Thuyền nhân (phim)

| country = Hồng Kông
| runtime = 106 phút

Thuyền nhân là tập cuối cùng trong "bộ ba" phim về Việt Nam của Hứa An Hoa. Bộ phim kể lại cảnh ngộ của những người dân Việt Nam sau sự kiện 30 tháng 4 năm 1975.

Hoàn cảnh làm phim
Cuối thập niên 1970, một làn sóng khổng lồ của người Việt tị nạn đến Hồng Kông. Năm 1979, Hứa An Hoa làm bộ phim tài liệu A Boy from Vietnam (Em bé Việt Nam) cho đài truyền hình RTHK. Trong quá trình làm phim, bà đã thu thập được nhiều tài liệu và câu chuyện về tình hình Việt Nam sau sự kiện 30 tháng 4 năm 1975 từ các thuyền nhân. Từ các tài liệu này, Hứa An Hoa đã làm phim Hồ Việt đích cố sự (Chuyện của Hồ Việt, 1981) với diễn viên chính là Châu Nhuận Phát trong vai Hồ Việt, một thuyền nhân Việt Nam tại Hồng Kông, và phim Thuyền nhân.

Trung Quốc vừa kết thúc một cuộc chiến với Việt Nam, do đó cho phép Hứa An Hoa quay phim tại đảo Hải Nam. Phim Thuyền nhân là bộ phim Hồng Kông đầu tiên được thực hiện trong lãnh thổ Trung Quốc dưới sự kiểm soát của Đảng Cộng sản Trung Quốc. Hứa An Hoa đã để dành một vai cho Châu Nhuận Phát, nhưng vì lúc đó các diễn viên Hồng Kông làm việc tại Trung Hoa đại lục thường bị cấm hoạt động tại Đài Loan, nên Châu Nhuận Phát đã từ chối đóng vai vì sợ bị ghi tên vào "sổ đen". để tìm đồ quý. Một hôm, Nhạc tìm được một quả mìn trong đống rác và bị mìn nổ chết.

Tại "trại gà", ông quen được Tổ Minh (Lưu Đức Hoa), một thanh niên vừa được thả ra từ vùng kinh tế mới. Sau khi Minh cướp máy ảnh của Akutagawa không thành, anh bị đưa trở lại vùng kinh tế mới. Akutagawa dùng quan hệ với một cán bộ để được phép đi theo và thấy được cảnh các tù nhân bị hành hạ, ông lén lút đến nơi mà ông được xem trước kia và nhìn thấy những đứa trẻ nằm trần truồng la liệt trong những khu tập thể. Minh đã có kế hoạch vượt biên với một người bạn tên Thanh, và đã trả tiền phí đi cho cả hai người. Một hôm, trong lúc đang gỡ mìn, Thanh bị trúng mìn mà chết. Minh lên ghe một mình, nhưng chiếc thuyền bị Bộ đội biên phòng phát hiện. Công an bắn chết mọi người trên thuyền, và tịch thu hết các tài sản có giá trị.

Chính quyền biết được Akutagawa có những hình ảnh không có lợi cho Việt Nam và tìm cách làm ông mất uy tín. Sau khi mẹ Nương bị công an bắt vì tội mại dâm, bà tự tử bằng cách tự đâm một cái móc vào người. Chỉ với vài ngày còn lại tại Việt Nam, Akutagawa quyết định bán máy ảnh của mình để lấy tiền cho chị em Nương vượt biên. Trong lúc cầm bình xăng để đưa chị em Nương lên thuyền, ông bị công an bắn, làm bình xăng nổ bùng và bị thiêu cháy. Chị em Nương lên thuyền để đi đến một vùng đất tự do...

Giải thưởng và đề cử
Thuyền nhân đã được đề cử cho 12 giải tại Giải thưởng Điện ảnh Hồng Kông lần thứ nhì và thắng 5 giải, kể cả giải Phim hay nhất và Đạo diễn xuất sắc nhất. Năm 2005, phim được bình chọn đứng thứ 8 trong 103 phim tiếng Hoa hay nhất trong vòng 100 năm qua nhân dịp kỷ niệm 100 năm ngày ra đời của điện ảnh Hoa ngữ. Danh sách này được lựa chọn bởi 101 nhà làm phim, nhà phê bình và học giả tại Hồng Kông.

Đón nhận

Hứa An Hoa cho rằng Thuyền nhân là một trong những phim bà thích nhất và nhiều nhà phê bình xem phim này là đỉnh cao sự nghiệp của bà. Bộ phim đã đưa tên tuổi họ Hứa đến với giới điện ảnh quốc tế và củng cố địa vị là một trong những đạo diễn tiên phong trong Làn sóng Mới (New Wave) của điện ảnh Hồng Kông. Bộ phim cũng rất thành công khi trình chiếu tại rạp, thu về 15.475.087 đô la Hồng Kông, Tại Hồng Kông, phim được đề cử 12 giải thưởng trong Giải Điện ảnh Hồng Kông năm 1983 và được vinh danh với 5 giải, kể cả giải Phim hay nhất.

Phim cũng được trình chiếu tại nhiều liên hoan phim quốc tế, trong đó có Liên hoan phim Cannes. Nhiều nhà phê bình quốc tế cho rằng phim rất mạnh mẽ, như Serge Daney của tờ báo Pháp Libération, Lawrence O'Toole của tờ Motion Picture Review, và David Denby của nguyệt san New York. Richard Corliss của Tuần báo Time viết "như tất cả phim có quan điểm mạnh mẽ, phim Thuyền nhân là một bộ phim tuyên truyền", và cho rằng "cảm xúc mạnh mẽ mà Thuyền nhân gợi lên biểu lộ... kỹ năng đạo diễn thành công của Hứa An Hoa". Tuy nhiên, nhiều nhà phê bình tại Liên hoan phim New York chỉ trích nội dung chính trị của phim, trong đó có J. Hoberman, Renee Shafransky, và Andrew Sarris, đều đăng trên tờ báo miễn phí The Village Voice. Bà phủ nhận việc tình hình ở Việt Nam bị phóng đại thô thiển, như cảnh chiếc thuyền vượt biên của Minh bị Bộ đội biên phòng bắn - bà lấy cảm hứng cho cảnh này từ việc một chiếc thuyền bị lính biên phòng gây xoáy nước để đắm chìm, được đăng tại báo chí Hồng Kông.

Tại Đài Loan, bộ phim đã khiến tất cả các phim của Hứa An Hoa bị cấm chiếu vì nó được quay tại đảo Hải Nam, trên lãnh thổ của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa.

Đặc điểm
Trong khi người Việt thường gọi nhau bằng tên được đặt, các nhân vật trong phim lại gọi nhau bằng họ.
Bộ phim không nói về các người thuyền nhân như trong tựa tiếng Anh; mà miêu tả cuộc sống và sự khổ cực của người Việt dưới chế độ cộng sản, nguyên nhân mà họ muốn bỏ nước ra đi. Tựa tiếng Trung Quốc là Đầu bôn nộ hải, có nghĩa là "Chạy đến biển cuồng nộ", miêu tả câu chuyện phim đúng hơn.
Tất cả các nhân vật trong phim đều nói tiếng Quảng Đông thay vì tiếng Việt, nhưng tiếng Việt lại được sử dụng trong bài hát và chữ viết.

Xem thêm
Vượt sóng

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài
IMDB: Tau ban no hoi
Ann Hui's Boat People – Cannes 1983: Attack in Hong Kong