Họ Cá hoàng đế

| subphylum = Vertebrata
| infraphylum = Gnathostomata
| superclassis = Osteichthyes
| classis =
Actinopterygii

| subclassis = Neopterygii
| infraclassis =
Teleostei

| superordo = Cichlomorphae
| ordo = Cichliformes
| familia = Cichlidae
| familia_authority = Heckel, 1840
| subdivision_ranks = Phân họ
| subdivision =
Astronotinae
Cichlasomatinae
Cichlinae
Etroplinae
Geophaginae
Heterochromidinae
Paratilapiinae
Pseudocrenilabrinae
Ptychochrominae
Retroculinae
Về các chi, xem trong bài.
}}
Họ Cá hoàng đế hay họ Cá rô phi (danh pháp khoa học: Cichlidae) là một họ cá, theo truyền thống xếp trong bộ Perciformes. Tuy nhiên, gần đây người ta chuyển họ này sang một bộ riêng biệt với danh pháp Cichliformes thuộc nhóm Ovalentariae, trong khi 2 họ Embiotocidae và Pomacentridae ở vị trí incertae sedis trong phân loạt Ovalentariae của loạt Carangimorpharia, còn 3 họ Labridae (không đơn ngành), Odacidae và Scaridae được xếp trong bộ Labriformes sensu stricto của loạt Percomorpharia. khiến cho nó trở thành một trong họ động vật có xương sống lớn nhất. Các loài mới được phát hiện hàng năm và nhiều loài vẫn chưa được phân loại. Số lượng loài do đó chưa được biết rõ, với số lượng trong khoảng từ 1.300 đến 3.000 loài. Trung Mỹ và México có khoảng 120 loài, phổ biến xa về phía bắc tới Rio Grande ở miền nam Texas. Madagascar có các loài bản địa rất khác biệt của hòn đảo này, như Katria, Oxylapia, Paratilapia, Paretroplus, Ptychochromis và Ptychochromoides), chỉ có quan hệ họ hàng xa với các loài thuộc châu Phi đại lục. Các loài Cichlidae bản địa hầu như không có ở châu Á, ngoại trừ 9 loài ở Israel, Liban và Syria (Astatotilapia flaviijosephi, Oreochromis aureus, O. niloticus, Sarotherodon galilaeus, Tilapia zillii và Tristramella spp.), 1 loài tại Iran (Iranocichla hormuzensis), và 3 loài tại Ấn Độ và Sri Lanka (Etroplus spp.)

Mặc dù đa phần các loài Cichlidae chỉ tìm thấy ở những vùng nước tương đối nông, nhưng một vài loài sinh sống trong vùng nước sâu. Chúng bao gồm các loài như Alticorpus macrocleithrum và Pallidochromis tokolosh được tìm thấy ở độ sâu tới trong hồ Malawi, và loài cá màu trắng và mù Lamprologus lethops, được người ta cho rằng sinh sống tới độ sâu trong lòng sông Congo.

Họ Cichlidae ít được tìm thấy trong môi trường nước lợ và nước mặn, mặc dù nhiều loài chịu được nước lợ trong một thời gian dài; chẳng hạn loài Cichlasoma urophthalmus sống bình thường tại các vùng đầm lầy nước ngọt và ven các rừng đước ngập mặn cũng như sinh đẻ trong các môi trường nước mặn như các dải rừng đước xung quanh các đảo chắn. Một vài loài Tilapia, Sarotherodon và Oreochromis là các loài cá chịu mặn thật sự và có thể phát tán dọc theo vùng duyên hải nước lợ để di chuyển giữa các con sông. Có lẽ môi trường khắc nghiệt nhất đối với họ Cichlidae là các hồ siêu mặn nóng ấm, nơi các loài thuộc chi Alcolapia và Danakilia được tìm thấy. Hồ Abaeded ở Eritrea bao hàm toàn bộ sự phân bố của loài D. dinicolai, và nhiệt độ của nó dao động trong khoảng .

Ngoại trừ các loài có tại Cuba và Hispaniola, họ Cichlidae không vươn tới bất kỳ hòn đảo ngoài đại dương nào, và chủ yếu có sự phân bố Gondwana, chỉ ra các mối quan hệ chị-em chính xác được dự báo bởi sự hình thành của các rào cản tự nhiên: châu Phi-Nam Mỹ và Ấn Độ-Madagascar. Ngược lại, giả thuyết phát tán đòi hỏi họ Cichlidae phải vượt qua được hàng nghìn km biển khơi giữa Ấn Độ và Madagascar mà không xâm chiếm bất kỳ hòn đảo nào khác, hoặc tương tự như vậy, vượt qua eo biển Mozambique tới châu Phi. Mặc dù phần lớn các loài Cichlidae Malagasy chỉ là cá nước ngọt, nhưng Ptychochromis grandidieri và Paretroplus polyactis lại được tìm thấy phổ biến tại vùng nước lợ duyên hải và dường như chúng chịu được nước mặn cũng giống như Etroplus maculatus và Etroplus suratensis ở Ấn Độ và Sri Lanka.

Một số loài bị coi là loài xâm hại. Các loài cá rô phi đen (Oreochromis mossambicus) và cá rô phi vằn (Oreochromis niloticus) vì lý do kinh tế (nuôi trồng thủy sản) được du nhập vào nhiều nước nhiệt đới. Sự tự nhiên hóa của chúng ở một số nước có tác động tiêu cực tới hệ sinh thái bản địa, do chúng thay thế và chiếm chỗ của các loài bản địa. Các loài Cichlidae khác, như Australoheros facetus, là loài bản địa của khu vực từ miền nam Brasil tới miền bắc Argentina, cũng có mặt ở châu Âu do du nhập, chủ yếu trong khu vực phía nam Bồ Đào Nha và Tây Ban Nha nhưng hiện nay đã có mặt trong một số hồ ở Đức (Baden-Württemberg và North Rhine-Westphalia).

Các chi
Đến năm 2013, họ này có 221 chi được công nhận bởi FishBase:
Julidochromis Boulenger 1898
Katria Stiassny & Sparks 2006
Konia Trewavas 1972
Krobia Kullander & Nijssen 1989
Labeotropheus Ahl 1926
Labidochromis Trewavas 1935
Labrochromis Greenwood 1980
Laetacara Kullander 1986
Lamprologus Schilthuis 1891
Lepidiolamprologus Pellegrin 1904
Lestradea Poll 1943
Lethrinops Regan 1922
Lichnochromis Trewavas 1935
Limbochromis Greenwood 1987
Limnochromis Regan 1920
Limnotilapia Regan 1920
Lipochromis Greenwood 1980
Lithochromis Lippitsch & Seehausen 1998
Lobochilotes Boulenger 1915
Macropleurodus Regan 1922
Maylandia Meyer & Foerster 1984
(xem thêm Metriaclima)
Mazarunia Kullander 1990
Mbipia Lippitsch & Seehausen 1998
Mchenga Stauffer & Konings, 2006
Melanochromis Trewavas, 1935
Mesonauta Günther, 1862
Microchromis Johnson 1975
Mikrogeophagus Meulengracht-Madson 1968
Myaka Trewavas 1972
Mylacochromis Greenwood 1980
Mylochromis Regan 1920
Naevochromis Eccles & Trewavas 1989
Nandopsis Gill, 1862
Nannacara Regan 1905
Nanochromis Pellegrin 1904
Neochromis Regan 1920
Neolamprologus Colombe & Allgayer 1985
Nimbochromis Eccles & Trewavas 1989
Nyassachromis Eccles & Trewavas 1989
Ophthalmotilapia Pellegrin 1904
Oreochromis Günther 1889
Orthochromis Greenwood 1954
Otopharynx Regan 1920
Oxylapia Kiener & Maugé 1966
Pallidochromis Turner 1994
Parachromis Agassiz 1859
Paracyprichromis Poll 1986
Paralabidochromis Greenwood 1956
Parananochromis Greenwood 1987
Paraneetroplus Regan 1905
Paratilapia Bleeker, 1868
Paretroplus Bleeker, 1868
Pelmatochromis Steindachner 1894
Pelvicachromis Thys van den Audenaerde 1968
Perissodus Boulenger 1898
Petenia Günther, 1862
Petrochromis Boulenger 1898
Petrotilapia Trewavas 1935
Pharyngochromis Greenwood 1979
Placidochromis Eccles & Trewavas 1989
Platytaeniodus Boulenger 1906
Plecodus Boulenger 1898
Protomelas Eccles & Trewavas 1989
Pseudocrenilabrus Fowler 1934
Pseudosimochromis Nelissen 1977
Pseudotropheus Regan 1922
Pterochromis Trewavas 1973
Pterophyllum Heckel 1840
Ptychochromis Steindachner 1880
Ptychochromoides Kiener & Mauge 1966
Pundamilia Seehausen & Lippitsch 1998
Pungu Trewavas 1972
Pyxichromis Greenwood 1980
Reganochromis Whitley 1929
Retroculus Eigenmann & Bray 1894
Rhamphochromis Regan 1922
Rocio Schmitter-Soto, 2007
Sargochromis Regan 1920
Sarotherodon Rppell 1852
Satanoperca Günther, 1862
Schubotzia Boulenger 1914
Schwetzochromis Poll 1948
Sciaenochromis Eccles & Trewavas 1989
Serranochromis Regan 1920
Simochromis Boulenger 1898
Spathodus Boulenger 1900
Steatocranus Boulenger 1899
Stigmatochromis Eccles & Trewavas 1989
Stomatepia Trewavas 1962
Symphysodon Heckel 1840
Taeniacara Myers 1935
Taeniochromis Eccles & Trewavas 1989
Taeniolethrinops Eccles & Trewavas 1989
Tahuantinsuyoa Kullander 1991
Tangachromis Poll 1981
Tanganicodus Poll 1950
Teleocichla Kullander 1988
Teleogramma Boulenger 1899
Telmatochromis Boulenger 1898
Theraps Günther, 1862
Thoracochromis Greenwood 1979
Thorichthys Meek 1904
Thysochromis Daget 1988
Tilapia Smith, 1840 Coi thêm: Tilapiine cichlids
Tomocichla Regan 1908
Tramitichromis Eccles & Trewavas 1989
Trematocara Boulenger 1899
Trematocranus Trewavas 1935
Triglachromis Poll & Thys van den Audenaerde 1974
Tristramella Trewavas 1942
Tropheus Boulenger 1898
Tylochromis Regan 1920
Tyrannochromis Eccles & Trewavas 1989
Uaru Heckel 1840
Variabilichromis Colombe & Allgayer 1985
Vieja Fernandez-Yepez 1969
Xenochromis Boulenger 1899
Xenotilapia Boulenger 1899
Yssichromis Greenwood 1980

Tham khảo

Liên kết ngoài


The Cichlid Fishes of Lake Malawi by Dr. Michael Oliver.