Luật tục cướp vợ (H'Mông)

Tục bắt vợ là một tập quán hôn nhân truyền thống tồn tại trong đời sống của một bộ phận người H’Mông. Theo đó, khi một thiếu nữ đến tuổi trưởng thành, một số chàng trai cùng gia đình hoặc bạn bè có thể tổ chức việc “dẫn” cô gái về nhà trai, sau đó tiến hành các nghi thức để trở thành vợ chồng. Tập tục này hình thành trong bối cảnh kinh tế nông nghiệp nương rẫy, nơi lao động gia đình đóng vai trò then chốt, do vậy người phụ nữ thường được coi là nguồn nhân lực quan trọng sau khi kết hôn.

Trong nhiều trường hợp, việc bắt vợ gắn liền với tình trạng kết hôn sớm, khi cả hai chưa thực sự đạt đến độ chín muồi về thể chất và tâm lý. Mục đích phổ biến là để gia đình sớm có thêm lao động và con cái, đáp ứng nhu cầu sản xuất nông nghiệp. Bên cạnh đó, quan niệm trọng nam khinh nữ vẫn còn hiện diện, khiến vai trò của người vợ chủ yếu gắn liền với công việc nội trợ và lao động sản xuất.

Thực hành
Trong tiếng Mông, tục Kéo vợ được gọi là “Coj nyaab” - nghĩa là đi đón, mang cô dâu về. Cách tiến hành tục lệ mỗi vùng một khác và có những cấp độ khác nhau. Theo giải thích từ truyện cổ của người Mông, việc kéo vợ dành cho các đôi trai gái yêu nhau mà chàng trai không đủ tiền đi xin dâu nên hai người hẹn ước đến với nhau thông qua kéo vợ - đây là hình thức phổ biến nhất trong văn hóa Mông. Tuy vậy, vẫn tồn tại những cấp độ khác như bắt vợ, cướp vợ - là tìm cách đưa cô gái về mà không có sự đồng ý của họ

Tục “kéo vợ” có thể coi như lối thoát cho những hoàn cảnh nghèo không đủ tiền thách cưới, cũng thể hiện cho sự tự do hôn nhân của dân tộc Mông. Nếu đôi trai gái yêu thương nhau từ trước nhưng không đủ tiền thách cưới hoặc bố mẹ cô gái không đồng ý, 2 người sẽ cùng bàn kế để chàng trai làm lễ bắt vợ. Đến ngày hẹn, chàng trai xuất hiện cùng bạn bè để “bắt” cô gái về nhà. Tục “kéo vợ” thường diễn ra vào ban đêm. Theo tục lệ, con gái đã sang nhà trai thì hồn đã nhập vào nhà trai, khó quay về, sang ngày thứ ba, nhà trai cử người sang nhà gái báo tin chính thức việc cô gái đã được đón sang nhà trai kết duyên vợ chồng, đồng thời xin nhà gái cho làm lễ cưới, định thời gian và thỏa thuận về lễ vật. Theo truyền thống của người Mông, bao giờ cũng phải tổ chức kéo vợ, sau đó mới tiến tới đám cưới. Người Mông chỉ “kéo vợ” khi các cặp trai gái đã yêu nhau, khi đã đồng ý tiến tới hôn nhân. Tục kéo vợ thường diễn ra trong thời gian đầu mùa xuân, theo quan niệm của đồng bào Mông, “bắt vợ - kéo vợ” là phong tục tốt đẹp, vừa là một phần trong nghi thức cưới hỏi như là hình thức “làm lý” của người Mông, vừa thể hiện giá trị của người phụ nữ bởi khi người phụ nữ được kéo về làm vợ chứng tỏ mình có giá trị. Vì thế, nhiều phụ nữ tự hào khi được “kéo vợ”, còn đối với đàn ông, khi đã quyết định “kéo vợ” phải có trách nhiệm đối với vợ

Tục "kéo vợ" có thể được coi là một giải pháp khá hiệu quả cho những đôi trai gái yêu nhau tha thiết nhưng lại gặp phải trở ngại từ phía gia đình. Khi đó, cặp đôi sẽ bàn cách tiến tới hôn nhân bằng tục "kéo dâu", bằng cách nhờ cậy những ông chú, bà thím, bà cô, ông cậu, anh em, bạn bè... làm nội ứng, thống nhất kế hoạch "kéo dâu" để hợp lý hóa cuộc hôn nhân.

Tục kéo vợ của đồng bào Mông ở vùng cao Tây Bắc đến nay vẫn được gìn giữ ở một số địa phương nhưng ít hơn trước. Phong tục này thể hiện giá trị nhân văn sâu sắc của người phụ nữ Mông, đó là khát vọng tự do trong tình yêu, hôn nhân của người Mông từ xa xưa.

Biến tướng
Tập tục bị bóp méo đã trở thành một công cụ để thực hiện hành vi tảo hôn. Các chàng trai trẻ, tin rằng đó là quyền văn hóa của mình, đã bắt cóc các cô gái vị thành niên, tạo ra một tình huống "ván đã đóng thuyền" gây áp lực buộc các gia đình phải chấp nhận một cuộc hôn nhân bất hợp pháp.

Tham khảo

Liên kết ngoài