Đại Bồn địa Hoa Kỳ

Đại Bồn địa hay Lòng chảo lớn (tiếng Anh: The Great Basin) là một vùng rộng lớn và khô cằn ở miền tây Hoa Kỳ. Ranh giới của nó tùy thuộc vào cách mà người ta định nghĩa cho nó. Định nghĩa phổ biến nhất của nó là bồn địa (hay lòng chảo) tiêu nước liền nhau. Nó gần như nằm giữa dãy núi Wasatch ở Utah và Sierra Nevada và không có một thủy lộ tự nhiên nào thông ra biển. Vì thế nó là một bồn địa khép kín. Hoang mạc Đại Bồn địa được định hình bởi vùng phạm vi của các loài thực vật đặc trưng và bao phủ một vùng khá khác biệt (nhỏ hơn). Vùng văn hóa Đại Bồn địa là nơi cư ngụ của một số bộ lạc Shoshonean, mở rộng xa về phía bắc và phía đông hơn bồn địa thủy văn. "Xứ bồn địa và rặng núi" là một vùng địa lý được dễ dàng nhận ra nhất trong Đại Bồn địa nhưng nó lại mở rộng vào trong Hoang mạc Sonoran và Hoang mạc Mojave.

Mô tả
Cao nguyên núi liền núi rộng 200.000 dặm Anh (520.000 km²) bao phủ phần lớn Nevada và hơn phân nửa Utah cũng như một phần của các tiểu bang California, Idaho, Oregon và Wyoming. Đại Bồn địa không phải là một bồn địa đơn độc mà đúng hơn là một loạt các lưu vực nước nối tiếp nhau có ranh giới ở phía tây cạnh các lưu vực của sông Sacramento-sông San Joaquin và sông Klamath, ranh giới phía bắc cạnh các lưu vực của sông Columbia-sông Snake, ranh giới phía nam và phía đông cạnh các lưu vực của sông Colorado (Hoa Kỳ)-sông Green (Utah).

Các lưu vực nước bên trong Đại Bồn địa gồm có:
Hồ Great Salt - Utah, Idaho, Wyoming (được cấp nước bởi một số sông gồm có sông Bear, sông Jordan và sông Weber)
Hoang mạc Hồ Great Salt - Utah, Nevada
Thung lũng Hamlin - Nevada, Utah
Thung lũng Snake - Utah, Nevada
Thung lũng Pine - Utah
Thung lũng Tule - Utah
Thung lũng Rush - Utah
Thung lũng Tooele - Utah
Thung lũng Skull - Utah
Lạch Pilot - Nevada, Utah
Lạch Thousand Springs - Nevada, Utah
Thung lũng Curlew - Utah, Idaho
Hồ Sevier - Utah
Hoang mạc Escalante - Utah, Nevada
Sông Beaver - Utah
Humboldt Sink - Nevada (mạng lưới sông Humboldt, the longest river in the Great Basin)
Hoang mạc Black Rock - Nevada, Oregon
Hoang mạc Lạch Smoke - Nevada, California
Hồ Massacre - Nevada, California
, Nevada]]

, Nevada]]
trên ranh giới giữa California và Nevada]]
Hồ Continental - Nevada, Oregon
Hồ Pyramid - Nevada, California (mạng lưới Hồ Tahoe qua Sông Truckee)
Hồ Winnemucca - Nevada (trước đây là kênh xả của Hồ Pyramid)
Thung lũng Granite Springs - Nevada
Trũng Carson - Nevada, California
Hồ Walker - Nevada, California
Thung lũng Dixie - Nevada
Thung lũng Gabbs - Nevada
Thung lũng Big Smoky - Nevada
Thung lũng Diamond - Nevada
Thung lũng Monitor - Nevada
Thung lũng Little Smoky - Nevada
Thung lũng Newark - Nevada
Thung lũng Long - Nevada
Thung lũng Ruby - Nevada
Thung lũng Spring - Nevada
Thung lũng Steptoe - Nevada
Thung lũng Hồ Dry - Nevada
Thung lũng Hồ Fish - Nevada, California
Thung lũng Soda Spring - Nevada
Thung lũng Ralston - Nevada
Thung lũng Stone Cabin - Nevada
Thung lũng Lạch Hot - Nevada
Thung lũng Railroad - Nevada
Bãi cạn Cactus - Nevada
Bãi cạn Sarcobatus - Nevada
Thung lũng Sand Spring - Nevada
Thung lũng Tikaboo - Nevada
Thung lũng Ivanpah - Nevada, California
Thung lũng Pahrump - Nevada, California
Lòng chảo Harney - Oregon
Hồ Summer - Oregon
Hồ Silver - Oregon
Hồ Abert - Oregon
Hồ Warner - Oregon, California, Nevada
Hồ Guano - Oregon, Nevada
Hồ Alvord - Oregon, Nevada
Sông Lost - California, Oregon
Lạch Butte - California, Oregon
Hồ Goose - California, Oregon
Hồ Tulare - California (mạng lưới Sông Kings)
Hồ Buena Vista - California
Carrizo Plain - California
Hồ Elsinore - California
Thung lũng Surprise - California, Nevada
Bình nguyên Madeline - California, Nevada
Hồ Honey - California, Nevada
Hồ Eagle - California
Hồ Mono - California, Nevada
Hồ Crowley - California, Nevada
Hồ Owens - California
Thung lũng Eureka - California, Nevada
Thung lũng Saline - California
Thung lũng Chết - California, Nevada
Thung lũng Panamint - California
Thung lũng Indian Wells - California
Thung lũng Searles - California
Thung lũng Antelope - California
Thung lũng Fremont - California
Hồ Coyote - California
Hồ Cuddeback - California
Sông Mojave - California
Hoang mạc Mojave - California
Salton Sea - California

Phần lớn Đại Bồn địa, đặc biệt khắp miền bắc Nevada, gồm có một loạt các rặng núi cách ly và những thung lũng xen kẽ. Đây là cấu hình địa lý được biết với tên gọi Xứ Lòng chảo và Rặng núi (Basin and Range Province). Ngoài ra, Đại Bồn địa còn có hai bể lắng rộng là vết tích nền hồ của những hồ tiền sử đã tồn tại trong bồn địa suốt thời kỳ băng hà cuối cùng nhưng kể từ đó phần lớn đã bị cạn khô. Hồ Bonneville trải rộng qua phần lớn tây Utah và vào trong Idaho và Nevada để lại phía sau là Hồ Great Salt, Các bãi cạn Bonneville Salt, Hồ Utah, và Hồ Sevier. Cũng giống như vậy Hồ Lahontan trải rộng qua phần lớn tây bắc Nevada và các tiểu bang lân cận, để lại phía sau những vết tích như Hoang mạc Black Rock, Trũng Carson, Trũng Humboldt, Hồ Walker, Hồ Pyramid, Hồ Winnemucca, và Hồ Honey.

Địa chất
]]

Đại Bồn địa là một phần của bộ phận địa chất lớn hơn là Xứ Lòng chảo và Rặng núi.
Đại Bồn địa được các nhà địa chất cho rằng là nơi đang có sự giản rộng và gãy nứt. Mặc dù nằm trên cao, vỏ Trái Đất ở đây thật sự tương đối mỏng và càng ngày càng mỏng. Một số nhà địa chất còn cho rằng vùng rạng nứt nhô lên của Đông Thái Bình Dương có thể trong tương lai xa sẽ tách Đại Bồn địa ra, có thể ngay ở Thung lũng Imperial, mở đường cho biển tiến vào từ Vịnh California.

Walker Lane là một đường lõm chạy từ Oregon đến Thung lũng Chết có thể là nơi hình thành vịnh do sự tách rời Đại Bồn địa trong tương lai như đã nói ở trên.

Ngày 23 tháng 2 năm 2008, một trận động đất có cường độ 6,0 xảy ra gần thị trấn Wells, Nevada. Trung tâm của trận động đất này nằm trên Hệ thống vết nứt Thung lũng Independence.

Thực vật và động vật
Đại Bồn địa phần lớn là hoang mạc nằm trên độ cao với các lòng chảo thấp nhất dưới 4.000 ft (1,200 m) và một số đỉnh núi cao trên 12.000&nbsp;ft (3,700 m). Phần lớn các khu vực có nhiều loại cỏ bụi, đa số là giống Atriplex ở nơi thấp nhất và giống cây ngải trắng ở những nơi cao hơn. Rừng tự nhiên có Utah Juniper, thông một lá (đa số ở các khu vực phía nam) hay Mountain Mahogany lá xoắn (đa số ở các khu vực phía bắc) mọc trên các sườn núi. Các mãng rừng Thông Limber và Pinus longaeva có thể tìm thấy tại một số dãy núi cao hơn. Cây dương và những bụi cây dương lá rung hiện diện trong những khu vực có nước đáng kể.

Động vật gặm nhấm như thỏ đuôi đen, thỏ đuôi bông vãi sống ở hoang mạc và chó sói đồng cỏ Bắc Mỹ chuyên săn bắt chúng là những động vật có vú thường được thấy nhất. Sóc cũng dễ thấy nhưng chúng thường đi tìm mồi trên mặt đất chỉ vào mùa xuân và đầu mùa hè. Các loại chuột và những loài gặm nhắm nhỏ khác cũng thường thấy. Linh dương có gạc nhiều nhánh, nai, và báo sư tử cũng hiện diện khắp khu vực. Nai sừng tấm và cừu sừng lớn cũng có nhưng hiếm thấy.

Các loại thằn lằn nhỏ thường thấy, đặc biệt là ở các nơi thấp. Rắn chuông cũng có trong vùng.

Các loại chim như chim dẽ nước (phalarope) và chim mỏ nhát (curlew) có thể thấy tại các vùng ướt. Chim bồ nông trắng Mỹ (American white pelican) thường thấy ở Hồ Pyramid. Đại bàng mào vàng (golden eagle) có lẽ dễ tìm thấy trong vùng Đại Bồn địa hơn bất cứ nơi nào khác tại Hoa Kỳ. Mourning Dove, Chiền chiện miền tây, Black-billed Magpie và Common Raven là những loài chim phổ biến khác trong vùng.

Hai loài cá có nguy cơ tuyệt chủng được tìm thấy trong Hồ Pyramid, đó là Cui-ui và Lahontan cutthroat trout.

Định cư hiện tại
Đại Bồn địa vẫn là một trong số các khu vực dân cư thưa thớt nhất của Hoa Kỳ. Hai thành phố lớn nhất nằm trong bồn địa là Salt Lake City, Utah ở rìa phía đông bồn địa và Reno, Nevada ở rìa phía tây. Các khu ngoại ô của Los Angeles gồm có Lancaster và Palmdale cùng với Victorville và Hesperia, California có dân số khoảng 600.000 người ở rìa phía nam bồn địa. Các thành phố nhỏ hơn gồm có Carson City, Nevada; Winnemucca, Nevada; Elko, Nevada; Ogden, Utah; Provo, Utah; and Logan, Utah.

Đại Bồn địa còn là nơi đi qua của các đường sắt, xa lộ tốc hành chính và dài như Xa lộ Liên tiểu bang 80 giữa Reno và Salt Lake City, Xa lộ Liên tiểu bang 15 giữa tây nam Utah và Idaho, và Xa lộ Liên tiểu bang 70 từ nơi tiếp giáp với Xa lộ Liên tiểu bang 15 ở trung Utah từ Đại Bồn địa băng qua Cao nguyên Colorado đến cận tây Colorado. Các đường sắt như Union Pacific hiện nay làm chủ các đường sắt trước kia là Southern Pacific và Western Pacific. Các đường sắt này mở rộng từ các vùng đô thị chính từ Denver, Colorado qua Salt Lake City, Utah và Reno, Nevada đến San Francisco, California; và từ Salt Lake City đến Los Angeles, California.

Black Rock gần Fillmore, Utah cạnh Xa lộ Liên tiểu bang 15]]

Xem thêm
Hồ Bonneville
Danh sách các hoang mạc theo diện tích
Danh sách các sông trong Đại Bồn địa

Ghi chú

Tham khảo
USGS: Geologic Provinces of the United States: Basin and Range Province (2004)
Basin and Range, John McPhee (1980)
C.Michael Hogan. Marc Papineau et al., Development of a dynamic water quality simulation model for the Truckee River, Earth Metrics Inc., Environmental Protection Agency Technology Series, Washington D.C. (1987)
The Sagebrush Ocean: A Natural History of the Great Basin, Stephen Trimble (1999) ISBN - 0874173434
USGS: North America Basins Map

Liên kết ngoài

Great Basin project of the American Land Conservancy
Map of Great Basin from Great Basin Web
Great Basin--Mojave Desert Region
Exploring the Great Basin
Great Basin Shrub Steppe images at bioimages.vanderbilt.edu (slow modem version)
Great Basin Montane Forests images at bioimages.vanderbilt.edu (slow modem version)