undertheseanlp/UVW-2026 huggingface dataset:
Masterpiece (bài hát của Madonna)

| studio =
| venue =
| genre = Pop
| length = 3:59
| label =
| writer =
| composer =
| lyricist =
| producer =
| chronology =
| prev_title = Girl Gone Wild
| prev_year = 2012
| next_title = Turn Up the Radio
| next_year = 2012
| misc =
}}

"Masterpiece" là một bài hát của ca sĩ người Mỹ Madonna nằm trong bộ phim W.E. (2001) cũng như album phòng thu thứ 12 của cô, MDNA (2012). Nó được phát hành chính thức trên sóng phát thanh tại Vương quốc Anh vào ngày 2 tháng 4 năm 2012, để quảng bá album. Madonna đã sáng tác bài hát với Julie Frost và Jimmy Harry, cũng như sản xuất với William Orbit. "Masterpiece" là một bản pop ballad mang đậm phong cách của những tác phẩm trước trong thập niên 1990 của nữ ca sĩ. Bài hát nhận được những phản ứng tích cực từ các nhà phê bình đương đại, trong đó họ ca ngợi nội dung và giọng hát của Madonna.

"Masterpiece" giành chiến thắng hạng mục Bài hát gốc xuất sắc nhất tại giải Quả cầu vàng lần thứ 69, nhưng lại không đủ điều kiện để lọt vào hạng mục tương tự tại giải Oscar lần thứ 84. Đề cử tại Quả cầu vàng còn gây ra một cuộc đối đầu trên thảm đỏ giữa Madonna và ca sĩ Elton John. "Masterpiece" đạt vị trí số một tại Nga, và lọt vào các bảng xếp hạng tại Cộng hòa Séc, Nhật Bản, Hàn Quốc và Vương quốc Anh. Nó đã được Madonna trình diễn trong chuyến lưu diễn The MDNA Tour (2012), và là một điểm nhấn của chương trình.

Xếp hạng

Lịch sử phát hành

Tham khảo

Liên kết ngoài
Adele Live

| end_date =
| number_of_legs = 4
| number_of_shows = 31 ở châu Âu20 ở Hoa Kỳ51 tổng cộng
| last_tour = An Evening with Adele(2008–09)
| this_tour = Adele Live(2011)
| next_tour = Adele Live 2016(2016)
}}

Adele Live là chuyến lưu diễn hòa nhạc đầu tiên của ca sĩ-người sáng tác bài hát người Anh Adele, quảng bá cho album phòng thu thứ hai của cô, 21.

Ca khúc
, Washington.]]
"Hometown Glory"
"I'll Be Waiting"
"Don't You Remember"
"Turning Tables"
"Set Fire to the Rain"
"Daydreamer"
"If It Hadn't Been for Love"
"My Same"
"Take It All"
"Rumour Has It"
"Right as Rain"
"One and Only"
"Lovesong"
"Chasing Pavements"
"Make You Feel My Love"
;Hát lại
"Someone Like You"
"Rolling in the Deep"

Nguồn:

Chú thích
Columbia Records

Columbia Records là một hãng thu âm Mỹ, thuộc sở hữu của Sony Music Entertainment. Nó được thành lập năm 1887, phát triển từ một doanh nghiệp trước đó mang tên American Graphophone Company, công ty kế nghiệp của Volta Graphophone Company.

Ban quản trị
Rob Stringer – Chủ tịch
Rick Rubin, Steve Barnett - Đồng chủ tịch
Mike Smith

Đọc thêm
Cogan, Jim; Clark, William, Temples of sound: inside the great recording studios, San Francisco: Chronicle Books, 2003. ISBN 0811833941. Cf. chapter on Columbia Studios, pp.&nbsp;181–192.
Hoffmann, Frank, Encyclopedia of Recorded Sound, New York & London: Routledge, 1993 & 2005, Volume 1. Cf. pp.&nbsp;209–213, article on "Columbia (Label)"
Koenigsberg, Allen, The Patent History of the Phonograph, 1877–1912, APM Press, 1990/1991, ISBN 0937612103.
Revolution in Sound: A Biography of the Recording Industry. Little, Brown and Company, 1974. ISBN 0-316-77333-6.
High Fidelity Magazine, ABC, Inc. April, 1976, "Creating the LP Record."
Rust, Brian, (compiler), The Columbia Master Book Discography, Greenwood Press, 1999.
Marmorstein, Gary. The Label: The Story of Columbia Records. New York: Thunder's Mouth Press; 2007. ISBN 1-56025-707-5
Ramone, Phil; Granata, Charles L., Making records: the scenes behind the music, New York: Hyperion, 2007. ISBN 9780786868599. Many references to the Columbia Studios, especially when Ramone bought Studio A, 799 Seventh Avenue from Columbia. Cf. especially pp.&nbsp;136–137.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Official site
Columbia Records (UK)
Columbia A&R team contact list
Columbia Nashville Official Website
See the Profile of Designer Alex Steinweiss
Love Is Here and Now You're Gone

"Love Is Here and Now You're Gone" là bài hát của The Supremes dưới nhãn Motown. Ca khúc đã được Michael Jackson cover lại.

Chú thích
You've Got a Friend

| Writer = Carole King
| Label = Ode
| Producer = Lou Adler
| prev = Way Over Yonder
| prev_no = 6
| track_no = 7
| next = Where You Lead
| next_no = 8
}}
"You've Got a Friend" là bài hát từ năm 1971, do Carole King sáng tác và thể hiện lần đầu tiên. Ca khúc đã nhận giải Grammy cho Bài hát của Năm và được rất nhiều nghệ sĩ cover lại.

Lời bài hát
When you're down and troubled

and you need a helping hand,

and nothing, whoa nothing is going right.

Close your eyes and think of me

and soon I will be there

to brighten up even your darkest nights.

You just call out my name,

and you know wherever I am

I'll come running, oh yeah baby

to see you again.

Winter, spring, summer, or fall,

all you got to do is call

and I'll be there, yeah, yeah, yeah.

You've got a friend.

If the sky above you

should turn dark and full of clouds

and that old north wind should begin to blow

Keep your head together and call my name out loud now

and soon I'll be knocking upon your door.

You just call out my name and you know where ever I am

I'll come running to see you again.

Winter, spring, summer or fall

all you got to do is call

and I'll be there, yeah, yeah, yeah.

Hey, ain't it good to know that you've got a friend?

People can be so cold.

They'll hurt you and desert you.

Well they'll take your soul if you let them.

Oh yeah, but don't you let them.

You just call out my name and you know wherever I am

I'll come running to see you again.

Oh babe, don't you know that,

Winter spring summer or fall,

Hey now, all you've got to do is call.

Lord, I'll be there, yes I will.

You've got a friend.

You've got a friend.

Ain't it good to know you've got a friend.

Ain't it good to know you've got a friend.

You've got a friend.

Tham khảo
My Girl (bài hát của The Temptations)

"My Girl" là bài hát của The Temptations. Ca khúc đã được Michael Jackson cover lại trong album Ben.

Tham khảo
Shoo-Be-Doo-Be-Doo-Da-Day

"Shoo-Be-Doo-Be-Doo-Da-Day" là đĩa đơn của ca sĩ Stevie Wonder. Michael Jackson cover cho album Ben.

Vị trí xếp hạng

Tham khảo
All the Things You Are

"All the Things You Are" là ca khúc do Jerome Kern sáng tác, Oscar Hammerstein II đặt lời.

Ca sĩ thu âm đáng chú ý
Mildred Bailey (1939)
Thore Ehrling (1943)
Glenn Miller (1943)
Frank Sinatra - The Columbia Years 1943-1952: The Complete Recordings (1944), The Columbia Years 1943-1952: The V-Discs (1945)
Dizzy Gillespie Sextet (1945)
Jo Stafford (1946)
Django Reinhardt, Stéphane Grappelli - All The Things You Are (1949)
Mario Lanza (1951)
Clifford Brown (1953)
The Quintet - Charlie Parker, Dizzy Gillespie, Bud Powell, Charles Mingus và Max Roach - Jazz at Massey Hall (1953)
Hampton Hawes - The Trio (1956)
Ahmad Jamal - Complete Live at the Pershing Lounge (1958)
Peter Sellers 1958 album The Best of Sellers
Margaret Whiting - Margaret Whiting Sings the Jerome Kern Songbook (1960)
Ella Fitzgerald - Ella Fitzgerald Sings the Jerome Kern Songbook (1961)
Stan Kenton - Mellophonium Magic (1961)
Paul Desmond - Two of a Mind (1962)
Sonny Rollins, Coleman Hawkins, Herbie Hancock - All The Things You Are (1964)
Serge Gainsbourg, Elek Bacsik, Michel Gaudry - All The Things You Are (1964)
Earl Grant - Spotlight On Earl Grant (1965)
Jack Jones - Dear Heart (1965)
Barbra Streisand - Simply Streisand (1967)
Singers Unlimited - a cappella (1972)
Michael Jackson - Music & Me
Keith Jarrett (1983) - Standards Vol.1
Larry Coryell - Shining Hour (1989)
Pat Metheny - Question And Answer (1989)
Judy Kaye w/John McGlinn - Broadway Showstoppers (1993)
Charlie Christian - The Immortal Charlie Christian (Remastered) (1993)
Walter Norris - From Another Star (1998)
Brad Mehldau - Art Of The Trio Volume 4: Back At The Vanguard (1999)
Will Young - Mrs. Henderson Presents (Soundtrack) (2005)
David Becker & Joe Diorio - The Color of Sound (2005)

Chú thích

Liên kết ngoài
Lyrics
Melody
Drum and Bass Arrangement
"All the Things You Are" at jazzstandards.com
"All the Things You Are" for Jazz Guitar
Too Young

"Too Young" là ca khúc do Sidney Lippman sáng tác, Sylvia Dee đặt lời.Bài hát phát hành năm 1951. Bài hát đã được nhiều nghệ sĩ thu âm. Phiên bản nổi tiếng nhất là của Nat King Cole.

Tham khảo
We Be Clubbin'

"We Be Clubbin'" là bài hát của Ice Cube từ album soundtrack The Player's Club. Shaquille O'Neal và Michael Jackson đã thực hiện một phiên bản cover mang tên "We Be Ballin'".

Danh sách track

| total_length = 18:25
| title1 = We Be Clubbin'
| note1 = LP Version
| length1 = 4:48
| title2 = We Be Clubbin'
| note2 = Instrumental
| length2 = 4:45
| title3 = We Be Clubbin'
| note3 = Clean Radio Edit
| length3 = 4:03
| title4 = We Be Clubbin'
| note4 = Clean Acappella
| length4 = 4:49
}}


| total_length = 17:36
| title1 = We Be Clubbin'
| note1 = Clean Radio Edit
| length1 = 3:54
| title2 = We Be Clubbin'
| note2 = Clean LP Version
| length2 = 4:48
| title3 = We Be Clubbin'
| note3 = Instrumental
| length3 = 4:05
| title4 = We Be Clubbin'
| note4 = A Cappella
| length4 = 4:49
}}


| total_length = 20:17
| title1 = We Be Clubbin'
| note1 = Clark World Remix
| length1 = 4:24
| title2 = We Be Clubbin'
| note2 = Clark World Remix Instrumental
| length2 = 4:16
| title3 = Clark World Remix
| note3 = Clean Radio Edit
| length3 = 4:05
| title4 = We Be Clubbin'
| note4 = Clark World Radio Remix
| length4 = 3:46
| title5 = We Be Clubbin'
| note5 = Clark World Remix Acapella
| length5 = 3:46
}}
Chú thích
Monster (bài hát của Michael Jackson)

"Monster" là bài hát của nghệ sĩ thu âm Mỹ Michael Jackson hợp tác với 50 Cent, phát hành trong album đầu tiên sau khi mất của Jackson Michael.

Remix
"Monster" (Jody den Broeder & Chris Cox Club Mix) - 8:00

Bảng xếp hạng

Chú thích
Workin' Day and Night

"Workin' Day and Night" là bài hát của nghệ sĩ thu âm người Mỹ Michael Jackson. Ca khúc nằm trong album phòng thu thứ năm của anh, Off the Wall năm 1979.

Tham khảo
Chiến thắng

tại Khải hoàn môn Wellington, thủ đô Luân Đôn.]]
Chiến thắng, còn gọi là thắng lợi, là một thuật ngữ, vốn được áp dụng cho chiến tranh, để chỉ thành đạt trong một trận giao đấu tay đôi, trong các chiến dịch quân sự, hoặc có thể hiểu rộng ra là trong bất kỳ một cuộc thi đấu nào. Chiến thắng trong một chiến dịch quân sự thường được xem là thắng lợi chiến lược, trong khi chiến thắng trong một trận giao tranh thường được xem là thắng lợi chiến thuật.

Trong cảm xúc con người, chiến thắng thường đi kèm với niềm hân hoan nồng nhiệt.

Trong thời kỳ La Mã cổ đại, những chiến thắng thường được kỷ niệm bằng các lễ diễu binh khải hoàn và những công trình như tượng đài chiến thắng (chẳng hạn như Tượng đài chiến thắng Traianus tôn vinh chiến thắng của Hoàng đế Traianus). Người thắng trận cũng mang về những chiến lợi phẩm lấy từ kẻ thù chiến bại, chẳng hạn như binh khí (spolia), hoặc là một phần cơ thể của giặc thù (như trong trường hợp của những kẻ săn đầu người).

Trong thần thoại, chiến thắng thường được tôn sùng, ta có thể thấy qua các tích xưa về Nữ thần Nike của Hy Lạp cổ đại hoặc là Nữ thần Victoria của La Mã cổ đại. Những chiến thắng điển hình của cái thiện trước cái ác]], hoặc của ánh sáng trước bóng tối... là một chủ đề muôn thuở trong thần thoại và cổ tích.

Bên cạnh mọi vinh quang chiến thắng, có những trường hợp như chiến thắng kiểu Pyrros (thắng không lợi hay "thắng hại") là một thắng lợi đạt được với cái giá quá đắt, và dần dần dẫn đến chiến bại cho phe thắng trận.

Trong văn hóa đại chúng

giành được huy chương vàng Olympic 2000]]
năm 1943 với dấu hiệu chiến thắng chữ V]]

Trước đây, biểu tượng của chiến thắng tại các nước phương Tây thường dùng Vòng nguyệt quế.

Chiến thắng hay thắng lợi hay là thành công thường được dùng cho các tranh tài trong thể thao, kinh doanh, hay là thi tuyển trong những cuộc thi, kỳ thi. Như khi giành được huy chương trong một cuộc tranh tài thể thao.

Khi thắng, người chiến thắng thường tỏ ra thái độ hân hoan, vui mừng. Một trong những cử chỉ biểu lộ chiến thắng phổ biến nhất là dơ 2 ngón tay lên cao, hay là làm dấu hiệu chữ V (cho Victory)

Chú thích

Liên kết ngoài
Victory: Definition, Idea and Phenomenon
Nguyễn Đức Mậu

Nguyễn Đức Mậu (sinh năm 1948) là một nhà thơ, nhà văn quân đội. Ông từng nhận được Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật năm 2001; Giải thưởng văn học Asean năm 2001.

Tiểu sử
Ông sinh ngày 14 tháng 1 năm 1948 tại xã Nam Điền, huyện Nam Trực, tỉnh Nam Định. Ông nhập ngũ năm 1966, chiến đấu trong đội hình sư đoàn 312 ở chiến trường Lào. Sau chiến tranh ông làm biên tập viên, rồi đi học trường viết văn Nguyễn Du, khóa I, sau đó làm trưởng ban tại ban thơ tạp chí Văn nghệ Quân đội, phó chủ tịch hội đồng Thơ - Hội nhà văn Việt Nam. Trong sự nghiệp sáng tác của mình, ông thường sử dụng các bút danh Nguyễn Đức Mậu, Hương Hải Hưng, Hà Nam Ninh.

Hiện ông nghỉ hưu với quân hàm đại tá và sống cùng vợ con ở Hà Nội.

Các giải thưởng
Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật năm 2001
Giải thưởng văn học Asean năm 2001
03 giải hội nhà văn (1994, 1996, 1999)
03 giải bộ Quốc phòng (1989, 1994, 2004)
Giải thưởng văn học nghệ thuật của UB toàn quốc liên hiệp VHNT Việt Nam năm 2004
Giải thưởng cuộc vận động sáng tác "Vì mầm non XHCN" của Ủy ban thiếu niên nhi đồng TW năm 1980
Bằng khen của hội đồng giải thưởng văn học sông Mê Kông năm 2012
Bằng khen của Tổng cục chính trị trong cuộc vận động sáng tác tiểu thuyết, trường ca về đề tài chiến tranh cách mạng và lực lượng vũ trang nhân dân năm 2009
Giải C cuộc thi truyện ngắn báo Văn nghệ Quân đội năm 1981
Giải Nhất cuộc thi thơ báo Văn Nghệ năm 1972-1973

Tác phẩm chính
Thơ và Trường ca

- Thơ người ra trận (in chung cùng Vương Trọng, 1971)
- Cây xanh đất lửa (1973)
- Áo trận (1973)
- Mưa trong rừng cháy (1976)
- Trường ca sư đoàn (Trường ca, 1977 - 1980)
- Trường ca Côn Đảo (Trường ca, 1978 - 1991)
- Người đi tìm chân trời (Chuyện thơ, 1982)
- Khi bé Hoa ra đời (In chung cùng Hữu Thỉnh, 1984)
- Hoa đỏ nguồn sông (1987)
- Từ hạ vào thu (1992)
- Bão và sau bão (1994)
- Cánh rừng nhiều đom đóm bay (1998)
- Bầy chim màu lá vàng (2004)
- Thơ lục bát (2007)
- Mở bàn tay gặp núi (trường ca, 2008)
- Từ trong lòng cuộc chiến (tuyển tập, 2010) 99 bài thơ

Truyện ngắn, phê bình & tiểu thuyết

- Con đường rừng không quên (Truyện ngắn, 1984)
- Ở phía rừng Lào (Truyện vừa, 1984)
- Tướng và lính (Tiểu thuyết, 1990)
- Chí Phèo mất tích (Tiểu thuyết, 1993)
- Con đường nhiều tơ nhện giăng (Tập truyện ngắn, 2001)
- Niềm say mê ban đầu (Tiểu luận phê bình, 2010)

Tham khảo

Liên kết ngoài
Nguyễn Đức Mậu
Nhà thơ Nguyễn Đức Mậu và "Đàn bò vàng trên đồng cỏ hoàng hôn"- Vũ Quần Phương
Trùng tia

| domain = Eukaryota
| regnum = Rhizaria
| superphylum = Retaria
| phylum = Radiolaria
| phylum_authority = Müller 1858 emend.
| subdivision_ranks = Các lớp
| subdivision =
Polycystinea
Acantharea
Sticholonchea
}}
Trùng tia (Radiolaria) là các amip protozoa (động vật nguyên sinh đơn bào) (có đường kính 0,1-0,2&nbsp;mm) sản xuất ra các khung xương khoáng phức tạp, đặc biệt với vỏ bọc trung tâm chia tế bào thành các phần trong và ngoài. Chúng được tìm thấy ở dạng trôi nổi trên khắp các đại dương, và phần xương còn sót lại của nó sau khi chết phủ phần lớn đáy đại dương ở dạng bùn trùng tia. Do sự thay đổi nhanh chóng trong phân loại của chúng, chúng là hóa thạch chẩn đoán quan trọng được tìm thấy từ Cambrian trở về sau. Một số hóa thạch trùng tia phổ biến như Actinomma, Heliosphaera và Hexadoridium.

Phân loại
Trùng tia và Cercozoa nằm trong một liên nhóm gọi là Rhizaria.

Về cơ bản, trùng tia được chia thành 4 nhóm: Acantharia, Nassellaria, Phaeodaria và Polycystina - theo hình thái học.

Lớp chính của trùng tia là Polycystine, các loài có tạo ra khung xương silica. Nhóm này bao gồm phần lớn các hóa thạch. Chúng cũng bao gồm Acantharea, là nhóm tạo ra các khung xương stronti sulfat. Mặc dù một số đề xuất ban đầu có trái ngược nhau, nhưng các nghiên cứu về gen đã xếp 2 nhóm này gần nhau. Chúng cũng bao gồm chi riêng biệt Sticholonche, các loài này không có khung xương trong và thường được xem là heliozoa.

Ngoài ra, trùng tia cũng bao gồm Phaeodarea, nhóm tạo ra khung xương silica nhưng khác với polycystine ở một số khía cạnh khác. Tuy nhiên, theo cây phân tử, chúng chia nhánh với Cercozoa, một nhóm bao gồm các sinh vật nguyên sinh trùng roi và amip khác nhau. Các loài trùng tia khác nằn gần nhưng ở ngoài Cercozoa, vì thế sự tương đồng có thể do chúng một phần có cùng tổ tiên và một phần là tiến hóa hội tụ.

Nhóm heliozoa Taxopodida theo nghiên cứu gen thì nằm trong nhóm này.

Các nghiên cứu phân tử thể hiện rằng Radiolaria được chia thành 2 dòng chính: Polycystina (Spumellaria + Nassellaria) và Spasmaria (Acantharia + Taxopodida). Chúng cũng có mối quan hệ gần gũi với các nhóm trùng lỗ theo giả thiết Retaria.

Trùng tia theo Haeckel
Nhà sinh học người Đức Ernst Haeckel đã đưa ra các bản vẽ chi tiết tinh xảo về trùng tia, việc này giúp phổ biến các protist này trong số những người sử dụng kính hiển vi ở Victoria cùng với trùng lỗ và tảo cát.

Ảnh minh họa của Haeckel's Kunstformen der Natur (1904)

Image:Haeckel Phaeodaria 1.jpg|1. Phaeodaria
Image:Haeckel Discoidea.jpg|11. Discoidea
Image:Haeckel Acanthometra.jpg|21. Acanthometra
Image:Haeckel Spyroidea.jpg|22. Spyroidea
Image:Haeckel Cyrtoidea.jpg|31. Cyrtoidea
Image:Haeckel Acanthophracta.jpg|41. Acanthophracta
Image:Haeckel Polycyttaria.jpg|51. Polycyttaria
Image:Haeckel Phaeodaria 61.jpg|61. Phaeodaria
Image:Haeckel Stephoidea edit.jpg|71. Stephoidea
Image:Haeckel Spumellaria.jpg|91. Spumellaria

Tham khảo





Liên kết ngoài

Radiolarians
Geometry and Pattern in Nature 3: The holes in radiolarian and diatom tests
Radiolaria.org
Ernst Haeckel: Die Radiolarien (RHIZOPODA RADIARIA) Berlin, 1862
Radiolaria - Droplet
Kim Đại Kiên

Kim Đại Kiên, tên hiệu Ngọc Tý Tượng (tiếng Trung: 玉臂匠), là một nhân vật hư cấu trong tiểu thuyết cổ điển Trung Quốc Thủy hử. Ông là một trong 72 Địa Sát Tinh của 108 anh hùng Lương Sơn Bạc.

Xuất thân

Kim Đại Kiên vốn là một thợ khắc ngọc chạm đá ở phủ Tế Châu. Ông có tài chạm khắc các loại ấn tín, do đó mới có tên hiệu Ngọc tý tượng (Thợ tay ngọc). Ngoài ra, ông cũng biết chút võ nghệ.

Gia nhập Lương Sơn Bạc

Sau khi bị đày đến Giang Châu, Tống Giang đề thơ ở lầu Tầm Dương trong lúc say, bị coi là thơ phản nghịch và bị tống vào ngục chờ xét xử. Đới Tung đem thư của tri phủ Giang Châu là Sái Đắc Chương, con trai của Sái Kinh, lên kinh đô để Sái Kinh định đoạt vụ việc. Khi đi qua Lương Sơn Bạc, tình cờ quân Lương Sơn biết được vụ việc nên giữ Đới Tung lại, tìm người làm giả bức thư trả lời. Ngô Dụng quen với Kim Đại Kiên khắc chạm khéo và Tiêu Nhượng viết chữ đẹp nên mời cả hai người gia nhập sơn trại và giúp làm giả bức thư để cứu Tống Công Minh.

Sau khi chiêu an

Khi phân định ngôi thứ ở Lương Sơn Bạc, Kim Đại Kiên có nghề khắc chạm trở thành đầu lĩnh chuyên việc sản xuất ấn tín. Sau khi nhận chiêu an, ông cùng các đầu lĩnh tham gia các chiến dịch đánh dẹp quân Liêu và các lực lượng khác chống đối triều đình nhà Tống. Trong chiến dịch đánh Vương Khánh, Kim Đại Kiên cùng Tiêu Nhượng và Bùi Tuyên bị địch bắt. Dù tướng địch Lương Vĩnh tra khảo nhưng cả ba không chịu đầu hàng. Cuối cùng, dân trong thành nổi dậy, giết chết Lương Vĩnh và giải thoát cho cả ba.

Trước chiến dịch đánh Phương Lạp, Kim Đại Kiên bị vua Tống giữ lại ở kinh đô để lo việc chạm khắc cho triều đình nên ông không tham gia chiến dịch này.

Ghi chú

Tài liệu tham khảo
Lư Vĩnh Tường

Lư Vĩnh Tường, 盧永祥 (22 tháng 10 năm 1867 – 15 tháng 5 năm 1933) là quân phiệt Hoãn hệ, từng giữ chức Đốc quân Chiết Giang, Trực Lệ và Giang Tô.

Tiểu sử

Lư Vĩnh Tường sinh ngày 22 tháng 10 năm 1867, tại Tế Dương, Sơn Đông. Do quá nghèo khổ, ông gia nhập Hoài quân năm 1890. Năm 1895, ông gia nhập quân Bắc Dương, thăng dần lên chức lữ đoàn trưởng.

Sau khi Trung Hoa Dân Quốc thành lập, Lư được bổ nhiệm làm Tư lệnh Sư đoàn 10 quân Bắc Dương, đóng tại Chiết Giang. Nhờ cùng phe Hoãn hệ với Đoàn Kỳ Thụy, Lư được bổ nhiệm Đốc quân Chiết Giang từ ngày 14 tháng 8 năm 1919 – 7 tháng 9 năm 1924. Gần cuối nhiệm kỳ tại Chiết Giang, ông xung đột với Đốc quân Giang Tô Tề Tiếp Nguyên để giành quyền kiểm soát Thượng Hải, dẫn đến Chiến tranh Giang-Chiết lần thứ 1. Lư bị Tề và đồng minh là Tôn Truyền Phương đánh bại khi Tôn tấn công từ hướng nam. Ngày 13 tháng 10 năm 1924, Lư từ chức và trốn sang Nhật Bản.

Sau Chính biến Bắc Kinh, ngày 11 tháng 11, Đoàn Kỳ Thụy bổ nhiệm Lư làm Đốc quân Trực Lệ. Ông bị thay thế 1 tháng sau đó, rồi lại được bổ nhiệm làm Đốc quân Giang Tô ngày 16 tháng 1 năm 1925 sau khi liên quân Hoãn-Phụng dưới quyền Trương Tông Xương tạm chiếm lại Giang Tô và Thượng Hải. Ông rời nhiệm sở ngày 5 tháng 8 năm 1925, được Dương Vũ Đình do Trương Tác Lâm phái đến thay thế. Khi Tôn Truyền Phương chiếm lại tỉnh này và đánh đuổi Trương Tông Xương, Lư trốn đến Thiên Tân, ẩn cư tại đó đến khi mất năm 1933.

Chú thích

Tham khảo
Rulers: Chinese Administrative divisions, Jiangsu, Zhejiang, Zhili
Arthur Waldron From War to Nationalism, Cambridge University Press, 1995
Báo gấm Sunda

| regnum = Animalia
| phylum = Chordata
| classis = Mammalia
| ordo = Carnivora
| familia = Felidae
| subfamilia = Pantherinae
| genus = Neofelis
| species = N. diardi
| binomial = Neofelis diardi
| binomial_authority = (G. Cuvier, 1823)
| range_map = Sunda-Clouded-leopard_distribution.jpg
| range_map_caption = Bản đồ phân bố của báo gấm Sunda, 2016 Trên cả hai đảo Sunda, chúng bị đe dọa bởi nạn phá rừng.

Vào năm 2006, chúng được công nhận là một loài riêng biệt, khác với loài báo gấm (Neofelis nebulosa) ở đất liền Đông Nam Á. Lông của chúng tối hơn với các điểm "hoa đám mây" nhỏ hơn. Chúng còn được gọi là báo gấm Indonesia, báo gấm Sundaland, báo gấm Enkuli, báo gấm Diard, và mèo Diard.

Báo gấm Sunda là loài mèo lớn nhất ở Borneo với thân hình chắc nịch, nặng khoảng 12–25&nbsp;kg. Răng nanh rất dài so với kích thước của nó, khoảng 5&nbsp;cm. Chúng phân bố giới hạn trên các đảo của Indonesia, Borneo và Sumatra. Ở Borneo, chúng sống trong các khu rừng mưa nhiệt đới thấp, ở độ cao dưới 1.500 m. Ở Sumatra, chúng dường như xuất hiện nhiều hơn ở các khu vực đồi núi. Không rõ liệu chúng có sống trên quần đảo Batu gần Sumatra hay không.

Chú thích

Tham khảo
Linh miêu tai đen

| genus = Caracal
| species = caracal
| authority = (Schreber, 1776)
| subdivision_ranks = Phân loài
| subdivision = Xem văn bản
| range_map = Caracal Geographical Range.svg
| range_map_caption = Phân bố của linh miêu tai đen, 2016
}}

Linh miêu tai đen (tiếng Anh: caracal, ) danh pháp hai phần: Caracal caracal, là một loài động vật thuộc họ mèo có kích thước trung bình khoảng chiều dài. Linh miêu tai đen thỉnh thoảng được gọi là linh miêu sa mạc hoặc linh miêu châu Phi, linh miêu Ba Tư; nhưng đây không phải thành viên thuộc chi Lynx. Linh miêu tai đen là loài bản địa tại châu Phi, Trung Á, Tây Nam Á và Ấn Độ. Tên gọi quốc tế (caracal) của loài này bắt nguồn từ thuật ngữ "karakulak", có nghĩa là "tai đen", trong tiếng Thổ Nhĩ Kỳ.

Chiết tự
Tên gọi quốc tế của loài mèo này là caracal; được bắt nguồn từ thuật ngữ karakulak (có nghĩa là "tai đen"), trong tiếng Thổ Nhĩ Kỳ thế kỷ 19. Chiết tự ngữ nghĩa theo từ điển Oxford: kara ("màu đen") + kulak ("tai"), tên gọi linh miêu tai đen là tên gọi chính xác về loài mèo này.

Mô tả

Điểm đặc trưng phân biệt nhất của linh miêu tai đen là chùm lông đen dài phía sau đôi tai, dài khoảng . Linh miêu tai đen còn được gọi là linh miêu sa mạc, mặc dù chùm lông đen là đặc điểm duy nhất chia sẻ với những loài thuộc chi linh miêu (lynx). Biên độ màu sắc da lông có thể từ nâu hung đến đỏ gạch. Lông màu trắng phủ dưới bụng, cằm và cổ họng. Đường kẻ màu đen chạy từ mắt đến mũi. Bộ da lông ngắn và rất rậm. Đôi tai sáng màu phía trước và đen màu phía sau.

Linh miêu tai đen lớn nhất trong nhóm "mèo nhỏ" châu Phi. Số mèo con cai sữa sau 10 tuần, nhưng vẫn còn ở với linh miêu mẹ cho đến một năm. Linh miêu tai đen thành thục khoảng giữa 12 và 16 tháng. Linh miêu tai đen được xem xét là hiếm xuyên suốt nhất phạm vi của chúng. Nhìn chung, công tác bảo tồn linh miêu tai đen hiện chưa phải là vấn đề, đặc biệt tại châu Phi hạ Sahara, mặc dù quần thể loài cũng như môi trường sống đã giảm tại nhiều khu vực cụ thể. Đây là nơi câu thành ngữ "đặt một con mèo giữa đàn bồ câu" khởi nguồn.

Giống như báo gêpa, linh miêu tai đen được dùng như một công cụ săn bắn. Linh miêu tai đen được huấn luyện để săn thú nhỏ và chim cho hoàng gia Ấn Độ. Ngày hôm nay, nhiều người cho rằng linh miêu tai đen là một vật nuôi "ngoại lai", mặc dù chúng không hành xử nội địa trong điều kiện nuôi nhốt. Bất chấp thái độ tự nhiên, nỗ lực được thực hiện để nhân giống tạp giao linh miêu tai đen với mèo nhà nhằm sản xuất một giống linh miêu tai đen "nội địa".

Chú thích

Liên kết ngoài

IUCN Cat Specialist Group Caracal
Wild cat conservation org Caracal Africa
Zayn Malik

| tên khai sinh = Zain Javadd Malik
| ngày sinh =
| nghề nghiệp =
| năm hoạt động = 2010–nay
| tài sản =
| Bạn đời = Gigi Hadid (2015-2021)
| nơi sinh = Bradford, Tây Yorkshire,
| native_name_lang = urd
| module =
| instrument = Hát
| label =
| associated_acts = One Direction
| website =
}}
| chiều cao = 1,75 m
| con cái = Khai Hadid Malik
| người hôn phối =
| Phối ngẫu =
| cha = Yaser Malik
| mẹ = Trisha Malik
}}
Zain Javadd Malik (tên thường gọi là Zayn Malik) (/ m æ l ɪ k /) sinh ngày 12 tháng 1 năm 1993 tại Bệnh viện St. Luke's ở West Lane Baildon, Bradford, Anh. Anh từng là thí sinh tham dự cuộc thi tìm kiếm tài năng âm nhạc nước Anh The X Factor; từng là thành viên của nhóm nhạc One Direction.
Tháng 11 năm 2015, người đại diện của Malik đã chính thức thông báo việc anh rời khỏi nhóm.

Thời thơ ấu
Zayn mang 3 dòng máu Ireland, Anh và Pakistan. Mẹ Zayn tên Trisha và bố tên Yaser. Zayn có 3 chị em gái là Doniya, Waliyha và Safaa. Zayn lớn lên tại East Bowling, cách 1 dặm về phía nam trung tâm thành phố Bradford. Zayn từng học tại trường tiểu học Lower Fields ở East Bowling và học trung học ở Tong, 1 trường phổ thông công lập hỗn hợp. Zayn tiết lộ rằng anh từng cảm thấy không thể hòa nhập được khi học ở 2 trường trên vì dòng máu khác của mình và khi anh và chị gái của mình chuyển sang trường khác thì tình hình đã tốt hơn.

Tham dự cuộc thi The X Factor
Khi 12 tuổi, Zayn bắt đầu tự tin về bề ngoài của mình hơn. Năm 2010, Zayn tham dự với tư cách cá nhân cho chương trình X Factor thứ 7. Màn trình diễn của anh không được trình chiếu ngay mà là sau khi chương trinh kết thúc. Zayn đã rất lo lắng khi ở ký túc xá và khi được yêu cầu nhảy anh đã từ chối biểu diễn để tránh bị loại. Giám khảo Simon Cowell chú ý thấy Zayn không ra thi nhảy nên đã vào hậu trường động viên anh ấy tham gia. Tại ký túc xá, anh ấy được báo là bị loại khỏi ứng cử viên cho giải nam nghệ sĩ solo nhưng được tham gia vào nhóm nhạc One Direction.

Zayn từng hẹn hò với 1 thí sinh tham sự chương trình là Rebecca Ferguson, sự việc này gây khá nhiều chú ý do 2 người cách nhau 10 tuổi. Mối quan hệ chỉ tồn tại 4 tháng. Vào tháng 11 năm 2011, Ferguson nói trong 1 cuộc phỏng vấn: "Tôi và Zayn đã chia tay. Tôi chúc anh ấy mọi điều tốt đẹp nhất."

Cuối năm 2015, Zayn bắt đầu hẹn hò với người mẫu Gigi Hadid. Cô thậm chí còn xuất hiện trong MV "Pillowtalk" của nam ca sĩ cũng như làm gương mặt ảnh bìa cùng Zayn cho tạp chí Vouge vào tháng 8 năm 2017. Gigi và Zayn là cặp đôi thứ ba được xuất hiện trên bìa của tạp chí danh tiếng. Họ cũng cùng nhau tham gia chiến dịch quảng bá cho Versace trong khi Gigi làm nhiếp ảnh gia. Tháng 3 năm 2018, cả hai thông báo đã chia tay tuy nhiên đã quay lại với nhau không lâu sau đó vào tháng 5 năm 2018.Tháng 10/2021,Zayn và Gigi chính thức chia tay sau 5 năm bên nhau.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Thất thái

Thất thái (7 loại rau) tiếng Nhật Nanakusa no sekku (七草の節句, âm Hán Việt: thất thảo chi tiết cú), là truyền thống ăn bảy loại rau ở Nhật Bản vào ngày 7 tháng 1 hàng năm. Vào ngày đó người Nhật nấu cháo với bảy loại rau thảo dược của mùa xuân (春の七草). Bảy thứ rau là:

Tùy địa phương có nơi thay rau này thành rau khác để đủ bảy thứ.
Tục lệ
Vào đêm mồng sáu hay sáng ngày mồng 7 Tháng 1, chủ nhà đặt các thứ rau lên thớt cùng với cái cối, cái chày và muỗng xúc cơm dẹt gọi là shamoji rồi nguyện câu với đại ý: "Trước khi những cánh chim từ lục địa bay đến Nhật Bản, hãy dùng nanakusa". Chủ lễ vừa khấn vừa cắt rau.

Lịch sử
Ngày 7 tháng 1 là ngày lễ quan trọng của Nhật Bản từ thời xa xưa nay còn lưu lại như một cách cầu tuổi thọ và sức khỏe. Nguyên thủy tục này xuất hiên bên Trung Hoa như một cách trừ quỷ vì vào tiết Tháng Giêng trời còn giá lạnh nên không có rau xanh. Bảy thứ rau này xuất hiện sớm nên người dân coi chúng như thần dược, ăn vào thì không những cơ thể khỏe mạnh mà còn ươm linh khí thần linh.

Thất thảo mùa thu
Ngoài bảy loại rau mùa xuân nanakusa, người Nhật còn có "7 loại hoa mùa thu" (秋の七草/秋の七種) bao gồm:

Bảy loại hoa mùa thu tượng trưng niềm hân hoan, tuy đơn sơ và mong manh, bé nhỏ nhưng có nét đẹp rực rỡ. Các hoa cỏ này đều được nhắc tới trong Vạn diệp tập, gắn liền với tiết thu trong văn hóa Nhật.

Cảnh giác y tế
Rau cần nước (Oenanthe javanica) ăn lành nhưng nhiều loài cận chủng trong họ rau cần Oenanthe đều có độc chất, dù lượng ăn vào không nhiều nhưng có thể hại sức khỏe.

Tham khảo

Liên kết ngoài
http://f3.aaa.livedoor.jp/~taamchai/japan/jp-flower1-2.htm
http://www.transparent.com/japanese/jinjitsu-%E4%BA%BA%E6%97%A5/
http://sokettokun.blog.so-net.ne.jp/ngày 7 tháng 1 năm 2009
Mori Sōiken

}}

là một trong những thủ lĩnh của nghĩa quân Kitô giáo trong cuộc khởi nghĩa Shimabara tại Nhật Bản vào năm 1637.

Tiểu sử
Mori Sōiken là con của Nishimura Magobei (西村孙兵卫, tên khác:森长意/Mori Nagamoto). Tiếp bước thế hệ tổ tiên của mình, gia đình nhà Mori đã tiếp tục công việc của những đạo sĩ Thần đạo tại tỉnh Kawauchi. Nishimura Magobei sinh ra Mori Dennosuke (森傅之丞). Người con Dennosuke tức Mori Sōiken được quyết định ngay từ thời thơ ấu rằng ông sẽ tiếp tục truyền thống của gia đình. Tuy nhiên do nhiều biến có của lịch sử Mori Sōiken đã gặp gở với nhiều người ngoại quốc theo Cơ Đốc giáo từ đó ảnh hưởng đến ông, cộng với sự bất bình đối với chính quyền đã làm do dân tình nơi ông sống trở nên khó khăn. Ông đã gia nhập vào cuộc khởi nghĩa Amakusha do Thiên Thảo Nhất Huy lãnh đạo. Sau đó Ông đã bị giết chết trong cuộc nổi loạn Shimabara. Ông có một người đệ tử là Osakabe Tazaki.

Trong văn hóa
Trong tác phẩm Makai Tenshou kể rằng ông vẫn sống sót và trở thành một Ninja và đạo sĩ, ông đã dùng tà thuật "chuyển sanh ma giới" của mình để hồi sinh cho các kiếm khách đã chết và biến họ thành thuộc hạ để mình thao túng

Trong bộ truyện tranh Amakusa 1637 ông được mô tả là một người thông minh lanh lợi và là lãnh đạo của khởi nghĩa, ông đã giúp đỡ nhiều cho nhóm bạn của Hayumi.

Tham khảo
Bong bóng cá

]]
.]]

Bong bóng cá là một nội quan của các loài cá, có hình dạng như một chiếc túi chứa không khí giúp cá có thể điều chỉnh được tỉ trọng và khả năng nổi của mình, điều này khiến cá có thể lơ lửng ở một độ sâu nhất định mà không cần phải bơi. Bong bóng cá cũng có tác dụng giữ thăng bằng vì tại tư thế "chuẩn" của cá, trọng tâm của khối lượng sẽ nằm ở phía dưới trọng tâm của thể tích do bong bóng cá nằm ở mặt lưng của cơ thể. Một chức năng khác của bong bóng cá là buồng cộng hưởng nhằm tiếp nhận hay tạo ra âm thanh.

Bong bóng cá, về mặt tiến hóa, được xem là tương đương với phổi, và bản thân Charles Darwin cũng đã nhận định như vậy trong tác phẩm Nguồn gốc các loài.

Xem thêm
Hội chứng bong bóng cá

Chú thích

Tham khảo
Carl E. Bond, Biology of Fishes, 2nd ed., (Saunders, 1996) pp.&nbsp;283–290.
Bộ lạc

Bộ lạc hay bộ tộc là một hình thức tổ chức xã hội theo kiểu nhóm xã hội trong lịch sử phát triển của loài người. Bộ lạc nguyên thủy là tập hợp dân cư được tạo thành từ nhiều thị tộc do có quan hệ huyết thống (thân tộc) hoặc quan hệ hôn nhân liên kết với nhau, trong đó có một thị tộc gốc tạo thành bộ lạc gọi là bào tộc.

Đặc điểm
Bộ lạc thường có cùng ngôn ngữ, phong tục tập quán, văn hóa, tín ngưỡng và cùng chung sống trên một vùng lãnh thổ. Mặc dù chưa thật sự ổn định nhưng việc xác lập chủ quyền về mặt lãnh thổ là đặc trưng mới của bộ lạc so với thị tộc. Bộ lạc có hình thức sở hữu cao hơn thị tộc. Ngoài sở hữu riêng của thị tộc, bộ lạc còn có những sở hữu khác bao gồm vùng lãnh thổ, nơi trồng trọt, săn bắt và chăn nuôi. Lãnh đạo bộ lạc là một hội đồng các tộc trưởng hay tù trưởng. Trong bộ lạc có một thủ lĩnh tối cao nhưng mọi quyền hành quản lý bộ lạc đều do hội nghị của hội đồng các tộc trưởng và thủ lĩnh quân sự quyết định. Hình thức phát triển cao nhất của bộ lạc là liên minh bộ lạc được hình thành từ sự liên kết nhiều bộ lạc.

Về số lượng, bộ tộc đông đảo hơn bộ lạc vì bộ tộc chính là tổ chức từ sự liên kết của các bộ lạc. Mỗi bộ tộc có tên gọi và có những đặc điểm về kinh tế, văn hóa riêng. Khác với bộ lạc và thị tộc, bộ tộc có vùng lãnh thổ tương đối ổn định, dân cư đa dạng và đan xen, đa ngôn ngữ và văn hóa, trong đó ngôn ngữ của bộ lạc nào chiếm vị trí trung tâm của sự giao lưu và phát triển kinh tế sẽ trở thành ngôn ngữ chung của cả bộ tộc. Thời kỳ hình thành bộ tộc là thời kỳ đánh dấu sự tan rã hoàn toàn của xã hội công xã nguyên thuỷ, sở hữu tư nhân và chế độ tư hữu ra đời thay thế sở hữu tập thể của thị tộc, bộ lạc. Nhà nước, tổ chức chính trị xã hội có giai cấp đầu tiên được hình thành. Phạm vi thống trị của nhà nước có thể không trùng với bộ tộc. Có nhà nước một bộ tộc, cũng có nhà nước nhiều bộ tộc, sắc tộc. Sự xuất hiện nhà nước đã góp phần rất quan trọng vào quá trình phát triển kinh tế - xã hội, thúc đẩy sự thống nhất về kinh tế và văn hóa, mở rộng giao lưu giữa các bộ tộc.

Ngày nay
Ngày nay, hình thức bộ lạc vẫn tồn tại ở những vùng hoang sơ, những người dân bản địa sống trong rừng sâu, một số bộ lạc có nguy cơ biến mất khỏi xã hội loài người gồm:
Bộ lạc Paraguayan Ayoreo-Totobiegosode
Bộ lạc Awá
Bộ lạc Mascho Piro - Đông Nam Peru

Tham khảo

Fried, Morton H. The Notion of Tribe. Cummings Publishing Company, 1975. ISBN 0-8465-1548-2
Helm, June, ed, 1968. Essays on the Problem of Tribe, Proceedings, American Ethnological Society, 1967 (Seattle: University of Washington Press).
Nagy, Gregory, Greek Mythology and Poetics, Cornell University Press, 1990. In chapter 12, beginning on p.&nbsp;276, Professor Nagy explores the meaning of the word origin and social context of a tribe in ancient Greece and beyond.
Sutton,Imre, Indian Land Tenure: Bibliographical Essays and a Guide to the Literature (NY: Clearwater, 1975): tribe—pp.&nbsp;101–02,180-82, 186-87, 191-93.
Những bộ lạc có nguy cơ tuyệt chủng
Cận cảnh những bộ lạc sắp tuyệt chủng

Tham khảo

Xem thêm

Thị tộc
Bào tộc
Gia tộc
Bộ tộc
Dân tộc
Sắc tộc
Chủng tộc
Huyết tộc (hay họ hàng)
Bầy người
Chiefdom

Liên kết ngoài
Thân tộc

Thân tộc (Chữ Hán: 親族) hay quan hệ họ hàng (Chữ Nôm: 關係户行) trong nhân chủng học là mạng lưới các mối quan hệ xã hội tạo thành một phần quan trọng trong cuộc sống của tất cả con người trong tất cả các xã hội. Đây là là mạng lưới các mối quan hệ xã hội tạo thành một phần quan trọng trong cuộc sống của tất cả con người trong mọi xã hội, mặc dù ý nghĩa chính xác của nó ngay cả trong lĩnh vực này vẫn thường được tranh luận. Nhà nhân chủng học Robin Fox nói rằng nghiên cứu về mối quan hệ họ hàng là nghiên cứu những gì con người làm với những sự thật cơ bản này về cuộc sống, làm tình, mang thai, làm cha mẹ, xã hội hóa, tình anh chị em. Xã hội loài người là duy nhất, Robin Fox lập luận rằng chúng ta đang "làm việc với cùng một loại nguyên liệu thô tồn tại trong thế giới động vật, nhưng [chúng ta] có thể khái niệm hóa và phân loại nó để phục vụ các mục đích xã hội".

Mối quan hệ họ hàng thân tộc có thể đề cập đến cả các mô hình mối quan hệ xã hội hoặc nó có thể đề cập đến việc nghiên cứu các mô hình mối quan hệ xã hội trong một hoặc nhiều nền văn hóa của con người (tức là nghiên cứu về mối quan hệ họ hàng). Trong lịch sử hình thành và phát triển của mình, nhân chủng học đã phát triển một số khái niệm và thuật ngữ liên quan trong nghiên cứu về quan hệ họ hàng, chẳng hạn như hậu duệ, nhóm hậu duệ, dòng dõi, mối quan hệ, mối quan hệ huyết thống, máu mủ và mối quan hệ họ hàng. Nhìn rộng hơn, các mô hình quan hệ họ hàng có thể được coi là bao gồm những người có quan hệ họ hàng theo cả hai dòng dõi, tức là quan hệ xã hội trong quá trình phát triển từ hôn nhân. Mối quan hệ họ hàng của con người thông qua hôn nhân thường được gọi là "mối quan hệ" trái ngược với các mối quan hệ nảy sinh trong nhóm nguồn gốc của một người, có thể được gọi là nhóm gốc của một người. Trong một số nền văn hóa, mối quan hệ họ hàng có thể được coi là mở rộng đến những người mà một cá nhân có mối quan hệ kinh tế hoặc chính trị hoặc các hình thức kết nối xã hội khác.
Tham khảo

Xem thêm
Thị tộc
Bào tộc
Gia tộc
Bộ lạc
Dân tộc
Sắc tộc
Chủng tộc
Bầy người
Tộc trưởng

Liên kết ngoài
Sơn Thượng Vương

Sơn Thượng Vương (mất 227, trị vì 197–227) là vị quốc vương thứ 10 của Cao Câu Ly, vương quốc ở cực bắc trong Tam Quốc Triều Tiên. Ông là vương tử thứ ba của vị quốc vương thứ 8 tức Tân Đại Vương và là em của vị quốc vương thứ 9 tức Cố Quốc Xuyên Vương.

Bối cảnh bước lên ngai vàng
Với cái chết của Cố Quốc Xuyên Vương, vương hậu họ Vu đã trợ giúp Sơn Thượng Vượng kế thừa ngai vàng. Bà về sau trở thành vương hậu của Sơn Thượng Vương. Điều này cho thấy phong tục kết hôn phu huynh đệ vẫn được thực thi trong thời kỳ Cao Câu Ly, song cũng chứng tỏ quyền lực của vương hậu họ Vu trong triều.

Phát Kỳ (Balgi), anh trai Sơn Thượng Vương, đã lãnh đạo một lực lượng nổi dậy tấn công vào kinh đô. Sơn Thượng và người đệ là Kế Tu (Gyesu) đã đẩy lùi cuộc tấn công, còn Phất Kỳ tự vẫn. Cao Câu Ly sau đó bị nhà Hán tấn công và kết quả là vương quốc buộc phải phục tùng triều đình Trung Hoa. Vào năm 209, Sơn Thượng Vương dời đô về thành Hoàn Đô (nay là Tập An, Cát Lâm) bởi quân phiệt Công Tôn Khang nhà Hán. Năm 215, ông đã cấp nơi nương náu cho hàng nghìn hộ từ vùng Liêu Đông.

Kế vị
Tháng 11 âm lịch năm 208, nhà vua đi săn và đuổi theo một con lợn đến Tửu Dũng thôn (Jutongchon), nơi ông gặp một người phụ nữ trẻ và chung tình một ngày với cô. Vương hậu được nghe về điều này và đã cố gắng để giết chết cô gái song không thành công. Người phụ nữ sinh hạ một người con trai và trở thành đệ nhị vương hậu. Người con này về sau được phong thế tử năm 213 và sau đó trở thành Đông Xuyên Vương.

Sơn Thượng Vương băng hà năm 227, trị vì được 31 năm, và được chôn cất tại Sơn Thượng lăng (Sansang-neung).

Xem thêm
Danh sách vua Triều Tiên
Lịch sử Triều Tiên

Tham khảo
Triết đuôi dài

Database entry includes a brief justification of why this species is of least concern
| regnum = Animalia
| phylum = Chordata
| classis = Mammalia
| ordo = Carnivora
| familia = Mustelidae
| subfamilia = Mustelinae
| genus = Mustela
| species = M. frenata
| binomial = Mustela frenata
| binomial_authority = Lichtenstein, 1831
| range_map = Long-tailed Weasel area.png
| range_map_caption = Long-tailed weasel range
}}
Triết dài đuôi (danh pháp hai phần: Mustela frenata) là một loài động vật thuộc Họ Chồn phân bố từ miền nam Canada đến khắp cả Hoa Kỳ và Mexico, phía nam thông qua tất cả các Trung Mỹ và vào miền bắc Nam Mỹ.
Triết đuôi dài là sản phẩm của một quá trình bắt đầu 5-7 triệu năm trước đây, khi các cánh rừng phía bắc đã được thay thế bằng cách mở đồng cỏ, do đó thúc đẩy sự phát triển bùng nổ của động vật gặm nhấm nhỏ ở hang. Tổ tiên triết đuôi dài lớn hơn kích thước loài chồn này hiện tại, và trải qua một giảm kích thước để khai thác nguồn thức ăn mới. Triết đuôi dài xuất hiện ở Bắc Mỹ 2 triệu năm trước, ngay trước khi chồn ecmin phát triển như là hình ảnh phản chiếu của nó ở lục Á-Âu. Loài chồn này phát triển mạnh trong thời kỳ băng hà, như kích thước nhỏ bé của mình và cơ thể lâu dài cho phép nó dễ dàng hoạt động bên dưới tuyết, cũng như đi săn trong hang hốc. Triết đuôi dài và chồn ecmin vẫn tách ra cho đến khi nửa triệu năm trước đây, khi mực nước biển hạ thấp xuóng tiếp xúc với cầu đất liền Bering, do đó cho phép chồn ecmin qua vào Bắc Mỹ.
Tham khảo

Thư mục
Tây Xuyên Vương

Tây Xuyên Vương (mất 292, trị vì 270–292) là vị quốc vương thứ 13 của Cao Câu Ly, vương quốc cực bắc trong Tam Quốc Triều Tiên. Ông là vương tử thứ hai của Trung Xuyên Vương, và được phong làm Thế tử năm 255. Ông lên ngôi sau cái chết của phụ thân vào năm 270. Vào tháng giếng âm lịch năm 271, ông lấy Vu Thấu (Usu), con gái đại sứ giả (daesaja) của Tây bộ (Seo-bu), và phong làm vương hậu.

Năm 280, người Túc Thận xâm lược Cao Câu Ly, quốc vương cử đệ là Cao Đạt Giả (Go Dal-ga) đẩy lùi giặc. Đạt Cổ chiếm Đàn Lô thành (Dallo-seong) và giết chết lãnh chúa, giải khoảng 600 hộ Túc Thận xuống miền nam Phù Dư. Tây Xuyên Vương phong cho Đạt Giả làm An Quốc quân (Anguk-gun) và giao chô ông kiểm soát quân đội cùng các bộ lạc Túc Thận và Uế Mạch.

Năm 286, hai đệ của Tây Xuyên Vương là Cao Dật Hữu (Go Il-u) và Cao Tố Bột (Go So-bal) lãnh đạo một cuộc nổi dậy, song đã thất bại và bị xử tội chết.

Tây Xuyên Vương mất năm 292, tại vị được 23 năm. Năm 296, quân Mộ Dung Hối tấn công Cao Câu Ly, đào bới mộ Tây Xuyên Vương.

Xem thêm
Danh sách vua Triều Tiên
Lịch sử Triều Tiên

Tham khảo
Mỹ Xuyên Vương

Mỹ Xuyên Vương (mất 331, trị vì 300–331) là quốc vương thứ 15 của Cao Câu Ly, vương quốc cực bắc trong Tam Quốc Triều Tiên.

Bối cảnh lên ngôi
Ông là cháu của vị quốc vương thứ 13 tức Tây Xuyên Vương, và là con của Cao Đốt Cố (Go Dol-go), người đã bị anh trai mình, quốc vương thứ 14 tức Phong Thượng Vương bức hại.

Mỹ Xuyên Vương chạy trốn và bảo toàn được tính mạng. Ông sống ẩn dật trong thân phận một lao động hợp đồng và một người buôn muối, và được tôn làm quốc vương sau khi các cận thần lật đổ Phong Thượng Vương. Các câu truyện về cuộc sống ẩn dật của ông trước khi trở thành vua được ghi trong Tam quốc sử ký. Ông được cho là đã làm gia nhân cho một lãnh chúa địa phương, và phải ném đá vào ao suốt đêm, để khiến lũ ếch yên tĩnh. Ông đã trốn thoát và gặp một người buôn muối, và phải đối mặt với nhiều khó khăn trong quá trình đi bán muối.

Trong khi đó, Phong Thượng Vương ngày càng không được lòng dân, triều thần do Tể tướng Thương Trợ Lợi (Chang Jo-Ri) lãnh đạo đã tiến hành chính biến lật đổ Phong Thượng Vương và đưa Mỹ Xuyên Vương lên ngai vàng.

Trị vì
Mỹ Xuyên Vương đã liên tục phát triển quân đội Cao Câu Ly trở thành một đội quân rất hùng mạnh. Nhân sự tan rã của nhà Tấn, ông đã mở mang lãnh thổ Cao Câu Ly đến bán đảo Liêu Đông và các quận khác của Trung Quốc. Chiến dịch quân sự đầu tiên của ông là vào năm 302, chống lại Huyền Thổ quận. Ông sáp nhập Lạc Lãng quận vào năm 313 và Đái Phương quận vào năm 314 sau khi tấn công Tây An Bình (西安平; Seoanpyeong, gần Đan Đông ngày nay) tại Liêu Đông.

Dưới thời Mỹ Xuyên Vương trị vì, Cao Câu Ly phải đối mặt với ảnh hưởng ngày càng tăng của Tiên Ti ở phía tây, đặc biệt là việc Mộ Dung Bộ (慕容部) xâm nhập Liêu Đông. Mỹ Xuyên Vương đã liên minh với các bộ tộc Tiên Ti khác nhằm chống lại Mộ Dung Bộ song đã không thành công. Năm 319, tướng Cao Câu Ly là Như Nô Tử (여노자, 如奴子, Yeo Noja) đã bị Mộ Dung Bộ bắt giữ. Trong suốt khoảng thời gian này, Cao Câu Ly và quân Mộ Dung Bộ đã tấn công các vị trí của đối phương tại Liêu Đông, song cả hai đều không thể giành được một chiến thắng lâu dài.

Qua đời và kế vị
Mỹ Xuyên Vương qua đời năm 331. Năm thứ 12 dưới thời trị vì của Cố Quốc Nguyên Vương, hài cốt của ông bị quân xâm lược Hậu Yên đào bới và đòi chuộc.

Xem thêm
Danh sách vua Triều Tiên
Lịch sử Triều Tiên

Tham khảo

Liên kết ngoài
Empas KoreanDB entry
Cố Quốc Nguyên Vương

Cố Quốc Nguyên Vương (?-371, trị vì 331-371) là vị quốc vương thứ 16 của Cao Câu Ly, vương quốc cực bắc trong Tam Quốc Triều Tiên. Ông là con trai của Mỹ Xuyên Vương và Vương hậu họ Chu. Tên húy của ông là Tư Do. Ông được phong làm thế tử năm 314 và trở thành vua sau cái chết của phụ thân. Ông được gọi là Chiêu Liệt đế (Soyeol-je, 소열제, 昭烈帝) trong Tùy thư, song đây là sai lầm khi sao chép cuốn Ngụy thư trước đó. Bởi vì cũng vào thời kỳ đó cũng có Thác Bạt Ế Hòe là Liệt đế (烈帝) của nước Đại.

Cao Câu Ly phải đối mặt với sự phá phách vủa những người Tiên Ti Mộ Dung. Thành Hoàn Đô từng bị họ phá hủy vào năm 341, và người Tiên Ti dùng người Cao Câu Ly như những lao động nô lệ. Phù Dư cũng bị Tiên Ti tàn phá vào năm 346, bán đảo Triều Tiên cũng trở thành đích đến của người Tiên Ti di cư.

Ông trị vì vào khoảng thời gian vương quốc khá suy yếu, và có một triều đại bất hạnh. Ông đã gửi cống nạp đến nước Tiền Yên của người Tiên Ti sau khi họ xâm chiếm kinh đô Cao Câu Ly năm 342 và giam cầm vương hậu cùng các phu nhân của quốc vương.

Kinh đô tạm thời được chuyển đến Bình Nhưỡng. Đáp lại sự bành trướng của Bách Tế, Cố Quốc Nguyên Vương đã lãnh đạo một cuộc tấn công vào năm 369 song không thành công. Vua Bách Tố là Cận Tiếu Cổ Vương đã xâm lược Cao Câu Ly năm 371 và con trai là Tu đã giết chết Cố Quốc Nguyên Vương trong trận chiến ở thành Bình Nhưỡng. Người con trai là Cao Khâu Phu kế vị.

Xem thêm
Danh sách vua Triều Tiên
Lịch sử Triều Tiên

Tham khảo
Tiểu Thú Lâm Vương

Tiểu Thú Lâm Vương (mất 384, trị vì 371–384) là vị quốc vương thứ 17 của Cao Câu Ly, vương quốc cực bắc trong Tam Quốc Triều Tiên. Ông là vương tử của Cố Quốc Nguyên Vương.

Bối cảnh lên ngôi
Có tên húy là Cao Khâu Phu, Tiểu Thú Lâm Vương là con trai cả và là người kế vị Cố Quốc Nguyên Vương. Ông đã từng giúp đỡ cha trong việc trị vì vương quốc và tăng cường quyền lực vương tộc, vốn đã bị suy yếu nghiêm trọng sau khi bị Hậu Yên sỉ nhục, (đào mộ của Mỹ Xuyên Vương. Cao Khâu Phu trở thành thế tử vào năm 355.

Trị vì
Ông lên ngôi vùa năm 371 sau khi cha là Cố Quốc Nguyên Vương bị giết trong cuộc tấn công thành Bình Nhưỡng của quốc vương Bách Tế là Cận Tiếu Cổ Vương.

Ông được coi là đã tăng cường sự tập trung quyền lực tại Cao Câu Ly, bằng cách lập nên thể chế tôn giáo quốc gia để đánh bại các tư tưởng bè phái bộ tộc cũ. Năm 372, ông tiếp nhận Phật giáo thông qua các sư tăng đến từ Tiền Tần và xây chùa làm nơi ở cho họ.

Cũng vào năm 372, ông cho thành lập Thái Học (태학, 太學, Taehak), một thể chế Nho giáo để giáo dục cho trẻ em quý tộc. Năm 373, ông cho ban hành một bộ luật gọi là Luật Lệnh (율령, 律令), hệ thống hóa ở cấp trung ương với các tục lệ địa phương và đóng vai trò như hiến pháp quốc gia.

Năm 374, 375, và 376, ông cho quân tiến công Bách Tế ở phía nam, và 378 bị người Khiết Đan tấn công từ phía bắc. Ông mất năm 384 và được táng tại Tiếu Thú Lâm (Sosurim), một khu rừng tại Câo Câu Ly, người em là Cao Y Liên kế vị.

Di sản
Hầu hết thời gian trị vì và cuộc đời của Tiểu Thú Lâm Vương là dành cho việc giữ cho Cao Câu Ly nằm dưới quyền kiểm soát và cũng là để giúp tăng cường quyền lực vương tộc. Mặc dù ông đã không thể trả thù cho cái chết của cha và cũng là quốc vương tiền vị tức Cố Quốc Nguyên Vương, song ông đã đóng một vai trò chính trong việc thiết lập nên cơ sở cho các cuộc chinh phục vĩ đại của cháu trai và là người trị vì Cao Câu Ly sau này là Quảng Khai Thổ Thái Vương.

Xem thêm
Danh sách vua Triều Tiên
Lịch sử Triều Tiên

Tham khảo
Cố Quốc Nhưỡng Vương

Cố Quốc Nhưỡng Vương (mất 391, trị vì 384–391) là vị quốc vương thứ 18 của Cao Câu Ly. Dưới thời trị vì của ông, sự cân bằng quyền lực trong Tam Quốc Triều Tiên bắt đầu thay đổi với việc Cao Câu Ly tấn công Bách Tế và liên minh với Tân La.

Ông là vương tử của vị quốc vương Cao Câu Ly tứ 16, tức Cố Quốc Nguyên Vương, người đã bị giết trong cuộc tấn công thành Bình Nhưỡng của quốc vương Bách Tế là Cận Tiếu Cổ Vương. Cố Quốc Nhưỡng Vương cũng là đệ của vị quốc vương Cao Câu Ly thứ 17 là Tiểu Thú Lâm Vương và là phụ thân của Quảng Khai Thổ Thái Vương. Cố Quốc Nhưỡng Vương bước lên ngai vàng sau khi Tiểu Thú Lâm Vương qua đời mà không có con trai nối ngôi.

Vào năm trị vì thứ hai của mình, Cố Quốc Nhưỡng Vương đã lệnh cho 40.000 lính tấn công nước Yên tại bán đảo Liêu Đông. Quân Cao Câu Ly chiếm được Liêu Đông và Huyền Thổ, bắt giữ được 10.000 tù binh.

Năm 386, vương tử Cao Đàm Đức, người về sau trở thành Quảng Khai Thổ Thái Vương, được phong làm thế tử kế vị.

Cao Câu Ly tấn công Bách Tế vào năm 386, và tiếp tục tấn công vào các năm 389 và 390. Vào mùa xuân năm 391, Cao Câu Ly ký một thỏa ước hữu nghị với Nại Vật ni sư kim của Tân La, cũng là một trong Tam Quốc Triều Tiên, và nhận cháu trai của Nại Vật, tức Kim Thực Thánh (Kim Sil-seong) làm con tim.

Ông dã đẩy mạnh việc tiếp nhận Nho giáo và Phật giáo, cho xây một ngôi chùa quốc gia và tu sửa các đền thờ tổ tiên. Ông mất vào năm trị vì thứ 8, tức tháng 1 âm lịch năm 391.

Xem thêm
Danh sách vua Triều Tiên
Lịch sử Triều Tiên

Tham khảo