undertheseanlp/UVW-2026 huggingface dataset:
Tỷ lệ hoàn vốn kế toán

ARR}}
Tỷ lệ hoàn vốn kế toán, còn được gọi là tỷ lệ hoàn vốn trung bình hoặc ARR là một tỷ lệ tài chính được sử dụng trong lập ngân sách vốn. Tỷ lệ này không đưa vào tài khoản các khái niệm về giá trị thời gian của tiền. ARR tính toán hoàn vốn, được tạo ra từ thu nhập ròng của vốn đầu tư đề xuất. ARR là một tỷ lệ phần trăm hoàn vốn. Như vậy, nếu ARR = 7%, thì nó có nghĩa là dự án được dự kiến sẽ kiếm được bảy xu của mỗi đô la đầu tư. Nếu ARR là bằng hoặc lớn hơn mức hoàn vốn yêu cầu, dự án có thể chấp nhận được. Nếu nó ít hơn mức mong muốn, nó sẽ bị từ chối. Khi so sánh đầu tư, ARR cao hơn, hấp dẫn đầu tư hơn Quá nửa các công ty lớn tính toàn ARR khi thẩm định các dự án.

Công thức cơ bản
\text{ARR} = \frac{\text{Loi nhuan trung binh}}{\text{Dau tu trung binh}}
ở đây
\text{Dau tu trung binh} = \frac{\text{Gia tri so sach dau nam thu nhat + Gia tri so sach cuoi vong doi su dung}}{\text{2}}

Cạm bẫy
Kỹ thuật này dựa trên lợi nhuận hơn là dòng tiền. Nó bỏ qua dòng tiền từ đầu tư. Do đó, nó có thể bị ảnh hưởng bởi các khoản không bằng tiền mặt như nợ xấu và khấu hao khi tính lợi nhuận. Sự thay đổi phương pháp khấu hao có thể được điều chỉnh và dẫn đến lợi nhuận cao hơn.
Kỹ thuật này không điều chỉnh cho nguy cơ dự báo dài hạn.
ARR không tính đến giá trị thời gian của tiền.

Xem thêm
Tỷ lệ hoàn vốn nội bộ
Giá trị hiện tại ròng
Thời gian hoàn vốn
Tỷ lệ lợi nhuận trên một danh mục đầu tư

Tham khảo
Tháng 3 năm 2012

Tháng 3 năm 2012 bắt đầu vào thứ Năm và kết thúc sau 31 ngày vào thứ Bảy.

Chủ đề:Thời sự

Tham khảo
Hoàng Bá Chánh

Hoàng Bá Chánh (? -?), tục gọi là "cụ Ngự Quảng Cái"; là một nhà nho yêu nước trong phong trào Cần Vương kháng Pháp tại Việt Nam vào cuối thế kỷ 19.

Tiểu sử
Quê ông ở làng Khái Đông, huyện Hòa Vang (trước thuộc tỉnh Quảng Nam, nay thuộc thành phố Đà Nẵng).

Ngày 23 tháng 5 năm Ất Dậu (5 tháng 7 năm 1885), cuộc phản công của phe chủ chiến ở Kinh thành Huế thất bại, vua Hàm Nghi phải chạy ra Quảng Trị, xuống dụ Cần vương (13 tháng 7 năm 1885). Hưởng ứng, ông cùng cụ Hường Thanh Hà (tức cụ Hường Hiệu Nguyễn Duy Hiệu) tích cực hoạt động chống Pháp trên địa bàn Trung Lộc (Quế Sơn). Bất khuất, ông Chánh thường tuyên bố:
:Ninh vi kê thủ, bất vi ngưu hậu.
Có nghĩa là:
:Thà làm đầu gà, không thèm làm đuôi trâu.

Ông cùng nghĩa quân chống Pháp trong nhiều năm. Về sau, ông bị quân Pháp bắt được. Không chịu khuất phục, ông bị họ hành hình nơi bến đò Chợ Củi. Không rõ khi ấy là vào năm nào.
Chú thích

Sách tham khảo
Nguyễn Q. Thắng-Nguyễn Bá Thế, Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam, mục từ: "Hoàng Bá Chánh" (tr. 225). Nhà xuất bản Khoa học xã hội, Hà Nội, 1992.
Precis antilope

Precis antilope là một loài bướm ngày trong họ Nymphalidae, bản địa châu Phi hạn Sahara. Con bướm trưởng thành có sải cánh dài dài 40–55&nbsp;mm. Con trưởng thành bay từ tháng 12 đến tháng 3 trong năm. Ấu trùng loài này ăn loài Coleus và Plastostema.

Chú thích

Tham khảo
Precis ceryne

}}
Precis ceryne là một loài bướm ngày trong họ Nymphalidae.
Phân loài
P. c. ceryne
P. c. ceruana Rothschild & Jordan, 1903
Hình ảnh

Tập tin:Precis ceryne subsp ceryne, Little Eden, a.jpg

Tham khảo
Tông Lúa

| subdivision_ranks = Các chi
| subdivision = Xem trong bài.
}}
Tông Lúa (danh pháp: Oryzeae) là một tông các loài thực vật trong phân họ Tre, chứa chi Lúa và các họ hàng gần cũng như cả chi Lúa dại Zizania. Tông này bao gồm 11 hoặc 12 chi tùy theo hệ thống phân loại.
Phân loại
; Tông Lúa
Chi Chikusichloa
Chi Hygroryza
Chi Leersia
Chi Luziola
Chi Maltebrunia
Chi Oryza
Chi Porteresia
Chi Potamophila
Chi Prosphytochloa
Chi Rhynchoryza
Chi Zizania
Chi Zizaniopsis

Hình ảnh

Tập tin:Arroz 21-9-203.JPG
Tập tin:Zizania aquatica 02.jpg
Tập tin:Zizaniopsis.JPG

Chú thích

Tham khảo
Liên kết ngoài
Precis (bướm)

Precis là một chi bướm ngày thuộc họ Nymphalinae được mô tả bởi Jacob Hübner năm 1819. Loài này phân bố ở châu Phi.
Các loài
Các loài thuộc chi được liệt kê theo bảng chữ cái.
Precis actia Distant, 1880
Precis amestris (Drury, 1782)
Precis andremiaja Boisduval, 1833
Precis antilope (Feisthamel, 1850)
Precis archesia (Cramer, 1779)
Precis ceryne (Boisduval, 1847)
Precis coelestina Dewitz, 1879
Precis cuama Hewitson, [1864]
Precis eurodoce (Westwood, 1850)
Precis frobeniusi Strand, 1909
Precis limnoria (Klug, 1845)
Precis milonia C. & R. Felder, [1867]
Precis octavia (Cramer, [1777])
Precis pelarga (Fabricius, 1775)
Precis rauana (Grose-Smith, 1898)
Precis sinuata Plötz, 1880
Precis tugela Trimen, 1879

Incertae sedis
Precis harpyia (Fabricius, 1781)
Precis laodice (Cramer, [1777])
Precis permagna Martin, 1920

Hình ảnh

Tập tin:Precis ceryne00.jpg
Tập tin:Gaudy Commodore winter form.JPG

Tham khảo
Thanh Vân, Quản Bạ

}}

Thanh Vân là một xã thuộc huyện Quản Bạ, tỉnh Hà Giang, Việt Nam.

Địa lý
Xã Thanh Vân có vị trí địa lý:
Phía đông giáp xã Cán Tỷ
Phía tây giáp xã Tùng Vài
Phía nam giáp thị trấn Tam Sơn và xã Quản Bạ
Phía bắc xã giáp Nghĩa Thuận và xã Bát Đại Sơn.

Xã Thanh Vân có diện tích 40,29&nbsp;km², dân số năm 2019 là 5.049 người, mật độ dân số đạt 125 người/km².

Hành chính
Xã Thanh Vân được chia thành 7 thôn: Thanh Long, Lùng Cáng, Lùng Cúng, Má Hồng, Mỏ Sài, Làng Tấn, Ma Lùng.

Lịch sử
Trước đây, Thanh Vân là một xã thuộc huyện Vị Xuyên.

Ngày 15 tháng 12 năm 1962, Hội đồng Chính phủ ban hành Quyết định số 211-CP về việc thành lập huyện Quản Bạ trên cơ sở tách xã Thanh Vân thuộc huyện Vị Xuyên.

Kinh tế - xã hội
Thanh Vân là một xã vùng III có điều kiện kinh tế đặc biệt khó khăn, người dân sống chủ yếu nhờ vào nương rẫy và rừng. Nghề chính của người dân nơi đây là nấu rượu cổ truyền. Người dân cần cù chịu khó làm ăn nên đời sông dần dần được cải thiện.

Xã có đặc sản rượu ngô (rượu ngô Thanh Vân) nổi tiếng, có xưởng sản xuất rượu và thương hiệu được quảng bá rộng rãi.

Chú thích

Tham khảo
Precis pelarga

Precis pelarga là một loài bướm ngày trong họ Nymphalidae. Con bướm trưởng thành có sải cánh dài dài . Con trưởng thành bay từ tháng đến tháng trong năm. Ấu trùng loài này ăn loài
Loài này hiện diện ở châu Phi nhiệt đới (Senegal, Angola, Zambia, Cộng hòa Dân chủ Congo, Uganda, tây Kenya, Ethiopia).
Loài này có thể tìm thấy ở rừng mở và xavan ở độ cao khoảng trên mực nước biển.

Chú thích

Tham khảo

Funet

Liên kết ngoài
Learn about butterflies
Fleeting Wonders
Precis pelarga
Vanessa gonerilla

Vanessa gonerilla là một loài bướm đêm trong họ Nymphalidae (Họ Bướm giáp. Đây là loài đặc hữu New Zealand. Con bướm trưởng thành có sải cánh dài 50–60&nbsp;mm. Con trưởng thành bay trong mùa hè. Ấu trùng loài này ăn loài Ongaonga, Urtica ferox.
Có hai phân loài Vanessa gonerilla, V. g. gonerilla, xuất hiện ở lục địa New Zealand, và V. g. ida, xuất hiện ở các đảo Chatham.

Hình ảnh

Tập tin:Red Admiral caterpillar 05.JPG
Tập tin:NZ Red Admiral 08.JPG
Tập tin:NZ Red Admiral 09.JPG
Tập tin:NZ Red Admiral Butterfly (Vanessa gonerilla).jpg

Chú thích

Tham khảo
Giải phim của Hội đồng Bắc Âu

Giải phim của Hội đồng Bắc Âu là một giải thưởng của Hội đồng Bắc Âu dành cho phim điện ảnh xuất sắc có nguồn gốc từ văn hóa Bắc Âu.

Giải được thành lập vào năm 2002 nhân dịp kỷ niệm 50 năm ngày thành lập Hội đồng Bắc Âu. Từ năm 2005, giải này được trao hàng năm. Năm 2008, khoản tiền thưởng của giải là 350.000 krone Đan Mạch (tương đương 47.000 euro).

Các phim đoạt giải & được đề cử

Xem thêm
Giải âm nhạc của Hội đồng Bắc Âu
Giải văn học của Hội đồng Bắc Âu

Tham khảo

Liên kết ngoài
The Nordic Council Film Prize
Nordisk Råds Filmpris på norden.org
Nordisk Film & TV Fond
Nordisk Film & TV Fond - de fem nominerede film for 2010
Sóc đuôi trắng

| image = White_Tailed_Squirrel.jpg
| image_width = 250px
| image_caption = Sóc đuôi trắng ở Nam Utah
| regnum = Animalia
| phylum = Chordata
| classis = Mammalia
| ordo = Rodentia
| familia = Sciuridae
| genus = Ammospermophilus
| species = A. leucurus
| binomial = Ammospermophilus leucurus
| binomial_authority = (Merriam, 1889)
| range_map = White-tailed Antelope Squirrel.png
| range_map_caption = Khu vực phân bố của sóc đuôi trắng
| name = Ammospermophilus leucurus
}}
Sóc đuôi trắng, hay đúng hơn là sóc linh dương đuôi trắng (danh pháp hai phần: Ammospermophilus leucurus) là loài sóc hoạt động ban ngày trên mặt đất được tìm thấy ở các vùng khô cằn Tây Nam Hoa Kỳ và miền bắc Mexico. Nó là loài ăn tạp, thức ăn chủ yếu là lá cây (10% -60% của chế độ ăn uống của nó), hạt (20% -50%), động vật chân đốt, và một mức độ thấp hơn, động vật có xương sống (chủ yếu là thằn lằn và các loài gặm nhấm, hành vi ăn thịt sóc đất đã được lưu ý)).. Loài sóc này có một phạm vi cư trú trung bình 14,9 mẫu Anh (60.000 m²), và sử dụng khoảng 4 mẫu Anh (16.000 m²) trong hoạt động hàng ngày của nó.

Hình ảnh

Tập tin:Ammospermophilus leucurus - 1a.JPG
Tập tin:Ammospermophilus leucurus.jpg
Tập tin:Ammospermophilus leucurus - 1b.JPG
Tập tin:Ammospermophilus leucurus 2.JPG

Chú thích

Tham khảo
Tủ chè

Tủ chè hay tủ chén, tủ Búp-phê (từ tiếng Pháp:buffet là tủ hay bàn dài để thức ăn, chén dĩa) là một loại tủ thường được làm bằng gỗ, được sử dụng trong nhà để cất và chưng, trưng bày các vật dụng ly, tách, ấm, chén dĩa, các loại đồ sành sứ, và rượu để bảo vệ chúng khỏi kiến, gián và bụi bẩn. Tù chè còn có chức năng trang trí và là một trong những yếu tố của đồ nội thất thường được bày trong phòng ăn hay phòng khách.

Ở phương Tây, tủ chè có thể được thiết kế theo hướng dọc, có nhiều ngăn và trong mỗi ngăn đều có lót các tấm kính.

Ở Việt Nam, tủ chè thường được thiết kế theo kiểu tủ dài nằm ngang, có bốn chân nhô cao, tủ được chia làm ba phần, hai phần cánh thường có cánh cửa đóng mở, phần giữa (bụng tủ) thường được lắp kính để chưng đồ. Tủ chè thường được trang trí họa tiết tinh xảo, làm điểm nhấn trong phòng khách hay phòng tiếp khách. Từ ngày xưa, tủ chè cổ chỉ thịnh hành ở các tỉnh phía Bắc, nhưng từ cuộc di cư vào Nam đã được người miền Nam biết đến bởi tính nghệ thuật và thủ công rất cao. Ngày xưa, tủ chè thường làm bằng gỗ quý, gỗ để làm tủ chè thường là ba loại chủ yếu. Gỗ trắc có giá trị cao nhất sau đó là Gỗ Gụ kế tới là Gỗ Lim. Thời chiến tranh Việt Nam, tại miền Nam, thường dùng bằng ván ép nhựa mica.

Gần đây, thường có 2 xu thế, hoặc dùng hàng nội thất mẫu cổ xưa, có chạm khắc tinh xảo hay là kiểu hiện đại châu Âu với kính trong suốt, có thể bằng inox, ván ép hoặc kết hợp với một giàn tủ.

|Kiểu Trung Hoa
Hình:Boscobel - parlour dresser.jpg|kiểu Trung Hoa
Hình:WLANL - Cumuluswiki - 17003 Luikse kamer Museum aan het Vrijthof.jpg
||
Hình:Versailles-Appartements de Marie-Antoinette-La vaisselle.jpg
Hình:Vitrine de bahut.JPG
Hình:Glass cabinet.JPG

Tham khảo
Thiền vu

hay |s2=撑犁孤涂单于|altname=Tước hiệu đầy đủ|t2=撐犁孤塗單于|p2=Chēnglí Gūtu Chányú|hv2=Sanh lê Cô đồ Thiền vu|l2=Con trai của Trời, Vua phương Bắc}}

Thiền vu (tiếng Hung Nô: sanok / tsanak; theo Hán thư, nghĩa là thiên tử) là tước hiệu của các lãnh đạo tối cao của dân du mục ở Trung Á trong 8 thế kỷ, bắt đầu từ thời kỳ nhà Chu (1045–256 TCN) và thay thế nó sau đó là tước hiệu "khả hãn"" được người Nhu Nhiên sử dụng vào năm 402 CN. Tước hiệu này được thị tộc Luyên Đê của người Hung Nô sử dụng dưới thời nhà Tần (221-206 TCN) và nhà Hán (206 TCN–220 CN).

Từ nguyên
], gọi con trai là "Cô Đồ", còn Thiền vu tức là bề ngoài quảng đại, [...]|lang=zh|italicsoff=y|attr1=Hán thư, quyển 94 thượng|attr2=Tạm dịch nghĩa tiếng Việt}}

L. Rogers và Edwin G. Pulleyblank cho rằng danh hiệu thiền vu có thể có liên hệ nào đó với danh hiệu tarkhan đã được chứng thực về sau, chỉ ra rằng cách phát âm cổ của có lẽ gần giống như dān-ĥwāĥ và do vậy là lối đọc trại của darxan. Nhà ngôn ngữ học Alexander Vovin cho rằng từ này nguyên gốc Enisei. Cũng theo ông, cụm chữ Hán giả tá (phát âm tiếng Hán thượng cổ: treng-ri kwa-la dar-ɢwā) cấu thành từ bốn căn tố lần lượt là: tɨŋgVr- "cao", kwala- "con trai, con", tɨl "hạ lưu sông Enisei" hoặc "phía bắc", và qʌ̄j ~ χʌ̄j "vua"; cả cụm dịch thành "Con trai của Trời, Vua phương Bắc".

Danh sách thiền vu
Hệ thống kế vị giữa các thiền vu được Joseph Fletcher gọi là huyết thống tanistry, theo dó người nam giới gần nhất sẽ kế thừa chức vị thiền vu từ người tiền vị. Trong lịch sử từng có 60 thiền vu.

Danh sách sau gồm 63 thiền vu

Xem thêm
Diệp Hộ

Tham khảo
Chạm

| âm nhạc = Marcello de Francisci
| quay phim = Morgan Schmidt
| dựng phim =
| studio =
| phát hành =
| công chiếu =
| thời lượng = 106 phút
| quốc gia = Việt Nam
| ngôn ngữ =
| kinh phí = ~4,2 tỷ VND
John Ruby vai Brendan
Melinda Bennett vai Sandie
Long Nguyễn vai Cha của Tâm
Lê Thị Hiệp vai Mẹ của Tâm
Tony Lathanh vai Kỳ
Trisha Nguyễn vai Tâm lúc nhỏ
Mỹ Lan vai Bà chủ Bích
Túy Thanh vai Quyên
Eliza Ngô vai Linh
Bety Lê vai Hồng
Ngoài ra, Chạm còn có sự tham gia diễn xuất dưới vai trò khách mời của Charmain L. Crook, Chris Farah, Marlene Sharp và Karen-Eileen Gordon trong vai các khách hàng, Ashley Popichak trong vai cô thư ký, Duc Vuong trong vai Bác sĩ Vũ, và Diem Lien trong vai ca sĩ Việt Nam.

Sản xuất
Do kinh phí hạn chế (chỉ khoảng 200.000 USD) nên Chạm có ít những đại cảnh hoành tráng với dàn diễn viên quần chúng đông đảo mà bối cảnh trong phim chủ yếu là nội cảnh. Các bài hát được sử dụng trong phim bao gồm:
"Nail Nail Nail" - Don Hồ
"Như đã có nhau" - Vân Quỳnh
"Có chiều nào đáng nhớ hơn" - Diễm Liên
"Sunday Girl" - Linh Nguyễn
"Wingwalker"

Phát hành
Chạm được công chiếu ra mắt tại Liên hoan phim quốc tế Boston vào ngày 23 tháng 4 năm 2011 và tại các rạp ở Việt Nam vào ngày 30 tháng 3 năm 2012.

Đón nhận

Đánh giá chuyên môn
Tuy Chạm chưa được xếp vào dòng phim nghệ thuật nhưng tác phẩm cũng không phải là một sản phẩm thương mại đơn thuần. Câu chuyện trong phim là sự pha trộn giữa các yếu tố văn hóa có phần đối nghịch, một bên là truyền thống Việt Nam, bên còn lại là sức ảnh hưởng của môi trường phương Tây tới những người Việt ly hương. Bộ phim lôi cuốn người xem bởi tính gần gũi, dễ đồng cảm chứ không hề kén chọn khán giả như những phim có tính hàn lâm. Nguyên Minh từ VnExpress đánh giá tác phẩm với số điểm 8/10 cùng nhận định: "Đúng như tên gọi, bộ phim đầu tay của đạo diễn Nguyễn Đức Minh đưa người xem “chạm” tới những cảm xúc ngọt ngào nhất, đắng cay nhất và cả man dại, trần trụi nhất trong mỗi con người." Theo nhận định của nhà phát hành, Chạm là tác phẩm tình cảm mang hơi hướng và phong cách của 500 ngày yêu – bộ phim độc lập từng được đề cử hai giải tại Quả cầu vàng năm 2010.

Giải thưởng

Tham khảo

Liên kết ngoài
Thần ưng Andes

| status_system = iucn3.1
| regnum = Animalia
| phylum = Chordata
| classis = Aves
| ordo = Incertae sedis (tranh cãi) (có thể làFalconiformes, Accipitriformes, Ciconiiformes, hayCathartiformes)
| familia = Cathartidae
| genus = Vultur
| genus_authority = Linnaeus, 1758
| species = V. gryphus
| binomial = Vultur gryphus
| binomial_authority = Linnaeus, 1758
| synonyms =
Vultur fossilis Moreno & Mercerat, 1891
Vultur patruus Lönnberg, 1902
Vultur pratruus Emslie, 1988 (lapsus)
| range_map=AndeanMap.png
| range_map_width=250px
| range_map_caption =
Vàng – Phạm vi phân bố ước chừng
}}
Thần ưng Andes hay Kền kền khoang cổ (danh pháp hai phần: Vultur gryphus) là một loài chim thuộc Họ Kền kền Tân thế giới. Loài này phân bố ở Nam Mỹ trong dãy Andes, bao gồm các dãy núi Santa Marta. Ở phía Bắc, phạm vi của nó bắt đầu ở Venezuela và Colombia, nơi mà nó là vô cùng hiếm hoi, sau đó tiếp tục về phía nam dọc theo dãy núi Andes ở Ecuador, Peru, và Chile, thông qua Bolivia và phía tây Argentina Tierra del Fuego. Đầu thế kỷ 19, thần ưng Andes sinh sản từ miền tây Venezuela đến Tierra del Fuego, dọc theo toàn bộ chuỗi của dãy Andes, nhưng phạm vi của nó đã bị giảm đáng kể do hoạt động của con người. Thần ưng Andes là loài chim bay lớn nhất trên thế giới về số đo kết hợp giữa trọng lượng và sải cánh. Chúng có sải cánh tối đa là 3,3 mét và cân nặng lên đến 15&nbsp;kg. Thần ưng Andes được coi là chim săn mồi lớn nhất thế giới.

Môi trường sống của thần ưng Andes chủ yếu bao gồm đồng cỏ mở và núi cao các khu vực lên đến 5.000 m (16.000 foot) trên mực nước biển. Nó thích các khu vực tương đối mở, không có rừng mà cho phép nó phát hiện ra xác chết động vật từ không khí, chẳng hạn như Páramo hoặc đá, khu vực miền núi nói chung. Phạm vi phân bố vùng đất thấp ở phía đông Bolivia và tây nam Brazil, xuống đến các khu vực sa mạc vùng đất thấp ở Chile và Peru, và được tìm thấy trên toàn miền Nam rừng sối rừng phía nam ở đồng bằng Patagonia.

Thần ưng Andes chủ yếu là động vật ăn xác thối, ăn xác sống. Chúng thích những thân thịt lớn, chẳng hạn như của hươu hoặc gia súc. Chúng đạt đến độ tuổi trưởng thành về mặt sinh dục khi được 5 hoặc 6 tuổi và làm tổ ở độ cao lên đến 5.000 m, thường là trên các gờ đá không thể tiếp cận. Thông thường chúng đẻ hoặc hai quả trứng mỗi lứa. Đây là một trong những loài chim sống lâu nhất thế giới, với tuổi thọ hơn 70 năm trong một số trường hợp.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Vulture Territory Facts and Characteristics: Andean Condor
ARKive – images and movies of the Andean Condor (Vultur gryphus)
Video of Peruvian Condors
BirdLife Species Factsheet
Andean Condor
Andean Condor videos on the Internet Bird Collection
Scientists Work to Repopulate Colombia's Skies with Condors – slideshow by The Los Angeles Times
Proyecto Conservación Cóndor Andino de Argentina, Organizado por la Fundación Bioandina Argentina.
Ecology of Condors
Khỉ sóc thông thường

| status = LC
| status_system = iucn3.1
| status_ref =
| image = Mono ardilla - Saimiri sciureus.jpg
| image_width = 250px
| range_map = Saimiri sciureus distribution.svg
| range_map_width = 200px
| range_map_caption = Phạm vi địa lý
| regnum = Animalia
| phylum = Chordata
| classis = Mammalia
| ordo = Primatea
| familia = Cebidae
| genus = Saimiri
| species = S. sciureus
| binomial = Saimiri sciureus
| binomial_authority = (Linnaeus, 1758)
}}
Khỉ sóc thông thường (danh pháp khoa học: Saimiri sciureus) là một loài khỉ sóc, loài khỉ Tân thế giới thuộc chi Saimiri trong họ Khỉ đuôi cong (Cebidae).
Khỉ sóc thông thường sinh sống trong các khu rừng nhiệt đới Trung và Nam Mỹ trong tầng tán. Phần lớn các loài có phạm vi phân bố cận đất hoặc khác đất trong rừng mưa Amazon, trong khi S. oerstedii được tìm thấy với sự phân bố đứt đoạn tại Costa Rica và Panama.
Mô tả
Bộ lông khỉ sóc ngắn và dày, màu ô liu tại vai và màu cam vàng tại lưng và những bộ phận xa nhất (tay, chân). Họng và tai có lông màu trắng và miệng màu đen. Phần trên của đầu chúng có lông che phủ. Khuôn mặt đen và trắng này ban cho chúng tên gọi "khỉ đầu thần chết" trong một vài ngôn ngữ gốc Đức (như tiếng Đức Totenkopfaffen, tiếng Thụy Điển dödskalleapor, tiếng Hà Lan doodshoofdaapjes) và tiếng Slovenia (smrtoglavka).

Khỉ sóc phát triển tới kích thước 25–35&nbsp;cm, cộng với chiếc đuôi dài 35–42&nbsp;cm. Chúng cân nặng 750-1.100 g. Đáng chú ý là tỉ lệ khối lượng bộ não so với khối lượng thân đối với khỉ sóc là 1:17, làm cho chúng có bộ não lớn nhất (khi tính theo tỉ lệ) trong số mọi loài linh trưởng. Bộ não của con người chỉ có tỉ lệ 1:35.

Khỉ sóc cái có dương vật giả để chúng sử dụng trong việc biểu lộ quyền thống trị đối với những con khỉ nhỏ hơn, về cơ bản giống như cách mà những con khỉ sóc đực biểu lộ quyền thống trị của chúng. Khỉ sóc thông thường bị bắt để phục vụ cho buôn bán thú cảnh và nghiên cứu y học, nhưng không rơi vào tình trạng nguy cấp.
Phân bố
Loài khỉ sóc thông thường có thể được tìm thấy chủ yếu trong lưu vực sông Amazon, bao gồm cả vùng lãnh thổ trong quốc gia của Bolivia, Brazil, Colombia, Ecuador, Guiana thuộc Pháp, Guyana, Peru, Suriname, Paraguay và Venezuela, một quần thể nhỏ đã được giới thiệu đến Nam Florida và nhiều hòn đảo ở Caribbe. Một nhóm cá thể tự do khác nhau đã được phát hiện và chụp hình trong năm 2009 tại rừng Tijuca ở Rio de Janeiro - có thể là kết quả của việc bị thả bất hợp pháp hoặc thoát ra từ vụ buôn bán vật nuôi, năm 2010, khỉ sóc đã bắt đầu được xem xét như là một loài xâm lấn ở các khu rừng nhiệt đới Đại Tây Dương của Brazil, và có những lo ngại về vai trò của nó như là một động vật ăn thịt trứng của các loài chim có nguy cơ tuyệt chủng. Khỉ sóc thông thường thích sống trong tán giữa, nhưng đôi khi sẽ đến. mặt đất hoặc vào các tán cây cao. Họ thực vật cung cấp bao gồm từ con chim săn mồi trong khu rừng nhiệt đới, Savannah, rừng ngập mặn, hoặc vùng đầm lầy.

Tham khảo
Trận Deorham

Trận Deorham hoặc là Dyrham diễn ra vào năm 577 giữa người Tây Sachsen dưới quyền Ceawlin cùng với Cuthwine và người Briton ở hạt West. Chiến địa Deorham thường được xem là vùng Dyrham ở South Gloucestershire. Trận đánh này là một chiến thắng to lớn của người Tây Sachsen, mang lại cho họ ba thành phố quan trọng là Glevum (Gloucester), Corinium (Cirencester) và Aquae Sulis (Bath). Tuy chỉ có Biên niên Angles-Sachsen là sử liệu duy nhất ghi nhận về trận chiến, với không nhiều chi tiết, nhưng trận này được coi là một cuộc giao chiến quan trọng.

Sử liệu
Biên niên sử Angles-Sachsen trong năm 577 đã ghi chép rằng vua Ceawlin xứ Wessex và vương nhi là Cuthwine đã cất quân đánh người Briton ở Hạt West tại "một bãi đất gọi là [Deorham]" vào năm đó. Người ta thường coi đây là vùng Dyrham ở Nam Gloucestershire ngày nay, trên cái dốc đứng Cotswold cách Bath vài dặm Anh về phía Bắc. Quân Tây Sachsen thắng trận này, và ba vị vua người Briton, mà sử cũ chép là Conmail, và Condidan, và Farinmail, đều tử trận. Với thắng lợi này, người Tây Sachsen lấy được ba thành phố quan trọng Glevum (Gloucester), Corinium (Cirencester) và Aquae Sulis (Bath), mang lại cho họ đất đai rộng lớn ở Gloucestershire và Somerset.

Giả thuyết và chiến thuật và chiến lược
Các nhà sử học (chẳng hạn như William St. Clair-Baddeley vào năm 1929) kết luận rằng quân Sachsen đã đánh úp quân Briton và chiếm đóng cao điểm Hinton bởi vì nó dẫn đầu Thung lũng Avon và ngăn trở liên lạc Nam - Bắc giữa Bath và các thị trấn Anh - La Mã lân cận là Gloucester và Cirencester.

Chú thích

Tham khảo
History of War article
From the Transactions of the Bristol and Gloucestershire Archaeological Society "The Battle of Deorham" by T. G. P. Hallett, 1883-84, Vol. 8, 62-73
From the Transactions of the Bristol and Gloucestershire Archaeological Society "The Battle of Dyrham AD 577" by William St. Clair-Baddeley, 1929, Vol. 51, 95-101
Everything2 entry for the battle
Tiếng Anh cổ

|region=Anh (trừ cực tây nam và tây bắc), nam và đông Scotland, và phần dọc biên giới miền đông của Wales.
|era=phát triển thành tiếng Anh trung đại và tiếng Scots thời đầu tính đến thế kỷ 13
|familycolor=Indo-European
|fam2=German
|fam3=German Tây
|fam4=Ingvaeon
|fam5=Anglo-Frisia
|fam6=Gốc Anh
|script=Chữ rune, sau đó là chữ Latinh.
|iso2=ang
|iso3=ang
|iso6=ango
|glotto=olde1238
|glottorefname=Old English
|dia1=Kent
|dia2=Mercia
|dia3=Northumbria
|dia4=Tây Saxon
|notice=IPA
}}
Tiếng Anh cổ (, hay ) hay tiếng Anglo-Saxon là dạng cổ nhất của tiếng Anh, từng được nói tại Anh, nam và đông Scotland vào thời sơ kỳ Trung Cổ. Nó được mang đến đảo Anh bởi người Anglo-Saxon có lẽ vào giữa thế kỷ 5, và những tác phẩm văn học tiếng Anh cổ đầu tiên có niên đại vào giữa thế kỷ 7. Sau cuộc xâm lược của người Norman năm 1066, tiếng Anh bị thay thế, trong một thời gian, như ngôn ngữ của giới thượng lưu bởi tiếng Anglo-Norman, một ngôn ngữ gần gũi với tiếng Pháp. Trong khi đó, tiếng Anh tiếp tục phát triển thành dạng tiếp theo, gọi là tiếng Anh trung đại.

Tiếng Anh cổ phát triển từ một tập hợp các phương ngữ Anglo-Frisia hay German biển Bắc từng được nói bởi các tộc người German thường gọi là người Angle, người Saxon, và người Jute. Do người Anglo-Saxon dần thống trị Anh, ngôn ngữ của họ cũng dần thay thế các ngôn ngữ của Anh thuộc La Mã: tiếng Britton chung (một ngôn ngữ Celt, tiền thân của tiếng Wales), và tiếng Latinh (được mang đến bởi người La Mã). Tiếng Anh cổ có bốn phương ngữ chính, tương ứng với bốn vương quốc Anglo-Saxon: Mercia, Northumbria, Kent và Tây Saxon. Phương ngữ Tây Saxon là cơ sở cho dạng chuẩn văn học của tiếng Anh cổ thời kỳ sau, dù các dạng chính của tiếng Anh trung đại và hiện đại phát triển chủ yếu từ phương ngữ Mercia. Giọng nói tại phần đông và bắc Anh chịu ảnh hưởng nặng từ tiếng Bắc Âu cổ do sự cai trị của người Scandinavia bắt đầu từ thế kỷ thứ 9.

Văn bản
Dưới đây là văn bản Kinh Lạy Cha trong phương ngữ văn học Tây Saxon đã chuẩn hóa, với dấu macron để biểu thị nguyên âm dài:

Xem thêm

Tiếng Saxon cổ
Tiếng Anh trung đại

Tham khảo

Liên kết ngoài

Old English/Modern English Translator
Old English (Anglo-Saxon) alphabet
Old English Letters

Another downloadable keyboard for Windows computers
Guide to using Old English computer characters (Unicode, HTML entities, etc.)
The Germanic Lexicon Project

The Lord's Prayer in Old English from the 11th century (video link)

;Dictionaries
Bosworth and Toller, An Anglo-Saxon dictionary

Dictionary of Old English

;Lessons
(free online through the Linguistics Research Center at UT Austin)

Learn Old English with Leofwin
Táo Berber

Táo Berber (danh pháp khoa học: Ziziphus lotus) là một loài cây bụi lá sớm rụng trong họ Táo (Rhamnaceae), bản địa của khu vực ven Địa Trung Hải, bao gồm cả Sahara ở Maroc.

Miêu tả

Ziziphus lotus có thể cao tới , với các lá xanh lục bóng dài khoảng 5&nbsp;cm. Quả ăn được là loại quả hạch màu vàng sẫm hình cầu, đường kính 1-1,5&nbsp;cm. Các tên gọi thông dụng trong tiếng Ả Rập là sidr, rubeida ("theo kiểu thu gọn của ngọn cây"), nbeg tại Tunisia và annab tại Liban.

Nó có quan hệ họ hàng gần với táo tàu (Ziziphus zizyphus), và là một trong những ứng viên của tên gọi cây Lotus (cây hưởng lạc) trong thần thoại Hy Lạp.

Xem thêm
Những kẻ ăn sen (những kẻ hưởng lạc)

Chú thích

Tham khảo
Cây Lotus

Cây Lotus (tiếng Hy Lạp: λωτός, lōtós) là một loại cây xuất hiện trong hai câu chuyện của thần thoại Hy Lạp:
Trong Odyssey của Homer, cây Lotus mọc ra quả gây ra tình trạng lơ mơ dễ chịu và là nguồn thực phẩm duy nhất của người dân trên hòn đảo gọi là Lotophagus hay tạm gọi là những người ăn sen. Khi họ ăn quả của cây Lotus thì họ sẽ lãng quên bạn bè và quê hương, không còn mong muốn trở về quê nhà để sống một cuộc đời hưởng lạc trên đảo. Các loài thực vật có thể là ứng viên để chỉ cây Lotus có thị sen (Diospyros lotus), một loài cây gỗ gần như thường xanh bản địa châu Phi, có thể mọc cao tới 7,6&nbsp;m (25&nbsp;ft) với những bông hoa màu xanh lục ánh vàng.
Trong Biến hình ký (Metamorphoses) của Ovid, thần nữ Lotis là người con gái đẹp của Poseidon, vị thần biển. Để chạy trốn khỏi sự đeo đuổi đầy bạo lực của thần Priapus, vị thần nữ này đã khẩn cầu sự giúp dỡ của các vị thần và đã được biến thành cây Lotus.

Cây Lotus cũng được đề cập trong Sách Job (Ước Bá ký) 40:21-22, đoạn nói tới một sinh vật to lớn trông giống như hà mã, được nhắc tới trong đó như là "behemoth" (con thú kếch xù). Đoạn văn tạm dịch sang tiếng Việt: "Nó nằm dưới cây lotus, trong bụi lau sậy và đầm lầy. Những cây lotus che phủ nó bằng bóng râm của chúng; những cây liễu bên bờ suối bao quanh nó." (NAB)

Một số ứng viên
Do từ lôtos trong tiếng Hy Lạp có thể dùng để chỉ nhiều loài cây khác nhau, nên sự mơ hồ ở đây là từ "lotus" trong Odyssey là chỉ tới loài cây nào. Một số loài được đề xuất ở đây, dựa phần nào vào khẳng định của Herodotus, bao gồm:
Các loài cỏ ba lá dùng làm cỏ khô như các loài thuộc các chi Trifolium, Melilot, Trigonella hay Lotus corniculatus hoặc Medicago arborea.
Quả ngọt và mọng thịt của loài thị sen (Diospyros lotus).
Một loài hoa súng nào đó, có thể là Nymphaea lotus, Nymphaea caerulea hay Nymphaea stellata. Một số nghiên cứu gần đây chỉ ra rằng loài súng lam sông Nin (Nymphaea caerulea), hay còn gọi là súng lam (đã được biết đến dưới tên gọi này đối với người Hy Lạp), là một ứng viên có thể khác nữa.
Cơm nguội châu Âu (Celtis australis).
Ziziphus lotus hay táo Berber, một họ hàng gần của táo tàu

Hình ảnh

Fenugreek-methi-seeds.jpg|Hạt cỏ ca ri (Trigonella foenum-graecum).
Nymphaea lotus 1.jpg|Nymphaea lotus.
(MHNT) Lotus corniculatus - Inflorescence.jpg |Lotus corniculatus.
Illustration Celtis australis0.jpg|Celtis australis.
Nymphaea caerulea.jpg|Nymphaea caerulea.

Xem thêm
Lotus (chi)
Cây Lote
Ziziphus lotus

Ghi chú
Tò vò

| image = Vespula germanica Richard Bartz.jpg
| image_alt = "Vespula germanica"
| image_caption = Vespula germanica
| auto = yes
| parent = Apocrita
| includes = Stephanoidea
Ceraphronoidea
Evanioidea
Ichneumonoidea
Trigonaloidea
Megalyroidea
Proctotrupomorpha
Chalcidoidea
Diaprioidea
Proctotrupoidea
Cynipoidea
Mymarommatoidea
Platygastroidea
Aculeata (một phần)
| excludes = nhánh Anthophila (ong)
họ Formicidae (kiến)
}}

Tò vò là nhóm côn trùng thuộc bộ Hymenoptera (Bộ Cánh màng) và phân bộ Apocrita là ong. Có thể nói mỗi loài côn trùng gây hại cho hoa màu đều có ít nhất một loài tò vò ăn chúng hoặc sống ký sinh vào loài đó. Ở chức năng săn giết các loài côn trùng khác, loài tò vò rất quan trọng trong việc kiểm soát tự nhiên trong môi sinh. Tò vò ký sinh được sử dụng ngày càng nhiều trong việc kiểm soát các loài sâu bọ gây thiệt hại cho nhà nông vì chúng săn giết các loài côn trùng có hại mà không ảnh hưởng đến hoa màu.

Đa số các loài tò vò (hơn 100.000 loài) thuộc loài "ký sinh" (thuật ngữ là parasitoid). Chúng dùng ovipositor (ống đẻ trứng) đặt trứng trực tiếp vào cơ thể của con mồi, khi trứng nở thì thế hệ con có sẵn thức ăn để sinh trưởng.

Tò vò được biết đến nhiều thuộc nhóm aculeata, tức là một phân ngành của Apocrita. Nhóm này có thể dùng ovipositor làm ngòi đốt chích nọc độc. Kiến và ong cũng có ngòi đốt.

Về hình dạng, tò vò thường bị lầm với ong.

Trong văn hóa
Trong văn hóa, tò vò được nhắc đến trong câu ca dao Việt Nam với những câu thơ:
: Tò vò mà nuôi con nhện
: Đến khi nó lớn, nó quyện nhau đi
: Tò vò ngồi khóc tỉ ti
: Nhện ơi! Nhện hỡi! Mày đi đằng nào
Giáo sư Nguyễn Lân Dũng phân tích và cho rằng: Khi tò vò xây tổ xong, nó sẽ đi kiếm nhện và đốt cho chúng sống dở chết dở. Sau đó, tò vò mang nhện về tổ rồi lấp đất lại. Không phải tò vò nuôi nhện mà nó bắt, nhốt nhện vào tổ, đẻ trứng trong đó chờ khi ấu trùng tò vò ra đời thì có sẵn nguồn thức ăn dự trữ. Ấu trùng tò vò lớn lên thì nhện cũng bị ăn thịt, đây là tập tính của loài tò vò.

Do đó, bề ngoài câu ca dao này như muốn chê trách con nhện bội bạc nhưng mà thực sự thì nó mới chính là nạn nhân của tò vò và câu thành ngữ Tò vò mà nuôi con nhện ám chỉ việc làm có mục đích lợi dụng mà điển hình là những hình thức con nuôi, con đòi trong xã hội Việt Nam xưa, núp dưới danh nghĩa con nuôi nhưng thực chất là lợi dụng sức lao động của nạn nhân.

Chú thích

Tham khảo




Wasp Identification Chart
Wasp Information and Gallery
A pictorial life cycle of organ pipe wasps

ko:말벌상과
hr:Ose
nl:Wespen
pl:Osa
sr:Оса (инсект)
sh:Ose
Hà Nhậm Đại

Hà Nhậm Đại (chữ Hán: 何任大, 1525 - ?), hiệu Hoằng Phủ, tự Lập Pha; là quan nhà Mạc và là nhà thơ Việt Nam ở thế kỷ 16.

Tiểu sử
Ông là người xã Bình Sơn, huyện Lập Thạch, tỉnh Vĩnh Yên (nay là tỉnh Vĩnh Phúc).

Năm Giáp Tuất (1574), đời Mạc Mậu Hợp, Hà Nhậm Đại thi đỗ Tiến sĩ lúc 49 tuổi, làm quan trải đến chức Thượng thư bộ Lễ. Anh ông là Hà Nhậm Vọng cũng thi đỗ Tiến sĩ triều Mạc (1535).

Hà Nhậm Đại mất năm nào không rõ.

Tác phẩm
Tác phẩm của Hà Nhậm Đại có Khiếu vịnh thi tập (Tập thơ ca vịnh), còn gọi là Lê triều khiếu vịnh thi tập (Tập thơ ca vịnh dưới triều Lê), 2 quyển, làm "theo thơ vịnh sử của Đặng Thoát Hiên" (tức Đặng Minh Khiêm), đề vịnh công thần, võ tướng, danh nho, tiết nghĩa, sứ thần..., từ Lê Thái Tổ (Lê Lợi) đến Lê Cung Đế, gồm 106 bài thơ chữ Hán thể thất ngôn, tuyệt cú, mỗi bài vịnh một nhân vật, bài Tựa viết năm 1590.

Ông nối tiếp thể vịnh sử của Đặng Minh Khiêm, "nêu những sự tích triều Lê đáng để khuyên răn" (Tựa), nhằm giáo huấn người đời theo đạo đức chính thống. Tác giả tự hào về anh hùng hào kiệt trong cuộc khởi nghĩa Lam Sơn, các nhà văn hoá, nhà kinh bang tế thế có công dựng nước, an dân, các sứ thần làm trọn mệnh vua, rạng rỡ uy nước. Là bầy tôi nhà Mạc, Hà Nhậm Đại nhận định các nhân vật triều Lê sơ có phần xác đáng mặc dù "khí phách âm điệu trong thơ ông không bằng Đặng Thoát Hiên" (Lê Quý Đôn).

Trong quyển Văn học thế kỷ XV-XVII do PGS.TS Trần Thị Băng Thanh làm chủ biên (xuất bản năm 2004), thơ ông được tuyển giới thiệu 20 bài.

Xem thêm
Văn học Việt Nam thời Mạc

Sách tham khảo
Bùi Duy Tân, mục từ "Hà Nhậm Đại" trong Từ điển văn học (bộ mới). Nhà xuất bản Thế giới, 2004.
Trần Văn Giáp, Tìm hiểu kho sách Hán Nôm, Nhà xuất bản Khoa học xã hội, Hà Nội, 2003.

Chú thích
Xuân cung họa

, The Adonis Plant (Fukujusô) bản in gốc, từ một bộ của 12 bản, khoảng năm 1815]]
Xuân cung họa ( là một thuật ngữ trong các ngôn ngữ Đông Á chỉ đến nghệ thuật khiêu dâm. Dịch theo nghĩa đen, shunga từ Nhật Bản có nghĩa là hình ảnh của mùa xuân. Shun (xuân) là một uyển ngữ thông dụng ám chỉ sinh hoạt, quan hệ tình dục. Shunga nhất là một thể loại ukiyo-e (phù thế hội: hội họa thế tục), thường được thực thi trong định dạng in khắc gỗ. Trong khi hiếm khi còn tồn tại thể loại tranh cuộn (handscrolls) khiêu dâm sơn có trước phong trào ukiyo-e. Shunga thường là tranh khắc gỗ (mộc bản), hầu hết được chế tác tại thành phố Edo (Giang Hộ, nay là Tokyo). Hai thành phố khác cũng có chế tác loại tranh này là Osaka và Kyoto.
, 1825]]
Shunga của Nhật luôn có xu hướng phô bày các cơ quan sinh dục to, khỏe. Đây là bằng chứng cho thấy họa sĩ Nhật chịu nhiều ảnh hưởng phong cách phóng đại của Chu Phòng (khoảng 740-800), một danh gia xuân họa thời nhà Đường. Người ta cho rằng shunga xuất hiện trên đất Phù Tang từ cuối thời shogun Muromachi (tướng quân Thất Đinh, 1336-1573), do cảm hứng từ các tranh tính dục (xuân cung đồ) của Trung Quốc. Tại Nhật Bản, shunga có từ thời kỳ Heian. Tại thời điểm này, đó là lĩnh vực dành riêng cho tầng lớp cận thần. Shunga tiếp tục thịnh hành suốt thời đại Edo (Giang Hộ, 1603-1867) mãi tới thời Meiji (Minh Trị, 1868-1912) mới chịu nhường bước cho nhiếp ảnh gợi dục (xuân ảnh, erotic photographs). Phong trào ukiyo-e về tổng thể tìm cách để thể hiện một lý tưởng hóa cuộc sống đô thị hiện đại và hấp dẫn đối với tầng lớp chōnin mới. Theo thẩm mỹ của cuộc sống hàng ngày, shunga thời kỳ Edo đã biến tấu rộng rãi trong miêu tả của tình dục. Là một tập hợp con của ukiyo-e, nó đã được tất cả các tầng lớn xã hội ưa thích trong thời kỳ Edo, dù không được sự ủng hộ Mạc phủ. Hầu như tất cả các nghệ sĩ ukiyo-e làm shunga tại một số thời điểm trong sự nghiệp của họ, nó đã không làm giảm uy tín nghệ sĩ của họ. Phân loại của shunga như là một loại khiêu dâm thời Trung Cổ có thể là gây hiểu nhầm về mặt này. Shunga miêu tả rất sinh động và tỉ mỉ những tập quán tính dục của người Nhật, bao gồm đủ thể loại như: dị tính luyến ái, nam quan hệ tình dục với nam, nữ quan hệ tình dục với nữ, lạm dụng tình dục trẻ em, quan hệ tính dục trong lúc đang mặc đồng phục (buru sera).
, Hokusai, 1814, vẽ cảnh vợ một ngư phủ đang bị hai con bạch tuộc cùng lúc cưỡng bức.]]
Từ 1770 đến 1850, có nhiều kiệt tác xuân họa đã được vẽ rồi in của ba nhà danh họa lừng danh Kiyonaga, Hokusai hay Utamaro như bức Bài thơ chăn gối của Utamaro, Giấc mơ người vợ ngư phủ của Hokusai, Tranh giấu trong tay áo của Kiyonaga đều thể hiện tính đa dạng của loại tranh này...Nhưng kỳ bí và khiêu dâm hơn hết là họa phẩm Giấc mơ của vợ ngư phủ do HOKUSAI (1760-1849) vẽ, khắc, in màu trên mộc bản.

Xem thêm
Quan hệ tình dục
Nghệ thuật khiêu dâm

Tham khảo
Trận Yassıçemen

Trận Yassi Chemen (Tiếng Thổ Nhĩ Kỳ: Yassıçemen Savaşı) là một trận đánh diễn ra tại tỉnh Erzincan, Thổ Nhĩ Kỳ vào năm 1230.

Bối cảnh lịch sử

Jalal ad-Din là vị vua cuối cùng của Đế quốc Khwarezm. Thực sự, lãnh thổ của Khwarezm đã bị Đế quốc Mông Cổ sáp nhập sau khi họ đánh bại vua cha của Jalal ad-Din. Tuy nhiên, Jalal ad-Din đã gầy dựng một đạo quân nhỏ và tiếp tục chiến đấu. Vào năm 1225, ông triệt binh về vùng Azerbaijan và kiến lập một tiểu quốc xung quanh Maragheh. Mặc dù ban đầu ông thiết lập Liên minh với nhà Seljuk ở Rûm chống lại người Mông Cổ, về sau này, không hiểu vì lý do gì mà ông lại gây chiến với người Seljuk. Thêm nữa, vào năm 1230, ông cất quân chinh phạt Ahlat, (nay thuộc tỉnh Bitlis, Thổ Nhĩ Kỳ) một thành phố văn hóa quan trọng của người Ayyub vào thời đó, dẫn tới Liên minh giữa nhà Ayyub với người Seljuk. Mặt khác, Jalal ad-Din liên minh với Jahan Shah, quan Tổng đốc xứ Erzurum đang nổi loạn chống triều Seljuk.

Diễn biến trận đánh
Trận đánh này diễn ra ở Yassıçemen nằm ở hướng Tây Erzincan. Jalal ad-Din quyết tâm phải tiến công trước khi quân Seljuk và quân Ayybub hội binh. Tuy nhiên, ông đã quá chậm trễ. Nhà Ayyub trước đó đã phái 10 vạn viện binh đến hội quân với người Seljuk. Vị Tổng chỉ huy của quân Liên minh Seljuk-Ayyub là Sultan Alaaddin Keykubat I nhà Seljuk. Trận đánh đã kéo dài trong suốt ba ngày. Là một vị tướng tài giỏi, Jalal ad-Din đã gần như là đánh tan quân Đồng minh Seljuk - Ayyub trong ngày thừ nhất. Tuy nhiên, sau ba ngày, quân đội của Jalal ad-Din đã bị thất trận.

Sau trận đánh
Trận này là trận đánh cuối cùng của vua Jalal ad-Din. Quân đội của ông đã bị tận hủy. Trong khi phải giả dạng và tháo chạy, ông bị chỉ điểm và giết chết vào năm 1231. Tiểu quốc của ông cũng sớm bị quân Mông Cổ xâm lược. Sau khi Alaattin Keykubat I qua đời, đến lượt triều Seljuk cũng bị quân Mông Cổ đánh bại vào năm 1243.

Chú thích
Đông Linh tự

Việt Nam
| website =
}}

Chùa Thanh Am có tên là Đông Linh tự, là một ngôi chùa cổ tại số 76, Tổ 24 phố Thanh Am, phường Thượng Thanh, Long Biên, Hà Nội.

Lịch sử
Động Linh tự thuộc làng Việt cổ Thanh Am, trong quần thể di tích Trạng Trình - Nguyễn Bỉnh Khiêm. Làng Thanh Am do Nguyễn Bỉnh Khiêm đưa con cháu và dân làng tới định cư ở đây và xây dựng thành, với tên lúc đầu là làng Hoàng Am.

Sự cổ kính và hoành tráng của Động Linh tự chỉ còn lại ít nhiều trên các tấm bia đá và đặc biệt là quả chuông được chế đúc dưới thời Tây Sơn, niên hiệu Cảnh Thịnh thứ nhất (1793) và bia Hậu Phật có niên hiệu Gia Long thứ hai (1803).

Quả chuông được đúc dưới thời Tây Sơn, niên hiệu Cảnh Thịnh thứ nhất (1793) là di vật quý giá còn lại của Chùa. Chuông cao 0.82m; nếu kể cả phần chót trên cùng là 1,20m; đường kính 0,57m; chu vi 1,57m. Quai chuông hình con Bồ Lao (một loài vật giống rồng, bơi lướt trên mặt biển).

Chùa được tôn tạo lại năm 2002, hoàn thành vào ngày 20 tháng 4 năm Quý Mùi (2003). Hoàn thành nhà Tổ ngày 15 tháng 11 năm Quý Mùi (2003).

Xem thêm
Danh sách chùa Hà Nội

Liên kết ngoài
Chùa Khai Nguyên

Việt Nam
| website =
}}
Chùa Khai Nguyên hay còn gọi là chùa Xuân La, địa chỉ Tổ 39 Cụm 5A phường Xuân La, quận Tây Hồ, thành phố Hà Nội. Ngày giỗ đại lễ 24 tháng 2 âm lịch hàng năm.

Lịch sử
Chùa Khai Nguyên thường được gọi là chùa Quán La. Chùa còn có tên là chùa Hang, vì ở đây có một hang cổ.
Trong chùa còn có tấm biển đề Khai Nguyên tự. Chuông chùa cũng có tên là Khai Nguyên tự chung (Chuông chùa Khai Nguyên).

Theo sách Việt điện u linh của Lý Tế Xuyên thì chùa (quán) được xây dựng vào niên hiệu đời Đường, niên hiệu Khai Nguyên (715). Lúc bấy giờ, đây là nơi hành đạo của nhiều đạo sĩ và thu hút nhiều du khách đến tham quan. Đến năm Thiên Long đời Trần (Trần Dụ Tông 1341 - 1369), thiền sư Văn Thao cho trùng tu quán, rồi dựng lại thành chùa thờ Phật, đặt tên là An Dưỡng Tự. Sau đó, nhà sư đã đi đến nơi khác tu hành nên chùa bị hoang phế. Đến thời Lê, chùa mới được dựng lại với kiến trúc chùa như hiện nay.

Chùa có Tam bảo, nhà Mẫu và nhà bia. Toà Tam bảo hình chuôi vồ có tiền đường và thượng điện. Tiền đường gồm năm gian xây kiểu tường hồi bít đốc. Thượng điện gồm ba gian. Chùa còn lưu trữ được những mảnh chạm khắc cổ có niên đại thế kỉ 19.
Cách bài trí ở chùa cũng có đặc điểm như các chùa khác, chỉ có khác là có thêm một pho tượng mà người làng vẫn khẳng định là tượng Đường Minh Hoàng (vua nhà Đường - Trung Quốc). Tượng tạc hình một người đàn ông trung niên, mặc áo long bào, đội chiếc mũ thường phục của các vua Đường.

Một điều đáng chú ý và khó giải thích là chùa có một tấm bia công đức có niên đại Thái Đức thứ 11 (1788). Thái Đức là niên hiệu của Nguyễn Nhạc. Thế nhưng, năm 1788, Lê Chiêu Thống vẫn còn trị vì ở Thăng Long.

Chùa đã được Bộ Văn hoá Thông tin (nay là Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch) xếp hạng di tích kiến trúc, nghệ thuật vào ngày 31/01/1992.

Xem thêm
Danh sách chùa Hà Nội

Tham khảo
Núi Kurama

| topo = Quốc thổ địa lý viện 25000:1 大原, 50000:1 京都及大阪
| type =
| age =
| volcanic_arc/belt =
| last_eruption =
| first_ascent =
| easiest_route =
}}
Núi Kurama hay núi An Mã hay An Mã Sơn (chữ nhật: 鞍馬山 Kurama-yama) là một ngọn núi ở phía Tây Bắc của thành phố Kyoto thuộc Nhật Bản. Nó là nơi phát sinh của linh Khí (núi thiêng) và được cho là nơi trú ngụ của những vị tăng lữ cao cấp Tăng Chánh Phường và của Thiên Cẩu, người đã dạy kiếm thuật cho Minamoto no Yoshitsune (Nguyên Cửu Lang Nghĩa Kinh). Kurama cũng là nơi tổ chức của Lễ hội Kurama hàng năm (鞍馬 の 火 祭り/Yên Mã Hỏa Tế) diễn ra vào mỗi tháng mười. Trong núi có An Mã tự (鞍馬 寺 Kurama-dera) được xếp vào loại di sản và kho tàng quốc gia của Nhật Bản. An Mã tự là nơi Minamoto no Yoshitsune bị gia tộc họ Bình đày lên từ nhỏ để sống với các tăng lữ, sau đó cậu đã trốn đi, lưu lạc giang hồ với quyết tâm trả thù cho gia tộc cũng như ấp ủ mộng phục quốc vào tay nhà họ Nguyên (Minamoto) và trở thành một trong những Võ sĩ đạo danh tiếng của Nhật Bản.

Tham khảo
Sơn trà Mân Ngạc

Sơn trà Mân Ngạc (danh pháp hai phần: Camellia grijsii) là một loài thực vật thuộc chi Trà. Đây là loài bản địa Trung Quốc. Nó bị đe dọa mất môi trường sống.
Tham khảo

Liên kết ngoài
Junior MasterChef Australia (mùa 2)

Mùa thứ hai của Junior MasterChef Australia (tạm dịch: Vua đầu bếp nhí Úc) được trình chiếu vào ngày 25 tháng 9 năm 2011. Vòng tuyển chọn đã kết thúc vào ngày 6 tháng 5 năm 2011 gồm những trẻ em từ 8 đến 12 tuổi. Ban giám khảo của cuộc thi gồm Gary Mehigan, George Calombaris, Matt Moran và Anna Gare. Matt Preston, người đồng thời cũng xuất hiện trong sê-ri gốc là MasterChef Australia đã rời khỏi vị trí này, ông cũng sẽ từ bỏ sê-ri (và đồng thời cũng từ chối lời mời làm giám khảo khách mời cho phiên bản MasterChef Mỹ) vì cho rằng ông muốn tập trung vào nhiệm vụ của mình dưới tư cách là một nhà phê bình ẩm thực. Sau đó, Matt Moran đã thay thế vị trí của ông.

Một số phụ huynh của những thí sinh đã bị chỉ trích vì những đòi hỏi quá cao đối với công ty sản xuất chương trình.

Thủ tướng Úc Julia Gillard đồng thời cũng đã xuất hiện với tư cách khách mời trong cuộc thi.

Sê-ri đã trao giải thưởng chiến thắng cho Greta Yaxley từ Claremont, Tây Úc.

Những thí sinh tốp 20

Chú thích

Tham khảo
Đơn đăng ký dự thi
Trang web chính thức
Trận Lorraine

Pháp
| combatant2 = Đức
| commander1 = Auguste Dubail Noel de Castelnau
| commander2 = Konrad Krafft von DellmensingenRupprecht, Thái tử xứ Bayern Josias von Heeringen
| strength1 = Tập đoàn quân thứ nhất và thứ hai của Pháp (6 Quân đoàn)
| strength2 = Tập đoàn quân thứ sáu của Đức (6 Quân đoàn)Tập đoàn quân thứ bảy của Đức (3 Quân đoàn)Tổng cộng: 345 nghìn người
| casualties1 = Cao
| casualties2 =
| campaignbox =
}}

Trận Lorraine là một trận đánh diễn ra vào tháng 8 năm 1914 giữa Đệ tam Cộng hòa Pháp và Đế chế Đức trong cuộc Chiến tranh thế giới lần thứ nhất. Trận này diễn ra theo Kế hoạch XVII, theo đó quân Pháp sẽ phát động Tổng tấn công qua Lorraine và Alsace, và tràn vào chính quốc Đức. Quân Đức dưới sự chỉ huy của Thái tử Rupprecht xứ Bayern đã đánh bật cuộc tấn công này. Trước hỏa lực mạnh mẽ của quân Đức, quân Pháp gần như là bị tận diệt.

Cuộc Tổng tấn công của quân Pháp
Chiến dịch tấn công của quân Pháp ở hướng Tây, gọi là Trận Lorraine, được phát động vào ngày 14 tháng 8 năm 1918. Tập đoàn quân thứ nhất của Tướng Auguste Dubail tiến qua Sarrebourg, trong khi Tập đoàn quân thứ hai của Tướng de Castelnau thẳng tiến về Morhange. Vào ngày 17 tháng 8 năm ấy, Quân đoàn thứ XX của Tướng Foch chiếm được lâu đài Salins gần Morhange, trong khi Sarrebourg bị chiếm đóng vào ngày 18 tháng 8. Tuy nhiên, sau bốn ngày triệt binh để dụ quân Pháp vào lãnh thổ nước Đức, Tập đoàn quân thứ sáu và thứ bảy của Đức dưới quyền tổng chỉ huy của Konrad Krafft von Dellmensingen đã ổ chức phản công; Thái tử Rupprecht mang trọng trách chỉ đạo một đội trung quân Đức chạm trán với cuộc công kích của quân Pháp cho đến khi đội hữu binh Đức vây bọc địch. Đội Hậu vệ Đức, được trang bị súng máy, đã gây thiệt hại nặng nề cho quân Bộ binh Pháp - vốn hãy còn mặc quân phục cũ của họ hồi thế kỷ thứ XIX (áo xanh, quần đỏ). Quân Pháp hầu như là bị tận diệt dưới hỏa lực ác liệt của quân Đức.

Xem thêm

Chú thích

Alexander Turner, Cambrai 1917: The Birth of Armoured Warfare, Osprey Publishing, 23-10-2007. ISBN 1-84603-147-8.

Dennis E. Showalter, Tannenberg: Clash of Empires, 1914, Potomac Books, Inc., 2004. ISBN 1-57488-781-5.
Michael Kelly, Sergeant York of the Argonne, Ennogra Forest Publications. ISBN 0-9559386-0-0.
Great Britain and War of 1914-1918, Taylor & Francis.
Fabrice Muamba

| cityofbirth = Kinshasa
| countryofbirth = Zaire
| height =
| position = Tiền vệ phòng ngự
| youthyears1 = 2002–2005
| youthclubs1 = Arsenal
| years1 = 2005–2007
| clubs1 = Arsenal
| caps1 = 0
| goals1 = 0
| years2 = 2006–2007
| clubs2 = → Birmingham (Mượn)
| caps2 = 34
| goals2 = 0
| years3 = 2007–2008
| clubs3 = Birmingham
| caps3 = 37
| goals3 = 2
| years4 = 2008–2012
| clubs4 = Bolton
| caps4 = 130
| goals4 = 3
| totalcaps = 201
| totalgoals = 5
| nationalyears1 = 2002–2003
| nationalteam1 = Anh U16
| nationalcaps1 = 7
| nationalgoals1 = 0
| nationalyears2 = 2004–2005
| nationalteam2 = Anh U17
| nationalcaps2 = 7
| nationalgoals2 = 0
| nationalyears3 = 2005–2006
| nationalteam3 = Anh U18
| nationalcaps3 = 2
| nationalgoals3 = 0
| nationalyears4 = 2006–2007
| nationalteam4 = Anh U19
| nationalcaps4 = 8
| nationalgoals4 = 0
| nationalyears5 = 2007–2011
| nationalteam5 = Anh U21
| nationalcaps5 = 33
| nationalgoals5 = 0
| medaltemplates =
}}

}}
Ndala Fabrice Muamba (sinh ngày 06 tháng 4 năm 1988) là một cựu cầu thủ bóng đá người Anh.

Anh bị đột quỵ trong trận đấu với câu lạc bộ Tottenham Hotspur F.C. tại đấu trường FA Cup, lúc đó tỉ số là 1-1. Anh được chuyển tới bệnh viện gần đó trong tình trạng rất nguy kịch, sau vài tuần chữa trị, Muamba đã bình phục song tình trạng của anh vẫn đang rất yếu.

Cuối cùng, anh đã giải nghệ năm 2012.

Chú thích

Liên kết ngoài
Đầu Mạn thiền vu

]]
| nhiệm kỳ = 220 TCN–209 TCN
| tiền nhiệm = không có
| kế nhiệm = Mặc Đốn thiền vu
}}

Đầu Mạn thiền vu () – là thiền vu Hung Nô đầu tiên được biết đến, trị vì từ khoảng 220 đến 209 TCN. Tên gọi Đầu Mạn (Touman) dường như có liên hệ với tiếng Hán trung đại muan, tiếng Tokhari Tây t(u)māne, tiếng Turk cổ/tiếng Mông Cổ tümen, tiếng Ba Tư hiện đại tumân, nghĩa là '10.000', một vạn).

Vào lúc nước Tần chinh phục 6 nước khác và cai quản Trung Quốc thống nhất vào năm 221 TCN, người Hung Nô du mục đã phát triển thành một thế lực xâm lấn hùng mạnh ở phương bắc và bắt đầu mở rộng cả về phía đông và tây.

Vào lúc đó, người Đông Hồ (東胡) đã rất mạnh còn người Nguyệt Chi thì khá hưng thịnh. Tần Thủy Hoàng, vị hoàng đế đầu tiên của nhà Tần, đã cử 10 vạn hùng binh do tướng Mông Điềm dẫn đầu đi đánh đuổi rợ Hung Nô về phương bắc khoảng 1.000 lý (~ 416&nbsp;km). Đầu Mạn không thể chống lại quân Tần, đã rút xa về phương bắc, tại nơi ông đã nắm giữa trong hơn 10 năm."

Một thời gian sau cái chết của Mộng Điềm vào năm 210 TCN, Hung Nô một lần nữa lại thâm nhập vào phương nam hướng về Hoàng Hà cho đến khi họ hình thành được biên giới cũ với Trung Nguyên. Đầu Mạn muốn ủng hộ con trai của một người thiếp khác nên đã cử con trưởng của ông là Mặc Đốn làm con tin sang Nguyệt Chi, và sau đó tiến hành một cuộc tấn công đột ngột. Nguyệt Chi định giết chết Mặc Đốn, tuy nhiên ông đã nhanh chóng đoạt lấy một con ngựa và chạy trốn về Hung Nô.

Đầu Mạn, vốn ghi dấu ấn bằng lòng dũng cảm của mình, đã chỉ huy 10.000 kị binh. Tuy nhiên, Mặc Đốn cũng đã huấn luyện được đội quân riêng và đến năm 209 TCN, đã giết chết cha mình, sau đó giết chết mẹ kế, em trai và các quan cấp cao từ chối nhận lệnh của ông, tự lập làm thiền vu.

Với một lực lượng quân sự mới, Mặc Đốn đã lập nên đế quốc Hung Nô.

Chú thích

Tham khảo
Watson, Burton. (1993). Records of the Grand Historian by Sima Qian. Translated by Burton Watson. Revised Edition. Columbia University Press. ISBN 0-231-08167-7.
Beckwith, Christopher I. (2009): Empires of the Silk Road: A History of Central Eurasia from the Bronze Age to the Present. Princeton: Princeton University Press. ISBN 978-0-691-13589-2.
Yap, Joseph P. (2009). Wars With The Xiongnu, A Translation from Zizhi tongjian. AuthorHouse, Bloomington, Indiana, U.S.A. ISBN 978-1-4490-0604-4. Introduction and Chapter 2.

Liên kết ngoài
All Empires: The Xiongnu Empire

de:Teoman
tr:Teoman