Trận Đồng Quan (756)

Trận Đồng Quan 756 (chữ Hán: 潼關之戰 Đồng Quan chi chiến) là trận chiến giữa quân đội nhà Đường và quân Đại Yên – tức lực lượng nổi dậy của tướng An Lộc Sơn. Trận này là một phần của loạn An Sử trong lịch sử Trung Quốc dưới triều nhà Đường. Trận đánh khiến lực lượng phòng thủ kinh thành Trường An của nhà Đường bị tiêu diệt và quân nổi dậy chiếm được kinh thành.

Hoàn cảnh
Tháng 11 (ÂL) năm 755, Tiết độ sứ Phạm Dương nhà Đường là An Lộc Sơn nổi dậy chống nhà Đường. Nhà Đường không có biện pháp chuẩn bị trước nên An Lộc Sơn nhanh chóng đánh chiếm hầu hết đất đai Hà Bắc và tiến vào đông đô Lạc Dương.

Tháng giêng (ÂL) năm sau (756), An Lộc Sơn tự xưng là Đại Yên hoàng đế, sai An Khánh Tự làm tiên phong cùng Thôi Càn Hựu mang quân đi đánh Đồng Quan - cửa ngõ kinh thành Trường An. Lộc Sơn giao cho Sử Tư Minh lo việc đánh dẹp các thành trì còn chưa chiếm được ở Hà Bắc và phòng giữ căn cứ Phạm Dương.

Kinh thành Trường An của nhà Đường bị uy hiếp.

Diễn biến
Kha Thư Hàn cố thủ
Đồng Quan vốn do Phó nguyên soái Cao Tiên Chi cùng Phong Thường Thanh trấn giữ, nhưng Đường Huyền Tông theo lời gièm pha của hoạn quan Biên Lệnh Thành đã chém hai tướng và sai tướng người Hồ là Kha Thư Hàn đang ốm ra trấn thủ Đồng Quan. Kha Thư Hàn được phong làm Nguyên soái quân tiên phong, đi cùng các tướng Điền Lương Khâu làm Trung thừa ngự sử kiêm Tư mã hành quân, các phó tướng là Vương Ân Lễ, Lý Vũ Định, Hỗn Ngọc, Khiết Tất Ninh mang tổng cộng trên 20 vạn quân

An Khánh Tự và Thôi Càn Hựu muốn giao chiến không được.

Trong lúc hai bên đang giằng co nhiều tháng kể từ cuối năm 755 thì sang đầu năm 756, các tướng nhà Đường là Quách Tử Nghi và Lý Quang Bật ra quân giành lại được 2 quận Vân Trung và Mã Ấp. Sau đó hai tướng thắng mãnh tướng Đại Yên là Sử Tư Minh một trận lớn ở Gia Sơn.

Trận Gia Sơn đẩy quân Yên vào thế nguy khốn. Cánh quân Yên của An Lộc Sơn đang đánh Đồng Quan bị mắc kẹt không tiến lên được, phía sau thì Quách Tử Nghi và Lý Quang Bật vây bọc. Cùng lúc, nhiều tướng Yên đầu hàng nhà Đường, các trinh thám đi đưa thư cũng đều bị quân Đường bắt được. An Lộc Sơn chán nản định bàn cách bỏ Lạc Dương rút về căn cứ Phạm Dương và Bình Lư. Ông tỏ ra ân hận vì đã dấy binh theo đề nghị của các thủ hạ, trách mắng thậm tệ Nghiêm Trang và Cao Thượng.

Hậu phương nhà Đường
Cùng lúc đó trong triều nhà Đường tiếp tục phát sinh mâu thuẫn mới. Tại Trường An và xung quanh kinh thành nổ ra dư luận trong các tướng lĩnh quy trách nhiệm cho Thừa tướng ngoại thích Dương Quốc Trung lộng hành và kích động ra cuộc phản loạn của An Lộc Sơn. Tại Đồng Quan, tướng Vương Tư Lễ khuyên Kha Thư Hàn cử phó tướng tiếp tục cố thủ tại mặt trận, còn Kha Thư Hàn nên mang quân về kinh thanh trừng Dương Quốc Trung. Kha Thư Hàn tuy chưa hành động theo nhưng có ý tán thành, vì thời cơ chưa thuận lợi nên chưa thực hiện việc xử lý nội bộ.

Cùng lúc trong triều, thủ hạ của Dương Quốc Trung cũng cảnh báo ông về nguy cơ Kha Thư Hàn mang đại quân về đối phó với ông. Dương Quốc Trung lo sợ, bèn tâu với Đường Huyền Tông nên mộ thêm binh lính phòng thủ cho hậu phương kinh thành vì quân lính đã giao hết cho Kha Thư Hàn ở Đồng Quan. Huyền Tông nghe theo, Dương Quốc Trung bèn sai Lý Phúc và Lưu Quang Đình đi mộ 1 vạn quân, cho thủ hạ tin cậy là Đỗ Càn Vận tiếp quản, ra đóng ở Bá Thượng. Đội quân này tuy mang tiếng là bảo vệ kinh thành nhưng thực ra là bảo vệ Dương Quốc Trung khỏi sự thanh trừng của các tướng sĩ không cùng phe phái...

Kha Thư Hàn kiên trì dâng thư về kinh, cảnh báo rằng An Lộc Sơn đã có phòng bị, không thể đánh; và quân già yếu chỉ là nghi binh để lừa dụ quân Đường. Cùng lúc đó Quách Tử Nghi và Lý Quang Bật cũng dâng biểu về xin cố thủ ở Đồng Quan, không nên xuất quân.

Nhưng Dương Quốc Trung trước sau sợ Kha Thư Hàn nếu không tiến quân ra đánh Yên thì sẽ quay về tiêu diệt mình, nên ngày đêm gièm pha, xúi giục Đường Huyền Tông thúc ép Kha Thư Hàn ra quân. Huyền Tông nghe lời Quốc Trung, nhất quyết bắt Thư Hàn xuất kích. Quyết sách đó của Đường Huyền Tông được các sử gia đánh giá là sai lầm trí mạng khiến nhà Đường đánh mất cơ hội xoay chuyển cục diện cuộc chiến một cách nhanh chóng.

Thái tử Lý Hanh trên đường chạy theo vua cha Huyền Tông, bị nhân dân giữ lại nên đoàn của thái tử phải chuyển hướng chạy sang núi Linh Vũ. Được sự ủng hộ của các đại thần đi theo, tháng 7 (ÂL) năm 756, Thái tử Lý Hanh bèn tự lên ngôi ở Linh Vũ, tức là Hoàng đế Đường Túc Tông, vọng tôn Huyền Tông làm Thái thượng hoàng. Đường Túc Tông triệu tập các tướng sĩ về hộ giá để chống quân Yên. Từ đó quân Đường bắt đầu được tổ chức lại dưới quyền Đường Túc Tông.

Thất bại Đồng Quan khiến Nhà Đường bỏ mất cơ hội sớm dẹp được loạn An Sử khi diễn biến ở mặt trận Hà Bắc đang thuận lợi. Kha Thư Hàn ngoài mặt trận vẫn tiếp tục tranh chấp với Dương Quốc Trung trong triều, còn Hoàng đế Đường Huyền Tông nóng lòng thắng trận đã ra quyết định sai lầm. Điều đó tạo điều kiện cho Đại Yên đang từ chỗ nguy kịch lại có cơ hội phát triển tới cực thịnh: bao gồm cả Hà Bắc, một phần Hà Nam và vùng Quan Trung.

Xem thêm
An Lộc Sơn
Loạn An Sử
Kha Thư Hàn
Đường Huyền Tông
Dương Quý Phi
Dương Quốc Trung

Tham khảo
Cát Kiếm Hùng chủ biên (2006), Bước thịnh suy của các triều đại phong kiến Trung Quốc, tập 2, Nhà xuất bản Văn hoá thông tin
Học viện quân sự cấp cao, (1992), Lịch sử Trung Quốc
Trịnh Phúc Điền, Khả Vĩnh Quyết, Dương Hiệu Xuân (2002), Tướng soái cổ đại Trung Hoa, tập 2, Nhà xuất bản Thanh niên
Triệu Kiếm Mẫn (2008), Kể chuyện Tùy Đường, Nhà xuất bản Đà Nẵng

Chú thích