Tạ Phú Trị

| image = 1965-11 1965年 谢富治 参加西藏自治区第一届人大第一次会议.jpg
| caption = Tạ Phú Trị năm 1965
| office = Phó Thủ tướng Quốc vụ viện
| term_start = Tháng 1 năm 1965
| term_end = Tháng 3 năm 1972
| office2 = Bộ trưởng Bộ Công an
| term_start2 = 17 tháng 9 năm 1959
| term_end2 = 26 tháng 3 năm 1972
| predecessor2 = La Thụy Khanh
| successor2 = Lý Chấn
| birth_date =
| birth_place = Hồng An, Hồ Bắc, Trung Quốc
| death_date =
| death_place = Bắc Kinh, Trung Quốc
| nationality = Trung Quốc
| party = Đảng Cộng sản Trung Quốc (1931–1972)
|allegiance=
|serviceyears=1930–1972
|rank= Thượng tướng
|branch= Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc
}}
Tạ Phú Trị (; 26 tháng 9 năm 1909 – 26 tháng 3 năm 1972) là chỉ huy quân sự, chính ủy, chính khách và chuyên gia an ninh quốc gia của Đảng Cộng sản Trung Quốc. Ông nổi tiếng về mức độ tàn nhẫn và lòng trung thành với Mao Trạch Đông. Trong Cách mạng Văn hóa, với tư cách là Bộ trưởng Bộ Công an từ năm 1959 đến năm 1972, ông đã đóng vai trò chủ chốt trong việc thanh trừng kẻ thù chính trị của Mao.

Tiểu sử
Sự nghiệp cách mạng ban đầu
Tạ Phú Trị sinh ngày 26 tháng 9 năm 1909 tại Hồng An, Hồ Bắc dưới thời Trung Hoa Dân Quốc. Năm 1926, ông gia nhập Hội Nông dân tại quê nhà. Tháng 11 năm 1927, ông tham dự cuộc Khởi nghĩa Hoàng Ma nhưng do gặp thất bại nên đành trở về quê nhà lẩn tránh. Tháng 2 năm 1930, ông gia nhập đội Cận vệ Đỏ tại Hoàng An (nay là Hồng An) và Binh đoàn số 1 Hồng quân Công Nông Trung Quốc, năm sau trở thành đảng viên Đảng Cộng sản Trung Quốc. Ông từng giữ các chức vụ như đội trưởng đội tuyên truyền, rồi chính trị viên đại đội Phương diện quân 4 Hồng quân. Tạ Phú Trị đã tham gia chiến dịch trấn áp phản cách mạng của Phương diện quân 4 Hồng quân và đưa ra khẩu hiệu "Phải mạnh dạn nghi ngờ tất cả", khẩu hiệu này được Trương Quốc Đào đánh giá cao.

Tháng 10 năm 1932, ông cùng chủ lực Hồng quân phương diện quân 4 tiến về phía tây đến khu vực biên giới Tứ Xuyên - Thiểm Tây, lần lượt giữ các chức vụ như chủ nhiệm chính trị trung đoàn, chủ nhiệm chính trị Sư đoàn 26 Quân đoàn 9 Hồng quân, trưởng ban tổ chức Tổng cục Chính trị Phương diện quân 4 Hồng quân, trưởng ban tổ chức Tỉnh ủy Xuyên Thiểm của Đảng Cộng sản Trung Quốc. Ông đã tham gia các chiến dịch chống tiễu trừ vây quét ở Khu Xô viết Xuyên Thiểm. Năm 1935, ông tham gia cuộc Vạn lý Trường chinh của Phương diện quân 4 Hồng quân, giữ chức chủ nhiệm chính trị Quân đoàn 9 Hồng quân và Bí thư Huyện ủy trung tâm Mao Công Đảng Cộng sản Trung Quốc. Sau khi đến Thiểm Bắc, ông vào học tại Đại học Hồng quân kháng Nhật. Cùng lúc đó, ông là chính ủy Binh đoàn 4 thuộc Đại quân khu 2 do Chính ủy Đại quân khu Đặng Tiểu Bình đứng đầu. Năm 1949, Tạ Phú Trị giữ chức Chính ủy Binh đoàn 3 thuộc Dã chiến quân số 2, tham gia Chiến dịch vượt sông Dương Tử, sau đó chỉ huy đơn vị tiến vào Tây Nam, đánh chiếm Trùng Khánh.

Thời kỳ Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa
Sau khi nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa được thành lập vào ngày 1 tháng 10 năm 1949, Tạ Phú Trị kiêm nhiệm Bí thư Khu ủy miền Đông Tứ Xuyên và Chính ủy Quân khu miền Đông Tứ Xuyên vào tháng 12 cùng năm. Tháng 7 năm 1952, ông nhậm chức Bí thư Tỉnh ủy Vân Nam, tháng 7 năm 1956 là Bí thư thứ nhất Tỉnh ủy; tháng 2 năm 1954, ông là Phó Chính ủy Quân khu Tây Nam, Tư lệnh kiêm Chính ủy Quân khu Vân Nam (sau là Quân khu Côn Minh); tháng 3 năm 1955 là Tư lệnh kiêm Chính ủy Quân khu Côn Minh. Năm 1955, ông được phong quân hàm Thượng tướng Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc. Sự ủng hộ kiên định của ông đối với Cách mạng Văn hóa đã giúp ông được bầu làm Ủy viên dự khuyết Bộ Chính trị, Bí thư Ban Bí thư Trung ương, và Ủy viên Thành ủy Bắc Kinh cải tổ vào cuối năm 1966. Ông cũng là thành viên Tiểu tổ Cách mạng Văn hóa Trung ương và hợp tác chặt chẽ với Bè lũ Bốn tên.

Vào tháng 7 năm 1967, Tư lệnh Quân khu Vũ Hán, Tướng Trần Tái Đạo đã ủng hộ phe Hồng vệ binh mang tên Bách vạn Hùng sư chống lại phe đối địch gọi là Tổng Bộ Công nhân Vũ Hán trong sự kiện Vũ Hán gây chấn động toàn quốc lúc đó. Thủ tướng Chu Ân Lai đã ra lệnh cho Trần Tái Đạo ngừng hỗ trợ Bách vạn Hùng sư và chuyển sang ủng hộ Tổng Bộ Công nhân Vũ Hán, nhưng ông từ chối tuân theo. Tạ Phú Trị và Vương Lực được cử đến Vũ Hán để thuyết phục Trần Tái Đạo chấp hành mệnh lệnh của Chu Ân Lai. Tuy nhiên, vào ngày 20 tháng 7, lực lượng Quân Giải phóng tại Vũ Hán đã giam giữ, tát và làm nhục Tạ Phú Trị, đồng thời cho phép phe Bách vạn Hùng sư bắt giữ Vương Lực. Thủ tướng Chu Ân Lai đã bay đến Vũ Hán nhưng bị ngăn không cho hạ cánh do sự thị uy quân sự tại sân bay. Trước tình hình đó, quân đội trung ương đã điều động ba sư đoàn bộ binh cùng các đơn vị khác đến Vũ Hán và buộc Tướng Trần Tái Đạo đầu hàng mà không nổ súng. Sau sự kiện này, Tạ Phú Trị và Vương Lực được chào đón trở lại Bắc Kinh trong một buổi mít tinh lớn tại Quảng trường Thiên An Môn vào ngày 25 tháng 7. Sau khi trở về Bắc Kinh, Tạ Phú Trị đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp vũ khí quân sự cho các phe Hồng vệ binh thân cận với trung ương, bao gồm cả việc cấp 500 khẩu súng trường cho Công xã Tỉnh Cương Sơn của Đại học Sư phạm Bắc Kinh.

Khi các cuộc nổi dậy lan rộng từ Thượng Hải ra khắp cả nước, toàn bộ quyền lực tại Bắc Kinh được chuyển giao cho một ủy ban cách mạng mới do Tạ Phú Trị làm chủ tịch. Ông được lựa chọn thay vì Bí thư Thành ủy Bắc Kinh Lý Tuyết Phong, người bị cho là có lập trường thù địch với Hồng vệ binh. Đồng thời, ông cũng giữ chức Chính ủy thứ nhất Quân khu Bắc Kinh. Nhờ sự ủng hộ tích cực đối với Cách mạng Văn hóa, ông được bầu làm Ủy viên Ủy ban Trung ương khóa IX và Ủy viên Bộ Chính trị Trung ương tại Đại hội Đảng lần thứ IX năm 1969. Đến năm 1971, khi Thành ủy Bắc Kinh được tái lập, ông được bổ nhiệm làm Bí thư thứ nhất Thành ủy Bắc Kinh.

Cuối đời
Đầu năm 1972, Tạ Phú Trị qua đời tại Bắc Kinh vì ung thư dạ dày. Ngày 16 tháng 10 năm 1980, dựa trên báo cáo điều tra của Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật Trung ương, Đảng Cộng sản Trung Quốc đã khai trừ đảng tịch của Tạ Phú Trị, hủy bỏ điếu văn tưởng niệm ông và di dời tro cốt của ông ra khỏi Nghĩa trang Cách mạng Bát Bảo Sơn. Ngày 20 tháng 11 năm 1980, vụ án Tập đoàn phản cách mạng Lâm Bưu, Giang Thanh bắt đầu được xét xử, Tạ Phú Trị bị phán là một trong những kẻ chủ mưu. Ngày 25 tháng 1 năm 1981, Tòa án đặc biệt của Tòa án Nhân dân Tối cao Trung Quốc xác nhận ông là chủ mưu chính trong Tập đoàn phản cách mạng này. Vì ông đã qua đời nên không truy cứu trách nhiệm hình sự.

Tham khảo

|-

|-

|-

|-