Hán văn học sử cương yếu

Hán văn học sử cương yếu (chữ Hán: 汉文学史纲要) là tài liệu giảng dạy về lịch sử văn học Tần, Hán do Lỗ Tấn biên soạn vào năm 1926. Bài giảng của Lỗ Tấn tổng cộng gồm mười chương, giảng từ phần chữ viết đến Tư Mã Tương Như và Tư Mã Thiên đời Hán. Ông lần lượt giảng tại Đại học Hạ Môn và Đại học Trung Sơn. Những bài giảng này khi Lỗ Tấn còn sống chưa được xuất bản; lần xuất bản sớm nhất là năm 1938, được biên soạn vào bộ Lỗ Tấn toàn tập, quyển mười, đặt tên là Hán văn học sử cương yếu.

Tổng quan
Cuối năm 1926, Lỗ Tấn có mở khóa học lịch sử văn học Trung Quốc tại Đại học Hạ Môn. Để phục vụ cho việc giảng dạy, ông đã biên soạn một tài liệu mang tên Trung Quốc văn học sử lược, dường như để tương xứng với Trung Quốc tiểu thuyết sử lược. Tài liệu này có cả bản viết tay và bản in hoàn chỉnh, tổng cộng 10 chương. Lỗ Tấn vốn có dự định viết một bộ lịch sử văn học Trung Quốc hoàn chỉnh, ông đã mua rất nhiều sách có liên quan và làm công việc thu thập tài liệu trong nhiều năm. Công trình này tuy chưa hoàn thành nhưng đề tài nghiêm túc, quan điểm mới mẻ, thể hiện tinh thần phá cũ lập mới, thực sự đã nói lên "những lời người khác chưa từng nghe". Năm 1927, khi Lỗ Tấn tiếp tục dạy khóa học này tại Đại học Trung Sơn, ông đã đổi tên tài liệu thành Cổ đại Hán văn học sử cương yếu. Đến năm 1938, khi biên soạn Lỗ Tấn toàn tập, biên tập viên đã đổi tên tài liệu này thành Hán văn học sử cương yếu, và ấn bản Lỗ Tấn toàn tập năm 1981 vẫn giữ nguyên tên gọi này.

Đánh giá
Tác phẩm này vốn là tập bài giảng về lịch sử văn học Trung Quốc, từ khởi thủy qua Kinh Thi, Sở từ đến văn học đời Tần, Hán. Lỗ Tấn giảng các chuyên đề này ở Đại học Hạ Môn từ năm 1926 rồi sau đó ở Đại học Trung Sơn từ năm 1927. Chuyên đề gồm 10 chương, bắt đầu từ định nghĩa Văn là gì? Văn chương là gì? Thơ bắt đầu từ đâu? Ông nói đến sáu điển của Kinh Thư và sáu nghĩa của Kinh Thi. Ông bàn về chữ "vô vi" của Lão Tử, cái "phong phú hoa mỹ" của Trang Tử và cho rằng, văn Trang Tử "các tác giả cuối Chu không ai hơn ai được". Ông dành những lời lẽ xúc động nhất cho Khuất Nguyên và đánh giá cao tác dụng của Ly tao: "Ly tao ra đời tưới thắm rừng văn hết sức xa rộng". Ông cho rằng, Lý Tư với bài phú Gián trục khách phú chính là tác gia văn học đời Tần. Ông đồng cảm sâu sắc với bi kịch của Tư Mã Thiên và khen Sử ký là "một thiên Ly tao không vần".

Lỗ Tấn coi trọng tính xã hội của văn học, tiến hành phân tích tác phẩm và tác giả trong cuộc đấu tranh xã hội, chứng tỏ văn học có liên quan mật thiết đến cuộc đấu tranh xã hội. Ông phá vỡ những quan điểm truyền thống cũ trong văn học sử, ông không chỉ đề cao những tác giả kiệt xuất như Khuất Nguyên, Tư Mã Thiên, mà còn dành chương viết riêng về những tác giả có cống hiến sáng tạo cho văn học sử như Lý Tư, Giả Nghị và Tiều Thố. Lỗ Tấn cho rằng: "Văn chương nhà Tần, chỉ có mình Lý Tư mà thôi". Tác phẩm của Giả Nghị và Tiều Thố, "đều là những áng văn kiệt tác thời Tây Hán, tưới xanh cho đời sau, công lao rất lớn", vì thế Lỗ Tấn khẳng định địa vị lịch sử của họ. Công trình thể hiện quan điểm văn học sử độc đáo của Lỗ Tấn, phần bình luận đơn giản mà rõ ràng của ông có ý nghĩa rất quan trọng trong lĩnh vực nghiên cứu văn học cổ đại Trung Quốc.

Mục lục
Phần I: Từ văn tự đến văn chương
Phần II: Kinh Thư và Kinh Thi
Phần III: Lão Tử và Trang Tử
Phần IV: Khuất Nguyên và Tống Ngọc
Phần V: Lý Tư
Phần VI: Tiếng Sở trong cung Hán
Phần VII: Giả Nghị và Tiều Thố
Phần VIII: Văn học các nước Phiên thuộc
Phần IX: Tình hình văn học phồn thịnh thời Vũ Đế
Phần X: Tư Mã Tương Như và Tư Mã Thiên

Tham khảo