undertheseanlp/UVW-2026 huggingface dataset:
Edmund Phelps

| birth_place = Evanston, Illinois, Hoa Kỳ
| death_date =
| death_place =
| residence = Hoa Kỳ
| nationality = Người Mỹ
| field = Kinh tế
| work_institution = Đại học Columbia 1971- Đại học Pennsylvania 1966-71Cowles Foundation 1960-66
| alma_mater = Đại học YaleAmherst College
| doctoral_advisor =
| doctoral_students = Roman FrydmanMordecai Kurz
| known_for = Natural rate of unemploymentGolden Rule savings rate
| prizes = Giải Nobel Kinh tế (năm 2006)
| religion =
| footnotes =
}}
Edmund Strother Phelps (sinh ngày 26 tháng 7 năm 1933) là nhà kinh tế học người Mỹ, sinh ra tại gần Chicago tại Evanston, Illinois. Ông là giáo sư ngành kinh tế học của trường Đại học Columbia. Năm 2006, ông được Ngân hàng Thụy Điển trao tặng giải thưởng Tưởng nhớ về Alfred Nobel trong lĩnh vực Khoa học Kinh tế (thường được coi là Giải thưởng Nobel về kinh tế) do công trình nghiên cứu trong thập niên 1960 ở Đại học Yale về mối quan hệ giữa lạm phát và thất nghiệp.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Edmund Strother Phelps đoạt giải Nobel kinh tế 2006 trên VietnamNet
Giải Nobel kinh tế năm 2006: Edmund Phelps trên Thời báo kinh tế Sài Gòn.
Panthalassa

là Panthalassa.]]

Panthalassa (tiếng Hy Lạp cổ: πᾶν "tất cả" và θάλασσα "đại dương"), còn gọi là đại dương Panthalassa, hay Toàn Đại Dương theo Bách khoa toàn thư Việt Nam, là một đại dương rộng lớn bao quanh siêu lục địa Pangaea trong cuối đại Cổ Sinh và đầu đại Trung Sinh. Đại dương này bao gồm Thái Bình Dương (ngày nay) ở phía Tây và phía bắc cùng biển Tethys ở phía Đông Nam. Sau này Panthalassa đã trở thành Thái Bình Dương, hệ quả từ sự khép lại của lòng chảo Tethys và sự tan vỡ của lục địa Pangaea, vì lý do này nên Panthalassa còn thường được gọi là Cổ-Thái Bình Dương.

Trên bản đồ bên phải, đường xích đạo là đường đi qua (gần đúng) điểm mà tại đó các vùng đất thuộc các quốc gia/khu vực ngày nay là Tây Ban Nha, Maroc (Casablanca) và Boston giao nhau. Vùng đất rộng lớn ở phía Nam của đường xích đạo được gọi là Gondwana, còn vùng đất phía Bắc là Laurasia.

Hình thành

Khoảng 900 triệu năm trước, trong lòng Rodinia các vết rạn ba nhánh đã được hình thành và cuối cùng chúng phát triển thành một vết nứt lớn. Vào khoảng 800 đến 700 triệu năm trước, siêu lục địa Rodinia đã bị tách đôi. Đây là một trong những sự kiện tách ra đáng chú ý nhất trong lịch sử Trái Đất, do nó mở rộng Panthalassa về phía tây của Laurentia, một vùng đất với lớp vỏ tương đối im lìm và sau này trở thành Bắc Mỹ. Ở miền tây của Laurentia, các hoạt động kiến tạo trước khi diễn ra vết nứt lớn này đã sinh ra các vết nứt không thành (aulacogen) và chúng che giấu các lòng chảo trầm tích lớn ở miền tây Laurentia. Một đại dương với tên gọi là Mirovia, khi đó đang bao quanh Rodinia, đã bắt đầu bị co lại do các đại dương Pan-Africa và Panthalassa bắt đầu mở rộng. Vào khoảng 650- 550 triệu năm trước, một siêu lục địa khác được hình thành, đó là Pannotia, nó có hình dạng giống như chữ "V". Bên trong chữ "V" là Panthalassa, còn bên ngoài nó là đại dương Pan-Africa và phần còn sót lại của Mirovia.

Phần lớn lòng chảo đại dương và lớp vỏ đại dương của Panthalassa đã bị sụt xuống dưới mảng kiến tạo Bắc Mỹ và mảng kiến tạo Á-Âu. Các phần còn sót lại của mảng kiến tạo đại dương Panthalassa có thể là các mảng kiến tạo Juan de Fuca, Gorda, Cocos và Nazca, tất cả bốn mảng này đều là một phần của mảng kiến tạo Farallon. Thái Bình Dương đã ra đời từ Panthalassa sau khi siêu lục địa Pangaea bị tách ra.
Xem thêm
Kiến tạo địa tầng
Cổ sinh vật học
Pangaea
Liên kết ngoài
Dự án cổ bản đồ
Tham khảo
Cá măng sữa

Cá măng sữa (danh pháp hai phần: Chanos chanos), còn gọi là cá măng biển, cá chua (tên địa phương) hay cá chẽm, là một loại cá thực phẩm quan trọng tại khu vực Đông Nam Á. Nó là loài duy nhất còn tồn tại trong họ Chanidae (hiện nay người ta đã biết có 7 loài khác đã tuyệt chủng trong 5 chi bổ sung khác).

Cá măng sữa nói chung có bề ngoài cân đối và dáng thuôn dài, dẹp hai bên, với vây đuôi chẻ khá lớn. Chúng có thể dài tới 1,7 m, nhưng thông thường chỉ khoảng 1 m. Chúng không có răng và nói chung ăn các loại tảo và động vật không xương sống.

Chúng có mặt ở Ấn Độ Dương và Thái Bình Dương, có khuynh hướng sống thành bầy xung quanh bờ biển và các đảo có đá ngầm. Các ấu trùng của chúng (cá bột) sống ở biển khoảng 2&ndash;3 tuần, sau đó chúng di cư vào các bãi lầy có đước, sú vẹt, các cửa sông và đôi khi là cả các hồ nước lợ, sau đó trở lại biển để trưởng thành và sinh sản.

Cá bột được vớt từ các cửa sông và nuôi trong các ao nuôi cá, tại đây chúng có thể ăn gần như bất kỳ thức ăn gì và lớn rất nhanh, sau đó được đem bán ở dạng hoặc là cá tươi, cá ướp đá, cá đóng hộp hay cá hun khói.

Loài cá này là biểu tượng quốc gia của Philippines, tại đây nó được gọi là bangus. Do cá măng sữa có nhiều xương hơn so với các loại cá thực phẩm khác ở nước này, nên cá măng sữa rút xương hay "bangus không xương" rất phổ biến ở các siêu thị và chợ tại quốc gia này.

Chú thích

Tham khảo

Chanos chanos (TSN162838) ITIS, truy cập ngày 11 tháng 3 năm 2006.
Chanidae, FishBase, Ranier Froese và Daniel Pauly chủ biên, phiên bản tháng 5 năm 2006. N.p.: FishBase, 2006.
Chanos, FishBase, Ranier Froese và Daniel Pauly chủ biên, phiên bản tháng 5 năm 2006. N.p.: FishBase, 2006.
Chanos chanos, FishBase, Ranier Froese và Daniel Pauly chủ biên, phiên bản tháng 5 năm 2006. N.p.: FishBase, 2006.
Francisco José Poyato-Ariza, A revision of the ostariophysan fish family Chanidae, with special reference to the Mesozoic forms (Verlag Dr. Friedrich Pfeil, 1996)
Liên kết ngoài
Mục từ cá măng sữa trong FishBase
SEAFDEC Thông tin nuôi cá măng sữa
Pentium 4

| defunct =
| produced-start = ngày 20 tháng 11 năm 2000
| produced-end = ngày 8 tháng 8 năm 2008
| slowest = 1.3
| fastest= 3.8
| fsb-slowest = 400
| fsb-slow-unit = MT/s
| fsb-fastest = 1066
| fsb-fast-unit = MT/s
| transistors = 42M 180 nm55M 130 nm169M 130 nm (P4EE)125M 90 nm188M 65 nm
| microarch = NetBurst
| sock1 = Socket 423
| sock2 = Socket 478
| sock3 = LGA 775
| predecessor = Pentium III
| successor = Pentium D, Core 2
}}

Pentium 4 là bộ vi xử lý kiến trúc x86 thế hệ thứ 7 do Intel sản xuất, và là thiết kế CPU hoàn toàn mới đầu tiên của họ kể từ Pentium III năm 1999. Thiết kế mới này được gọi là kiến trúc NetBurst. Không như Pentium II, Pentium III, và các loại Celeron khác nhau, kiến trúc này khác được tạo mới hoàn toàn và thừa kế rất ít từ thiết kế Pentium Pro/P6.

Bộ vi xử lý Pentium 4 đầu tiên, mã hiệu là "Willamette", chạy với tốc độ 1.4 và 1.5 GHz và đã được phát hành vào tháng 11 năm 2000 trên nền Socket 423, và sau đó đã chạy với tốc độ từ 1.5&nbsp;GHz tới 2&nbsp;GHz trên Socket 478. Được ghi nhận cùng với sự ra đời của Pentium 4 là bus FSB (Front side bus) nhanh với tốc độ 400 MT/s. Khi đó, chip AMD Athlon đang chạy với tốc độ 266 MT/s.

Dòng vi xử lý Pentium 4 đã kết thúc vào ngày 27 tháng 7 năm 2006, được thay thể bởi dòng Intel Core 2 - dòng sử dụng nhân "Conroe".

Thông số các loại CPU Pentium 4

Tham khảo
Galilea

Galilea (tiếng Do Thái: הגליל ha-Galil, tiếng Ả Rập: الجليل al-Jaleel), là vùng đất thuộc phía bắc Israel. Galilea được biết đến là nơi Jesus lớn lên và truyền đạo. Thông thường nó được chia thành ba khu vực:
Galilea Thượng
Galilea Hạ
Galilea Tây

Những thành phố quan trọng của Galilea là Nazareth, Tiberias và Safed. Bên cạnh Nazareth, nơi đặc biệt có nhiều người Ả Rập sinh sống, bao gồm cả người đạo Hồi và đạo Thiên chúa, còn có thành phố quan trọng khác của người Hồi giáo là Umm al-Fahm.
Tham khảo
Tập tin:Giải thưởng Nobel văn chương.jpg

Miêu tả
Mề đai của Giải thưởng Nobel văn chương. Hình này được chép từ Wikipedia tiếng Anh.

Tổ chức giữ quyền tác giả của hình này, Quỹ Hỗ trợ Nobel, cho phép mọi người sử dụng nó cho bất cứ mục đích nào. Tuy nhiên, họ không cho phép sửa đổi tài liệu này.

Quyền tác giả © Quỹ Hỗ trợ Nobel

Giấy phép

en:Image:Nobel in Literature.jpg
Danh sách người đoạt giải Nobel Văn học

Sully Prudhomme
|năm gần đây nhất=2025
|người đoạt giải gần đây nhất= László Krasznahorkai
|web=Giải Nobel Văn học
}}

Giải Nobel Văn học (tiếng Thụy Điển: Nobelpriset i litteratur) là giải thưởng thường niên do Viện Hàn lâm Thụy Điển trao tặng cho các tác giả có đóng góp tiêu biểu trong lĩnh vực văn học. Đây là một trong năm giải Nobel thành lập theo bản di chúc năm 1895 của Alfred Nobel, được trao nhằm vinh danh những đóng góp tiêu biểu trong các lĩnh vực hóa học, vật lý, văn học, hòa bình, và sinh lý học hoặc y học. Theo di chúc của Nobel, giải thưởng do Quỹ Nobel quản lý và được xét tặng bởi Viện Hàn lâm Thụy Điển. Giải Nobel Văn học đầu tiên được trao cho Sully Prudhomme của Pháp vào năm 1901. Mỗi người đoạt giải nhận một huy chương, một bằng chứng nhận cùng một khoản tiền thưởng (khác nhau tùy theo năm). Năm 1901, Prudhomme nhận được tiền thưởng 150.782 SEK, tương đương với 8.763.633 SEK theo thời giá tháng 12 năm 2020. Mức tiền thưởng cho giải thưởng năm 2023 là 11.000.000 SEK. Lễ trao giải diễn ra ở Stockholm vào ngày 10 tháng 12 hằng năm, đúng vào ngày mất của Nobel.

Đến năm 2025, giải Nobel Văn học đã được trao cho 122 cá nhân. Người trẻ tuổi nhất đoạt giải Nobel Văn học là Rudyard Kipling, chủ nhân giải thưởng năm 1907 ở tuổi 41. Ở tuổi 88, chủ nhân giải Nobel Văn học năm 2007 Doris Lessing là người lớn tuổi nhất được trao tặng giải thưởng này. Giải Nobel Văn học đã có một lần được trao sau khi người đoạt giải qua đời: Erik Axel Karlfeldt vào năm 1931. Khi được chọn nhận giải Nobel vào năm 1958, tác giả người Nga Boris Pasternak bị buộc phải công khai từ chối giải thưởng dưới áp lực từ chính quyền Liên Xô. do ông cũng đã từng từ chối mọi danh hiệu chính thức trong quá khứ. Tuy vậy, ủy ban Nobel không công nhận việc từ chối giải thưởng và vẫn liệt kê họ trong danh sách người đoạt giải.

Đã có 18 phụ nữ được trao giải Nobel Văn học, nhiều hơn bất kỳ giải Nobel nào khác ngoại trừ giải Nobel Hòa bình. Giải thưởng này đã có bốn lần được trao cho hai người (1904, 1917, 1966, 1974). Đã có bảy năm không trao giải Nobel Văn học (1914, 1918, 1935, 1940–1943). được trao cùng với giải thưởng của năm kế tiếp. Quốc gia đạt nhiều giải Nobel nhất là Pháp với 16 giải thưởng, tiếp theo là Hoa Kỳ và Anh với cùng 13 giải.

Danh sách

Thống kê theo ngôn ngữ

Thống kê theo quốc gia

Xem thêm
Danh sách người đoạt giải Nobel (tổng hợp)
Danh sách người đoạt giải Nobel các lĩnh vực: vật lý, hóa học, sinh lý học hoặc y học, hòa bình, văn học, kinh tế

Tham khảo

Liên kết ngoài

Trang web chính thức của Viện Hàn lâm Thụy Điển
Trang web chính thức của Quỹ Nobel
Thể loại:Vườn quốc gia

Vườn quốc gia là một khu vực đất hay biển được bảo tồn bằng các quy định pháp luật của chính quyền sở tại
Bạch Phác

Bạch Phác (chữ Hán: 白朴; 1226–1306?) là một nhà thơ, soạn tạp kịch, từ và khúc đời Nguyên, Trung Quốc, người được xem là một trong bốn tác gia tạp kịch nổi tiếng thời bấy giờ (Nguyên khúc tứ đại gia gồm: Quan Hán Khanh, Bạch Phác, Mã Trí Viễn và Trịnh Quang Tổ). Bạch Phác là tác giả vở Chúc Anh Đài tử giá Lương Sơn Bá về sau được phỏng tác thành một trong những vở cải lương nổi tiếng ở Việt Nam nhưng ít ai biết đến nguyên tác.

Cuộc đời
Bạch Phác tự Thái Tố, hiệu Lan Cốc, người Áo Châu (gần Sơn Tây ngày nay). Ông xuất thân trong một gia đình quan lại nhỏ, sống trong thời kỳ quân Mông Cổ tiêu diệt nhà Kim, xã hội tao loạn.

Được Nguyên Hiếu Vấn - một người bạn của cha - yêu mến và dạy dỗ học hành, Bạch Phác từ nhỏ đã thể hiện chí thông minh đĩnh ngộ của mình, đặc biệt trong văn học. Ông không tham gia làm quan triều đình nhưng vẫn rất quan tâm đến thời đại. Sáng tác của ông rất phong phú về thể loại, vừa thể hiện khí chất phóng túng của một nhà Nho tài tử nhưng cũng mang cảm xúc trước sự hưng vong của đất nước.

Tuy là đại gia Nguyên khúc nhưng tác phẩm của Bạch Phác lưu truyền đời sau không nhiều. Tại Việt Nam, người đọc biết đến một Quan Hán Khanh với Đậu Nga oan, Vương Thực Phủ với Tây sương ký nhiều hơn mặc dù sử sách Trung Quốc cũng đặc biệt ca tụng những sáng tác Bạch Phác. Tuy nhiên, văn học sử Trung Quốc cũng không nói rõ cuộc đời về sau của ông.

Tác phẩm
Theo cuốn Văn học nước ngoài do Lưu Đức Trung chủ biên (Nhà xuất bản Giáo dục) thì Bạch Phác viết 16 vở tạp kịch, nội dung chủ yếu đề cập đến tình yêu nam nữ; trong đó nổi tiếng hơn cả là Chúc Anh Đài tử giá Lương Sơn Bá nhưng đã thất lạc. Ngoài ra còn có các vở tiêu biểu như Tường đầu mã thượng, Ngô đồng vũ... "Tường đầu mã thượng" kể về mối tình của đôi trai gái Lý Thiên Kim và Bùi Nghiêu Tuấn. Thiên Kim không đợi Nghiêu Tuấn đỗ đạt làm quan, dời đến sống ở vườn nhà Tuấn. Sau bảy năm, bị cha Tuấn phát hiện, hết sức ngăn cấm nhưng đôi tài tử giai nhân vẫn vượt qua mọi thử thách, đoàn viên bên nhau. Còn "Ngô đồng vũ" sử dụng thủ pháp tập trung miêu tả nội tâm nhân vật, miêu tả câu chuyện tình yêu giữa Đường Minh Hoàng Lý Long Cơ và quý phi Dương Ngọc Hoàn...

Ngoài sáng tác tạp kịch, Bạch Phác còn viết nhiều bài từ và tạp khúc. Tiêu biểu có Kim Lăng Phượng hoàng đài điếu vọng (trong tập Thiên lại tập) mà người đời sau cho rằng rất có thể lấy cảm hứng từ Đăng kim lăng phượng hoàng đài của Lý Bạch. Về tản khúc, sáng tác của Bạch Phác mang phong cách của phái hào phóng đời Tống, lời lẽ hết sức trang nhã, vịnh tình, tả cảnh đều uyển chuyển. Kim phượng thoa phân là một tản khúc miêu tả nỗi lòng khuê oán được xem như là một tác phẩm tiêu biểu của ông thời kỳ này. Rất tiếc tại Việt Nam chưa thấy bản dịch các thể loại từ và tạp khúc của Bạch Phác.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Vườn quốc gia Nairobi

km²
| established =
| visitation_num =
| visitation_year =
| governing_body = Kenya Wildlife Services
}}
Vườn quốc gia Nairobi là một vườn quốc gia ở Kenya, được thành lập năm 1946. Đây là vườn quốc gia đầu tiên của Kenya. khoảng 7 kilômét (4&nbsp;mi) về phía nam, với một hàng rào điện chia cách giữa vùng hoang dã và vùng đô thị. Từ vườn, có thể thấy những tòa nhà cao tầng tại Nairobi. Việc đô thị và môi trường hoang dã ở gần nhau như vậy đã gây ra những va chạm giữa động vật và người dân địa phương, đồng thời ảnh hưởng đến đường di trú của động vật. vườn quốc gia Nairobi vẫn có hệ sinh thái lớn và đa dạng. Động vật ăn cỏ di trú tập trung tại đây vào mùa khô, và đây cũng là một trong số các khu bảo tồn tê giác thành công nhất Kenya.
Tham khảo
Bê tông nhựa

Bê tông nhựa là hỗn hợp cấp phối gồm: đá, cát, bột khoáng và nhựa đường, được sử dụng chủ yếu làm kết cấu mặt đường mềm.
Phân loại bê tông nhựa
Dựa vào cách phân loại của bê tông nhựa chúng ta có các loại sau:
;Phân loại theo nhiệt độ
Bê tông nhựa nóng: Hỗn hợp được nung và trộn ở nhiệt độ từ 140oC – 160oC.Khi thi công nhựa phải nóng từ 90-100oC

Bê tông nhựa nguội: Được trộn ở nhiệt độ thông thường, điều kiện sử dụng là phải cho xe chạy lưu thông từ 4 – 6 tháng mới thì mặt đường bê tông nhựa mới hình thành.
;Phân loại theo cốt liệu:
Bê tông nhựa hạt thô, bê tông nhựa hạt trung, bê tông nhựa hạt mịn và bê tông nhựa hạt cát.
;Phân loại theo kết cấu sử dụng:
Bê tông nhựa lớp loại I, bê tông nhựa loại II.

Lịch sử
Các tiêu chuẩn kỹ thuật hiện hành của bê tông nhựa

Sản xuất và vận hành trạm trộn bê tông nhựa nóng
Bê tông nhựa nóng được sản xuất tập trung ở các trạm trộn bê tông nhựa nóng.
Để có được sản phẩm bê tông nhựa nóng,thì các dòng vật liệu được vận chuyển lên và cân đong bằng hệ thống cân điện tử đảm bảo chính xác,sai số nhỏ.
Sau đó tất cả các loại vật liệu được đưa vào buồng trộn, ở đó các loại vật liệu như đá lớn,đá vừa,đá nhỏ,cát,chất phụ gia được trộn khô với nhau.Sau khoảng 20s nhựa đường được phun vào ở dạng sương mù trộn lẫn với các loại vật liệu khác,các cánh trộn trong buồng trộn tiếp tục khuấy trộn trong thời gian khoảng 30-60s thì được xả xuống qua cửa xả của buồng trộn.

Các tiêu chuẩn kỹ thuật hiện hành của Việt Nam
Tiêu chuẩn ngành "Quy trình công nghệ thi công và nghiệm thu lớp phủ mỏng bê tông nhựa có độ nhám cao" 22 TCN 345 - 06
Tiêu chuẩn ngành "Quy trình công nghệ thi công và nghiệm thu mặt đường bê tông nhựa" 22 TCN 249 - 98
Tiêu chuẩn ngành "Quy trình công nghệ thi công và nghiệm thu mặt đường bê tông nhựa sử dụng nhựa đường polyme" 22 TCN 356 - 06
TCVN 8819-2011: "Mặt đường bê tông nhựa nóng-yêu cầu thi công và nghiệm thu"

Quyết định 858/BGTVT về việc áp dụng các tiêu chuẩn hiện hành về BTN cho các đường có lưu lượng cao và chịu tải trọng lớn.

Tham khảo

de:AsphaltAsphaltbeton (Heißeinbau)
Thể loại:Hóa chất

Trong hóa học, hóa chất hoặc chất hóa học là một dạng của vật chất mà có hợp chất và đặc tính hóa học không đổi. Không thể tách nó ra thành những thành phần nhỏ hơn bằng các phương pháp tách vật lý mà không làm bẻ gãy các liên kết hóa học. Hóa chất có các trạng thái khí, lỏng, rắn và plasma.

Lưu ý: Đây là danh sách các bài viết về hợp chất hóa học, và danh sách này có thể chưa đầy đủ. Xin vui lòng thêm mã “” nếu bài viết chưa có thể loại này.
Trung điểm

Trung điểm là điểm nằm chính giữa đoạn thẳng, chia đoạn thẳng ra làm hai đoạn dài bằng nhau.

Công thức để xác định trung điểm của một đoạn thẳng trên một mặt phẳng Euclid nối điểm (x1, y1) và (x2, y2) là

:\left(\frac{x_1 + x_2}{2}, \frac{y_1 + y_2}{2}\right).

Xem thêm
Trung vị

Tham khảo

Liên kết ngoài
Hoạt hình - Các đặc điểm về trung điểm của đoạn thẳng (tiếng Anh).
Bán kính thủy lực

Bán kính thủy lực của một lòng dẫn là đại lượng được tính bằng tỉ số giữa diện tích mặt cắt ướt và chu vi ướt của lòng dẫn đó.

Công thức chung dùng để tính bán kính thủy lực là:

:::R = {\omega \over \chi}

trong đó:
\omega là diện tích mặt cắt ướt (đơn vị thường dùng là m²)
\chi là chu vi ướt (m)
R là bán kính thủy lực (m)

Đối với đường ống, kênh dẫn nhân tạo
Nếu ống dẫn tròn có đường kính d và dòng nước luôn chảy đầy ống (dòng chảy có áp) thì bán kính thủy lực:

:::R = \frac{d}{4}

Với kênh dẫn hình chữ nhật có bề rộng b và chiều sâu nước trong kênh h:

:::R = \frac{bh} {b+2.h}

Với kênh dẫn hình thang có bề rộng đáy b, độ dốc mái m và chiều sâu nước trong kênh h:

::: R = \frac{{(b + mh)}.h}{b + 2.h.\sqrt{1+m^2}}

Đối với sông ngòi tự nhiên
Các sông ngòi tự nhiên thường có bề rộng sông rất lớn so với độ sâu nên bán kính thủy lực của sông thường được lấy bằng chiều sâu trung bình của đoạn sông:

:::R \approx h

Như vậy trong mọi trường hợp lòng dẫn hở (nghĩa là kênh dẫn hoặc sông ngòi), bán kính thủy lực luôn có quan hệ trực tiếp với chiều sâu nước trong lòng dẫn.

Tham khảo
Sylwia Gruchała

Sylwia Gruchała (sinh ngày 6 tháng 11 năm 1981) là nữ kiếm thủ người Ba Lan. Ở nội dung đồng đội cô giành nhiều thích tích tại giải vô địch thế giới 1998 (đồng), 1999 (bạc), 2002 (bạc), 2003 (vàng), 2004, 2007 (vàng) cũng như huy chương bạc Olympic 2000. Ở nội dung cá nhân cô giành huy chương bạc 2003 tại giải vô địch thế giới và huy chương đồng Olympic 2004.

Gruchała là lính thuộc tiểu đoàn thứ 3 lực lượng Command Support (3rd Command Support Battalion) trực thuộc bộ binh Ba Lan đóng tại Warsaw. Cô cũng là 1 thành viên của đội Leon Paul. Năm 2009, cô chụp ảnh cho tạp chí CKM của Ba Lan.

Huy chương
Nhờ thành tích thể thao, cô nhận được:

Giải thưởng Golden Cross năm 2000.
Hiệp sĩ Hoàng Gia Ba Lan (cấp 5) năm 2004.
Tham khảo

Liên kết ngoài
Nữ kiếm thủ quyến rũ
Video Sylwia Gruchała tại Sydney năm 2000
Trang web chính thức
Trung bình tấn

]]
Trung bình tấn là một trong những tấn pháp (bộ pháp) cơ bản của võ thuật cổ truyền Á Đông. Ở các môn phái khác nhau thì nó có các tên gọi khác nhau: Thiếu Lâm của Trung quốc gọi nó là Mã bộ hay Tứ bình bộ, phái Không Thủ Đạo Karate của Nhật Bản thì gọi nó là Kiba Dachi (Tấn kỵ mã) hoặc Naihanchi dachi, Thái Cực Đạo Taekwondo của Triều Tiên thì gọi nó là Annin Sogi. Kỹ thuật trung bình tấn là hai bàn chân mở rộng sang hai bên, cách nhau khoảng gấp rưỡi bề rộng vai (tức là khoảng 3 bàn chân), đặt trên cùng một trục thẳng ngang, hai bàn chân song song với nhau.
Chú thích
Mô hình vận chuyển nước

tương đối tự do khỏi gánh nặng trầm tích]]

Một mô hình vận chuyển nước là một mô hình toán học được sử dụng để mô phỏng sông hoặc dòng chảy và tính các thông số về chất lượng nước. Các mô hình này, nhìn chung, đi vào sử dụng trong những năm 1960 và 1970, khi có một số nhu cầu dự báo chất lượng nước do pháp luật về môi trường, và cũng tại thời điểm đó bắt đầu phổ biến việc sử dụng sức mạnh cực lớn của máy tính. Rất nhiều mô hình đầu tiên được phát triển tại Mỹ và Anh, và ngày nay các mô hình này được cải tiến và sử dụng rộng rãi trên toàn thế giới.

Có rất nhiều mô hình được ứng dụng trong tính toán ô nhiễm nước bởi nhiều thông số khác nhau đã được đưa ra để mô phỏng trạng thái biến đổi của chất ô nhiễm, thời gian phát tán chất ô nhiễm... Mô hình được xem là tốt thì phải có khả năng dự báo được nhiều điểm trên dòng sông, tất nhiên là với độ chính xác có thể chấp nhận được. Các mô hình cơ bản thường chỉ mô tải một chất ô nhiễm thải vào nguồn tiếp nhận tại một điểm. Còn đối với các mô hình phức tạp nhiều nguồn tuyến chảy vào nguồn tiếp nhận mang theo rất nhiều chất ô nhiễm, các chất ô nhiễm này có thể phản ứng với nhau hoặc bị tác động của sinh vật có trong nước, bao gồm cả lượng nước ngầm trong cùng lưu vực.

Các mô hình thông thường gồm nhiều modul để mô phỏng quá trình theo trình tự từng bước một. MJodul phổ biến nhất là chương trình con để tính toán dòng chảy mặt dựa trên yếu tố sử dụng đất, địa hình, đất, lớp phủ thực vật, lượng mưa hoặc tuyết, và quản lý đất đai (như mức độ sử dụng phân bón). Ý tưởng mô hình thủy văn cũng có thể được ứng dụng các môi trường khác như đại dương, tuy nhiên đối tượng chính của mô hình (trong bài này) chủ yếu đề cập đến lưu lực sông.

Tham khảo
Bộ Cà

| subdivision_ranks = Các họ
| subdivision =
Ít nhất bao gồm các họ:
Solanaceae
Convolvulaceae
và các họ khác, phụ thuộc vào hệ thống phân loại; cụ thể xem trong bài.
}}
Bộ Cà (danh pháp khoa học: Solanales) là một bộ thực vật có hoa, được bao gồm trong nhóm Cúc (asterid) của thực vật hai lá mầm. Một số văn bản cũ còn dùng tên gọi Polemoniales cho bộ này.

Phân loại
Các họ dưới đây được tính là thuộc bộ Cà trong hệ thống phân loại mới của Angiosperm Phylogeny Group (APG):
Họ Solanaceae (cà độc dược, cà tím, khoai tây, thuốc lá, cà chua v.v; bao gồm cả họ Nolanaceae cũ)
Họ Convolvulaceae (họ bìm bìm, khoai lang, rau muống, tơ hồng)
Họ Montiniaceae
Họ Sphenocleaceae
Họ Hydroleaceae

Hệ thống APG II và hệ thống APG III coi bộ Cà là một phần của nhóm Cúc thực thụ I (Euasterids I).

Các loài được biết đến nhiều nhất trong bộ Cà là các loài cà (độc dược, cà pháo, cà bát, cà tím v.v), khoai tây, khoai lang, cà chua, thuốc lá và dã yên thảo (thuốc lá cảnh).

Trong hệ thống Cronquist, ba họ sau cùng trong phân loại của APG trên đây được đặt ở các bộ khác, còn bộ này thì lại có thêm các họ sau:
Họ Duckeodendraceae (hiện nay được coi là một phần/từ đồng nghĩa của họ Solanaceae)
Họ Nolanaceae (hiện nay được coi là một phần/từ đồng nghĩa của họ Solanaceae)
Họ Cuscutaceae (hiện nay được coi là một phần/từ đồng nghĩa của họ Convolvulaceae)
Họ Retziaceae (hiện nay được coi là một phần/từ đồng nghĩa của họ Stilbaceae thuộc bộ Lamiales)
Họ Menyanthaceae (hiện nay đặt trong bộ Asterales)
Họ Polemoniaceae (hiện nay đặt trong bộ Ericales)
Họ Hydrophyllaceae (hiện nay được coi là một phần của bộ Boraginales)

Phát sinh chủng loài
Biểu đồ chỉ ra mối quan hệ phát sinh chủng loài của bộ Cà với các bộ khác trong nhánh Cúc như sau:

}}
}}
|label2=Campanulidae&nbsp;
|2=
}}
}}
}}
}}
}}
}}
}}
}}

Cây phát sinh chủng loài trong phạm vi bộ Cà dưới đây lấy theo Bremer B. và ctv (2002).

}}
|2=
}}
}}
Tham khảo

TSN 500033 . ITIS.
Systema Naturae 2000
Lực Lorentz

Trong vật lý học và điện từ học, lực Lorentz là lực tổng hợp của lực điện và lực từ tác dụng lên một điện tích điểm chuyển động trong trường điện từ.

Định luật phát biểu rằng nếu hạt có điện tích q (C) chuyển động với vận tốc v (m/s) trong điện trường E (V/m) và từ trường B (T) thì nó sẽ chịu lực tác dụng lên nó. Định luật III Newton phát biểu về lực và phản lực, do vậy mặc dù phản lực của từ trường là nhỏ nhưng nó phải được tính đến. Lực Lorentz bằng:

:\mathbf{F} = q\left(\mathbf{E} + \mathbf{v} \times \mathbf{B}\right)

Các công thức phát sinh từ công thức cơ bản này miêu tả lực từ tác dụng lên dây dẫn có dòng điện chạy qua (đôi khi gọi là lực Laplace), lực điện từ trong một vòng dây di chuyển qua từ trường (một khía cạnh của định luật cảm ứng điện từ Faraday), và lực tác dụng lên điện tích điểm chuyển động với vận tốc gần bằng tốc độ ánh sáng (dạng tương đối tính của lực Lorentz).

Oliver Heaviside là người đầu tiên suy luận ra công thức cho lực Lorentz vào năm 1889, mặc dù một số nhà lịch sử cho rằng James Clerk Maxwell đã đưa ra nó trong một bài báo năm 1865. Định luật được đặt theo tên của Hendrik Lorentz, người tìm ra công thức sau Heaviside một vài năm và ông đã nghiên cứu và giải thích chi tiết ý nghĩa của lực này.

Lực từ động

Thành phần gây ra bởi từ trường của lực này, còn gọi là lực từ hay đôi khi là lực Lorentz, có phương luôn vuông góc với phương chuyển động của hạt mang điện và làm thay đổi quỹ đạo chuyển động của hạt mang điện. Nếu hạt mang điện chuyển động theo phương vuông góc với đường cảm ứng từ thì hạt sẽ chuyển động theo quỹ đạo tròn, nếu hạt chuyển động theo phương không vuông góc với đường cảm ứng từ thì quỹ đạo của nó sẽ là hình xoắn ốc.

Lực tác động của từ trường lên dòng điện có nguyên nhân là thành phần này của lực Lorentz.

Lực từ giữa các cực của nam châm, cũng là tổng hợp lực gây ra bởi từ trường của nam châm này lên các electron chuyển động quanh nguyên tử ở nam châm kia, về bản chất cũng là thành phần này của lực Lorentz:
:\mathbf{F} = q\left(\mathbf{E} + \mathbf{v} \times \mathbf{B}\right)
Xem thêm
Lực
Hiệu ứng Hall
Điện từ học
Hấp dẫn từ học
Định luật Ampère
Hendrik Lorentz
Phương trình Maxwell
Phương trình Maxwell trong thuyết tương đối hẹp

Tham khảo

Danh mục tham khảo

: volume 2.

Liên kết ngoài
Interactive Java tutorial on the Lorentz force National High Magnetic Field Laboratory
Faraday's law: Tankersley and Mosca
Notes from Physics and Astronomy HyperPhysics at Georgia State University; see also home page
Interactive Java applet on the magnetic deflection of a particle beam in a homogeneous magnetic field by Wolfgang Bauer
Ngũ Lĩnh

Ngũ Lĩnh (chữ Hán: 五岭), còn gọi là Nam Lĩnh (giản thể: 南岭, chữ Hán phồn thể: 南嶺), là tên loạt dãy núi ở vùng ranh giới các tỉnh Hồ Nam, Giang Tây, Quảng Đông, Quảng Tây của Trung Quốc. Nhóm núi trải dài 600&nbsp;km từ Tây sang Đông trong khu vực từ vĩ tuyến 24 đến vĩ tuyến 26, ngăn cách vùng Lưỡng Quảng với phần lãnh thổ phía nam của vùng Giang Nam.

Ngũ Lĩnh gồm 5 dãy núi nhỏ: Việt Thành Lĩnh (越城岭), Đô Bàng Lĩnh (都庞岭), Manh Chử Lĩnh (萌渚岭), Kỵ Điền Lĩnh (骑田岭) và Đại Dữu Lĩnh (大庾岭). Ngũ Lĩnh cũng là đường phân thủy giữa hai con sông lớn là Dương Tử và Châu Giang. Mai Quan cổ đạo được mở tại Đại Dữu Lĩnh dưới thời nhà Đường. Khu vực phía nam dãy núi Nam Lĩnh gọi là Lĩnh Nam.

Các dãy núi hợp thành
Việt Thành Lĩnh giữa Hồ Nam với Quảng Tây, có đỉnh Miêu Nhi Sơn (猫儿山) cao 2.142 m.
Đô Bàng Lĩnh giữa Hồ Nam với Quảng Tây, có núi Cửu Thái Lĩnh (韭菜岭) cao 2.009 m.
Manh Chử Lĩnh giữa Hồ Nam với Quảng Tây có đỉnh Mã Đường (马塘顶) cao 1.787 m.
Kỵ Điền Lĩnh ở Trầm Châu, Hồ Nam, có đỉnh cùng tên cao 1.510 m.
Đại Dũ Lĩnh giữa Quảng Đông và Giang Tây, có núi Du Sơn cao 1.073 m.
Ngoài ra còn có:
Cửu Nghi Sơn giữa Hồ Nam với Quảng Đông.
Hải Dương Sơn có đỉnh Bảo Giới Lĩnh (宝界岭) cao 1.935,8 m.

Địa chất
Phần lõi của Nam Lĩnh chủ yếu là đá hoa cương, được che phủ chủ yếu là sa thạch cứng có niên đại thuộc kỷ Devon và đá vôi thuộc kỷ Than Đá. Các dãy núi hợp thành Nam Lĩnh chủ yếu chạy theo hướng đông bắc-tây nam, nhưng về tổng thể thì Nam Lĩnh chạy dài theo hướng đông-tây. Giữa các dãy núi có các thung lũng và các dãy đồi thấp. Gió bắc lạnh khô đôi khi vượt qua các Ngũ Lĩnh ở các thung lũng và đồi thấp này nhưng nói chung bị ngăn lại bởi vùng không khí ấm ẩm phía nam dãy núi.

Tham khảo
Trại tập trung

còn sống sót khi được giải thoát]]
Trại tập trung là một khu khá lớn được rào lại và dùng làm chỗ giam giữ hay cai quản một số đông người. Trại tập trung khác trại tù vì những người bị đưa vào trại tập trung thường không có án kết, không qua một cuộc xử lý thực sự tại toà án. Họ bị bắt và đưa vào trại chỉ vì họ có những tính chất chung mà chính quyền lúc bấy giờ nhân thấy cần quản chế chặt chẽ.

Những trại tập trung trong lịch sử:
Những trại tập trung do Đức Quốc xã dựng lên và tiêu diệt dân Do Thái trong thời kỳ 1938 - 1945.
Những trại tập trung dân Nhật Bản tại Hoa Kỳ và Canada trong Chiến tranh thế giới thứ hai.
Những trại tập trung Ấp Chiến lược để cô lập dân và ngăn họ liên lạc với những người cộng sản miền Nam trong Chiến tranh Việt Nam.
Những trại tập trung Học tập cải tạo dành cho cựu quân nhân Việt Nam Cộng hòa sau năm 1975.
Trại cải tạo lao động của Liên Xô
Tham khảo
Chi Trinh đằng

Chi Trinh đằng (danh pháp khoa học: Parthenocissus, từ đồng nghĩa: Landukia) là một chi chứa một số loài dây leo trong họ Nho (Vitaceae). Nó chứa khoảng 10 loài, có mặt ở châu Á và Bắc Mỹ. Tuy nhiên, một số danh pháp hiện vẫn chưa rõ ràng và có thể là các từ đồng nghĩa hay từ gốc đồng nghĩa của các chi khác như Vitis (nho), Ampelopsis (chè dây). Một vài loài được trồng làm cây cảnh hay làm thuốc trong Đông y. Tên gọi chung của chúng trong tiếng Trung là 爬山虎, phiên âm ba sơn hổ.

Các loài Parthenocissus bị ấu trùng của một số loài côn trùng thuộc bộ Lepidoptera phá hại, chẳng hạn Euproctis chrysorrhoea và Naenia typica.

;Một số loài:
Parthenocissus austro-orientalis, trinh đằng đông nam, đông nam ba sơn hổ- có ở Trung Quốc
Parthenocissus chinensis trinh đằng Trung Quốc- Tứ Xuyên, Trung Quốc
Parthenocissus henryana, từ Trung Quốc
Parthenocissus heptaphylla, trinh đằng bảy lá - có ở Texas và México
Parthenocissus heterophylla, trinh đằng khác lá, dị diệp ba sơn hổ - có ở Trung Quốc, Đài Loan, Việt Nam, Indonesia
Parthenocissus himalayana, trinh đằng ba lá, trinh đằng Himalaya, tam diệp ba sơn hổ - có ở Himalaya, miền nam Trung Quốc và Đài Loan
Parthenocissus pedata, trinh đằng chân - Đông Dương
Parthenocissus quinquefolia = Vitis hederacea, gọi là dây leo Virginia, miền đông Bắc Mỹ
Parthenocissus semicordata, có ở Himalaya
Parthenocissus tricuspidata, dây leo Nhật Bản hoặc thường xuân Boston, có ở miền đông châu Á
Parthenocissus thomsonii, trinh đằng lá phấn, phấn diệp ba sơn hổ - có ở Trung Quốc
Parthenocissus vitacea, dây leo cây bụi, thân gỗ hay nho thân gỗ, có ở miền tây và miền bắc Bắc Mỹ
Lưu ý

Hình ảnh

Tập tin:Parthenocissus tricuspidata.jpg|Trinh đằng ba mũi (Parthenocissus tricuspidata)
Tập tin:WilderWein.jpg|Trinh đằng ba mũi
Tập tin:- Parthenocissus quinquefolia 01 -.jpg|Parthenocissus quinquefolia
Tập tin:6370VirginiaCreeper.jpg|Parthenocissus quinquefolia
Parthenocissus_semicordata1.jpg|Parthenocissus semicordata/P. himalayana
Parthenocissus-vitacea-foliage.jpg|Parthenocissus vitacea
File:Parthenocissus_henryana.JPG|Parthenocissus henryana
Mặt Riemann

Trong toán học, mặt Riemann (hay còn gọi là diện Riemann), đặt tên theo nhà toán học Bernhard Riemann, là đa tạp phức một chiều. Mặt Riemann có thể được xem là những bản uốn cong của mặt phẳng phức: ở lân cận mỗi điểm chúng giống nhau là một mảnh trên mặt phẳng phức, nhưng tô pô toàn cục có thể khác. Ví dụ, chúng có thể giống mặt cầu hoặc mặt xuyến hoặc một số tấm dán lại với nhau.

Định nghĩa
Một mặt Riemann là một không gian tô pô Hausdorff X, với một át-lát vào C sao cho các phép biến đổi bản đồ là các hàm song chỉnh hình. Tức là X có một phủ mở (Ui) gồm các tập mở đồng phôi với các tập mở của C sao cho các ánh xạ đồng phôi \phi_i:U_i\to V_i\subset\mathbb{C} thỏa mãn\forall i,j,\phi_j\circ\phi_i^{-1}:\phi_i(U_i\cap U_j)=V_i\cap V_j\to V_i\cap V_j là một hàm song chỉnh hình.

Mặt cầu Riemann
Xét \hat{\mathbb{C}}=\mathbb{C}\cup\{\infty\}. Gán cho nó hai hệ tọa độ (hay hai bản đồ) phức \mathbb{C}\xrightarrow{id}\mathbb{C} và \mathbb{C}-\{0\}\cup\{\infty\}\to\mathbb{C}:z\mapsto \frac{1}{z}. Hàm đổi hệ tọa độ là hàm \mathbb{C}-\{0\}\to\mathbb{C}-\{0\}:z\mapsto\frac{1}{z}, là một hàm song chỉnh hình. Đây được gọi là mặt cầu Riemann (dựa theo phép đồng phôi giữa mặt cầu với compắc hóa Alexandroff của mặt phẳng phức).

Mặt xuyến phức
Mặt xuyến phức thường được định nghĩa là thương số của \mathbb{C} dưới tác động của một lưới \mathbb{Z}+\tau\mathbb{Z} với một số phức \tau có phần ảo lớn hơn 0.

Các mặt Riemann ứng với một hàm số
Xét một hàm số F:\mathbb{C}\to\mathbb{C}. Không phải lúc nào cũng tồn tại một hàm ngược f của F. Tuy nhiên f có thể được định nghĩa như một hàm trên một mặt Riemann tương ứng với nó. Sau đây là các mặt Riemann ứng với F lần lượt bằng \sin z, \exp z, z^2, z^3, z^4 (và các hàm ngược tương ứng \arcsin z,\log z,z^{1/2},z^{1/3},z^{1/4}).
Tập tin:Riemann surface arcsin.jpg|
f(z)=\arcsin z

Tập tin:Riemann surface log.jpg|
f(z)=\log z
Tập tin:Riemann surface sqrt.jpg|
f(z)=z^{1/2}
Tập tin:Riemann surface cube root.jpg|
f(z)=z^{1/3}
Tập tin:Riemann surface 4th root.jpg|
f(z)=z^{1/4}

Hàm chỉnh hình
Một hàm số phức f:X\rightarrow\mathbb{C} trên một mặt Riemann được gọi là một hàm chỉnh hình nếu f\circ\phi^{-1}là một hàm chỉnh hình với mọi bản đồ \phi của X. Tương tự, một hàm số phức bộ phận f:X\rightarrow\mathbb{C} được gọi là một hàm phân hình nếu f\circ\phi^{-1} là một hàm phân hình với mọi bản đồ \phi của X.

Cấu trúc vi phân
Một mặt Riemann có một cấu trúc vi phân cảm sinh từ cấu trúc vi phân của mặt phẳng phức, là một đa tạp vi phân hai chiều.

Xem thêm
Hình học phức

Tham khảo

Forster, Otto, 1981, Lectures on Riemann Surfaces

Liên kết ngoài
Họ Nho

Họ Nho, tên khoa học Vitaceae (hay Vitidaceae) là danh pháp khoa học của một họ thực vật hai lá mầm, bao gồm các loài nho (bồ đào) và một số loài khác như trinh đằng. Danh pháp này có được là từ danh pháp khoa học của chi chứa các loài nho là Vitis.

Quan hệ của họ Vitaceae với các họ, bộ khác hiện nay vẫn chưa được làm sáng tỏ. Trong hệ thống Cronquist, họ này được đặt trong bộ Rhamnales (trong các tài liệu về thực vật bằng tiếng Việt gọi bộ này là bộ Táo/bộ Táo ta). Còn theo Angiosperm Phylogeny Group (APG) thì họ này nằm trong nhánh hoa Hồng (rosids), nhưng không được đặt vào bộ đã có nào. Trên trang web của Angiosperm Phylogeny Group thì người ta đặt họ Vitaceae là họ duy nhất của bộ Vitales (bộ Nho).

Chi Leea đôi khi được tách ra thành một họ riêng là Leeaceae, nhưng theo APG thì nó thuộc họ Vitaceae.

Phân loại
Họ Nho Vitaceae
Phân họ Vitoideae (Durande, 1782 cũ Juss., 1789) Eaton, 1836:
Cissus L., 1753
Cyphostemma (Planch.) Alston trong Trimen, 1931
Acareosperma Gagnepain, 1919
Ampelocissus Planch., 1884, nom. cons.
Parthenocissus Planchon, trong Alph. de Candolle & A.C. de Candolle, 1887, nom. cons.
Ampelopsis A.Michaux, 1803
Clematicissus Planch., in Alph. de Candolle & A.C. de Candolle, 1887
Tetrastigma (Miquel) Planch., in Alph. de Candolle & A.C. de Candolle, 1887
Rhoicissus Planch., in Alph. de Candolle & A.C. de Candolle, 1887
Pterocissus Urban & Ekman, 1926
Vitis
Yua C.L.Li, 1990
Phân họ Leeoideae (DC., 1824)Burmeist., 1837
Leea D.van Royen ex Linnaeus, 1767, nom. cons.

Hình ảnh

Tập tin:Grapes03.jpg
Tập tin:Close up grapes.jpg
Tập tin:Koeh-145.jpg
Tập tin:Vitis-vinifera.JPG

Chú thích

Tham khảo

Vitaceae trong Angiosperm Phylogeny Web
Vitidaceae trong L. Watson và M.J. Dallwitz (1992 trở đi). Các họ thực vật có hoa: Miêu tả, minh họa, nhận dạng, thông tin tra cứu. http://delta-intkey.com
Nguyễn Quang Bật

Nguyễn Quang Bật (chữ Hán: 阮光弼; 1463–1505) tên thật Nguyễn Quang Hiếu, là người đỗ trạng nguyên năm 1484 dưới triều vua Lê Thánh Tông.

Tiểu sử
Ông là người huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh, có ý chí "nhân định thắng thiên", không tin vào số mệnh. Tương truyền trước khoa thi ông nằm mơ thấy Thần hiện về báo mộng ông sẽ không đoạt giải cao; thế nhưng ông tin rằng "Thần đâu biết được việc người; phen này ta đỗ, đỗ thời trạng nguyên" và càng ra sức học. Đến kì thi Đình ông đã đoạt được ngôi vị đầu bảng, giành lấy chức vị trạng nguyên. Làm quan Hàn lâm Hiệu lý. Ông là thành viên nhóm Tao đàn Nhị thập bát Tú. Vì trái ý của Lê Uy Mục nên bị giáng xuống Thừa Tuyên, Quảng Nam. Vua sai người mật dìm chết ở sông Phúc Giang. Tương Dực Đế biết ông chết oan, bèn truy phong tước Bá, và tặng lá cờ thêu 3 chữ "Trung Trạng nguyên". Vua còn cho dân địa phương lập miếu thờ làm thành hoàng.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Danh sách Trạng nguyên
Nhi khoa

nhi khoa]]
Nhi khoa là một ngành của Y học chịu trách nhiệm chăm sóc sức khỏe cho trẻ em từ lúc mới sinh cho đến 14-21 tuổi, tùy thuộc vào mỗi Quốc gia. Ở Việt Nam Nhi khoa chăm sóc sức khỏe cho trẻ em từ sơ sinh đến dưới 15 tuổi. Bác sĩ thực hành trong lĩnh vực này được gọc là bác sĩ Nhi khoa.

Sự khác biệt giữa Y học người lớn và Nhi khoa
Nhi khoa khác biệt với Y học người lớn về nhiều lĩnh vực. Sự khác biệt về kích thước cơ thể tương ứng sự khác biệt về sự trưởng thành. Cơ thể nhỏ của một trẻ em hoặc một trẻ sơ sinh khác biệt cơ bản về mặt sinh lý so với người lớn. Các dị tật bẩm sinh, khác biệt về di truyền và các vấn đề về sự phát triển là những vấn đề được các bác sĩ Nhi khoa quan tâm nhiều hơn so với các bác sĩ của người lớn.

Các bệnh lý di truyền thường được các bác sĩ Nhi khoa điều trị hơn so với các bác sĩ của người lớn. Ví dụ như các bệnh Thalassemia, thiếu máu hồng cầu hình liềm và bệnh xơ nang (cystic fibrosis). Các vấn đề liên quan các bệnh nhiễm trùng và miễn dịch thường được các Bác sĩ Nhi khoa giải quyết đầu tiên.
Thời kỳ thơ ấu là thời kỳ các hệ thống cơ quan của cơ thể có sự trưởng thành và phát triển nhanh nhất.

Điều trị cho trẻ em không giống điều trị bệnh cho một người lớn thu nhỏ. Sự khác biệt lớn giữa Nhi khoa và y học người lớn là trẻ em còn nhỏ và trong hầu hết các trường hợp không thể tự quyết định. Phải luôn luôn quan tâm đến các biện pháp bảo vệ, sự riêng tư, trách nhiệm pháp lý và sự tán thành bằng văn bản trong mọi thủ thuật Nhi khoa. Bác sĩ Nhi khoa thường phải đối xử với cha mẹ của bệnh nhân và thỉnh thoảng với gia đình của bệnh nhân hơn là chính đứa trẻ.
Các chuyên ngành của Nhi khoa
Các bác sĩ Nhi khoa chuyên ngành phải được đào tạo thêm về các chuyên khoa. Hành nghề chuyên khoa trong Nhi khoa tương tự như một số lĩnh vực hành nghề các chuyên khoa của người lớn, nhưng có sự khác biệt lớn về mô hình bệnh tật. Điển hình, các bệnh thường thấy ở trẻ em thì hiếm thấy ờ người lớn (ví dụ: viêm tiểu phế quản, nhiễm trùng rotavirus) và các bệnh thường thấy ở người lớn thì hiếm thấy ở trẻ em (ví dụ bệnh động mạch vành, huyết khối tĩnh mạch sâu). Cũng vậy, bác sĩ tim mạch nhi giải quyết các bệnh tim của trẻ em, đặc biệt các dị tật tim bẩm sinh và các bác sĩ ung thư Nhi thường hay điều trị các loại bệnh ung thư tương đối phổ biến ở trẻ em (ví dụ một số bệnh bạch cầu cấp, U lympho và các loại sarcome) nhưng hiếm gặp ở người lớn. Mọi chuyên ngành của Y học người lớn hầu như đều có trong Nhi khoa.
Một chuyên khoa lớn chỉ có trong Nhi khoa đó là sơ sinh: chăm sóc sức khỏe cho các trẻ sơ sinh từ 0 đến 28 ngày tuổi.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Vú sữa

Vú sữa (danh pháp 2 phần: Chrysophyllum cainito)

Đặc điểm sinh lý, sinh thái
Cây vú sữa có tốc độ sinh trưởng nhanh. Phù hợp với: điều kiện nhiệt đới nhiệt độ 22-34 độ C, chỉ ra hoa tốt trong điều kiện có hai mùa mưa nắng phân biệt và không chịu được gió to do cây có tán lá dày và rễ nông, đất phù sa ven sông, đất thịt nhẹ, thoát nước tốt, ít chua, pH 5,5-6,5, cao độ không quá 400m.

Tại châu Á, cây vú sữa không biết đầu tiên đã được trồng ở nước nào, chỉ biết rằng tại Việt Nam, cây vú sữa được trồng nhiều ở miền Nam, nhất là ở các tỉnh Tiền Giang, Đồng Tháp, Bến Tre, Cần Thơ, Cà Mau... và nhiều tỉnh thành ở miền Trung, miền Bắc.

Tỉnh Tiền Giang là tỉnh trồng nhiều vú sữa nhất, tính riêng ở huyện Châu Thành đã có diện tích cây trồng là 2.300 ha. Dự kiến đến năm 2015, toàn tỉnh Tiền Giang sẽ có 5.000 ha đất trồng cây vú sữa.

Cùng với vú sữa Lò Rèn, hai loại vú sữa Bơ cơm vàng (Đồng Tháp) và Bơ hồng (Bến Tre) cũng đang được xuất khẩu ra nước ngoài).

Một vài hình ảnh về cây vú sữa

Hình:Mot qua vu sua cat doi mot nua co hot mot nua khong co hot thit qua mau trang hong.jpeg|Một quả vú sữa cắt đôi
Hình:Lavusuaxanh.jpg|Lá vú sữa.
Hình:Travusuaxanhnhat.jpg|Trái xanh trên cành.
Hình:Trái vú sữa còn xanh.jpg|Trái vú sữa khi còn xanh.
Hình:Starr 070906-8590 Chrysophyllum cainito.jpg|Mặt sau của lá cây vú sữa.
Hình:Pomme de lait.jpg|Trái vú sữa được bày bán trong một chợ ở Viêng Chăn, Lào.
File:Cây vú sữa dây.jpg|Cây vú sữa dây ở huyện An Phú, An Giang

Sự tích dân gian
Theo sự tích dân gian Việt Nam, sự ra đời của cây vú sữa bắt nguồn từ một câu chuyện về hai mẹ con. Người mẹ vì nuông chiều con mà con trở nên hư hỏng không nghe lời mẹ, cậu bỏ nhà ra đi theo bạn bè xấu. Đến khi đói khát, nhớ nhà thì quay về tìm mẹ thì cậu không còn thấy mẹ đâu nữa. Chỉ thấy một cây lạ mọc ở trong vườn, cây cho quả thơm ngọt như dòng sữa mẹ. Cây đó chính là hiện thân của người mẹ mỏi mòn đợi con về. Về sau, loại trái cây thơm ngon đó mới được người dân yêu thích đặt tên là cây vú sữa và đem giống đi gieo trồng ở khắp nơi.

Xem thêm
Họ Hồng xiêm
Bộ Thị
Quả

Chú thích

Liên kết ngoài

USDA, ARS, National Genetic Resources Program. Chrysophyllum cainito in the Germplasm Resources Information Network (GRIN), US Department of Agriculture Agricultural Research Service. Truy cập on 09-Oct-10



Chrysophyllum cainito trên Catalogue of Life: 11th March 2013
Star Apple, Chrysophyllum cainito L., Achras caimito Ruiz & Pavon Khoa Làm vườn Đại học Purdue
Quả từ châu Mỹ: Chrysophyllum cainito

Về Vĩnh Kim, nghe kể chuyện vú sữa Lò Rèn
Vú sữa hoàng kim một số lưu ý khi trồng đại trà
Bộ Thị

Bộ Thị, danh pháp khoa học: Ebenales là một tên gọi của một bộ thực vật có hoa. Tên gọi này được sử dụng trong một vài hệ thống phân loại thực vật, chẳng hạn hệ thống Bentham & Hooker hay hệ thống Engler, mặc dù hệ thống Wettstein lại thích dùng tên gọi Diospyrales hơn. Trong phiên bản năm 1981 của hệ thống Cronquist nó là một bộ được đặt trong phân lớp Dilleniidae với giới hạn định nghĩa như sau:

Bộ Ebenales
: Họ Ebenaceae - Họ Thị
: Họ Sapotaceae - Họ Hồng xiêm
: Họ Styracaceae - Họ Bồ đề
: Họ Symplocaceae - Họ Dung

Trong hệ thống APG II tất cả các họ này đều được đưa vào trong bộ được mở rộng là bộ Ericales.

Chú thích

Tham khảo
Họ Dung

Symplocos là danh pháp khoa học của một họ thực vật có hoa thuộc bộ Ericales, chỉ có một chi là Symplocos, với khoảng 250-320 loài, có nguồn gốc châu Á, Australia, Trung Mỹ và Nam Mỹ. Tên gọi trong tiếng Việt của nó là họ Dung. Các loài trong họ này thường là cây gỗ hay cây bụi, với các lá có khía răng cưa, thiếu lá kèm, thường có màu hơi vàng. Hoa mọc thành cụm với các hoa nhỏ. Cánh hoa hợp sinh tại gốc và bầu nhụy nhỏ. Quả là loại quả hạch.

Một số loài
S. adenophylla - dung chè, cây gỗ nhỏ, Đông Dương
S. chapaensis - dung Sa pa, cây gỗ nhỏ, Đông Dương
S. cochinchinensis - dung nam, cây gỗ nhỏ, Việt Nam
S. coreana - cây bụi, lá sớm rụng, cao tới 5m; Nhật Bản, Triều Tiên
S. ferruginea: Kháo
S. glauca - cây gỗ, thường xanh, cao tới 15m; Nhật Bản, Đài Loan, Trung Quốc, Đông Dương
S. lancifolia - cây gỗ, thường xanh, cao tới 5m; Nhật Bản
S. lucida - Trung Quốc, Nhật Bản, Đài Loan, Nam Á, Malesia
S. myrtacea - cây gỗ, thường xanh, cao tới 10m; Nhật Bản
S. paniculata - cây bụi, lá sớm rụng, cao tới 8m; Nhật Bản, Hàn Quốc; phổ biến như một loại cây cảnh.
S. poilanei - dung sạn, gỗ nhỏ
S. prunifolia - cây gỗ, thường xanh, cao tới 10m; Nhật Bản, Triều Tiên
S. racemosa - Trung Quốc, Nam Á
S. sordida - dung úa, gỗ nhỏ
S. tanakae - cây gỗ, thường xanh; Nhật Bản
S. theophrastaefolia - cây gỗ, thường xanh, cao tới 15m; Nhật Bản, Đài Loan, Trung Quốc

Lưu ý

Hình ảnh

Tập tin:Symplocos-paniculata-foliage.jpg
Tập tin:Symplocos lucida SZ24.png
Tập tin:Symplocos chinensis.jpg
Họ Thị

1891
| subdivision_ranks = Các chi
| subdivision = Xem trong bài.
}}
Họ Thị (danh pháp khoa học: Ebenaceae) là một họ thực vật có hoa, nó bao gồm các loài cây như hồng, thị, cậy, mun. Họ này có khoảng 548-768 loài cây gỗ và cây bụi thuộc các chi là Diospyros, Euclea, Lissocarpa và Royena. Các loài phần lớn là cây thường xanh và có nguồn gốc ở khu vực nhiệt đới hay cận nhiệt đới, với chỉ một ít các loài cây lá sớm rụng có nguồn gốc ở khu vực ôn đới. Chi Diospyros chứa khoảng 450-500 loài và có sự phân bố rộng khắp vùng nhiệt đới, với sự đa dạng lớn nhất về các loài trong khu vực Indomalaya. Chi Euclea chứa 20 loài, có nguồn gốc ở châu Phi, quần đảo Comoro, khu vực bán đảo Ả Rập. Đài hoa bền vững trên quả là đặc trưng của họ này.

Theo APG, họ này có thể chia ra làm 2 phân họ là Lissocarpoideae (gồm 1 chi Lissocarpa và 8-18 loài ở khu vực nhiệt đới Nam Mỹ) và Ebenoideae chứa 3 chi và 540 loài còn lại.

Tên gọi
Tên gọi của họ Ebenaceae dựa theo tên chi Ebenus, được Otto Kuntze công bố năm 1891. Nó là tên đồng âm muộn của Ebenus L., 1753, một chi đã được đặt tên trong họ Fabaceae, vì thế Ebenus Kuntze, 1891 là nomen illegitimum (tên gọi phi pháp). Các loài mà Kuntze đã xếp vào chi Ebenus sau đó chuyển sang chi Maba, mà chi này đến lượt mình cũng bị gộp vào chi Diospyros.

Do tên gọi Ebenaceae đã được nhắc đến nhiều, được sử dụng trong các nguồn hàn lâm về thực vật học như Genera Plantarum của Bentham & Hooker, Natürlichen Pflanzenfamilien của Engler và Prantl, Families of Flowering Plants của Hutchinson nên nó là tên gọi được bảo toàn và vì thế là tên gọi hợp pháp.

Các chi
Diospyros (bao gồm cả Cargillia, Cavanillea, Ebenus, Embryopteris, Guaiacana, Idesia, Maba, Mabola, Macreightia, Noltia, Paralea, Pimia, Rhaphidanthe, Ropourea, Tetraclis)
Euclea
Royena
Lissocarpa

Chi Brachynema trước đây từng được đặt trong họ này nhưng hiện nay đã được chuyển sang họ Olacaceae.

Phát sinh chủng loài
Cây phát sinh chủng loài dưới đây vẽ theo Duangjai et al. (2006)

}}
|label2=Lissocarpoideae
|2=Lissocarpa
}}
}}
Hình ảnh

Tập tin:DiospyrosKaki.jpg
Tập tin:Macassar-Ebenholz.jpg
Tập tin:Diospyros kaki-9.JPG

Ghi chú
Danh mục sách đỏ động vật Việt Nam

Danh mục sách đỏ động vật Việt Nam bao gồm các loài động vật có trong Sách đỏ Việt Nam dưới các mức độ đe dọa khác nhau. Trong số đó là các loài động vật chỉ tìm thấy duy nhất trên lãnh thổ Việt Nam, không tìm thấy ở nơi khác trên thế giới như: Gà lôi lam đuôi trắng (Lophura hatinhensis), Gà lôi lam mào trắng (Lophura edwardsi), Gà tiền mặt đỏ (Polyplectron germaini), Trĩ sao (Rheinardia ocellata), Gà so cổ hung (Arborophila davidi), Voọc mũi hếch Bắc Bộ (Rhinopithecus avunculus), Voọc ngũ sắc (Trachipithecus phayrei) và các loài lần đầu phát hiện trên thế giới tại Việt Nam, hiện tại chưa thấy hoặc ít thấy chúng ở các nước khác: Mang Trường Sơn (Muntiacus truongsonensis), Mang lớn, Sao la (Pseudoryx nghetinhensis), Bò rừng xoăn...

Danh mục

Hình ảnh

Tập tin:Voọc Trà vá chân xám.jpg|Voọc chà vá chân xám tại trung tâm cứu hộ linh trưởng VQG Cúc Phương.
Tập tin:Lophura edwardsi.JPG|Gà lôi lam mào trắng, Vườn bách thú Bojnice, Slovakia.
Tập tin:Purana-Kadavoor-2016-06-23-001.jpg

Chú thích

Tham khảo
Sách đỏ Việt Nam

Liên kết ngoài
Thực vật và động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm
Danh mục động vật sách đỏ Việt Nam phần 2
Olympic Tin học Sinh viên Việt Nam

Olympic Tin học Sinh viên Việt Nam là kì thi tin học lớn nhất dành cho sinh viên hiện nay. Mục đích của cuộc thi nhằm khuyến khích phong trào học tập, rèn luyện, nghiên cứu sáng tạo CNTT-TT của sinh viên trong các trường Đại học, cao đẳng. Thí sinh cần phải sử dụng kỹ năng lập trình với các ngôn ngữ lập trình phổ biến như: C, C++, Python, Java để giải quyết bài toán sử dụng các kiến thức đã học về cấu trúc dữ liệu và giải thuật. Theo thông lệ, Olympic Tin học được tổ chức vào tháng 12 hàng năm. Thời điểm này đã được coi như những ngày Hội của sinh viên yêu thích CNTT-TT được tuyển chọn qua các kỳ thi từ các trường Đại học và Cao đẳng, những người có ý chí rèn luyện, tự tin bước vào một cuộc đấu trí hấp dẫn, đòi hỏi sự thông minh, sáng tạo. Cũng qua các kỳ OLP, các lớp sinh viên có dịp tự khẳng định mình, đồng thời tự đánh giá trình độ của mình trên bước đường sự nghiệp.

Với khối thi chuyên tin và khối không chuyên, mỗi trường đại học được tham dự tối đa 3 sinh viên. Với khối thi siêu cúp mỗi trường được tham dự tối đa 10 sinh viên. Cuộc thi Olympic Sinh viên được tài trợ bởi các công ty công nghệ lớn tại Việt Nam như: Viettel, VNPT, FPT, VNG, Shopee vì là cuộc thi giúp cho sinh viên phát triển tư duy và đây cũng là nguồn nhân lực CNTT trẻ tốt nhất Việt Nam

Khối thi

Khối cá nhân chuyên Tin học
Khối cá nhân không chuyên Tin học
Khối Cao đẳng(Từ năm 2023 khối cao đẳng thi chung với khối không chuyên, với hệ số nhân 1,2 điểm với thí sinh cao đẳng thi khối không chuyên và 1,4 điểm cho thí sinh cao đẳng thi khối chuyên tin).
Khối siêu cúp

Xem thêm
Hội Tin Học Việt Nam
Tin học trẻ không chuyên toàn quốc
Olympic Tin học quốc tế

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang chủ
Lên đồng

Hầu đồng, hay còn gọi là hầu bóng, đồng bóng là một nghi thức trong hoạt động tín ngưỡng dân gian và tôn giáo thờ nữ thần mẹ Đạo Mẫu dòng Shaman giáo của nhiều dân tộc, trong đó có tín ngưỡng dân gian Việt Nam.

Xem thêm
Giao tiếp linh hồn

Liên kết ngoài
"Lên đồng" (tiếng Anh)
Thời trang... bóng cô
Nghe 1 bài chầu đệ nhị thượng ngàn
Các bài hát phổ biến ở buổi lên đồng