Họ Loa kèn đỏ

Họ Loa kèn đỏ (danh pháp khoa học: Amaryllidaceae) còn gọi là họ Náng, họ Thủy tiên là một họ trong thực vật có hoa, một lá mầm. Họ này chủ yếu là các loại cây thân thảo sống lâu năm, mọc ra từ thân hành, thông thường có hoa sặc sỡ. Họ này chứa khoảng 60-73 chi, với khoảng trên 800-1.600 loài (tùy định nghĩa). Một vài chi hay được trồng trong vườn, chẳng hạn như:

Agapanthus, thanh anh
Amaryllis, loa kèn đỏ, huệ đỏ
Caliphruria, loa kèn Amazon
Clivia, loa kèn Kaffir, huệ đỏ
Crinum, náng, loa kèn đầm lầy, tỏi lơi, đại tướng quân, trinh nữ hoàng cung
Eucharis, loa kèn Amazon, ngọc trâm
Galanthus, tuyết hoa liên
Habranthus, loa kèn Rain
Hippeastrum, hay được bán dưới tên gọi như của Amaryllis, lan huệ, tỏi lơi
Hymenocallis, bạch trinh, thủy tiên Peru, huệ nhện
Leucojum
Lycoris, thạch toán, tỏi đá, huệ nhện
Narcissus, thủy tiên
Pancratium, thủy tiên biển
Sprekelia, huệ Jacob
Sternbergia lutea, thủy tiên mùa đông
Zephyranthes, phong huệ, loa kèn Rain, loa kèn Zephyr

Họ Amaryllidaceae được công nhận, với các định nghĩa khác nhau, trong phần lớn các hệ thống phân loại có trong thế kỷ 20, mặc dù hệ thống Cronquist lại gộp nó trong họ Liliaceae định nghĩa rộng. Hai họ này theo truyền thống được tách ra nhờ bầu nhụy, với bầu nhụy hạ ở Amaryllidaceae và bầu nhụy thượng ở Liliaceae. Hệ thống APG năm 1998 công nhận họ này như là một họ tách rời. Hệ thống APG II (2003) lại gộp họ Amaryllidaceae trong họ Alliaceae nhưng cho phép tách ra như một họ độc lập, đều thuộc bộ Asparagales của nhánh monocots. Hệ thống APG III (2009) sáp nhập ba họ Amaryllidaceae nghĩa hẹp (với các chi như trình bày tại đây), Alliaceae và Agapanthaceae thành họ Amaryllidaceae nghĩa rộng.

Phân loại trong APG III
Trong họ Amaryllidaceae nghĩa rộng thì:
Phân họ Amaryllidoideae Burnett với 59 chi và trên 800 loài, bao gồm:
Amaryllideae Dumortier: 11 chi, 146 loài.
Cyrtantheae Traub: 1 chi (Cyrtanthus), 50 loài.
Calostemmateae D. & U. Müller-Doblies: 2 chi, 4 loài.
Haemantheae Hutchinson: 6 chi, 80 loài.
Lycoridae D. & U. Müller-Doblies: 2 chi, 26 loài.
Galantheae Parlatore: 8 chi, 31 loài.
Narcisseae Lamarck & de Candolle: 2 chi, 58 loài.
Hippeastreae Sweet: 11 chi, 218 loài.
Eustephieae Hutchinson: 3 chi, 15 loài.
Hymenocallideae Small: 3 chi, 65 loài.
Stenomesseae Traub: 8 chi, 62 loài.
Eucharidae Hutchinson: 4 chi, 28 loài.
Họ Alliaceae trước đây được coi là phân họ Allioideae Herbert với 13 chi và 795 loài, bao gồm:
Allieae Dumortier: 1 chi, 260-780 loài (tùy định nghĩa loài theo mỗi tác giả).
Tulbaghieae Meisner: 1 chi, 22 loài.
Gilliesieae Baker: 10 chi, 80 loài.
Họ Agapanthaceae được coi là phân họ Agapanthoideae Endlicher với 1 chi (Agapanthus) và 9 loài.

Fay và Chase (1996) lại gộp chi Agapanthus trong họ Amaryllidaceae (dưới phân họ Agapanthoideae) nhưng hệ thống APG II lại gộp chi Agapanthus vào trong họ Alliaceae, nhưng có thể tách ra để tạo ra một họ riêng gọi là Agapanthaceae. Chi Agapanthus khác với các loài trong họ Amaryllidaceae ở chỗ nó có bầu nhụy thượng.

Các chi
Các chi dưới đây lấy theo định nghĩa trong APG II. Về các chi thuộc các họ Alliaceae và Agapanthaceae theo nghĩa của APG II, xem các bài tương ứng.
X Amarcrinum (bao gồm cả X Crindonna, X Crinodonna)
X Amarine
Amaryllis - loa kèn đỏ
Ammocharis
Apodolirion
Bokkeveldia
Boophone
Braxireon (bao gồm cả Tapeinanthus)
Brunsvigia - rung vĩ, hoa brun
X Calicharis
Caliphruria
Calostemma
Carpolyza
Castellanoa
Chapmanolirion
Chlidanthus
Clivia - quân tử lan
Crinum - náng, tỏi lơi
Cryptostephanus
Cybistetes
Cyrtanthus (bao gồm cả Anoiganthus, Vallota)
Elisena
Eucharis - ngọc trâm
Eucrosia (bao gồm cả Callipsyche)
Eustephia
Famatina
Galanthus
Gemmaria
Gethyllis (bao gồm cả Klingia)
Griffinia
Habranthus (bao gồm cả Zephyranthella)
Haemanthus: Huyết hoa, hồng tú cầu, cây pháo bông
Hannonia
Haylockia
Hessea
Hieronymiella (bao gồm cả Eustephiopsis)
Hippeastrum (bao gồm cả Moldenkea, Phycella, Worsleya) - lan huệ, loa kèn đỏ
Hyline
Hymenocallis (bao gồm cả Ismene, Leptochiton) - bạch trinh
Kamiesbergia
Lapiedra
Leucojum
Lycoris - tỏi trời, thạch toán, thoát năng bào
Mathieua
Namaquanula
Narcissus - thủy tiên
Nerine
Pamianthe
Pancratium (bao gồm cả Mizonia) - toàn năng hoa
Paramongaia
Phaedranassa (bao gồm cả Neostricklandia, Stricklandia
Placea
Plagiolirion
Proiphys (bao gồm cả Eurycles) - ngải hùm
Pseudostenomesson
Pyrolirion
Rauhia
Rhodophiala (bao gồm cả Rhodolirion, Rhodolirium)
Scadoxus (bao gồm cả Choananthus)
Sprekelia
Stenomesson (bao gồm cả Anax, Callithauma, Crocopsis
Sternbergia
Strumaria
Tedingea
Traubia
Ungernia
XUrceocharis
Urceolina (bao gồm cả Collania, Pseudourceolina)
Vagaria
Zephyranthes (bao gồm cả Cooperia) - tóc tiên

Phát sinh chủng loài
Cây phát sinh chủng loài dưới đây lấy theo APG III.

}}
}}
}}
|2=
|2=
}}
}}
|2=
}}
}}
|2=
|3=Agavoideae (Agavaceae)
}}
|2=
}}
}}
}}
}}
}}
}}
}}
}}
}}
}}
}}
}}

Một số loài Loa kèn đỏ phổ biến tại Việt nam

Hình:Loaken.JPG|Hoa Loa kèn truyền thống ở Việt Nam
Hình:Huyethoa.JPG|Huyết hoa hay còn gọi là Hoa Quốc khánh, cây Pháo bông
Hình:Lanhuedo.JPG|Lan Huệ đỏ hay còn gọi là Tứ diện xích lan

Tham khảo

Michael F. Fay và Mark W. Chase. 1996. Resurrection of Themidaceae for the Brodiaea alliance, and Recircumscription of Alliaceae, Amaryllidaceae and Agapanthoideae. Taxon 45: 441-451 (tóm tắt)
Liên kết ngoài

Amaryllidaceae trong Stevens P. F. (2001 trở đi). Website của Angiosperm Phylogeny. Phiên bản ngày 7-5-2006.
Amaryllidaceae trong L. Watson và M.J. Dallwitz (1992 trở đi). Các họ thực vật có hoa : Miêu tả, minh họa, nhận dạng, thông tin tra cứu. Phiên bản ngày 27-4-2006. http://delta-intkey.com
Phân loại trong NCBI
Liên kết tại csdl.tamu.edu, Texas
International Hiệp hội Hành tỏi