Văn minh Etrusca

|conventional_long_name = Etrusca
|common_name = Văn minh Etrusca
|era = Thời đại đồ sắt, Cổ đại
|status = Thành bang
|year_start = 900&nbsp;TCN
|year_end = 100&nbsp;TCN
|event_start = Văn hóa Villanova
|event_end = Thành phố Etrusca cuối cùng rơi vào tay La Mã.
|p1 = Văn hóa Villanova nguyên thủy
|flag_p1 = Italy-Villanovan-Culture-900BC.png
|s1 = Vương quốc La Mã
|flag_s1 = Capitoline Wolf of Roman Kingdom.svg
|currency = Tiền xu Etrusca (Thế kỷ thứ 5 TCN trở đi)
|image_map = Etruscan civilization map.png
|image_map_caption = Liên minh Etrusca cùng những thành phố của nó ở giai đoạn phát triển.
|common_languages = Etrusca
|religion = Etrusca
|leader1 =
|leader2 =
|year_leader1 = Unknown
|year_leader2 = Unknown
|title_leader =
|legislature = Liên minh Etrusca
|today=

}}
|government_type = Thủ lĩnh
}}
Văn minh Etrusca (phiên âm tiếng Việt: Ê-tơ-ru-xcơ) là một nền văn minh cổ đại của Ý từng tồn tại ở khu vực Etruria mà ngày nay tương ứng với vùng Toscana, phía nam sông Arno, phía tây Umbria, phía bắc Lazio, thung lũng sông Po mà ngày nay là vùng Emilia-Romagna, phía đông nam Lombardia và miền nam Veneto, và ở một số vùng thuộc Campania.

Nền văn hóa được coi là của người Etrusca đã phát triển ở Ý vào khoảng năm 900&nbsp;TCN, xấp xỉ cùng thời với nền văn hóa Villanova của thời kỳ đồ sắt và được xem như là giai đoạn đầu tiên của nền văn minh Etrusca, nó có nguồn gốc từ nền văn hóa Villanova nguyên thủy thuộc thời đại đồ đồng. Nền văn minh Etrusca đã tồn tại cho tới khi nó bị đồng hóa vào xã hội La Mã, điều này bắt đầu từ giai đoạn cuối thế kỷ thứ 4 TCN bằng các cuộc chiến tranh La Mã–Etrusca, Trong giai đoạn cuối của thời kỳ Villanova (vào khoảng năm 750 TCN), văn hóa Etrusca đã chịu ảnh hưởng của nền văn hóa Hy Lạp cổ đại khi người Hy Lạp bắt đầu thành lập các thuộc địa ở miền Nam Ý trong thời kỳ Cổ xưa (thời kỳ Đông Phương Hóa) và trong thời kỳ Cổ điển sau này. Vào giai đoạn đỉnh cao của nó, trong thời kỳ thành Rome được xây dựng nên và thời kỳ vương quốc La Mã, nền văn minh Etrusca đã phát triển rực rỡ ở ba liên minh các thành bang: ở Etruria (Toscana, Latium và Umbria), ở thung lũng sông Po cùng miền đông của dãy Anpơ và ở Campania. Liên minh nằm ở miền Bắc Ý được đề cập tới trong tác phẩm của Livius. Sự suy yếu đã diễn ra một cách dần dần nhưng từ năm 500&nbsp;TCN trở đi thì vận mệnh chính trị của Ý đã tuột khỏi bàn tay của người Etrusca cùng với sự trỗi dậy của cộng hòa La Mã.

Những bản khắc cổ xưa nhất của người Etrusca có niên đại là vào khoảng năm 700&nbsp;TCN và được chứng thực ở miền nam Etruria, và mặc dù người Etrusca đã phát triển một hệ thống chữ viết riêng được vay mượn từ bảng chữ cái Euboea của người Hy Lạp, chúng ta mới chỉ hiểu được một phần nào đó của tiếng Etrusca, điều này khiến cho những hiểu biết ngày nay về xã hội và văn hóa của họ phụ thuộc chủ yếu vào các nguồn sau này và thường mang tính chê bai của người La Mã và Hy Lạp. Nền chính trị của họ dựa trên các thành phố nhỏ và có lẽ là đơn vị gia đình. Vào thời kỳ hoàng kim của mình, tầng lớp thượng lưu người Etrusca đã giàu lên nhanh chóng thông qua việc giao thương với người Celt ở phía Bắc và với người Hy Lạp ở miền nam, những ngôi mộ gia đình của họ được lấp đầy bằng những món đồ nhập khẩu xa xỉ. Nền văn hóa Hy Lạp Cổ xưa đã có ảnh hưởng to lớn đến nghệ thuật và kiến trúc của họ, đồng thời các câu chuyện thần thoại Hy Lạp cũng rõ ràng là rất quen thuộc với họ.

Truyền thuyết và lịch sử

Sắc tộc và tên gọi
Người Etrusca tự gọi họ là Rasenna, nó còn được đọc tắt là Rasna hoặc Raśna, trong khi người La Mã cổ đại lại gọi người Etrusca với tên gọi là người Tuscī hoặc Etruscī (số ít là Tuscus). Tên gọi La Mã của họ có nguồn gốc là từ thuật ngữ "Toscana" dùng để chỉ khu vực trung tâm của họ và "Etruria" mà có thể dùng để chỉ vùng đất rộng lớn của họ. Trong tiếng Attic Hy Lạp, người Etrusca được biết đến với tên gọi là người Tyrrhenia (, Turrhēnoi, trước đó là Tursēnoi), mà từ đó người La Mã đã chuyển hóa thành các tên gọi như Tyrrhēnī, Tyrrhēnia (Etruria), và Mare Tyrrhēnum (biển Tyrrhenia), điều này khiến cho một số người liên tưởng họ với người Teresh (một trong số các bộ tộc Hải nhân được người Ai Cập ghi lại tên).

Chú thích

Thư mục
Chuyên khảo



























Tuyển tập











Liên kết ngoài

Cities and Cemeteries of Etruria, the book by George Dennis at LacusCurtius
Etruscan News Online, the Newsletter of the American Section of the Institute for Etruscan and Italic Studies
Mysterious Etruscans, community dedicated to the preservation of Etruscan culture
Etruscan Studies, a Journal of the Etruscan Foundation from University of Massachusetts Amherst
Philipp Ammon: Ruma Rasna – Die etruskischen Wurzeln Roms. http://www.academia.edu/28000848/Ruma_Rasna_Die_etruskischen_Wurzeln_Roms