Giáo hội Tông truyền Armenia

|native_name_lang=hy|image=Etchmiadzin 2025-3.jpg|logo=|icon_width=100px|icon=Armenian Apostolic Church logo.svg|imagewidth=250px|caption=Nhà thờ chính tòa Echmiadzin, nhà thờ mẹ của Giáo hội Tông truyền Armenia|main_classification=Kitô giáo|type=Tự trị|orientation=Chính thống giáo Cổ Đông phương|scripture=Cựu Ước Bản Bảy Mươi, Tân Ước|theology=Thần học Chính thống giáo Cổ Đông phương|polity=Giám mục chế|leader_title=Giáo chủ Toàn Armenia|leader_name=Karekin II|associations=Hội đồng Giáo hội Thế giới|area=Armenia, Người Armenia hải ngoại|language=Tiếng Armenia cổ điển|liturgy=Nghi chế Armenia|headquarters=Tòa Thánh Echmiadzin|founder=Thánh Grêgôriô Soi sáng, Thánh Batôlômêô Tông đồ, Thánh Tađêô Tông đồ|founded_date=|founded_place=Vương quốc Armenia|separated_from=Tòa thượng phụ Constantinopolis trong Công nghị Dvin II (554)|separations=Giáo hội Công giáo Armenia|members=9 triệu (tự công bố)|website=}}

Giáo hội Tông truyền Armenia () ()}} là giáo hội quốc gia tự trị của Armenia. Giáo hội này thuộc hệ phái Chính thống giáo Cổ Đông phương và là một trong những giáo hội Kitô giáo cổ xưa nhất thế giới. Vào năm 301 CN, Armenia là quốc gia đầu tiên nhận Kitô giáo làm tôn giáo chính thức khi định chế giáo hội này.

Giáo hội Tông truyền Armenia tự nhìn nhận nguồn gốc của mình đi theo sự truyền giảng của hai thánh tông đồ Batôlômêô và Tađêô trong thế kỷ thứ nhất và là một trong những trung tâm đầu tiên của Kitô giáo.

Các tên khác của Giáo hội là Giáo hội Chính thống giáo Armenia và Giáo hội Grêgôriô, tên gọi sau ít khi được Giáo hội tự gọi vì cho rằng các thánh Batôlômêô và Tađêô mới là những người thành lập giáo hội trong khi thánh Grêgôriô Người khai sáng chỉ đơn thuần là nhà lãnh đạo chính thức đầu tiên của giáo hội.

Cấu trúc và quyền lãnh đạo
Theo sách The Armenian Church ( 1910) của Tổng phó tế Syria Theodore Dowling, Giáo hội Tông truyền Armenia được phân thành 4 địa hạt thuộc quyền thượng phụ (2 địa hạt giáo chủ và 2 địa hạt thượng phụ), với 72 giáo phận tại Đế quốc Osman, 6 giáo phận tại Nga và 2 giáo phận tại Iran.

Hai địa hạt giáo chủ
Giáo hội Tông truyền Armenia hiện nay gồm hai địa hạt thuộc quyền thượng phụ với tước hiệu giáo chủ. Một là Tòa Thánh Echmiadzin, đứng đầu bởi Giáo chủ Toàn Armenia và đặt trụ sở tại Echmiadzin, Armenia. Địa hạt còn lại là Tòa Thánh Cilicia, đứng đầu bởi Giáo chủ Cilicia, có trụ sở đặt tại thành phố Antelias, Liban.

Giáo hội Công giáo Armenia độc lập với Giáo hội Tông truyền Armenia, được đứng đầu bởi một Thượng phụ Giáo chủ riêng và hiệp thông trọn vẹn với Tòa Thánh Roma.

Hai địa hạt thượng phụ
Giáo hội Tông truyền Armenia hiện nay cũng gồm hai địa hạt thượng phụ với quyền bính cao cấp. Cả hai địa hạt đều thuộc quyền tài phán của Giáo chủ Toàn Armenia. Đó là:

Tòa thượng phụ Armenia Jerusalem, còn gọi là Tông Tòa Thánh Giacôbê Jerusalem, có trụ sở tại Khu Armenia, Thành phố cổ Jerusalem.
Tòa thượng phụ Armenia Constantinopolis và Toàn Thổ Nhĩ Kỳ, với quyền bính bao phủ toàn bộ lãnh thổ nước Thổ Nhĩ Kỳ ngày nay. Tòa thượng phụ có trụ sở đặt tại thành phố İstanbul, Thổ Nhĩ Kỳ.

Các giáo phận thuộc quyền Giáo chủ Toàn Armenia
Các giáo phận lệ thuộc Tòa Thánh Echmiadzin gồm có:

Armenia

Giáo phận Aragatsotn
Giáo phận Armavir
Giáo phận Giáo chủ Ararat
Giáo phận Artik
Giáo phận Gegharkunik
Giáo phận Gougark
Giáo phận Kotayk
Giáo phận Shirak
Giáo phận Syunik
Giáo phận Tavush
Giáo phận Vayots Dzor
Giáo phận Artsakh

Các địa phận hải ngoại:

Châu Âu

Giáo phận Nga và Tân Nakhichevan
Giáo phận Nam Nga
Giáo phận Ukraina
Địa phận Đông Âu châu
Địa phận Tây Âu châu
Giáo phận Gruzia
Giáo phận România
Giáo phận Bulgaria
Giáo phận Hy Lạp
Giáo phận Thụy Sĩ
Giáo phận Pháp
Giáo phận Đại Anh và Ireland

Châu Phi

Giáo phận Ai Cập

Châu Mỹ

Giáo phận Canada
Giáo phận Tây (Hoa Kỳ)
Giáo phận Đông (Hoa Kỳ)
Giáo phận Argentina
Giáo phận Uruguay

Châu Đại Dương

Giáo phận Úc và New Zealand

Xem thêm

Tôn giáo tại Armenia
Giáo hội Công giáo Armenia
Kiến trúc nhà thờ Armenia
Tòa thượng phụ Armenia Constantinopolis
Tòa thượng phụ Armenia Jerusalem
Tòa Thánh Cilicia
Nhà nguyện Thánh Narek

Chú thích

Tham khảo











Seppälä, Serafim (2021). The Struggle for Memory: The Khachkar Field of Julfa and Other Armenian Sacred Spaces in Azerbaijan, in Review of Ecumenical Studies.


Quan hệ tôn giáo giữa Giáo hội Tông truyền Armenia với Giáo hội Công giáo

Pope Benedict XIV, Allatae Sunt (On the observance of Oriental Rites), Encyclical, 1755
Common Declaration of Pope John Paul II and Catholicos Karekin I, 1996
Common Declaration of John Paul II and Aram I Keshishian, 1997
John Paul II to Karekin I, 1999
Joint Declaration signed by John Paul II and Karekin II, 2000
Greeting by Pope Benedict XVI to Catholicos Aram I, 2008
Dialogue and Joint Declarations with the Roman Catholic Church

Liên kết ngoài

Armenian Church Mother See of Holy Etchmiadzin website
Official site of the Armenian Catholicosate of Cilicia