Thủ tướng Nam Phi

}}|image=PW Botha 1962.jpg|imagesize=180px|imagecaption=Người giữ chức cuối cùngPieter Willem Botha9 tháng 10 năm 1978 – 14 tháng 9 năm 1984|style=The Right Honourable |residence=|appointer=Thống đốc Nam Phi Tổng thống Nhà nước Nam Phi |termlength=Theo kết quả của cuộc bỏ phiếu tín nhiệm tại Tòa Hạ viện|first=Louis Botha|formation=31 tháng 5 năm 1910|last=Pieter Willem Botha|abolished=14 tháng 9 năm 1984|succession=Quyền hành giao lại cho Tổng thống Nhà nước Nam Phi}}Thủ tướng Nam Phi (Tiếng Nam Phi: Eerste Minister van Suid-Afrika) là người đứng đầu chính phủ Nam Phi giữa các năm 1910 và 1984.

Lịch sử
Chức vụ Thủ tướng ở Nam Phi được thành lập vào năm 1910, khi Liên hiệp Nam Phi được thành lập. Thủ tướng được người đứng đầu nhà nước — Toàn quyền và sau 1961 là tổng thống nhà nước khi Nam Phi trở thành một nước Cộng hòa. Trên thực tế thì người giữa chức vụ này là lãnh tụ của liên minh thuộc phe đa số ở Tòa Hạ viện. Ngoại trừ một vài trường hợp, vị Toàn quyền gần như phải hành động dựa trên quyết định của thủ tướng, vì vậy nên trên thực tế thì thủ tướng là người lãnh đạo nhà nước trên thực tế, với quyền lực tương đương so với người đồng cấp bên phía Anh.

Người giữ chức đầu tiên là Louis Botha, một vị tuớng Boer cũ và là người hùng trong chiến tranh Boer thứ hai.

Chức vụ Thủ tướng bị bãi bỏ vào năm 1984, khi tổng thống nhà nước được trao quyền điều hành theo hiến pháp mới — chính thức sát nhập vai trò của Thủ tướng và Tổng thống Nhà nước. Tổng thống cuối cùng của Nhà nước Nam Phi, P. W. Botha, trở thành tổng thống nhà nước nắm quyền hành pháp đầu tiên của Nam Phi sau hiến pháp 1984 sau khi Marais Viljoen kêt thúc nhiệm kỳ của mình.

Sau thời kỳ Apartheid, Đảng Tự do Inkatha kêu gọi sự quay trở lại của hệ thống nghị viện kiểu phuơng Tây (tức phân chia quyền hành pháp), với Thủ tướng là người đứng đầu chính phủ, với mục tiêu lớn hơn là loại bỏ tình trạng độc đảng hiện nay ở nhà nước Nam Phi.

Danh sách
|Đảng Nam Phi|border=1px solid AAAAAA}} |Đảng Liên hiệp |border=1px solid AAAAAA}}|Đảng Quốc gia|border=1px solid AAAAAA}}

Dòng thời gian

Colors =
id:sap value:rgb(0.07,0.62,0.82) legend:Đảng_Nam_Phi
id:np value:rgb(0.97,0.58,0.11) legend:Đảng_Quốc_gia
id:up value:rgb(0,0.39,1) legend:Đảng_Liên_hiệp

id:gray1 value:gray(0.85)
id:gray2 value:gray(0.95)

DateFormat = dd/mm/yyyy
Period = from:01/01/1910 till:01/01/1985
TimeAxis = orientation:horizontal
ScaleMajor = gridcolor:gray1 unit:year increment:5 start:1910
ScaleMinor = gridcolor:gray2 unit:year increment:1 start:1910

Legend = columns:1 left:150 top:35 columnwidth:170

TextData =
pos:(20,38) textcolor:black fontsize:M
text:"Đảng phái chính trị:"

BarData =
bar:LBotha
bar:Smuts
bar:Hertzog
bar:Malan
bar:Strijdom
bar:Verwoerd
bar:Vorster
bar:PWBotha

PlotData =
width:5 align:left fontsize:9 shift:(5,-4) anchor:till

bar:LBotha
from: 31/05/1910 till: 27/08/1919 color:sap text:"Louis Botha"
bar:Smuts
from: 03/09/1919 till: 30/06/1924 color:sap
from: 05/09/1939 till: 04/06/1948 color:up text:"Jan Christiaan Smuts"
bar:Hertzog
from: 30/06/1924 till: 01/01/1934 color:np
from: 01/01/1934 till: 05/09/1939 color:up text:"James Barry Munnik Hertzog"
bar:Malan
from: 04/06/1948 till: 30/11/1954 color:np text:"Daniel François Malan"
bar:Strijdom
from: 30/11/1954 till: 24/08/1958 color:np text:"Johannes Gerhardus Strijdom"
bar:Verwoerd
from: 02/09/1958 till: 06/09/1966 color:np text:"Hendrik Frensch Verwoerd"
bar:Vorster
from: 13/09/1966 till: 02/10/1978 color:np text:"Balthazar Johannes Vorster"
bar:PWBotha
from: 09/10/1978 till: 14/09/1984 color:np text:"Pieter Willem Botha"}}

Xem thêm

Tổng thống Nhà nước Nam Phi
Tổng thống Nam Phi
Toàn quyền Nam Phi

Chú thích