Chiến dịch Bagration

- 29 tháng 8 năm 1944
|result=Thắng lợi quyết định của Hồng quân Liên Xô
|combatant1= Đức Quốc Xã
|combatant2= Liên bang Xô viết
|commander1=Ernst BuschOtto Moritz Walther ModelFerdinand Schörner
|commander2=I. Kh. BagramianI. D. Chernyakhovsky G. F. ZakharovK. K. RokossovskyG. K. ZhukovA. M. Vasilevsky
|strength1=Nguồn Liên Xô:|group=Gc}}1,036,760 người800 tăng, 530 pháo tự hành10.090 pháo & cối1.000 - 1.300 máy bayNguồn Zaloga (lực lượng ban đầu):800.000 ngườiTrong đó 400.000 quân hỗ trợ hoặc các quân nhân không có vai trò chiến đấu trực tiếpNguồn Glantz và House:42 sư đoàn với tổng cộng 850.000 ngườiƯNguồn Frieser (lực lượng ban đầu):486.493 quân ở tuyến đầu và 400.000 quân hỗ trợ ở tuyến sau118 xe tăng 377 pháo tự hành 36.000 pháo cối 5.000 xe tăng 5.000 máy bayNguồn Zaloga (lực lượng ban đầu):1.700.000 người2.715 xe tăng,1.355 pháo tự hành10.563 pháo, 11.514 cối.|group=Gc}}2.306 dàn pháo phản lực5.327 máy bay.|group=Gc}}Nguồn Glantz và House (lực lượng ban đầu): 26.361 chết, 262.877 mất tích, 109.861 bị thương, 150.000 bị bắt, tính chung 549.901 thương vong và bị bắt.Nguồn Isayev:500.000 thương vongNguồn Glantz và House:450.000 thương vongTheo Zaloga: 17 sư đoàn bị tiêu diệt, 25-30 sư đoàn bị đánh tan, tổng 300.000- 350.000 chết hoặc bị bắt, trong đó 150.000 bị bắt.Nguồn Frieser: 26.397 chết109.776 bị thương262.929 mất tích hoặc bị bắt399,102 thương vong tổng cộng Tổng thương vong: Khoảng hơn 600.000 người (bao gồm 550.000 thương vong trong chiến đấu)
|casualties2=Nguồn Nga:|group=Gc}} 178.507 chết và mất tích 587.308 bị thương hoặc bị ốm Tổng thương vong: 765.815 người (bao gồm 600.000 thương vong trong chiến đấu)2.957 xe tăng và pháo tự hành, 2.447 pháo cối
|territory=Hồng Quân tái chiếm Byelorussia và tiến vào Ba Lan}}

Chiến dịch Bagration () là mật danh của chiến dịch Byelorussia - chiến dịch tấn công chiến lược mùa hè năm 1944 của quân đội Liên Xô, chính thức bắt đầu ngày 23 tháng 6 đến 29 tháng 8 năm 1944 trong Chiến tranh Xô-Đức. Mật danh này được lấy theo tên của Pyotr Ivanovich Bagration - một vị tướng đã chiến đấu và hy sinh trong cuộc chiến tranh năm 1812 giữa Đế quốc Nga và nước Pháp của Napoléon I.

Đây là chiến dịch được thực hiện bởi 6 mũi tấn công của 4 Phương diện quân Liên Xô. Sau ba giai đoạn tác chiến chiến lược, Quân đội Liên Xô đã đánh tan Cụm Tập đoàn quân Trung tâm của Quân đội Đức Quốc xã, tiêu diệt 25 Sư đoàn Đức, Chiến dịch này cùng với chiến dịch Lvov-Sandomir (tiếng Nga: Львов – Сандомир) được các nhà nghiên cứu lịch sử coi là tiêu biểu cho nghệ thuật chiến dịch Xô Viết, khi các hoạt động nghi binh liên tục làm Quân đội Đức Quốc xã lỡ chân, đồng thời các bài bản tấn công của học thuyết "Tác chiến chiều sâu" được thực hiện gần như hoàn hảo ở mọi cấp độ. Trong khi vai trò "bậc thầy" của Liên Xô về vây bọc được khẳng định, đưa chiến tranh vào khu vực "chiều sâu chiến lược" của đối phương theo học thuyết.

Bối cảnh trước chiến dịch

Địa bàn tác chiến

Chiến dịch diễn ra trên lãnh thổ Byelorussia, Litva một phần lãnh thổ Latvia và vùng Đông Bắc Ba Lan. Đây là vùng có địa hình khá bằng phẳng ở phía Tây và thấp dần từ Tây Bắc xuống Đông Nam. Vùng phía Đông Belarus, nơi triển khai các chiến dịch tấn công đầu tiên, địa hình bị chia cắt bởi các dải rừng lá kim xen lẫn các con sông Dniepr, Berezina, Luchesa, Pronia, Drut; đều chảy theo hướng Bắc - Nam và Tây Bắc - Đông Nam. Những con sông này được Cụm tập đoàn quân trung tâm (Đức) lợi dụng như các chướng ngại tự nhiên trên các tuyến phòng thủ. Muốn thực hành đột phá với chiều sâu chiến dịch lớn trên hướng này, cần tập trung pháo binh ở mật độ cao với hàng chục cơ số đạn và phải có ít nhất một tập đoàn quân xe tăng.

Phía Nam Belerus là dải đầm lầy Polesya dài hơn 400&nbsp;km, rộng hơn 100&nbsp;km, trải từ phía Tây Gomel đến ngã ba biên giới Ukraina - Belarus - Ba Lan. Bản thân vùng đầm lầy này cũng bị chia cắt bởi rừng rậm và các con sông nhỏ là chi lưu của sông Pripyat và cũng chảy theo hướng Bắc - Nam hoặc Nam - Bắc trong khi sông Pripyat chảy theo hướng Tây - Đông. Đây là khu vực hầu như không thể triển khai xe tăng, pháo hạng nặng và các vũ khí lớn. Kỵ binh có thể hoạt động được trong vùng này nhưng di chuyển khá khó khăn. Muốn hỗ trợ cho bộ binh tác chiến trên vùng này, cần có các giang đội tàu sông và các xuồng chiến đấu.

Phía Bắc địa bàn tác chiến chủ yếu là các dải đồi cao trên biên giới Belarus - Litva bị chia cắt bởi các con sông Tây Dvina và Nieman chảy theo hướng Đông Nam - Tây Bắc và vùng hồ - đầm lầy trên biên giới Nga - Latvia. Đây là hướng hoạt động có thể triển khai xe tăng với số lượng lớn nhưng cần nhiều đơn vị công binh cầu phà, làm đường và hỗ trợ kỹ thuật. Toàn bộ lãnh thổ Belarus có khoảng 20.000 sông suối và khoảng 11.000 hồ đầm lớn nhỏ, chiếm 10% diện tích lãnh thổ. Belarus không có các điểm cao lớn. Khu đất cao rộng nhất nằm quanh các thành phố Minsk và Vinius, núi Dzerzhinsk cao nhất vùng cũng chỉ có độ cao 345 mét.

Tình huống mặt trận

Khu vực tác chiến được người Đức gọi là "ban công Byelorussia" do tuyến mặt trận có hình một cung lồi nhô về phía Đông từ Polotsk qua Vitebsk, dọc theo sông Luchetsa, sông Pronia, sông Dniepr đến Zhlobin rồi chạy dọc theo sông Pripyat sang phía Tây đến Pinsk và Kovel. Nếu kể cả khu vực đầm lầy Polisya chỉ có những đội kỵ binh trắc vệ kiểm soát, toàn bộ trận tuyến dài đến trên 800&nbsp;km. Cụm tập đoàn quân Trung tâm (Đức) đóng tại đây có một vị trí chiến lược rất quan trọng trên toàn bộ mặt trận Xô - Đức. Lợi dụng sự chia cắt của vùng đầm lầy Polesya, cánh phải của cụm quân này có thể uy hiếp bên sườn và phía sau các binh đoàn của Phương diện quân Ukraina 1 đang chuẩn bị mở Chiến dịch Lvov–Sandomierz ở Đông Nam Ba Lan. Từ khu vực Minsk - Vilnius, quân đội Đức Quốc xã có thể đánh bọc sườn quân đội Liên Xô nếu họ đột kích vào Đông Phổ. Khu vực này còn là các căn cứ mặt đất để Tập đoàn quân không quân 6 (Đức) tổ chức các trận tập kích đường không vào Moskva. Và cuối cùng, khối quân Đức gồm hơn 800.000 người đóng tại đây chặn đường tiến công của Liên Xô vào Ba Lan và Đông Phổ, hai cửa ngõ tối quan trọng trên biên giới phía Đông của Đế chế thứ ba.

Cụm Tập đoàn quân Trung tâm luôn là một đạo quân mạnh của Quân đội Đức Quốc xã. Ở thời điểm mùa hè năm 1944, nó gồm hơn 50 sư đoàn; chỉ đứng sau Cụm tập đoàn quân Nam (Đức) về quân só và trang bị. Mặc dù trong chiến dịch Suvorov hồi mùa thu năm 1943, Quân đội Liên Xô đã đẩy cụm quân này ra khỏi khu vực Smolensk nhưng chiều dài chiến tuyến đã được thu ngắn bớt. Do đó, Cụm Tập đoàn quân Trung tâm (Đức) có thể tăng mật độ quân lực lẫn chiều sâu của tuyến. Địa hình ở đây cũng thuận lợi cho phòng thủ: bùn đất lầy lội khiến việc triển khai xe tăng chỉ có thể thực hiện trên vài trục giao thông chính; mặt Đông Nam được che chở bởi khu đầm lầy Pripyat, có địa hình rừng cây xen với bùn lầy; còn mặt Đông Bắc và Đông có các con sông lớn chạy dọc theo chiến tuyến. Trong khi đó, sau lưng chiến tuyến là hệ thống đường sắt tương đối tốt, thuận lợi cho việc điều chuyển lực lượng dự bị. Bất lợi về địa hình cộng với hệ thống đường bộ kém phát triển sẽ gây khó khăn lớn cho việc đảm bảo hậu cần nếu Hồng quân tập trung quân lực lớn cho cuộc tấn công ở đây.

Tuy nhiên, do những thất bại của Cụm Tập đoàn quân Nam trong chuỗi chiến dịch Kursk, hạ lưu sông Dnepr, Dnepr-Carpath, Crimea trong mùa hè, mùa thu và mùa đông 1943-1944 của Hồng quân, đẩy Cụm Tập đoàn quân này lùi xa về phía Tây nên sườn Nam của Cụm Tập đoàn quân Trung tâm đã có một khoảng cách lớn với sườn phía Bắc của Cụm tập đoàn quân Nam không được che chắn. Đến tháng 3 năm 1944, hình thế phòng thủ của Cụm Tập đoàn quân này khá bất lợi khi trên cánh Nam, Phương diện quân Byelorussia (Liên Xô) tiến hành thắng lợi chiến dịch đệm tại khu vực Gomel - Rechitsa, đánh bật quân Đức khỏi hành lang chiến lược giữa hai con sông Dniepr và Pripyat hồi tháng 11 năm 1943. Sau đó một tháng, Phương diện quân Pribaltic 1 cũng đánh bật Tập đoàn quân xe tăng 3 (Đức) khỏi Gorodok và áp sát Vitebsk từ ba phía.

Trong thời gian này, đã có những tín hiệu rõ ràng cho thấy Đồng Minh sẽ sớm mở mặt trận phía Tây. Như thế, nước Đức Quốc xã sẽ rơi vào tình huống xấu nhất là bị kẹp giữa 2 mặt trận. Trong tư thế phòng ngự, Bộ Tổng tư lệnh Lục quân Đức Quốc xã (Oberkommando des Heeres - OKH) chờ đợi một cuộc tiến công chiến lược của Hồng quân vào cùng khoảng thời gian với hoạt động đổ bộ của Đồng Minh, có khả năng cao vào đầu mùa hè, khi bùn lầy bắt đầu khô.

Vấn đề còn lại chỉ là Hồng quân sẽ lựa chọn hướng nào là hướng tấn công chính mà thôi.

Phán đoán của Bộ Tổng tư lệnh Lục quân Đức

Là một người có niềm tin mạnh mẽ vào chiến thắng cuối cùng của nước Đức Quốc xã, Hitler cũng tin là có thể tạo ra một cú lật ngược tình thế ở mặt trận phía Đông trong tình huống Đồng Minh sắp mở mặt trận phía Tây. Niềm tin này ảnh hưởng tới nhận định của OKH khi phán đoán hướng tấn công của Hồng quân vào mùa hè 1944, bởi lẽ cơ hội mong ước này chỉ xảy ra khi Hồng quân lựa chọn hướng từ Bắc Ukraina ra biển Baltic vào khe giữa Cụm Tập đoàn quân Bắc Ukraina và Cụm Tập đoàn quân Trung tâm, tạo điều kiện cho 2 Cụm Tập đoàn quân này phản công bao vây, lặp lại những chiến thắng vang dội của thời kỳ 1941-1942.

Phán đoán chủ quan này của OKH được củng cố bởi nhiều lý do, mà trước tiên là khu vực Ukraina mở vào vùng bằng phẳng ở châu Âu, có địa hình thuận lợi cho xe tăng - cơ giới hoá hoạt động. Từ Ukraina, Hồng quân có hai lựa chọn: từ miền Nam Ukraina về phía Nam Âu chiếm Romania và các nước vùng Balkan; từ Bắc Ukraina về phía Tây Bắc, ra bờ biển Baltic cắt ngang hành lang Byelorussia. OKH cho rằng 2 lựa chọn này đều có hệ quả chiến lược nghiêm trọng: Romania sẵn sàng đổi phe và nước Đức Quốc xã mất một đồng minh chính trị lẫn nguồn cung cấp dầu mỏ tối quan trọng cho bộ máy chiến tranh; còn Cụm Tập đoàn quân Trung tâm ở Byelorussia và Cụm Tập đoàn quân Bắc ở dọc bờ biển Baltic nếu bị cắt rời thì Quân đội Đức Quốc xã suy yếu nghiêm trọng. Tuy nhiên, OKH nhận định rằng hướng Tây Bắc Ukraina có khả năng hơn cả, vì một cuộc tấn công táo bạo ở đây sẽ nhanh chóng mang chiến tranh đến lãnh thổ nước Đức.

Với nhận định trên, OKH và đặc biệt là Hitler đã bỏ qua mối đe dọa vỗ mặt của Hồng quân đối với Cụm Tập đoàn quân Trung tâm. Do đó, ⅓ số pháo, ½ số pháo tự hành chống tăng và 88% số xe tăng của Cụm Tập đoàn quân này được điều chuyển sang Cụm Tập đoàn quân Bắc Ukraina.

Ý định của Đại bản doanh Bộ Tổng tư lệnh tối cao Liên Xô

Trong việc lựa chọn hướng tấn công chính cho chiến dịch mùa hè, Đại bản doanh Bộ Tổng tư lệnh tối cao Liên Xô (Stavka) - có cách phân tích khác với OKH.

Hướng phía Bắc vào các nước Cộng hoà vùng Baltic nhắm vào Cụm Tập đoàn quân Bắc dĩ nhiên không được lựa chọn vì ít có ý nghĩa chiến lược: nó chỉ giải phóng một phần nhỏ đất đai và tài nguyên của Liên Xô và cuối cùng là đi vào ngõ cụt ở ven bờ biển Baltic.Hơn nữa khu vực này có địa thế thuận lợi cho phòng thủ và Hồng quân cũng đứng trước nguy cơ kéo dài mặt trận Xô-Đức. Hướng phía Nam, từ Nam Ukraina về Rumani và các nước vùng Balkan nhằm cũng có khả năng, nhưng đây chỉ là mặt trận thứ yếu. Tấn công theo hướng này trong thời điểm hiện tại cũng khiến Hồng quân kéo dài trận tuyến quá mức và phải đối phó với địa hình khó khăn vùng Balkan.

Như vậy, chỉ còn hai hướng được Stavka cân nhắc: từ phía Tây Bắc Ukraina phát triển về hướng biển Baltic hoặc tấn công trực diện Cụm Tập đoàn quân Trung tâm ở Byelorussia. Lựa chọn thứ nhất, mặc dù được thuận lợi về địa hình phù hợp cho xe tăng - cơ giới hoá, nhưng đổi lại phải đối mặt với nguy cơ mũi tấn công bị cắt vào sườn, phản bao vây bởi lực lượng mạnh của Cụm Tập đoàn quân Bắc Ukraina và Cụm Tập đoàn quân Trung tâm. Sau những kinh nghiệm xương máu trong những năm trước, Stalin và các tướng lĩnh của ông hiểu rằng một đợt tấn công táo bạo như vậy là quá sức đối với Hồng quân Liên Xô, nhất là xét trong lĩnh vực chỉ huy và hậu cần.

Lựa chọn mục tiêu Byelorussia có khả năng nhất, vì việc Hồng quân trả giá đắt cho mỗi thước đất giành được từ Cụm Tập đoàn quân Trung tâm trước đó lẫn địa hình không phù hợp cho hoạt động của xe tăng - cơ giới hoá lại là tiền đề cho yếu tố bất ngờ. Thành công của hướng tấn công này sẽ hủy diệt những khối quân Đức còn chưa bị tiêu hao, cắt đứt đường rút lui Cụm Tập đoàn quân Bắc, hoàn tất việc giải phóng Liên Xô và giúp Hồng quân tiến vào Ba Lan, đóng quân ngay tại hướng trực tiếp nhất đến Berlin. Đồng thời, theo nguyên tắc chiến dịch của "Tác chiến chiều sâu", thành công của hướng tấn công chính sẽ là khởi đầu cho chiến dịch kế tiếp. Nên Stavka dự kiến khi chiến dịch Byelorussia phát triển thuận lợi, OKH sẽ phải điều quân từ Cụm Tập đoàn quân Bắc Ukraina lên bịt lỗ hổng Byelorussia bất chấp Hồng quân đang tập trung một lực lượng mạnh ở khu vực này, và đây sẽ là thời điểm để tung ra chiến dịch kế tiếp ngay từ Bắc Ukraina về hướng Lvov-Sandomir.

Stavka cũng đã tổ chức lại lực lượng của mình và điều chỉnh lại hệ thống cán bộ chỉ huy. Phương diện quân Tây được chia nhỏ thành Phương diện quân Byelorussia 2 và 3, và hai Phương diện quân này được che sườn Bắc bởi Phương diện quân Baltic 1. Phương diện quân Byelorussia nhận thêm 3 Tập đoàn quân để trở thành Phương diện quân Byelorussia 1 - là một "siêu" Phương diện quân vì có nhiệm vụ hỗ trợ cho Phương diện quân Ukraina 1 phát triển hướng chiến dịch Lvov-Sandomir. Stavka cũng thực hiện những cuộc điều động quân quy mô lớn: chuyển tới đến Byelorussia các đơn vị Tập đoàn quân Xe tăng Cận vệ số 5 và Tập đoàn quân số 28 từ Nam Ukraina, Tập đoàn quân Cận vệ số 2 và Tập đoàn quân số 51 từ mặt trận Krym; điều động tới Bắc Ukraina Tập đoàn quân Cận vệ số 8 và Tập đoàn quân Xe tăng số 2 từ Moldavia; chuyển Tập đoàn quân Cận vệ số 6 từ Phương diện quân Baltic 2 sang cho Baltic 1.

Nguyên soái Z. K. Zhukov được bổ nhiệm làm đại diện của Stavka tại Phương diện quân Byelorussia 1 và 2 nhằm điều phối hành động của hai phương diện quân này - vì thế nguyên soái I. S. Koniev thay thế ông chỉ huy Phương diện quân Ukraina 1. Nguyên soái A. M. Vasilevsky thì điều phối Phương diện quân Byelorussia 3. Một số tướng lĩnh cũng được đề bạt lên làm Tư lệnh các Phương diện quân tham gia chiến dịch. Đại tướng I. D. Cherniakovsky được bổ nhiệm làm tư lệnh Phương diện quân Byelorussia 3, trở thành Tư lệnh phương diện quân trẻ nhất của Hồng quân. Đại tướng I. E. Petrov cũng được đề bạt làm Tư lệnh Phương diện quân Byelorussia 2, tuy nhiên do sự đàm tiếu của L. Z. Mekhils mà ông bị điều đi làm Tư lệnh Phương diện quân Ukraina 4. Người thay thế Petrov là Đại tướng G. F. Zakharov.

Diễn biến trước trận đánh
Hoạt động nghi binh của Hồng quân
Nghi binh (maskirovka) là một trong những yếu lĩnh của học thuyết "Tác chiến chiều sâu", và luôn có vai trò quan trọng trong thành công của Hồng quân trong các chiến dịch phản công lẫn tấn công trong suốt thời gian từ mùa Đông 1942 cho đến mùa Xuân 1944. Tuy nhiên, trong suốt thời gian trước đó của cuộc chiến, chưa có hoạt động nghi binh nào được chuẩn bị công phu như ở chiến dịch Byelorussia.

Do thành công của chiến dịch phụ thuộc rất lớn vào việc bí mật tập trung quân dự bị và hoán chuyển vị trí của các Tập đoàn quân giữa các Phương diện quân, nên mục tiêu đầu tiên của các hoạt động nghi binh là giấu kín các hoạt động chuyển quân này, thứ nữa là củng cố niềm tin của Hitler và OKH rằng mục tiêu tấn công sắp tới của Hồng quân sẽ là miền Trung và Nam Đông Âu, chứ không phải là Byelorussia.

Để thực hiện các hoạt động nghi binh thuận lợi, bắt đầu từ giữa tháng 4, Hồng quân chuyển toàn bộ mặt trận sang phòng ngự. Mọi biện pháp giữ bí mật được triển khai: các trạm phát radio công suất lớn ngưng hoạt động; kế hoạch tấn công chỉ được phổ biến cho một số rất ít người liên quan; việc chuyển quân chỉ thực hiện ban đêm; các địa điểm tập trung quân được nguỵ trang kỹ lưỡng; quân giữ tuyến không được biết đơn vị mới đến; các đơn vị không quân mới đến không được bay trinh sát; các đơn vị tiêm kích tại chỗ thiết lập một đai tuần không cẩn mật ngăn chặn máy bay thám thính của đối phương thâm nhập.

Khác với cách nghi binh "hư hư thực thực" trong những chiến dịch trước, lần này Hồng quân sử dụng "thực mà hư" khi để lại 4/6 Tập đoàn quân Xe tăng ở khu vực Ukraina, đồng thời sử dụng một trong số các Tập đoàn quân này thực hiện một cuộc tấn công sớm về hướng Romania trong đầu tháng 5 năm 1944. Ngoài ra, các Phương diện quân ở khu vực này được lệnh tổ chức thêm các "đội quân ma" nhằm che giấu việc 2 Tập đoàn quân Xe tăng đã được điều chuyển. Các đài phát sóng radio cũng được lệnh giả lập việc tập trung quân cùng với các đoàn tàu nhộn nhịp đến khu vực này. Đai tuần không thỉnh thoảng được mở ra, cố ý để cho máy bay thám thính của đối phương thâm nhập. Ở phía Bắc, phương diện quân Baltic 3 cũng thực thi những hoạt động nghi binh tương tự nhằm lôi kéo sự chú ý của OKH ra khỏi chính diện của Cụm Tập đoàn quân Trung tâm. Vào đầu tháng 6 năm 1944, nhờ xâm nhập trinh thám, các đơn vị của Cụm Tập đoàn quân Trung tâm đã phát hiện sự tập trung quân quy mô lớn ở khu vực chiến tuyến đối diện và báo cáo về OKH. Không lâu trước khi chiến dịch mở màn, Bộ Tư lệnh của các Tập đoàn quân đã nhận diện hầu hết các đơn vị Hồng quân đối diện chiến tuyến và phán đoán được hướng tấn công của các đơn vị này - ngoại trừ các lực lượng dự bị chiến lược của Stavka như trường hợp của Tập đoàn quân Cận vệ 6, Tập đoàn quân Xe tăng Cận vệ 5, các Cụm cơ động Kỵ binh - Cơ giới hoá.

Có điều các sĩ quan cao cấp của OKH tiếp tục xem nhẹ các phát hiện này, họ cho rằng vẫn cho rằng việc tập trung quân này chỉ nhằm thực hiện một đòn nghi binh như các chiến dịch trước đây. Quan điểm này thể hiện trong bức công điện ngày 10 tháng 6: Mặc dù đòn tấn công nhằm vào Cụm Tập đoàn quân Trung tâm vẫn được cho là thứ yếu, chúng ta vẫn cần phải để tâm đến khả năng quân địch tập trung binh lực ngay trước chiến tuyến của Cụm Tập đoàn quân Trung tâm; bởi lẽ sức mạnh của các mũi xung kích Xô Viết - nếu chỉ xét theo tỉ lệ binh lực của hai bên - đã là không thể xem thường. Ngày 19 tháng 6, bộ phận Quân báo của Cụm Tập đoàn quân Trung tâm lại phát hiện mức độ tập trung cao của Không quân Xô Viết và tiếp tục báo cáo bày tỏ nghi vấn về phán đoán của OKH. Tuy nhiên, OKH tiếp tục đánh giá rằng sự nghi ngờ này không có căn cứ. Các sĩ quan cấp cao của OKH chỉ hoàn toàn nhận thức được sai lầm của họ cho đến tận ngày 25 tháng 6, lúc đó đã là vài ngày sau khi chiến dịch Bagration thật sự mở màn..|group=Gc}} vào túi phía Đông Bobruysk dưới trận mưa bom của Không quân Xô Viết. Trong ngày 28 tháng 9, khoảng 8-15.000.|group=Gc}} quân chạy thoát nhờ Sư đoàn Thiết giáp 12 được điều từ Cụm Tập đoàn quân Bắc xuống hỗ trợ phá vây, nhưng phần lớn bị mắc lại. Hôm sau, 29 tháng 6, Phương diện quân Belorussia 1 hoàn toàn làm chủ Bobruysk, tiêu diệt 50.000 quân, bắt 20.000 tù binh. Với mục tiêu Bobruysk hoàn thành sớm hơn dự kiến, 2 Quân đoàn Xe tăng tiếp tục dẫn đầu cuộc tấn công thọc sâu về hướng Minsk.

Giai đoạn 2: Vận động thọc sâu vào trung tâm

Sau khi đánh tan các khu vực phòng ngự chiến thuật, các Phương diện quân Hồng quân nhanh chóng tổ chức các mũi thọc sâu: Phương diện quân Baltic 1 đánh chiếm Polotsk-Glubokoe để tiếp tục khoét sâu kẽ hở giữa Cụm Tập đoàn quân Bắc và Cụm Tập đoàn quân Trung tâm; chủ lực của các Phương diện quân Byelorussia 1,2,3 tấn công theo các trục giao nhau tại Minsk nhằm hợp điểm bao vây Quân đoàn 4 của Quân đội Đức Quốc xã; một cánh của Phương diện quân Byelorussia 1 tấn công theo trục Slutsk-Baranovichi để cô lập Minsk từ phía Nam. Các chiến dịch này bắt đầu từ ngày 29 tháng 6 và kết thúc vào ngày 4 tháng 7 năm 1944, lúc mà hầu hết các mục tiêu đã cơ bản hoàn thành (trừ Baranovichi).

Chiến dịch Polotsk-Glubokoe

Sau khi hợp lực với Phương diện quân Byelorussia 3 thanh toán cứ điểm phòng ngự Vitebsk xong, Phương diện quân Baltic 1 nhanh chóng tiến về hướng Polotsk - một nút giao thông quan trọng ở Tây Bắc nhằm làm bàn đạp cho các chiến dịch kế tiếp - truy kích sát nút lực lượng còn lại của Tập đoàn quân Thiết giáp 3|group=Gc}}. Trên đường hành tiến, Phương diện quân Baltic 1 vừa tấn công các ổ phòng ngự vừa chạy đua với tàn quân Đức Quốc xã, kịp đến Polotsk sáng sớm 1 tháng 7. Ở đây, quân Đức dựng vội một đai phòng ngự ngoại vi bằng các đơn vị hậu tuyến cùng với 3 Sư đoàn thuộc Tập đoàn quân 16 được điều từ Cụm Tập đoàn quân Bắc xuống, yểm trợ cho tàn quân rút vào bên trong. Phòng tuyến tạm thời này không trụ được lâu: ngày 2 tháng 7, sau một ngày công kích Tập đoàn quân xung kích 4 và Tập đoàn quân Cận vệ 6 đã đột nhập thành công và quét sạch quân đội Đức Quốc xã ở bờ Nam sông Dvina Tây. Chiều hôm đó, một đơn vị của Tập đoàn quân Cận vệ 6 đã chiếm được cầu gỗ còn lại trên sông Dvina Tây, kịp đưa quân sang bờ Bắc lập đầu cầu trước khi cầu bị quân Đức phá sập. Sáng 3 tháng 7, một quân đoàn thuộc Tập đoàn quân 6 tận dụng đầu cầu vượt sông và bắt đầu cuộc chiến đường phố. Sau một ngày kịch chiến, lực lượng Đức Quốc xã phòng thủ Polotsk bị thiệt hại nặng, buộc phải rút chạy về phía Tây Bắc, thành phố được giải phóng.

Trong thời gian diễn ra trận đánh Polotsk, thì Tập đoàn quân 43 cùng với Quân đoàn Xe tăng Cận vệ 1 chiếm Glubokoe trong hành tiến, sau đó tiếp tục phát triển về hướng Tây đến Dissna. Đến chiều 4 tháng 7, thì Phương diện quân Baltic 1 đã tiến sâu trung bình 120–140&nbsp;km, tiêu diệt được 37.000 quân đối phương, bắt 7.000 tù binh cùng với nhiều chiến lợi phẩm

Tập tin:Chernyakhovsky (silver) av.png|Đồng tiền phát hành kỷ niệm chiến thắng trong chiến dịch Bagration.
Tập tin:Minsk obelisk.jpg|Tượng đài chiến thắng ở thủ đô Minsk.
Tập tin:Minsk the hero city.jpg|Phức hợp tượng đài Minsk - Thành phố anh hùng
Tập tin:Belarus-Minsk-Tank Monument.jpg|Đài kỷ kiệm chiếc xe tăng T-34/85 đầu tiên của Hồng quân Liên Xô tiến vào giải phóng Minsk


Vào ngày 14 tháng 4 năm 2010, Ngân hàng Nhà nước Belarus đã cho lưu hành đồng tiền "Chiến dịch Bagration" nhằm kỷ niệm chiến thắng của quân đội Liên Xô trong trận đánh này.
Khu tưởng niệm Đồi Vinh quang (Курган Славы) được xây dựng vào năm 1969, cách Minsk 21 cây số trên đường cao tốc Moskva. Nó được xây dựng nhân kỷ niệm 25 năm ngày giải phóng Belarus trong chiến dịch Bagration.
Tượng đài chiến thắng ở thủ đô Minsk.
Phức hợp tượng đài Minsk - Thành phố anh hùng.
Đài kỷ kiệm chiếc xe tăng T-34/85 đầu tiên của Hồng quân Liên Xô tiến vào giải phóng Minsk.

Chú thích
Đây là chiến thắng lớn nhất của Liên Xô về mặt số lượng. Hồng quân đã tái chiếm một phần lớn lãnh thổ của Liên Xô và chiếm một số lãnh thổ Baltic và Ba Lan mà dân số đã bị thiệt hại rất nhiều dưới sự chiếm đóng của Đức . Những người tiến bộ của Liên Xô nhận thấy các thành phố bị phá hủy, làng mạc bị mất dân cư và phần lớn dân số bị giết hoặc trục xuất bởi những người chiếm đóng. Để cho thế giới bên ngoài thấy tầm quan trọng của chiến thắng, khoảng 57.000 tù binh Đức, được đưa từ vòng vây phía đông Minsk, đã được diễu hành qua Moscow: dù hành quân nhanh và bám sát hai mươi, họ cũng mất 90 phút để vượt qua.

Quân đội Đức không bao giờ phục hồi được tổn thất về vật chất và nhân lực trong thời gian này, mất khoảng 1/4 nhân lực của mặt trận phía Đông, thậm chí còn vượt quá tỷ lệ tổn thất tại Stalingrad (khoảng 17 sư đoàn đầy đủ). Những tổn thất này bao gồm nhiều binh sĩ, NCO và hạ sĩ quan có kinh nghiệm , mà ở giai đoạn này của cuộc chiến mà Wehrmacht không thể thay thế được. Một dấu hiệu cho thấy chiến thắng trọn vẹn của Liên Xô là 31 trong số 47 chỉ huy sư đoàn hoặc quân đoàn của Đức có liên quan đã bị giết hoặc bị bắt.  Trong số các tướng Đức bị mất, chín người thiệt mạng, trong đó có hai tư lệnh quân đoàn; 22 bị bắt, trong đó có bốn tư lệnh quân đoàn; Thiếu tướng Hans Hahne, chỉ huy Sư đoàn bộ binh 197 mất tích vào ngày 24 tháng 6, trong khi các trung tướng Zutavern và Philipp của Sư đoàn bộ binh số 18 và Panzergrenadier chết do tự sát.
Tù binh Đức ở Moscow, ngày 15 tháng 7 năm 1944.
Việc phá hủy gần như toàn bộ Trung tâm Tập đoàn quân đã gây rất nhiều tốn kém cho quân Đức. Thiệt hại chính xác của quân Đức chưa được biết nhưng nghiên cứu mới hơn cho thấy khoảng 400.000 thương vong.  Liên Xô cũng thiệt hại đáng kể, với 180.040 người chết và mất tích, 590.848 người bị thương và ốm đau, cùng với 2.957 xe tăng, 2.447 khẩu pháo và 822 máy bay cũng bị mất.  Cuộc tấn công đã chia cắt Cụm tập đoàn quân Bắc và Cụm tập đoàn quân Bắc Ukraine và làm suy yếu chúng khi các nguồn lực được chuyển đến khu vực trung tâm. Điều này buộc cả hai Tập đoàn quân phải rút khỏi lãnh thổ Liên Xô nhanh chóng hơn nhiều khi đối mặt với các cuộc tấn công sau đó của Liên Xô trong các lĩnh vực của họ.

Sự kết thúc của Chiến dịch Bagration trùng hợp với sự tàn phá của nhiều đơn vị mạnh nhất của Wehrmacht tham gia chống lại quân Đồng minh trên Mặt trận phía Tây trong Falaise Pocket ở Normandy , trong Chiến dịch Overlord . Sau những chiến thắng đáng kinh ngạc này, các vấn đề về nguồn cung ứng hơn là sự kháng cự của quân Đức đã làm chậm lại quá trình khai thác của quân Đồng minh và cuối cùng nó đã dừng lại. Quân Đức đã có thể chuyển các đơn vị thiết giáp từ mặt trận Ý , nơi họ có đủ khả năng chi viện để chống lại cuộc tiến công của Liên Xô gần Warsaw.

Đây là một trong những chiến dịch lớn nhất của Liên Xô trong Thế chiến thứ hai với 2,3 triệu quân tham chiến, ba quân đội của phe Trục bị loại bỏ và một phần lớn lãnh thổ của Liên Xô được tái chiếm.
Ghi chú

Nguồn dẫn

Tham khảo







Liên kết ngoài

Văn bản
Armstrong, Richard N. 1946- Soviet operational deception: the red cloak. U.S. Army Command and General Staff College - Fort Leavenworth , 1988.
Connor, William M. Analysis of deep attack operations: Operation Bagration, Belorussia, 22 June - ngày 29 tháng 8 năm 1944 Combat Studies Institute - Fort Leavenworth , 1987.
Glantz, David M. & House, Jonathan. When Titans Clashed; How the Red Army Stopped Hitler. University of Kansas Press 1995. ISBN 978-0-7006-0899-7 Chương 13 (được trang web lãnh sự quán Belarus trích đăng từ sách).
Zhukov, Georgi K. Nhớ lại và suy nghĩ, Moskva 1969 Bản dịch online của nhóm Lê Tùng Ba, Hồng Lam, Nguyễn Hải Sa, Lê Bá Phán, Trần Anh Tuấn - Chương 17.

Bản đồ
Bản đồ Chiến dịch Bagration
Bản đồ các trận đánh bao vây, tiêu diệt cụm quân Đức Quốc xã ở phía Đông Minsk từ 3-7 đến 7-7-1944
Bản đồ các trận đánh vượt sông Vistula của Tập đoàn quân cận vệ 8 tại khu vực đầu cầu Magnushev ngày 1 tháng 8 năm 1944
Bản đồ các trận phản công của quân đội Đức Quốc xã tại quận Praga (Warshawa) từ ngày 2 đến ngày 4 tháng 8 năm 1944
Bản đồ các trận đánh vượt sông Vistula của Tập đoàn quân 65 tại khu vực đầu cầu Narev từ ngày 5-8 đến ngày 4-9-1944
Bản đồ các trận đánh phòng ngự của Tập đoàn quân xe tăng 2 tại khu vực phụ cận Warshawa từ ngày 1 đến ngày 5 tháng 8 năm 1944

Phim tài liệu
Phim tài liệu của Star Media về "Chiến dịch Bagration" (phụ đề tiếng Việt)
"Cuộc duyệt binh" của hành chục vạn quân Đức Quốc xã bị Hồng quân Liên Xô bắt làm tù binh trên đường phố Moskva ngày 17-7-1944
Quân đội Đức Quốc xã chỉ có thể vào Moskva theo cách này
Soviet Storm - Operation Bagration