Danh sách cuộc chiến tranh liên quan đến Việt Nam

Đây là danh sách các cuộc chiến tranh liên quan Việt Nam bao gồm có sự tham gia của Việt Nam hoặc xảy ra trên lãnh thổ Việt Nam. Trong danh sách này, ngoài những cuộc kháng chiến chống xâm lược và chủ động tấn công, còn có bảng thống kê tất cả những cuộc tranh quyền đoạt vị trong nội bộ hoàng thất, những cuộc khởi nghĩa nông dân, những cuộc hỗn chiến giữa các phe phái tướng lĩnh, quan lại, giữa những tập đoàn quân phiệt cát cứ và các lãnh chúa địa phương.

Chú thích màu:
Đỏ: liên quan đến Trung Quốc
Vàng: liên quan đến Chăm Pa
Cam: liên quan đến Mông Cổ
Xanh lơ: liên quan đến Lào
Xanh lá đậm: liên quan đến Thái Lan
Xanh lá nhạt: liên quan đến Campuchia
Xanh dương đậm: liên quan đến Pháp và đồng minh
Xanh dương nhạt: liên quan đến Hoa Kỳ và đồng minh
Hồng: liên quan đến Nhật Bản và đồng minh
Nâu: nội chiến
Trắng: nổi loạn nội bộ, tranh chấp ngôi vị
Xám: bị lôi vào cuộc chiến khi đang là thuộc quốc/thuộc địa của quốc gia khác
Tím: liên quan đến quốc gia hoặc lực lượng khác với các quốc gia hoặc lực lượng kể trên

Thời kỳ sơ khởi
Kỷ Hồng Bàng (2879 TCN - 257 TCN)

Nhà Thục (257 TCN - 207 TCN)

Nhà Triệu (207 TCN - 111 TCN)

Thời kỳ Bắc thuộc lần 1, 2 và 3
Bắc thuộc lần 1 (111 TCN - 40 CN)

Trưng Vương (40 - 43)

Bắc thuộc lần 2 (43 - 541)

Nhà Tiền Lý (544 - 602)

Bắc thuộc lần 3 (602 - 905)

Thời kỳ tự chủ
Họ Khúc (905 - 930), Họ Dương (931 - 937) và Họ Kiều (937 - 938)

.]]

Thời kỳ quân chủ độc lập
Nhà Ngô (939 - 965)

Nhà Đinh (968 - 980)

Nhà Tiền Lê (980 - 1009)

Nhà Lý (1009 - 1225)

Nhà Trần (1226 - 1400)

Nhà Hồ (1400 - 1407)

Thời kỳ Bắc thuộc lần 4
Bắc thuộc lần 4 (1407 - 1427)

Thời kỳ quân chủ trung hưng
Nhà Hậu Lê - giai đoạn Lê sơ (1428 - 1527)

Trong giai đoạn này, ở Việt Nam xuất hiện 3 Triều đại bao gồm: Nhà Mạc (1527 - 1677), Nhà Lê trung hưng (1533 - 1789) và Nhà Tây Sơn (1778 - 1802). Ngoài ra còn có 3 tập đoàn quân phiệt cát cứ gồm: Chúa Trịnh (1545-1787), Chúa Nguyễn (1558-1802) và Chúa Bầu (1527-1699).

Nhà Mạc (1527 - 1677)

Nhà Hậu Lê - giai đoạn Lê trung hưng (1533 - 1789)

Chúa Trịnh - Đàng Ngoài (1545 - 1787)

Chúa Nguyễn - Đàng Trong (1558 - 1777)

Trịnh-Nguyễn phân tranh (1627 - 1775)

Nhà Tây Sơn (1778 - 1802)
cỡ lớn có trang bị hỏa lực mạnh của thủy quân Tây Sơn (mô hình).]]
miêu tả cuộc tấn công của Tôn Sĩ Nghị: Quân Thanh vượt sông Thọ Xương (sông Thương) trên đường tiến về Thăng Long, phía xa là quân Tây Sơn đang tháo chạy.]]

Nhà Nguyễn - giai đoạn độc lập (1802 - 1884)

Thời kỳ thuộc địa
Pháp thuộc (1858 - 1945)
]]
]] và Tây Ban Nha tấn công thành Gia Định, tranh của Antoine Léon Morel-Fatio.]]

Nhật thuộc (1940 - 1945)

Thời kỳ cộng hòa
Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (1945 - 1976)
Chiến tranh Đông Dương lần 1 (1945 - 1954)
T-54 số hiệu 390 của Quân đội nhân dân Việt Nam trong sân Dinh Độc Lập]]

Chiến tranh Đông Dương lần 2 (1955 - 1975)
của Quân lực Việt Nam Cộng hòa tiến vào thị trấn Snuol, Campuchia.|thế=]] B-52 đang ném bom rải thảm từ 18/12-30/12/1972]]

Quốc gia Việt Nam và Việt Nam Cộng hòa (1949 - 1975)
"Tây sa chiến ca" của Trung Quốc nói về trận chiến ở Hoàng Sa|thế=]]

Thời kỳ thống nhất
Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam (1976 - nay)
đang di chuyển tại Cao Bằng, đi đầu là xe bọc thép Kiểu 63 (K63)|thế=]]

Tổng kết
Xung đột với nước khác
Số lần đối đầu
Việt Nam có xung đột quân sự với Trung Quốc nhiều nhất, tổng cộng là khoảng 38 lần xung đột và chiến tranh lớn, cùng nhiều cuộc giao tranh với quy mô nhỏ hơn. Cuộc xung đột lớn đầu tiên là vào 221-214 TCN (Nhà Thục cùng với các bộ tộc Bách Việt đối đầu với Nhà Tần) và lần cuối là vào 1979-1991 (Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam đối đầu với Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa). Trong đó:
15 cuộc chiến tranh chính thức giữa 2 quốc gia
8 cuộc khởi nghĩa lớn của người Việt chống lại Trung Quốc đô hộ
10 cuộc nổi dậy nhỏ của người Việt chống lại Trung Quốc đô hộ
2 cuộc hải chiến giữa 2 quốc gia (Hải chiến Hoàng Sa 1974 và Hải chiến Trường Sa 1988)
2 cuộc xung đột quân sự có giới hạn giữa 2 quốc gia (Hoa quân nhập Việt 1945 và Xung đột biên giới Việt-Trung 1979-1991)
1 lần Việt Nam gửi quân sang hỗ trợ một bên Trung Quốc chống lại một bên khác (Chiến dịch Thập Vạn Đại Sơn 1949)
Ngoài ra Việt Nam có một lần xung đột quân sự với Đế quốc Mông Cổ vào năm 1258 (Chiến tranh Nguyên Mông – Đại Việt lần 1). Còn 2 lần sau thì lúc này Nhà Nguyên đã thành lập và kiểm soát toàn bộ Trung Hoa nên sẽ tính là đối đầu với Trung Quốc.

Việt Nam có xung đột quân sự với Pháp và các đồng minh nhiều thứ 2, tổng cộng khoảng 26 lần xung đột và chiến tranh lớn nhỏ. Lần đầu là vào 1858-1862 (Nhà Nguyễn đối đầu với Đế chế Pháp) và lần cuối là vào 1946-1954 (Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đối đầu với Cộng hòa Pháp). Trong đó:
5 cuộc chiến tranh chính thức giữa 2 quốc gia
7 cuộc khởi nghĩa lớn của người Việt chống lại Pháp đô hộ
13 cuộc nổi dậy và phong trào nhỏ của người Việt chống lại Pháp đô hộ
1 lần Việt Nam hỗ trợ quân sự một nước thứ 3 chống lại Pháp (Chiến tranh Pháp-Thanh 1884-1885)

Việt Nam có nhiều xung đột quân sự với quốc gia cổ Chiêm Thành (còn gọi là Chăm Pa) nhiều thứ 3, tổng cộng khoảng 22 lần. Không tính các cuộc nổi dậy của người Chăm thời Nhà Nguyễn vì lúc này họ không còn là quốc gia độc lập nữa; và không tính các lần Giao Chỉ, Giao Châu cùng với các triều đại cai trị Trung Quốc chống lại Lâm Ấp và Hoàn Vương vì lúc này Việt Nam chưa độc lập. Lần đầu là vào 543 (Nhà Tiền Lý đối đầu với Lâm Ấp) và lần cuối là vào 1693-1697 (Chúa Nguyễn đối đầu với Panduranga-Chăm Pa).

Thứ 4 là xung đột quân sự với Campuchia, tổng cộng khoảng 12 lần. Không tính các cuộc nổi dậy của người Khmer ở Nam Bộ thời Nhà Nguyễn vì lúc này Nam Bộ đã là lãnh thổ của Việt Nam; và không tính lần hỗ trợ quân sự Chính phủ Campuchia chống lại phiến quân Khmer Đỏ (1993-1998). Lần đầu là vào 1128 (Nhà Lý đối đầu với Đế quốc Khmer) và lần cuối là vào 1979-1989 (Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam hỗ trợ Cộng hòa Nhân dân Campuchia đối đầu với Campuchia Dân chủ và Khmer Đỏ).

Thứ 5 là xung đột quân sự với Thái Lan, tổng cộng khoảng 8 lần. Lần đầu là vào 1718 (Chúa Nguyễn đối đầu với Vương quốc Ayutthaya) và lần cuối là vào 1987-1988 (Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam hỗ trợ Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào đối đầu với Vương quốc Thái Lan). Trong đó:
5 cuộc chiến tranh chính thức giữa 2 quốc gia
1 cuộc xung đột quân sự có giới hạn giữa 2 quốc gia (1979-1989)
2 lần Việt Nam hỗ trợ quân sự một nước thứ 3 chống lại Thái Lan (1826-1828 và 1987-1988)

Thứ 6 là xung đột quân sự với Lào, tổng cộng khoảng 6 lần. Không tính lần hỗ trợ quân sự Chính phủ Lào chống lại quân nổi loạn H'mông (1975-2007). Lần đầu là vào 1294 (Nhà Trần đối đầu với Muang Sua) và lần cuối là vào 1791 (Nhà Tây Sơn đối đầu với Viêng Chăn và Bồn Man).

Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và hiện nay là Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam là chính thể có nhiều lần giao tranh nhất với các ngoại bang trong lịch sử. Họ đã chiến đấu chống lại Đế quốc Nhật Bản, Cộng hòa Pháp, Vương quốc Anh, Hợp chúng quốc Hoa Kỳ, Trung Hoa Dân quốc, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, Cộng hòa Khmer, Campuchia Dân chủ (tức Khmer Đỏ), Vương quốc Lào, Thái Lan...

Thời gian xung đột
Cuộc chiến tranh với quốc gia khác kéo dài nhất là Chiến tranh Pháp - Đại Nam, từ 1858 đến 1884 (khoảng 26 năm).

Cuộc chiến tranh kéo dài thứ 2 là Chiến tranh Việt Nam hay còn gọi là Kháng chiến chống Mỹ, từ 1955 đến 1975 (khoảng 21 năm).

Cuộc chiến tranh kéo dài thứ 3 là Chiến tranh biên giới Tây Nam hay còn gọi là Chiến tranh Việt Nam-Campuchia, từ 1978 đến 1989 (khoảng 11 năm).

Khởi nghĩa Lam Sơn kéo dài thứ 4, từ 1418 đến 1427 (khoảng 9 năm).

Xung đột nội bộ
Việt Nam đã có 9 cuộc nội chiến, với cuộc nội chiến lần đầu là vào khoảng 258-257 TCN (giữa Âu Việt và Lạc Việt) và lần cuối là vào 1787-1802 (giữa Nhà Tây Sơn và Chúa Nguyễn). Trong đó:

Chiến tranh Lê-Mạc là cuộc nội chiến dài nhất, gồm cả 2 lần chiến tranh, lần thứ 1 từ 1533 đến 1592 (60 năm) với những cuộc giao tranh lớn nhỏ diễn ra gần như là liên tục, và lần thứ 2 từ 1593 đến 1677 (84 năm). Chiến tranh Lê-Mạc cũng là cuộc chiến dài nhất trong lịch sử Việt Nam, với tổng thời gian là 144 năm.
Trịnh-Nguyễn phân tranh là cuộc nội chiến dài thứ hai, từ 1627 đến 1672 (45 năm), cùng 100 năm đình chiến và kết thúc bởi cuộc chiến cuối cùng vào năm 1775.
Loạn 12 sứ quân có nhiều phe phái nhất, có tới 12 thủ lĩnh nổi dậy cát cứ

Thêm vào đó Việt Nam từng có 56 cuộc nổi loạn, tranh chấp ngôi vị, hoặc binh biến nội bộ. Trong đó:
Nhà Nguyễn có nhiều nhất với 17 cuộc xung đột
Việt Nam Cộng hòa có nhiều thứ 2 với 10 cuộc xung đột
Nhà Lê sơ có nhiều thứ 3 với 8 cuộc xung đột; nếu tính luôn Đàng Trong và Đàng Ngoài thời Nhà Lê trung hưng thì tổng cộng Nhà Hậu Lê có 15 cuộc xung đột

Giai đoạn cuối thời Nhà Lê sơ đến thời Nhà Lê trung hưng là có nhiều biến động nhất và rối ren nhất liên quan đến các dòng họ Lê, Mạc, Trịnh, Nguyễn và Vũ.

Ngoài ra giai đoạn xung đột tại Đông Dương từ 1945 đến 1975 cũng cực kỳ rối ren với nhiều phe phái, tổ chức và chính thể khác nhau. Các thể chế chính trị gồm có Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Liên bang Đông Dương, Nam Kỳ Quốc, Quốc gia Việt Nam, Việt Nam Cộng hòa, Cộng hòa Miền Nam Việt Nam. Các tổ chức chính trị gồm có Việt Minh, Đảng Cộng sản Việt Nam, Việt Nam Quốc dân Đảng, Việt Nam Cách mạng Đồng minh Hội, Đảng Cần lao Nhân vị Việt Nam, Đại Việt Quốc dân Đảng, Đảng Dân chủ Việt Nam, Đảng Xã hội Việt Nam, Đệ Tứ Quốc tế Việt Nam, Mặt trận Dân tộc Giải phóng Miền Nam Việt Nam, Phong trào Cách mạng Quốc gia, Nhóm Bình Xuyên... Thêm vào đó là các tổ chức tôn giáo khác như Giáo hội Công giáo Việt Nam, Hòa Hảo, Cao Đài, Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất... Đồng thời có nhiều quốc gia khác can thiệp hoặc xâm lược Việt Nam giai đoạn này.

Xung đột khi đang là thuộc quốc hoặc thuộc địa của nước khác
Việt Nam đã từng bị lôi kéo vào 18 cuộc xung đột hoặc chiến tranh, trong thời gian bị nước khác đô hộ hoặc cai trị. Trong đó:
13 lần khi Trung Quốc đô hộ (thời kỳ Bắc thuộc lần 2 và Bắc thuộc lần 3)
4 lần khi Pháp đô hộ (thời kỳ Pháp thuộc)
1 lần cùng với Khối Đồng minh chống lại Phe Trục trong Chiến tranh Thế giới thứ hai

Xem thêm
Lịch sử quân sự Việt Nam
Danh sách trận đánh trong lịch sử Việt Nam

Chú thích

Tài liệu tham khảo