Linh đồng chuyển thế

được cho là bị Chính quyền Trung Quốc giam giữ thủ tiêu để đưa người thân chính quyền lên chức vị Lạt Ma]]
Linh đồng chuyển thế (chữ Hán: 转世灵童/Reincarnated soul boy) là danh hiệu trong Phật giáo Tây Tạng chỉ về quá trình tái sinh của Phật sống thông qua hiện thân những cậu bé được cho là chuyển sinh tiền kiếp của các vị Lạt Ma được kiếm tìm tiến cử và tấn phong chính thức trở thành Phật sống (Hoạt Phật/活佛). Linh đồng chuyển thế được xác tín bằng phương pháp truyền thống, lễ chọn và tấn phong diễn ra theo đúng các quy tắc và lễ nghi tôn giáo cổ truyền, có thể có một hoặc nhiều ứng cử viên theo nghi lễ "rút thẻ bình vàng" hay còn được gọi là lễ "Kim bình xiết thiêm" để lựa chọn ra vị Phật sống. Sau khi thực hiện nghi lễ Tọa sàng (ཁྲི་ལ་བཞུགས/khri la bzhugs/坐床/Zuo chuang/Sitting-in-the-bed) thì linh đồng sẽ được thọ giới tấn phong thành vị Phật sống. Thuật chuyển sinh là một hiện tượng huyền kỳ bất khả tư nghị trong Phật giáo Tây Tạng khi một người tu luyện Mật tông thành tựu li thế sẽ đạt cảnh giới có thể lựa chọn nơi mình sẽ đầu thai chuyển thế trong kiếp sau để tiếp tục tu luyện, không ngừng lũy tích sự tu hành của bản thân không bị gián đoạn cho đến khi họ thành Phật. Khi vị tu hành giả nguyên lai qua đời, tự viện sẽ dùng các nghi thức cổ truyền khác nhau để tìm kiếm anh nhi linh đồng được sinh ra sau khi Phật sống viên tịch để rồi tuyển định một vị làm "linh đồng chuyển thế" của vị Phật sống tiền bối.

Những "linh đồng chuyển sinh" nhất định khác người bình thường và vận mệnh của họ cũng không phải giống nhau, bởi vì nó cũng sẽ liên quan đến người nhà trong gia đình họ sinh ra trong hiện tại kiếp này và cũng không phải tất cả các linh đồng đều đạt được điều họ muốn. Đức Lạt Ma cho rằng nếu người tái sinh không thể tiếp tục những việc đã được thực hiện trong tiền kiếp thì "hiện thực không phải là sự tái sinh", đấy là "sự tái sinh giả mạo".

Lịch sử truyền thừa
Ngôi vị Phật sống đã tồn tại từ cả ngàn năm khi Phật giáo Tây Tạng ra đời từ sự kết hợp giữa Phật giáo Ấn Độ, Phật giáo Trung Hoa với một số tôn giáo địa phương. Phật giáo kết hợp với một số tôn giáo bản địa đã dần dần hình thành nên môn phái Phật giáo mang đặc điểm riêng của vùng và được gọi là Tạng truyền Phật giáo (hoặc còn có các tên gọi khác như Tây Tạng Phật giáo, Tạng ngữ hệ Phật giáo hoặc Lạt Ma giáo). Tạng truyền Phật giáo gồm ngũ giáo phái chủ yếu là Ninh mã phái (Hồng giáo), Cát đương phái (Hắc giáo), Cát cử phái (Bạch giáo), Tát già phái (Hoa giáo) và Cách lỗ phái (Hoàng giáo). Một trong những đặc điểm của Tạng truyền Phật giáo là thực hành chế độ Phật sống truyền thế tức là Hoạt Phật truyền thế). Phật sống truyền thế là một tập tục chỉ có riêng của Phật giáo Tây Tạng. Tập tục này xuất hiện ở Tây Tạng vào khoảng thế kỷ thứ XIII do giáo phái Cát cử (Bạch giáo) định chế ra, sau đó được tất cả các giáo phái Phật giáo ở Tây Tạng phỏng theo mà áp dụng cho giáo phái mình.

Tập tục Phật sống truyền thế được lập ra căn cứ vào giáo lý "Tọa hóa độ sinh" (đức Phật tái thế) của Đức Phật Thích Ca. Theo giáo lý này thì khi Đức Phật (tức người đứng đầu giáo phái) viên tịch (chết đi) sẽ đầu thai và mang hình hài một đứa trẻ nào đó (gọi là linh đồng). Lạt Ma giáo cho rằng, sau khi Phật sống chết, linh hồn sẽ đầu thai truyền thế, tiếp tục một đời Phật sống nữa, đứa trẻ được truyền gọi là "Linh đồng" và tập tục Phật sống truyền thế cùng chế độ Phật sống truyền thế này về sau được kéo dài đến nay.

Vào thời nhà Thanh (từ tộc chủ Hoàng Thái Cực) đã thực hiện việc cai trị Tây Tạng một cách toàn diện, hữu hiệu, triệt để. Triều đình nhà Thanh sách phong Đạt Lai, Ban Thiền, cử đại thần thường trú và quân đội quốc gia đồn trú lâu dài ở Tây Tạng, xác lập chế độ rút thăm bát vàng (Kim bình xiết thiêm) cho các Phật sống truyền đời, tập trung hình thành các chính sách cai trị của chính phủ trung ương ở vùng dân tộc ở biên cương. Trong đó, Đạt Lai, chế độ rút thăm bát vàng truyền đời Ban Thiền đã có ảnh hưởng sâu rộng, cho tới nay vẫn phát huy tác dụng chính trị, tôn giáo. Trước năm 1792 thì việc xác định "linh đồng" chỉ là sự chọn lựa của những vị chức sắc Phật giáo của môn phái đó, việc này dẫn đến những việc làm sai trái như có những trường hợp do mối quan hệ gia đình họ hàng thân thiết mà người ta đã lựa chọn "linh đồng" là người của gia tộc mình, như trường hợp Đạt Lai Trát Tất Khắc của vùng Nội Mông đã "tiến cử linh đồng" là con của Vương Công gia (một người họ hàng với mình).

Có trường hợp sau khi Phật sống Triết Bố Tôn Ban viên tịch thì tộc trưởng Phúc Tấn (là người có quyền chọn linh đồng) đã chỉ vào bụng vợ đang có mang và bảo: đó là linh đồng truyền thế. Nhưng đến khi sinh ra lại là con gái nênviệc này đã sinh ra chuyện thị phi trong cả giáo phái. Những chuyện tiêu cực tương tự như vậy là không hiếm. Vì vậy năm 1792, Vua Càn Long đã ra một chỉ dụ Chế ra một bình làm bằng vàng tặng cho Tây Tạng. Khi tiến hành lễ chọn Phật sống thì viết tên của tất cả những người được lựa chọn, tên mỗi người được viết vào một cái thẻ đặt vào bình vàng. Sau đó sẽ rút thẻ để xác định "linh đồng truyền thế". Tất nhiên việc này cũng không thể xóa bỏ hoàn toàn tệ nạn đã nêu, nhưng dù sao cũng làm giảm đi những điều tai tiếng. Từ năm 1949, Tây Tạng trở thành một khu tự trị của nước Trung Hoa mới thì chính quyền Trung ương thừa nhận những nghi lễ của các giáo phái Phật Tạng, trong đó có nghi lễ Phật sống truyền thế, chính quyền khu tự trị Tây Tạng dựa vào tập tục "Tạng truyền Phật giáo hoạt phật truyền thế" để ra thông báo về quyết định phê chuẩn việc tìm vị Hoạt Phật mới.

Trong thư tịch "Di tục ký" chép lại chuyện tộc chủ bộ lạc Thổ Mặc Đặc Mông Cổ là Yêm Đáp Hãn (Minh Thuận Nghĩa vương) đã từng mời Đạt Lai Lạt Ma thứ ba là Sách Nam Gia Thố (Sonam Gayaso) đến Thanh Hải vào năm 1578 sau Công Nguyên. Sách Nam Gia Thố chỉ vào nơi mà Tùng Mộc Nhi Thai Cát là cháu trai của Yêm Đáp Hán cho biết vài năm sau sẽ có một vị Phật ở đây. Năm 1588, Sách Nam Gia Thố qua đời tại Mông Cổ trên đường đến Bắc Kinh, vợ của Tùng Mộc Nhi Thai Cát mang thai và các tăng nhân cho rằng bà sẽ sinh hạ một vị Phật sống. Cha của Tùng Mộc Nhi Thai Cát mang con ngựa của Đức Đạt Lai Lạt Ma từng cưỡi, chuỗi tràng hạt và một cuốn sách kinh cho đứa trẻ chỉ lấy ra chuỗi tràng hạt và cuốn kinh sách. Đứa trẻ thường nói tiếng Tây Tạng, nhìn thấy trước những hoạ phúc của con người hiệu nghiệm và được gọi là "tiểu Phật sống". sau khi viếng thăm chùa Cam Đan, chùa Triết Bạng và chùa Sắc Lạp ở Tây Tạng, chắt trai của Yêm Đáp Hãn đã được xác nhận là linh đồng chuyển thế Đạt Lai Lạt Ma. Vào năm 1602, ba ngôi chùa lớn đã cử người nghênh đón ông đến Tây Tạng, đó là Đạt Lai Lạt Ma đời thứ tư Vân Đan Gia Thố (Yonten Gyatso) là Đạt Lai Lạt Ma không phải tộc người Tây Tạng. Năm 1793, Sắc lệnh 29 điều Khâm định Tây Tạng chương trình (钦定藏内善后章程二十九条) được ký kết và ban bố quy định rõ ràng việc truyền thế Phật sống, tiền tệ Tây Tạng, quyền hạn của đại thần ở Tây Tạng, trách nhiệm của các quan viên và việc loại bỏ gian lận và tham nhũng, ngăn chặn triệt để sự thiên vị trong quá trình lựa chọn, giữ gìn sự thuần khiết của tôn giáo. Có ba phiên bản bằng tiếng Tây Tạng và không tìm thấy bản gốc. Văn tự tương ứng bằng tiếng Trung không được liệt kê thành 29 bài viết nhưng gồm các phần và các sắc lệnh khác nhau được khắc trên bia đá và chưng tại Cố Cung.

Sắc lệnh 29 Điều đã quy định hình thức hai Phật sống Đạt Lai, Ban Thiền truyền thế phải dùng những cái thăm có ghi tên các "Linh đồng" thả vào trong cái bình vàng do Hoàng đế ban cho gọi là "Kim bôn ba" (bình vàng), được đại thần đang ở Tây Tạng giám thẩm, rút thăm rồi quyết định, trường hợp "Linh đồng" chỉ có một nguời cũng phải viết tên lên thẻ rồi cho vào bình cùng với một thẻ không có tên. Nếu rút trúng cái thẻ không có tên thì phải tìm một "Linh đồng" khác, đấy chính là chế độ "Kim bình xiết thiêm" (金瓶掣籤/གསེར་བུམ་སྐྲུག་པ/rút thăm bình vàng) mà sau này nhà nước Cộng hoa Nhân dân Trung Hoa sau khi chiếm cứ được Tây Tạng vẫn quy định cụ thể về việc này để kiểm soát gắt gao, kể từ lúc bị trở thành khu tự trị Tây Tạng, vị Phật sống sau khi kết thúc nghi lễ "rút thẻ" thì sẽ phải chờ quyết định công nhận từ Chính quyền Trung ương Trung Quốc mới được danh chính ngôn thuận.

Trước tượng Phật, với sự chứng kiến của các vị cao tăng, đại đức, các quan chức chính quyền, tên của từng linh đồng được viết lên một tấm thẻ làm bằng ngà voi, đựng trong những chiếc túi lụa hoàn toàn giống nhau và được niêm phong cẩn thận. Những chiếc túi này được cho vào một chiếc bình gọi là bình Kim Bôn Ba (Golden Urn), đặt lên ban thờ. Đó là chiếc bình bằng vàng tinh xảo do vu Càn Long ban tặng cho Quốc sư Tây Tạng từ năm 1792 để dành riêng cho nghi thức lựa chọn Phật sống. Càn Long là người rất sùng bái đạo Phật và từng sai nhiều đoàn sứ giả thay mặt mình hành hương về Tây Tạng và biết về nghi lễ Kim bình xiết thiêm. Sau hàng loạt các nghi thức hành lễ khác, vị cao tăng chủ sự buổi lễ sẽ xóc chiếc bình ba lần rồi rút ngẫu nhiên một chiếc túi có đựng thẻ ra. Ngài sẽ tiến hành các hành động này một cách rất chậm rãi, để tất cả mọi người đều có thể quan sát được tường tận. Khi rút túi trong kim bình quyết định ai sẽ là tân Phật sống, các chủ sự thường nhìn vào đâu đó trong cõi hư vô, miêng niệm Phật hiệu, tránh nhìn vào các túi vải. Chỉ khi đã cầm chắc chắn một chiếc lên tay rồi, họ mới nhìn xuống, từ từ mở túi, rút ra chiếc thẻ ngà. Khi công bố tên tuổi ghi trên tấm thẻ, một vị Phật sống mới chính thức được tìm ra. Đức phật đã thực sự tái thế, tiếp tục phổ độ chúng sinh. Lễ tọa sàng dành cho Đạt Lai Lạt Ma thứ 13 được tổ chức tại Cung điện Potala.
Chú thích