Rằm tháng Bảy

Rằm tháng Bảy là ngày 15 của tháng 7 theo âm lịch, gắn với nhiều lễ tiết và thực hành tâm linh ở Đông Á và Đông Nam Á, trong đó có lễ Vu Lan của Phật giáo Đại thừa, Tết Trung nguyên theo Đạo giáo và các nghi thức dân gian dành cho vong linh, với tên gọi khác nhau như "lễ cô hồn", "lễ quỷ đói", Obon hay Baekjung. Các truyền thống này cùng nhấn mạnh tưởng nhớ tổ tiên, hiếu đạo và bố thí cho người đã khuất, song tên gọi và nghi lễ khác nhau theo từng cộng đồng.

Nguồn gốc
Ở Phật giáo Đại thừa, lễ Vu Lan (Ullambana) liên hệ câu chuyện tôn giả Mục Kiền Liên cứu mẹ trong tích Mục Liên cứu mẹ và lời dạy về việc cúng dường chư tăng vào rằm tháng bảy để hồi hướng công đức cho cha mẹ nhiều đời; nghi lễ này lan tỏa khắp Đông Á và Việt Nam.

Trong Đạo giáo, rằm tháng bảy là Trung nguyên – một trong Tam nguyên (Thượng nguyên, Trung nguyên, Hạ nguyên) – gắn với học thuyết Tam quan (Thiên quan, Địa quan, Thủy quan), theo đó Địa quan “xá tội” cho vong linh; yếu tố này ảnh hưởng sâu rộng tới nghi lễ dân gian về cúng cô hồn.

Trong dân gian khu vực Hoa ngữ, tháng bảy âm lịch còn được quan niệm là thời kỳ “mở cửa âm giới”, hình thành lễ hội quỷ đói/Trung nguyên với nghi thức bố thí thực phẩm cho cô hồn và tưởng niệm tổ tiên; lịch sử phát triển cho thấy sự dung hợp Phật–Đạo qua nhiều thế kỷ.
Ý nghĩa
Tuy khác biệt về tên gọi và nghi thức, các truyền thống liên quan đến rằm tháng bảy đều nhấn mạnh: tưởng nhớ tổ tiên, hiếu đạo đối với cha mẹ, làm phúc và cầu siêu cho người đã khuất; trong diễn giải Phật giáo, trọng tâm là cúng dường, hồi hướng công đức (Vu Lan), còn trong khung Đạo giáo–dân gian là lễ xá tội và bố thí cho cô hồn.

Rằm tháng Bảy ở quốc tế
; Trung Quốc và cộng đồng người Hoa
Ở Trung Quốc đại lục, Đài Loan và cộng đồng người Hoa hải ngoại, rằm tháng bảy là lễ Trung nguyên/quỷ tiết: cúng tổ tiên, lập đàn chẩn tế/cầu siêu, đốt vàng mã và bố thí cho cô hồn; nhiều nơi tổ chức thả đèn nước.

; Nhật Bản
Người Nhật cử hành Obon, một lễ tưởng niệm tổ tiên có nguồn gốc liên hệ Ullambana; nay thường diễn ra giữa tháng 7 hoặc giữa tháng 8 Dương lịch, với nghi thức thăm mộ, mukaebi/okuribi (đón–tiễn linh) và múa Bon Odori.

; Hàn Quốc
Lễ Baekjung (Bách chủng) rơi vào khoảng rằm tháng bảy âm lịch; một số hình thức lễ hội địa phương như Miryang Baekjung Nori được ghi danh và bảo tồn trong hệ thống di sản văn hóa phi vật thể của Hàn Quốc.

; Campuchia
Người Khmer có lễ Pchum Ben kéo dài 15 ngày (cuối tháng 9 – đầu tháng 10 Dương lịch), tuy không trùng rằm tháng bảy nhưng cùng tinh thần tưởng niệm tổ tiên và làm phúc cầu siêu.

Rằm tháng Bảy ở Việt Nam
Tại Việt Nam, rằm tháng bảy là dịp lễ trọng cho cả Phật tử và cộng đồng nói chung; nghi lễ phổ biến gồm hai phần: cúng gia tiên trong nhà và cúng thí thực chúng sinh (cô hồn) ngoài trời, với lễ vật như cháo loãng, gạo, muối, bánh trái và hương đèn. Nhiều chùa tổ chức Đại lễ Vu Lan và nghi thức Bông hồng cài áo như thông điệp tri ân cha mẹ. Ở một số địa phương Nam Bộ, hiện tượng "giật cô hồn" xuất hiện như phần hội sau lễ cúng chúng sinh, đôi khi gây tranh cãi trong thực hành đương đại.

Bên cạnh các nghi lễ truyền thống, trong dân gian Việt Nam hiện đại còn lưu truyền quan niệm tháng bảy âm lịch là "tháng cô hồn" – thời gian xui xẻo cần kiêng kỵ nhiều việc như cưới hỏi, xây cất hay đi xa. Tuy nhiên, theo quan điểm Phật giáo chính thống, không có khái niệm "tháng cô hồn"; tháng bảy được nhìn nhận là mùa Vu Lan báo hiếu, khuyến khích làm việc thiện và cầu nguyện cho vong linh theo tinh thần từ bi, thay vì tập trung kiêng kỵ mê tín.

Xem thêm
Lễ Vu Lan
Mục Liên cứu mẹ
Cúng cô hồn
Đồ mã
Lễ hội Bon

Tham khảo

Liên kết ngoài
Zhong Yuan Jie (Hungry Ghost Festival) – National Library Board Singapore (tiếng Anh)
Hungry Ghost Festival – Encyclopædia Britannica (tiếng Anh)