Họ Mồ hôi

| subdivision_ranks = Các chi
| subdivision = Nhiều, họ nghĩa rộng khoảng 148, xem văn bản
}}

Họ Mồ hôi, trong các tài liệu về thực vật học tại Việt Nam gọi là họ Vòi voi (lấy theo chi Heliotropium) (danh pháp khoa học: Boraginaceae Juss. 1789), là họ của các loài cây như mồ hôi, lưu ly, vòi voi, bao gồm các dạng cây bụi, cây thân gỗ và cây thân thảo. Khi hiểu theo nghĩa rộng, họ này có tổng cộng khoảng gần 2.740 loài trong 148 - 149 chi phân bố rộng khắp thế giới, trong hiểu theo nghĩa hẹp thì nó chứa khoảng 94 chi với gần 1.800 loài. Tuy nhiên, nếu họ Heliotropiaceae được công nhận như là một họ tách biệt với Boraginaceae nghĩa hẹp thì tên gọi họ Vòi voi chỉ có thể áp dụng cho Heliotropiaceae.

Họ Boraginaceae theo như APG II, thuộc về nhánh Cúc thật sự I (euasterids I), bao gồm trong đó các bộ như Gentianales, Lamiales, Solanales, nhưng việc gán nó cho một trong các bộ này hay vào chính bộ của riêng nó (Boraginales) vẫn chưa rõ ràng. Theo hệ thống Cronquist nó được đặt trong bộ Hoa môi (Lamiales), nhưng hiện nay một điều rõ ràng là sự tương tự của nó với các họ khác trong bộ này không nhiều hơn sự tương tự của nó với các họ khác trong một số các bộ khác của nhánh Cúc (asterids). Họ Boraginaceae là cận ngành với họ Hydrophyllaceae và họ này đã được gộp vào trong họ Mồ hôi theo như phân loại trong hệ thống APG II, III và IV. Trong một số hệ thống phân loại gần đây họ Boraginaceae được chia ra thành một số họ, bao gồm Boraginaceae nghĩa hẹp (sensu stricto), Cordiaceae, Ehretiaceae, Heliotropiaceae, Hydrophyllaceae, Lennoaceae.

Phần lớn (với một ít ngoại lệ) các thành viên trong họ này lá với lông tơ. Đặc trưng thô của các lông tơ là do sự tồn tại của dioxide silic và cacbonat calci trong lá. Ở một số loài, các anthocyanin làm cho hoa đổi màu từ đỏ sang xanh lam khi già. Đây có lẽ là tín hiệu cho những loài côn trùng thụ phấn biết rằng các hoa già đã cạn kiệt phấn hoa và mật hoa (Hess, 2005).

Nói chung, họ này theo nghĩa rộng hay được chia ra thành các phân họ như Boraginoideae (112 -113 chi, 1.600 loài), Cordioideae (3 chi, 330 loài), Ehretioideae (8 chi, 170 loài), Heliotropioideae (5 chi, 405 loài), Hydrophylloideae (17 chi, 225 loài), Lennooideae (3 chi, 7 loài).

Phát sinh chủng loài
Biểu đồ chỉ ra mối quan hệ phát sinh chủng loài của họ Mồ hôi nghĩa rộng với các bộ khác trong nhánh Cúc như sau:

}}
}}
|label2=Campanulidae&nbsp;
|2=
}}
}}
}}
}}
}}
}}
}}
}}

Phân loại
Boraginaceae nghĩa rộng
Họ Mồ hôi nghĩa rộng chia ra thành các phân họ và các chi chưa xếp trong phân họ nào như sau:
Boraginoideae
Actinocarya (bao gồm cả Glochidocaryum)
Adelocaryum (bao gồm cả Brandella)
Afrotysonia (bao gồm cả Tysonia)
Alkanna (bao gồm cả Baphorhiza, Camptocarpus, Campylocaryum, Onochiles, Rhytispermum)
Amblynotus
Amphibologyne
Amsinckia
Anchusa (bao gồm cả Buglossum, Hormuzakia, Lycopsis, Phyllocara)
Anchusella. Có thể là đồng nghĩa của Anchusa.
Ancistrocarya
Anoplocaryum
Antiotrema (bao gồm cả Henryettana)
Antiphytum (bao gồm cả Amblynotopsis, Chamissioniophila, Chamissoniophila)
Arnebia (bao gồm cả Aipyanthus, Arnebiola, Echioides, Leptanthe, Macrotomia, Munbya, Toxostigma)
Asperugo
Auxemma
Borago (bao gồm cả Borrachinea): Mồ hôi
Bothriospermum: Hạt sùi
Brachybotrys
Brunnera
Buglossoides. Có thể là đồng nghĩa của Lithospermum.
Caccinia (bao gồm cả Anisanthera)
Carmona: Cùm rụm, bùm sụm, ruối huầy
Cerinthe
Chionocharis
Choriantha
Craniospermum
Cryptantha (bao gồm cả Eremocarya, Greeneocharis, Johnstonella, Krynitzkia, Oreocarya, Wheelerella)
Cynoglossopsis
Cynoglossum (bao gồm cả Austrocynoglossum, Crucicaryum, Paracynoglossum): Khuyển thiệt.
Cynoglottis
Cystostemon (bao gồm cả Cystistemon, Vaupelia)
Dasynotus
Decalepidanthus
Echiochilon (bao gồm cả Echiochilopsis, Leurocline, Tetraedrocarpus)
Echiostachys
Echium (bao gồm cả Megacaryon)
Elizaldia (bao gồm cả Massartina)
Embadium
Eritrichium (bao gồm cả Metaeritrichium)
Gastrocotyle
Gyrocaryum
Hackelia. Có thể là đồng nghĩa của Eritrichium.
Halacsya (bao gồm cả Zwackhia)
Heliocarya
Heterocaryum
Huynhia
Ivanjohnstonia
Lacaitaea
Lappula (bao gồm cả Echinospermum, Sclerocaryopsis)
Lasiocaryum (bao gồm cả Oreogenia)
Lepechiniella
Lindelofia
Lithodora
Lithospermum (bao gồm cả Aegonychon, Batschia, Lasiarrhenum, Macromeria, Nomosa, Onosmodium, Psilolaemus)
Lobostemon (bao gồm cả Echiopsis, Isorium, Lobostema, Oplexion, Penthysa, Traxara)
Maharanga
Mairetis
Mattiastrum
Mertensia (bao gồm cả Pneumaria)
Metaeritrichium
Microcaryum
Microula (bao gồm cả Schistocaryum)
Mimophytum
Moltkia (bao gồm cả Gymnoleima, Paramoltkia)
Moltkiopsis
Moritzia
Myosotidium
Myosotis: Lưu ly (lưu li)
Neatostema
Nesocaryum
Nogalia
Nonea (bao gồm cả Nephrocarya, Paraskevia)
Ogastemma (bao gồm cả Megastoma)
Omphalodes
Omphalolappula
Omphalotrigonotis
Onosma (bao gồm cả Colsmannia, Podonosma)
Oxyosmyles
Paracaryopsis. Có thể là đồng nghĩa của Cynoglossum.
Paracaryum (bao gồm cả Microparacaryum)
Pardoglossum
Pectocarya (bao gồm cả Harpagonella)
Pentaglottis (bao gồm cả Caryolopha)
Perittostema (bao gồm cả Perittostemma)
Plagiobothrys (bao gồm cả Allocarya, Allocaryastrum, Echinoglochin, Glyptocaryopsis)
Pontechium. Có thể là đồng nghĩa của Echium.
Pseudomertensia (bao gồm cả Oreocharis)
Pulmonaria
Rindera (bao gồm cả Bilegnum, Cyphomattia, Mattia)
Rochelia (bao gồm cả Cervia, Maccoya, Raclathris)
Scapicephalus
Selkirkia
Sericostoma
Setulocarya. Có thể là đồng nghĩa của Microcaryum.
Sinojohnstonia (bao gồm cả Sinojohstonia)
Solenanthus (bao gồm cả Kuschakewiczia)
Stenosolenium
Stephanocaryum
Suchtelenia
Symphytum (bao gồm cả Procopiana, Procopiania): Liên mộc, cây sẹ
Thaumatocaryon
Thyrocarpus: Lọng quả, thuẫn quả
Tianschaniella
Trachelanthus
Trachystemon
Trichodesma (bao gồm cả Boraginella, Borraginoides, Friedrichsthalia, Octosomatium): Mao ty
Trigonocaryum
Trigonotis (bao gồm cả Endogonia, Havilandia, Pedinogyne): Tam giác nhĩ
Ulugbekia
Valentiniella
Wellstedia

Cordioideae
Phân họ này hiện nay là họ Cordiaceae và Coldeniaceae.
Coldenia: 1 loài cáp điền bò (Coldenia procumbens).
Cordia (bao gồm cả Cerdana, Cordiada, Cordiopsis, Gerascanthus, Lithocardium, Patagonula, Rhabdocalyx, Saccellium, Sebesten, Sebestena): Tâm mộc, ngút, phỉ tử.
Varronia. Có thể là đồng nghĩa của Cordia.

Ehretioideae
Phân họ này hiện nay là họ Ehretiaceae.
Bourreria (bao gồm cả Beurreria)
Cortesia. Có thể gộp trong Ehretia.
Ehretia (bao gồm cả Gaza, Traxilum): Cườm rụng, dót
Halgania
Lepidocordia (bao gồm cả Antrophora)
Menais. Có thể gộp trong Ehretia.
Rochefortia
Rotula (bao gồm cả Rhabdia): Rù rì, rì rì. Có thể gộp trong Ehretia.
Tiquilia (bao gồm cả Eddya, Galapagoa, Monomesia, Ptilocalyx, Stegnocarpus, Tiquiliopsis)

Heliotropioideae
Phân họ này hiện nay được nâng cấp thành họ Heliotropiaceae.
Euploca
Heliotropium (bao gồm cả Beruniella, Bourjotia, Bucanion, Cochranea, Euploca, Lithococca, Meladendron, Parabouchetia, Valentina): Vòi voi.
Ixorhea
Myriopus
Nogalia. Có thể gộp trong chi Heliotropium.
Tournefortia (bao gồm cả Argusia, Ceballosia, Mallotonia, Messerschmidia, Messersmidia, Spilocarpus): Bọ cạp, tuân phát, thuốc mọi, phong ba, bạc biển, ru bi. Có thể gộp chung trong chi Heliotropium.

Hydrophylloideae
Phân họ này hiện nay là các họ Hydrophyllaceae, Codonaceae và Namaceae.
Draperia
Ellisia
Emmenanthe
Eucrypta
Hesperochiron
Hydrophyllum (bao gồm cả Decemium)
Nemophila (bao gồm cả Nemophilla, Viticella)
Phacelia (bao gồm cả Eutoca, Howellanthus, Miltitzia, Whitlavia)
Pholistoma
Romanzoffia
Tricardia
Codon: Hiện tại xếp riêng trong họ Codonaceae.
Eriodictyon: Hiện tại xếp trong họ Namaceae.
Nama (bao gồm cả Andropus, Conanthus, Lemmonia): Hiện tại xếp trong họ Namaceae.
Turricula: Hiện tại xếp trong họ Namaceae.
Wigandia: Hiện tại xếp trong họ Namaceae.

Lennooideae
Hiện tại được coi là họ Lennoaceae hoặc gộp trong họ Ehretiaceae.
Lennoa
Pholisma (bao gồm cả Ammobroma)

Khác
Hoplestigma: Hiện nay được coi là xếp riêng trong họ Hoplestigmataceae hay thuộc họ Cordiaceae.

Boraginaceae nghĩa hẹp
Họ Boraginaceae nghĩa hẹp là tương đương phân họ Boraginoideae của họ Boraginaceae nghĩa rộng, trừ Wellstedia được coi là xếp trong họ riêng với danh pháp Wellstediaceae. Nó được phân chia như sau:
Echiochiloideae
Gồm 3 chi với khoảng 30 loài.
Antiphytum
Echiochilon
Ogastemma: 1 loài (Ogastemma pusillum).
Boraginoideae
Boragineae
Anchusa (gồm cả Anchusella, Hormuzakia, Lycopsis, Phyllocara)
Borago
Brunnera
Cynoglottis
Gastrocotyle
Melanortocarya: 1 loài (Melanortocarya obtusifolia).
Moritzia
Nonea
Pentaglottis: 1 loài (Pentaglottis sempervirens).
Pulmonaria
Symphytum
Thaumatocaryon
Trachystemon: 1 loài (Trachystemon orientalis).
Lithospermeae
Aegonychon
Alkanna
Arnebia (gồm cả Huynhia).
Buglossoides
Cerinthe
Cystostemon
Echiostachys
Echium (gồm cả Megacaryon)
Glandora
Halacsya: 1 loài (Halacsya sendtneri)
Lithodora
Lithospermum
Lobostemon
Maharanga
Mairetis: 1 loài (Mairetis microsperma)
Moltkia
Moltkiopsis: 1 loài (Moltkiopsis ciliata)
Neatostema: 1 loài (Neatostema apulum)
Onosma
Choriantha: 1 loài (Choriantha popoviana). Có thể gộp trong Onosma.
Paramoltkia: 1 loài (Paramoltkia doerfleri).
Podonosma: 3
Pontechium: 1 loài (Pontechium maculatum)
Stenosolenium: 1 loài (Stenosolenium saxatile)

Cynoglossoideae
Chưa rõ vị trí
Ancistrocarya: 1 loài (Ancistrocarya japonica).
Nesocaryum: 1 loài (Nesocaryum stylosum).
Oncaglossum: 1 loài (Oncaglossum pringlei).
Lasiocaryeae
Chionocharis: 1 loài (Chionocharis hookeri).
Lasiocaryum
Microcaryum: 1 loài (Microcaryum pygmaeum).
Trichodesmeae
Caccinia
Heliocarya: 1 loài (Heliocarya monandra). Có thể gộp trong Caccinia.
Trichodesma
Asperugeae
Anoplocaryum
Asperugo: 1 loài (Asperugo procumbens).
Memoremea: 1 loài (Memoremea scorpioides).
Mertensia
Omphalodeae
Gyrocaryum: 1 loài (Gyrocaryum oppositifolium).
Iberodes
Mimophytum
Myosotidium: 1 loài (Myosotidium hortensia).
Omphalodes (gồm cả Omphalotrigonotis, Sinojohnstonia).
Selkirkia
Rochelieae
Eritrichium (gồm cả Amblynotus, Sauria, Tianschaniella).
Hackelia (gồm cả Embadium, Austrocynoglossum).
Lappula (gồm cả Lepechiniella, Omphalolappula, Rochelia).
Pseudoheterocaryum
Pseudolappula: ?
Heterocaryum: 1 loài + 1 loài lai ghép (Heterocaryum laevigatum, Heterocaryum × irregulare).
Suchtelenia: 1 loài (Suchtelenia calycina).
Craniospermeae
Craniospermum
Myosotideae
Brachybotrys: 1 loài (Brachybotrys paridiformis).
Decalepidanthus (gồm cả Pseudomertensia).
Myosotis
Trigonocaryum: 1 loài (Trigonocaryum involucratum). Có thể gộp trong Myosotis.
Trigonotis
Stephanocaryum: Có thể gộp trong Trigonotis.
Cynoglosseae
Amsinckiinae
Adelinia: 1 loài (Adelinia grande).
Amsinckia
Amphibologyne: 1 loài (Amphibologyne mexicana). Có thể gộp trong Amsinckia.
Andersonglossum
Cryptantha (gồm cả Eremocarya, Greeneocharis, Johnstonella, Oreocarya).
Dasynotus: 1 loài (Dasynotus daubenmirei).
Harpagonella
Pectocarya
Plagiobothrys
Bothriosperminae
Antiotrema: 1 loài (Antiotrema dunnianum).
Bothriospermum
Nihon

Chuyển đi
Pteleocarpa: Chi này hiện nay được đặt trong họ Gelsemiaceae thuộc bộ Gentianales.
Hydrolea: Chi nay hiện tại được APG tách ra thành họ Hydroleaceae, đặt trong bộ Solanales.

Tham khảo
Diane N., H. Förther và H. H. Hilger. 2002. A systematic analysis of Heliotropium, Tournefortia, and allied taxa of the Heliotropiaceae (Boraginales) based on ITS1 sequences and morphological data. American Journal of Botany 89: 287-295 (tóm tắt trực tuyến tại đây ).
Gottschling M., H. H. Hilger, M. Wolf, N. Diane. 2001. Secondary Structure of the ITS1 Transcript and its Application in a Reconstruction of the Phylogeny of Boraginales. Plant Biology (Stuttgart) 3: 629-636.
Hess, Dieter. 2005. Systematische Botanik. ISBN 3-8252-2673-5
Liên kết ngoài



Boraginaceae trong L. Watson và M.J. Dallwitz (1992 trở đi). Các họ thực vật có hoa: Miêu tả, minh họa, nhận dạng, thông tin tra cứu. http://delta-intkey.com
Boraginaceae trong ITIS