Huy Đức

| tên khác =
| dân tộc = Kinh
| học vị =
| học vấn =
| công việc = Nhà báo
| notable_works = Bên thắng cuộc
| quê quán = Hà Tĩnh
}}Trương Huy San (sinh 1962), hay còn được biết đến với bút danh Huy Đức, là một nhà báo, blogger và tác giả người Việt Nam. Ông được biết đến với blog bình luận chính trị – xã hội với tên Osin, hiện thời là trang Facebook "Osin Huyduc". ông là thành viên thứ ba trong gia đình nhập ngũ. Ông về sau giải thích rằng vì giấy khai sinh của ông để ngày sinh là 20 tháng 8 năm 1961, nên vào thời điểm nhập ngũ, mặc dù ông chỉ 17 tuổi nhưng về mặt chính thức, ông đã đủ tuổi gia nhập quân đội.

Ông từng tham gia trong quân đội và đã có hơn 3 năm (từ 1984 đến 1987) ở Campuchia trong giai đoạn chiến tranh giữa Việt Nam với chính quyền Khmer đỏ. Sau khi xuất ngũ, ông chuyển sang làm việc tại văn phòng huyện ủy Nhà Bè từ tháng 8 năm 1987 đến tháng 12 năm 1988.

1988 – 2009: Làm việc trong báo chí nhà nước
Trước khi tham gia vào lĩnh vực báo chí, ông là một nhà văn với các tác phẩm như Dòng sông cụt, Anh ấy sẽ trở về trên báo Văn nghệ Quân đội khi ông còn ở trong quân đội từ năm 1987 đến 1988. Sau khi các bài viết và truyện ngắn của ông xuất hiện trên các tờ báo và tạp chí, đặc biệt là tờ Văn Nghệ, ông được nhiều tờ báo mời làm việc.

Từ tháng 12 năm 1988, ông bắt đầu làm việc cho tờ báo Tuổi Trẻ. Tại đây, ông bắt đầu dùng bút danh Huy Đức. Ngoài bút danh này, ông còn sử dụng bút danh Trương Ngộ cho các bài viết trên Tuổi Trẻ Cười và Sài gòn giải phóng.Trong thời gian làm việc tại Tuổi Trẻ, ông trở nên nổi tiếng khi là phóng viên điều tra phanh phui vụ Đường Sơn Quán, một địa điểm ăn chơi nổi tiếng của nhiều cán bộ cấp cao ở Thành phố Hồ Chí Minh. Bài báo của ông đã làm tăng doanh số bán báo cho Tuổi Trẻ: lúc ông bắt đầu làm việc ở đó, Tuổi Trẻ in 35.000 bản cho mỗi số báo, tuy nhiên kể từ khi đưa tin về các vụ án nổi tiếng như Đường Sơn Quán hay Nguyễn Văn Mười Hải và Công ty Nước hoa Thanh Hương, số lượng phát hành của Tuổi Trẻ đã tăng lên 140.000 bản mỗi số. Năm 1997, sau xung đột với tổng biên tập Lê Văn Nuôi của Tuổi Trẻ, ông chuyển sang làm việc cho tờ Thanh Niên.

Năm 2005, Huy Đức nhận Học bổng Hubert H. Humphrey để theo học tại Đại học Maryland tại trường báo chí Philip Merill trong vòng một năm. Tại đây, ông theo học chính sách công và có cơ hội được thực tập tại tờ báo Washington Times. Sau khi kết thúc chương trình học vào tháng 5 năm 2006, ông dành hai tháng ở Santa Cruz để học thêm tiếng Anh. Ông trở về Việt Nam vào tháng 7 năm 2006 và bắt đầu làm việc tại báo Sài Gòn Tiếp thị. Tại đây, ông tiếp tục những bài viết phân tích về các chính sách của chính quyền, qua các bài viết và phỏng vấn như "Những chiếc ghế nóng", "Đất đai không phải là chiến lợi phẩm"... năm }}

Vào tháng 8 năm 2007, ông bắt đầu lập một trang blog mang tên Osin; tên trang blog lấy cảm hứng từ một nhân vật trong bộ kịch xà phòng Nhật Bản phổ biến ở Việt Nam. Osin là nhân vật người hầu làm việc quần quật để kiếm tiền cho mơ ước của bản thân. Trang blog trở nên nổi tiếng, có số người truy cập và bình luận thuộc hạng cao trong các trang blog ở Việt Nam. Các bài viết của ông thường được coi là thử thách giới hạn tự do ngôn luận của Việt Nam.

Ngày 9 tháng 2 năm 2009,|group=gc}} ông đăng bài viết "Biên giới tháng Hai" trên Sài gòn tiếp thị, nơi ông ghi lại những gì thu thập được ở biên giới Việt – Trung nhân kỷ niệm 30 năm chiến tranh biên giới Việt – Trung 1979, Bài viết bị gỡ bỏ chỉ sau hai giờ trên tờ báo. Theo Martin Grossheim, ông là một trong số ít những người đã viết về chủ đề bị cho là "cấm kỵ" này. Trong cùng năm, Sài gòn tiếp thị đăng bài viết "Chị Hai Thủ tướng", kể về người thân của đương kim Thủ tướng bị áp giải ra khỏi hiện trường khi chính quyền huyện Bến Cát, tỉnh Bình Dương tiến hành cưỡng chế thu hồi hơn 280ha cao su còn lại ở xã An Tây để làm khu công nghiệp. Ông cũng cho biết rằng Ban Tuyên giáo Trung ương đã "than phiền" về ít nhất 100 bài blog và bài báo của ông Huy Đức.

2010 – 2013: Xuất bản cuốn sách Bên thắng cuộc
Tháng 2 năm 2010, blog và email của ông đã bị tin tặc tấn công, khiến ông không truy cập được vào hai dịch vụ trên. Chính phủ Việt Nam bị cho là đứng đằng sau các vụ tấn công mạng này. Trong thời gian theo học tại Đại học Harvard, ông tiếp tục biên soạn cuốn sách Bên thắng cuộc. Ngày 12 tháng 12 năm 2012, ông công bố cuốn sách dưới dạng sách in và sách điện tử. Cuốn sách đã thu hút sự chú ý ở Việt Nam lẫn ở Mỹ vì soi xét vào những đề tài không được nhắc tới vì cho là "nhạy cảm chính trị". Ít nhất hai nhà xuất bản tại Việt Nam đã từ chối in tác phẩm này. Chu Hảo, giám đốc và tổng biên tập của Nhà xuất bản Tri Thức, cho The Wall Street Journal biết rằng đây chưa phải là thời điểm thích hợp để xuất bản cuốn sách này ở Việt Nam. Ngày 25 tháng 6 năm 2013, khi blogger Từ Anh Tú bị thẩm vấn, có thông tin cho rằng công an đã thu giữ 20 cuốn Bên thắng cuộc của Huy Đức.

Tháng 6 năm 2013 – 2024: Trở về Việt Nam
Huy Đức trở về Việt Nam vào mùa hè năm 2013 Năm 2014, ông là một trong những người khởi xướng quỹ Nhịp cầu Hoàng Sa nhằm tri ân gia đình các tử sĩ Việt Nam Cộng hòa trong trận Hải chiến Hoàng Sa năm 1974. Peter Zinoman coi đây là nỗ lực hỗ trợ binh lính từ cả hai phía của cuộc xung đột đầu tiên và duy nhất của một tổ chức phi chính phủ.

Tháng 9 năm 2016, ông đăng tải 2 bài viết có tựa đề lần lượt là "Thanh hay Thăng" và "Tảng Băng Nổi," cho Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh Đinh La Thăng đứng đằng sau việc thất thoát hàng tỉ đô la không chỉ ở Tổng Công ty Xây Lắp Dầu Khí (PVC) mà còn cả Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam (Petro Vietnam) nơi ông Thăng làm chủ tịch Hội đồng Quản trị từ 2006 đến 2011.

Bắt giữ và khởi tố
Ngày 1 tháng 6 năm 2024, Huy Đức đã "biến mất" trong lúc mạng xã hội đang loan tin rằng ông có thể sẽ bị bắt. Ông cũng vắng mặt trong một sự kiện mà ông là diễn giả chính, và người thân của ông đã không thể liên lạc được với ông trong cùng ngày. Ngày 2 tháng 6, trang Facebook của ông đã bị đóng.

Trước khi bị bắt, Huy Đức đã có một số bài viết mang tính phản biện chính sách. Vào ngày 26 tháng 5 năm 2024, một bài viết có tựa đề "Một quốc gia không thể phát triển dựa trên sự sợ hãi" của ông đã được đăng lên Facebook nhằm chỉ trích sự tập trung quyền lực của bộ Công an dưới sự lãnh đạo của Đại tướng Tô Lâm. Ông cũng cho rằng việc chống tham nhũng cần phải được thực hiện thông qua các thể chế chứ không đơn thuần là “loại bỏ” một số quan chức cấp cao. Cédric Alviani từ Phóng viên không biên giới cũng kêu gọi chính quyền Việt Nam trả tự do cho ông và gọi các bài viết của ông là "nguồn thông tin vô giá giúp công chúng Việt Nam tiếp cận những thông tin bị chế độ Việt Nam kiểm duyệt." Shawn Crispin từ Ủy ban bảo vệ các nhà báo đã kêu gọi chính quyền Việt Nam tiết lộ nơi Huy Đức bị tạm giữ và trả tự do vô điều kiện cho ông. Vào ngày 27 tháng 2 năm 2025, ông bị Tòa án nhân dân Hà Nội kết án 30 tháng tù, một bản án được coi là nhẹ hơn so với những nhà bất đồng chính kiến khác tại Việt Nam.

Các tác phẩm nổi bật
Bài viết "Ba Khâu Đột Phá Của Thủ tướng" trên một số diễn đàn mạng, nói về chuyện ông Nguyễn Tấn Dũng thâu tóm quyền lực cho nhiệm kỳ hai. Bài viết này chắc chắn khiến đương kim thủ tướng nhức nhối vì những nhận định: "do những chính sách về tài chính, ngân hàng của ông mà khủng khoảng kinh tế của Việt Nam xảy ra từ tháng 3-2008 trong khi, khủng hoảng kinh tế toàn cầu nếu có ảnh hưởng cũng chỉ có thể lan tới Việt Nam sớm nhất là tháng 12-2008".
Bài viết Đất đai không phải là chiến lợi phẩm nói về công cuộc sử dụng đất tại Thành phố Hồ Chí Minh sau ngày thống nhất đất nước, 30/04/1975 đăng trên báo SGTT
Loạt bài Những chiếc ghế nóng phỏng vấn các bộ trưởng mới nhậm chức năm 2007 trên báo SGTT
Bài viết To như Bộ giao thông viết về các PMU do Bộ Giao thông quản lý trên TB KTSG trước khi xảy ra sự số ở PMU 18
Cuốn sách Bên thắng cuộc gồm hai tập, chính thức ra mắt vào ngày 12 tháng 12 năm 2012 với hai phương thức: sách in do nhật báo Người Việt xuất bản và sách điện tử do Amazon.com phát hành dưới hình thức Kindle.

Ghi chú

Tham khảo
Chú thích

Nguồn


Đọc thêm
bài trên RFA – Hoa Kỳ
bài trên VOA – Hoa Kỳ
Liên kết ngoài
Bài Bức tường Berlin dẫn tới việc Huy Đức bị cho nghỉ việc ở Sài Gòn Tiếp Thị
Blog Osin Blog của Huy Đức
Facebook Trương Huy San