Chế Linh

| nơi sinh = Phan Rang, Liên bang Đông Dương
| ngày mất =
| nơi mất =
| dân tộc = Chăm
| nghề nghiệp = Ca sĩNhạc sĩ
| quốc tịch =

| lĩnh vực = Âm nhạc
| nghệ danh âm nhạc = Chế Linh
| bút danh âm nhạc = Tú NhiLưu Trần Lê
| năm hoạt động âm nhạc = 1960 - nay
| ảnh hưởng tới = Chế Phong, Trường Vũ, Đan Nguyên, Mai Quốc Huy
| dòng nhạc = Nhạc vàng
| hợp tác với =
| hãng đĩa =
| nhạc cụ = Giọng hát
| ca khúc = Hận đồ bàn'Mai lỡ hai mình xa nhau'Nó'Thói đời'Thành phố buồn'Trong tầm mắt đời
| website âm nhạc = https://chelinh.comChe Linh official
| Facebook = https://facebook.com/chelinhsinger
| Youtube = https://youtube.com/chelinh
}}
Lưu Văn Liên (sinh ngày 3 tháng 4 năm 1942), thường được biết đến với nghệ danh Chế Linh, là một ca sĩ và nhạc sĩ (với bút danh Tú Nhi và Lưu Trần Lê) người Việt Nam gốc Chăm. Ông nổi danh từ thập niên 1960 và được xem là một trong bốn giọng nam nổi tiếng nhất của nhạc vàng thời kỳ đầu ("Tứ trụ nhạc vàng"), cùng với Duy Khánh, Nhật Trường và Hùng Cường
.

Cuộc đời
Chế Linh tên thật là Jamlen (Chà-len), tên Việt là Lưu Văn Liên, sinh ngày 3 tháng 4 năm 1942 tại Paley Hamu Tanran, gần Phan Rang (nay thuộc tỉnh Ninh Thuận), trong một gia đình người Chăm. Ông mất cha khi mới 4 tuổi và theo học bậc tiểu học chương trình Pháp tại trường làng trước khi học trung học tại trường Bồ Đề Phan Rang.
Thời thơ ấu và bối cảnh xã hội
Chế Linh sinh ngày 3 tháng 4 năm 1942 tại Paley Hamu Tanran, gần Phan Rang, tỉnh Ninh Thuận, trong một gia đình người Chăm. Khi còn nhỏ, ông học tiểu học theo chương trình Pháp tại trường làng và sau đó theo học trung học tại trường Bồ Đề ở Phan Rang.

Năm 1958, khi Chế Linh 16 tuổi, Tổng thống Ngô Đình Diệm ban hành chính sách cấm, không cho dạy tiếng Chăm trong các làng Chăm, dù tiếng Chăm là ngôn ngữ được người Chăm tôn trọng và từng được coi là ngôn ngữ thứ hai từ thời Bảo Đại. Việc này góp phần tạo ra sự bất bình và xung đột giữa cộng đồng người Chăm và người Kinh, và trong một số lần va chạm, Chế Linh từng bị thương trong những sự kiện tương tự. Những sự việc này theo ghi nhận không được chính quyền thời đó can thiệp hay giải quyết dứt điểm.

Sau những biến cố tại địa phương, Chế Linh quyết định rời quê vào Sài Gòn để mưu sinh, nơi ông tìm được việc làm và tiếp tục theo học trước khi bắt đầu gắn bó với âm nhạc.

Tháng 8 năm 1959, ông vào Sài Gòn một mình để mưu sinh, làm nhiều việc khác nhau trước khi tiếp tục học tại trường Nguyễn Công Trứ.

Định cư và hoạt động ở nước ngoài
Sau ngày 30 tháng 4 năm 1975, Chế Linh bị bắt và giam giữ với cáo buộc phản động, rồi được thả sau 28 tháng. Ông vượt biên sang Malaysia vào khoảng cuối những năm 1970 và sau đó định cư tại Canada (thành phố Toronto), nơi ông sinh sống lâu dài từ khoảng năm 1980 và tiếp tục hoạt động biểu diễn, sáng tác âm nhạc cho cộng đồng người Việt hải ngoại.

Tháng 8 năm 1959, ông quyết định vào Sài Gòn một mình để mưu sinh. Khi mới đến, ông làm việc cho một ông chủ người Việt gốc Hoa rất tốt bụng — người này đã giúp đỡ Chế Linh đi học và trả lương hậu cho ông làm việc trong nhà như nấu ăn và trông con giúp. Sau chín tháng làm việc, ông dành dụm được một số tiền và quyết định quay lại việc học tại trường Bồ Đề rồi sau đó là trường Nguyễn Công Trứ để tiếp tục học tập.

Sự nghiệp

Năm 1962, đoàn văn nghệ Biệt Chính Biên Hòa tuyển ca sĩ theo đoàn đi hát trong các miệt làng xa tại Biên Hòa. Chế Linh đã theo đoàn này hát cùng với Châu Kỳ, Trúc Phương vì tiền lương rất nhiều. Hai năm sau, đoàn văn nghệ tan rã, Chế Linh chuyển sang làm tài xế chở đá tại núi Bửu Long (Biên Hòa) chung với nhạc sĩ Bằng Giang. Vừa làm việc, vừa luyện giọng và viết nhạc – tình yêu âm nhạc đã bắt đầu nảy nở trong Chế Linh. Nhạc sĩ Bằng Giang là người hiểu rõ ý định của Chế Linh nên khi nhận thấy ông đủ sức đã khuyên ông theo nghề ca hát. Nhiều bài hát nổi tiếng được ông cùng Bằng Giang sáng tác như Bài ca kỷ niệm, Đêm buồn tỉnh lẻ, Đoạn tái bút,... Khoảng một năm sau, Châu Kỳ và Trúc Phương tìm ra chỗ ở của Chế Linh và khuyên ông trở về Sài Gòn. Hai nhạc sĩ quyết định sáng tác cho riêng Chế Linh những nhạc phẩm về lính, không nhắm đặc biệt vào một binh chủng nào và lời ca dễ hiểu.

Năm 1964, Chế Linh hợp tác với hãng dĩa Continental cho ra đời đĩa than đầu tay Vùng biển trời và màu áo em và sau đó ký hợp đồng với hãng Dĩa Hát Việt Nam.

Mặc dù ca sĩ nữ song ca đầu tiên với ông là Thanh Tâm, nhưng Thanh Tuyền mới là người song ca ăn ý nhất. Khoảng 1967–1968, nhạc sĩ Nguyễn Văn Đông vì muốn có sự thay đổi và nhất là tránh cho thính giả nhàm chán với những nhạc phẩm đơn ca nên ông đã đưa ra sáng kiến là để Thanh Tuyền song ca với Chế Linh. Đĩa hát đầu tiên trong đó có nhạc phẩm Hái hoa rừng cho em của Trương Hoàng Xuân được tung ra thị trường và trở nên ăn khách một cách không ngờ. Những hãng đĩa khác sau đó đã tiếp tục khai thác cặp đôi song ca này.

Năm 1972, Chế Linh đoạt giải Kim Khánh – Huy chương vàng đệ nhất hạng nam ca, do nhật báo Trắng Đen tổ chức. Vì mùa hè đỏ lửa 1972, Chế Linh bị Chính phủ Việt Nam Cộng hòa cấm hát vì lời hát không phù hợp.

Sau sự kiện 30 tháng 4 năm 1975, ông bị chính quyền Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam bắt tại ga Sông Mao, Hải Ninh, Bắc Bình (nay là xã Hải Ninh, tỉnh Lâm Đồng) vì tội "phản động". Sau 28 tháng biệt giam, ông vượt biên thành công sang Malaysia, sau đó định cư tại Toronto, Canada. Tại đây, ông mở vài cơ sở kinh doanh và trình diễn nhiều nơi có người Việt cư ngụ.

Năm 2007, lần đầu tiên ông theo một đoàn văn hóa của UNESCO về thăm lại và biểu diễn tại Việt Nam.

Năm 2011, ông tổ chức liveshow 30 năm tái ngộ tại Hà Nội. Trong những năm sau đó, ông nhiều lần trở lại Việt Nam để du lịch và biểu diễn.

Gia đình
Năm 21 tuổi, Chế Linh lấy người vợ đầu tiên và có 5 đứa con sau 4 năm chung sống.

Khi đứa con thứ 5 vừa biết đi chập chững thì Chế Linh ly dị người vợ đầu để cưới người vợ thứ hai là em gái của vợ trước. Chế Linh sống với người vợ thứ hai này được 4 năm và sinh tiếp 4 đứa con.

Năm 1972, Chế Linh cưới người vợ thứ ba là Thúy Hằng mới 17 tuổi. Ông có thêm 2 người con với người vợ này. Năm 20 tuổi, bà Thúy Hằng tự sát.

Cuối năm 1975, Chế Linh tổ chức đám cưới với bà Vương Nga và có thêm 3 đứa con.

Vào ngày 25 tháng 12 năm 2025, cháu nội của ông là Quỳnh Anh (con gái của ca sĩ Chế Phong), kết hôn với cháu nội của cố nghệ sĩ Tấn Tài là Tấn Lộc (con trai của danh hài Tấn Beo). Vì thế, Chế Phong và Tấn Beo là thông gia với nhau.

Sáng tác
Về bút danh Tú Nhi khi sáng tác nhạc, Chế Linh cho biết có nghĩa là đứa trẻ khôi ngô, tuấn tú vì "Tôi thích cái tên đó. Khi tôi còn nhỏ xíu, người ở trong làng thường bảo thằng bé này dễ thương". Còn bút danh Lưu Trần Lê, ông giải thích "Bút danh này ghép từ họ của tôi với họ của người vợ thứ nhất và người vợ thứ nhì".

Những bài có dấu ký bút hiệu Lưu Trần Lê.

Album nhạc
Không tính các đĩa 45 vòng.

;Trước 1975
7-1973: Chế Linh và Tình bơ vơ (Dĩa Hát Việt Nam phát hành)
1973: Chế Linh 1 - Tiếng hát Chế Linh (Khai Sáng phát hành)
4-1974: Chế Linh 2 - Tình khúc đoạn trường (Khai Sáng phát hành)
21-9-1974: Chế Linh đặc biệt - Mùa thu lá bay (Khai Sáng phát hành)
3-1975: Chế Linh 4 - Xin yêu tôi bằng tình người (Khai Sáng phát hành)

;Làng Văn
1985: Làng Văn 8: Dạ vũ nồng nàn với nhiều ca sĩ
1985: Làng Văn 9: Thói đời (Làng Văn CD33)
1985: Làng Văn 11: Đêm buồn tỉnh lẻ 2 (Làng Văn CD117') với Hương Lan
1985: Làng Văn 12: Đoạn tuyệt (Làng Văn CD118') với Thanh Tuyền
1986: Làng Văn 17: Thương hoài ngàn năm với Giáng Thu, Nhật Linh
1986: Làng Văn 20: Áo người trinh nữ (Làng Văn CD98)' với Hương Lan
1987: Làng Văn 23: Áo em chưa mặc một lần (Làng Văn CD116)' với Giao Linh
1987: Làng Văn 24: Tình vỗ cánh bay (Làng Văn CD136: Lời lữ khách)' tái bản Thúy Nga: Paris, Tình vỗ cánh bay
1987: Làng Văn 27: Lính nghĩ gì? (Làng Văn CD134: Ngày ấy mình yêu nhau)', với Hương Lan, Giao Linh, Giáng Thu
1987: Làng Văn 37: Trao nhau nhẫn cưới với Thanh Phong, Hương Lan, Phượng Mai
1987: Làng Văn 48: Nói với người tình (Làng Văn CD119)' với Thanh Tuyền
1988: Làng Văn 61: Chuyện tình mimosa với Thiên Trang
1988: Làng Văn 63: Tình yêu cách trở (Làng Văn CD135)' với Tuấn Vũ, Hương Lan
1988: Làng Văn 66: Thành phố buồn (Làng Văn CD101)' với Tuấn Vũ
1989: Làng Văn 83: 2 đứa giận nhau với Phượng Mai
1989: Làng Văn 89: Biệt kinh kỳ (Làng Văn CD54)' với Duy Khánh, Tuấn Vũ
1989: Làng Văn 103: Người nhập cuộc (Làng Văn CD83)
1989: Làng Văn 107: Vùng trước mặt (Làng Văn CD52)' với Tuấn Vũ
1989: Làng Văn 108: Áo cưới màu hoa cà (Làng Văn CD51)' với Thanh Tuyền
1990: Làng Văn CD55: Bolsa chiều hai lối
1990: Làng Văn CD86: Hoa sứ nhà nàng
1990: Làng Văn 120: Thư tình em gái (Làng Văn CD166)' với Hương Lan, Giáng Thu
1990: Làng Văn 125: Những vùng đất mang tên anh (Làng Văn CD91)' với Duy Khánh
1990: Làng Văn 126: Đêm hoang (Làng Văn CD130 )
1990: Mimosa 1: Cô lái đò Bến Hạ (Mimosa CD12)' với Thiên Trang, Sơn Tuyền
1990: Mimosa 2: Gió chuyển mùa thương (Làng Văn CD151: Ngày xưa em nói)' với Thanh Tuyền, Hương Lan, Duy Khánh
1991: Làng Văn 135: Ngày mai tôi về (Làng Văn CD90)
1991: Làng Văn CD95: Nhớ người yêu
1991: Làng Văn 139: Tình ca trên lúa (Làng Văn CD104) với Sơn Tuyền
1991: Làng Văn 142: Nhà anh nhà em (Làng Văn CD128)' với Hương Lan
1992: Làng Văn 145: Tiếng Hát Chế Linh & Phương Dung (Làng Văn CD140 ) với Phương Dung
1992: Làng Văn 148: Nối lại tình xưa (Làng Văn CD125)' với Thái Châu, Hương Lan
1992: Làng Văn 149: Nhạc yêu cầu (Làng Văn CD120)
1992: Làng Văn 153: Xuân tha hương xuân lạc xứ (Làng Văn CD122)
1993: Làng Văn 154: Nhạc yêu cầu 2 (Làng Văn CD132)
1993: Làng Văn 163: The best of Chế Linh 1: Hoa trinh nữ (Làng Văn CD146)
1993: Làng Văn 164: The best of Chế Linh 2: Đôi mắt người xưa (Làng Văn CD147)
1994: Làng Văn 173: Đêm trên vùng đất lạ (Làng Văn CD156) (Nhạc yêu cầu 3)
1994: Làng Văn 174: Đối diện với Phương Lam
1995: Làng Văn 189: Nguyện ước đầu xuân với Hương Lan, Quang Bình, Trang Thanh Lan
1995: Làng Văn 190: Sân khấu và cuộc đời (Nhạc yêu cầu 4)
1995: Làng Văn 194: Giận hờn với Hương Lan
1995: Làng Văn 195: Hát cho những bà mẹ Việt Nam
1995: Làng Văn 203: Sao em nỡ vội lấy chồng với Thanh Tuyền
1996: Làng Văn 208: Tình yêu trong mắt một người nhạc Trúc Phương
1996: Làng Văn 222: Em bên đời ngẩn ngơ
1999: Làng Văn 257: Giọng ca dĩ vãng 2
2000: Làng Văn 283: Nỗi buồn thế kỷ
2000: Làng Văn 317: Túy ca (4 CD)
2001: Làng Văn 340: Lính nghĩ gì (4 CD)
2001: Làng Văn 352: Hát cho người tình phụ (4 CD)

;Một số album khác
1989: Asia Tape 45: Sầu Tím Thiệp Hồng với Thiên Trang, Lưu Hồng, Tuấn Vũ
1990: Tình Ca 20 số 2: Phượng hồng phượng tím với Duy Khánh, Thiên Trang, Như Mai, Phương Dung
2002: Asia CD166: Mai lỡ hai mình xa nhau với Thanh Tuyền
1982: Bốn Phương 5: Hát cho quê hương và thân phận lưu đày
1983: Chế Linh Hải Ngoại 1 (Thanh Lan CD59 - Hòn Vọng Phu)
1983: Chế Linh Hải Ngoại 2: Thơ Nhạc Cho Quê Hương
1998: Chế Linh: Tình khúc Hoàng Linh Duy
2000: Chế Linh: Traditional music and songs of Champa (bảo trợ bởi Bộ Văn hóa Malaysia)
1989: Giáng Ngọc 74: Tim Quên với Tuấn Vũ, Giao Linh, Thiên Trang, Diễm Hương
1989: Giáng Ngọc 77: Huế mù sương với Thanh Tuyền, Hương Lan
1992: Giáng Ngọc 150: Ngày em còn bên tôi với Thanh Tuyền
1986: Kim Ngân 2: Đường xưa em đi (Thúy Anh CD7) với Thanh Tuyền
1991: Mai Khanh 9: Sắc hoa màu nhớ với Phương Dung
1988: NĐBD đặc biệt: Hát cho người tình phụ
1992: Tình Ca Hải Ngoại 5: Hát cho người tình phụ 2
1994: Tình Ca Hải Ngoại 23: Hát cho người tình phụ 3
1997: NĐBD Gold 25: Lối về đất mẹ với Hương Lan
1992: Phượng Hoàng 36: Mai lỡ hai mình xa nhau
1993: Phượng Hoàng 43: Cuối đường kỷ niệm với Duy Khánh, Thanh Tuyền, Giao Linh
1995: Phượng Hoàng 64: Tạ từ trong đêm với Phi Nhung
1996: Phượng Hoàng 69: Chiều mưa biên giới với Thanh Tuyền
1995: Shotguns: Sau lần hẹn cuối (Tình 21: Để tóc nàng ngủ yên) với Thanh Tuyền
199?: Tektronic: Đã đành ở quê người với Thái Châu,Trần Quang Lộc, Hoài Nam
1986: Thanh Lan 91: Sao anh nỡ đành quên (Thanh Lan CD27) với Thanh Tuyền, Hương Lan
1988: Thanh Lan 120: Nụ cười chua cay (Mai Khanh CD19) với Thanh Tuyền, Hương Lan
1988: Thanh Lan 123: Ngày đó xa rồi (Thanh Lan CD7) với Thanh Tuyền
1987: Thúy Anh 12: Dạ vũ cho người tình (Thúy Anh CD059: Đêm tiền đồn) với Hùng Cường, Băng Châu, Hương Lan
1989: Thúy Anh 29: Khu phố ngày xưa (Thúy Anh CD57) với Giao Linh, Băng Châu
1992: Thúy Anh 74: Thương hận
1997: Thúy Anh 97: Đoạn cuối tình yêu với Phi Nhung
1985: Thúy Nga: Paris, Tình vỗ cánh bay với Giáng Thu
1991: Thúy Nga CD22: Chuyến xe 3 người với Thanh Tuyền, Phượng Mai
1991: Thúy Nga 37: Người xa người (Thúy Nga CD23) với Hương Lan
1997: Tình 25: Em đi mùa cưới với Hương Lan
2003: Vân Sơn CD130: Mưa bay trong đời với Trường Vũ
2004: Vân Sơn CD138: Cứ tưởng còn trong tay với Tuấn Ngọc
2007: Vân Sơn CD166: The best of Chế Linh - Thanh Tuyền
2002: VIP CD1 - Thành phố buồn 2 - TK Tú Nhi

Trình diễn trên sân khấu
Trung tâm Thúy Nga

Trung tâm Asia

Trung tâm Vân Sơn

Trung tâm Mây

Chú thích

Liên kết ngoài
Trang web chính thức của Chế Linh
YouTube chính thức của Chế Linh Chelinh
Facebook chính thức của Chế Linh
Tiếng hát Chế Linh