Trần Đình Ngôn

| nơi sinh = Nam Sách, Hải Dương
| cư trú = Hà Nội
| quốc tịch =
| đảng =
| nghề nghiệp = nhà viết kịch
| lĩnh vực hoạt động = chèo
| vai trò sân khấu = tác giả kịch bản, đạo diễn, nghiên cứu về chèo
| thể loại sân khấu = chèo
| tác phẩm sân khấu =
| giải thưởng sân khấu = Danh sách
| giải thưởng 1 = Giải thưởng Nhà nước
| năm 1 = 2007
| hạng mục 1 = Văn học Nghệ thuật
| giải thưởng 2 = Giải thưởng Hồ Chí Minh
| năm 2 = 2017
| hạng mục 2 = Văn học Nghệ thuật
| tiêu đề thông tin khác 1 = Viện Sân khấu
| thông tin khác 1 = Viện trưởng
}}
Trần Đình Ngôn (sinh năm 1942) quê tại Hải Dương, sống tại Hà Nội, là tiến sĩ, nhà viết kịch, đạo diễn sân khấu chèo, được tặng Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật năm 2007 và Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học Nghệ thuật năm 2017.

Tiểu sử
Trần Đình Ngôn sinh năm 1942 tại xã An Bình, huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương - một trong những chiếc nôi của chèo cổ Việt Nam. Ông nội và bố của Trần Đình Ngôn đều là nhà Nho kiêm thầy thuốc đông y.

Năm 1961, đang là học sinh giỏi văn lớp 10 (hệ 10 năm) nên Trần Đình Ngôn được chọn vào dạy bổ túc văn hóa tại trường Đảng ở Hải Dương. Tình cờ trong lớp có một cán bộ của Đoàn chèo Tả Ngạn. Thấy Trần Đình Ngôn giỏi văn chương, vừa có năng khiếu hát và diễn chèo; người này đã đề xuất với lãnh đạo đoàn mời Trần Đình Ngôn về. Vốn đam mê chèo, tháng 6 năm 1962, Trần Đình Ngôn quyết định không thi tiếp đại học, đến Hải Phòng trở thành thành viên của Đoàn chèo Tả Ngạn (sau là Đoàn chèo Hải Phòng). Ông làm giáo viên bổ túc văn hóa tại đây rồi dần trở thành tác giả viết chèo. Ông đã trải qua các vị trí Phó trưởng phòng Văn nghệ Sở Văn hóa – Thông tin Hải Phòng, Phó trưởng Đoàn chèo Hải Phòng. Năm 1988 ông rời Hải Phòng về Hải Dương rồi lên Hà Nội.

Năm 1989, ông chuyển về công tác tại Tạp chí Sân khấu và Nhà xuất bản Sân Khấu. Sau khi hoàn thành luận án tiến sĩ ngữ văn vào năm 1996 với đề tài "Dân gian và bác học trong kịch bản chèo", Năm 21 tuổi, ông có vở chèo đầu tiên chuyển thể từ tiểu thuyết "Tắt đèn" của Ngô Tất Tố, được Đài Tiếng nói Việt Nam phát trên truyền thanh và Đoàn văn công tỉnh đội Hưng Yên biểu diễn.

Tính đến 2023, ông đã có hơn 120 kịch bản dài, với hơn 100 kịch bản chèo, còn lại là các thể loại khác.

Ông là tác giả của nhiều công trình nghiên cứu về chèo, như: "Đường trường phải chiều", "Kịch bản chèo từ dân gian đến bác học", "Nghệ thuật viết chèo", "Nghệ thuật biểu diễn chèo truyền thống", "Đặc trưng ngôn ngữ thể loại và nghệ thuật đạo diễn chèo", "Con đường phát triển của chèo", "Tào Mạt và chèo"...

Năm 2007, Trần Đình Ngôn được trao Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật cho cụm ba tác phẩm: "Côn Sơn hiền sĩ", "Chiếc nón bài thơ", "Nước mắt vua Đinh". Năm 2017, ông được trao Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học Nghệ thuật cho các tác phẩm: "Những vần thơ thép", "Nàng chúa ong", "Duyên nợ ba sinh".

Đánh giá

Về chèo, có lẽ Trần Đình Ngôn chỉ đứng sau Tào Mạt (tác giả lừng danh của bộ ba kịch bản "Bài ca giữ nước", được truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh đợt 1 vào năm 1996).
16 giải thưởng khác nhau cho tác giả kịch bản

Tham khảo

Xem thêm
Giải thưởng Nhà nước
Giải thưởng Hồ Chí Minh
Giải thưởng Nhà nước đợt II (2005-2007)
Giải thưởng Hồ Chí Minh đợt V