undertheseanlp/UVW-2026 huggingface dataset:
Nhâm Tuấn

Nhâm Tuấn (; ? - 204), tự Bá Đạt (伯達), là quan viên dưới quyền quân phiệt Tào Tháo thời Tam Quốc trong lịch sử Trung Quốc.

Cuộc đời
Nhâm Tuấn quê ở huyện Trung Mưu, Hà Nam doãn, Tư Lệ. Năm 190, Đổng Trác khống chế triều chính, các thế lực quân phiệt nổi lên ở Quan Đông, đất Tam Phụ, Tam Hà đều rối loạn. Khi ấy, huyện lệnh Trung Mưu là Dương Nguyên (楊原) muốn bỏ huyện mà chạy. Nhâm Tuấn khuyên Dương Nguyên tự nắm lấy quyền hành của Hà Nam doãn, liên kết với các huyện để tự thủ. Dương Nguyên đồng ý, phong Tuấn làm chủ bộ. Tuấn lại dâng biểu lên triều đình xin phong cho Nguyên làm Hà Nam doãn.

Tào Tháo khởi binh, hành quân qua Trung Mưu. Nhâm Tuấn liền thu thập tông tộc, khách khứa, cùng Dương Nguyên, Trương Phấn (張奮) quy thuận Tào Tháo. Tuấn được Tào Tháo phong làm Kỵ đô úy, đem em họ trong tộc gả cho Tuấn. Từ đó mỗi lần Tào Tháo xuất quân, Nhâm Tuấn đều phụ trách hậu cần, tiếp viện.

Tảo Chi, Hàn Hạo kiến nghị Tào Tháo học theo phép cũ của Triệu Sung Quốc, tiến hành lập đồn điền, dồn dân chúng vào quân đồn, dân đồn. Nhâm Tuấn được phong làm Điển nông trung lang tướng, thi hành đồn điền chế.

Năm 200, Tào Tháo cùng Viên Thiệu giằng co ở Quan Độ. Nhâm Tuấn phụ trách vận chuyển lương thảo. Quân Viên Thiệu nhiều lần muốn tập kích đường vận lương, nhưng đều bị Nhâm Tuấn bảo vệ thành công. Quân Tào thắng lợi, Tào Tháo ghi công của Tuấn, phong tước Đô đình hầu, thực ấp 300 hộ.

Năm 204, Nhâm Tuấn chết bệnh. Tào Tháo vô cùng thương tiếc. Năm 220, Tào Phi cướp ngôi nhà Hán, truy thụy các công thần, Nhâm Tuấn được truy tôn thụy hiệu Thành hầu.

Gia đình
Vợ:
Tào thị, em họ Tào Tháo.
Con cái:
Nhâm Tiên (任先), con trưởng của Nhâm Tuấn, kế thừa tước vị, nhưng chết sớm, không có con, đất phong bị tước.
Nhâm Lãm (任覽), con giữa của Nhâm Tuấn, khi Tào Phi truy thụy công thần, phong Lãm tước Quan nội hầu.

Trong văn hóa
Nhâm Tuấn không xuất hiện trong tiểu thuyết Tam quốc diễn nghĩa của La Quán Trung.

Tham khảo
Trần Thọ, Bùi Tùng Chi chú, Tam quốc chí.

Chú thích
Tiếng Sambalpur

triệu|date=2011 điều tra|ref=|familycolor=Indo-European|fam2=Ấn-Iran|fam3=Ấn-Arya|fam4=Đông|fam5=Odia|script=chữ Odia|iso3=spv|glotto=samb1325|glottorefname=Sambalpuri}}

Tiếng Sambalpur là một ngôn ngữ Ấn-Arya được nói ở mạn tây Odisha, Ấn Độ. Nó được biết đến với tên gọi khác là tiếng Odia Tây và tiếng Kosali (với các phương ngữ Kosli, Koshal và Koshali), một thuật ngữ phổ biến gần đây nhưng gây tranh cãi, dựa trên mối liên hệ với tiếng Kosala cổ, có lãnh thổ rộng lớn cũng bao gồm cả Vùng Sambalpur và Chhatisgarh ngày nay.

Người nói thường cảm thụ nó như một ngôn ngữ riêng biệt, trong khi những người ngoài đã xem nó như một phương ngữ của tiếng Odia và tiếng Odia chuẩn cũng được sử dụng bởi những người nói tiếng Sambalpur để giao tiếp chính thức kể từ khi chính quyền Odisha áp đặt nó lên người dân. Một cuộc khảo sát năm 2006 về các phương ngữ được nói ở bốn ngôi làng đã phát hiện ra rằng chúng chia sẻ ba phần tư vốn từ vựng cơ bản với tiếng Odia chuẩn.76%. This was based on comparisons of 210-item wordlists.}}

Tiếng Sambalpur được nói ở các huyện sau của Orissa: Sambalpur (với thành phố Sambalpur, trung tâm văn hóa và thương mại chính của khu vực), Deogarh, Sundargarh, Jharsuguda, Bargarh, Subarnapur, Balangir, Nuapada, Kalahandi, Boudh. Người nói tiếng Sambalpur cũng được tìm thấy ở các khu vực của Chhattisgarh và Jharkhand lân cận.

Chữ viết
Chữ Devanagari có lẽ từng được sử dụng sau sự sụp đổ của triều đại Đông Ganga Kalinga, tức là thế kỷ 13, nhưng từ đầu thế kỷ 20, chữ Odia đã được tạo ra và hiện tại nó là chữ viết được sử dụng phổ biến nhất trong các tài liệu xóa mù chữ.

Phong trào ngôn ngữ
Đã có một phong trào vận động ngôn ngữ để công nhận ngôn ngữ. Mục tiêu chính của nó là đưa ngôn ngữ này vào Danh mục thứ 8 của hiến pháp Ấn Độ.

Xem thêm

Văn hóa Sambalpur

Tham khảo

Tài liệu

Dash, Ashok Kumar (1990). Evolution of Sambalpuri language and its morphology (Thesis). Sambalpur University.
Mathai, Eldose K.; Kelsall, Juliana (2013). Sambalpuri of Orissa, India: A Brief Sociolinguistic Survey (Report). SIL Electronic Survey Reports.
Patel, Kunjaban (n.d.). A Sambalpuri phonetic reader (Thesis). Sambalpur University.
Sahu, Gobardhan (2001). Generative phonology of Sambalpuri: a study (revised) (PhD). Sambalpur University.
Sahu, Gopal Krishna (2002). A derivational morphology of Sambalpuri (Thesis). Sambalpur University.

Liên kết ngoài và đọc thêm

Ngôn ngữ và văn học Sambalpur
Ngôn ngữ Sambalpur: Quan điểm về nguồn gốc, sự tiến hóa và sự khác biệt của nó

Đăng ký báo và tạp chí xuất bản bằng ngôn ngữ Kosli
Epinephelus aeneus

Epinephelus aeneus, thường được gọi là cá mú trắng (tên tiếng Anh: White grouper), là một loài cá biển thuộc chi Epinephelus trong họ Cá mú. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1817.

Do bị đánh bắt quá mức, E. aeneus được xếp vào danh sách Loài sắp bị đe dọa, và cũng gần đáp ứng những tiêu chí của Loài nguy cấp.

Mô tả
E. aeneus trưởng thành có kích thước lớn nhất là khoảng 120&nbsp;cm; cá mái thay đổi giới tính thành cá đực khi đạt chiều dài khoảng 50 đến 60&nbsp;cm. Thân thuôn dài, hình bầu dục. Đầu và thân có màu nâu đỏ sẫm hoặc màu lục xám với các dải sọc màu nhạt khắp thân. Có 2 - 3 sọc trắng tỏa ra sau mắt. Đuôi bo tròn.

Số gai ở vây lưng: 11 (gai thứ 3 và 4 dài nhất); Số tia vây mềm ở vây lưng: 14 - 16; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây mềm ở vây hậu môn: 8; Số tia vây mềm ở vây ngực: 18 - 20; Số lược mang: 23 - 26; Số vảy đường bên: 67 - 72.

Thức ăn của E. aeneus là các loài cá nhỏ hơn và động vật giáp xác. Chúng được đánh bắt trong nghề cá thương mại, được đánh giá là một loài có giá trị kinh tế cao.

Chú thích
Epinephelus analogus

Epinephelus analogus, tên thường gọi là cá mú đốm (tên tiếng Anh: Spotted grouper), là một loài cá biển thuộc chi Epinephelus trong họ Cá mú. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1863.

Phân bố và môi trường sống
E. analogus có phạm vi phân bố rộng khắp Đông Thái Bình Dương. Loài này được tìm thấy từ phía nam bang California (Hoa Kỳ), trải dài xuống bán đảo Baja California và vịnh California, dọc theo Trung Mỹ và Nam Mỹ đến Bắc Peru, bao gồm các đảo ngoài khơi là đảo Cocos, quần đảo Revillagigedo, đảo Malpelo và quần đảo Galápagos. Cá trưởng thành sống xung quanh các rạn san hô và các bãi đá ngầm ở độ sâu khoảng 107 m trở lại; cá con có thể sống ở vùng nước nông hơn, trong các hồ thủy triều, khu vực cửa biển và đầm phá.

Mô tả
E. analogus trưởng thành có chiều dài cơ thể lớn nhất đo được là gần 114&nbsp;cm. Thân thuôn dài, hình bầu dục. Cơ thể cá trưởng thành có màu nâu đỏ nhạt với các đốm màu nâu sẫm phủ khắp thân và đầu, cả trên các vây. Thân có 5 dải sọc mờ. Đuôi bo tròn. Vây bụng ngắn hơn vây ngực.

Số gai ở vây lưng: 11; Số tia vây mềm ở vây lưng: 16 - 18; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây mềm ở vây hậu môn: 8; Số tia vây mềm ở vây ngực: 17 - 19; Số vảy đường bên: 56 - 68.

Thức ăn của E. analogus là các loài cá nhỏ hơn, động vật thân mềm và động vật giáp xác. Vào mùa đông, các cá thể di chuyển đến gần bờ hơn. Chúng được đánh bắt trong nghề cá và câu cá giải trí.

Chú thích
Epinephelus bilobatus

Epinephelus bilobatus, tên thường gọi là Twinspot grouper (cá mú hai đốm) hoặc Frostback Rockcod, là một loài cá biển thuộc chi Epinephelus trong họ Cá mú. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1987.

Phân bố và môi trường sống
E. bilobatus có phạm vi phân bố giới hạn ở Tây Thái Bình Dương. Loài này được tìm thấy ở phía tây bắc Úc, và từ biển Arafura ngoài khơi Lãnh thổ Bắc Úc, trải dài ngược lên phía bắc đến khắp Tây Papua, Indonesia. Các mẫu vật cá con đã được thu thập ở phía nam New Zealand. Cá trưởng thành sống xung quanh các rạn san hô và các bãi đá ngầm ở độ sâu khoảng 50 m trở lại.

Mô tả
E. bilobatus trưởng thành có kích thước lớn nhất là khoảng 33&nbsp;cm. Thân thuôn dài, hình bầu dục. Cơ thể cá trưởng thành có màu nâu xám với rất nhiều đốm màu nâu vàng hình lục giác phủ khắp đầu và thân, và trên cả các vây. Một vùng màu trắng xuất hiện dọc theo lưng, là điểm đặc trưng của loài. Có các đốm màu đen lớn dọc theo vây lưng. Đuôi bo tròn. Thường bị nhầm lẫn với một số loài cá mú có hoa văn tương tự.

Số gai ở vây lưng: 11; Số tia vây mềm ở vây lưng: 17 - 18; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây mềm ở vây hậu môn: 8; Số tia vây mềm ở vây ngực: 17 - 19; Số vảy đường bên: 49 - 52.

Thức ăn của E. bilobatus là các loài cá nhỏ hơn, động vật thân mềm và động vật giáp xác. Chúng được đánh bắt trong nghề cá thương mại quy mô nhỏ.

Xem thêm
J. E. Randall & G. R. Allen (1987), Four new serranid fishes of the genus Epinephelus (Perciformes: Epinephelinae) from Western Australia, Records of the Western Australian Museum 13: 387 – 411.

Chú thích
Nghĩa Đạo (nhà Thanh)

| mất =
}}
Nghĩa Đạo (; 15 tháng 4 năm 1819 - 30 tháng 5 năm 1868) là một hoàng thân của nhà Thanh trong lịch sử Trung Quốc, người thừa kế 1 trong 12 tước vị Thiết mạo tử vương.

Cuộc đời
Nghĩa Đạo sinh vào giờ Tỵ, ngày 21 tháng 3 (âm lịch) năm Gia Khánh thứ 24 (1819), trong gia tộc Ái Tân Giác La. Ông là con trai thứ hai của Dự Hậu Thân vương Dụ Toàn, mẹ ông là Trắc Phúc tấn Hàn thị (韓氏).

Vào những năm Đạo Quang, ông lần lượt được ban thưởng Hoa linh (花翎), vào tháng 10 năm thứ 8 (1828) và mũ mão Đầu phẩm (头品顶戴), tương đương với Nhất phẩm vào tháng 12 năm thứ 15 (1835). Đến tháng 3 năm thứ 21 (1841), sau khi cha ông qua đời, ông được thế tập tước vị Dự Thân vương đời thứ 11. Tháng 12 cùng năm, ông trở thành Tổng tộc trưởng của Chính Lam kỳ.

Năm Hàm Phong thứ 7 (1857), ông quản lý sự vụ Mông Cổ Tương Hoàng kỳ tân cựu Doanh phòng. Tháng 12 cùng năm, ông được ban thưởng mang Tam nhãn Hoa linh và nhậm chức Nội đại thần. Sau đó, ông lần lượt thay quyền Đô thống Mông Cổ Tương Hoàng kỳ vào tháng 5 năm thứ 8 (1858), Đô thống Mông Cổ Chính Hoàng kỳ vào tháng 4 năm thứ 9 (1859), và quản lý sự vụ Chính Hoàng kỳ Doanh trại vào tháng 12 cùng năm. Tháng 10 và tháng 11 năm thứ 11 (1861), ông lần lượt nhậm chức Duyệt binh đại thần (閱兵大臣) và Hữu dực Tra thành đại thần (右翼查城大臣).

Năm Đồng Trị thứ 3 (1864), tháng 4, ông thay quyền Đô thống Hán quân Tương Hoàng kỳ. Tháng giêng năm thứ 4 (1865), lại thay quyền Chính Bạch kỳ Lĩnh thị vệ Nội đại thần. Tháng 4 cùng năm, ông thay quyền quản lý Đô thống Mãn Châu Chính Hồng kỳ. Sau đó nhậm Tông Nhân phủ Tả Tông chính (左宗正) và thay quyền Lĩnh thị vệ Nội đại thần của Chính Hoàng kỳ và Tương Hoàng kỳ. Năm thứ 5 (1866), ông nhậm chức Ngọc Điệp quán Tổng tài (玉牒館總裁), phụ trách việc biên soạn Ngọc điệp của nhà Thanh. Năm thứ 7 (1868), ngày 9 tháng 4 (âm lịch), giờ Hợi, ông qua đời, thọ 50 tuổi, được truy thụy Dự Thận Thân vương (豫愼親王).

Gia quyến

Thê thiếp

Đích Phúc tấn: Cáp Nhĩ Tế Nỗ Đặc thị (哈爾濟努特氏), con gái của Phó Đô thống Hưng Trụ (興住).
Trắc Phúc tấn: Tần Giai thị (秦佳氏), con gái của Hộ vệ A Xương A (阿昌阿).
Thứ thiếp:
Thôi thị (崔氏), con gái của Thịnh Văn (盛文).
Ngạc thị (鄂氏), con gái của Phật Bảo (佛保).
Kế thị (計氏), con gái của Thành Minh (成明).
Chu thị (周氏), con gái của Tùng Thịnh (松盛).
Châu thị (朱氏), con gái của Anh Phúc (英福).

Con trai

Bổn Cách (本格; 1846 – 1898), mẹ là Trắc Phúc tấn Tần Giai thị. Năm 1868 được thế tập tước vị Dự Thân vương. Sau khi qua đời được truy thụy Dự Thành Thân vương (豫誠親王). Vô tự.
Bổn Xu (本樞; 1853 – 1857), mẹ là Thứ thiếp Ngạc thị. Chết yểu.
Bồi Quân (培均; 1867 – 1867), mẹ là Thứ thiếp Châu thị. Chết yểu.

Chú thích

Tham khảo

Tài liệu
Nguyễn Phúc Thận Huy

Nguyễn Phúc Thận Huy (chữ Hán: 阮福慎徽; 1840 – 1857), phong hiệu An Phục Công chúa (安馥公主), là một công chúa con vua Thiệu Trị nhà Nguyễn trong lịch sử Việt Nam.

Tiểu sử
Công chúa Thận Huy sinh năm Canh Tý (1840), là con gái thứ 23 của vua Thiệu Trị, mẹ là Cung nga Nguyễn Thị Hân (Đại Nam liệt truyện chép họ của bà là Nguyễn Hòa

Tự Đức năm thứ 8 (1855), vua anh gả công chúa Thận Huy cho Phò mã Đô úy Nguyễn Đức Duật, người Hải Lăng, Quảng Trị, là con của Tổng đốc Nguyễn Đức Hoạt. Công chúa lấy chồng mới được 2 năm thì mất, kịp sinh được một người con gái cho phò mã Duật. Hai năm sau khi công chúa mất, phò mã Duật cũng qua đời (năm 1859).

Công chúa Thận Huy mất năm Đinh Tỵ (1857), mới 18 tuổi, được truy tặng làm An Phục Công chúa (安馥公主), thụy là Nhàn Trinh (嫻貞). Ban đầu, bà được thờ ở phía sau đền Triển Thân, đến năm Hàm Nghi thứ nhất (1885), bà mới được hợp thờ ở đền Triển Thân.

Tẩm mộ của công chúa An Phục hiện tọa lạc tại thôn Thượng 4, phường Thủy Xuân, Huế. Cung nga Nguyễn Thị Hân cũng được táng không xa tẩm của con gái bà.

Tham khảo
Hội đồng trị sự Nguyễn Phúc Tộc (1995), Nguyễn Phúc Tộc thế phả , Nhà xuất bản Thuận Hóa
Quốc sử quán triều Nguyễn (2006), Đại Nam liệt truyện Chính biên, Tổ Phiên dịch Viện Sử học dịch, Nhà xuất bản Thuận Hóa
Quốc sử quán triều Nguyễn (2006), Đại Nam thực lục Chính biên, Tổ Phiên dịch Viện Sử học dịch, Nhà xuất bản Giáo dục

Chú thích
Epinephelus bontoides

Epinephelus bontoides, thường được gọi là cá mú viền trắng, là một loài cá biển thuộc chi Epinephelus trong họ Cá mú. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1855.

Phân bố và môi trường sống
E. bontoides có phạm vi phân bố rộng khắp Tây Thái Bình Dương. Loài này được tìm thấy chủ yếu ở các đảo nằm phía nam và đông của quần đảo Mã Lai (không có mặt ở đảo Sumatra và đảo Borneo), ngược lên phía bắc đến quần đảo Ryukyu (miền nam Nhật Bản); phía đông trải rộng đến quần đảo Solomon. Loài này cũng được ghi nhận ở Việt Nam. Cá trưởng thành sống xung quanh các rạn san hô và các bãi đá ngầm ở vùng đáy bùn hoặc đá cuội, độ sâu khoảng 30 m trở lại; cá con có thể sống ở vùng nước nông hơn.

Mô tả
E. bontoides trưởng thành có chiều dài cơ thể lớn nhất đo được là gần 30&nbsp;cm. Thân thuôn dài, hình bầu dục. Cơ thể cá trưởng thành có màu nâu xám với các chấm màu nâu đỏ đến đen phủ khắp đầu và thân, và trên cả các vây. Có viền trắng trên các vây màu xám đen. Đuôi bo tròn.

Số gai ở vây lưng: 11; Số tia vây mềm ở vây lưng: 16 - 17; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây mềm ở vây hậu môn: 8; Số tia vây mềm ở vây ngực: 17 - 18; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây mềm ở vây bụng: 5; Số vảy đường bên: 48 - 51.

Thức ăn của E. bontoides là các loài cá nhỏ hơn, động vật thân mềm và động vật giáp xác. Chúng có thể được đánh bắt trong nghề cá.

Chú thích
Trường phái Kerala

-->
| other_name =
| former_name =
| founder = Madhava của Sangamagrama
| type = Ấn Độ giáo, thiên văn học, toán học, khoa học
| established =
| opened =
| closed =
| district =
| grades =
| superintendent =
| principal =
| staff =
| faculty =
| gender =
| age_range =
| enrollment =
| campus_size =
| campus_type =
| team_name =
| newspaper =
| colors =
| communities =
| feeder_schools =
| website =
| footnotes =
}}
Trường phái Kerala, tên đầy đủ là Trường phái Kerala về Thiên văn học và Toán học là một trường phái nghiên cứu về thiên văn học và toán học được thành lập bởi Madhava của Sangamagrama, tại Kerala, Ấn Độ, với các thành viên: Parameshvara, Neelakanta Somayaji, Jyeshtadeva, Achyuta Pisharati, Melpathur Narayana Bhattathiri và Achyuta Panikkar. Trường phái này nở rộ từ thế kỷ 14 đến thế kỷ 16 và những khám phá nguyên bản của họ có vẻ kết thúc vào thời của Narayana Bhattathiri (1559-1632). Trong nỗ lực giải quyết các vấn đề thiên văn học, trường phái Kerala đã khám phá một cách độc lập một số các khái niệm toán học quan trọng. Những kết quả quan trọng nhất của họ - sự mở rộng hàng loạt cho các hàm số lượng giác - đã được miêu tả trong thơ bằng tiếng Phạn trong một cuốn sách được viết bởi Neelakanta có tên là Tantrasangraha, và được mô tả một lần nữa trong một bình luận về tác phẩm này, được gọi là Tantrasangraha-vakhya, của một tác giả vô danh. Các định lý được diễn tả mà không có chứng minh, các chứng minh hàng loạt cho sin, cosin và tang nghịch đảo được cung cấp vào một thế kỷ sau đó trong tác phẩm Yuktibhasa (khoảng năm 1500 - khoảng năm 1610), được viết bởi Jyesthadeva, bằng tiếng Malayalam, và trong một bình luận về Tantrasangraha.

Các tác phẩm của trường phái này, được hoàn thành trước hai thế kỷ trước sự ra đời của calculus, cung cấp cái mà bây giờ được xét đến như là ví dụ đầu tiên về chuỗi lũy thừa (tách biệt từ chuỗi hình học. Tuy nhiên, họ đã không công thức hóa một lý thuyết mang tính hệ thống về vi phân và tích phân, hoặc là không có bất kỳ bằng chứng trực tiếp nào về kết quả của học được chuyển ra bên ngoài Kerala.
Chú thích

Tham khảo

.
Gupta, R. C. (1969) "Second Order of Interpolation of Indian Mathematics", Indian Journal of History of Science 4: 92-94
.
.
.
Parameswaran, S. (1992) "Whish's showroom revisited", Mathematical Gazette 76, no. 475 pages 28–36

.
.
.
C. K. Raju. 'Computers, mathematics education, and the alternative epistemology of the calculus in the Yuktibhâsâ', Philosophy East and West 51, University of Hawaii Press, 2001.
.

.
Tacchi Venturi. 'Letter by Matteo Ricci to Petri Maffei on 1 Dec 1581', Matteo Ricci S.I., Le Lettre Dalla Cina 1580–1610, vol. 2, Macerata, 1613.
Liên kết ngoài
The Kerala School, European Mathematics and Navigation, 2001.
An overview of Indian mathematics, MacTutor History of Mathematics archive, 2002.
Indian Mathematics: Redressing the balance, MacTutor History of Mathematics archive, 2002.
Keralese mathematics , MacTutor History of Mathematics archive, 2002.
Possible transmission of Keralese mathematics to Europe , MacTutor History of Mathematics archive, 2002.
"Indians predated Newton 'discovery' by 250 years" phys.org, 2007
Đội tuyển bóng đá quốc gia Bắc Síp

Síp Thổ Nhĩ Kỳ 0–5 (1962)
| Largest win = 15–0 (Arbil, Iraq; Ngày 4 tháng 6 năm 2012)
| Largest loss = Síp Thổ Nhĩ Kỳ 0–5 (1962) 5–0 Síp Thổ Nhĩ Kỳ (İzmir, Thổ Nhĩ Kỳ; Ngày 28 tháng 9 năm 1980)
| Regional name = Giải vô địch bóng đá thế giới ConIFA
| Regional cup apps = 2 lần
| Regional cup first = 2016
| Regional cup best = Á quân (2018)
}}

Đội tuyển bóng đá quốc gia Bắc Síp (tiếng Thổ Nhĩ Kỳ : Kuzey Kıbrıs Millî Futbol Takımı) đại diện cho Bắc Síp , một quốc gia trên thực tế . Họ là thành viên của NF-Board cho các quốc gia không trực thuộc FIFA, cho đến khi tổ chức này giải thể vào năm 2013. Sân nhà của Bắc Síp là Sân vận động Nicosia Atatürk ở Bắc Nicosia và huấn luyện viên trưởng của họ là Bülent Aytaç. Họ là nhà vô địch FIFI Wild Cup ở Đức vào tháng 6 năm 2006. Đội cũng là nhà vô địch Cúp ELF, giải đấu mà họ là chủ nhà, vào tháng 11 năm 2006. Hiện nay đội là thành viên của ConIFA.

Do lệnh cấm vận đang diễn ra đối với Bắc Síp, đội không thể chơi các trận đấu quốc tế với các thành viên FIFA.
Epinephelus bruneus

| authority = Bloch, 1793
| synonyms = Serranus moara
}}
Epinephelus bruneus là một loài cá biển thuộc chi Epinephelus trong họ Cá mú. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1793.

Tình trạng phân loại
E. moara, một đồng nghĩa của E. bruneus, được công nhận là loài hợp lệ vào năm 2013. Tuy nhiên, kết quả nghiên cứu vào năm 2024 đã đưa E. moara trở lại thành đồng nghĩa thứ cấp của E. bruneus. Nghiên cứu này cũng chỉ ra rằng, một trong hai dạng hình thái của E. bruneus đã được công nhận là loài hợp lệ, là Epinephelus randalli.

Từ nguyên
Tính từ định danh trong tiếng Latinh có nghĩa là "nâu", hàm ý đề cập đến màu nâu xám với các đốm nâu sẫm hơn ở loài cá này.

Loài bị đe dọa
E. bruneus đang bị đánh bắt quá mức trong khu vực phân bố của chúng, bao gồm cả những con chưa lớn. Sự suy giảm đáng kể của loài này đã được ghi nhận ở Hồng Kông trong hơn 40 năm qua. Việc quản lý nghề cá đối với cá mú nâu còn rất hạn chế, do đó, sự suy giảm dự kiến sẽ tiếp tục gia tăng. Hiện tại, cá mú nâu được xếp vào nhóm Loài sắp nguy cấp.

Mô tả
Chiều dài cơ thể lớn nhất được ghi nhận ở cá mú nâu là 136 cm, còn khối lượng lớn nhất là 38 kg.

So với E. randalli, E. bruneus có số tia vây lưng là 14–16 (thường là 15), ngạnh răng cưa ở xương trước nắp mang không quá lớn, vảy hai bên thân là vảy lược (ctenoid). Kiểu hoa văn trên đầu (vệt sọc thứ tư) và thân (sọc thứ hai và thứ ba) cũng là đặc điểm giúp phân biệt hai loài.

Số gai ở vây lưng: 11; Số tia vây ở vây lưng: ~15; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây ở vây hậu môn: 8; Số tia vây ở vây ngực: 17–19; Số vảy đường bên: 64–72.

Thương mại
E. bruneus là loài thương mại quan trọng, được khai thác trên toàn bộ phạm vi của nó, chủ yếu là ở Nhật và Trung Quốc. Công nghệ sản xuất cá giống đã được thực hiện tại Nhật, và số lượng cá giống nuôi được thả về tự nhiên hàng năm đã tăng từ 90.000 (năm 2007) lên 274.000 cá thể (năm 2016).

Tham khảo
Epinephelus caninus

Epinephelus caninus, tên thường gọi là cá mú răng chó (tên tiếng Anh: Dogtooth grouper), là một loài cá biển thuộc chi Epinephelus trong họ Cá mú. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1843.

Craig và Hastings (2007) xem E. caninus là thành viên của chi Mycteroperca.

Mô tả
E. caninus trưởng thành có chiều dài cơ thể lớn nhất đo được là khoảng 164&nbsp;cm. Thân thuôn dài, hình bầu dục. Đầu và thân có màu nâu đỏ sẫm hoặc màu tím xám (vùng bụng sáng màu hơn), đôi khi với các dải sọc sẫm màu ở thân. Có 2 - 3 đường sọc tỏa ra sau mắt, hướng xuống má và mang; các sọc này biến mất khi chúng già đi. Đuôi bo tròn. Vây bụng không thể chạm tới hậu môn. Răng nanh rất phát triển ở hàm trước.

Số gai ở vây lưng: 11 (gai thứ 3 và 4 dài nhất); Số tia vây mềm ở vây lưng: 13 - 15; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây mềm ở vây hậu môn: 8; Số tia vây mềm ở vây ngực: 17 - 18; Số lược mang: 23 - 27; Số vảy đường bên: 70 - 79.

Thức ăn của E. caninus là các loài cá nhỏ hơn, động vật thân mềm và động vật giáp xác. Chúng được đánh bắt trong nghề cá thương mại, nhưng với quy mô nhỏ.

Chú thích
Epinephelus cifuentesi

Epinephelus cifuentesi, tên thường gọi là cá mú ô liu (tên tiếng Anh: Olive grouper), là một loài cá biển thuộc chi Epinephelus trong họ Cá mú. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1993.

Phân bố và môi trường sống
E. cifuentesi có phạm vi phân bố rải rác ở Đông Thái Bình Dương. Loài này được tìm thấy xung quanh mũi bán đảo Baja California, và từ phía nam bang Oaxaca, Mexico đến Salinas, Ecuador bao gồm các đảo ngoài khơi là Rocas Alijos, đảo Cocos, quần đảo Revillagigedo, đảo Malpelo và quần đảo Galápagos. Cá trưởng thành sống xung quanh các rạn san hô và các bãi đá ngầm, hoặc trong các hang động, kẽ đá ở độ sâu khoảng từ 20 đến 135 m; cá con có thể sống ở vùng nước nông hơn.

Mô tả
E. cifuentesi trưởng thành có chiều dài cơ thể lớn nhất đo được là khoảng 100&nbsp;cm. Thân thuôn dài, hình bầu dục. Cơ thể cá trưởng thành có màu nâu xám nhạt, ánh kim màu xanh lục trên thân. Vây có màu sẫm hơn thân. Màng giữa 5 gai vây lưng đầu tiên có màu đen. Viền vây ngực và vây hậu môn màu kem. Đuôi bo tròn. Cá con màu nâu xám với vạch đen ở hàm trên.

Số gai ở vây lưng: 11; Số tia vây mềm ở vây lưng: 14 - 16; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây mềm ở vây hậu môn: 9; Số tia vây mềm ở vây ngực: 17 - 19; Số vảy đường bên: 131 - 144.

Thức ăn của E. cifuentesi là các loài cá nhỏ hơn, động vật thân mềm và động vật giáp xác. Những con trưởng thành (tổng chiều dài trung bình trên 65&nbsp;cm) được đánh bắt trong nghề cá thương mại tại Galápagos, và các cá thể nhỏ hơn (tổng chiều dài trung bình khoảng 35&nbsp;cm) được thả lại biển.

Chú thích
Quảng trường Edinburgh

. Star Ferry Pier cũ là trong các vấn đề xung quanh, với bến tàu thứ tưđang được xây dựng có thể nhìn thấy từ xa]]

Quảng trường Edinburgh là một quảng trường ở Trung Hoàn, Hồng Kông gần bến cảng Victoria. Được xây dựng vào Chiến tranh thế giới thứ hai và sau đó được cải tạo tiếp tục bởi Trung ương Đảo Hồng Kông. Ngoài ra, Bến phà Quảng trường Edinburgh và Queen's Pier cũng được xem là nằm trong quảng trường trước khi bị phá hủy vào đầu năm 2007.

Lịch sử
Quảng trường Edinburgh phức tạp, trong đó bao gồm tòa thị chính và Vườn Tưởng niệm đã được thiết kế bởi kiến trúc sư người Anh Ron Phillips và Alan Fitch vào năm 1956 dành cho các chức năng công dân quan trọng nhất thành phố.

Star Ferry Pier được thiết kế bởi một kiến trúc sư địa phương Hung Yip Chan (sinh 1921). Ông đã làm việc cho Architectural Office (AO) của Public Works Department trước đây từ năm 1952 - 1957 như là một trợ lý kiến trúc sư. Ông ấy thiết kế mặt tiền của bến tàu, và Trưởng Kiến trúc sư, Michael Wright, thêm Tháp Đồng hồ để làm cho bến tàu cân bằng hơn.

Queen's Pier, được hoàn thành vào năm 1954, được "một phần không thể thiếu" của cụm: lối vào tòa thị chính hình thành một trục với Pier cho vay một dịp để thăm các chức sắc. Từ khi hoàn thành tòa thị chính vào năm 1962, mỗi lần đến Governor mới sẽ hạ cánh tại Queen's Pier, và họ sẽ tổ chức một cuộc kiểm tra bảo vệ danh dự trong Quảng trường Edinburgh trước khi được tuyên thệ ở gần tòa thị chính. Star Ferry Pier được khánh thành vào năm 1957.

Quảng trường Edinburgh cố tình giữ như mở quảng trường trong thành phố quá khổ, truy cập tự do cho công chúng, vì đây được coi là một sự tương phản thiết yếu với sự nhộn nhịp của thành phố. Kể từ tháng 10 năm 1987, Legislative Council đã bị cấm tụ tập bên ngoài trưởng Tòa nhà LegCo.

Xem thêm
Trung Hoàn và Con đường Di sản phía Tây

Tham khảo
Epinephelus clippertonensis

Epinephelus clippertonensis, tên thông thường được gọi là cá mú Clipperton, là một loài cá biển thuộc chi Epinephelus trong họ Cá mú. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1999.

Phân bố và môi trường sống
E. clippertonensis có phạm vi phân bố nhỏ hẹp ở Đông Thái Bình Dương. Loài này được tìm thấy xung quanh mũi bán đảo Baja California, và ở 3 nhóm đảo ngoài khơi là đảo san hô Clipperton (Pháp), Rocas Alijos và quần đảo Revillagigedo (Mexico). Cá trưởng thành sống xung quanh các rạn san hô và các bãi đá ngầm ở độ sâu khoảng từ 1 đến 100 m; cá con có thể sống ở vùng nước nông hơn.

Mô tả
E. clippertonensis trưởng thành có chiều dài cơ thể lớn nhất đo được là khoảng 61&nbsp;cm. Thân thuôn dài, hình bầu dục. Cơ thể cá trưởng thành có màu nâu xám hoặc xám nhạt với các vệt chấm màu trắng phủ khắp đầu và thân, kể cả trên các vây. Một số cá thể lớn hơn có 2 màu sắc rõ rệt: nâu sậm ở nửa phía sau và màu sáng hơn ở nửa phía trước. Đuôi bo tròn. Cá con có nhiều đốm đen nhỏ.

Số gai ở vây lưng: 11; Số tia vây mềm ở vây lưng: 15 - 16; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây mềm ở vây hậu môn: 8; Số tia vây mềm ở vây ngực: 18 - 20; Số vảy đường bên: 48 - 51.

Thức ăn của E. clippertonensis là các loài cá nhỏ hơn, động vật thân mềm và động vật giáp xác. E. clippertonensis rất giống với loài chị em của nó, Epinephelus labriformis, và thường được xác định nhầm là E. labriformis trước khi được mô tả vào năm 1999.

Chú thích
Tiếng Chittagong

|iso3=ctg|glotto=chit1275|glottorefname=Chittagonian}}

Tiếng Chittagong hay Chatgaya, cũng viết là Satgaya () là một ngôn ngữ Ấn-Arya được nói ở Chittagong và ở phần lớn mạn đông nam Bangladesh. Nó có liên quan chặt chẽ với tiếng Bengal và thường được quan niệm sai lầm là một phương ngữ phi chuẩn của ngôn ngữ này, nhưng chúng không thông hiểu lẫn nhau. Ước tính (2009) có 13-16 triệu người nói tiếng Chittagong, chủ yếu ở Bangladesh.

Phân loại
Tiếng Chittagong là một thành viên của nhóm ngôn ngữ Bengal-Assam thuộc ngữ chi Ấn-Arya, một nhánh của ngữ hệ Ấn-Âu rộng lớn. Các ngôn ngữ chị em của nó bao gồm tiếng Sylhet, tiếng Rohingya, tiếng Chakma, tiếng Assam và tiếng Bengal. Nó có nguồn gốc từ ngôn ngữ Ấn-Arya Đông trung đại, ngôn ngữ Ấn-Arya cổ đại và ngôn ngữ Ấn-Âu nguyên thủy.

Hệ thống chữ viết
Chữ Ả Rập từng được sử dụng cho ngôn ngữ này. Chữ Bengal là chữ viết được sử dụng duy nhất hiện nay.

Xem thêm

Thành phố Chittagong
Tiếng Rohingya
Phân khu Chittagong
Vùng đồi Chittagong

Tham khảo

Liên kết ngoài
Kỵ Diễm

Kỵ Diễm (; ? - 224), tự Tử Hưu (子休), là quan viên Đông Ngô thời Tam Quốc trong lịch sử Trung Quốc.

Cuộc đời
Kỵ Diễm quê ở, quận Ngô, Dương Châu, tính tình ngay thằng, chính trực.

Năm 222, Tôn Quyền được Tào Phi phong làm Ngô vương, thăng Lưu Cơ làm Đại tư nông. Lưu Cơ cùng Cố Ung tiến cử Trương Ôn cho Quyền. Ôn được giữ chức Nghị lang, rồi Tuyển tào thị lang, lấy người cùng quận là Kỵ Diễm làm Tuyển tào lang, lại tiến cử Diễm cho Tôn Quyền.

Năm 223, Kỵ Diễm thăng chức Tuyển tào thượng thư. Chu Cứ thì khuyên rằng: Thiên hạ chưa định, thêm trong loãng đục, đủ để khuyên răn; nếu bây giờ biếm truất, e rằng có vạ sau này. Nhưng Diễm không tiếp thu. Trương Ôn chịu liên lụy bị bãi quan, giam lỏng ở nhà tới khi chết.

Tác phẩm
Kỵ Diễm có trước tác Kỵ Diễm tập 3 quyển, đã thất lạc, chỉ còn một đoạn trong mục Tạp di được chép trong Thái Bình ngự lãm và được sưu tập vào Toàn Tam quốc văn: Giác nỗ ký điều, xạ giả hựu công, đa hoạch thuần điểu, năng vô khẩn thương?

Trong văn hóa
Kỵ Diễm không xuất hiện trong tiểu thuyết Tam quốc diễn nghĩa của La Quán Trung.

Tham khảo
Trần Thọ, Bùi Tùng Chi chú, Tam quốc chí.

Chú thích
Williamina Fleming

|birth_place=Dundee, Scotland|birth_date=|caption=Williamina Paton Stevens Fleming|alt=Ảnh chân dung Williamina Paton Stevens Fleming|image_size=200px|signature=}}
Williamina Paton Stevens Fleming (15 tháng 5 năm 1857 &ndash; 21 tháng 5 năm 1911) là một nhà thiên văn học người Scotland. Trong sự nghiệp của mình, bà đã góp phần phát triển một hệ thống định danh chung cho các ngôi sao cùng với việc xây dựng danh mục hàng ngàn ngôi sao và các hiện tượng thiên văn khác. Một trong những thành tựu thiên văn học nổi bật của Fleming là việc phát hiện ra Tinh vân Đầu Ngựa vào năm 1888.

Tham khảo
Epinephelus corallicola

Epinephelus corallicola, tên thông thường là Coral grouper (cá mú san hô), là một loài cá biển thuộc chi Epinephelus trong họ Cá mú. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1828.

Phân bố và môi trường sống
E. corallicola có phạm vi phân bố rộng khắp Tây Thái Bình Dương. Loài này được tìm thấy ở khắp vùng biển các nước Đông Nam Á, có mặt ở cả quần đảo Trường Sa và quần đảo Hoàng Sa trong Biển Đông; ngược lên phía bắc đến đảo Đài Loan và bờ biển đông nam Trung Quốc; phía nam trải dài xuống khắp vùng biển phía bắc Úc; phía đông giới hạn đến Palau, quần đảo Solomon và quần đảo Mariana; thỉnh thoảng xuất hiện ở phía bắc New Caledonia. Cá trưởng thành sống xung quanh các rạn san hô và các bãi đá ngầm ở độ sâu khoảng 30 m trở lại, đôi khi ở các khu vực cửa biển; cá con sống ở vùng nước nông hơn.

Mô tả
E. corallicola trưởng thành có chiều dài cơ thể lớn nhất đo được là khoảng 50&nbsp;cm. Thân thuôn dài, hình bầu dục. Cơ thể cá trưởng thành có màu lam xám hoặc lục xám với rất nhiều chấm đen (nhỏ hơn kích thước đồng tử) phủ khắp đầu và thân, và cả các vây. Dọc lưng là các đốm lớn ở phía sau. Đuôi bo tròn.

Số gai ở vây lưng: 11; Số tia vây mềm ở vây lưng: 15 - 16; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây mềm ở vây hậu môn: 8; Số tia vây mềm ở vây ngực: 18 - 20; Số vảy đường bên: 54 - 63.

Thức ăn của E. corallicola là các loài cá nhỏ hơn, động vật thân mềm và động vật giáp xác. Chúng được đánh bắt trong nghề cá, có giá trị không được cao.

Chú thích
Mỏ sắt Nà Rụa

Mỏ sắt Nà Rụa là mỏ sắt ở vùng đất phường Tân Giang tỉnh Cao Bằng, Việt Nam.

Mỏ được phát hiện từ năm 1957 trong số các mỏ sắt Cao Bằng được ngành Địa chất Việt Nam điều tra với sự cố vấn của các chuyên gia Liên Xô. Tổng trữ lượng đã điều tra đạt hơn 16,7 triệu tấn quặng sắt. Từ năm 2017 khai thác mỏ bắt đầu thực hiện theo khai thác lộ thiên.

Sản lượng khai thác hiện đạt 350.000 tấn tinh quặng sắt/năm.

Luyện thép thực hiện tại Khu liên hợp sản xuất gang thép Cao Bằng, bắt đầu từ năm 2017. Năm 2019 kế hoạch sản xuất gồm khai thác 78.000 tấn quặng sắt nguyên khai và sản xuất 220.000 tấn phôi thép kèm tiêu thụ.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Bad König

Bad König là một thị trấn và khu nghỉ mát ở trung tâm Odenwald thuộc Odenwaldkreis ở bang Hessen, Đức, 29&nbsp;km về phía đông nam của Darmstadt.

Địa lý

Các xã lân cận
Bad König giáp ở phía bắc với Höchst và Lützelbach, ở phía đông và phía nam với thị trấn Michelstadt và ở phía tây với Brombachtal và Brensbach.

Các làng ở ngoại ô
Bên cạnh trung tâm thị trấn chính, thị trấn có các làng Zell, Momart, Etzen-Gesäß, Fürstengrund, Kimbach, Nieder-Kinzig và Ober-Kinzig với Gumpersberg.

Chú thích
Nhóm ngôn ngữ Bengal-Assam

Nhóm ngôn ngữ Bengal-Assam (hay nhóm ngôn ngữ Assam-Bengal) thuộc nhánh miền đông của ngữ chi Ấn-Arya. Nó gồm các ngôn ngữ sau:

Ngôn ngữ

Tham khảo
Epinephelus costae

Epinephelus costae, tên thông thường là Goldblotch grouper (cá mú đốm vàng), là một loài cá biển thuộc chi Epinephelus trong họ Cá mú. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1878.

Craig và Hastings (2007) xem E. costae là thành viên của chi Mycteroperca.

Mô tả
E. costae trưởng thành có chiều dài cơ thể lớn nhất đo được là gần 140&nbsp;cm. Thân thuôn dài, hình bầu dục. Đầu và thân có màu nâu với 2 - 3 đường sọc phía sau mắt, hướng xuống má và mang; các sọc này mờ dần khi chúng già đi. Điểm đặc trưng của loài này là đốm vàng ở hai bên thân của cá trưởng thành, nhanh chóng biến mất khi chúng chết đi. Đuôi bo tròn. Vây bụng không thể chạm tới hậu môn. Cá con có thêm 5 - 6 sọc đen dọc thân trên.

Số gai ở vây lưng: 11 (gai thứ 3 và 4 dài nhất); Số tia vây mềm ở vây lưng: 15 - 17; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây mềm ở vây hậu môn: 8; Số tia vây mềm ở vây ngực: 18 - 19; Số lược mang: 24 - 27; Số vảy đường bên: 70 - 73.

Thức ăn của E. costae là các loài cá nhỏ hơn, động vật thân mềm và động vật giáp xác. Chúng được đánh bắt trong nghề cá thương mại.

Chú thích
Ngữ tộc Hán

Ngữ tộc Hán (tiếng Anh: Sinitic languages hoặc Chinese languages; tiếng Trung: 漢語族; âm Hán Việt: Hán ngữ tộc) là nhóm các ngôn ngữ thường mặc nhiên công nhận là một trong hai phân nhóm chính của ngữ hệ Hán-Tạng.

Tiếng Bạch của người Bạch có thể được coi là một ngôn ngữ Hán dù họ không phải người Hán, mặc dù phân loại này còn gây tranh cãi; Tuy nhiên, thuật ngữ này được sử dụng tương đương với "tiếng Hán" và thường được sử dụng trái ngược với thuật ngữ "phương ngữ tiếng Hán" để truyền đạt ý tưởng rằng đây là các ngôn ngữ độc lập, không phải là phương ngữ của cùng một ngôn ngữ.

Ngôn ngữ
Giả sử rằng tiếng Bạch là một ngôn ngữ Hán, nó có lẽ tách biệt với các ngôn ngữ còn lại của nhóm từ thời tiếng Hán thượng cổ (nhà Thương), tuy nhiên điều này vẫn làm gây ra tranh cãi. Vào thời tiếng Hán trung cổ các ngôn ngữ được sử dụng bởi người Mân (Phúc Kiến) cũng tách ra. Các ngôn ngữ có gốc Hán bao gồm Quan thoại, tiếng Ngô, tiếng Khách Gia và tiếng Quảng Đông. Khi nhiều tác phẩm so sánh đang được thực hiện, một số "phương ngữ" bổ sung được phát hiện có thể thông hiểu lẫn nhau với "ngôn ngữ mẹ"; ngôn ngữ cuối cùng được tách ra thành ngôn ngữ độc lập là tiếng Huy Châu, tiếng Tấn, Bình thoại và tiếng Hải Nam, mặc dù không phải tất cả các phương ngữ của tiếng Ngô và tiếng Quảng Đông dễ thông hiểu lẫn nhau, chí ít chúng có thể thông hiểu lẫn nhau với mức độ rất hạn chế. Một số phương ngữ chưa được phân loại có liên quan với tiếng Trung Quốc.

|1=
|label2=
|2=
}}
|2=
}}}}

? Bạch (Không phải tất cả các phương ngữ đều thông hiểu lẫn nhau)
Hán
Mân
Tiếng Mân Bắc
Thiệu Tương (thường được đưa chung với tiếng Mân Bắc)
Tiếng Mân Đông (bao gồm Phúc Châu)
Tiếng Mân Trung
Tiếng Mân Phủ Tiên
Mân Nam
Phúc Kiến (bao gồm Hạ Môn và Đài Loan)
Triều Châu (phương ngữ Mân thông hiểu hạn chế với tiếng Phúc Kiến)
Lôi Châu
Hải Nam (Qiongwen)
hậu duệ của tiếng Hán trung cổ
Quan
Tấn thường được coi là một ngôn ngữ riêng biệt
Quan thoại
Đông Can, được nói bởi người Hồi Trung Quốc người ở Trung Á, với một chữ viết riêng biệt không thể sao chép bằng chữ Hán.
Ngô (bao gồm phương ngữ Thượng Hải)
Ôn Châu (thường được coi là một phần của tiếng Ngô, nhưng không thông hiểu lẫn nhau)
Huy Châu (đôi khi được phân loại thuộc tiếng Cám)
Cám
Khách Gia
Tương
Việt ngữ (tiếng Quảng Đông)
Quảng Châu (Việt Hải)
Đài Sơn, không dễ thông hiểu lẫn nhau với tiếng Quảng Châu
Bình thoại, được coi là một ngôn ngữ

:; Tiếng Hán chưa được phân loại
: Ngoại trừ những ngôn ngữ được nói riêng bởi các dân tộc thiểu số, các loại tiếng Trung chính chưa được phân loại là:
: Thổ thoại (bao gồm Thiều Châu thổ thoại)
: Đam Châu
: Linh thoại

Xem thêm

Danh sách các ngôn ngữ Hán

Tham khảo
Rio Ave F.C.

| ground = Sân vận động Arcos
| capacity = 12.815
| owner = Evangelos Marinakis
| chairman = Alexandrina Cruz
| chrtitle = Chủ tịch
| manager = Luís Freire
| mgrtitle = Huấn luyện viên trưởng
| league = Primeira Liga
| season = 2022–23
| position = Primeira Liga, thứ 12 trên 18
| website = http://www.rioave-fc.pt
| pattern_la1 =_rioave2324h
| pattern_b1 = _rioave2324h
| pattern_ra1 =_rioave2324h
| pattern_sh1 =
| pattern_so1 =
| leftarm1 = FFFFFF
| body1 = FFFFFF
| rightarm1 = FFFFFF
| shorts1 = FFFFFF
| socks1 = 00924F
| pattern_la2 =_pumacup23lb
| pattern_b2 = _pumacup23lb
| pattern_ra2 =_pumacup23lb
| pattern_sh2 =
| pattern_so2 =
| leftarm2 = 81C0FF
| body2 = 81C0FF
| rightarm2 = 81C0FF
| shorts2 = 81C0FF
| socks2 = 81C0FF
| pattern_la3 = _pumacup23pg
| pattern_b3 = _pumacup23pg
| pattern_ra3 = _pumacup23pg
| leftarm3 = 00924F
| body3 = 00924F
| rightarm3 = 00924F
| shorts3 = 00924F
| socks3 = 00924F
| current = Giải bóng đá Ngoại hạng Bồ Đào Nha 2023–24
}}
Rio Ave Futebol Clube, thường được gọi là Rio Ave , là một câu lạc bộ bóng đá Bồ Đào Nha có trụ sở tại Vila do Conde ở miền bắc Bồ Đào Nha. Câu lạc bộ được đặt tên theo sông Ave, chảy qua thị trấn và vào Đại Tây Dương.

Được thành lập vào năm 1939, Rio Ave hiện đang chơi ở Primeira Liga, giải bóng đá chuyên nghiệp hàng đầu của Bồ Đào Nha. Họ chơi các trận sân nhà tại sân vận động Rio Ave, còn được gọi là sân vận động Arcos. Được xây dựng vào năm 1985, sân vận động hiện tại có sức chứa khoảng 12.815 người và là một địa điểm đa thể thao, mặc dù nó được sử dụng chủ yếu cho các trận bóng đá của Rio Ave.

Lịch sử
Danh hiệu
Cầu thủ
Đội hình hiện tại
}}

Ban huấn luyện

Tham khảo

Liên kết ngoài

Zerozero team profile
Detailed up-to-date club news
Boavista F.C.

|ground = Sân vận động Bessa
|capacity = 28.263
|owner = Gérard López
|chairman = Vítor Murta
|chrtitle = Chủ tịch
|mgrtitle = Huấn luyện viên trưởng
|manager = Ricardo Paiva
|league = Primeira Liga
|season = 2022–23
|position = Primeira Liga, thứ 9 trên 18
|website = http://www.boavistafc.pt
|pattern_la1 = _boavistafc2223h
| pattern_b1 = _boavistafc2223h
| pattern_ra1 = _boavistafc2223h
| pattern_sh1 = _boavistafc2223h
| pattern_so1 = _boavistafc2223h
| leftarm1 = FFFFFF
| body1 = 000000
| rightarm1 = FFFFFF
| shorts1 = 000000
| socks1 = 000000
| pattern_la2 = _boavistafc2223a
| pattern_b2 = _boavistafc2223a
| pattern_ra2 = _boavistafc2223a
| pattern_sh2 = _boavistafc2223a
| pattern_so2 = _boavistafc2223a
| leftarm2 = FFEE00
| body2 = FFEE00
| rightarm2 = FFEE00
| shorts2 = FFEE00
| socks2 = FFEE00
| pattern_la3 =
| pattern_b3 =
| pattern_ra3 =
| pattern_sh3 =
| pattern_so3 =
| leftarm3 =
| body3 =
| rightarm3 =
| shorts3 =
| socks3 =
|current = Giải bóng đá Ngoại hạng Bồ Đào Nha 2023–24
}}
Boavista Futebol Clube, thường được gọi là Boavista (), là một câu lạc bộ bóng đá thi đấu tại Giải bóng đá Ngoại hạng Bồ Đào Nha đến từ thành phố Porto. Sân nhà của đội bóng là sân vận động Bessa với sức chứa 28.263 chỗ ngồi.

Thành tích đáng kể nhất của CLB là chức vô địch quốc gia Bồ Đào Nha mùa giải 2000/2001. Đây là đội thứ 2 giành chức vô địch Bồ Đào Nha mà không phải là nhóm Big 3 (F.C. Porto, S.L. Benfica, Sporting Clube de Portugal).

Được thành lập vào ngày 1 tháng 8 năm 1903 bởi các doanh nhân người Anh và công nhân dệt may Bồ Đào Nha. Đây là một trong những từ câu lạc bộ lâu đời nhất các câu lạc bộ trong nước và chơi ở Giải bóng đá Ngoại hạng Bồ Đào Nha - giải đấu số 1 của bóng đá Bồ Đào Nha.

Lịch sử
Danh hiệu
Cầu thủ
Đội hình hiện tại

}}

Tham khảo

Liên kết ngoài
Epinephelus cyanopodus

Epinephelus cyanopodus, tên thông thường là cá mú lam, là một loài cá biển thuộc chi Epinephelus trong họ Cá mú. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1846.

Phân bố và môi trường sống
E. cyanopodus có phạm vi phân bố rộng khắp Tây Thái Bình Dương. Loài này được tìm thấy ở khắp vịnh Thái Lan và từ vùng biển Quảng Nam, Việt Nam trở vào nam. Chúng có mặt ở cả quần đảo Trường Sa và quần đảo Hoàng Sa; rải rác ở một vài vị trí trong quần đảo Mã Lai và có mặt ở khắp các nhóm đảo phía đông, ngược lên phía bắc đến quần đảo Ryukyu và quần đảo Ogasawara, cũng như miền nam Nhật Bản; phía nam trải dài xuống đến bờ đông của Úc; phía đông trải rộng khắp các đảo thuộc 3 tiểu vùng: Melanesia, Micronesia, Polynesia. Cá trưởng thành sống xung quanh các rạn san hô và các bãi đá ngầm ở độ sâu khoảng 30 m trở lại; cá con sống ở vùng nước nông hơn.

Mô tả
E. cyanopodus trưởng thành có chiều dài cơ thể lớn nhất đo được là gần 100&nbsp;cm. Thân thuôn dài, hình bầu dục. Cơ thể cá trưởng thành có màu lam xám với rất nhiều chấm đen nhỏ li ti phủ khắp đầu và thân, và cả các vây. Cá trưởng thành và sắp trưởng thành có dải đen ở rìa đuôi, cũng như trên vây hậu môn và vây lưng, và chóp đen ở vây bụng. Cá con nhỏ hơn có màu vàng ở khắp các vây. Đuôi hơi lõm vào trong.

Số gai ở vây lưng: 11; Số tia vây mềm ở vây lưng: 16 - 17; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây mềm ở vây hậu môn: 8; Số tia vây mềm ở vây ngực: 18 - 20; Số vảy đường bên: 63 - 75.

Thức ăn của E. cyanopodus là các loài cá nhỏ hơn, động vật thân mềm và động vật giáp xác. Chúng được đánh bắt trong nghề cá thương mại, và cá con được thu thập để bán trong thương mại cá cảnh.

Chú thích
Cố Luân Thuần Khác Công chúa

Cố Luân Thuần Khác Công chúa (chữ Hán: 固伦纯悫公主, 1685 - 1710), Công chúa nhà Thanh, Hoàng nữ thứ 10 của Khang Hi Đế, xếp thứ tự là Lục Công chúa.

Cuộc sống
Cố Luân Thuần Khác Công chúa sinh vào giờ Ngọ ngày 16 tháng 2 (âm lịch) năm Khang Hi thứ 24 (1685), sinh mẫu là Thông tần Ô Lạp Na Lạp thị. Thế Tông từng nhận xét rằng "Trẫm lục muội Thuần Khác Công chúa tại nhật phú tính nhu gia, bỉnh tâm thục thận".

Năm Khang Hy thứ 45 (1706) tháng 5, Hoàng thập nữ hạ giá Thai cát Sách Lăng thuộc Bác Nhĩ Tế Cát Đặc thị của Mông Cổ Khách Nhĩ Khách. Tháng 11 cùng năm, được phong Hòa Thạc Thuần Khác Công chúa, chuyển đến Mông Cổ Sát Cáp Nhĩ.

Năm Khang Hi thứ 49 (1710), ngày 24 tháng 3, Thuần Khác Công chúa qua đời, hưởng dương 26 tuổi.

Năm Ung Chính thứ 2 (1724), Thế Tông gả con gái của Đôn Khác Công chúa cho con trai của Thuần Khác Công chúa là Tô Ba Thập Lễ (苏巴什礼). Ngoài của hồi môn hào phóng cho cháu gái, Thế Tông còn đem nhân hộ bồi giá của Đôn Khác Công chúa và Huyện quân - đích thê của Cung Cách Lạt Bố Thản, em trai Ngạch phò Sách Lăng - hợp lại trở thành Tương Hoàng Kỳ Mông Cổ kỳ hạ nhất Tá lĩnh, giao cho Tô Ba Thập Lễ quản lý. Đồng thời, chiếu theo lệ của Tông thất, phong Tô Ba Thập Lễ làm Phụ Quốc công, cao hơn tước Công của Mông Cổ.

Năm Ung Chính thứ 10 (1732), ngày 8 tháng 12, nhân Ngạch phò Sách Lăng đại thắng quân Chuẩn Cát Nhĩ, Thuần Khác Công chúa được truy phong Cố Luân Thuần Khác Công chúa, cũng là Cố Luân Thuần Khác Trưởng Công chúa.

Năm Càn Long thứ 15 (1750), trước khi Ngạch phò Sách Lăng qua đời, thỉnh cầu được hợp táng cùng Công chúa.

Chú thích
Epinephelus chabaudi

Epinephelus chabaudi, tên thông thường là Moustache grouper (cá mú ria mép), là một loài cá biển thuộc chi Epinephelus trong họ Cá mú. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1861.

Phân bố và môi trường sống
E. chabaudi có phạm vi phân bố tương đối rộng rãi ở Tây Ấn Độ Dương. Ở Đông Phi, loài này được tìm thấy tại vùng ranh giới Somalia và Kenya, và từ Trung Mozambique đến tỉnh KwaZulu-Natal, Nam Phi. Nó cũng đã được ghi nhận ở tây nam Ấn Độ, Oman và Seychelles. Cá trưởng thành sống xung quanh các rạn san hô và các bãi đá ngầm ở độ sâu khoảng từ 9 đến 400 m; cá con sống ở vùng nước nông hơn, trong các vịnh, rừng ngập mặn, đầm phá và cửa biển.

Mô tả
E. chabaudi trưởng thành có chiều dài cơ thể lớn nhất đo được là 137&nbsp;cm. Thân thuôn dài, hình bầu dục. Màu sắc của chúng thay đổi tùy thuộc vào kích thước và độ sâu khi được chụp ảnh. Cơ thể cá lớn (khoảng 88 – 115&nbsp;cm) có màu nâu sẫm; cổ họng màu xám hồng; không có bất kỳ một vệt đốm nào. Cá nhỏ hơn (< 35&nbsp;cm) có màu nâu xám với các dải sọc màu nâu sẫm; màu xám nhạt ở vùng thân dưới, với ba vạch đen giữa vây lưng và đường bên. Đốm đen ở trên cuống đuôi.

Thức ăn của E. chabaudi là các loài cá nhỏ hơn, động vật thân mềm và động vật giáp xác. Chúng được đánh bắt trong nghề cá và câu cá giải trí.

Chú thích
So Phim

So Phim (1925-1978), còn có tên là So Vanna, ông là một Đảng viên kỳ cựu của Đảng Cộng sản Khmer, sau là Ủy viên thường vụ phó Chủ tịch Quốc hội của nhà nước Campuchia Dân Chủ (tức Khmer Đỏ). So Phim là một trong những nhà lãnh đạo cấp cao của Khmer Đỏ, vào ngày 3 tháng 6 năm 1978 khi đang giữ chức Bí thư khu Đông, So Phim bị Pol Pot kết tội phản bội và ông đã tự sát trong một cuộc thanh trừng nội bộ của Khmer Đỏ.

Tiểu sử

So Phim sinh năm 1925 trong một gia đình nông dân tại Svay Rieng thuộc miền Đông Campuchia.

Trong những năm 1945 ông tham gia phong trào kháng chiến chống thực dân Pháp ở Campuchia do các thành viên cánh tả của phong trào Khmer Issarak tổ chức.

Vào tháng 8 năm 1951, So Phim là một trong năm thành viên sáng lập của Đảng Nhân dân Cách mạng Campuchia và cũng là tiền thân của Đảng Cộng sản Khmer.

Năm 1963, Pol Pot đứng ra tổ chức đại hội Đảng công nhân Campuchia lần thứ hai và So Phim được bầu làm thành viên thay thế của ủy ban trung ương của Đảng Công nhân Campuchia mới được thành lập.

Năm 1975, Pol Pot quyết định việc chia đất nước Campuchia ra thành bảy khu, So Phim là người phụ trách khu Đông.

Thời kỳ Khmer Đỏ cầm quyền từ 1975 đến 1979, ông là ủy viên thường vụ phó chủ tịch Quốc hội của nhà nước Campuchia dân chủ. Tuy nhiên, thời gian sau ông bị mất chức vụ này vào tay Ta Mok, thay vào đó ông sẽ giữ chức vụ phó chủ tịch thứ nhất đoàn chủ tịch nhà nước, một chức vụ mà theo ông đó chỉ là trên danh nghĩa.

Trong Ban thường vụ trung ương Đảng (được gọi là Angkar) lúc đó ông xếp hàng thứ sáu, Có thời điểm ông được xếp vào hàng thứ ba trung ương Đảng Campuchia chỉ xếp sau Pol Pot và Nuon Chea.

Với vai trò là người lãnh đạo khu Đông. Nơi mà Pol Pot tin rằng có cảm tình sâu nặng và "thân" với Việt Nam nên So Phim là người đứng đầu trong danh sách thanh trừng và xử tử của Khmer Đỏ. Cuối tháng 5 năm 1978 ông bị Pol Pot thanh trừng với cáo buộc ông là gián điệp Việt Nam. Ngày 3 tháng 6 năm 1978, So Phim bị bao vây bởi quân lính khu Tây Nam do Ta Mok chỉ huy. Cùng ngày ông tự sát.

Tham khảo
Vitória F.C.

| nickname = Sadinos'O Velho Senhor'Vitorianos

Vitória Futebol Clube là một câu lạc bộ thể thao Bồ Đào Nha đến từ thành phố Setúbal. Được biết đến với cái tên Vitória de Setúbal (phát âm là [viˈtɔɾiɐ dɨ sɨˈtubaɫ]), câu lạc bộ được sinh ra dưới tên gốc Sport Victoria từ đống tro tàn của Câu lạc bộ bóng chày Bonfim. Sân nhà của đội bóng là Estádio do Bonfim có sức chứa 21.530 chỗ ngồi.

Thành tích đáng kể nhất ở trong nước là 3 lần vô địch Taça de Bồ Đào Nha và 1 lần vô địch Taça da Liga, thành tích cao nhất giải vô địch Bồ Đào Nha là ngôi á quân năm 1972.

Tham khảo
Associação Académica de Coimbra - O.A.F.

Associação Académica de Coimbra - Organismo Autónomo de Futebol (AAC - OAF), còn được gọi là Académica de Coimbra (phát âm tiếng Bồ Đào Nha: [kɐˈðɛmikɐ ðɨ kuˈĩbɾɐ]) hoặc đơn giản là Académica, là một tổ chức bóng đá chuyên nghiệp và tự trị của Bồ Đào Nha. Hiện tại đội bóng chơi ở giải hạng 2 Bồ Đào Nha

Sân nhà của đội bóng là Estádio Cidade de Coimbra với sức chứa 30.210 chỗ ngồi, đội bóng đã từng giành ngôi á quân tại giải vô địch Bồ Đào Nha vào năm 1967.

Câu lạc bộ được thành lập vào năm 1887, khi Clube Atlético de Coimbra (thành lập năm 1861) và Academia Dramática (thành lập năm 1837) sáp nhập. Vào năm 1938, bóng đá, đội bóng đá đã giành được Cúp bóng đá Bồ Đào Nha đầu tiên của họ, lần đầu tiên dưới tên hiện tại của giải đấu và là một kỳ tích mà họ sẽ lặp lại vào năm 2011 12. Vào mùa giải 1966/67, họ đã giành được vị trí á quân Primeira Liga.
Tham khảo
Epinephelus chlorocephalus

Epinephelus chlorocephalus, thường được gọi là cá mú Tonga, là một loài cá biển thuộc chi Epinephelus trong họ Cá mú. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1830.

Phân bố và môi trường sống
E. chlorocephalus có phạm vi phân bố nhỏ hẹp ở Tây Nam Thái Bình Dương. Loài này chỉ được tìm thấy duy nhất tại Tonga. Hầu như không có bất cứ thông tin nào về sinh thái học và môi trường sống của nó. Không rõ độ sâu tìm thấy chúng.

Mô tả
E. chlorocephalus chỉ được biết đến qua một mẫu vật duy nhất, và chiều dài đo được là khoảng 17,1&nbsp;cm. Cho tới nay vẫn không được thêm bất kỳ một mẫu vật của nó. Mẫu vật của E. chlorocephalus có thân thuôn dài, hình bầu dục. Phần đầu trên và mõm của nó có màu xanh lục; má màu xanh lục nhạt. Thân có màu xanh lục với 7 - 8 sọc xen kẽ màu nâu lục và vàng cam. Vây lưng và vây hậu môn màu xanh lục, nhiều chấm nhỏ phủ khắp vây; có màu nâu đỏ ở gốc. Vây bụng và vây ngực màu xanh lục nhạt, không có đốm. Vây đuôi tròn, có màu xanh lục nhạt với các vạch màu đỏ nhạt.

Số gai ở vây lưng: 11; Số tia vây mềm ở vây lưng: 17; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây mềm ở vây hậu môn: 8; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây mềm ở vây bụng: 5.

Thức ăn của E. chlorocephalus có lẽ là các loài cá nhỏ hơn, động vật thân mềm và động vật giáp xác, tương tự như đồng loại của nó. Không rõ E. chlorocephalus có được đánh bắt nhằm mục đích thương mại hay không.

Chú thích