Thư Lâm

|mã bưu chính=
|web=
}}
Thư Lâm là một xã thuộc thành phố Hà Nội, Việt Nam.

Tên gọi
Tên gọi Thư Lâm có nghĩa là rừng chữ hay rừng sách, chỉ sự học hành đỗ đạt nhiều và nền văn hóa học thuật. Đầu thế kỷ XIX, Thư Lâm là một tổng thuộc trấn Kinh Bắc, gồm ba xã Bằng Lâm (sau đổi thành Thư Lâm), Đào Xá, Xuân Lôi (sau đổi thành Thụy Lôi). Sau Cách mạng tháng Tám năm 1945, xã Thụy Lôi và Thư Lâm sáp nhập thành xã Đức Hợp, đến năm 1965 là xã Thụy Lâm.

Lịch sử
Xưa kia xã Thụy Lâm có tên là xã Thư Lâm (có nghĩa là rừng chữ – do sự học hành đỗ đạt nhiều).

Đầu thế kỷ XIX, vùng đất Thụy Lâm thuộc địa bàn ba xã: Bằng Lâm, Đào Xá, Xuân Lôi, tổng Thư Lâm, trấn Kinh Bắc (sau đó thuộc trấn Bắc Ninh năm 1822 và tỉnh Bắc Ninh năm 1831).

Năm 1876, tổng Thư Lâm chuyển về huyện Đông Anh, đổi tên thành tổng Xuân Nộn và xã Đào Xá đổi thành xã Đào Thục, xã Bằng Lâm đổi thành Thư Lâm, xã Xuân Lôi đổi thành Thụy Lôi.

Sau Cách mạng tháng Tám năm 1945, xã Thụy Lôi và Thư Lâm sáp nhập thành xã Đức Hợp; xã Đào Thục chuyển thành thôn Đào Thục thuộc xã Đào
Nguyên.

Năm 1949, hợp nhất xã Đức Hợp với thôn Đào Thục thành xã Tiến Mỹ; rồi đổi thành Tiến Bộ.

Ngày 20 tháng 4 năm 1961, Quốc hội ban hành Nghị quyết về việc sáp nhập xã Tiến Bộ vào thành phố Hà Nội quản lý.

Ngày 31 tháng 5 năm 1961, Hội đồng Chính phủ ban hành 78-CP về việc xã Tiến Bộ thuộc huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội.

Năm 1965, đổi tên xã Tiến Bộ thành xã Thụy Lâm.

Xã Thư Lâm được thành lập theo Nghị quyết số 1656/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội Việt Nam, ban hành ngày 16 tháng 6 năm 2025. Theo đó, sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của xã Thụy Lâm, xã Vân Hà, một phần thị trấn Đông Anh và các xã Liên Hà, Dục Tú, Nguyên Khê, Uy Nỗ, Việt Hùng, Xuân Nộn (huyện Đông Anh) thành xã mới có tên là xã Thư Lâm.

Địa lý
Xã Thư Lâm nằm ở phía đông bắc thành phố Hà Nội, có vị trí địa lý:

Phía Bắc giáp xã Sóc Sơn và Đa Phúc
Phía Tây giáp xã Phúc Thịnh
Phía Đông giáp tỉnh Bắc Ninh
Phía Nam giáp xã Đông Anh.

Sau sắp xếp xã có diện tích tự nhiên 43,82&nbsp;km2, quy mô dân số 102.580 người.

Hành chính
Trụ sở Đảng ủy xã đặt tại thôn Hà Lỗ (xã Liên Hà cũ), trụ sở Ủy ban Nhân dân xã đặt tại thôn Thiết Bình (xã Vân Hà cũ).

Kinh tế
Xã Thư Lâm phát triển kinh tế theo định hướng công nghiệp hóa - hiện đại hóa, với sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Địa phương ưu tiên tăng tỷ trọng các ngành công nghiệp, xây dựng, thương mại - dịch vụ, đồng thời giảm dần tỷ trọng nông nghiệp.

Ngày 20 tháng 4 năm 1961, Quốc hội ban hành Nghị quyết về việc sáp nhập xã Liên Hà thuộc huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh vào huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội quản lý.

Kinh tế
Trường cấp I, cấp II, trạm y tế xã Liên Hà thuộc thôn Châu Phong.

Nông nghiệp
Hiện tại, việc trồng trọt, chăn nuôi chủ yếu tự cung tự cấp lương thực, thực phẩm trong gia đình mà không sản xuất hàng hoá. Nghề nông nghiệp của Châu Phong đang dần dần mai một, hiện tại người dân chủ yếu trồng lúa nước hai vụ, vụ đông hầu như không trồng mà để đất bỏ hoang. Việc phân công lao động của Châu Phong diễn ra khá mạnh, việc sản xuất đa phần là thuê mướn do dân cư làm nghề nông rất ít và chủ yếu là phụ nữ, đàn ông Châu Phong Hà rất ít khi ra ruộng, cấy cày, gặp hái mà chủ yếu ở nhà sản xuất tiểu thủ công nghiệp.

Tiểu thủ công nghiệp, làng nghề
Dân Châu Phong nổi tiếng khéo tay, có con mắt nghệ thuật cao. Sản phẩm đồ gỗ mỹ nghệ truyền thống là sự kết hợp khéo léo giữa chất liệu tự nhiên là gỗ với bàn tay khối óc của người thợ. Mỗi sản phẩm làm ra đều đánh dấu sự phân công lao động hợp lí, kết hợp với đồ hoạ, kiến trúc tỉ mỉ của con người.

Những năm gần đây kinh tế của Thôn Châu Phong triển mạnh mẽ. Hàng nghìn xưởng thợ thủ công ra đời tại các thôn thu hút một lượng lớn người thợ ở các nơi như Hà Tây (cũ), Ninh Bình, Tuyên Quang, Vĩnh Phúc, Thái Nguyên. Hiện tại, dân nhập cư còn lớn hơn so với dân số hiện tại của xã. Với sự phát triển vượt bậc về kinh tế, người dân có điều kiện xây nhà cao tầng, biệt thự,mua sắm ôtô, xe máy và các trang thiết bị đồ dùng sinh hoạt. Con em trong xã được học hành, giao thông thôn xóm cải thiện.

Lịch sử
Đầu thế kỷ XIX, địa bàn xã Việt Hùng hiện nay thuộc tổng Cổ Loa, huyện
Đông Ngàn, phủ Từ Sơn, trấn Kinh Bắc. Lúc bấy giờ xã Việt Hùng được chia thành
4 xã: Dục Nội, Gia Lộc, Lỗ Giao, Lương Quán.

Sau Cách mạng tháng Tám năm 1945, hợp nhất 3 xã: Dục Nội,
Gia Lộc, Lương Quán thành xã Âu Lạc và xã Lỗ Giao sáp nhập vào xã Phúc Tiến.

Tháng 5 năm 1949, hợp nhất 2 xã: Âu Lạc, Uy Sơn và 2 thôn: Lỗ Giao, Quản Tỉnh của xã Phúc Tiến thành xã Việt Hùng thuộc huyện Đông
Anh, tỉnh Phúc Yên.

Tháng 5 năm 1955, chia xã Việt Hùng thành xã Việt Hùng và xã Uy
Sơn.

Ngày 20 tháng 4 năm 1961, Quốc hội ban hành Nghị quyết về việc sáp nhập Việt Hùng vào thành phố Hà Nội quản lý.

Ngày 31 tháng 5 năm 1961, Hội đồng Chính phủ ban hành 78-CP. Theo đó, xã Việt Hùng thuộc huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội quản lý.

Kinh tế
Cơ cấu kinh tế (% theo giá trị): nông nghiệp đạt 55%, công nghiệp – xây dựng cơ bản đạt 15%, thương mại – dịch vụ và du lịch đạt 30%.

Việt Hùng là đất thuần nông do vậy chỉ có một số nghề truyền thống đặc trưng.

Đặc sản: Các sản vật nổi tiếng của địa phương là: trám đen, tương nếp, mít, bánh tẻ, bánh khoai,...

Văn hóa
Xã Việt Hùng là một miền đất cổ nằm ở phía bắc kinh thành Cổ Loa. Dục Nội, Gia Lộc, Lương Quán, Lỗ Giao là những địa danh gắn liền với lịch sử Loa Thành - triều đại An Dương Vương - Thục Phán.

Quần thể di tích hiện nay có bốn đình, có chùa, miếu, và các di vật thờ cúng phần lớn ở trong làng được tôn tạo từ thế kỷ XV.

Đình Dục Nội thờ tướng quân Ngô Đễ giúp Lê Lợi đánh giặc.

Đình Gia Lộc thờ Đông Bảng Đại Vương. Ông là người có công lớn giúp Trưng Vương khởi nghĩa đánh đuổi Tô Định, chống lại Mã Viện thời nhà Hán.

Đình Lỗ Giao thờ một vị nữ thần (nữ tướng của Hai Bà Trưng) làm thần hoàng làng.

Đình Lương Quán thờ ông Tạ Đông Nhạc là người có công Đúc Ngựa sắt, làm doi sắt giúp Thánh Gióng đánh giặc Ân cứu nước.

Bốn chùa: chùa Kiến Dương Thôn Trung, chùa Phúc Hương Thôn Đông, chùa Gia Phúc Gia Lộc, chùa Lỗ Giao.

Hiện đã có 03 Đình và 02 Chùa đã được nhà nước xếp hạng di tích lịch sử văn hoá - nghệ thuật.

Các Lễ hội Đình Chùa được diễn ra vào đầu tháng Giêng và tháng Tám hàng năm.

Giao thông
Xã có tuyến đường xe lửa từ Hà Nội đi Lào Cai và Thái Nguyên, giữa hai ga Yên Viên (phía Đông) và ga Đông Anh (phía tây), trên địa bàn xã có một ga xép gọi là ga Cổ Loa.

Lịch sử
Trước Cách mạng tháng Tám năm 1945, địa bàn Nguyên Khê thuộc xã
Đông Khê, huyện Đông Anh, tỉnh Phúc Yên với 6 thôn: Nguyên Khê, Lâm Tiên, Cán Khê, Khê Nữ, Sơn Du, Đại Bằng và 3 xóm: Núi, Tiên, Nguyễn.

Tháng 4 năm 1946, sáp nhập thôn Nguyên Khê vào xã Đào Nguyên; sáp nhập thôn Lâm Tiên vào xã Phúc Tiến; sáp nhập 3 xóm: Núi, Tiên, Nguyễn thuộc xã Phù Lỗ; sáp nhập các thôn còn lại vào xã Liên Hiệp.

Tháng 3 năm 1949, thôn Sơn Du nhập vào xã Nam Hồng; các thôn: Khê Nữ, Cán Khê, Đại Bằng, Lâm Tiên, Nguyên Khê nhập vào xã Xuân Nộn thành xã Tự Do.

Năm 1955, chia xã Tự Do thành xã Phúc Thịnh và xã Xuân Nộn.

Ngày 20 tháng 4 năm 1961, Quốc hội ban hành Nghị quyết về việc:
Sáp nhập các xóm Núi, Tiên, Nguyễn của xã Phù Lỗ vào xã Phúc Thịnh quản lý
Sáp nhập xã Phúc Thịnh, huyện Đông Anh, tỉnh Vĩnh Phúc vào thành phố Hà Nội quản lý.

Ngày 31 tháng 5 năm 1961, Hội đồng Chính phủ ban hành 78-CP Theo đó, xã Phúc Thịnh thuộc huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội.

Tháng 6 năm 1965, đổi tên xã Phúc Thịnh thành xã Nguyên Khê với 7 thôn: Sơn Du, Đại Bằng, Khê Nữ, Cán Khê, Tiên Hùng, Nguyên Khê, Lâm Tiên.

Ngày 13 tháng 10 năm 1982, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định số 173-HĐBT về việc thành lập thị trấn Đông Anh trên cơ sở một phần diện tích tự nhiên và dân số của xã Nguyên Khê.

Năm 1993, thành lập thôn Đồng.

Năm 1998, thành lập khối phố Nguyên Khê.

Kinh tế
Đến nay xã Thụy Lâm vẫn còn là một xã thuần nông làm nông nghiệp và bắt đầu có sự du nhập của một số nghề phụ như: Đồ gỗ mỹ nghệ, đồ gỗ giả cổ, trạm khảm mỹ nghệ,...

Văn hóa
Thụy Lâm có múa rối nước dân gian Đào Thục ra đời từ Thế kỷ 18 (năm 1706) do ông Nguyễn Đăng Vinh (Đào Đăng Khiêm) truyền dạy cho dân làng, đến nay hơn 300 năm vẫn được truyền nghề qua bao thế hệ nối tiếp gìn giữ môn nghệ thuật độc đáo này như một báu vật gia truyền, hàng ngày phường rối không chỉ biểu diễn phục vụ hàng loạt các tour du lịch là những du khách nước ngoài về làng xem rối nước. Gặp nghệ nhân Nguyễn Thế Nghị du khách nước ngoài còn được tham gia trải nghiệm với nghề múa rối của làng như làm các con rối, tham gia biểu diễn cùng nghệ nhân. Đến nay Phường rối nước Đào Thục còn có cả sân khấu di động luôn đi biểu diễn khắp nơi trong nước và quốc tế.

Di tích
Đình Đào Thục thờ Đương Giang, vị tướng của Đinh Bộ Lĩnh có công mang 5.000 quân lính và thu nạp 30 trai tráng làng Đào Thục đi đánh dẹp giặc Ngô cùng với một người trong mộng là Phi Nương Hoàng hậu. Bà là người đã phù giúp cho ông trong chiến trận.

Xã Thụy Lâm có di tích Núi Sái và chùa Thánh Phúc (Đào Thục) gắn liền với di tích Thành Cổ Loa, bởi hai nơi này đều thờ Đức Thánh Huyền Thiên Trấn Vũ, người đã giúp vua An Dương Vương trừ tà Bạch Kê Tinh (Thần gà trắng) kẻ luôn phá hại việc xây thành.

Đình làng Biểu Khê cũng thờ Đương Giang, là một vị tướng nhà Đinh có công trong việc dẹp loạn 12 sứ quân thời Đinh Tiên Hoàng.

Lịch sử
Đầu thế kỷ XIX, địa bàn Vân Hà gồm 4 xã: Hà Khê, Thiết Bình, Vân
Điềm, Thiết Úng thuộc tổng Hà Lỗ, huyện Đông Ngàn, phủ Từ Sơn, trấn Kinh
Bắc.

Năm 1902, thành lập xã Cổ Châu.

Tháng 3 năm 1946, hợp nhất 4 xã: Thiết Úng, Thiết
Bình, Cổ Châu, Hà Khê thành xã Thiết Hà Châu.

Năm 1949, sáp nhập xã Thiết Hà Châu và xã Vân Điềm thành xã Vân Hà
thuộc huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh.

Ngày 20 tháng 4 năm 1961, Quốc hội ban hành Nghị quyết về việc sáp nhập xã Vân Hà
thuộc huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh vào thành phố Hà Nội quản lý.

Ngày 31 tháng 5 năm 1961, Hội đồng Chính phủ ban hành 78-CP về việc xã Vân Hà thuộc huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội quản lý.

Kinh tế - xã hội
Vân Hà là tiểu thủ công nghiệp, công nghiệp và dịch vụ. Chủ yếu kinh doanh các mặt hàng đồ gỗ mỹ nghệ cao cấp xuất khẩu trong nước và Trung Quốc.

Nông nghiệp
Vân Hà có truyền thống sản xuất nông nghiệp lâu đời, người dân có nhiều kinh nghiệm trong việc phát triển nghề nông nghiệp của mình. Đối với trồng trọt, người Vân Hà trồng lúa nước từ thời An Dương Vương, ngô, khoai, đậu, lạc... Về chăn nuôi là lợn, gà, ngan vịt, trâu bò. Đây là những sản phẩm đáp ứng nhu cầu của người dân. Hiện tại, việc trồng trọt, chăn nuôi chủ yếu tự cung tự cấp lương thực, thực phẩm trong gia đình mà không sản xuất hàng hoá. Nghề nông nghiệp của Vân Hà đang dần dần mai một, hiện tại người dân chủ yếu trồng lúa nước hai vụ, vụ đông hầu như không trồng mà để đất bỏ hoang. Việc phân công lao động của Vân Hà diễn ra khá mạnh, việc sản xuất đa phần là thuê mướn do dân cư làm nghề nông rất ít và chủ yếu là phụ nữ, đàn ông Vân Hà rất ít khi ra ruộng, cấy cày, gặp hái mà chủ yếu ở nhà sản xuất tiểu thủ công nghiệp.

Tiểu thủ công nghiệp, làng nghề
Dân Vân Hà nổi tiếng khéo tay, có con mắt nghệ thuật cao. Sản phẩm đồ gỗ mỹ nghệ truyền thống là sự kết hợp khéo léo giữa chất liệu tự nhiên là gỗ với bàn tay khối óc của người thợ. Mỗi sản phẩm làm ra đều đánh dấu sự phân công lao động hợp lý, kết hợp với đồ hoạ, kiến trúc tỉ mỉ của con người.

Công đoạn làm đồ gỗ:
Thứ nhất là xử lý gỗ nguyên liệu, gỗ được chọn kỹ lưỡng, loại bỏ rác gỗ (đây là phần gỗ non, bên ngoài cây gỗ, rác này dễ mục và không đảm bảo chất lượng khi làm sản phẩm) sau đó, được luộc nhiều ngày để đảm bảo gỗ không bị cong vênh do thời tiết nóng ẩm ở Việt Nam.
Thứ hai, pha gỗ: Đây là công đoạn hết sức phức tạp. Người thợ pha gỗ phải có kinh nghiệm, có óc tổng hợp, phân tích sản phẩm. Công đoạn này phân chia những cây gỗ lớn thành các thanh gỗ phù hợp với từng loại sản phẩm giống như người đầu bếp sơ chế nguyên liệu, đưa các loại gia vị vào món ăn. Đây là khâu quan trọng để tiết kiệm nguyên liệu đầu vào do gỗ nguyên liệu là gỗ quý có giá thành rất cao, nguyên liệu đầu vào chiếm một tỷ trọng lớn trong gía thành sản phẩm. Nếu không biết pha gỗ thì sản phẩm sẽ có chỗ thừa chỗ thiếu, sản phẩm làm ra sẽ rất xấu không đảm bảo chất lượng.
Đục trạm, khảm. Những thanh gỗ sau khi được pha chế sẽ được những người thợ đục, thợ khảm sẽ đục và khảm lên những thanh gỗ đó những hoa văn hoạ tiết trang trí như: Long, Ly, Quy, Phượng, tùng, cúc, trúc, mai, phúc lộc thọ... để tạo cho sản phẩm sau này có được những nét mềm mại, đẹp mắt.
Làm ngang. Những thanh gỗ được đục mộng lắp ghép vào nhau, được bào kỹ làm cho thanh gỗ phẳng, mịn và bóng lên để dựng thành sản phẩm. Sau đó, sản phẩm được đánh giấy giáp 02 lượt (một lần đánh giấy giáp ướt, một lần đánh giấy giáp khô.Song công đoạn này, sản phẩm cơ bản được hình thành, gọi là đồ môc.Về kích thước sản phẩm cao, rộng, dài là số lẻ, không được dùng số chẵn.

Công đoạn hoàn thiện sản phẩm: Đồ mộc sau quá trình làm ngang được đánh thuốc màu cho bóng mịn, những hoạ tiết hoa văn nổi bật lên, sản phẩm hoàn thiện lúc này sẽ đến tay người tiêu dùng.

Về đồ nghề làm sản phẩm: Máy cưa, cưa tay, bào,máy bào, lu, đục,...

Về phân công lao động: Thông thường xã Vân Hà phân ra các làng chuyên như: thôn Thiết Bình chuyên đi mua bán nguyên liệu gỗ từ Lào hoặc ở miền Trung, Tây Nguyên, làm sản phẩm là tủ, ghế... Thôn Thiết Úng chuyên làm tượng như: tượng Quan Âm, di lạc,... Hà Khê chuyên làm khung gương, ghế,... Người già, trẻ em đánh giấy giáp, thanh niên đàn ông làm ngang, làm đục, phụ nữ đánh giấy giáp, gọt hàng (qua công đoạn đục thô thì gọt) hoàn thiện sản phẩm.

Những năm gần đây kinh tế của xã Vân Hà phát triển mạnh mẽ. Hàng nghìn xưởng thợ thủ công ra đời tại các thôn thu hút một lượng lớn người thợ ở các nơi như Hà Tây (cũ), Ninh Bình, Tuyên Quang, Vĩnh Phúc, Thái Nguyên. Hiện tại, dân nhập cư còn lớn hơn so với dân số hiện tại của xã. Với sự phát triển vượt bậc về kinh tế, người dân có điều kiện xây nhà cao tầng, biệt thự, mua sắm ôtô, xe máy và các trang thiết bị đồ dùng sinh hoạt. Con em trong xã được học hành, giao thông thôn xóm cải thiện.

Dân cư: Vân Hà là địa bàn sinh sống của người Việt lâu đời. Trong cả xã có nhiều dòng họ như Đỗ, Đào Công, Nguyễn Hữu, Nguyễn Văn, Nguyễn Đức, Nghiêm Thọ, Đào, Nguyễn Đắc, Nghiêm Hữu, Nguyễn Chu, Nguyễn Xuân, Nguyễn Đình... Xét về việc đặt tên cho con thì người Vân Hà có cách đặt tên rất đặc biệt. Đối với con trai, thì thông thường ông bà nội chứ bố mẹ không đặt tên cho con, và tên con cái không được trùng tên Thành hoàng làng, ông bà, cô chú, bác trong. Và tên của người con trai thường có ba chữ: Họ + tên, ví dụ tên Sáng, họ Nguyễn Hữu thì cả tên là Nguyễn Hữu Sáng; tên Hải, họ Nguyễn Văn thì họ tên là Nguyễn Văn Hải, tên Chiến, họ Nguyễn Đình thì họ tên là Nguyễn Đình Chiến,tên Nam họ Đỗ thì họ tên là Đỗ Hoàng Nam,... Đối với tên con gái thì đa số đặt tên Nguyễn Thị cho dù họ bố có là Nguyễn Đức, Nguyễn Xuân đi nữa,...

Thôn Thiết Bình là trung tâm của xã, là nơi đặt cơ quan hành chính của xã UBND xã Vân Hà, Hội đồng Nhân dân xã Vân Hà, Trường cấp I, cấp II xã Vân Hà, Bưu điện Văn hoá xã Vân Hà.

-->
Tham khảo

Liên kết ngoài