Chuối tá quạ

| genus = Musa
| species = Musa × paradisiaca
| group = Chuối nấu ăn
| cultivar = Chuối tá quạ
| marketing_names = Chuối tá quạ
| origin = Cầu Kè, Trà Vinh, Việt Nam
}}
Chuối tá quạ, hay còn gọi là chuối táo quạ, là một giống chuối trồng nông nghiệp thuộc chi Chuối, họ Chuối. Đây là trái cây đặc sản của tỉnh Trà Vinh. Giống chuối này có nhiều đặc điểm khác biệt, như kích thước, trọng lượng đều khá lớn hơn so với các loại chuối khác. Thời xưa, người dân Trà Vinh quan niệm rằng trồng chuối tá quạ sẽ mang đến điềm xui xẻo. Chuối tá quạ cho ít quả nên ngày xưa, người dân Trà Vinh chỉ trồng vài cây trong vườn để ăn hoặc thờ cúng chứ ít khi trồng để buôn bán. Tuy nhiên, thời nay, khi loại quả này trở nên nổi tiếng, được nhân giống, trồng trọt và buôn bán phổ biến trên thị trường.

Lịch sử và tên gọi
Chuối tá quạ là đặc sản của huyện Cầu Kè, tỉnh Trà Vinh. Theo quan niệm thời xưa, người dân Cầu Kè truyền miệng rằng nếu trồng giống chuối này sẽ mang đến điềm xui xẻo. Quan niệm cho rằng khi cây chuối tá quạ trổ buồng, vặn mình vào buổi đêm, thường phát ra những tiếng động đáng sợ. Sáng hôm sau, buồng chuối non đã trổ xong hết. Khi thức dậy, phát hiện cảnh tượng này khiến người dân bị "tá hỏa", có nghĩa là trạng thái hoảng hồn, sửng sốt. Theo giả thuyết, tên gọi "chuối tá quạ" được đặt theo cách đọc trại âm của từ "tá hỏa" do quan niệm kể trên hoặc có thể do quả chuối quá lớn khiến người nhìn sửng sốt.

Phân loại học
Trong tài liệu Natural Environment and Land Use in South Vietnam () (1966) của Nha Khảo cứu và sưu tầm Nông-Lâm-Súc, thuộc Bộ Canh nông (Việt Nam Cộng hòa), liệt kê chuối tá quạ thuộc loài Musa × paradisiaca, cùng loài với giống chuối cơm lửa.

Mô tả
Cây chuối tá quạ có vẻ ngoài hầu như không khác cây chuối thường. Thân cây nhỏ yếu, rất dễ bị gãy, nên khi chuối trổ buồng phải làm giá đỡ. Cây chuối trổ quả sau 8 - 9 tháng khi được trồng và chăm bón tốt. Một buồng chuối tá quạ thông thường phát triển khoảng từ hai đến ba nải, cho khoảng hơn một chục quả chuối. Giống chuối này có một điểm đặc biệt là cây chỉ trổ quả trực tiếp chứ không trổ búp như các loại chuối thường.

Chuối tá quạ nổi tiếng vì quả có vẻ ngoài to lớn hơn so với quả của các giống chuối khác, lớn bằng cổ tay người. Kỷ lục nặng nhất là 1,3&nbsp;kg, Vì có kích thước lớn nên khi luộc sẽ thường được quấn dây chặt quanh từng quả để vỏ không bị nứt ra,

Nhân giống và trồng trọt
Do thời gian trồng kéo dài và khó ra buồng, nên chuối tá quạ trở nên khan hiếm và trở thành trái cây đặc sản của huyện Cầu Kè, Trà Vinh. Tuy nhiên, giống chuối này thích nghi tốt với đất nhiễm phèn.|group=chú thích}} có bổ sung các hợp chất gồm napthalen acetic acid (NAA) 0,1&nbsp;mg/l, adenine hemisulfat 100&nbsp;mg/l, nước dừa 10% v/v, saccarose 30 gr/l, agar 8 gr/l, 6-benzylaminopurin (BAP) 5&nbsp;mg/l, pH bằng 5,8 và mẫu cấy trong điều kiện tối hoàn toàn sẽ cho số lượng chồi tái sinh cao nhất. Để đạt số chồi nhân nhanh tối ưu trên cây chuối tá quạ cần dùng môi trường có thành phần: môi trường MS bổ sung chất điều hòa sinh trưởng gồm adenine hemisulfate 100&nbsp;mg/l, nước dừa 10% v/v, saccharose 30 gr/l, agar 8 gr/l, BAP 7&nbsp;mg/l, pH bằng 5,8. Để đạt được tỉ lệ mẫu ra rễ, số lượng rễ, chiều dài rễ, chiều cao thân cũng như số lá/cây tối ưu cho quá trình cây chuối tá quạ tái sinh hoàn chỉnh cần nuôi cấy trong môi trường có thành phần dinh dưỡng: MS bổ sung NAA với nồng độ 1&nbsp;mg/l, adenine hemisulfate 100&nbsp;mg/l, nước dừa 10% v/v, saccarose 20 gr/l, agar 8 gr/l, pH được điều chỉnh ở mức 5,8. Cây chuối được thuần dưỡng trong thành phần cơ chất đất thịt, phân chuồng, mùn dừa với tỉ lệ 2:1:2 sẽ sinh trưởng tốt nhất.

Cấy mô cho ra cây giống khỏe, không nhiễm bệnh, có sẵn rễ và lá, hấp thụ đất và phát triển nhanh. Trồng đồng loạt dễ chăm sóc và thu hoạch các buồng chuối. Bón lót, bón thúc, tưới nước đầy đủ. Chọn cách trồng độc canh hay đa canh (trồng trong vườn cùng cây ăn quả khác) đều được. Nếu trồng đa canh cần giữ khoảng cách đủ rộng cho cây chuối cũng như ánh sáng đủ 6–7 giờ một ngày để chuối phát triển. Nếu trồng độc canh nên chọn đất tốt, đủ nước tưới. Tuy độ ẩm cần thiết nhưng nếu chuối tá quạ bị úng nước, chỉ sau 5–6 ngày ngập gốc, sẽ gập lá và chết. Lên liếp cao 50–60&nbsp;cm, khoảng cách trồng 3×4 m/cây, đặt cây vào hố đất thấp hơn mặt liếp 20&nbsp;cm, hai hàng, tưới nước và phủ cỏ giữ ẩm thường xuyên để chăm cây. Bón phân NPK 20–20–15, ba đến bốn lần một năm theo độ lớn thân cây, màu lá kèm vun đất ấm bụi. Để giữ hình dáng đẹp cần bọc buồng chuối bằng bao nilon màu xanh, cắt bỏ hoa dưới nải chuối, bọc một muỗng phân urê che phủ vị trí trục buồng vừa cắt hoa, giúp quả chuối lớn hơn. Chuối tá quạ trồng khoảng 8–9 tháng sẽ trổ hoa, sau 6–7 tháng có thể thu hoạch buồng chuối. Hợp tác xã tại huyện thường tiến hành hỗ trợ các nhà vườn trồng chuối tá quạ theo quy định của VietGAP để bảo đảm chất lượng, thích ứng với biến đổi khí hậu và truy xuất nguồn gốc rõ ràng trên sản phẩm.

Thương mại

Trước đây, giống chuối này cho ít quả và quan niệm xui xẻo nên chỉ được người dân Trà Vinh trồng theo hình thức nhỏ lẻ trong vườn, với mục đích để thờ cúng, để ăn hoặc làm quà biếu chứ ít khi trồng để buôn bán. Thời nay, chuối tá quạ không còn bị xem là điềm xui mà đã trở thành giống cây trồng được nhiều nơi nhân giống vì quả có giá trị dinh dưỡng cũng như giá trị kinh tế cao, nhu cầu tiêu thụ gia tăng. Vào thời điểm tháng 4 năm 2023, chuối tá quạ được bán trên thị trường với giá dao động từ 9.000 đến 12.000 đồng một quả, giá bán lẻ tại Hà Nội lên đến 25.000 đồng một quả. Đối với cây giống, giá dao động từ 150.000 đến 450.000 đồng một cây vào năm 2015 tùy từng loại to nhỏ khác nhau.

Tháng 8 năm 2022, Hợp tác xã Tân Qui (xã An Phú Tân, huyện Cầu Kè) đã nghiên cứu, sản xuất thành công sản phẩm mứt chuối tá quạ sấy khô và đưa vào thị trường. Uỷ ban Nhân dân tỉnh Trà Vinh chứng nhận OCOP 3 sao cho sản phẩm này vào ngày 30 tháng 12 năm 2022. Sản phẩm này không dùng chất bảo quản, phụ gia để giữ nguyên vị ngọt thanh của chuối. Mứt chuối tá quạ được đóng gói, dán nhãn mác đầy đủ và tiêu thụ khá chạy trên thị trường, khá thu hút khách. Bình quân hợp tác xã thu mua từ 1,2–1,5 tấn quả chuối/tháng và sản xuất khoảng 0,5–0,6 tấn mứt chuối sấy khô. Sản phẩm này được bày bán tại các siêu thị và cửa hàng của các tỉnh thành lân cận như Cần Thơ, Vĩnh Long, Thành phố Hồ Chí Minh; khách hàng tại Hà Nội cũng tìm đặt mua hàng trực tuyến. Cùng với bán hàng theo hướng truyền thống, hợp tác xã cũng kết nối với các TikToker để thực hiện quảng bá sản phẩm tại vườn, giới thiệu quy trình sản xuất và livestream để bán hàng. Chương trình OCOP đã góp phần nâng cao giá trị, khẳng định thương hiệu, chất lượng sản phẩm cho chuối tá quạ, phát triển kinh tế cho các nhà vườn tại Trà Vinh.

Xem thêm

Cầu Kè, Trà Vinh
Chuối

Ghi chú

Tham khảo

Thư mục