Họ Ô rô

| type_genus = Acanthus
| type_genus_authority = L., 1753
| subdivision_ranks = Các phân họ
| subdivision_ref =

Phần lớn là cây thân thảo, cây bụi hay dây leo nhiệt đới; một số có gai. Chỉ có một số ít loài sinh sống trong khu vực ôn đới, bốn trung tâm phân bổ chính là khu vực Indo-Malaya, châu Phi, Brasil và Trung Mỹ. Các đại diện của họ này có thể được tìm thấy ở gần như mọi môi trường sinh sống, chẳng hạn trong các rừng rậm và rừng thưa, trong các bụi cây hay trên các cánh đồng và thung lũng ẩm ướt, ven biển và trong các khu vực biển, đầm lầy như là một thành phần của các rừng đước.

Đặc điểm
Các loài trong họ này có các lá đơn, mọc đối xếp chéo chữ thập với mép lá nhẵn (hoặc đôi khi có răng cưa hay thùy). Lá có thể chứa các nang sỏi, nhìn thấy dưới dạng các sọc trên bề mặt. Hoa hoàn hảo, đối xứng hai bên tới gần như đối xứng tỏa tia, các hoa này mọc thành một cụm hoa hoặc là kiểu cành hoa hoặc kiểu xim. Thông thường có lá bắc nhiều màu sắc đối diện với mỗi hoa; ở một vài loài thì lá bắc lớn và sặc sỡ. Đài hoa thông thường là loại 4-5 thùy; tràng hoa hình ống, 2 môi hay 5 thùy; các nhị hoa hoặc là 2 hay 4 được sắp xếp thành cặp và lồng vào tràng hoa; bầu nhụy lớn, 2-lá noãn, với kiểu đính noãn gắn trụ. Quả là loại quả nang 2 ngăn, nứt ra có phần hơi mạnh. Ở phần lớn các loài, hạt gắn liền với cuống móc nhỏ (một loại cán phôi biến đổi) để đẩy chúng ra khỏi quả nang. Hạt là loại không có nội nhũ với các phôi lớn.

Loài quen thuộc với khu vực ôn đới là Acanthus mollis hay ô rô gấu, một loài cây thân thảo sống lâu năm với các lá lớn và cành hoa cao tới 2 m. Các chi nhiệt đới quen thuộc với những người làm vườn có Thunbergia và Justicia.

Chi Mắm (Avicennia), thông thường được đặt trong họ Verbenaceae hay trong họ của chính nó, Avicenniaceae, được Angiosperm Phylogeny Group đưa vào họ Acanthaceae trên cơ sở của nghiên cứu phát sinh loài ở mức phân tử chỉ ra rằng nó cần được gắn liền với họ này.

Phân loại
Họ này được phân chia thành các phân họ và tông như sau:
Phân họ Nelsonioideae
Phân họ Nelsonioideae Lindl. ex Pfeiff., 1871, đồng nghĩa: Nelsoniaceae Sreemadhavan, 1977, 5 chi, khoảng 170-180 loài.
Anisosepalum: 3 loài.
Elytraria (bao gồm cả Tubiflora): 21 loài.
Nelsonia: 3 loài.
Saintpauliopsis: 1 loài (Saintpauliopsis lebrunii).
Staurogyne (bao gồm cả Ancistrostylis, Ebermaiera, Erythracanthus, Gynocraterium, Neozenkerina, Ophiorrhiziphyllon, Staurogynopsis, Zenkerina). Khoảng 140-150 loài.

Phân họ Acanthoideae
Phân họ Acanthoideae Link: 217 chi, 3.220 loài. Phổ biến khắp thế giới; có nhiều loài hơn tại Tân thế giới, nhưng lại đa dạng về chi hơn tại Cựu thế giới.
Tông Acantheae: 21 chi, 500 loài. Các chi đa dạng nhất: Aphelandra (170 loài), Blepharis (130 loài).
Acanthopsis
Acanthus (bao gồm cả Cheilopsis): Ô rô
Achyrocalyx
Aphelandra (bao gồm cả Amathea, Aphelandrella, Cuenotia, Hemisandra, Hydromestus, Lagochilium, Lepidacanthus, Odontophyllum, Sreemadhavana, Strobilorhachis, Synandra): Lá ngựa vằn.
Blepharis (bao gồm cả Acanthodium, Blepharacanthus, Trichacanthus): Tai rìa.
Crossandra (bao gồm cả Harrachia, Pleuroblepharis, Polythrix, Strobilacanthus): Hỏa hoàng
Crossandrella
Cynarospermum
Cyphacanthus
Encephalosphaera
Geissomeria
Holographis (bao gồm cả Berginia, Lundellia, Pringleophytum)
Neriacanthus (bao gồm cả Aphanandrium)
Orophochilus
Rhombochlamys
Salpixantha (bao gồm cả Salpingantha, Salpinxantha)
Sclerochiton (bao gồm cả Butayea, Isacanthus, Pseudoblepharis)
Stenandriopsis
Stenandrium
Streptosiphon
Xantheranthemum
Tông Ruellieae: 44 chi. Các chi đa dạng nhất Strobilanthes (250 loài), Ruellia (250 loài).
Acanthopale
Apassalus
Benoicanthus
Bravaisia (bao gồm cả Androcentrum, Onychacanthus)
Brillantaisia (bao gồm cả Leucoraphis, Leucorhaphis, Plaesianthera, Ruelliola)
Brunoniella
Calacanthus
Dischistocalyx (bao gồm cả Distichocalyx)
Duosperma (bao gồm cả Disperma)
Dyschoriste (bao gồm cả Calophanes, Chaetacanthus, Phillipsia): Đi khốt
Echinacanthus
Epiclastopelma (bao gồm cả Sooia)
Eranthemum (bao gồm cả Daedalacanthus)
Eremomastax (bao gồm cả Paulowilhelmia)
Hemiadelphis
Hemigraphis
Heteradelphia
Hygrophila (bao gồm cả Asteracantha, Cardanthera, Kita, Nomaphila, Synnema)
Ionacanthus
Kosmosiphon
Leptosiphonium
Louteridium (bao gồm cả Neolindenia)
Lychniothyrsus
Mellera (bao gồm cả Onus)
Mimulopsis
Pararuellia
Petalidium (bao gồm cả Pseudobarleria)
Phaulopsis (bao gồm cả Micranthus, Phaylopsis)
Physacanthus (bao gồm cả Haselhoffia)
Pseudoruellia
Ruellia (bao gồm cả Aphragmia, Arrhostoxylum, Blechum, Copioglossa, Cryphiacanthus, Dinteracanthus, Dipteracanthus, Endosiphon, Eusiphon, Gymnacanthus, Gymnacanthus, Neowedia, Nothoruellia, Ophthalmacanthus, Pattersonia, Pentstemonacanthus, Polylychnis, Sclerocalyx, Stemonacanthus, Stenoschista, Stephanophysum, Tacoanthus, Tremacanthus, Ulleria): quả nổ.
Ruelliopsis
Sanchezia (bao gồm cả Steirosanchezia)
Santapaua
Satanocrater (bao gồm cả Haemacanthus)
Sautiera
Spirostigma
Stenothyrsus
Strobilanthes (bao gồm cả Adenacanthus, Adenostachya, Aechmanthera, Baphicacanthus, Buteraea, Carvia, Championella, Clarkeasia, Ctenopaepale, Didyplosandra, Diflugossa, Ditrichospermum, Dossifluga, Echinopaepale, Endopogon, Eriostrobilus, Gantelbua, Goldfussia, Gutzlaffia, Gymapsis, Hymenochlaena, Kanjarum, Kjellbergia, Lamiacanthus, Larsenia, Leptacanthus, Lissospermum, Listrobanthes, Mackenziea, Microstrobilus, Nilgirianthus, Pachystrobilus, Parachampionella, Paragoldfussia, Paragutzlaffia, Parastrobilanthes, Parasympagis, Perilepta, Phlebophyllum, Pleocaulus, Pseudaechmanthera, Pseudostenosiphonium, Pteracanthus, Pteroptychia, Pyrrothrix, Semnostachya, Semnothyrsus, Sericocalyx, Sinthroblastes, Stenosiphonium, Supushpa, Sympagis, Taeniandra, Tarphochlamys, Tetraglochidium, Tetragoga, Tetragompha, Thelepaepale, Triaenacanthus, Triaenanthus, Xanthostachya, Xenacanthus): Cham biên, chùy hoa.
Strobilanthopsis (bao gồm cả Psacadopaepale, Pseudacanthopale)
Suessenguthia
Trichanthera
Trichosanchezia
Zygoruellia
Tông Justicieae: 105 chi. Các chi đa dạng nhất: Justicia (600 loài), Ptysiglottis (60 loài).
Afrofittonia (bao gồm cả Talbotia)
Ambongia
Ancistranthus
Angkalanthus (bao gồm cả Ancalanthus)
Anisacanthus
Anisotes (bao gồm cả Himantochilus, Macrorungia, Symplectochilus)
Aphanosperma
Ascotheca
Asystasia (bao gồm cả Asystasiella, Dicentranthera, Isochoriste, Parasystasia, Styasasia): Biến hoa, thập vạn thác, song biển.
Ballochia
Brachystephanus (bao gồm cả Oreacanthus)
Calycacanthus
Carlowrightia (bao gồm cả Cardiacanthus, Croftia)
Celerina
Cephalacanthus
Chalarothyrsus
Chamaeranthemum (bao gồm cả Chameranthemum)
Chileranthemum (bao gồm cả Trybliocalyx)
Chlamydocardia
Chlamydostachya
Chorisochora
Clinacanthus: Mảnh cộng, lá cầm, bìm bịp, xương khỉ.
Clistax
Codonacanthus: Gai chuông
Conocalyx
Cosmianthemum
Cyclacanthus: Luân rô
Danguya
Dasytropis
Dichazothece
Dicladanthera
Dicliptera (bao gồm cả Brochosiphon, Dactylostegium): Lưỡng thiệt, lá diễn, cửu căn, cây gan heo, hạ mái phù.
Ecbolium: Đao loan, dao loan.
Filetia
Fittonia (bao gồm cả Adelaster)
Glossochilus
Graptophyllum
Gypsacanthus
Harpochilus
Henrya (bao gồm cả Solenoruellia)
Herpetacanthus (bao gồm cả Standleyacanthus)
Hoverdenia
Hypoestes (bao gồm cả Amphiestes, Periestes)
Ichthyostoma
Isoglossa (bao gồm cả Chingiacanthus, Ecteinanthus, Leda, Plagiotheca, Rhytiglossa, Schliebenia, Strophacanthus)
Isotheca
Jadunia
Juruasia
Justicia (bao gồm cả Acelica, Adhatoda, Amphiscopia, Anisostachya, Aulojusticia, Beloperone, Bentia, Calliaspidia, Calophanoides, Calymmostachya, Centrilla, Chaetochlamys, Chaetothylax, Chaetothylopsis, Chiloglossa, Corymbostachys, Cyphisia, Cyrtanthera, Cyrtantherella, Dianthera, Dimanisa, Drejerella, Duvernoia, Dyspemptemorion, Emularia, Ethesia, Gendarussa, Glosarithys, Harnieria, Heinzelia, Hemichoriste, Heteraspidia, Ixtlania, Jacobinia, Kuestera, Libonia, Linocalyx, Lophothecium, Lustrinia, Mananthes, Neohallia, Nicoteba, Orthotactus, Petalanthera, Plagiacanthus, Plegmatolemma, Porphyrocoma, Psacadocalymma, Pupilla, Rhacodiscus, Rhaphidospora, Rhiphidosperma, Rhyticalymma, Rodatia, Rostellaria, Rostellularia, Saglorithys, Salviacanthus, Sarojusticia, Sarotheca, Sericographis, Simonisia, Siphonoglossa, Solenochasma, Stethoma, Tabascina, Thalestris, Thamnojusticia, Tyloglossa): xuân tiết
Kalbreyeriella
Kudoacanthus
Leptostachya
Linariantha
Mackaya (bao gồm cả Odontonemella)
Marcania
Megalochlamys
Megalostoma
Megaskepasma
Melittacanthus
Metarungia
Mexacanthus
Mirandea
Monechma (bao gồm cả Pogonospermum, Schwabea)
Monothecium
Odontonema (bao gồm cả Diateinacanthus, Thyrsacanthus)
Oplonia (bao gồm cả Anthacanthus, Forsythiopsis)
Pachystachys
Pelecostemon
Peristrophe (bao gồm cả Psiloesthes, Ramusia)
Phialacanthus
Phidiasia
Podorungia (bao gồm cả Warpuria)
Poikilacanthus
Populina
Pranceacanthus
Pseuderanthemum (bao gồm cả Antheliacanthus, Buceragenia, Chrestienia, Morsacanthus, Siphoneranthemum)
Pseudodicliptera (bao gồm cả Delphinacanthus)
Psilanthele
Ptyssiglottis (bao gồm cả Ancylacanthus, Hallieracantha, Oreothyrsus, Polytrema)
Pulchranthus
Razisea (bao gồm cả Kolobochilus)
Rhinacanthus
Ritonia
Rungia: Rung.
Ruspolia
Ruttya (bao gồm cả Haplanthera)
Salpinctium
Samuelssonia
Sapphoa
Schaueria
Sebastiano-schaueria
Spathacanthus
Sphacanthus
Sphinctacanthus
Stenostephanus (bao gồm cả Cylindrosolenium, Gastranthus, Glockeria, Habracanthus, Hansteinia, Kalbreyeracanthus, Syringidium)
Streblacanthus (bao gồm cả Sciaphyllum)
Tessmanniacanthus
Tetramerium (bao gồm cả Averia)
Thyrsacanthus (bao gồm cả Drejera)
Thysanostigma
Trichaulax
Trichocalyx
Vavara
Xerothamnella
Yeatesia (bao gồm cả Gatesia)
Tông Barlerieae: Khoảng 13 chi và 420 loài. Chi đa dạng nhất Barleria (300 loài).
Acanthostelma
Acanthura
Barleria (bao gồm cả Barleriacanthus, Barlerianthus, Barleriosiphon, Barlerites, Dicranacanthus, Isaloa, Parabarleria, Prionitis, Pseudo-Barleria): Hoa chông, gai kim.
Barleriola
Borneacanthus
Boutonia (bao gồm cả Periblema)
Chroesthes: Đài mác
Crabbea
Golaea
Hulemacanthus
Lasiocladus (bao gồm cả Synchoriste)
Lepidagathis (bao gồm cả Apolepsis, Liberatia, Lindauea, Lophostachys, Teliostachya, Volkensiophyton)
Pericalypta
Tông Andrographidae: Khoảng 7 chi và 75 loài.
Andrographis (bao gồm cả Haplanthoides, Haplanthus, Indoneesiella): Xuyên tâm liên
Cystacanthus: Gai phổng, hỏa rô.
Diotacanthus
Graphandra
Gymnostachyum (bao gồm cả Cryptophragmium, Odontostigma, Parajusticia, Petracanthus): Ẩn mạc
Haplanthodes (bao gồm cả Bremekampia)
Phlogacanthus (bao gồm cả Meninia)
Tông Whitfieldieae: 8 chi
Camarotea
Chlamydacanthus
Forcipella
Lankesteria
Leandriella
Theileamea
Vindasia
Whitfieldia (bao gồm cả Leiophaca, Pounguia, Stylarthropus)
Nhóm Neuracanthus
Neuracanthus
Khác
Leucobarleria. Có thể gộp trong Neuracanthus.
Dolichostachys
Gymnophragma

Các tông Barlerieae, Andrographideae, Whitfieldieae và nhóm Neuracanthus hợp lại thành cái gọi là nhánh BAWN.
Phân họ Thunbergioideae
Phân họ Thunbergioideae Kosteletzky: Khoảng 5 chi và 190 loài. Các chi đa dạng nhất Thunbergia (90-150 loài), Mendoncia (90 loài). Phân bố chủ yếu tại châu Mỹ nhiệt đới, châu Phi đại lục, Madagascar; một ít loài tại Đông Nam Á và Malesia.
Anomacanthus (bao gồm cả Gilletiella)
Mendoncia (bao gồm cả Afromendoncia, Lirayea, Monachochlamys)
Meyenia
Pseudocalyx
Thunbergia (bao gồm cả Flemingia, Hexacentris): cát đằng.
Phân họ Avicennioideae
Phân họ Avicennioideae Miers: 1 chi, 8 loài. Đôi khi tách riêng thành họ Avicenniaceae.
Avicennia (bao gồm cả Sceura)

Thư viện ảnh

Hình:Acanthaceae_leaf.jpg|Lá của Fittonia verschaffeltii
Hình:Starr 011104 0065 asystasia gangetica.jpg|Violet Trung Hoa (Asystasia gangetica)
Hình:Peristrophe speciosa1.jpg|Peristrophe speciosa
Hình:Cây Nổ.jpg|Cây nổ. Tên khoa học Ruellia tuberosa L., thuộc họ Ô rô (Acanthaceae).

Liêt kết ngoài
Acanthaceae trong Đa dạng sự sống.
Acanthaceae trong L. Watson và M.J. Dallwitz (1992 trở đi). Các họ thực vật có hoa: Miêu tả, minh họa, nhận dạng, thông tin tra cứu. http://delta-intkey.com
(abstract here).

Tham khảo