Nhiễm nấm

Nhiễm nấm (tiếng Anh: fungal infection, mycosis), hay bệnh nấm, là bệnh do nấm gây ra. Các thể bệnh khác nhau được phân loại dựa trên vùng cơ thể bị ảnh hưởng: vảy da, dưới da và toàn thân. Nhiễm nấm vảy da bao gồm các bệnh nấm da thường gặp như nấm trên cơ thể (tinea corporis), nấm bẹn (tinea cruris), nấm tay (tinea manuum), nấm chân (Athlete's foot) và nấm râu (tinea barbae), bên cạnh nhiễm nấm men như lang ben. Các loại nấm dưới da bao gồm eumycetoma (mô hạt do nấm) và chromoblastomycosis, thường ảnh hưởng đến các mô trong và dưới da. Nhiễm nấm trong da hoặc dưới da có thể biểu hiện bằng một cục u nhỏ và những thay đổi trên da. Các triệu chứng giống viêm phổi hoặc viêm màng não có thể xảy ra với nhiễm trùng sâu hoặc toàn thân.

Nấm có mặt ở khắp nơi, nhưng chỉ một số loài gây bệnh. Nhiễm nấm xảy ra sau khi bào tử nấm được hít vào, tiếp xúc với da hoặc xâm nhập vào cơ thể qua da, chẳng hạn qua vết cắt, vết thương hoặc tiêm chích. Bệnh dễ xảy ra hơn ở những người có hệ miễn dịch kém, bao gồm những người mắc các bệnh như HIV/AIDS và những người đang dùng thuốc như steroid hoặc đang điều trị ung thư. Một số trường hợp cần phẫu thuật cắt bỏ mô nhiễm bệnh (debridement).

Nhiễm nấm phân bố trên toàn thế giới và rất phổ biến, ảnh hưởng đến hơn một tỷ người mỗi năm. Ước tính có khoảng 1,7 triệu ca tử vong do bệnh nấm được báo cáo vào năm 2020. Một số bệnh, bao gồm nấm sporotrichosis (nấm bạch môn), chromoblastomycosis (nhiễm nấm sắc tố) và mycetoma chưa được quan tâm đúng mức. Hàng loạt các bệnh nhiễm nấm xảy ra ở các loài động vật khác và một số có thể lây truyền từ động vật sang người.

Phân loại
Theo truyền thống, các bệnh nấm được chia thành ba thể: vảy da, dưới da hoặc toàn thân - khi nhiễm trùng xâm nhập sâu, lan rộng hơn và liên quan đến các cơ quan nội tạng. Chúng có thể ảnh hưởng đến móng, âm đạo, da và miệng. Một số loại bệnh nấm như blastomycosis, cryptococcus, coccidioidomycosis và histoplasmosis ảnh hưởng đến những người sống tại hoặc ghé qua một số khu vực nhất định trên thế giới.

1F20 Aspergillosis
1F21 Basidiobolomycosis
1F22 Blastomycosis
1F23 Candidosis
1F24 Chromoblastomycosis
1F25 Coccidioidomycosis
1F26 Conidiobolomycosis
1F27 Cryptococcosis
1F28 Dermatophytosis
1F29 Eumycetoma
1F2A Histoplasmosis
1F2B Lobomycosis
1F2C Mucormycosis
1F2D Nấm da không phải do nấm sợi (dermatophyte) gây ra
1F2E Paracoccidioidomycosis
1F2F Phaeohyphomycosis
1F2G Pneumocystosis
1F2H Scedosporiosis
1F2J Sporotrichosis
1F2K Talaromycosis
1F2L Emmonsiosis

Nấm vảy da
Các bệnh nấm vảy da bao gồm bệnh nấm candida ở người khỏe mạnh, các bệnh nấm da thông thường như nấm trên cơ thể, nấm bẹn, nấm tay, nấm chân và nấm râu, cũng như các nhiễm trùng do malassezia như lang ben. Nhóm trẻ nhỏ và người cao tuổi cũng là các nhóm có nguy cơ. Những người đang được điều trị bằng kháng sinh có nguy cơ nhiễm nấm cao hơn. Trẻ em có hệ miễn dịch hoạt động không bình thường (chẳng hạn như trẻ mắc ung thư) có nguy cơ bị nhiễm nấm xâm lấn.

COVID-19
Trong đại dịch COVID-19, một số bệnh nhiễm nấm có liên quan đến COVID-19. Nhiễm nấm có thể bắt chước các triệu chứng của COVID-19 và xảy ra đồng thời với COVID-19, đồng thời các bệnh nhiễm nấm nghiêm trọng hơn có thể làm phức tạp tình trạng COVID-19. Các bệnh nhiễm nấm nghiêm trọng phổ biến nhất ở bệnh nhân mắc aspergillosis và nhiễm nấm candida xâm lấn. Bệnh mucormycosis liên quan đến COVID-19 nói chung ít phổ biến hơn, nhưng vào năm 2021 được ghi nhận là có tỷ lệ mắc cao hơn đáng kể ở Ấn Độ.

Cơ chế bệnh sinh
Nhiễm nấm xảy ra sau khi bào tử nấm được hít vào, tiếp xúc với da hoặc xâm nhập vào cơ thể qua một vết thương.

Phòng ngừa
Việc giữ cho da sạch sẽ và khô ráo, cũng như duy trì vệ sinh tốt, sẽ giúp phòng ngừa các bệnh nấm ngoài da diện rộng. Do một số bệnh nhiễm nấm có tính lây lan, việc rửa tay sau khi chạm vào người hoặc động vật khác là rất quan trọng. Quần áo thể thao cũng nên được giặt sau khi sử dụng.

Điều trị
Điều trị nhiễm nấm phụ thuộc vào loại nhiễm nấm, và thường yêu cầu sử dụng thuốc kháng nấm tại chỗ hoặc toàn thân hoặc toàn thân. Đôi khi, mô nhiễm bệnh cần được phẫu thuật cắt bỏ. Con số này đang gia tăng, với ước tính khoảng 1,7 triệu ca tử vong do bệnh nấm được báo cáo vào năm 2020.

Theo Quỹ Hành động Toàn cầu về Nhiễm trùng Nấm (GAFFI), mỗi năm có hơn 10 triệu trường hợp hen suyễn do nấm, khoảng 3 triệu trường hợp bệnh aspergillosis phổi mạn tính, 1 triệu trường hợp mù lòa do viêm giác mạc do nấm, hơn 200.000 trường hợp viêm màng não do nấm cryptococcus, 700.000 trường hợp nhiễm candida xâm lấn, 500.000 trường hợp viêm phổi do pneumocystis, 250.000 trường hợp nhiễm aspergillus xâm lấn và 100.000 trường hợp histoplasmosis.

Lịch sử
Vào năm 500 trước Công nguyên, một báo cáo của Hippocrates về các vết loét trong miệng có thể đã mô tả bệnh tưa miệng (thrush). Nhà nghiên cứu hiển vi học người Hungary David Gruby (công tác ở Paris) lần đầu tiên báo cáo rằng bệnh ở người có thể do nấm gây ra vào đầu thập niên 1840.

Động vật khác
Hàng loạt các bệnh nhiễm nấm xảy ra ở các loài động vật khác và một số có thể lây truyền từ động vật sang người, chẳng hạn như nấm Microsporum canis từ mèo.

Chú thích