Họ Xương rồng

Thế Eocen muộn - gần đây
|image =
File:Various Cactaceae.jpg|275px
poly 1 743 270 749 299 461 517 314 597 0 5 0 Opuntia cochenillifera
poly 270 750 318 849 600 842 521 314 303 462 Cephalocereus senilis
poly 599 3 521 308 603 849 755 1094 739 1513 793 1570 942 1566 948 1041 1118 1020 1295 673 1283 506 1167 482 1208 313 1298 146 1277 0 Carnegiea gigantea
poly 1166 481 1401 526 1650 463 1653 3 1281 0 1300 143 1210 311 Mammillaria longimamma
poly 1 744 2 1465 94 1421 143 1357 211 1330 292 1386 267 1241 208 1029 327 863 267 749 Rhipsalis paradoxa
poly 296 1383 211 1028 328 864 324 851 597 844 751 1091 741 1377 Ferocactus hamatacanthus
poly 1122 1022 1277 1082 1416 1111 1654 1098 1654 465 1401 526 1287 506 1296 675 Echinopsis oxygona
poly 950 1042 942 1564 897 1569 909 1820 985 1810 1071 1737 1103 1808 1283 1798 1458 1762 1549 1846 1654 1844 1654 1099 1416 1113 1279 1083 1119 1022 Selenicereus grandiflorus
poly 1 1905 157 1893 261 1920 286 2363 2 2361 Echinocereus pectinatus
poly 264 1920 159 1890 1 1906 2 1469 94 1422 144 1355 210 1330 290 1384 742 1379 738 1509 743 1586 730 1627 768 1744 694 1835 653 1906 511 1958 507 2140 556 2237 621 2257 619 2363 287 2363 Leuchtenbergia principis
poly 621 2363 625 2257 559 2235 510 2137 515 1958 653 1908 767 1744 732 1626 743 1588 739 1516 790 1572 898 1569 907 1817 986 1811 1072 1740 1099 1807 1214 1806 1223 1963 1137 2194 1132 2363 Disocactus ackermannii
poly 1216 1804 1290 1798 1458 1762 1546 1848 1653 1845 1654 2363 1135 2361 1141 2193 1227 1963 Melocactus intortus

|image_caption = Brockhaus' Konversations-Lexikon v. 2 1892
|taxon = Cactaceae
|authority = Juss. đến cánh hoa. Số lượng nhị rất lớn, từ 50 đến 1.500 (hiếm khi ít hơn). Gần như tất cả các loài xương rồng có vị đắng, thi thoảng bên trong còn có nhựa đục. Một trái xương rồng chứa khoảng 3.000 hạt, mỗi hạt dài 0,4-12mm.

Trung bình, một cây xương rồng sống rất lâu, tới hơn 300 năm, và cũng có loài chỉ sống 25 năm. Loài xương rồng Saguaro (Carnegiea gigantea) có thể cao tới 15m (kỉ lục đo được là 17m67, trong khi đó 10 năm đầu nó chỉ cao 10&nbsp;cm. Cây xương rồng "Gối bông của mẹ chồng" ("mother-in-law's cushion", Echinocactus grusonii) nhỏ nhất ở quần đảo Canaria cao 2m50 và đường kính là 1m, cho bông mỗi 6 năm. Đường kính hoa xương rồng khoảng 5–30&nbsp;cm màu sắc rất sặc sỡ, lộng lẫy.

Phân loại

Theo Tổ chức quốc tế nghiên cứu về thực vật mọng nước hay ICSG, Họ Xương rồng bao gồm 125 đến 130 chi và 1.400–1.500 loài, thuộc 4 phân họ và số tông nhiều nhất là 9:

Phân họ Pereskioideae K. Schumann
:Chí có 1 chi Pereskia.

Phân họ Opuntioideae K. Schumann
:Khoảng 15 chi.

Phân họ Maihuenioideae P. Fearn
:Chỉ có 1 chi Maihuenia, gồm 2 loài.

Phân họ Cactoideae
:Được chia thành 9 tông, và là phân họ lớn nhất gồm các loài xương rồng đặc trưng.

Chăm sóc
Hầu như người chơi xương rồng kiểng trong nhà không được hướng dẫn kĩ thuật chăm sóc sau khi mua, dẫn tới tuổi thọ xương rồng không cao. Đối với những chậu xương rồng kiểng trồng nơi râm, hoặc trang trí trong nhà, chúng ta không được phép tưới nước cho cây. Đối với những cây xương rồng trồng bên ngoài thì phải tưới nước cho cây khoảng một lần mỗi tuần. Muốn cây mau lớn thì phải đảm bảo vị trí đặt cây xương rồng sao cho có nhiều nắng, trung bình một ngày xương rồng phải sưởi sáu tiếng đồng hồ.

Thi thoảng nên tưới xương rồng, đừng tưới quá thường xuyên vì có thể gây ra tình trạng úng rễ.. Và mỗi khi tưới, chúng ta nên dùng nước âm ấm; đừng dùng nước lạnh khiến rễ cây khó hấp thụ, đôi khi còn bị sốc nhiệt. Để kiểm tra xem cây có đang thiếu nước không, chúng ta dùng một que tùng bách California đỏ cắm vào đất, nếu nó có phần sậm màu hơn màu của cả que thì đất vẫn ẩm.

Loài cây quen thuộc có chung họ xương rồng
xương rồng]]
Quỳnh trắng (Epiphyllum oxypetallum): Đây là loại hoa cảnh rất được nhiều người yêu chuộng vì đặc tính hoa đẹp chỉ nở một lần vào giữa đêm và có một sự tích giải thích về loài hoa này.
Thanh long (Hylocereus undatus) : Đây là một loại cây ăn trái. Trái có mùi vị đặc trưng, hơi chua, ngọt. Vỏ trái màu từ đỏ hồng đến đỏ tía. Nhiều người Việt Nam ưa chuộng loại trái này không chỉ để ăn mà còn để chưng trên các bàn thờ rất đẹp và trang trọng.

Công dụng

phía nam Saltillo, Coahuila, đông bắc Mexico]]
Con người trồng xương rồng ở khắp nơi trên thế giới, nhắc đến nó ai cũng liên tưởng với một loài cây trồng chậu, một loại cây cảnh quen thuộc trong nhà hay trong những vườn kiểng có khí hậu nhiệt đới. Nó còn hình thành cảnh quan khô cằn trong những hoang mạc, hay làm nên những hòn non bộ. Ở nhiều quốc gia, đặc biệt là Úc, lượng nước sử dụng rất thiếu thốn, nên loài thực vật chịu-hạn chiếm ưu thế. Số lượng loài phát triển nhanh chóng, như các loài: Echinopsis, Mammillaria và Cereus, bên cạnh các loài khác. Nhiều loài còn đóng vai trò chủ yếu như: xương rồng Gối bông của mẹ chồng (mother-in-law's coushion Echinocactus grusonii), xương rồng Golden Barrel dekha.

Người ta thường trồng xương rồng thành hàng rào, ở những vùng sâu vùng xa thiếu điều kiện kinh tế hoặc thiếu thốn nguồn nguyên liệu tự nhiên. Như khu bảo tồn Masai Mara, Kenya là một ví dụ. Xương rồng được dùng trang trí, tạo cảnh quan thiên nhiên cho ngôi nhà và chống trộm, nhiều mục đích khác nữa. Gai nhọn của xương rồng gây đau buốt cho kẻ trộm, khiến chúng phải thoái lui và bỏ ý định ban đầu của mình. Tuỳ loại, mà sự kết hợp hình dạng xương rồng và hình dạng hàng rào sao cho thẩm mỹ nhất.

Như các loại cây trồng khác, xương rồng cũng được sử dụng với mục đích thương mại, nhiều cây cho trái ăn được như giống: xương rồng lê gai (Prickly Pear opuntia), thanh long. Opuntia còn là giống cây dụ loài rệp son (hay con gọi là bọ diệp chi, dùng cho công nghiệp nhuộm ở Trung Mỹ).

Loài Peyote, Lophophora williamsii, được biết đến như một vị thuốc an thần (psychoactive) của thổ dân châu Mỹ. Nhiều loài của chi Echinopsis (trước đây là Trichocereus) có đặc tính an thần. Như loài xương rồng San Pedro, mẫu vật có thể tìm dễ dàng trong các vườn ươm, có chứa hoạt chất mescaline.

Nguồn gốc tên gọi
) là một trong những loài xương rồng phổ biến nhất Bắc Mỹ.]]
Trong tiếng Anh, từ cactus (xương rồng) bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp cổ Κακτος kaktos, dùng để chỉ những loài cây kế có gai ở đây, đặc biệt là cây kế a-ti-sô, và sau đó được dùng để gọi chung cho loài có gai này (do Carolus Linnaeus khám phá năm 1753, nay thuộc họ Mammillaria). Số nhiều của dạng từ "cactus" đang gây tranh cãi: "cactoi" hay "cactuses". Có người cho rằng từ này du nhập từ tiếng Hy Lạp cổ thì phải dùng luôn số nhiều của nó (trong tiếng Hy Lạp); tuy nhiên, từ này thoả quy tắc thành lập số nhiều trong từ vựng tiếng Latin, một loại ngôn ngữ có ảnh hưởng rất lớn đến việc hình thành tiếng Anh, nên chuyển sang là "cacti". Bất chấp các tranh cãi trên, từ "cactus" được sử dụng nhiều hơn các nghĩa số ít và số nhiều của nó, đại diện cho cả hai theo từ điển Random House Unabridged Dictionary (2006).

Xem thêm
Vườn thực vật hoang mạc
Thanh long
Rệp son

Chú thích

Liên kết ngoài



Xương rồng lê gai có trái (Opuntia engelmannii)
Bộ ảnh về xương rồng và các loài mọng nước khác
Bộ ảnh về xương rồng
Hình và Forum thảo luận về xương rồng
Hướng dẫn về xương rồng trên thế giới
Intermountain Cactus: Winter Hardy Cactus
Suculentas.es - Website tiếng Tây Ban Nha về xương rồng
Cactus Growers Guide - Hướng dẫn chăm sóc xương rồng