng công Vương Uẩn. Uẩn là chắt nội của Cao Ly Văn Tông và là cháu nội của Tương Hiến vương Vương Đào. Bà nguyên phong Nghĩa Tịnh Vương hậu (義靜王后; 의정왕후). Khang Tông truy phong Quang Tĩnh Thái hậu (光靖太后; 광정태후). Bà là em của Nghị Tông Trang Kính Vương hậu và là chị của Thần Tông Tuyên Tĩnh Vương hậu.
Cao Ly Khang Tông (1152 – 1213).
Diên Hi Cung chúa (연희궁주; 延禧宮主), lấy Ninh Nhân hầu Vương Chân (영인후 왕진; 寧仁侯 王稹).
Thọ An Cung chúa (수안궁주; 壽安宮主; ? – 1199), lấy Xương Hòa hầu Vương Hựu (창화후 왕우; 昌化侯 王祐).
Những người con sau do các cung tần sinh ra, đều xuất gia đi tu.
Vương Thiến Tư (왕선사; 王善思)
Vương Hồng Cơ (왕홍기; 王洪機)
Vương Hồng Xu (왕홍추; 王洪樞)
Vương Hồng Quy (왕홍규; 王洪規)
Vương Hồng Quân (왕홍균; 王洪鈞)
Vương Hồng Giác (왕홍각; 王洪覺)
Vương Hồng Di (왕홍이; 王洪貽)

Xem thêm
Lịch sử Triều Tiên
Danh sách vua Triều Tiên
Tham khảo
Cao Ly Thần Tông

Cao Ly Thần Tông (Hangul: 고려 신종; chữ Hán: 高麗 神宗; 11 tháng 8 năm 1144 – 15 tháng 2 năm 1204, trị vì 1197 – 1204) là quốc vương thứ 20 của vương triều Cao Ly. Ông là con trai thứ năm của Cao Ly Nhân Tông và Cung Duệ Vương hậu. Ông là người kế vị vương huynh Cao Ly Minh Tông, người bị Thôi Trung Hiến (최충헌; 崔忠獻) đưa đi sống lưu đày. Ông tên húy là Vương Trác (왕탁, 王晫) và Vương Mân (왕민, 王旼), tự Chí Hoa (지화; 至華).

Ông là người khôn ngoan, song cũng giống như vị vua trước, ông không không có quyền lực thực sự và nằm trong tay của Thôi Trung Hiến, điều này cũng đánh dầu sự bắt đầu của chế độ quân sự do gia tộc Thôi lãnh đạo, gọi là Thôi thị chính quyền (최씨정권, 崔氏政權).

Thần Tông cũng chứng kiến xung đột của gia tộc họ Thôi và sớm sau khi ngã bệnh, ông đã thoái vị để nhường ngôi cho con trai là Cao Ly Hi Tông. Có tư liệu nói rằng ông đã phải cầu xin Thôi Trung Hiến để cho phép vương tử lên ngôi và không xóa bỏ vương triều Cao Ly.

Thần Tông băng ở độ tuổi 60, táng tại Dương lăng (陽陵), được truy thụy là Kính Cung Tĩnh Hiếu Đại vương (敬恭靖孝大王).

Gia quyến
Cha: Cao Ly Nhân Tông.
Mẹ: Cung Duệ Vương hậu.
Huynh đệ:
Vương huynh Cao Ly Nghị Tông.
Vương huynh Cao Ly Minh Tông.
Thê thiếp: Tuyên Tĩnh Vương hậu (선정 왕후; ? – 1222), con gái của Giang Lăng công Vương Uẩn. Uẩn là chắt nội của Cao Ly Văn Tông và là cháu nội của Tương Hiến vương Vương Đào. Bà là em của Nghị Tông Trang Kính Vương hậu và Minh Tông Quang Tĩnh Vương hậu.
Cao Ly Hi Tông Vương Anh (고려 희종 왕영; 1181 – 1237).
Tương Dương công Vương Thứ (양양공 왕서), nguyên phong Đức Dương hầu (덕양후), Thần Tông phong tước Công. Về sau bị lưu đày.
Hiếu Hoài Công chúa (효회공주; 1183 – 1199), nguyên phong Hưng Đức Cung chúa (흥덕궁주), lấy Hà Nguyên công Vương Xuân (하원공 왕춘).
Kính Ninh Công chúa (경녕궁주), lấy Hoài An công Vương Đỉnh (회안공 왕정).

Xem thêm
Lịch sử Triều Tiên
Danh sách vua Triều Tiên
Tham khảo
Cao Ly Hi Tông

Cao Ly Hi Tông (Hangul: 고려 희종; chữ Hán: 高麗 熙宗; 21 tháng 6 năm 1181 &ndash; 31 tháng 8 năm 1237, trị vì 1204 &ndash; 1211) là quốc vương thứ 21 của vương triều Cao Ly. Ông là vương tử trưởng của Cao Ly Thần Tông và Tuyên Tĩnh Vương hậu. Ông có tên húy là Vương Anh (왕영, 王韺), Vương Đức (왕덕; 王悳), tự là Bất Bi (불피; 不陂). Ông ban đầu được tôn miếu hiệu là Trinh Tông (정종; 貞宗), về sau mới cải thành Hi Tông.

Khi Thần Tông lên ngai vàng đã phong ông làm Thái tử, ông đã nổi dậy chống lại Thôi Trung Hiến (최충헌), lãnh đạo quân binh lúc bấy giờ, và đệ của ông ta là Thôi Trung Túy (최충수). Hi Tông có lòng thù hận lớn đối với họ sau khi Trung Túy buộc thái tử phi phải thoái vị để ông ta đưa con gái của mình thế chỗ. Trong cuộc nổi dậy, Hi Tông đã đạo diễn một kế hoạch để khiến cho Trung Hiến giết chết Trung Túy, song Trung Hiến đã biết về điều này. Hi Tông đã buộc phải cầu xin sự tha thứ và hạ mình trước người mà ông khao khát trả thù.

Khi vua Thần Tông ngã bệnh vào năm 1204, ông đã thoái vị để đưa Hi Tông lên ngôi. Hi Tông biết rằng mình phải tạo cho Thôi Trung Hiến một cảm giác sai về bảo an nếu muốn có cơ hội giết chết ông ta, và vị vua mới đã phong cho người này một tước hiệu phần lớn được trao trong thời kỳ quan binh nắm quyền, và thậm chí là phong thụy hiệu cho cha của Trung Hiến. Hi Tông cũng ban tên cho Trung Hiến, vinh dự lớn nhất vào thời điểm đó, và thường chỉ dành cho thân nhân của quốc vương. Với hai tước hiệu này, Thôi Trung Hiến có quyền lực chính trị gần ngang bằng với bản thân vua. Ôn đã sử dụng nó để đè bẹp 3 cuộc nổi dậy, một do các nông nô của ông lãnh đạo, một của dân quân Tân La, và một do cháu trai của ông lãnh đạo.

Thôi Trung Hiến trở nên an tâm hơn với các vị trí mới, trong khi đó Hi Tông bắt đầu chuẩn bị. Cáo bệnh, ông đã đánh lừa được Thôi Trung Hiến vào cung một mình mà không có cận binh bên cạnh. Khi ông ta đến, Hi Tông cho tiến hành một cuộc binh biến. Tuy nhiên, sự việc đã thất bại và Thôi Trung Hiến đã trốn thoát. Giận dữ, ông đưa Hi Tông đến đảo Tử Yên (紫燕島).

Hi Tông mất khi được 56 tuổi, truy thụy là Nhân Mục Thành Hiếu Đại Vương (仁穆成孝大王), táng tại Thạc lăng (碩陵). Anh họ của ông kế vị ngai vàng, là vua Cao Ly Khang Tông.

Gia đình
Cha: Cao Ly Thần Tông.
Mẹ: Tuyên Tĩnh Vương hậu (선정 왕후; ? – 1222), con gái của Giang Lăng công Vương Uẩn. Uẩn là chắt nội của Cao Ly Văn Tông và là cháu nội của Tương Hiến vương Vương Đào. Bà là em của Nghị Tông Trang Kính Vương hậu và Minh Tông Quang Tĩnh Vương hậu.
Thê tử:
Phế Thái tử phi, là con gái của Xương Hòa hầu Vương Hựu (창화후 왕우) và Thọ An Cung chúa (수안궁주).
Thành Bình Vương hậu (성평왕후; ? – 1247), con gái của Ninh Nhân hầu Vương Chân (영인후 왕진) và Diên Hi Cung chúa (연희궁주). Con trai là Trường Dương công Vương Trí (장양공 왕지).
Đức Xương Cung chúa (덕창궁주), lấy Thôi Chuyên, họ hàng của Thôi Trung Hiến.
Gia Thuận Cung chúa (가순궁주), lấy Tân An công Vương Toàn (신안공 왕전), sinh Khánh Xương Cung chủ, thứ phi của Cao Ly Nguyên Tông.
Trinh Hi Cung chúa (정희궁주), lấy Vĩnh An công Vương Hy (영안공 왕희).
Xem thêm
Lịch sử Triều Tiên
Danh sách vua Triều Tiên
Tham khảo
Cao Ly Nguyên Tông

Cao Ly Nguyên Tông (Hangul: 고려 원종, chữ Hán: 高麗 元宗; 5 tháng 4 năm 1219 – 23 tháng 7 năm 1274, trị vì 1260 – 1274) là quốc vương thứ 24 của vương triều Cao Ly tại Triều Tiên. Ông có tên là Vương Trị (왕식, 王禃) hay Vương Điển (왕전, 王倎), tự là Nhật Tân (일신, 日新). Ông là con trai cả của Cao Ly Cao Tông và là anh của Cao Ly Anh Tông.

Nguyên Tông lên ngôi với sự giúp đỡ của Hốt Tất Liệt. Dưới thời ông trị vì, Cao Ly trở thành một nước phiên thuộc của nhà Nguyên tại Trung Quốc.

Ông cũng là vị vua Cao Ly cuối cùng sử dụng miếu hiệu, và nó sẽ chỉ được phục hồi lại vào thời nhà Triều Tiên, và cũng từ đời ông trở đi, những người trị vì Cao Ly sử dụng tước hiệu "Trung" (충, 忠, nghĩa là "trung thành"), theo yêu cầu của Hốt Tất Liệt.

Năm 1269, quyền thần Lâm Diễn (임연, 林衍) đã tiến hành chính biến để loại bỏ Nguyên Tông. Diễn đã đưa An Khánh công Vương Xương lên ngôi, tức Cao Ly Anh Tông và nói dối rằng Nguyên Tông đã thoái vị vì bệnh tật. Hốt Tất Liệt đã cử 3000 lính để đương đầu với quân nổi dậy. Năm 1270, Lâm Diễn và con trai Lâm Duy Mậu bị quân Nguyên giết, kết thúc 100 năm Vũ thần chính quyền.

Nguyên Tông trở về cung vào năm 1271 và tái lên ngôi. Ông cai trị thêm 3 năm nữa thì mất, thọ 55 tuổi, táng tại Thiều lăng (韶陵), thụy là Trung Kính Thuận Hiếu Đại Vương (忠敬順孝大王).

Gia đình
Cha: Cao Ly Cao Tông.
Mẹ: An Huệ Vương hậu (안혜왕후; ? – 1232), con gái của Cao Ly Hi Tông, xét vai vế thì bà là chị họ của Cao Tông. Nguyên Tông truy phong Vương thái hậu.
Thê tử:
Tĩnh Thuận Vương hậu (정순왕후; 1222 – 1237), con gái của Kim Nhược Tiên (김약선), nguyên là Thái tử phi, truy phong Kính Mục Hiền phi (敬穆賢妃) rồi Tĩnh Thuận Vương hậu (靜順王后), Trung Liệt Vương truy tôn Thuận Kính Thái hậu.
Cao Ly Trung Liệt Vương (1236 – 1308).
Khánh Xương Cung chủ (경창궁주), cháu ngoại của Cao Ly Hi Tông, được sắc phong Vương hậu, bị vu tội chửi rủa mà phế tước dưới thời Trung Liệt Vương.
Thủy Dương hầu Vương Di (시양후 왕이; ? – 1266).
Thuận An công Vương Tông (순안공 왕종).
Khánh An Cung chúa (경안궁주), lấy Tề Tư công Vương Thục (제안공 왕숙).
Hàm Ninh Cung chúa (함녕궁주), lấy Quảng Bình công Vương Huệ (광평공 왕혜).

Xem thêm
Lịch sử Triều Tiên
Danh sách vua Triều Tiên
Tham khảo
Cao Ly Trung Túc Vương

|nơi mất =Cao Ly
|tôn giáo = Phật giáo
|nơi an táng=Nghị lăng}}

Cao Ly Trung Túc Vương (Hangul: 고려 충숙왕; chữ Hán: 高麗 忠肅王; 30 tháng 7 năm 1294 – 3 tháng 5 năm 1339, trị vì 1313 – 1330 và 1332 – 1339), là vua thứ 27 của vương triều Cao Ly tại Triều Tiên. Túc Vương húy là Vương Đào (왕도, 王燾), tự Nghi Hiếu (의효, 宜孝), tên Mông Cổ là A Lạt Thắc Nột Thất Lý (阿剌忒訥失里).

Ông là con trai của Cao Ly Trung Tuyên Vương và Ý phi Dã Tốc Chân.

Năm 1313, Trung Tuyên Vương buộc phải thoái vị và đã nhường ngôi cho Trung Túc Vương. Túc Vương chưa có con trai nên một tông thất là Vương Cảo (왕고, 王暠) đã nhận vị Thế tử và sang Trung Quốc làm con tin. Vương Cảo là con của Giang Dương công Vương Tư và là cháu nội của Cao Ly Trung Liệt Vương.

Năm 1321, Trung Túc Vương đã có con trai là Trung Huệ Vương. Điều này khiến cho Thế tử Vương Cảo bị phế và đã lập liên minh với Nguyên Anh Tông bắt giam Trung Túc Vương. Tuy nhiên, Nguyên Anh Tông đã bị ám sát vào năm 1323 và kế hoạch bị hủy bỏ.

Túc Vương được quay về nước năm 1325, nhường ngôi cho Trung Huệ Vương vào 5 năm sau. Tuy nhiên, Trung Túc Vương đã phục vị hai năm sau đó do Trung Huệ Vương bị nhà Nguyên lật đổ.

Trung Túc Vương mất năm 1339, truy thụy là Trung Túc Ý Hiếu Đại Vương (忠肅懿孝大王), táng tại Nghị lăng (毅陵). Trung Huệ Vương tái lên ngôi lần 2.

Gia đình
Cha: Cao Ly Trung Tuyên Vương (고려 충선왕; 20 tháng 10 năm 1275 – 23 tháng 6 năm 1325).
Mẹ: Ý phi Dã Tốc Chân (의비 야속진; ? – 1316).
Hậu phi và con cái:
Cung Nguyên Vương hậu Hồng thị (공원왕후 홍씨; 1298 – 1380). Bà là con gái của Phủ viện quân Hồng Khuê và phu nhân Kim thị, là em ruột của Trung Tuyên Vương Thuận Hòa Viện phi. Nguyên phong Đức phi rồi tấn phong Vương hậu, truy thụy Minh Đức Thái hậu (明德太后).
Trung Huệ Vương (고려 충혜왕; 22 tháng 2 năm 1315 – 30 tháng 1 năm 1344)
Cung Mẫn Vương (고려 공민왕; 23 tháng 5 năm 1330 – 27 tháng 10 năm 1374)
Tĩnh Hòa Cung chủ (정화공주; ? – 1319), Bột Nhi Chỉ Cân thị, một tông thất nữ của nhà Nguyên, tên là Diệc Liên Chân Bát Lạt (亦憐真八剌). Truy thụy Tĩnh Hòa Cung chủ (靖和公主), nhà Nguyên truy phong Bộc Quốc Trưởng công chúa (濮国長公主, 복국장공주).
Tào Quốc Trưởng công chúa (조국장공주; 1308 – 1325), Bột Nhi Chỉ Cân thị, tông thất nữ của nhà Nguyên, con gái của Ngụy vương A Mộc Ca (阿木哥) và là cháu nội của Đáp Lạt Ma Bát Lạt. Truy phong Tào Quốc Trưởng công chúa (曹國長公主).
Long Sơn Nguyên tử (용산원자; 1325 – 1341), không rõ tên, bất hòa với Trung Huệ Vương. Mất sớm tại Trung Quốc, được đem về Cao Ly mai táng sau đó.
Khánh Hoa Cung chủ (경화공주/慶華公主; ? – 1344), tên thật là Bách Nhan Hốt Đô (伯顔忽都), người Mông Cổ. Huệ Vương trong một lần say xỉn đã cưỡng hiếp bà, bị bà thuật lại với vua Nguyên. Năm 1343, Huệ Vương bị giải về Trung Quốc. Bà mất cùng năm với Huệ Vương, được truy thụy Túc Cung Huy Ninh Cung chúa (肃恭徽宁公主).
Quyền Thọ phi (권수비/權壽妃; ? – 1340), con gái của Quyền Liêm. Thọ phi vốn đã có 1 đời chồng, năm 1335 nhập cung, được phong Thọ phi.

Xem thêm
Lịch sử Triều Tiên
Danh sách vua Triều Tiên

Tham khảo


Kang Jae–eun – Land of Scholars: Two Thousand Years of Korean Confucianism
U vương

U Vương (chữ Hán: 幽王 hoặc 禑王) là thụy hiệu của một số vị quân chủ.

Danh sách U Vương (幽王)
Tây Chu U Vương
Chiến Quốc Sở U Vương
Tây Hán Triệu U Vương
Đông Hán Phái U Vương
Bắc Ngụy Dương Bình U Vương Thác Bạt Tân Thành
Đại Mông U Vương

Danh sách U Vương (禑王)
Cao Ly U Vương (có phiên âm khác là Vũ Vương)

Xem thêm
Tuyên Vương
Điệu Vương
Lệ Vương
U Công
U bá
Trịnh U Công
Huệ Công
Văn Công
Vũ Công
Cao Ly Xương Vương

|nơi mất =
|nơi an táng =
|tôn giáo = Phật giáo
}}

Cao Ly Xương Vương (Hangul: 고려 창왕; chữ Hán: 高麗 昌王; 6 tháng 9 năm 1381 – 31 tháng 12 năm 1389, trị vì 1388 – 1389) là quốc vương thứ 33 và là vua lên ngôi khi trẻ tuổi nhất trong lịch sử Cao Ly. Ông là con trai của Cao Ly U Vương và Cẩn phi họ Lý, có húy là Xương. Cũng như phụ vương, ông không được truy tôn thụy hiệu.

U Vương đã bị buộc phải thoái vị sau cuộc binh biến của Lý Thành Quế và năm 1388, và Xương Vương lên ngôi để kế vị phụ vương. Song Lý Thành Quế đã kiểm soát toàn bộ quân binh, Xương Vương sau đó bị đày đến đảo Giang Hoa cùng U Vương và kế vị là Cao Ly Cung Nhượng Vương, do ông không được coi là có dòng máu vương thất thực sự.

Xương Vương cùng với phụ thân là U Vương bị đầu độc một thời gian ngắn sau khi Cung Nhượng Vương lên ngôi. Khi ấy, ông mới 8 tuổi.

Xem thêm
Lịch sử Triều Tiên
Danh sách vua Triều Tiên

Tham khảo
Cao Ly Đới Tông

Cao Ly Đới Tông (Hangul: 고려 대종, Hanja: 高麗 戴宗; ? - tháng 11 năm 969), có tên húy là Vương Húc (王旭, 왕욱, Wang Wook) là vương tử thứ 8 của Cao Ly Thái Tổ Vương Kiến và là cha của Cao Ly Thành Tông, ngoại tổ phụ của Cao Ly Mục Tông và Cao Ly Hiển Tông. Ông qua đời năm Quang Tông thứ 20. Con cháu kế vị sau này đã truy tôn miếu hiệu cho ông là Đới Tông, thụy hiệu Duệ Thánh Hòa Giản Cung Thận Hiển Hiến Tuyên Khánh Đại Vương (睿聖和簡恭慎顯獻宣慶大王, 예성화간공신현헌선경대왕). Ông được táng tại Thái lăng.

Gia đình
Cha: Cao Ly Thái Tổ (877 - 943).
Mẹ: Thần Tĩnh Vương thái hậu họ Hoàng Phủ (신정왕태후 황보씨; 900 – 983). Thành Tông truy tôn Vương thái hậu. Bà còn sinh Đại Mục Vương hậu (대목왕후), lấy Cao Ly Quang Tông, mẹ đẻ của Cao Ly Cảnh Tông.
Vợ: Tuyên Nghĩa Vương hậu họ Liễu (선의왕후 류씨), con của Trinh Đức Vương thái hậu Liễu thị (정덕왕태후 류씨), tức chị em cùng cha với ông.
Con:
Hiếu Đức Thái tử (효덕태자; 孝德太子), không rõ truyện.
Cao Ly Thành Tông (960 - 997), vua thứ sáu của vương triều Cao Ly.
Kính Chương Thái tử (경장태자; 敬章太子), có một người con gái lấy Cao Ly Hiển Tông, tức Nguyên Dung Vương hậu (원용왕후).
Hiến Ai Vương hậu (헌애왕후; 獻哀王后) họ Hoàng Phủ (964 - 1029), thứ thất của Cao Ly Cảnh Tông, sinh Cao Ly Mục Tông.
Hiến Trinh Vương hậu (헌정왕후; 獻貞王后) họ Hoàng Phủ (966 - 992), thứ thất của Cao Ly Cảnh Tông, tư thông với chú ruột (tức Cao Ly An Tông) sinh ra Cao Ly Hiển Tông.

Xem thêm
Lịch sử Triều Tiên
Danh sách vua Triều Tiên
Tham khảo
Nokia Lumia 800

Nokia
| slogan = Connecting People
| manufacturer = Compal Electronics
| carrier = nhiều
| available = tháng 11 năm 2011 (châu Âu)
December 2011
| screen = 3.7&nbsp;in. ClearBlack AMOLED PenTile at 252 ppi cảm ứng đa điểm480x800&nbsp;px 16m-color WVGA
| camera = 8 Megapixel, 3264x2448 pixels, 2 đèn FLASH, ống kính Carl Zeiss,quay phim 720p
| front_camera = No
| operatingsystem = Windows Phone 7.5
| input = màn hình cảm ứng đa điểm,cảm ứng điện dung, cảm biến trong vùng ánh sáng yếu, 3 bộ cảm biến, la bàn điện tử
| cpu = 1.4 GHz Qualcomm MSM8255T Scorpion(Snapdragon)
| gpu = Adreno 205 GPU
| memory = 16 GB internal flash512 MB ROM 512 MB RAM
| memory_card =
| networks = GSM, HSDPA, Wi-Fi, 3G
| connectivity = Bluetooth 2.1, 802.11b/g/n, G-Sensor, la bàn điện tử, A-GPS, micro-USB, giác cắm 3.5mm
| battery = Sạc BV-5JW 3.7V 1450mAh Li-ion battery (dùng trong 265 h (2G) / dùng trong 335 h (3G) standby, dung trong 13 h (2G) / dùng trong 9 h 30 min (3G) để nói chuyện, dùng trong 55 h để nghe nhạc)
| size = 116.5 x 61.2 x 12.1mm
| weight = 142 grams
| series =
| successor =
| related = Nokia Lumia 710, Nokia Lumia 900, Nokia N9
| status = In production
| other =
| test_mode =
}}
Nokia Lumia 800 là một điện thoại thông minh chạy trên nền tảng hệ điều hành Windows Phone, ra mắt lần đầu vào ngày 26 tháng 10 năm 2011 ở sự kiện Nokia toàn cầu 2011. Đây là chiếc điện thoại đầu tiên của Nokia chạy Windows Phone. Nó đánh dấu xu hướng tập trung vào Windows Phone cho dòng điện thoại giá cao. Lumia 800 co phong cách khá giống với chiếc điện thoại được ra đời sớm hơn chạy trên hệ điều hành Meego Nokia N9. Điểm khác biệt duy nhất là có thêm 1 phím bấm vật lý để chụp ảnh ở phía bên phải của điện thoại và 2 đèn flash được chuyển thẳng ra phía trước ống kính Carl Zeiss. Giống với N9, nó có màn hình AMOLED với chế độ Clear Black giúp chống ánh nắng mặt trời. Kích cỡ màn hình được giảm từ 3,9 inches (854 x 480 pixels) xuống còn 3,7 inches (800x480 pixels) để phù hợp với đặc điểm của Windows Phone, đặc biệt là 3 phím cảm ứng đặt dưới kính. Phần thân máy được làm bằng nhựa polycacbonat có màu trong suốt.

Việc sản xuất phần thân máy được giao cho công ty Compal Electronics ở Trung Quốc. Theo như Nokia, điều này là do thời gian hạn chế cùng với những kinh nghiệm của Qualcomm trong việc sản xuất chip. Model tiếp theo, Lumia 710, sẽ được sản xuất ở nhà máy của Nokia. Chiếc điện thoại sẽ được thiết kế, thử nghiệm và đóng gói ở nhiều khu vực, cùng với nhà máy Nokia ở Salo, Phần Lan.

Tham khảo
Trường Sơn (định hướng)

Trường Sơn hay trường sơn có thể là:

Địa danh
Dãy Trường Sơn: dãy núi ở phía đông bán đảo Đông Dương, nằm trên lãnh thổ Việt Nam và Lào
Đường Trường Sơn: hệ thống đường giao thông quân sự chạy dọc theo dãy núi Trường Sơn từ miền Bắc vào miền Nam được sử dụng trong Chiến tranh Việt Nam để chi viện cho Quân Giải phóng miền Nam
Xã Trường Sơn, tỉnh Bắc Ninh
Xã Trường Sơn, tỉnh Quảng Trị

; Địa danh cũ
Phường cũ Trường Sơn thuộc thành phố Sầm Sơn, tỉnh Thanh Hóa; nay là một phần phường Sầm Sơn
Thị trấn Trường Sơn, huyện An Lão, thành phố Hải Phòng; nay là một phần phường Phù Liễn và xã An Lão
Xã cũ Trường Sơn, huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh; nay là một phần xã Đức Minh, tỉnh Hà Tĩnh
Xã cũ Trường Sơn, huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình; nay là một phần xã Trường Sơn, tỉnh Quảng Trị
Xã cũ Trường Sơn thuộc huyện Nông Cống, tỉnh Thanh Hóa; nay là một phần xã Trường Văn
Xã cũ Trường Sơn thuộc huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình; nay là một phần xã Cao Sơn cùng huyện.

Tên người
Nguyễn Ngọc Trường Sơn: đại kiện tướng cờ vua Việt Nam
Nguyễn Trường Sơn: Thứ trưởng Bộ Y tế Việt Nam hiện nay

Sinh học
Trường sơn, một loài thực vật đặc hữu của Việt Nam.

Xem thêm
Vịnh Ōsaka

là một vịnh biển ở miền tây Nhật Bản thông với Biển Seto ở phía tây bằng eo biển Akashi. Ở phía nam thì eo biển Kitan thông ra Thái Bình Dương bằng lạch biển Kii. đảo Awaji nằm ở phía tây vịnh còn về phía đông và bắc là đảo Honshu. Dọc bờ biển Honshu là một số hải cảng lớn như Ōsaka, Kobe, Nishinomiya, Sakai, Amagasaki và Hannan.

Trong vịnh có một số đảo nhân tạo vào thế kỷ 20, tạo nên những cơ sở kỹ nghệ mới như Sân bay quốc tế Kansai. Ngược lại một đảo ở cực nam của vịnh Ōsaka được bảo vệ để duy trì môi trường thiên nhiên của Vườn quốc gia Setonaikai.

Là cửa ngỏ thông thương, vịnh Ōsaka tập trung nhiều công nghiệp nặng và kỹ thuật cao. Khu vực này cũng chiếm ưu thế với hệ thống giao thông dày đặc, trong đó có xe lửa cao tốc Shinkansen. Kể từ cuối thế kỷ 20, công nghiệp nặng có phần suy giảm, như trường hợp của Nippon Steel đóng cửa, trong khi kỹ nghệ mới như công nghệ thông tin và nghiên cứu lại khởi sắc.

Cảng chính
Cảng Kobe
Cảng Osaka

Sân bay
Sân bay quốc tế Kansai
Sân bay Kobe

Tham khảo
Awaji (đảo)

| native name = 淡路島 Awaji-shima
| native name link = Tiếng nhật
| nickname =
| location = Biển nội địa Seto
| coordinates =
| archipelago =
| total islands =
| major islands =
| area_km2 = 592.17
| length_km = 53
| width_km = 28
| highest mount =
| elevation_m = 606
| country = Nhật Bản
| country admin divisions title = Tỉnh
| country admin divisions = Hyōgo
| country admin divisions title 1 =
| country admin divisions 1 =
| country admin divisions title 2 =
| country admin divisions 2 =
| country largest city =
| country largest city population =
| population = 157,000
| population as of = 2005
| density_km2 = 265
| ethnic groups = Người Nhật
| additional info =
}}

nằm ở tỉnh Hyōgo, Nhật Bản, thuộc phần phía đông của Biển nội địa Seto, giữa hai đảo chính là Honshū và Shikoku. Hòn đảo có diện tích 592,17&nbsp;km². Giống như là một nơi quá cảnh giữa hai đảo Honshū và Shikoku, Awaji có nghĩa gốc là "đường đến Awa", một tỉnh cũ nằm bên Shikoku qua eo biển Naruto, nay là một phần của tỉnh Tokushima.

Địa lý
Hòn đảo tách rời khỏi Honshū qua eo biển Akashi và tách rời khỏi Shikoku qua eo biển Naruto. Từ ngày 5 tháng 4 năm 1998 đảo có thể kết nối với Kobe trên đảo Honshū qua cầu Akashi-Kaikyo, cây cầu treo dài nhất thế giới. Kể từ khi hoàn thành đường cao tốc Kobe Awaji Naruto chủ yếu qua phần phía đông của đảo nối giữa Honshū và Shikoku, xoáy nước Naruto đã được tạo thành trên eo biển giữa Naruto, Tokushima và Awaji.

Đới đứt gãy Nojima, thủ phạm gây ra trận động đất Kobe 1995, cắt ngang qua đảo. Một phần của đới đứt gãy được bảo vệ và trở thành Bảo tàng bảo quản Đới đứt gãy Nojima tại để cho mọi người thấy chuyển động của mặt đất qua các con đường, hàng rào và các công trình khác. Bên ngoài khu bảo tồn này, các đới đứt gãy không thể nhìn thấy. và nằm gần Fukura.

Lịch sử
Theo thần thoại sáng thế trong Thần đạo, đảo Awaji là đảo đầu tiên của các đảo ōyashima tạo ra từ hai kami (thần) Izanagi và Izanami. Awaji tự mình đã tạo thành một tỉnh (quốc) từ thế kỷ 7 đến thế kỷ 19, Awaji, và là một phần của Nankaidō. Ngày nay trên đảo có ba khu tự quản là Awaji, Sumoto và Minamiawaji.

Hình ảnh

Image:Awaji in Hyogo Prefecture Ja.svg|Thành phố Awaji trên đảo Awaji
Image:Sumoto in Hyogo Prefecture Ja.svg|Thành phố Sumoto trên đảo Awaji
Image:Minamiawaji in Hyogo Prefecture Ja.svg|Thành phố Minamiawaji trên đảo Awaji
Image:Sumoto Castle 02.JPG|Thành Sumoto
Image:The whirling current in Naruto.JPG|Xoáy nước Naruto whirlpool
Image:Westin Awaji Island Hotel 02.jpg|Westin Awaji Island Hotel
Image:AKNGP08s3200.jpg|Công viên Akashi-Kaikyō
Image:Akashi Bridge.JPG|Cầu Akashi-Kaikyō

Tham khảo

Liên kết ngoài

Trang thông tin Awaji của tỉnh Hyōgo
Hiệp hội du lịch đảo Awaji
Cổng thông tin đảo Awaji
Đặng Trần Phất

Đặng Trần Phất (1902-1929), bút danh Như Hiền; là nhà văn Việt Nam thời Pháp thuộc.

Tiểu sử
Ông sinh năm 1902 tại nhà số 37 phố Hàng Thiếc, Hà Nội. Nguyên quán ông là làng Trung Tựu, xã Tây Tựu, huyện Từ Liêm, ngoại thành Hà Nội (nay là huyện Từ Liêm, Hà Nội).

Xuất thân trong một gia đình khoa bảng, ông là con trai thứ tư của Đặng Trần Vỹ (Giải nguyên khoa thi hương năm Tân Mão: 1891) và Lê Thị Bình. Ông mồ côi mẹ năm 13 tuổi. Vợ ông là bà Tô Thị Nhâm (Thạch Lan): con gái cụ Tô Nha cử nhân khoa Canh Tý (1900) người làng Xuân cầu, Văn Giang (nay là Mỹ Văn - Hải Dương)

Ông học tiểu học và trung học (trường Albert-Sarraut) ở Hà Nội. Sau khi thi đỗ Tú tài Pháp và được tuyển vào ngành bưu điện, năm 1926, ông sang Lào làm việc ở Sở bưu điện Viêng Chăn. Ít lâu sau, ông nhận lệnh lên Paksé (Bản vàng) làm việc, rồi bị bệnh mất tại đây vào ngày 22 tháng 6 năm 1929, và được đưa về an táng nơi quê nhà. Khi ấy, nhà văn Đặng Trần Phất mới 27 tuổi.

Tác phẩm
Đặng Trần Phất sáng tác từ rất sớm. Bài thơ Tự tình (dài 333 câu lục bát) viết về người mẹ quá cố, đề năm 1919, là tác phẩm sớm nhất còn giữ được.

Các tác phẩm của ông đã xuất bản gồm có:
Cành hoa điểm tuyết (tiểu thuyết, Bùi Văn Học xuất bản 1921)
Một tấm cảm tình (tuyển tập thơ văn bằng tiếng Pháp và tiếng Việt, nhà in Ngô Tử Hạ xuất bản 1922)
Cuộc tang thương (tiểu thuyết, Bùi Văn Học xuất bản 1923)

Ngoài ra, ông còn một cuốn khác (có lẽ là bút ký) có tên là Những nỗi dọc đường (nhưng hiện còn thất lạc), và một số bài báo đăng trên Nam Phong tạp chí, L'Indépendance TonKin...

Nhìn chung, các bài thơ của ông đều xoay quanh cảm hứng tâm tình hoặc thế sự; còn hai quyển tiểu thuyết đều được tác giả đề là "xã hội tiểu thuyết". Với hai tác phẩm này, ông được kể là "nhà văn có tiểu thuyết viết bằng tiếng Việt xuất bản vào hàng sớm nhất ở miền Bắc, trước cả Tố Tâm (1925) của Hoàng Ngọc Phách".

Sách tham khảo

Nguyễn Huệ Chi, mục từ "Đặng Trần Phất" in trong Từ điển văn học (bộ mới). Nhà xuất bản Thế giới, 2004.

Chú thích
Sơn ca mỏ dài miền đông

Sơn ca mỏ dài miền đông (danh pháp hai phần: Certhilauda semitorquata) là một loài chim thuộc Họ Sơn ca. Loài này sinh sống ở Lesotho, Nam Phi và Swaziland. Môi trường sinh sống của chúng là thảo nguyên đất thấp khô nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.
Chú thích

Tham khảo

BirdLife International 2004. Certhilauda semitorquata. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Downloaded on ngày 24 tháng 7 năm 2007.
Thái Ly hầu

Sái Li hầu hay Sái Hi hầu (chữ Hán: 蔡釐侯 hay 蔡僖侯; trị vì: 808 TCN-762 TCN), tên thật là Cơ Sở Sự (姬所事), là vị vua thứ tám của nước Sái – chư hầu nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc.

Cơ Sở Sự là con của Sái Di hầu - vua thứ 7 nước Sái. Năm 809 TCN, Di hầu mất, Sái Li hầu lên nối ngôi.

Sử sách không ghi chép sự kiện xảy ra liên quan tới nước Sái trong thời gian ông làm vua.

Năm 762 TCN, Sái Li hầu mất. Ông ở ngôi được 47 năm. Con ông là Cơ Hưng lên nối ngôi, tức là Sái Cộng hầu.

Xem thêm
Sái Di hầu
Sái Cộng hầu

Tham khảo
Sử ký Tư Mã Thiên, thiên:
Quản Sái thế gia
Phương Thi Danh (2001), Niên biểu lịch sử Trung Quốc, Nhà xuất bản Thế giới

Chú thích
Thái Cung hầu (Cơ Hưng)

Sái Cung hầu (chữ Hán: 蔡共侯; trị vì: 761 TCN-760 TCN), tên thật là Cơ Hưng (姬興), là vị vua thứ chín của nước Sái – chư hầu nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc.

Cơ Hưng là con của Sái Ly hầu - vua thứ 8 nước Sái. Năm 762 TCN, Ly hầu mất, Cơ Hưng lên nối ngôi, tức là Sái Cung hầu.

Sử sách không ghi chép sự kiện xảy ra liên quan tới nước Sái trong thời gian ông làm vua.

Năm 760 TCN, Sái Cung hầu mất. Ông ở ngôi được 2 năm. Con ông là Sái Đái hầu lên nối ngôi.

Xem thêm
Sái Ly hầu
Sái Đái hầu

Tham khảo
Sử ký Tư Mã Thiên, thiên:
Quản Sái thế gia
Phương Thi Danh (2001), Niên biểu lịch sử Trung Quốc, Nhà xuất bản Thế giới

Chú thích
Danh sách 100 loài xâm hại mạnh nhất thế giới

Đây là danh sách 100 loài xâm hại mạnh nhất thế giới trong Global Invasive Species Database. Dữ liệu này do nhóm chuyên gia về các loài xâm thực của IUCN đưa ra.

Danh sách

Chú thích
Hồ trăn

Hồ trăn hay quả hồ trăn hay hạt cười hay hạt dẻ cười (Danh pháp khoa học: Pistacia vera) là một loài thực vật thuộc Họ đào lộn hột. Loài này được Carl von Linné miêu tả khoa học đầu tiên năm 1753.

Hồ trăn có nguồn gốc từ vùng Ba Tư nay phân bố rộng rãi ở Iraq, Syria, Liban, Thổ Nhĩ Kỳ, Hy Lạp, Tunisia, Kyrgyzstan, Tajikistan, Turkmenistan, Ấn Độ, Pakistan, Ai Cập, Sicilia, Uzbekistan, Afghanistan, Hoa Kỳ (trồng nhiều ở California) và Việt Nam. Hạt dẻ cười hầu như thường xuất hiện trên các mâm bánh kẹo ngày Tết ở Việt Nam.

Công dụng

Quả hồ trăn là một trong những nguồn phong phú chất xơ và protein (chất đạm). Bạn có thể ăn ít mà vẫn cảm thấy no lâu. Một phần quả hồ trăn 25 g chứa 2,6 g chất xơ, nhiều hơn các loại hạt khác", chuyên gia dinh dưỡng Naini Setalvad nói. Ngoài ra, 25 g hồ trăn cung cấp hơn 260&nbsp;mg kali và nhiều khoáng chất khác giúp duy trì huyết áp.

Ăn hạt cười (quả hồ trăn) có thể chống được béo phì, thừa cân và giảm nguy cơ mắc bệnh tim, tiểu đường và các hội chứng trao đổi chất, hạt cười có hàm lượng HDL-C, folate, protein C-reactive và homocysteine thấp, qua đó giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch và ung thư, hiệu quả đặc biệt của quả hồ trăn trong việc giảm chất béo và lipoprotein, tác nhân gây bệnh tim mạch.

Xuất khẩu

Hình ảnh

Tập tin:Pistacio vera Kerman 2.jpg
Tập tin:Pistachios th.jpg
Tập tin:2005pistachio.PNG
Tập tin:Chokoladekage med græsk yoghurt (4431032559).jpg

Chú thích

Liên kết ngoài
Quần đảo Gotō

là nằm trên biển Hoa Đông, ngoài khơi phía tây của đảo Kyūshū. Quần đảo về mặt hành chính thuộc tỉnh Nagasaki.

Địa lý
Quần đảo gồm tổng cộng 140 đảo, 5 đảo chính trong đó là:
,
,
,
, và
.

Nhóm đảo này kéo dài xấp xỉ . Phía bắc của quần đảo là đảo Tsushima trên eo biển Triều Tiên, và phía đông là Kyūshū và phần còn lại của tỉnh Nagasaki. Quần đảo cách khoảng 100&nbsp;km từ cảng Nagasaki. Hải lưu Tsushima (một nhánh của hải lưu Kuroshio) vòng quanh đảo.

Phía nam là hòn đảo chính, đảo Fukue, dài xấp xỉ 25&nbsp;km từ bắc đến nam và 25&nbsp;km từ đông sang tây; đảo chính ở phía bắc, Nakadori, dài xấp cỉ 40&nbsp;km từ bắc đến nam và 20&nbsp;km từ đông sang tây ở điểm lớn nhất. Tuy nhiên, hầu hết đảo Nakadori lại khá hẹp, chủ yếu chỉ rộng khoảng 6&nbsp;km. Đất trồng tại đảo Fukue có độ cao; hươu nai và các loài thú săn khác có nhiều, cá hồi khá phong phú ở các dòng suối trên núi.

Do việc hợp nhất vào năm 2004, thành phố Gotō được hình thành. Thành phố quản ly các đảo Fukue, Hisaka, Naru, và bảy hòn đảo có người cư trú khác. Thị trấn Shinkamigotō, cũng được hình thành từ lần hợp nhất năm 2004, quản lý các đảo Nakadōri và Wakamatsu.

Nhân khẩu
Nhiều cư dân trên quần đảo là hậu duệ của những người Ki-tô hữu Công giáo La Mã có nguồn gốc từ giáo phái Kakure Kirishitan, và cho đến ngày nay những người Hanare Kirishitan vẫn tồn tại ở đây, song phần lớn đã quay trở lại Công giáo sau khi tôn giáo này được hợp pháp hóa vào thế kỷ 19 hoặc cải sang các tín ngưỡng trước đó. Quần đảo có một số nhà thờ Công giáo, cổ vào nổi tiếng nhất trong số này là nhà thờ Dozaki, xây năm 1868 và năm cách 6&nbsp;km về phía bắc của cảng Fukue.

Sản xuất
Các loại hải sản như hàu và nhím biển là các sản phẩm chủ yếu của quần đảo. Dầu hoa trà tự nhiên của đảo Fukue nổi tiếng tại Nhật Bản trong việc sử dụng để làm mỹ phẩm.

Giao thông
Sân bay Goto-Fukue (FUJ/RJFE) nằm trên đảo Fukue. Dịch vụ phà từ Nagasaki và Sasebo do công ty Kyusyu Shosen Co. Ltd điều hành.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang du lịch Gotō
Fukue (đảo)

|福江島|Fukuejima|Phúc Giang đảo}} là đảo lớn nhất và nằm ở cực nam của quần đảo Gotō tại Nhật Bản. Hòn đảo là một phần của thành phố Gotō thuộc tỉnh Nagasaki. Sân bay Goto-Fukue nằm trên đảo.

Fukue nhìn chung có khí hậu ấm áp và rất ẩm ướt (Köppen Cfa) với mùa hè nóng và rất ẩm và mùa đông mát và ẩm và thực tế không có tuyết rơi ở phần phía nam của đảo. Mặc dù vậy, vào những tháng mùa đông, dòng nước lạnh chảy xuống phía nam từ biển Okhotsk theo tuyến phìa đông của áp cao Siberi khiến cho thời tiết âm u và có ít ánh nắng hơn so với bờ biển "San‘in" từ Hagi đến Wakkanai. Giống như phần còn lại của Kyūshū, Fukue và các đảo khác của quần đảo Gotō hay bị ảnh hưởng của bão vào mùa hè vf mùa thu với lượng mưa từng lên đến vào ngày 10 tháng 9 năm 2005 và vào ngày 7 tháng 7 năm 1987. Tháng ẩm ướt nhất từng được ghi nhận là tháng 7 năm 1987 với lượng mưa và tháng khô nhất là tháng 11 năm 1971 chỉ với .

Tham khảo
Quần đảo Satsunan

là một nhóm các đảo tạo thành phần phía bắc của quần đảo Nansei (hay quần đảo Ryukyu). Toàn bộ nhóm đảo thuộc về tỉnh Kagoshima, Nhật Bản.

Các đảo chính
Quần đảo Satsunan
Quần đảo Ōsumi với các đảo:
Tanegashima, Yakushima, Kuchinoerabujima, Mageshima ở Nhóm Đông Bắc,
Takeshima, Iojima, Kuroshima ở Nhóm Tây Bắc.
Quần đảo Tokara: Kuchinoshima, Nakanoshima, Gajajima, Suwanosejima, Akusekijima, Tairajima, Kodakarajima, Takarajima
Quần đảo Amami: Amami Ōshima, Kikaigashima, Kakeromajima, Yoroshima, Ukeshima, Tokunoshima, Okinoerabujima, Yoronjima

Lịch sử
Mặc dù Satsunan có nghĩa là phía nam của Satsuma-no Kuni (Tát Ma quốc), song nhóm đông bắc của quần đảo Ōsumi từng tạo thành "quốc" Tane trong một thời gian ngắn vào thế kỷ 8 và 9 và sau đó hợp nhất vào quốc Ōsumi. Quần đảo Tokara và nhóm tây bắc của quần đảo Ōsumi thuộc về huyện Kawanabe của "quốc" Satsuma. Quần đảo Amami nằm ngoài hệ thống hành chính Ritsuryō Mặc dù sau đó, nó đã nằm dưới quyền của phiên Satsuma trong thời kỳ Edo.

Năm 1879, quần đảo Amami trở thành Huyện Ōshima của tỉnh Kagoshima. Quần đảo Tokara và nhóm tây bắc của quần đảo Ōsumi được chuyển về huyện Ōshima vào năm 1897, và sau đó chuyển về Huyện Kagoshima vào năm 1973. Sau Thế chiến II, quần đảo Tokara và quần đảo Amami nằm dươi sự kiểm soát của Hoa Kỳ. Quần đảo Tokara trở về Nhật Bản vào năm 1952, và sau đó là quần đảo Amami năm 1953.

Tham khảo
Quần đảo Ōsumi

tạo thành phần phía bắc của quần đảo Satsunan, Nhật Bản. Quần đảo cách phía nam của bán đảo Osumi ở Kyūshū khoảng 60&nbsp;km về phía nam.

Các đảo trong quần đảo có nguồn gốc núi lửa và có tổng diện tích 1.030&nbsp;km². Quần đảo có khí hậu cận nhiệt đới. Đỉnh cao nhất của quần đảo Ōsumi là Miyanoura-dake với cao độ 1.935 mét thuộc đảo Yakushima.

Quần đảo gồm 3 đảo chính:
Tanegashima
Yakushima
Kuchinoerabujima
và các đảo nhỏ như:
Magejima phía tây của Tanegashima
Kuroshima
Iōjima
Takeshima

;Các đô thị trên quần đảo gồm:
Thành phố Nishinoomote tại Tanegashima
Các thị trấn Nakatane và Minamitane tại Tanegashima
Thị trấn Yakushima tại Yakushima và Kuchinoerabujima
Làng Mishima tại Kuroshima, Iōjima, và Takeshima

Dân số quần đỏ khỏng 50.000 người và trong đó có 19.000 sống ở thành phố Nishinoomote ở bờ biển tây bắc của đảo Tanegashima. Quần đảo là một phần của tỉnh Kagoshima.

Giao thông
Nhu cầu hàng không của quần đảo được đáp ứng với Sân bay Tanegashima mới và sân bay Yakushima. Có thể kết nối đến Kagoshima và quần đảo Amami bằng các tuyến phà thường xuyên.

Lịch sử
Không rõ là quần đảo đã được khám phá khi nào. Các đề cập đầu tiên về nó được ghi trong Nihon Shoki (Nhật Bản thư kỷ) từ năm 720. Năm 1543 một tàu của Trung Hoa cùng với một người Bồ Đào Nha tên là Mendes Pinto đã bị mắc cạn trên đảo và do vậy đã đem mía và súng cầm tay đến Nhật Bản. Cho đến thời nay, súng cầm tay còn được gọi một cách thông tục tại Nhật Bản là "Tanega-shima,". Tên thực tế, Pinto không phải là người Bồ Đào Nha đầu tiên tiếp xúc với Nhật Bản, mặc dù ông đã ghé thăm Tanegashima ngay sau đó và truyền thuyết kể rằng ông đã kết hôn với một phụ nữ bản địa và có một con trai. Những người châu Âu đến giao thương không chỉ có súng mà còn có xà phòng, thuốc là và các hàng hóa khác.

Năm 1969 "Trung tâm Không gian Tanegashima" (TNSC) bao gồm một sân bay vũ trụ đã được Cơ quan nghiên cứu và phát triển hàng không vũ trụ Nhật Bản mở. TNSC nằm ở cực đông nam của đảo Tanegashima.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Địa lý quần đảo Ōsumi
về trung tâm không gian TNSC
Quần đảo Tokara

là một nhóm đảo thuộc quần đảo Satsunan, một phần của quần đảo Nansei (hay quần đảo Ryukyu). Toàn bộ quần đảo thuộc Làng Toshima, tỉnh Kagoshima, Nhật Bản.

Các đảo chính
Kuchinoshima
Nakanoshima
Gajajima （không có người ở）
Kogajajima （không có người ở）
Tairajima
Suwanosejima
Akusekijima
Kojima （không có người ở）
Kodakarajima
Takarajima
Kaminonejima （không có người ở）
Yokoatejima （không có người ở）

Tham khảo

Liên kết ngoài
Dầu lai có củ

Dầu lai có củ hay còn gọi dầu lai lá sen, sen lục bình (danh pháp hai phần: Jatropha podagrica) là một loài thực vật có hoa thuộc chi Dầu mè, họ Đại kích. Nó là một loài đặc hữu của vùng nhiệt đới châu Mỹ, nhưng đã được trồng làm cảnh ở khắp nơi trên thế giới. Hoa của cây có màu đỏ, nở quanh năm. Cả cây chứa chất độc curcin.

J. podagrica có khả năng thu hút mạnh với nhiều loài bướm ở nơi nó được trồng.

Đặc điểm sinh học

Cây bụi, cao đến 2,5 mét, lá nhẵn, thân phình to ở gần gốc. Lá: Cuống lá dài 10 – 20&nbsp;cm; lá bản tròn, chia 3-5 thùy hình ovan (trứng) hoặc ô-van ngược, thùy giữa có thể tới 11&nbsp;cm (với lá to 20&nbsp;cm), các thùy cạnh thường nhỏ hơn một chút; mặt dưới lá nhạt. Hoa: Hoa dạng chùm dày, rộng lên tới 26&nbsp;cm, cuống hoa có thể dài đến 20&nbsp;cm; lá bắc hình tam giác, dài 2&nbsp;mm, bán cấp đỉnh. Hoa đực: lá đài hình ô-van, cánh hoa hình ô-van ngược, đỉnh tù, màu đỏ tươi; nhị hoa dài 6-8,5&nbsp;mm, dạng sợi mọc ra từ đáy bông; bao phấn màu da cam. Hoa cái: Lá đài hình ô-van hoặc e-líp, dài 2&nbsp;mm, đỉnh tù; cánh hoa dài 6–7&nbsp;mm. Quả: hình e-líp tròn xoay (elipxoit), ba thùy; đường kính 1,5&nbsp;cm, đỉnh cụt, nứt tách khi chín. Hạt hình elip (elipxoit), nhục phụ nhỏ.

Chú thích

Tham khảo

InChem: J. podagrica
USDA Plants Profile
GRIN Species Profile
Botany Photo of the Day
Flora of China
Flora of Thailand
Móng bò trắng

Móng bò trắng, móng bò nhọn (danh pháp hai phần: Bauhinia acuminata) là một loài thực vật có hoa đặc hữu của Đông Nam Á. Không thể xác định vùng đặc hữu chính xác của loài do loài này được lai tạo và nhân giống phổ biến, nhưng có thể đây là loài cây từ Malaysia, Indonesia (Java, Borneo, Kalimantan, Quần đảo Nusa Tenggara), và Philippines.

Cây móng bò trắng có thể phát triển cao đến 3 mét. Như các loài khác thuộc chi Ban, lá cây gồm có hai thùy, và có dạng như móng chân bò; dài và rộng tương ứng 6 và 15 centimet, phần khuyết vào trong sâu khoảng 5&nbsp;cm; cuống lá dài từ 1,5 đến 4&nbsp;cm. Các hoa có mùi thơm, đường kính từ 8 đến 12&nbsp;cm, gồm năm cánh hoa màu trắng, mười nhị hoa có đầu nhị màu vàng và một nhụy hoa có đầu nhụy màu xanh lá. Quả của cây có dạng quả đậu dài từ 7,5 đến 15&nbsp;cm, rộng 1,5 đến 1,8&nbsp;cm.

Cây móng bò trắng được lai tạo rộng rãi ở những vùng nhiệt đới để trồng làm cảnh.

Chú thích

my:စွယ်တော်
Sơn ca Sabota

| regnum = Animalia
| phylum = Chordata
| classis = Aves
| ordo = Passeriformes
| familia = Alaudidae
| genus = Mirafra
| species = M. sabota
| binomial = Mirafra sabota
| binomial_authority = Smith, 1836
| synonyms = Calendulauda sabota
}}
Sơn ca Sabota (danh pháp hai phần: Mirafra sabota, đôi khi đặt trong chi Calendulauda) là một loài chim thuộc Họ Sơn ca. Loài này sinh sống ở Angola, Botswana, Mozambique, Namibia, Nam Phi, Swaziland, và Zimbabwe. Phạm vi phân bố trên một diện tích 2,3 triệu km2. Môi trường sinh sống của nó ở các vùng bụi cây khô nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, xa vẳn ẩm, xa vẳn khô.
Chú thích

Tham khảo
Sơn ca Nhật Bản

Sơn ca Nhật Bản (danh pháp hai phần: Alauda japonica) là một loài chim thuộc Họ Sơn ca. Đây là loài đặc hữu Nhật Bản.
Chú thích

Tham khảo

BirdLife International 2004. . 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Downloaded on ngày 24 tháng 7 năm 2007.
Đảng Dân chủ Xã hội Smer

| seats2_title = Nghị viện châu Âu
| seats2 =
}}

Đảng Dân chủ Xã hội Smer (Đảng Dân chủ Xã hội - Phương hướng) (), thường viết tắt là Smer là một chính đảng Slovakia. Chủ tịch hiện nay của Đảng Dân chủ Xã hội Smer (thời điểm năm 2012) là cựu Thủ tướng (giai đoạn 2006-2010) Robert Fico. Đây là đảng lớn nhất trong Hội đồng Quốc gia Cộng hòa Slovakia với đa số tuyệt đối 83 ghế trong 150 ghế sau cuộc bầu cử nghị viện Slovakia năm 2012. Đảng này đã dẫn đầu tổng tuyển cử trước thời hạn ngày 10 tháng 3 năm 2012. Theo kết quả thăm dò dư luận ngoài phòng bỏ phiếu, đảng Dân chủ Xã hội Smer giành được 39,6% số phiếu bầu, tương đương 75 ghế trong Quốc hội 150 thành viên. Trước đó, đảng này là đảng đối lập.
Tham khảo

Liên kết ngoài
Official party website
Entry in Slovak Interior Ministry's Register of Parties