Yakovlev Yak-130

Không quân Nga Không quân Nhân dân Việt Nam
|số lượng được sản xuất=
|được phát triển từ=
}}
Yakovlev Yak-130 là một máy bay huấn luyện kiêm tấn công mặt đất được OKB Yakovlev của Nga và hãng Aermacchi của Ý hợp tác thiết kế chế tạo. Được phát triển ngay sau khi Liên Xô sụp đổ, Yakovlev Yak 130 là một trong những máy bay huấn luyện và chiến đấu hạng nhẹ tiên tiến nhất hiện có trên thị trường quốc phòng quốc tế.

Lịch sử

Các yêu cầu ban đầu được đặt ra vào cuối những năm 1980 đối với một máy bay huấn luyện mới để thay thế phi đội máy bay huấn luyện phản lực Aero L-29 Delfín và L-39 Albatros do Cộng hòa Séc phát triển. Năm thiết kế bao gồm Sukhoi S-54, Myasishchev M-200, Mikoyan MiG-AT và Yakovlev Yak-UTS đã được đệ trình. Tuy nhiên, vào thời điểm Liên Xô tan rã cuối cùng vào năm 1991, chỉ có các thiết kế Mikoyan và Yakovlev vẫn được xem xét. Với một nước Nga mới độc lập đang trong tình trạng khủng hoảng kinh tế và xã hội, ngân sách eo hẹp và quá trình phát triển diễn ra chậm chạp.

Dù Không quân Nga đã lựa chọn máy bay phản lực của Yakolev để tiếp tục phát triển nhưng phòng thiết kế Yakovlev do tình hình kinh phí buộc phải tìm kiếm nguồn đầu tư bên ngoài mặc dù cũng đã ít nhiều hoàn thành thiết kế cơ bản của Yak-130 vào năm 1993.

Thiết kế và phát triển

Một chương trình hợp tác phát triển máy bay huấn luyện giữa công ty Yakovlev của Nga và Aermacchi của Ý bắt đầu vào năm 1993 và chiếc máy bay thử nghiệm đầu tiên dùng để thao diễn có tên gọi Yak / AEM-130D đã bay lần đầu vào năm 1996. Vào năm 1999, quan hệ đối tác đã đổ vỡ và từ mẫu thiết kế ban đầu, 2 công ty đã phát triển chúng thành các thiết kế riêng biệt, Yakovlev đã phát triển thành Yak-130, còn Aermacchi phát triển thành M346.

Yak-130 cho phép mô phỏng hiệu suất của máy bay chiến đấu thế hệ thứ tư và thứ năm cho phi công nhưng xét về hiệu suất khí động học Yak-130 không bằng người anh em của nó là Aermacchi M-346 Master do M-346 sở hữu động cơ Honeywell F124-GA-200 có trọng lượng nhẹ hơn và khí động học tốt hơn.

Vũ khí

Máy bay huấn luyện chiến đấu Yak-130 có thể mô phỏng các chiến thuật của các máy bay chiến đấu khác nhau. Nó có một giá treo ở giữa thân và các giá treo khác ở trên cánh để mang vũ khí, bình thường thì nó có 6 điểm treo vũ khí, nhưng khi cần thiết có thể tăng lên 8 giá treo với 2 điểm ở đầu cánh, tổng trọng tải vũ khí mà nó có thể mang là 3.000&nbsp;kg.

Máy bay có thể mang vũ khí, thùng nhiên liệu phụ, hệ thống do thám và hệ thống tác chiến điện tử cho chiến tranh điện tử bao gồm radar gây nhiễu và hệ thống đối phó hồng ngoại.

Một hệ điện tử hàng không có cấu trúc mở trên Yak-130 cho phép nó có thể sử dụng rộng rãi các vũ khí của phương Tây và tên lửa dẫn đường bao gồm AIM-9L Sidewinder, Magic 2 và AGM-65 Maverick.

Yak-130 còn có thể sử dụng tên lửa dẫn đường bằng laser Vikhr, tên lửa không đối không dẫn đường bằng hồng ngoại R-73 (tên hiệu NATO AA-11 Archer) và tên lửa không đối đất dẫn đường bằng laser Kh-25ML (NATO AS-10 Karen). Ngoài ra nó còn có thể mang bom dẫn đường KAB-500Kr.

Máy bay được trang bị với một khẩu pháo 30mm GSh-30-1 hoặc pháo GSh-23 được trong pod đặt dưới thân. Ngoài ra còn có thể mang rocket không điều khiển B-8M và B-18, 250&nbsp;kg bom thường và 50&nbsp;kg bom chùm.

Radar
Yak-130 được trang bị với một radar Osa hoặc Oca với dải băng tần từ 8&nbsp;GHz đến 12.5&nbsp;GHz được phát triển bởi NIIP Zhukovsky. Radar này có khả năng theo dõi 8 mục tiêu cùng lúc, đồng thời tấn công 4 mục tiêu ở mọi góc độ trên không hoặc 2 mục tiêu dưới đất cùng lúc. Phạm vi dò tìm mục tiêu với diện tích bề mặt phản xạ 5m² là 40&nbsp;km đối với ở phía sau và 85&nbsp;km ở phía trước. Và radar tự động khóa mục tiêu trong khi bám sát là 65&nbsp;km.

Yak-130 còn có thể trang bị radar Kopyo (Spear), hệ thống tìm kiếm và theo dõi bằng tia hồng ngoại.

Đối phó điện tử
Để hoạt động trong môi trường chiến tranh điện tử, Yak-130 được trang bị các loại pháo sáng và mảnh kim loại nhỏ nhằm gây nhiễu, radar cảnh báo và gây nhiễu chủ động

Động cơ
Máy bay có tỷ số lực đẩy/trọng lượng lớn khoảng 0.85. Nó được trang bị 2 động cơ phản lực cánh quạt đẩy Klimov RD-35, lực đẩy 2.200&nbsp;kg mỗi chiếc. Máy bay hiện nay còn được tính đến trang bị với 2 động cơ kinh tế hơn là AI-222-25, lực đẩy mỗi chiếc là 2.500&nbsp;kg và được phát triển bởi Motor Sich, Zaporozh'e Progress và Moscow Salyut Motor Building Production Enterprise trong chương trình hợp tác giữa Nga và Ukraina. Phiên bản xuất khẩu của Yak-130 có thể được trang bị động cơ Povazske Strojarne DV-2SM, nhưng nếu có yêu cầu của người mua máy bay này sẽ được trang bị động cơ Saturn AL-55 hoặc động cơ phản lực cánh quạt Ivchenko-Progress AI-222-25, lực đẩy 24,52&nbsp;kN (5.510&nbsp;lbf) cho mỗi động cơ.

Thùng nhiên liệu bên trong, gồm 2 thùng trong cánh và 1 thùng ở giữa thân, tổng trọng lượng mang lên tới 1.750&nbsp;kg nhiên liệu. Với 2 thùng nhiên liệu phụ có thể mang thêm, máy bay sẽ chứa được 2.650&nbsp;kg nhiên liệu. Máy bay còn có thể tiếp nhiên liệu trên không khi bay. Tùy theo nhu cầu của từng khách hàng, Yak-130 có thể trang bị hệ thống tiếp nhiên liệu trên không.

Các phiên bản
Yak-130/Aermacchi - mẫu thử nghiệm huấn luyện.
Yak-130-01 - Máy bay chiến đấu và huấn luyện hợp tác giữa Nga-Italy. 90% là các kết cấu từ Yak-130. Hệ thống điện tử được cung cấp bởi "Elektroavtomatika", SPB, Nga. Sản xuất ở "Sokol".

Tai nạn
Tính tới năm 2024 dòng máy bay Yak-130 đã xảy ra 14 vụ tai nạn (so với 2 vụ của phiên bản M-346 Master do Ý sản xuất)
Ngày 26 tháng 6 năm 2006, nguyên mẫu Yak-130 đã bị rơi ở vùng Ryazan do sự cố của hệ thống điều khiển.
Ngày 29 tháng 5 năm 2010 chiếc Yak-130 tiền sản xuất (số đuôi 93) của trung tâm huấn luyện chiến đấu và đào tạo Lipetsk đã bị rơi do sự cố của hệ thống điều khiển.
Ngày 15 tháng 4 năm 2014 một chiếc Yak-130 của Không quân Nga đã bị rơi tại khu vực quận Akhtubinsky của vùng Astrakhan, cách Akhtubinsk 25&nbsp;km. Cả hai phi công đều bị thương nặng, một trong số họ đã chết - Trung tá huấn luyện viên phi công Sergei Seregin. Máy bay bị phá hủy hoàn toàn do lỗi của hệ thống điều khiển.
Ngày 21 tháng 6 năm 2017, tại căn cứ không quân Borisoglebsk khu vực Voronezh, bộ phận hạ cánh phía trước đã không bung ra khỏi chiếc Yak-130 (số đuôi 43) trong một chuyến bay huấn luyện. Máy bay hạ cánh an toàn với thiệt hại nhẹ.
Cũng vào ngày 21 tháng 6 năm 2017, tại lãnh thổ Krasnodar gần thành phố Armavir, chiếc Yak-130 (số đuôi 55) xảy ra sự cố với hệ thống thủy lực. Máy bay đã hạ cánh khẩn cấp bằng thân dưới trên một cánh đồng.
Ngày 11 tháng 7 năm 2017 máy bay Yak-130 của Phi đội 21 thuộc Không quân Bangladesh bị rơi gần núi Lohagara (huyện Narail, vùng Khulna, Bangladesh). Vụ tai nạn là trường hợp mất máy bay loại này đầu tiên bên ngoài Liên bang Nga.
Ngày 16 tháng 9 năm 2017, một chiếc Yak-130 do thiếu tá Ivan Klimenko và thiếu tá Sergei Zavoloka điều khiển khi đang thực hiện chuyến bay huấn luyện gần sân bay Borisoglebsk (vùng Voronezh) đã bị rơi.
Ngày 27 tháng 12 năm 2017, tại quận Coxs Bazar ở đông nam Bangladesh đã xảy ra một vụ va chạm trên không giữa hai chiếc Yak-130 của Không quân Bangladesh. Cả hai máy bay đều bị phá hủy.
Ngày 12 tháng 4 năm 2018, tại quận Gribanovsky của vùng Voronezh, máy bay Yak-130 của Trường phi công hàng không cao cấp Krasnodar ở thành phố Borisoglebsk đã bị rơi do trục trặc kỹ thuật.
Ngày 19 tháng 5 năm 2021, một chiếc Yak-130 đã rơi trên lãnh thổ của thành phố Baranovichi - Belarus khiến cả hai phi công đều thiệt mạng. Nguyên nhân là do lỗi điều khiển.
Ngày 9 tháng 5 năm 2024, trong một cuộc triển lãm hàng không, khi máy bay của Không quân Bangladesh bốc cháy giữa không trung. Phi công thiệt mạng.
Ngày 04 tháng 10 năm 2024, máy bay Yak-130 của Không quân Lào gặp sự cố khi tập luyện. Phi cơ gặp sự cố rơi xuống hồ nước tại huyện Pẹc, tỉnh Xiêng Khoảng - Bác Lào. Cả 2 phi công được coi là dã thiệt mạng.
Ngày 10 tháng 10 năm 2024, lại có thêm một máy bay huấn luyện chiến đấu Yak-130 bị rơi ở vùng Volgograd của Nga, động cơ gặp sự cố. Phi công nhảy dù an toàn.
Ngày 06 tháng 11 năm 2024, máy bay Yak-130 của Trung đoàn không quân 940 gặp sự cố khi tập luyện. Phi cơ gặp sự cố khi rời sân bay Phù Cát khoảng 15&nbsp;km, rơi ở khu vực đồi núi xã Bình Hòa, huyện Tây Sơn. Hai phi công đã nhảy dù và được cứu hộ an toàn.

Các quốc gia sử dụng

Không quân Algérie – 16 chiếc có trong biên chế
Trung đoàn Huấn luyện Thứ cấp 620

Không quân Quân Giải phóng Nhân dân Lào – 4 chiếc có trong biên chế, 6 chiếc đang chờ bàn giao.

Lực lượng Hàng không vũ trụ Nga – Đã bàn giao hơn 117 chiếc từ 2009-2023, đã mất 5 chiếc do tai nạn.
Trung đoàn Huấn luyện Hàng không 160
Trung đoàn Huấn luyện Hàng không 713
Trung tâm Bay thử nghiệm Quốc gia số 929
Không quân Hải quân Nga - Đang đặt hàng 10 chiếc, thay thế cho dòng L-39C.
Trung tâm Huấn luyện phi công Không quân Hải quân và Ứng dụng chiến đấu số 859

Không quân Cộng hòa Hồi giáo Iran – Ít nhất 2 chiếc có trong biên chế.

Không quân Bangladesh – 13 chiếc có trong biên chế, mất 3 chiếc do tai nạn huấn luyện.
Trung đoàn 21 (Avengers)
Trung đoàn 105 (Trident)

Không quân Belarus – 11 chiếc có trong biên chế. 1 chiếc khác bị rơi năm 2021. Sẽ được nâng cấp trang bị hệ thống phòng thủ nội địa Talisman ADS.

Không quân Myanmar – 18 chiếc có trong biên chế

Thông số kỹ thuật (Yak-130)

Đặc điểm riêng
Phi hành đoàn: 2 (1 học viên và 1 giáo viên hướng dẫn)
Chiều dài: 11.49 m (37&nbsp;ft 8 in)
Sải cánh: 9.72 m (31&nbsp;ft 10 in)
Chiều cao: 4.76 m (15&nbsp;ft 7 in)
Diện tích: 23.52 m² (253.2 sq ft)
Trọng lượng rỗng: 4.600&nbsp;kg (10.141&nbsp;lb)
Trọng lượng cất cánh: 6.350&nbsp;kg (14.000&nbsp;lb)
Trọng lượng cất cánh tối đa: 10.290&nbsp;kg (22.685&nbsp;lb)
Động cơ: 2× Klimov RD-35, lực đẩy 21.58&nbsp;kN (4.852&nbsp;lbf) mỗi chiếc

Hiệu suất bay
Vận tốc cực đại: 1.060&nbsp;km/h (660&nbsp;mph)
Vận tốc hành trình: 887&nbsp;km/h (551&nbsp;mph)
Tầm bay xa: 2.037&nbsp;km (1.265,7 miles với 1.750&nbsp;kg nhiên liệu trong thân)
Tầm bay xa: 2.546&nbsp;km (1.582 miles với 2 x 450&nbsp;kg nhiệu liệu phụ bên ngoài)
Bán bán kính chiến đấu: 555&nbsp;km (345 miles)
Trần bay: 12.500&nbsp;m (41.000&nbsp;ft)
Vận tốc lên cao: 234&nbsp;km/h (12.800&nbsp;ft/min)
Lực nâng của cánh: 276.4&nbsp;kg/m² (56.60&nbsp;lb/sq ft)
Lực đẩy/trọng lượng: 0.85
Maximum G limits: -3g/+8g
Nhiên liệu trong thân: 1750&nbsp;kg (3853.3&nbsp;lb)
Thời gian bay liên tục: 3 giờ
Thời gian tăng tốc của động cơ từ không lên đến tối đa: 5 s
Tốc độ khi hạ cánh với 200&nbsp;kg dầu trong thân: 180&nbsp;km/h (112&nbsp;mph, 98 kn)
Chiều dài đường băng cất cánh: 380m (1.246,7&nbsp;ft)
Chiều dài đường băng hạ cánh: 670m (2.198,14&nbsp;ft)

Vũ khí
Lên tới 3.000&nbsp;kg (6.614&nbsp;lb) trên 9 mấu treo cứng bên ngoài, gồm:
1x pháo 30&nbsp;mm GSh-30-1 hoặc GSh-23_ 2 x 23&nbsp;mm (Pod pháo gắn dưới thân)
Tên lửa không đối không: AIM-9L Sidewinder, Magic 2, Vympel R-73 (Định danh của NATO là AA-11 Archer).
Tên lửa không đối đất: Kh-25ML (Định danh của NATO là AS-10 Karen), AGM-65 Maverick.
Bom: Bom dẫn đường thông minh KAB-500Kr, bom thường loại 500&nbsp;kg, 250&nbsp;kg, 100&nbsp;kg và 50&nbsp;kg.
Rocket không điều khiển: S-25, S-13, S-8.
Thùng dầu phụ: Lên đến 2 x 450&nbsp;kg (991.8&nbsp;lb) bên ngoài trên hai điểm treo "ướt"

Xem thêm
Máy bay có cùng sự phát triển
Aermacchi M-346

Máy bay có tính năng tương đương
HAIG L-15
EADS Mako/HEAT
FMA IA 63 Pampa
BAE Hawk 200

Chú thích

Liên kết ngoài

http://www.yak.ru/ENG/PROD/new_130.php
http://www.aviation.ru/Yak/130
Video: Yak-130 in flight , 1999.
Air Force Technology - Yak-130
Giới thiệu sơ Yak-130
Yak-130 bay biểu diễn
Yak-130: Performance
Mikoyan MiG-AT