Newmania sontraensis

| image =
| image_caption =
| regnum = Plantae
| unranked_divisio = Angiospermae
| unranked_classis = Monocots
| unranked_ordo = Commelinids
| ordo = Zingiberales
| familia = Zingiberaceae
| subfamilia = Zingiberoideae
| tribus = Zingibereae
| genus = Newmania
| species = N. sontraensis
| binomial = Newmania sontraensis
| binomial_authority = H.Đ.Trần, Luu & Škorničk., 2018
| range_map =
| range_map_caption =
| synonyms =
}}
Newmania sontraensis là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Trần Hữu Đăng, Lưu Hồng Trường và Jana Leong-Škorničková mô tả khoa học lần đầu tiên năm 2018. Tìm thấy trong các rừng thường xanh ẩm ướt thứ sinh ở cao độ 250–660 m trên các sườn dốc từ thoai thoải đến rất dốc.

Mô tả
Địa thực vật thân thảo, cao đến 160&nbsp;cm, với 2–5 chồi lá mỗi thân rễ, cách nhau 1,5–6&nbsp;cm. Thân rễ ngầm, phân nhánh, đường kính ~1&nbsp;cm, vỏ màu nâu nhạt, ruột màu trắng kem; các củ rễ hình thoi, ~5 × 0,8&nbsp;cm, cách thân rễ 5–10&nbsp;cm. Chồi lá ở 1/3 đến 1/2 gốc không lá, với 10–27 lá xếp thành 2 dãy; bẹ không lá 4-9, màu xanh lục ánh màu đỏ-tía sẫm, nhẵn nhụi, chuyển thành màu nâu và có dạng giấy khi già; bẹ lá màu xanh lục, gấp nếp mịn, đặc biệt ở phần đỉnh gần lưỡi bẹ; lưỡi bẹ dài 1,5–3&nbsp;mm, 2 thùy khó thấy, màu xanh lục nửa trong mờ, nhẵn nhụi; không cuống lá, tiêu giảm ít hay nhiều thành thể gối; phiến lá hình elip đến hình elip hẹp đến hình trứng ngược hẹp, 12–22 × 4–5&nbsp;cm, màu xanh lục vừa, bóng và uốn nếp yếu ở mặt trên, màu xanh lục nhạt hơn ở mặt dưới, các lá ở gốc và lá non đôi khi với ánh giàu màu tía sẫm nhiều hay ít ở mặt dưới, nhẵn nhụi cả hai mặt, đáy tù, đỉnh thon nhỏ dần thành nhọn thon, mép nguyên. Cụm hoa mọc từ thân rễ ở phần gốc của chồi lá, cành hoa bông thóc mọc thẳng, gồm 7-12 hoa, nở từ đáy đến đỉnh; cuống cụm hoa dài 1,5–4&nbsp;cm, đường kính ~5&nbsp;mm, lá bắc bẹ 4–5, dài 5–20&nbsp;mm, rộng ~5&nbsp;mm, màu trắng kem với hoa văn mắt lưới màu đỏ-tía sẫm, nhẵn nhụi, đỉnh tù, đôi khi kết thúc bằng mấu nhỏ; các lá bắc sinh sản xếp thành 2 dãy không hoàn hảo (sắp xếp 2 dãy ở đáy, xoắn ốc ở đỉnh), hình trứng, 10–18 × 7–9&nbsp;mm, hở tới đáy, màu kem ánh xanh lục với hoa văn mắt lưới màu đỏ-tía sẫm, nhẵn nhụi, đỉnh nhọn thon tù, mép nửa trong mờ, ~0,5&nbsp;mm; lá bắc con hình trứng, 12–14 × 7–10&nbsp;mm, hở tới đáy, rộng 7–10&nbsp;mm (khi tách ra), màu ánh xanh lục đến màu kem với hoa văn mắt lưới màu đỏ-tía sẫm, nhẵn nhụi. Hoa dài 8–10,5&nbsp;cm; đài hoa hình ống, dài 13–17&nbsp;mm, đường kính ~4&nbsp;mm, chẻ một bên ~7–10&nbsp;mm, màu kem nửa trong mờ thưa hoa văn mắt lưới màu đỏ-tía sẫm, nhẵn nhụi, đỉnh 1 răng nhọn; ống hoa hình trụ hẹp, dài 4–6&nbsp;cm, đường kính 2,0–2,5&nbsp;mm, màu trắng, nhẵn nhụi; thùy tràng lưng hình tam giác hẹp, ~28 × 8&nbsp;mm, màu trắng tinh với các vạch trong mờ, nhẵn nhụi, mấu nhọn sắc ở đỉnh (dài ~3&nbsp;mm); các thùy tràng bên hình tam giác hẹp với đỉnh có mấu nhọn sắc, 18–26 × 5–6&nbsp;mm, màu trắng tinh với các đường trong mờ, nhẵn nhụi; cánh môi hình trứng đến thuôn dài với các mép uốn ngược, 28–35 × 16–18&nbsp;mm ở điểm rộng nhất, nhẵn nhụi, đỉnh 2 thùy với vết chẻ 5–7,5&nbsp;mm, đậm màu tím tía với nhiều gân trắng ở gốc và trung tâm, mép ở đáy màu trắng; nhị lép bên dạng cánh hoa, hình elip tù không đều, 15–20(–21) × 8–12,5&nbsp;mm, màu trắng tinh, nhẵn nhụi. Nhị dài 16–18&nbsp;mm, phần lớn màu trắng hoặc màu trắng kem, hoàn toàn nhẵn nhụi; chỉ nhị dài 8,5–11&nbsp;mm, rộng ~2,5&nbsp;mm ở gốc, rộng 3,5&nbsp;mm ở đỉnh, màu trắng kem, đôi khi với ánh tím ở đáy; bao phấn 6–8 × 3,5&nbsp;mm, mô liên kết màu trắng kem, đôi khi với ánh màu hồng nhạt, nhẵn nhụi; mào bao phấn nhỏ, dài đến 1,5&nbsp;mm, tù, với 2 tiểu thùy khó thấy; mô vỏ bao phấn dài 6–6,5&nbsp;mm, màu kem (chuyển thành ánh đỏ khi già), nứt gần như dọc theo suốt chiều dài của chúng (trừ ~1&nbsp;mm trên cùng), nhẵn nhụi; phấn hoa màu kem. Bầu nhụy hình trứng ngược, 4,5–5 × 3,5&nbsp;mm, màu trắng kem hoặc với ánh màu hồng ở đỉnh, nhẵn nhụi, 3 ngăn. Vòi nhụy màu trắng, đôi khi với ánh hồng nhạt, nhẵn nhụi; đầu nhụy dài ~1&nbsp;mm, đường kính ~0,6&nbsp;mm, lỗ nhỏ thuôn tròn, hướng về phía trước, có lông rung. Quả nang 3 ngăn nứt không đều, hình trứng, 3–3,5&nbsp;cm × 1,3&nbsp;cm với đài bền, màu kem đến màu thịt với ánh tía, nhẵn nhụi, chứa 15–26 hạt. Hạt hình trứng đến hình trứng ngược, có góc cạnh tù, 8–9 × 3–4&nbsp;mm, màu nâu nhạt với ánh tía, đặc biệt về phía đỉnh, bề mặt bóng, rậm lông tơ ngắn; áo hạt màu trắng, xé rách, các thùy không đều, thẳng, 3–7&nbsp;mm. Ra hoa tháng 4-5 và tạo quả tháng 5-6.

Nó là tương tự như N. orthostachys nhưng khác ở chỗ có kiểu phát triển chung lớn hơn nhiều với thân giả dài tới 1,6 m gồm tới 24 lá, phiến lá từ hình elip hẹp đến hình trứng ngược hẹp với mặt trên bóng, các lưỡi bẹ ngắn hơn, không quá 3&nbsp;mm, các thùy tràng hoa vượt xa đáng kể so với các nhị lép bên về chiều dài; so với thân giả 60–80&nbsp;cm gồm 5–8(–11) lá, phiến lá hình elip đến hình trứng ngược với mặt trên nửa sần sùi, lưỡi bẹ dài 5–10&nbsp;mm và các thùy tràng hoa dài bằng hoặc chỉ dài hơn một chút so với các nhị lép bên ở N. orthostachys.

Chú thích