Norodom Sihanouk

| tên đầy đủ = Preah Karuna Preah Bat Sâmdech Preah Norodom Sihanouk Preahmâhaviraksat
| tên tự =
| tên hiệu =
| tôn hiệu =
| miếu hiệu =
| thụy hiệu =
| niên hiệu =
| thời gian của niên hiệu =
| tước vị thêm =
| hình = Norodom Sihanouk (1983).jpg
| cỡ hình =
| ghi chú hình = Norodom Sihanouk năm 1983
| chức vị = Vua Campuchia
| tại vị = 24 tháng 4 năm 1941 – 3 tháng 3 năm 1955
| kiểu tại vị = Trị vì
| đăng quang = 3 tháng 5 năm 1941
| tiền nhiệm = Sisowath Monivong
| nhiếp chính =
| kế nhiệm = Norodom Suramarit
| tại vị 1 = 24 tháng 9 năm 1993 – 7 tháng 10 năm 2004
| kiểu tại vị 1 = Trị vì
| tiền nhiệm 1 = Bản thân (Quốc trưởng)
| kế nhiệm 1 = Norodom Sihamoni
| chức vị 2 = Quốc trưởng Campuchia
| tại vị 2 = 14 tháng 6 năm 1993 – 24 tháng 9 năm 1993
| tiền nhiệm 2 = Chea Sim (Chủ tịch Hội đồng Nhà nước)
| kế nhiệm 2 = Bản thân (Vua Campuchia)
| tại vị 3 = 20 tháng 6 năm 1960 – 18 tháng 3 năm 1970
| tiền nhiệm 3 = Chuop Hell
| reg-type3 = Vương hậu
| regent3 = Sisowath Kossamak
| kế nhiệm 3 = Cheng Heng (Tổng thống Cộng hoà Khmer)
| phối ngẫu =
| vợ = Phat Kanhol 1942Sisowath Pongsanmoni 1942–1951Norodom Thavet Norleak 1943Sisowath Monikessan 1944Kanitha Norodom Norleak 1946Mam Manivan Phanivong 1949Norodom Moninaeth
| thông tin con cái = ẩn
| con cái = Norodom Buppha DeviNorodom YuvaneathNorodom RanariddhNorodom Ravivong Norodom ChakrapongNorodom NaradipoNorodom SoriyaraingseyNorodom Kantha BophaNorodom Khemanurakh Norodom Botumbopha Norodom Sucheatvateya Norodom SihamoniNorodom NarindrapongNorodom Arunrasmy
| hoàng tộc = Nhà Norodom
| tước hiệu =
| kiểu hoàng tộc = Hoàng tộc
| ca khúc hoàng gia =
| cha = Norodom Suramarit
| mẹ = Sisowath Kossamak
| sinh = 31 tháng 10 năm 1922
| nơi sinh = Phnôm Pênh, Campuchia, Liên bang Đông Dương
| ngày rửa tội =
| nơi rửa tội =
| mất = 15 tháng 10 năm 2012 (89 tuổi)
| nơi mất = Bắc Kinh, Trung Quốc
| ngày an táng =
| nơi an táng =
| học vấn =
| nghề nghiệp =
| tôn giáo = Phật giáo
| chữ ký = Signature of Norodom Sihanouk.svg
| cỡ chữ ký = 200px
| ghi chú chữ ký =
}}

| tiền nhiệm 2 = Sak Sutsakhan
| kế nhiệm 2 = Khieu Samphan
| đảng = Đảng Funcinpec
}}
Norodom Sihanouk (tiếng Khmer: , phát âm như "No-rô-đom Xơi-ha-nụ" hay "No-rô-đom Xi-ha-núc, , ; 31 tháng 10 năm 1922 – 15 tháng 10 năm 2012) là cố Quốc vương, Thái thượng vương của Vương quốc Campuchia.

Ông từng là vua của Campuchia trong nhiều giai đoạn cho đến ngày thoái vị để nhường ngôi cho quốc vương Norodom Sihamoni (7 tháng 10 năm 2004). Sihanouk là con trai của cựu quốc vương Norodom Suramarit và vương hậu Sisowath Kossamak. Sihanouk đã đảm nhiệm nhiều chức vụ khác nhau kể từ 1941, nhiều vị trí đến nỗi Sách Kỷ lục Guinness đã đưa ông vào danh sách các chính khách giữ nhiều chức vụ nhất, bao gồm 2 lần làm vua, 2 lần thái tử, 1 lần chủ tịch nước, 2 lần thủ tướng và một lần quốc trưởng Campuchia và nhiều chức vụ khác nữa của chính phủ lưu vong. Phần lớn là chức vụ hình thức, kể cả lần cuối làm vua (trị vì nhưng không cai trị). Thời gian trị vì thực sự của ông là từ 9 tháng 11 năm 1953 đến 18 tháng 3 năm 1970 (khi bị Lon Nol phế truất chức vụ Quốc trưởng).

Thời niên thiếu
Sihanouk học tiểu học tại Phnôm Pênh (École François Baudoin), học trung học tại Sài Gòn (Lycée Chasseloup Laubat) cho đến khi lên ngôi, sau đó học tại trường võ bị Saumur, Pháp. Khi vua Sisowath Monivong (ông ngoại của Sihanouk) băng hà vào ngày 23 tháng 4 năm 1941, Hội đồng Tôn vương đưa Sihanouk lên ngôi vua. Ông đăng quang vào tháng 11 năm 1941.

Thời kỳ trị vì

Giai đoạn 1941–1945
Trong giai đoạn 1941–1945 vua Sihanouk chưa bộc lộ xu hướng dân tộc chủ nghĩa của mình. Khi người Pháp bắt giữ, khép án chung thân và đày ra Côn Đảo, các trí thức tập hợp xung quanh Viện Phật giáo và báo Khmer Nagarawatta vì lên kế hoạch bắt giữ các quan chức Pháp và tuyên bố độc lập sau khi một phần đất ở miền Tây Campuchia bị Thái Lan chiếm, Sihanouk đã không bày tỏ thái độ phản đối.

Giai đoạn 1945–1953
Tháng 3 năm 1945, sau khi Nhật đảo chính Pháp ở Campuchia, cơ quan an ninh quân sự Kempeitai khuyên Norodom Sihanouk nên tuyên bố độc lập và lãnh đạo chính quyền mới của Campuchia. Kế hoạch ám sát Sihanouk được ông Ngô Đình Nhu và Trần Kim Tuyến thảo luận chi tiết, sau khi mưu đảo chính tại Campuchia thất bại. Tuy nhiên âm mưu ám sát bất thành do Sihanouk may mắn thoát chết. Phạm Trọng Nhơn là thủ phạm của vụ này. Theo báo An ninh Thế giới, Sihanouk thoát chết là nhờ một điệp viên của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa là Ba Quốc (tên thật là Đặng Trần Đức), phụ tá Phó Giám đốc Sở Nghiên cứu Chính trị Xã hội Việt Nam Cộng hòa, tham gia vào âm mưu ám sát đã cài đặt bom lệch giờ.

Giai đoạn 1965–1969
Đến năm 1965, sau khi Mỹ đưa quân vào Việt Nam bảo vệ Việt Nam Cộng hòa, ông cắt đứt quan hệ ngoại giao với Mỹ và Anh. nhưng cũng làm mất lòng phe hữu do ông không nhận thức được tình hình kinh tế suy thoái do việc thực hiện quốc hữu hóa và độc quyền nhiều ngành công nghiệp, dịch vụ

Lần trị vì cuối cùng
Các đảng phái ở Campuchia đã đàm phán đến năm 1991 và các bên đã đồng ý ký thỏa thuận hòa giải toàn diện ở Paris. Ngày 14 tháng 11 năm 1991, Hoàng thân Norodom Sihanouk trở về Campuchia sau 13 năm lưu vong. Trong cuộc bầu cử 1993, đảng Nhân dân Cách mạng Campuchia thất cử. Sihanouk đã can thiệp để buộc con trai là Hoàng thân Ranariddh và đảng FUNCIPEC của ông này tiếp nhận Hun Sen làm đồng thủ tướng nhằm đổi lấy việc trở lại ngai vàng. Sau đó Hun Sen thực hiện đảo chính đổ máu lật đổ Hoàng thân Ranariddh vào năm 1997.

Năm 1993, Sihanouk lại trở thành quốc vương Campuchia và con trai ông, thái tử Norodom Ranariddh làm thủ tướng. Theo Hiến pháp của Campuchia, quốc vương chỉ "trị vì nhưng không cai trị". Do bệnh tật, ông phải đi lại chữa trị ở Bắc Kinh nhiều lần. Thú tiêu khiển của Sihanouk: sáng tác âm nhạc bằng các thứ tiếng khác nhau (tiếng Khmer, tiếng Pháp và tiếng Anh), đạo diễn nhiều bộ phim và chỉ huy dàn nhạc. Ông có website riêng. Tháng 1 năm 2004, ông tự chuyển sang sống lưu vong tại Bình Nhưỡng, sau đó là Bắc Kinh, lấy lý do sức khỏe kém, ông tuyên bố thoái vị ngày 7 tháng 10 năm 2004. Hiến pháp Campuchia không cho phép tự thoái vị. Chea Sim, Chủ tịch Thượng viện Campuchia, tạm nắm giữ chức Quyền nguyên thủ Nhà nước cho đến ngày 14 tháng 10 khi Hội đồng Tôn vương bầu Norodom Sihamoni – một trong những người con trai của Sihanouk - lên làm quốc vương mới.

Qua đời
Sihanouk qua đời vì bệnh tim tại thủ đô Bắc Kinh của Trung Quốc vào lúc 2 giờ 25 phút ngày 15 tháng 10 năm 2012 theo giờ địa phương. Hai ngày sau, Quốc vương Norodom Sihamoni tới Bắc Kinh mang di hài cha mình về Campuchia.

Tang lễ
Sau một tuần tang lễ vào tháng 10 năm 2012, thi hài ông được lưu giữ trong Cung điện Hoàng gia để người dân tới bày tỏ sự tôn kính cuối cùng.
Vào ngày 4 tháng 2 năm 2013 (sau ba tháng được lưu giữ trong Cung điện Hoàng gia), Campuchia tiến hành lễ hỏa thiêu thi hài cựu quốc vương Norodom Sihanouk.
Một phần tro cốt của ông được rải gần nơi hợp lưu của bốn con sông tại Phnom Penh. Trong khi phần tro cốt còn lại sẽ được đưa về cung điện hoàng gia vào ngày 7 tháng 2 năm 2013, nằm cạnh công chúa Kunthea Buppha, theo ý nguyện của cựu quốc vương.

Gia phổ Miên triều thế kỷ 19–21

Tham khảo

Liên kết ngoài

Trang web của Norodom Sihanouk