Rắn mamba đen

| status_system = iucn3.1
| regnum = Animalia
| phylum = Chordata
| classis = Reptilia
| ordo = Squamata
| subordo= Serpentes
| familia = Elapidae
| subfamilia= Elapinae
| genus= Dendroaspis
| species = D. polylepis
| binomial = Dendroaspis polylepis
| binomial_authority = Günther, 1864

| synonyms_ref = Năm 1873, Wilhelm Peters mô tả 2 phân loài: D.polylepis polylepis và D.polylepis antinorii. đến năm 1946, khi FitzSimons chia chúng thành những loài riêng biệt một lần nữa.

Danh pháp chi, Dendroaspis, có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp cổ đại Dendro, nghĩa là "cây", và aspis hoặc "asp", được hiểu theo nghĩa "lá chắn", nhưng cũng có hàm nghĩa "rắn hổ mang" hoặc chỉ đơn giản là "con rắn". Trong văn bản cổ, aspis hay asp thường được sử dụng nhằm nhắc đến rắn hổ mang Ai Cập (Naja haje), ám chỉ phần mang giống như lá chắn. Như vậy, "Dendroaspis" theo nghĩa đen là rắn trên cây, đề cập đến bản chất sống trên cây của hầu hết các loài trong chi. Danh pháp loài polylepis có nguồn gốc từ chữ poly trong tiếng Hy Lạp cổ đại nghĩa là "nhiều" hoặc "bội số" và lepis nghĩa là "vảy", cho nghĩa đen là "nhiều vảy". Có khả năng nhất nói đến kích thước và số lượng vảy cao ở loài này so sánh với loài khác cùng chi.

Mô tả

Trái với tên gọi thông thường, rắn mamba đen không thực sự có màu đen. Màu sắc da rắn biến thiên giữa nâu ôliu đến xám trắng, hoặc đôi khi có màu ka-ki; vài cá thể còn phô bày những đường vằn sẫm màu hướng về phía sau, hình thành những thanh xiên trên da. Dưới thân thường có màu vàng nhạt hay màu kem. Đôi mắt có màu từ nâu sẫm đến màu đen; vành mắt màu bạc hoặc vàng nhạt xung quanh đồng tử. Rắn non sơ sinh sáng màu hơn rắn trưởng thành, đặc thù có màu xám hoặc xanh lục ôliu ở bên ngoài và tối màu dần theo tuổi tác. Đây là loài rắn có cấu trúc proteroglyphous, răng nanh đạt chiều dài lên đến Một mẫu vật khoảng tìm được đạt cân nặng . Đây là loài rắn độc sở hữu chiều dài lớn thứ nhì thế giới, chỉ sau chiều dài của rắn hổ mang chúa tại Ấn Độ và Đông Nam Á.

Phần lưng tại thân giữa: 23–25 (hiếm khi 21)
Bụng: 248–281
Dưới đuôi: 109–132 (theo cặp)
Mảng dẹt hậu môn: phân chia
Môi trên: 7-8

Môi trên đến mắt: thứ 4 (thứ 3 và thứ 4)
Trước mắt: 3 (thỉnh thoảng 4)
Trụ mắt: 3-4 (thỉnh thoảng 2–5)
Môi dưới: 11-13 (thỉnh thoảng 10–14)
Thái dương: 2+3 (biến đổi)

Phân bố và môi trường sống

Rắn mamba đen sinh sống trên một phạm vi rộng và đôi khi bị phân mảnh tại châu Phi hạ Sahara. Cụ thể, phạm vi mamba đen quan sát được như sau: đông bắc cộng hòa Dân chủ Congo, tây nam Sudan đến Ethiopia, Eritrea, Somalia, Kenya, phía đông Uganda, Tanzania, Burundi, Rwanda, phía nam đến Mozambique, Swaziland, Malawi, Zambia, Zimbabwe, Botswana đến KwaZulu-Natal tại Nam Phi, và Namibia; sau đó về phía đông bắc thông qua Angola đến đông nam Congo. Phân bố của rắn mamba đen chứa nhiều khoảng trống tại Cộng hòa Trung Phi, Chad, Nigeria và Mali. Những khoảng trống này có thể khiến giới y tế nhận diện sai về mamba đen và cung cấp huyết thanh kháng độc kém hiệu quả. thường sống tại khu vực ít được chú ý, có bụi rậm, gò mối, hang bỏ hoang và khe đá. Bất kỳ chuyển động bất ngờ nào ở giai đoạn này có thể kích động rắn mamba tiến hành một loạt đòn tấn công nhanh khiến đối phương trúng độc nặng. Điều này cho phép tấn công ở phạm vi rộng đáng kể, kể cả con người ở tầm ngang ngực. Đã có rất nhiều câu chuyện phóng đại liên quan đến tốc độ của rắn Mamba đen di chuyển trên mặt đất. Cơ thể mảnh thon dài có khả năng tạo ấn tượng cho rằng rắn đang chuyển động nhanh hơn so với thực tế. Một con rắn mamba đen gần như chắc chắn không thể vượt quá và rắn chỉ có thể duy trì tốc độ tương đối cao trên khoảng cách ngắn. Cầy mangut cũng miễn dịch cục bộ với nọc độc, thường đủ nhanh để tránh khỏi vết cắn, thỉnh thoảng sẽ xử lý rắn mamba đen làm mồi. Con người thường không ăn thịt rắn mamba đen, nhưng thường giết rắn do sợ hãi.

Sinh sản

Rắn mamba đen sinh sản hàng năm. Giao phối diễn ra vào đầu mùa xuân. Rắn mamba đực định vị rắn cái bằng cách theo dõi vệt mùi hơi do rắn cái để lại. Sau khi tìm ra đối tượng giao phối tiềm năng, rắn đực sẽ kiểm tra rắn cái bằng cách búng lưỡi trên toàn bộ cơ thể rắn cái. Con đực sở hữu dương vật thằn lằn. Giống như hầu hết các loài rắn, mamba cái là loài vừa đẻ trứng vừa sinh sản nhiều lần. Trong một thí nghiệm, độc tố có thừa nhất chứa trong nọc độc của mamba đen, quan sát được có khả năng giết chết một con chuột trong vòng 4,5 phút ngắn ngủi. 0.28&nbsp;mg/kg.
(IV) Tĩnh mạch: 0.25&nbsp;mg/kg,
(IP) Phúc mạc: 0.30&nbsp;mg/kg (trung bình), 0.941&nbsp;mg/kg. (trích dẫn cuối cùng không rõ ràng nếu hoặc tiêm vào tĩnh mạch hoặc tiêm vào phúc mạc).

Vết cắn có thể tiết ra 100–120&nbsp;mg lượng nọc độc trên trung bình và liều tối đa được ghi nhận là 400&nbsp;mg. Nếu không có biện pháp can thiệp hiệu quả, tử vong thường diễn ra trong vòng 7-15 giờ. Hiện nay, một loại huyết thanh đa hóa trị do viện nghiên cứu y tế Nam Phi sản xuất để điều trị rắn mamba đen cắn từ nhiều địa phương.

Nếu bị cắn, các triệu chứng nguy hiểm sẽ xuất hiện trong vòng 10 phút. Khi đó, miệng nạn nhân bắt đầu xuất hiện mùi vị kim loại, da bị mẫn cảm, cơ bị co giật, giảm thị lực, mắt đỏ, khó thở, và nguy hiểm nhất là nạn nhân có dấu hiệu hôn mê theo thời gian. Ngoài ra, chức năng não bị tê liệt dần và dẫn đến triệu chứng khác như tiêu chảy, chảy nước bọt, trụy tim. Đau khoanh vùng hoặc tê nhức xung quanh chỗ cắn khá phổ biến nhưng thường không nghiêm trọng; do đó, áp một mảnh băng gạc vết thương vào vết cắn là cách khả thi và có thể khiến cho tiến trình tấn công của độc tố thần kinh bị chậm lại. Nếu không điều trị thích hợp, triệu chứng thường tiến triển đến phản ứng nặng hơn như nhịp tim nhanh bất thường hay chấn động mô thần kinh, dẫn đến tử vong do ngạt thở, trụy tim mạch hoặc suy hô hấp. khiến cho người dân địa phương Nam Phi gọi vết cắn của rắn mamba đen là "nụ hôn của thần chết". Tuy nhiên, cuộc tấn công vào con người do rắn mamba đen rất hiếm, vì chúng thường cố gắng tránh đối đầu và sự xuất hiện trong khu vực đông dân cư rất không phổ biến so với một số loài khác. Ngoài ra, rắn thảm mắt đơn chịu trách nhiệm cho những ca tử vong ở người do rắn cắn nhiều hơn tất cả các loài rắn châu Phi khác cộng lại.

Ca rắn cắn được báo cáo

Năm 1998, Danie Pienaar, hiện nay đứng đầu dịch vụ khoa học công viên quốc gia Nam Phi, đã sống sót qua vết cắn của rắn mamba đen mà không cần can thiệp. Mặc dù không được tiêm chất kháng nọc độc, Pienaar đã ở trong tình trạng nghiêm trọng, mặc dù thực tế bác sĩ bệnh viện tuyên bố đó là ca trúng độc rắn mamba đen "vừa phải". Tại một thời điểm, Pienaar rơi vào tình trạng hôn mê và dự đoán sống sót công bố được khá "ít ỏi". Khi đến bệnh viện, Pienaar ngay lập tức được đặt ống khí quản, điều trị bằng thuốc hỗ trợ, cho thở máy và được đặt vào hệ thống duy trì sự sống trong ba ngày; cho đến khi chất độc được tống ra khỏi cơ thể ông. Ông xuất viện vào ngày thứ 5. Pienaar tin rằng ông sống sót nhờ vài lý do. Trong một bài báo trên Kruger Park Times, ông phát biểu: "Thứ nhất, đó không phải là thời gian của tôi đi." bài báo cũng tuyên bố "Thực tế ông đã bình tĩnh và di chuyển chậm rãi chắc chắn được giúp đỡ. Băng gạc vết thương cũng rất cần thiết."

Trong một trường hợp khác, một sinh viên người Anh 28 tuổi, Nathan Layton đã bị một con rắn mamba đen cắn và chết sau một cơn đau tim trong vòng chưa đầy 1 giờ vào tháng 3 năm 2008. Mamba đen được tìm thấy gần một lớp học tại trường Cao đẳng thiên nhiên hoang dã Nam Phi ở Hoedspruit, nơi Layton được đào tạo để trở thành một hướng dẫn viên thú săn. Layton bị rắn cắn vào ngón tay trỏ trong khi nó đã được đưa vào một cái bình, nhưng anh đã không nhận ra mình bị cắn. Anh nghĩ rằng con rắn đã chỉ gạt tay mình. Khoảng 30 phút sau khi bị cắn Layton phàn nàn về thị lực mờ. Anh bị tê liệt và chết sau một cơn đau tim, gần 1 giờ sau khi bị cắn. Nỗ lực cứu sống anh đã thất bại và anh chết tại hiện trường.

Năm 2013, trong một trường hợp hiếm hoi và bất thường, nhiếp ảnh gia chuyên nghiệp người Mỹ, Mark Laita, bị cắn vào chân do một con rắn mamba đen khi đang chụp một bức ảnh một con rắn mamba đen tại một cơ sở ở Trung Mỹ. Vết cắn làm đứt một động mạch ở bắp chân, ông bị phun máu đầm đìa. Laita đã không đi đến bác sĩ hay bệnh viện, ngoại trừ răng nanh sưng phồng khiến anh đau dữ dội trong đêm, anh không bị ảnh hưởng và thể chất vẫn tốt. Điều này đã khiến anh tin rằng con rắn đã cắn ông một "vết cắn khô" (có nghĩa không tiết ra nọc độc) hoặc do máu chảy nhiều đẩy nọc độc ra. Vài bình luận về câu chuyện này cho rằng đó là một con rắn được loại bỏ nọc độc (trong đó tuyến nọc độc được phẫu thuật cắt bỏ). Laita phản hồi rằng đó không phải ca cấp cứu. Chỉ sau này, Laita nhận ra rằng anh đã bắt được con rắn cắn chân anh trong một bức ảnh chụp.

Chú thích

Tham khảo

Thorpe, Roger S.; Wolfgang Wüster, Anita Malhotra (1996). Venomous Snakes: Ecology, Evolution, and Snakebite. Oxford, England: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-854986-4
McDiarmid, Roy W.; Jonathan A. Campbell; T'Shaka A. Tourè (1999). Snake Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference, Volume 1. Washington, District of Columbia: Herpetologists' League. ISBN 978-1-893777-01-9
Spawls, Stephen; Branch, Bill (1995). Dangerous Snakes of Africa: Natural History - Species Directory - Venoms and Snakebite. Ralph Curtis Pub; Revised edition. ISBN 978-0-88359-029-4
Dobiey, Maik; Vogel, Gernot (2007). Terralog: Venomous Snakes of Africa (Terralog Vol. 15). Aqualog Verlag GmbH.; 1st edition. ISBN 978-3-939759-04-1
Mackessy, Stephen P. (2009). Handbook of Venoms and Toxins of Reptiles. CRC Press; 1st edition. ISBN 978-0-8493-9165-1
Greene, Harry W.; Fogden, Michael; Fogden, Patricia (2000). Snakes: The Evolution of Mystery in Nature. University of California Press. ISBN 978-0-520-22487-2
Spawls, Stephen; Ashe, James; Howell, Kim; Drewes, Robert C. (2001). Field Guide to the Reptiles of East Africa: All the Reptiles of Kenya, Tanzania, Uganda, Rwanda and Burundi Princeton University Press. ISBN 978-0-12-656470-9
Broadley, D.G.; Doria, C.T.; Wigge, J. (2003). Snakes of Zambia: An Atlas and Field Guide. Frankfurt am Main, Germany: Edition Chimaira. ISBN 978-3-930612-42-0
Marais, Johan (2005). A Complete Guide to the Snakes of Southern Africa. Cape Town, South Africa: Struik Nature. ISBN 978-1-86872-932-6
Engelmann, Wolf-Eberhard (1981). Snakes: Biology, Behavior, and Relationship to Man. Leipzig; English version NY, US: Leipzig Publishing; English version published by Exeter Books (1982). ISBN 0-89673-110-3
Minton, Sherman A. (1969). Venomous Reptiles. US: New York Simon Schuster Trade. ISBN 978-0-684-71845-3
FitzSimons, Vivian FM (1970). A field guide to the snakes of Southern Africa. Canada: HarperCollins. ISBN 0-00-212146-8
Department of the Navy Bureau of Medicine and Surgery (2013). Venomous Snakes of the World: A Manual for Use by U.S. Amphibious Forces. Skyhorse Publishing. ISBN 978-1-62087-623-7
Branch, Bill (1988). Bill Branch's Field Guide to the Snakes and Other Reptiles of Southern Africa (More than 500 Photographs for Easy Identification). Cape Town, South Africa: Struik Publishers. ISBN 978-0-86977-641-4
Branch, Bill (1998). Field Guide to the Snakes and Other Reptiles of Southern Africa. Ralph Curtis Publishing. ISBN 978-0-88359-042-3
Branch, Bill (2005). Photographic Guide to Snakes Other Reptiles and Amphibians of East Africa. Sanibel Island, Florida: Ralph Curtis Books. ISBN 978-0-88359-059-1
Mara, Wil; Collins, Joseph T; Minton, SA (1993). Venomous Snakes of the World. TFH Publications Inc. ISBN 978-0-86622-522-9
Stocker, Kurt F. (1990). Medical Use of Snake Venom Proteins. CRC Press. ISBN 978-0-8493-5846-3
Mebs, Dietrich (2002). Venomous and Poisonous Animals: A Handbook for Biologists, Toxicologists and Toxinologists, Physicians and Pharmacists. Medpharm. ISBN 978-0-8493-1264-9
White, Julian; Meier, Jurg (1995). Handbook of Clinical Toxicology of Animal Venoms and Poisons. CRC Press. ISBN 978-0-8493-4489-3
Vitt, Laurie J; Caldwell, Janalee P. (2013). Herpetology, Fourth Edition: An Introductory Biology of Amphibians and Reptiles. Academic Press. ISBN 978-0-12-386919-7
Tu, Anthony T. (1991). Handbook of Natural Toxins, Vol. 5: Reptile Venoms and Toxins. Marcel Dekker. ISBN 978-0-8247-8376-1
Mattison, Chris (1995). The Encyclopedia of Snakes. Facts on File; 1st U.S. edition. ISBN 978-0-8160-3072-9
Coborn, John (1991). The Atlas of Snakes of the World. TFH Publications. ISBN 978-0-86622-749-0

Liên kết ngoài

Dendroaspis polylepis at the Reptile Database
Black mamba - Clinical Toxinology Resources