Châu (họ)

Châu (chữ Hán: 周), còn được gọi là Chu, là một họ của người Trung Quốc, Việt Nam và Triều Tiên.

Do sự chuyển biến phát âm của tiếng Việt ở thời nhà Nguyễn, họ Châu và một dòng họ khác là Chu (朱, khác chữ Hán) ở Việt Nam thường bị lẫn lộn là cùng một họ. Tuy nhiên thực tế đây là hai họ riêng biệt.

Phân biệt họ Châu 周 và Chu 朱
Theo nghĩa đen của mặt chữ, 周 có nghĩa là "quay vòng, tuần hoàn" (như trong từ chu vi, chu trình, chu kỳ); 朱 có nghĩa là "màu đỏ son" (như trong từ vết chu sa)

Theo Hán Việt tự điển của Thiều Chửu, cả 周 và 朱 đều chỉ có một cách đọc là Chu. Âm đọc Hán Việt Châu được giải thích bắt nguồn từ việc kị húy chúa Nguyễn Phúc Chu nên Chu được đổi thành Châu.

Theo phiên thiết trong các vận thư soạn thời Đường, Tống của Trung Quốc (thời điểm được cho là hình thành nên âm Hán Việt tiêu chuẩn) và âm đọc trong tiếng Trung Quốc đương thời thì chữ "周" đọc là "châu", chữ "朱" đọc là "chu", Trong tiếng Việt có hiện tượng vần "âu" và "u" hỗ hoán, một số chữ Hán có âm Hán Việt mang vần "âu" có âm đọc theo phiên thiết mang vần "u" và ngược lại. Tỉ dụ như "chu" 週 có âm đọc theo phiên thiết là "châu", "châu" 珠 có âm đọc theo phiên thiết là "chu", "thu" 秋 có âm đọc theo phiên thiết là "thâu", "thâu" 輸 có âm đọc theo phiên thiết là "thu".

Trong tiếng Trung Quốc, hai họ Châu 周 và Chu 朱 có âm đọc khác nhau. Dưới đây là âm đọc (theo Latinh hoá) của họ Châu 周 và Chu 朱 trong các phương ngữ:

Theo bảng xếp hạng Bách gia tính năm 2013 của Trung tâm Nghiên cứu Nguồn gốc Tính thị Hoa Hạ Hội Nghiên cứu Văn hoá Phục Hi Trung Hoa (中華伏羲文化研究會華夏姓氏源流研究中心) họ Châu 周 đứng thứ 10, họ Chu 朱 đứng thứ 14 về số lượng người mang họ.

Trong tiếng Hàn, hai họ 周 và 朱 là đồng âm 주 (Ju). Tổng số người theo hai họ này ở Hàn Quốc là 215.010 theo thống kê năm 2000, xếp thứ 32 theo độ phổ biến ở Hàn Quốc.

Người Việt Nam

Chính trị

Châu Văn Liêm: một trong sáu người tham gia hội nghị thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam.
Châu Ngọc Tuấn: phó Bí thư Tỉnh uỷ Gia Lai

Thể thao

Châu Tuyết Vân: vận động viên Taekwondo
Châu Phong Hòa: cầu thủ bóng đá
Châu Đoàn Phát: cầu thủ fusal
Châu Ngọc Quang: cầu thủ bóng đá

Người Trung Quốc
Danh sách những người Trung Quốc mang họ Châu (周), bao gồm cả những người bị truyền thông hay sách báo ở Việt Nam phiên âm Hán-Việt sang thành âm Chu.

Nhân vật hư cấu
Chu Bá Thông (周伯通): nhân vật trong tiểu thuyết Anh hùng xạ điêu và Thần điêu hiệp lữ của Kim Dung.
Chu Thông (周通): nhân vật trong Thủy hử.
Chu Chỉ Nhược (周芷若): nhân vật trong tiểu thuyết Ỷ Thiên Đồ Long Ký của nhà văn Kim Dung.

Cổ đại

Chu Á Phu (周亞夫)
Chu Du (周瑜)
Chu Thái (周泰)

Nhà Thanh

Châu Doanh (周瑩): nữ thương nhân cuối thời nhà Thanh

Hiện đại

Chu Thụ Nhân (周樹人): tức Lỗ Tấn
Chu Tự Tề (周自齊): Tổng thống Trung Hoa Dân Quốc đầu thế kỷ XX
Chu Ân Lai (周恩來): thủ tướng Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa
Châu Tinh Trì (周星馳): diễn viên kiêm đạo diễn Hồng Kông
Châu Huệ Mẫn (周慧敏): ca sĩ kiêm diễn viên Hồng Kông
Châu Hoa Kiện (周華健): ca sĩ Hồng Kông
Châu Kiệt Luân (周杰倫): ca sĩ Đài Loan
Châu Du Dân (周育民): ca sĩ, diễn viên Đài Loan, thành viên nhóm nhạc F4
Chu Tiểu Xuyên (周小川): nhà kinh tế
Châu Nhuận Phát (周潤發): diễn viên Hồng Kông
Châu Hải My (周海媚): diễn viên Hồng Kông
Châu Lệ Kỳ (周丽淇): diễn viên Hồng Kông
Châu Tấn (周迅): diễn viên
Châu Kiệt (周杰): diễn viên
Chu Vi Đồng (周韦彤): người mẫu, diễn viên
Châu Bút Sướng (周笔畅): ca sĩ
Chu Mịch (周觅): thành viên Super Junior- M
Châu Nghệ Hiên (周艺轩): ca sĩ, thành viên nhóm nhạc Uniq
Tzuyu, tên thật là Chu Tử Du (周子瑜): ca sĩ người Đài Loan, thành viên nhóm nhạc Twice
Kyul Kyung, tên thật là Chu Khiết Quỳnh (周洁琼): ca sĩ, cựu thành viên I.O.I, thành viên nhóm nhạc Pristin
Châu Chấn Nam (周震南): ca sĩ, thành viên nhóm nhạc R1SE
Châu Tú Na (周秀娜): diễn viên Hong Kong
Châu Vũ Đồng (周雨彤): nữ diễn viên Trung Quốc
Châu Dã (周也): nữ diễn viên Trung Quốc
Châu Thâm (周深): ca sĩ
Châu Quán Vũ (周冠宇): vận động viên đua xe F1
Châu Thiên Thành (周天成): vận động viên cầu lông

Chú thích