undertheseanlp/UVW-2026 huggingface dataset:
Sa Pa (phường)

}}

Sa Pa là một phường thuộc tỉnh Lào Cai, Việt Nam.

Địa lý

Phường Sa Pa có vị trí địa lý:
Phía bắc giáp xã Ngũ Chỉ Sơn.
Phía nam giáp xã Tả Van.
Phía đông giáp xã Tả Phìn.
Phía tây giáp tỉnh Lai Châu.

Lịch sử
Trước đây, Sa Pa là thị trấn huyện lỵ thuộc huyện Sa Pa. Điạ bàn phường Sa Pa hiện nay tương ứng với khu vực trung tâm của thị trấn này.

Cuối năm 2018, thị trấn Sa Pa có 23,65&nbsp;km² diện tích tự nhiên và 31.010 người.

Ngày 11 tháng 9 năm 2019, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết 767/NQ-UBTVQH14 (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2020). Theo đó:
Thành lập thị xã Sa Pa trên cơ sở toàn bộ diện tích và dân số của huyện Sa Pa
Giải thể thị trấn Sa Pa để điều chỉnh về 6 phường mới thuộc thị xã Sa Pa. Trong đó, phường Sa Pa được thành lập trên cơ sở điều chỉnh 2,33&nbsp;km² diện tích tự nhiên, 9.297 người của thị trấn Sa Pa; 2,38&nbsp;km² diện tích tự nhiên, 115 người của xã Lao Chải và 1,54&nbsp;km² diện tích tự nhiên của xã Sa Pả. Phần diện tích và dân số còn lại của thị trấn Sa Pa được điều chỉnh về 5 phường còn lại.

Sau khi thành lập, phường Sa Pa có 6,25&nbsp;km² diện tích tự nhiên và 9.412 người. Phường Sa Pa được chia thành 7 tổ dân phố đánh số từ 1 đến 7.

Ngày 16 tháng 6 năm 2025:

Quốc hội ban hành Nghị quyết số 203/2025/QH15 về việc Sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Theo đó, kết thúc hoạt động của đơn vị hành chính cấp huyện trong cả nước từ ngày 1 tháng 7 năm 2025.
Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 1673/NQ-UBTVQH15 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Lào Cai năm 2025 (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 16 tháng 6 năm 2025). Theo đó, sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của các phường Hàm Rồng, Ô Quý Hồ, Sa Pả, Cầu Mây, Phan Si Păng và Sa Pa thành phường mới có tên gọi là phường Sa Pa.

Như vậy, phường Sa Pa mới được thành lập trên cơ sở toàn bộ khu vực nội thành của thị xã Sa Pa trước kia.

Chú thích

Xem thêm
Ngủ đông

Ngủ đông (tiếng Anh: hibernation) là trạng thái hạ thân nhiệt có điều hòa ở động vật để giảm mức trao đổi chất. Hiện tượng này xảy ra trong vài ngày hoặc hàng tuần giúp cho động vật tiết kiệm năng lượng trong mùa đông, hoặc qua đêm băng giá trên núi cao.

Quá trình ngủ đông
Trong quá trình ngủ đông, một số loài động vật giảm bớt các hoạt động trao đổi chất đến mức rất thấp, thân nhiệt và nhịp thở cũng giảm.Lúc này năng lượng sử dụng để duy trì sự sống được lấy chủ yếu từ chất béo (lipid).
Động vật ngủ đông
Một số loài động vật có hiện tượng ngủ đông là chuột, dơi, sóc, rắn, ếch nhái,... Pliny nghĩ rằng chim ngạn cũng ngủ đông. Gilbert White (The Illustrated Natural History of Selborne) cũng đồng ý, chim điển hình không ngủ đông thay vào đó là trạng thái lờ đờ uể oải, nhưng một loài chim hiếm thấy là Poorwill là có hiện tượng ngủ đông. Động vật sống ở dưới nước có thể ngủ đông ở dưới nước hoặc ở trên cạn. Rùa tai đỏ ngủ đông ở dưới nước bằng cách vùi cơ thể chúng vào bùn ở dưới đáy ao. Con sa giông có thể ngủ đông trên cạn hoặc dưới nước.

Một con vật được xem như là động vật ngủ đông nhưng sự thật không phải như vậy là con gấu. Trong khi nhịp tim của nó chậm, nhiệt độ cơ thể tương đối ổn định và nó có thể dễ dàng bị đánh thức. Những loài vật không phải động vật ngủ đông khác (mà được công nhận như động vật ngủ đông) là con lửng, gấu trúc Mĩ (sống ở Bắc Mỹ) và thú có túi.

Trước khi bắt đầu quá trình ngủ đông phần lớn các loài vật ăn một lượng thức ăn lớn và dự trữ năng lượng để có thể tồn tại qua mùa đông. Một số loài động vật có vú ngủ đông trong khi mang thai và sinh sau khi con mẹ kết thúc quá trình ngủ đông một thời gian ngắn.

Trong thế kỷ 20 có sự ra đời của hai kết luận là cá mập sống ở dưới đáy biển và nó có ngủ đông. Dụng cụ theo dõi đã được cài vào 20 con cá mập vào năm 2002 để chứng thực giả thuyết này.

Cho tới gần đây cả động vật linh trưởng và động vật có vú nhiệt đới đều không ngủ đông. Tuy nhiên nhà sinh lý học động vật Kathrin Dausmann của Đại học Philipps tại Marburg và bạn đồng nghiệp đưa ra bằng chứng trong một loại sách xuất bản năm 2004 của tạp chí Nature chỉ ra rằng vượn cáo lùn đuôi béo ở Madagasca (Madagascan fat-tailed dwarf lemur) ngủ đông trong những cái lỗ trên cây 7 tháng trong năm. Thật là thú vị bởi vì nhiệt độ mùa đông của Madagasca có khi lên tới trên 30&nbsp;°C (86&nbsp;°F) nên hiện tượng ngủ đông không phải của riêng sự thích nghi với nhiệt độ thấp xung quanh. Hiện tượng ngủ đông của vượn cáo phụ thuộc mạnh mẽ vào thói quen giữ ấm trong thời tiết lạnh của lỗ cây của nó, nếu cái lỗ mà cách nhiệt kém thì nhiệt độ cơ thể của vượn cáo sẽ dao động mạnh một cách thụ động theo môi trường xung quanh, còn nếu cách nhiệt tốt thì nhiệt độ cơ thể của nó ở mức khá ổn định.

Tiếng ồn và những chấn động từ xe chạy bằng máy trên tuyết, các xe địa hình và những cái tương tự như vậy thỉnh thoảng sẽ đánh thức quá trình ngủ đông của động vật. Kết quả của sự thức dậy sớm này có thể làm nó phải chịu đựng dữ dội hoặc chết vì thiếu lương thực.

Liên kết
Tham khảo
Tiềm sinh

Tiềm sinh là trạng thái sinh lý của sinh vật làm giảm cường độ trao đổi chất đến mức thấp hoặc không thể đo đạc, quan sát được. Tuy nhiên, khi gặp những điều kiện ngoại cảnh thích hợp, sinh vật có thể phục hồi các hoạt động sống của mình.

Các sinh vật có những kỹ thuật tiềm sinh khác nhau như tardigrade (sống không cần nước), cryobiosis (sống trong điều kiện cực lạnh), osmobiosis (trong muối) và anoxybiosis (thiếu oxy).

Xem thêm
Tiềm tan của virus
Ngủ đông của động vật
Bào tử

Chú thích
Thể loại:Di sản thế giới

Di sản thế giới UNESCO là một trong những nơi (rừng, dãy núi, hồ, sa mạc, tòa nhà, sân vận động, hay thành phố) được đề cử cho chương trình quốc tế Di sản thế giới, được quản lý bởi UNESCO.
24 tháng 4

Ngày 24 tháng 4 là ngày thứ 114 trong mỗi năm dương lịch thường (ngày thứ 115 trong mỗi năm nhuận). Còn 251 ngày nữa trong năm.

Sự kiện
Thế kỷ XIX trở về trước
1479 TCN – Thutmosis III lên ngôi pharaon của Vương triều thứ 18 Ai Cập.
1184 TCN – Nhờ con ngựa gỗ, quân Hy Lạp tiến vào thành Troy.
1066 – Quan sát thấy sao chổi Halley.
1192 – Việc xây dựng cầu Lư Câu tại Trung Đô của Đại Kim được hoàn thành.
1800 – Thành lập Thư viện Quốc hội Hoa Kỳ.
1877 – Chiến tranh Nga-Thổ Nhĩ Kỳ (1877-1878) bùng nổ.

Thế kỷ XX
1967 – Nhà du hành vũ trụ Liên Xô Vladimir Mikhailovich Komarov chết trong phi thuyền Soyuz 1.
1968 – Mauritius trở thành thành viên Liên hiệp quốc.
1970
Trung Quốc phóng vệ tinh nhân tạo đầu tiên.
Gambia trở thành một nước cộng hoà.
1981 – Giới thiệu chiếc máy tính cá nhân đầu tiên của IBM.
1990 – NASA phóng Kính viễn vọng Không gian Hubble lên vũ trụ từ Trạm không quân mũi Canaveral, Hoa Kỳ.

Thế kỷ XXI
2004 – Hoa Kỳ dỡ bỏ cấm vận kinh tế chống Libya vì nước này đã hợp tác trong việc ngăn chặn vũ khí huỷ diệt hàng loạt.
2010 – Việt Nam khánh thành cầu Cần Thơ, cây cầu dây văng lớn nhất Đông Nam Á.

Sinh

1815 – Anthony Trollope, nhà văn Anh (m. 1882)
1856 – Philippe Pétain, thống chế Pháp (m. 1951)
1904 – Willem de Kooning, họa sĩ Hà Lan (m. 1997)
1905 – Robert Penn Warren, nhà văn Mỹ, đoạt giải Pulitzer năm 1947, giải thưởng thơ Mỹ đầu tiên năm 1986 (m. 1989)
1906 – William Joyce, nhà văn Anh-Ireland (m. 1946)
1906 – Hà Huy Tập, Tổng bí thư Đảng Cộng sản Đông Dương (m. 1941)
1908 – Phạm Duy Khiêm, nhà văn, nhà giáo người Việt. Ông từng là đại sứ Việt Nam Cộng hòa tại Pháp. (m. 1974)
1934 – Shirley MacLaine, nữ diễn viên, tác giả
1942 – Barbra Streisand, ca sĩ, nữ diễn viên, đạo diễn người Mỹ
1957 - Nguyễn Dương, đạo diễn và diễn viên người Việt Nam
1987 – Jan Vertonghen, cầu thủ bóng đá người Bỉ
1990 – Tae-ri, diễn viên người Hàn Quốc
1993 – Millic, producer người Hàn Quốc
1996 – Barty, vận động viên cricket người Úc.

Mất

Thế kỷ XIX trở về trước
1731 – Daniel Defoe, nhà văn Anh, tác giả cuốn truyện phiêu lưu Robinson Crusoe (s. vào khoảng 1660)

Thế kỷ XX
1935 – Nhà thơ Phạm Tất Đắc (s. 1909) mất lúc 26 tuổi. Ông từng bị thực dân Pháp bắt giam vì dám viết và phổ biến tập thơ dấy lên lòng yêu nước của người Việt.
1967 – Vladimir Mikhailovich Komarov, nhà du hành vũ trụ trên phi thuyền Soyuz 1 (s. 1927)
1972 – Lê Đức Đạt, Chuẩn tướng Việt Nam Cộng hòa (Sinh 1928)
1986 – Wallis Simpson, phu nhân Quận công Windsor (cựu hoàng Edward VIII của Anh) (s. 1896)

Thế kỷ XXI
2011 – Trần Lệ Xuân, em dâu Tổng thống Ngô Đình Diệm. Bà lãnh chức vụ Đệ Nhất Phu nhân thời Đệ Nhất Cộng hòa Việt Nam (s. 1924).
2020 – Hamilton Bohannon, ca sĩ Mỹ (s. 1942).

Ngày lễ và kỷ niệm
Ngày tưởng niệm vụ diệt chủng Armenia

Tham khảo

Liên kết ngoài

BBC: On This Day (tiếng Anh)
Thể loại:Giáo hội Công giáo Rôma

Giáo hội Công giáo Rôma là giáo hội Kitô giáo lớn nhất, với hơn một tỉ tín đồ. Giáo hội này tuyên bố họ là giáo hội Kitô giáo nguyên thuỷ về mặt tổ chức và giáo lí, được sáng lập bởi Chúa Giêsu, Thánh Phêrô và các Tông đồ còn lại, và tuyên bố có tính tông truyền liên tục với sự truyền chức thông qua việc đặt tay. Đây là thể chế hoạt động liên tục lâu đời nhất đang tồn tại.
Thể loại:Du lịch

Du lịch là hành động rời khỏi nơi thường trú để đi đến một nơi khác, một môi trường khác trong một thời gian ngắn nhằm mục đích tìm hiểu, khám phá, vui chơi, giải trí, nghỉ dưỡng.
Đại lượng vật lý

Đại lượng vật lý là các thể hiện về mặt định lượng bản chất vật lý có thể đo lường được của một vật thể hay hiện tượng tự nhiên, như khối lượng, trọng lượng, thể tích, vận tốc, lực, v.v. Khi đo đạc một đại lượng, giá trị đo được là một con số theo sau bởi một đơn vị đo (còn gọi là thứ nguyên của đại lượng đó).

Ký hiệu đại lượng

Thông thường, các ký hiệu của các đại lượng vật lý học được chọn lựa từ các chữ cái đơn của Bảng chữ cái Latinh hay Bảng chữ cái Hy Lạp, và được in nghiêng. Cả chữ in hoa và in thường được sử dụng. Thỉnh thoảng, ta thấy sự xuất hiện của các ký tự in trên hay các ký tự in dưới. Nếu các ký tự in trên hay các ký tự in dưới này tự chúng đã là ký hiệu cho các đại lượng vật lý học, chúng sẽ được in nghiêng.

Ví dụ

Ep là ký hiệu của thế năng
cp là ký hiệu cho nhiệt dung ở áp suất không đổi (Lưu ý: p đại diện cho đại lượng vật lý áp suất)

Biểu diễn giá trị đo được của một đại lượng

Lấy một thí dụ:

: P = 42,3 x 103 W

trong đó

P là đại lượng vật lý công suất

42,3 x 103 là một giá trị số

W là đơn vị chuẩn của công suất trong hệ thống đo lường quốc tế SI

Đại lượng cơ bản và đại lượng dẫn xuất
Trong vật lý học có rất nhiều đại lượng nên chúng cần được sắp xếp một cách hệ thống và hợp lý. Đa số các đại lượng lại có mối quan hệ mật thiết với nhau, chẳng hạn như vận tốc là tỉ số giữa quãng đường và thời gian. Do đó, chúng ta cần chọn một số đại lượng làm đại lượng cơ bản và các đại lượng khác được định nghĩa dựa trên các đại lượng cơ bản, nói cách khác chúng được dẫn xuất từ các đại lượng cơ bản, và được là các đại lượng dẫn xuất.

Đại lượng vật lý cơ bản: là các đại lượng tồn tại độc lập, đặc trưng cho các thuộc tính cơ bản nhất của sự vật, hiện tượng. Gồm có bảy loại: chiều dài, khối lượng, thời gian, nhiệt độ, cường độ dòng điện, cường độ sáng và lượng chất.

Đại lượng vật lý dẫn xuất: biểu diện các thuộc tính của sự vật, hiện tượng, chúng được định nghĩa từ các đại lượng cơ bản thông qua các phương trình vật lý.

Xem thêm
Đơn vị đo
SI

Tham khảo

Liên kết ngoài
Thể loại:Đại lượng vật lý

Một đại lượng vật lý là bất cứ thứ gì có thể so sánh được về độ lớn trong vật lý. Điều này nghĩa là mọi đại lượng vật lý luôn có thể đo lường được. Như vậy đại lượng vật lý luôn có thể biểu diễn như là tích của một số với một đơn vị đo.
Tắc đường

năm 2010]]
Tắc đường (hay kẹt xe, ùn tắc giao thông) là tình trạng không thể lưu thông được của xe cộ do hệ thống giao thông bị quá tải hay do những nguyên nhân bất khả kháng. Tắc đường luôn là vấn đề nghiêm trọng của các đô thị hiện đại ngày nay.

Một số giải pháp
Trong quy hoạch tổng thể dài hạn của các đô thị nên chú ý phân bổ các khu công nghiệp, thương nghiệp, dân cư, các tổ chức hành chính, trường học, bệnh viện v.v một cách hợp lý và giãn dần ra khỏi các khu trung tâm, các khu phố cổ.
Xây dựng mới và cải tạo các hệ thống đường giao thông cũ có tính toán hợp lý đến quy hoạch tổng thể dài hạn của đô thị. Việc này sẽ làm giảm mật độ giao thông nhưng đòi hỏi đầu tư ban đầu lớn.
Phát triển các loại hình phương tiện giao thông công cộng (xe buýt, tàu điện ngầm v.v) cũng như phân bổ số lượng phương tiện cho mỗi tuyến và số lượng điểm dừng, điểm đỗ một cách hợp lý để người sử dụng các phương tiện giao thông công cộng thấy có nhiều tiện lợi hơn.
Khuyến khích sử dụng phương tiện giao thông công cộng và hạn chế sử dụng phương tiện giao thông cá nhân bằng các biện pháp kinh tế cũng như giáo dục, hợp lý hóa cơ cấu phương tiện vận chuyển như phân bổ nhu cầu đi lại theo các phương thức vận tải.
Phân luồng giao thông để hạn chế phương tiện giao thông trong một số giờ cao điểm nhất định.
Áp dụng khoa học kĩ thuật tiên tiến trong điều khiển giao thông vận tải để tổ chức điều hành giao thông đô thị.
Sử dụng GPS
Hạn chế nhu cầu đi lại trong giờ cao điểm bằng các phương pháp hợp lý như quy định lại giờ làm việc của một số bộ ngành và có biện pháp thu hút nhu cầu đi lại của người dân trong giờ thấp điểm.
Quy hoạch, phân bổ, xây dựng thêm một số công trình công cộng như trường học, chợ, bệnh viện, công viên, khu vui chơi giải trí... để hạn chế cự ly đi lại của người dân.
Người dân tăng cường việc đi chung xe để giảm lưu lượng giao thông trên đường, từ đó giảm tắc đường.

Xem thêm
Giao thông Việt Nam
Tai nạn giao thông

Tham khảo

Liên kết ngoài

Website thông tin tình hình ùn tắc, kẹt xe, cập nhật từng phút trong giờ cao điểm
Tắc đường và những giải pháp
Thông tin điểm tắc đường bằng biển báo điện tử
Nguyên nhân chính gây tắc đường là cơ sở hạ tầng yếu kém
Những giải pháp cải thiện giao thông
Người sử dụng phương tiện thô sơ còn thiếu ý thức
Tránh tắc đường bằng xe hơi cực mảnh, cực nhanh
Tắc đường không chỉ do thiếu ý thức luật lệ giao thông
Tắc đường lỗi không hoàn toàn do xe gắn máy
Hạn chế xe máy - một giải pháp tồi
Hệ thống điều khiển giao thông thành phố thông minh
Tắc đường vì công nhân chưa chịu đi xe buýt
Tắc đường là do cảnh sát giao thông HN điều hành kém
Cảnh sát giao thông nên có thông báo con đường bị tắc
Đường phố Hà Nội càng ngày càng tắc
Tắc đường đừng vội đổ lỗi cho xe máy
Thay đổi giờ làm việc để tránh tắc đường
Thể loại:Quy hoạch đô thị

Quy hoạch đô thị là bộ môn khoa học và nghệ thuật về tổ chức không gian cho các đô thị và các khu vực đô thị. Nó liên quan đến nghệ thuật sắp xếp các hình thái không gian, kiến trúc trong đô thị, khoa học tính toán các nhu cầu và nguồn lực trong đô thị, khoa học nghiên cứu văn hóa, lối sống của xã hội dân cư đô thị.
Thể loại:Cựu quốc gia

Cựu quốc gia là một quốc gia được thành lập trong vài thế kỷ trở lại đây nhưng hiện nay không còn tồn tại nữa. Cần phân biệt với Quốc gia cổ được hình thành và đã tiêu vong từ lâu
Khu công nghiệp

]]
tại Cần Giuộc, Long An (cách Phú Mỹ Hưng 10km)]]
Khu công nghiệp, còn gọi là khu kỹ nghệ là khu vực dành cho phát triển công nghiệp theo một quy hoạch cụ thể nào đó nhằm đảm bảo được sự hài hòa và cân bằng tương đối giữa các mục tiêu kinh tế - xã hội - môi trường. Khu công nghiệp thường được Chính phủ cấp phép đầu tư với hệ thống hạ tầng kỹ thuật và pháp lý riêng.

Những khu công nghiệp có quy mô nhỏ thường được gọi là cụm công nghiệp.

Xem thêm
Khu công nghiệp Việt Nam
Khu chế xuất

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang tin điện tử thuộc Bộ Công nghiệp Việt Nam
Tam giáo

và Phật Đà, được vẽ vào thời nhà Thanh]]
Tam giáo (三教) chỉ đến ba truyền thống, trường phái tôn giáo và triết học có những ảnh hưởng rất lớn mạnh trong các nước chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của nền tảng văn hóa Trung Quốc như Trung Quốc bản thổ của Trung Quốc, Đài Loan (Trung Hoa Dân Quốc), Việt Nam, Triều Tiên và Nhật Bản. Tam giáo cũng được truyền bá rất là sâu sắc và phổ biến ra bên ngoài như là một đặc trưng của văn hóa và triết học phương Đông. Tam giáo gồm có:
Nho giáo: còn gọi là đạo Khổng ở Trung Quốc
Phật giáo ở Ấn Độ (Thiên Trúc)
Lão giáo: còn gọi là Đạo giáo ở Trung Quốc
Tại Việt Nam, cả 3 trường phái tôn giáo nói trên cùng tồn tại, tương tác và ảnh hưởng lẫn nhau tạo nên sự cộng hưởng tín ngưỡng lên văn hóa Việt Nam hiện đại. Công trình nghiên cứu về hiện tượng cộng tính văn hóa của Tam Giáo ở Việt Nam là nghiên cứu đầu tiên trên thế giới về khái niệm cộng tính văn hóa, đây cũng là một trong 3 nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn nổi bật của Việt Nam.

Một nghiên cứu song sinh, có liên quan mật thiết tới hệ thống Tam giáo, cũng như "cộng tính văn hóa" (cultural additivity), được xuất bản năm 2020 cũng góp phần chỉ ra ảnh hưởng lan truyền văn hóa xuyên thế hệ, có nhiều khả năng tác động lên cả nhận thức, quan niệm cũng như hành vi (bạo lực, nói dối). Trong lĩnh vực quản trị, nghiên cứu từ ĐH Khoa học và Công nghệ Thượng Hải xuất bản năm 2021, cũng sử dụng trực tiếp "Cộng tính văn hóa" trong việc tìm kiếm ảnh hưởng hệ thức xã hội Tam giáo như Trung Quốc lên hành vi và quy tắc chia sẻ quyền lực, và tác động tới vận hành của các doanh nghiệp niêm yết tại Trung Quốc.

Bên cạnh đó, một số học giả dựa trên hệ thống tư tưởng Tam giáo, và hiện tượng "cộng tính văn hóa" còn phát hiện ra tác động lên hành vi phản ứng đương đại cả của cư dân lẫn chính sách, cụ thể trong ứng phó đại dịch COVID-19, chẳng hạn như Small và Blanc, của Đại học New York, năm 2021 trên ấn phẩm Frontiers in Psychiatry, có nhan đề "Sức khỏe tinh thần trong đại dịch COVID-19: Tam giáo và phản ứng của Việt Nam".

Một nghiên cứu của các tác giả University of South Australia, Adelaide, Úc, về những người hoạt động công tác xã hội và vấn đề tính dục thiểu số cho thấy ảnh hưởng trực tiếp liên quan Tam giáo và cộng tính văn hóa thông qua tác động triết lý và ý thức hệ, đăng trên ấn phẩm Qualitative Social Work năm 2021.

Đặc biệt đáng lưu ý, trong một nghiên cứu xuất bản năm 2021, học giả kỳ cựu và có ảnh hưởng lớn của Nhật Bản trong hệ thống quản trị tri thức là Noboru Konno đã sử dụng ý niệm "Cộng tính văn hóa" của hệ thống Tam giáo trong khi xem xét vị trí và ảnh hưởng "vốn tri thức" trong Xã hội 5.0 tương lai.

Tham khảo
Thể loại:Nho giáo

Nho giáo là một hệ thống đạo đức, triết lý và tôn giáo do Khổng Tử phát triển để xây dựng một xã hội thịnh trị. Nho giáo rất phát triển ở các nước châu Á như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, và Việt Nam.
Ngọc lục bảo

Ngọc lục bảo hay bích ngọc là một loại khoáng vật berylin (Be3Al2(SiO3)6) của beryli có màu xanh với các sắc độ của màu lục và màu lục hơi ngả sang màu lam (bluish green). Màu xanh của ngọc lục bảo xuất phát từ hàm lượng nhỏ crôm và đôi khi cả vanadi trong khoáng vật. Berylin có độ cứng 7,5 - 8 trên 10 của thang độ cứng Mohs.

Các phương pháp xử lý và tổng hợp
Ngọc lục bảo được tổng hợp trong công nghiệp chủ yếu bằng phương pháp nhiệt dịch và ít hơn là phương pháp chất trợ dung "flux". Do emerald thường chứa nhiều các bao thể, các khe nứt lấp đầy do vậy, các khe nứt phổ biến trong emerald và thường được lấp đầy bằng chất dầu hoặc thủy tinh màu để làm tăng độ tinh khiết. Cách xử lý này gọi là lấp đầy hoặc tẩm dầu khe nứt. Có thể cần tái lấp đầy emerald định kỳ để thay thế chất lấp đầy cũ đã bị biến đổi. Việc xử lý này được xem là không bền và có thể phát hiện được.

Nguồn gốc và phân bố
Colombia là nước sản xuất ngọc lục bảo quan trọng nhất thế giới, chiếm 60% lượng sản xuất của thế giới với 6 triệu cara trong năm 1995, gồm các mỏ Chivor, Muro, Peña Blanca và Coscuez. Không chỉ dẫn đầu về số lượng, ngọc từ Columbia cũng dẫn đầu về chất lượng. Ngọc lục bảo từ Columbia nói chung là tinh khiết hơn các ngọc có nguồn gốc khác.

Các nước sản xuất ngọc lục bảo quan trọng nhất:

Nguồn: Thống kê của bộ hầm mỏ và năng lượng Colombia năm 2000.

Hiện tại Việt Nam chưa phát hiện được ngọc lục bảo, nhưng các dấu hiệu địa chất ở một số vùng có thể cho phép phát hiện ngọc lục bảo trong tương lai.

Hình ảnh

Image:Emerald miner.jpg|Khai thác ngọc
Image:Emerald specimen with matrix.jpg|
Image:Gachalaemerald.jpg|Màu xanh của ngọc
Image:Emerald diamond earrings.jpg|Hoa tai kim cương và ngọc lục bảo

Xem thêm
Ngọc xanh biển
Hồng ngọc
Kim cương
Ngọc
Ngọc lam
Xa-phia

Ghi chú và liên kết ngoài
Tự do hóa

Một cách tổng quát, tự do hoá dùng để chỉ việc nới lỏng đối với những chính sách đã từng được siết chặt trước đó của chính phủ, thường là trong lĩnh vực xã hội và kinh tế.

Trong phạm vi các chính sách xã hội, nó thường chỉ việc nới lỏng các luật hạn chế liên quan đến ly dị, phá thai, tình dục đồng giới hay ma tuý.

Thông thường, thuật ngữ này dùng để chỉ các chính sách tự do hoá kinh tế, đặc biệt là tự do hoá thương mại hay tự do hoá thị trường vốn, và gọi chung là chính sách tân tự do.

Tự do hoá và tư hữu hoá

Mặc dù tự do hoá kinh tế thường gắn với tư hữu hoá, đây là hai quá trình hoàn toàn tách biệt. Chẳng hạn như, Liên Hiệp châu Âu đã tự do hoá thị trường khí đốt và điện lực để hình thành một hệ thống cạnh tranh; tuy thế một số công ty năng lượng hàng đầu châu Âu (như EDF và Vattenfall) vẫn do Nhà nước sở hữu một phần hay toàn bộ.

Các loại hình dịch vụ công tư hữu hoá hay tư nhân hoá có thể chỉ do vài công ty lớn chiếm lĩnh thị trường, đặc biệt trong các lĩnh vực với chi phí vốn cao. Trong một số trường hợp các công ty này có thể nắm độc quyền một cách hợp pháp, ít nhất đối với một thị phần nhỏ nào đó (vd. người tiêu dùng nhỏ).

Xem thêm
Tự do hoá điện lực
Độc quyền nhóm bán hàng

Tham khảo
Mỹ hóa

Mỹ hóa là thuật ngữ dùng để chỉ ảnh hưởng của nước Mỹ lên nền văn hóa của quốc gia khác, hoặc thay thế văn hóa bản địa bằng những thứ đến từ văn hóa Mỹ. Nó thường dùng với nghĩa tiêu cực. Một trong những lý do chính là do một số thương hiệu của Mỹ đã nổi tiếng khắp toàn cầu (ví dụ: Coca-Cola, McDonald's, Burger King, Pizza Hut) cũng như những văn hoá phẩm của Mỹ được tung ra khắp thế giới. Mỹ hóa cũng để chỉ quá trình các di dân đến Mỹ và trở thành người Mỹ. Quá trình này thông thường bao gồm việc học tiếng Anh và điều chỉnh theo văn hóa, phong tục, và thời trang kiểu Mỹ.

Xem thêm

Trào lưu Nhật Bản - hiện tượng tương tự
Mỹ hóa người nhập cư
Danh sách quá trình giao lưu và tiếp biến văn hóa tiêu biểu

Tham khảo
Tổ chức sở hữu trí tuệ

Tổ chức sở hữu trí tuệ là một tổ chức quốc tế liên chính phủ liên quan đến việc hợp tác trong các lĩnh vực quyền tác giả, thương hiệu và bằng sáng chế.

Các tổ chức chung
World Intellectual Property Organization (WIPO)
African Regional Industrial Property Organization (ARIPO)
Organisation Africaine de la Propriété Intellectuelle (OAPI) hay African Intellectual Property Organization

Các tổ chức chuyên môn
Các tổ chức liên quan đến bằng sáng chế
European Patent Organisation (EPO hay EPOrg)
Eurasian Patent Organization (EAPO)
Patent Office of the Cooperation Council for the Arab States of the Gulf (GCC)

Các tổ chức liên quan đến thương hiệu
Office for Harmonization in the Internal Market (OHIM)
Benelux Trademarks Office
European Trademark Office

Các tổ chức liên quan đến thiết kế
Benelux Designs Office (BDO)

Xem thêm
Sở hữu trí tuệ
Danh sách các tổ chức
Thư ký xét bằng sáng chế

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang web của Cục Sở hữu trí tuệ Việt Nam
Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới
Cơ quan Sáng chế Châu Âu
Tổ chức APEC
Thể loại:Toàn cầu hóa

Toàn cầu hóa là một sự thay đổi xã hội, một sự liên thông ngày càng tăng giữa các xã hội và các yếu tố của nó do sự xuyên văn hoá; sự gia tăng bùng nổ của giao thông và các công nghệ truyền thông góp phần thúc đẩy giao lưu văn hoá và kinh tế quốc tế. Thuật ngữ này có thể được dùng trong các bối cảnh xã hội, văn hoá, thương mại và kinh tế khác nhau.
Thể loại:Công nghệ sinh học

Công nghệ sinh học là công nghệ dựa trên sinh học, nhất la khi nó được sử dụng trong nông nghiệp, khoa học thực phẩm, y khoa, và kỹ thuật gen.
Thể loại:Tổ chức sở hữu trí tuệ

Các tổ chức sở hữu trí tuệ là các tổ chức quốc tế liên chính phủ liên quan đến việc hợp tác trong các lĩnh vực quyền tác giả, thương hiệu và bằng sáng chế.
Khoa học thông tin

Khoa học thông tin (còn được gọi là nghiên cứu thông tin) là một lĩnh vực học thuật chủ yếu quan tâm đến phân tích, thu thập, phân loại, xử lý, lưu trữ, tìm kiếm, vận chuyển, phổ biến và bảo vệ thông tin. Các nhà nghiên cứu trong và ngoài lĩnh vực nghiên cứu ứng dụng và việc sử dụng tri thức trong các tổ chức, cũng như sự tương tác giữa người, các tổ chức và các hệ thống thông tin hiện hữu, với mục đích tạo ra, thay thế, cải thiện hoặc hiểu hệ thống thông tin.

Theo lịch sử, khoa học thông tin (tin học) được kết nối với khoa học máy tính, khoa học dữ liệu, tâm lý học, công nghệ, khoa học thư viện, chăm sóc sức khỏe, và cơ quan tình báo. Tuy nhiên, khoa học thông tin cũng kết hợp các khía cạnh của nhiều lĩnh vực đa dạng như khoa học lưu trữ, khoa học nhận thức, thương mại, luật, ngôn ngữ học, bảo tàng học, quản lý, toán học, triết học, chính sách công và khoa học xã hội.

Xem thêm
Tin học
Khoa học nhận thức, Tâm lý học nhật thức &ndash; Trí tuệ với vai trò một hệ thống xử lý thông tin.
Khoa học máy tính
Công nghệ thông tin &ndash; Sử dụng máy tính và công nghệ để quản lý thông tin.
Quản lý tri thức &ndash; Tin học và tri thức.
Triết học thông tin (Philosophy of Information)

Tham khảo

Liên kết ngoài
Journal of Information Science
American Society for Information Science and Technology

sk:Informatika
WEB

: WEB cũng được dùng thể chỉ World English Bible (một bản dịch Kinh thánh tiếng Anh). Về các cách dùng khác, xin xem web.

WEB là một hệ lập trình máy tính do Donald Knuth xây dựng đầu tiên để thể hiện ý tưởng "lập trình văn học": tức là người ta có thể tạo ra phần mềm như những tác phẩm văn học, bằng cách cho các mẩu mã lệnh vào trong các đoạn văn bản mô tả thay vì làm ngược lại là thông lệ phổ biến trong hầu hết các ngôn ngữ lập trình.

Hệ WEB gồm hai chương trình chính: tangle, để tạo ra mã lệnh Pascal biên dịch được từ các văn bản nguồn; và weave, dùng để tạo ra các tài liệu hỗ trợ được trình bày chuyên nghiệp và có thể in ra được bằng cách dùng TeX.

Phiên bản mới của WEB gọi là CWEB.

Xem thêm
Web

Tham khảo
Hà Nội (định hướng)

Hà Nội có thể là một trong số các địa danh sau đây:

;Việt Nam
Thành phố Hà Nội là thủ đô của Việt Nam
Vùng thủ đô Hà Nội bao gồm 2 thành phố: Hà Nội, Hải Phòng và 5 tỉnh: Phú Thọ, Thái Nguyên, Bắc Ninh, Hưng Yên, Ninh Bình
Báo Hà Nội Mới
Câu lạc bộ bóng đá Hà Nội
Câu lạc bộ Hà Nội (bóng đá)
Ga Hà Nội
Hà Nội (HQ-182), tàu ngầm lớp Kilo 636 đầu tiên của Việt Nam.
Hà Nội, Hà Nội phim của đạo diễn Bùi Tuấn Dũng và Lý Vỹ công chiếu 2007 và 2008
Hà Nội và tôi album của Thu Phương phát hành 2012
Tháp Hà Nội.

:;Địa danh cũ
Tỉnh Hà Nội, một tỉnh cũ của Việt Nam được thành lập vào năm Minh Mạng thứ 12 (1831). Năm 1902, tỉnh Hà Nội đổi tên thành tỉnh Cầu Đơ. Năm 1904, tỉnh Cầu Đơ được đổi tên thành tỉnh Hà Đông
Thành Hà Nội, tỉnh lỵ ban đầu của tỉnh Hà Nội.

;Trung Quốc
Một địa danh xưa thuộc Tinh châu thời Hán ở Trung Quốc: Hà Nội
Đường Hà Nội thuộc khu Tiêm Sa Chủy, quận Du Tiêm Vượng, tây Bán đảo Cửu Long, Hồng Kông, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa .

;Nhật Bản
, một đơn vị cấp tỉnh của Nhật Bản cổ đại.

Xem thêm
Tiểu hành tinh gần quỹ đạo sao Hỏa phát hiện năm 1987 7816 Hanoi.
Thể loại:Trò chơi đố

Một trò chơi đố (hay trò chơi toán học hay trò chơi trí tuệ) là một bài toán hay một điều bí ẩn mang lại giá trị giải trí.
Thể loại:Phần mềm tự do

Phần mềm tự do (tiếng Anh: free software) là phần mềm có thể được sử dụng, sao chép, nghiên cứu, thay đổi và tái phân phối một cách tự do.

Cần phân biệt giữa phần mềm miễn phí (freeware) với phần mềm chuyển nhượng (shareware).
Trung tử

Trung tử trong sinh học có cấu trúc dạng ống vi thể hình trụ, được tìm thấy ở hầu hết các tế bào động vật và tảo và thường hiếm gặp ở thực vật. Vỏ của mỗi trung tử thường gồm 9 mặt, mỗi mặt có 3 ống vi thể (tuy nhiên ở phôi Drosophila chỉ có 2 ống và ở tinh trùng Caenorhabditis elegans chỉ có 1 ống). Một bộ hai trung tử nằm vuông góc với nhau trong không gian, tạo thành một phức hợp mà các nhà sinh học tế bào gọi là trung thể.

Trong quá trình nhân đôi, mỗi cặp trung tử mới sẽ được tạo ra từ một chiếc của cặp ban đầu cộng thêm một chiếc mới. Nếu các trung tử được dùng để tạo các bào quan di động, như roi và lông, chiếc trung tử già hơn, chiếc mẹ, sẽ trở thành chủ thể thiết lập cấu trúc của bào quan đó.

Các trung tử tạo nên sợi tơ vô sắc để phân chia các chromosome trong quá trình phân bào. Tuy nhiên, trung tử lại không cần thiết cho tế bào phân chia bởi vì các tế bào có các trung tử bị phá hủy bởi tia Laser vẫn có thể phân chia bình thường.

Xem thêm
Quá trình hình thành tơ vô sắc (thoi vô sắc)
Cấu tạo Trung thể
Quá trình nguyên phân

Tham khảo

Liên kết ngoài
Medical Engineer - Centrioles are not Autonomous
Electron microscopic images of centrioles
Lysosome

Lysosome (đọc là lyzôxôm, trước kia còn được gọi là tiêu thể) là một bào quan của các tế bào nhân thực. Chúng là nơi sản xuất enzyme mạnh hỗ trợ cho sự tiêu hóa và sự bài tiết các chất và những bào quan đã bị hư hỏng. Chúng được tạo ra ở bộ máy Golgi. Ở mức pH= 4.8, nên môi trường bên trong của tiêu thể axít hơn bào tương (pH 7). Màng đơn tiêu thể giúp ổn định pH thấp nhờ vào hệ thống bơm proton (H+) từ bào tương vào, và đồng thời bảo vệ bào tương và các thành phần khác của tế bào khỏi tác dụng của enzyme phân hủy trong bào tương. Các men tiêu hóa cần môi trường axít để hoạt động được đảm bảo chính xác. Tất cả các men này được tạo ra ở mạng lưới nội chất, và được vận chuyển và xử lý ở bộ máy Golgi. Bộ máy Golgi tạo ra các tiêu thể nhờ vào các chồi của bộ máy Golgi. Có 2 loại lysosome là lysosome I ( có nguồn gốc từ bộ máy golgi ) lysosome II ( có nguồn gốc từ sự nhân đôi lysosome )

Các enzyme quan trọng nhất trong tiêu thể là:
Lipase, có tác dụng phân hủy mỡ
Carbohydrase, có tác dụng phân hủy carbohydrate (ví dụ như đường)
Protease, có tác dụng phân hủy protein
Nuclease, có tác dụng phân hủy axít nhân

Các tiêu thể được sử dụng cho tiêu hủy các đại phân tử qua quá trình thực bào (sự tiêu hóa của các tế bào), từ quá trình tái sử dụng của chính các tế bào (ở đó các thành phần già nua ví dụ như ty thể hư hỏng được phân hủy liên tục và được thay thế bằng các thành phần mới, các protein của các thụ thể cũng được tái sử dụng), và đối với quá trình tế bào chết do tự thực bào, một dạng của quá trình chết được lập trình (hay quá trình tự hủy được lập trình của tế bào), có nghĩa là tế bào tự tiêu hóa lấy chúng.

Các tiêu thể chứa chất phế thải, chất độc, chất dự trữ, chứa muối khoáng, tham gia vào vận chuyển nước, có chức năng nữa là tiêu hoá và co bóp

Các chức năng khác bao gồm tiêu hóa vi khuẩn là thâm nhập vào tế bào và giúp sửa chữa các tổn thương của màng bào tương nhờ vào sử dụng các mãnh vá màng tế bào, hàn gắn vết thương. Tiêu thể còn có thể phân cắt nhanh chóng các đại phân tử để sử dụng dễ dàng hơn.

Có nhiều bệnh lý gây ra rối loạn chức năng của tiêu thể hay một trong các protein tiêu hóa của chúng, ví dụ như bệnh Tay-Sachs, hay bệnh Pompe. Chúng được tạo ra bởi hư hỏng hay mất đi protein tiêu hóa, dẫn đến tích lũy các chất trong tế bào, và hậu quả là chuyển hóa tế bào bị hư hỏng. Một cách tổng quát, chúng được phân loại như các bệnh lý mucopolysaccharidosis, GM2 gangliosidosis, các rối loạn về lưu trữ chất béo, glycoproteinosis, mucolipidosis, hay leukodystrophy.

Mức độ pH hằng định ở 4,8 được duy trì nhờ vào bơm ion hydro và bơm ion clo.

Hình ảnh

Tập tin:Biological cell.svg
Tập tin:Endomembrane system diagram cs.svg

Tham khảo
Thể loại:Điện tử học

Điện tử, hay điện tử học, (tiếng Anh: electronics) là khoa nghiên cứu và sử dụng các thiết bị được vận hành bởi sự điều khiển các dòng dịch chuyển điện tử hoặc các hạt tích điện trong các thiết bị như là các van ion-nhiệt và các chất bán dẫn.
Thể loại:Công nghệ nano

Công nghệ nanô là ngành công nghệ liên quan đến việc thiết kế, phân tích, chế tạo và ứng dụng các cấu trúc, thiết bị và hệ thống bằng việc điều khiển hình dáng, kích thước trên quy mô nanomét.
Sông Cầu (định hướng)

Sông Cầu có thể là:

Tên sông
Sông Cầu: một trong những con sông chính thuộc hệ thống sông Thái Bình ở miền Bắc Việt Nam
Sông Cầu (Khánh Hòa): một phụ lưu của sông Cái Nha Trang chảy qua huyện Khánh Vĩnh, tỉnh Khánh Hòa
Sông Cầu (Phú Yên): còn được gọi là sông Tam Giang hay sông Long Bình, một con sông ở phía bắc tỉnh Phú Yên, đổ ra vịnh Xuân Đài

Địa danh
Thị xã Sông Cầu, tỉnh Phú Yên
Phường Sông Cầu, thành phố Bắc Kạn, tỉnh Bắc Kạn
Thị trấn Sông Cầu, huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên
Xã Sông Cầu, huyện Khánh Vĩnh, tỉnh Khánh Hòa
Thị trấn cũ Sông Cầu, huyện lỵ huyện Sông Cầu, tỉnh Phú Yên đến năm 2009; nay tương ứng với địa bàn phường Xuân Phú và một phần các phường Xuân Yên, Xuân Thành thuộc thị xã Sông Cầu.

Khác
Thuốc lá Sông Cầu: một mẫu thuốc lá trước đây ở miền Bắc Việt Nam.
Thiên đỉnh

phải|nhỏ|Sơ đồ cho thấy mối liên hệ giữa thiên đỉnh, thiên để và một số loại đường [[chân trời khác nhau. Chú ý rằng thiên đỉnh là điểm đối diện với thiên để.]]
Trong thiên văn học, thiên đỉnh (gốc chữ Hán: 天頂) được hiểu nôm na là điểm trên bầu trời thẳng đỉnh đầu người quan sát. Chính xác hơn, các cách định nghĩa sau đều tương đương:
Nó là điểm có độ cao bằng +90 độ.
Nó là cực đỉnh của hệ tọa độ chân trời.
Nó là điểm cắt giữa thiên cầu và đường nối từ tâm Trái Đất qua vị trí người quan sát trên bề mặt Trái Đất.

Các tính chất
Điểm đối diện với thiên đỉnh trên thiên cầu gọi là thiên để.
Đường kinh tuyến trời đi qua thiên đỉnh, thiên để và hai thiên cực (bắc–nam).
Mặt Trời nhìn từ Trái Đất và thiên đỉnh
là ngắn nhất khi Mặt Trời ở ngay trực tiếp trên đỉnh đầu (thiên đỉnh). Hiện tượng này chỉ có thể xảy ra vào lúc trưa Mặt Trời vào những ngày nhất định ở vùng nhiệt đới, khi vĩ độ của địa điểm bằng xích vĩ của Mặt Trời.]]

Trong hệ tọa độ chân trời, góc thiên đỉnh là góc giữa phương thẳng đứng và vị trí của một thiên thể và là góc phụ với góc cao, tức là góc so với phương nằm ngang (chân trời). Nếu góc thiên đỉnh của Mặt Trời bằng 0°, Mặt Trời ở cao 90° trên đỉnh đầu và ta nói là Mặt Trời lên thiên đỉnh.

Trên Trái Đất, những người quan sát nằm trong khu vực giữa chí tuyến Nam và chí tuyến Bắc (bao gồm cả xích đạo) sẽ quan sát được hiện tượng Mặt Trời lên thiên đỉnh mỗi năm hai lần. Những người quan sát nằm đúng tại hai đường chí tuyến chỉ quan sát được một lần trong năm Mặt Trời ở thiên đỉnh (vào ngày đông chí với chí tuyến Nam và ngày hạ chí với chí tuyến Bắc). Các quan sát viên nằm ở vĩ độ cao hơn chí tuyến Bắc hay thấp hơn chí tuyến Nam sẽ không bao giờ quan sát được Mặt Trời đi qua thiên đỉnh. Địa điểm nơi Mặt Trời lên thiên đỉnh được gọi là hạ điểm Mặt Trời. Mặt Trời lên thiên đỉnh ở chí tuyến Bắc vào ngày 22 tháng 6 (hạ chí) và ở chí tuyến Nam vào ngày 22 tháng 12 (đông chí). Ở xích đạo, Mặt Trời lên thiên đỉnh hai lần trong năm, vào ngày 21 tháng 3 (xuân phân) và 23 tháng 9 (thu phân).

Người Hồi giáo dựa vào việc quan sát bóng của các vật trên mặt đất để tìm ra hướng thiêng qibla đến thánh địa Mecca khi Mặt Trời đi qua thiên đỉnh tại thánh địa vào các ngày 27–28 tháng 5 và 15–16 tháng 7.

Xem thêm
Thiên để
Thiên cực

Tham khảo
Thiên để

, thiên để và các kiểu khác nhau của đường chân trời. Lưu ý là thiên để luôn ngược lại với thiên đỉnh.]]
Trong thiên văn học, thiên để (gốc chữ Hán: 天底, thiên = trời, để = đáy), một cách nôm na, là điểm (không trực tiếp thấy được bằng mắt thường) của bầu trời nằm thẳng dưới chân người quan sát.

Chính xác hơn, các cách định nghĩa sau đều tương đương:
Nó là điểm có độ cao bằng -90 độ.
Nó là cực đáy của hệ tọa độ chân trời.
Nó là điểm cắt dưới giữa thiên cầu và đường thẳng nối từ tâm Trái Đất qua vị trí người quan sát trên bề mặt Trái Đất. Điểm cắt kia là thiên đỉnh.

Một số từ điển Anh-Việt dịch sai thành thiên đề hay thiên đế; tuy nhiên cách đọc này không đúng nghĩa Hán-Việt.

Với các vệ tinh nhân tạo bay quanh hành tinh, trạng thái quan sát thiên để (nadir observation, nadir mode) là trạng thái với các thiết bị quan sát hướng về phần bề mặt hành tinh gần vệ tinh nhất. Trạng thái này cho phép quan sát bề mặt hay phần khí quyển gần rõ nhất, sử dụng tính toán đơn giản do có thể xấp xỉ bề mặt và phần khí quyển gần là các lớp phẳng. Tuy nhiên trạng thái quan sát này khó phân định tín hiệu từ các lớp khí quyển khác nhau bằng quan sát thụ động.

Mặt Trời đi qua thiên để tại địa điểm đối cực với hạ điểm Mặt Trời, lúc nửa đêm (khoảng 12 tiếng sau lúc giữa trưa) theo thời gian địa phương.

Các tính chất
Điểm đối diện với thiên để trên thiên cầu gọi là thiên đỉnh.
Kinh tuyến trời đi qua cả hai điểm thiên đỉnh và thiên để.

Xem thêm
Thiên đỉnh
Liên kết ngoài
Câu lệnh (khoa học máy tính)

Câu lệnh là đơn vị cơ bản của một ngôn ngữ lập trình. Trong trường hợp đặc biệt, nó có thể cũng trở thành một đơn vị thao tác của máy tính điện tử hay còn gọi là một chỉ thị.

Vì mức độ phức tạp, việc dùng các chỉ thị để trực tiếp điều khiển máy tính sẽ rất ít thông dụng. Thay vào đó, người ta ghép một số tổ hợp của các chỉ thị để cho máy thi hành được một động tác lớn hơn gọi là câu lệnh. Như vậy mỗi câu lệnh bao gồm một hay một số mệnh lệnh máy tính được sắp xếp theo trình tự xác định và nhằm mụch đích ra lệnh cho CPU tiến hành một thao tác cố định có ý nghĩa.

Tùy theo ngôn ngữ lập trình, các câu lệnh sẽ có cấu trúc khác nhau và có trật tự sắp xếp nhất định. Trật tự này thường không đổi và được gọi là cú pháp (syntax).

Câu lệnh có thể hiểu như là mệnh đề cơ bản có thể được cấu trúc thông qua việc sử dụng các từ khóa (đã được định nghĩa từ trước bởi ngôn ngữ lập trình) hoặc là có thể tạo bởi các chỉ thị từ các cấu trúc ngữ pháp hay cú pháp đã được định nghĩa sẵn. Các câu lệnh của một chương trình dùng để chỉ thị cho máy tính biết làm gì, xử lý như thế nào với các dữ liệu và từ đó tiến hành các phép tính toán hay biến đổi dữ liệu để đạt được kết quả.

Các kiểu câu lệnh
Sau đây là các loại câu lệnh chính. Thí dụ được dùng viết theo ngôn ngữ Pascal

Định nghĩa: TYPE SALARY = INTEGER
Khai báo: VAR A:INTEGER
Gán giá trị: A:= A + 1
Dãy câu lệnh: A:= A + 1; WRITELN(A)
Điều kiện: IF A > 3 THEN WRITELN(A) ELSE WRITELN("NOT YET") END
Vòng lặp: FOR A:=1 TO 10 DO WRITELN(A) END
Gọi: CLEARSCREEN()

Đặc điểm
Mệnh lệnh thì khác với biểu thức ở chỗ các biểu thức thì có thể trả về các gía trị và không thể gây ra hiệu ứng phụ, trong khi đó, các câu lệnh được thực thi sẽ không trả về giá trị nào ngoại trừ có thể tạo ra các hiệu ứng khác nhau.
Trong việc lập trình kiểu cấu trúc thì các câu lệnh có thể được nhóm lại tạo nên các khối câu lệnh (thí dụ như là các hàm hay các thủ tục)

Ví dụ về các câu lệnh

Ngôn ngữ ASM
mov AX, BX; (gán giá trị của BX lên AX)

Ngôn ngữ C
printf("Hello World!\n"); // hiển thị ra màn hình "Hello World!"

Ngôn ngữ C++
cin >> name >> age; // đọc (từ bàn phím) giá trị cho biến "name" và "age"

Tham khảo

Xem thêm
tiến học hacker
[[Chỉ thị (máy tính)|Mệnh lệnh
Chỉ thị (máy tính)

Chỉ thị máy tính, gọi tắt là chỉ thị (Anh ngữ instruction), là đơn vị nhỏ nhất dùng để điều khiển máy tính, cụ thể hơn là ra lệnh cho CPU thực hiện một thao tác căn bản.

Tập hợp các chỉ thị này tạo thành ngôn ngữ máy.

Vì các chỉ thị là một đơn vị rất nhỏ nên việc sử dụng trực tiếp các đơn vị này kiến tạo một phần mềm sẽ rất khó khăn. Trong các ngôn ngữ lập trình người ta có thể thay vào đó bằng những câu lệnh. Mỗi câu lệnh là tập hợp cố định của một số chỉ thị nhằm thi hành một thao tác lớn hơn và có ý nghĩa hơn.

Tuỳ theo kiểu cấu trúc và thiết kế mà chúng ta có thể có các cú pháp ra lệnh khác nhau. Hai họ ngôn ngữ máy điển hình và cổ điển là họ 8086 của Intel và họ 6800 của Motorolla. Hai họ ngôn ngữ máy này ngày nay đã phát triển rất sâu và xa cho các thế hệ chíp mới.

Thí dụ về mệnh lệnh máy tính

Chỉ thị
XOR AX, BX theo cú pháp kiểu Intel sẽ tương đương với chỉ thị XOR BX, AX theo cú pháp kiểu Motorolla và cả hai đều có ý nghĩa là thực hiện phép toán logic XOR giữa hai thanh (register) AX va BX rồi đem kết quả lưu vào thanh AX.

Xem thêm
Câu lệnh

Tham khảo
Cú pháp câu lệnh

Cú pháp câu lệnh (tiếng Anh: programming syntax) của một ngôn ngữ lập trình là các quy tắc luật lệ về trật tự và hình thức viết của một câu lệnh.

Tùy theo ngôn ngữ mà các cú pháp này có sự thay đổi khác nhau.

Cấu trúc thông thường của các cú pháp câu lệnh
Mỗi câu lệnh thường bắt đầu bằng ký tự hay một từ riêng chỉ tên của câu lệnh.
Theo sau đó là trật tự xác định của các toán tử, hay hệ thống các ký tự mô tả, hay các tham số.
Một số ngôn ngữ lập trình yêu cầu phải có ký tự kết thúc câu lệnh và thường là dấu chấm-phẩy (;).
Tuỳ theo ngôn ngữ, mỗi câu lệnh có thể có nhiều hơn một cú pháp.
Mỗi câu lệnh cũng sẽ có một giá trị được gửi về sau khi thực thi. Các giá trị này có thể dùng cho nhiều mục đích khác nhau. Một mục đích quan trọng là để biết trạng thái của câu lệnh vừa thực hiện có thành công hay không.

Thí dụ minh họa về cú pháp câu lệnh

MS-DOS và Microsoft Windows
Trong các văn lệnh (batch instruction) của MS-DOS và Microsoft Windows, các câu lệnh không bị ảnh hưởng bởi các chữ viết hoa hay viết thường. Chẳng hạn câu lệnh chép tệp f1.txt thành f2.txt trong DOS và Windows có thể ở dạng:

copy f1.txt f2.txt

hay:

CoPy f1.txt f2.txt.

đều có cùng một ý nghĩa. Tuy nhiên, quy tắc mà câu lệnh này đòi hỏi là không được sai chính tả và không được đảo lộn thứ tự vị trí của f1.txt và f2.txt.

Ngôn ngữ C
//các_chú_thích

Câu lệnh trên yêu cầu trình biên dịch bỏ qua không dịch, dùng để ghi các chú thích.

printf("Tên của bạn là Hùng.");

Câu lệnh trên có ý nghĩa là hiển thị ra màn hình dòng chữ "Tên của bạn là Hùng." Các thành phần và yêu cầu của cú pháp này là:

Câu lệnh này có tên là printf (dùng để xuất dữ liệu ra màn hình, tập tin, hay các đầu ra khác). Nó có thể có nhiều hơn một cú pháp nhưng ở đây ta chỉ xét cú pháp đơn giản nhất là xuất ra màn hình.
Cấu trúc bắt buộc: tất cả các thành phần còn lại ngoại trừ ký tự kết thúc câu lệnh phải nằm giữa dấu ngoặc đơn mở ( và dấu ngoặc đơn đóng ).
Toán tử "Tên của bạn là Hung" có kiểu string phải mở đầu và kết thúc bởi dấu ngoặc kép ".
Câu lệnh phải được kết thúc bằng ký tự ;.

Xem thêm
Ngôn ngữ lập trình

Tham khảo
Thể loại:Nhà Nguyễn

Nhà Nguyễn là triều đại phong kiến cuối cùng của lịch sử Việt Nam, kéo dài 144 năm, từ 1802 đến 1945.
Thể loại:Wikipedia

Wikipedia là dự án để làm website bách khoa có nội dung miễn phí được thực hiện một cách cởi mở, nghĩa là bạn cũng được mời cộng tác tham gia soạn thảo và sử dụng. Tập đoàn Wikimedia quản lý và hoạt động Wikipedia. Thêm vào những chủ đề bình thường cho bộ bách khoa, Wikipedia cũng có thông tin thường thường ở trong bộ niên lịch và từ điển địa lý, với tin tức về thời sự.

Thể loại này phần lớn liệt kê những trang về hoạt động và cộng đồng của Wikipedia.
Mô hình Markov ẩn

Mô hình Markov ẩn (tiếng Anh là Hidden Markov Model - HMM) là mô hình thống kê trong đó hệ thống được mô hình hóa được cho là một quá trình Markov với các tham số không biết trước và nhiệm vụ là xác định các tham số ẩn từ các tham số quan sát được, dựa trên sự thừa nhận này. Các tham số của mô hình được rút ra sau đó có thể sử dụng để thực hiện các phân tích kế tiếp, ví dụ cho các ứng dụng nhận dạng mẫu.

Trong một mô hình Markov điển hình, trạng thái được quan sát trực tiếp bởi người quan sát, và vì vậy các xác suất chuyển tiếp trạng thái là các tham số duy nhất. Mô hình Markov ẩn thêm vào các đầu ra: mỗi trạng thái có xác suất phân bổ trên các biểu hiện đầu ra có thể. Vì vậy, nhìn vào dãy của các biểu hiện được sinh ra bởi HMM không trực tiếp chỉ ra dãy các trạng thái.

Đây là một mô hình toán thống kê có ứng dụng rộng rãi trong Tin sinh học.

Các chuyển tiếp trạng thái trong mô hình Markov ẩn

Sự tiến hóa của mô hình Markov

Biểu đồ(Markov) trên đây làm nổi bật các chuyển tiếp trạng thái của mô hình Markov ẩn. Nó cũng có ích để biểu diễn rõ ràng sự tiến hóa của mô hình theo thời gian, với các trạng thái tại các thời điểm khác nhau t1 và t2 được biểu diễn bằng các tham biến khác nhau, x(t1) và x(t2).

Trong biểu đồ này, nó được hiểu rằng thời gian chia cắt ra (x(t), y(t)) mở rộng tới các thời gian trước và sau đó như một sự cần thiết. Thông thường lát cắt sớm nhất là thời gian t=0 hay t=1.

Sử dụng các mô hình Markov

Có ba vấn đề cơ bản để giải quyết bằng HMM:
Cung cấp cho mô hình các tham số, tính xác suất của dãy đầu ra cụ thể. Giải bằng thuật toán tiến trước (thuật toán tham lam).
Cung cấp cho mô hình các tham số, tìm dãy các trạng thái (ẩn) có khả năng lớn nhất mà có thể sinh ra dãy đầu ra đã cung cấp. Giải bằng thuật toán Viterbi.
Cung cấp dãy đầu ra, tìm tập hợp có khả năng nhất của chuyển tiếp trạng thái và các xác suất đầu ra. Giải bằng thuật toán Baum-Welch.

Ví dụ cụ thể

Ví dụ này được xem xét tỉ mỉ hơn trong trang thuật toán Viterbi

Các ứng dụng
Sự nhận biết lời nói hay sự nhận biết ký tự quang học
Quy trình ngôn ngữ tự nhiên
Tin sinh học và hệ gen học
Dự đoán các vùng mang mã (khung đọc mở) trên một trình từ gene.
Xác định các họ gene hoặc họ protein liên quan.
Mô phỏng cấu trúc không gian của protein từ trình tự amino acid.
và còn nhiều nữa...

Xem thêm
Suy luận Bayes
Thuật toán Viterbi
Lượng giá tham số
Andrey Markov

Tham khảo
Lawrence Rabiner, 1989. A Tutorial on Hidden Markov Models and Selected Applications in Speech Recognition. http://www.caip.rutgers.edu/~lrr/Reprints/tutorial%20on%20hmm%20and%20applications.pdf
Kristie Seymore, Andrew McCallum, and Roni Rosenfeld. Learning Hidden Markov Model Structure for Information Extraction. AAAI 99 Workshop on Machine Learning for Information Extraction, 1999. (also at CiteSeer: )
Profile hidden Markov models SR Eddy Bioinformatics 1998.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Hidden Markov Model (HMM) Toolbox for Matlab (by Kevin Murphy)
Hidden Markov Models (an exposition using basic mathematics)
GHMM Library (home page of the GHMM Library project)
A step-by-step tutorial on HMMs (University of Leeds)
Tứ đại danh tác

Tứ đại danh tác () chỉ bốn tác phẩm văn học cổ điển được cho là danh tiếng nhất của Trung Quốc, xếp theo thứ tự thời gian xuất hiện:

Tam quốc diễn nghĩa của La Quán Trung, câu chuyện về sự phân tranh cuối thời Đông Hán của 3 thế lực: Ngụy, Thục, Ngô
Thủy hử của Thi Nại Am, câu truyện kể về cuộc khởi nghĩa nông dân Lương Sơn Bạc cuối thời Bắc Tống do Tống Công Minh chỉ huy
Tây du ký của Ngô Thừa Ân, câu chuyện thần thoại kể về quá trình đi sang Tây Trúc lấy kinh của 4 thầy trò Đường Tăng
Hồng Lâu Mộng của Tào Tuyết Cần, tác phẩm kể về cuộc sống của một đại gia đình quý tộc đời nhà Minh từ lúc cực thịnh đến lúc suy vi

Xem thêm
Trung Quốc tứ đại

Tham khảo

Liên kết ngoài
"Tứ đại danh trụ" cho "Tứ đại danh tác"
Thể loại:Đá quý

Đá quý là một khoáng vật, đá hay hóa thạch có giá trị kinh tế cao và thường được sử dụng trong nghề kim hoàn.