Koala

Pleistocen – nay
| name = Koala
| status = VU
| trend = unknown
| status_system = IUCN3.1
| status_ref =
| image = Koala climbing tree.jpg
| image_width = 220px
| image_caption =
| regnum = Animalia
| phylum = Chordata
| classis = Mammalia
| infraclassis = Marsupialia
| ordo = Diprotodontia
| subordo = Vombatiformes
| familia = Phascolarctidae
| genus = Phascolarctos
| species = P. cinereus
| binomial = Phascolarctos cinereus
| binomial_authority = (Goldfuss, 1817)
| range_map = Koala Range.jpg
| range_map_caption = Phân bố (đỏ-bản địa, tím-du nhập)
| synonyms =

| synonyms_ref =
}}
Koala được đặt tên chi là Phascolarctos năm 1816 bởi nhà động vật học người Pháp Henri Marie Ducrotay de Blainville, ông đã không đặt tên loài cho nó mãi đến khi được xem xét lại. Năm 1819, nhà động vật học người Đức Georg August Goldfuss đặt danh pháp hai phần cho nó là Lipurus cinereus. Vì tên Phascolarctos được công bố trước, chiếu theo Ủy ban Quốc tế về Danh mục Động vật học (ICZN), nó có quyền ưu tiên là tên chính thức. Nhà tự nhiên học người Pháp Anselme Gaëtan Desmarest đề xuất tên Phascolartos fuscus năm 1820, cho rằng các cá thể màu nâu khác loài với các cá thể màu xám. Các tên khác được đề xuất bởi các tác giả châu Âu gồm Marodactylus cinereus bởi Goldfuss năm 1820, P. flindersii bởi René Primevère Lesson năm 1827, và P. koala bởi John Edward Gray năm 1827.

Tiến hóa
Koala được phân loại cùng với gấu túi mũi trần (họ Vombatidae) và một số họ đã tuyệt chủng (bao gồm heo vòi có túi, sư tử có túi và gấu túi mũi trần khổng lồ) trong phân bộ Vombatiformes, thuộc bộ Diprotodontia. Phân bộ Vombatiformes là một nhóm "chị em" (có quan hệ tiến hóa gần) với một nhánh bao gồm các loài thú chân to (như kangaroo, wallaby). Dòng dõi của koala có thể đã tách ra khỏi tổ tiên chung vào khoảng 40 triệu năm trước, trong Kỷ Eocene.

Koala hiện đại là thành viên duy nhất còn tồn tại của họ Phascolarctidae, một họ bao gồm nhiều chi và loài đã tuyệt chủng. Trong Kỷ Oligocene và Miocene, koala sống trong các khu rừng mưa và có chế độ ăn đa dạng hơn (so với ngày nay). Một số loài, chẳng hạn như Nimiokoala greystanesi và một số loài thuộc chi Perikoala, có kích thước tương đương với koala hiện đại, trong khi những loài khác, như các loài thuộc chi Litokoala, chỉ nhỏ bằng một nửa đến hai phần ba.

Giống như loài hiện đại, koala thời tiền sử có cấu trúc tai phát triển tốt, điều này cho thấy chúng cũng có khả năng giao tiếp bằng âm thanh ở khoảng cách xa và có lối sống tương đối ít vận động. Trong Kỷ Miocene, lục địa Úc bắt đầu trở nên khô cằn, dẫn đến sự thu hẹp diện tích của các khu rừng mưa và sự lan rộng của các rừng bạch đàn thưa. Chi Phascolarctos (chi của koala hiện đại) đã tách ra từ chi Litokoala vào cuối Kỷ Miocene, và có một số đặc điểm thích nghi cho phép chúng sống dựa vào chế độ ăn lá bạch đàn: vòm miệng dịch chuyển về phía trước hộp sọ; răng hàm trên được lót bằng lớp xương dày hơn, răng hàm (nhai) trở nên tương đối thấp (so với khớp hàm) và có bề mặt nhai lớn hơn; hố chân bướm bị thu hẹp; và một khoảng trống lớn hơn xuất hiện, tách biệt giữa răng cửa và răng hàm. Một nghiên cứu di truyền năm 1999 cho thấy koala tồn tại dưới dạng một cline (dải biến dị liên tục về đặc điểm) trong một "đơn vị tiến hóa quan trọng" duy nhất, và chỉ có sự trao đổi gen hạn chế giữa các quần thể địa phương. Năm 2016, một nghiên cứu phát sinh loài toàn diện đã không ủng hộ việc công nhận bất kỳ phân loài nào.

Các nghiên cứu khác đã phát hiện ra rằng các quần thể koala bị giao phối cận huyết ở mức độ cao, dẫn đến độ đa dạng di truyền thấp. Độ đa dạng di truyền thấp như vậy có thể là do sự suy giảm số lượng quần thể trong thời kỳ cuối Kỷ Pleistocene. Sông ngòi và đường sá cũng làm hạn chế sự trao đổi gen và góp phần vào sự cô lập của các quần thể ở vùng đông nam Queensland.

Vào tháng 4 năm 2013, các nhà khoa học từ Bảo tàng Úc và Đại học Công nghệ Queensland thông báo rằng họ đã giải trình tự thành công toàn bộ bộ gen của koala.

Đặc trưng
Koala là một loài động vật khỏe mạnh với cái đầu to và phần đuôi bị tiêu giảm (gần như không có). Chúng có chiều dài cơ thể từ 60–85&nbsp;cm và nặng từ 4–15&nbsp;kg, khiến chúng trở thành một trong những loài thú có túi sống trên cây lớn nhất.

Loài này có đặc điểm dị hình giới tính (sự khác biệt về hình thái giữa con đực và con cái): con đực có kích cõ lớn hơn con cái 50%. Mũi của con đực cong hơn và chúng có tuyến mùi ở ngực, có thể nhìn thấy như những mảng da hói.

Bộ lông của koala ở phần lưng dày hơn. Màu lông lưng đa dạng từ xám nhạt đến nâu sô cô la.

Koala có bộ móng vuốt cong, sắc nhọn, thích nghi tốt với việc leo trèo. Bàn chân trước lớn của chúng có hai ngón "đối" (ngón thứ nhất và thứ hai, có thể đối diện với ba ngón còn lại) cho phép chúng bám chặt vào các cành cây nhỏ. Ở bàn chân sau, ngón thứ hai và thứ ba bị dính liền với nhau (đây là một tình trạng điển hình của các thành viên thuộc bộ Diprotodontia), và các móng vuốt đi kèm (vẫn tách rời) có chức năng giống như một chiếc lược chải lông. Bề mặt não của chúng khá nhẵn và có cấu trúc "nguyên thủy". Đôi mắt tương đối nhỏ của chúng là một điểm bất thường trong số các loài thú có túi:

Koala đã phát triển một số đặc điểm thích nghi để tồn tại với chế độ ăn ít dinh dưỡng, nhiều độc tố và đầy chất xơ. Những chiếc răng hàm đã mòn một phần của koala ở độ tuổi trưởng thành (sung sức nhất) lại là công cụ tối ưu để nghiền lá thành những mảnh nhỏ.

Koala có hệ tiêu hóa hoạt động theo cơ chế lên men ở phần ruột sau (tức là chúng tiêu hóa lá cây nhờ vi khuẩn trong ruột). Quá trình này vô cùng chậm, thức ăn có thể mất 100 giờ (ngoài tự nhiên) hoặc thậm chí lên tới 200 giờ (khi bị nuôi) mới được xử lý xong. Koala bù nước (thay thế lượng nước đã mất) với tốc độ chậm hơn so với các loài khác, chẳng hạn như một số loài possum. Chúng duy trì lượng nước trong cơ thể bằng cách hấp thụ nước tại manh tràng, dẫn đến việc phân của chúng thải ra ở dạng viên khô, chứa đầy chất xơ chưa được tiêu hóa.

Các bằng chứng hóa thạch chỉ ra rằng, trong Kỷ Pleistocene muộn (Kỷ Băng hà cuối), phạm vi sinh sống của koala từng trải dài về phía tây, xa tới tận vùng tây nam của bang Tây Úc. Nhiều khả năng chúng đã bị tuyệt chủng tại các khu vực này do những thay đổi của môi trường và hoạt động săn bắt của người Úc bản địa.

Koala có thể được tìm thấy ở cả môi trường sống nhiệt đới lẫn ôn đới, từ những khu rừng gỗ rậm rạp cho đến các khu rừng thưa thớt hơn.

Tập tính và sinh thái học

Kiếm ăn
Gấu túi (Koala) là loài ăn thực vật. Mặc dù phần lớn thức ăn của chúng là lá bạch đàn (eucalypt), chúng cũng có thể được tìm thấy trên các cây thuộc những chi khác, chẳng hạn như Acacia (keo), Allocasuarina (phi lao), Callitris (tùng), Leptospermum (chi Tràm), và Melaleuca (chi Tràm trà). Chúng ưu tiên các loại lá giàu protein hơn là loại có nhiều chất xơ và chất gỗ. Mặc dù nổi tiếng là loài kén ăn, koala thực chất lại có chế độ ăn ít chuyên biệt hơn so với một số loài thú có túi khác. Koala không cần uống nước thường xuyên vì chúng có thể hấp thụ đủ nước từ lá cây, Chúng chủ yếu hoạt động về đêm và dành phần lớn thời gian tỉnh táo để kiếm ăn. Chúng thường ăn và ngủ trên cùng một cây, đôi khi ở lì trên đó cả ngày.. Chúng cuộn tròn người lại khi trời lạnh và ẩm ướt. Koala thường tự chải lông bằng chi sau (với móng vuốt kép đặc trưng), nhưng đôi khi chúng cũng dùng chi trước hoặc miệng. Lãnh thổ của những con đực thống trị thường nằm gần các con cái trong độ tuổi sinh sản, trong khi những con đực trẻ hơn phải chờ đến khi đạt kích thước tối đa mới có thể thách thức để giành quyền giao phối. Dịch tiết từ tuyến ở ngực là một hỗn hợp hóa học phức tạp—một phân tích đã xác định được khoảng 40 hợp chất—với thành phần và nồng độ thay đổi tùy theo mùa và độ tuổi của con vật.

Con đực trưởng thành giao tiếp bằng những tiếng rống (bellows) rất to—được mô tả là "một chuỗi dài những hơi hít vào sâu, khò khè (như ngáy) và những tiếng thở ra ầm ĩ (như ợ hơi)". Do có tần số thấp, những tiếng rống này có thể truyền đi rất xa trong rừng. Chúng cũng rống lên để thông báo sự hiện diện của mình khi di chuyển sang cây khác. Koala cái cũng cất tiếng rống, mặc dù nhẹ hơn, ngoài ra chúng còn tạo ra những tiếng gầm gừ, tru tréo (wails) và la hét. Những tiếng kêu này được phát ra khi chúng bị căng thẳng hoặc khi đưa ra lời đe dọa để phòng thủ. Những con xa lạ với nhau có thể vật lộn, rượt đuổi và cắn nhau. Những con cái đang mang thai hoặc đang cho con bú đặc biệt hung dữ, chúng sẽ tấn công bất kỳ cá thể nào đến quá gần.
Sinh sản và phát triển

Koala là loài sinh sản theo mùa và chúng sinh con trong khoảng thời gian từ tháng Mười đến tháng Năm. Những con cái khi động dục sẽ ngả đầu về phía sau và lắc mình. Mặc cho những tín hiệu rõ ràng này, con đực vẫn sẽ tìm cách giao phối với bất kỳ con cái nào, bằng cách trèo lên lưng chúng từ phía sau. Với kích thước lớn hơn nhiều, con đực có thể khống chế con cái. Con cái có thể la hét và chống cự quyết liệt những kẻ theo đuổi, nhưng sẽ chấp nhận (nhượng bộ) một con đực tỏ ra hoàn toàn vượt trội hoặc quen thuộc. Sự náo động này có thể thu hút những con đực khác đến, buộc con đực hiện tại phải trì hoãn việc giao phối và đánh đuổi những kẻ xâm nhập. Con cái có thể nhận ra con nào chiếm ưu thế hơn trong những cuộc chiến này. Thời gian mang thai kéo dài 33–35 ngày, và con cái sinh ra một con non (gọi là joey), hoặc thỉnh thoảng là một cặp song sinh. Koala non sinh ra rất nhỏ và gần như chưa thành hình, nặng không quá 0.5 g (0.018&nbsp;oz). Tuy nhiên, môi, chi trước và vai của chúng tương đối phát triển; chúng đã có thể thở, đại tiện và tiểu tiện. Con non (joey) sẽ bò vào túi của mẹ để tiếp tục phát triển.

Một con non chín tháng tuổi đã có màu lông của con trưởng thành và nặng 1&nbsp;kg (2.2&nbsp;lb). Sau khi rời khỏi túi vĩnh viễn, nó cưỡi trên lưng mẹ để di chuyển, đồng thời học cách leo trèo bằng cách bám vào các cành cây. mặc dù chúng có thể bắt đầu quá trình sinh tinh (spermatogenesis) ngay từ khi mới hai tuổi. Trong một nghiên cứu kéo dài ba năm trên gần 600 cá thể koala được đưa đến Bệnh viện động vật hoang dã Australia Zoo ở Queensland, 73.8% số cá thể này bị nhiễm ký sinh trùng đơn bào (protozoal) thuộc chi Trypanosoma, trong đó phổ biến nhất là loài T. irwini.

Koala có thể bị tấn công bởi các mầm bệnh như vi khuẩn họ Chlamydiaceae, Retrovirus ở koala (KoRV) có thể gây ra hội chứng suy giảm miễn dịch koala (KIDS), tương tự như bệnh AIDS ở người. Tỷ lệ lưu hành của KoRV trong các quần thể koala cho thấy nó đã lây lan từ bắc xuống nam.

Loài vật này rất dễ bị ảnh hưởng bởi cháy rừng do tốc độ di chuyển chậm của chúng và đặc tính dễ cháy của cây bạch đàn.

Quan hệ với loài người

"Ngoại giao gấu túi"
Nhiều nhà lãnh đạo chính trị và thành viên của các gia đình hoàng gia được ghi nhận đã chụp ảnh cùng koala, bao gồm Nữ hoàng Elizabeth II, Hoàng tử Harry, Thái tử Naruhito, Thái tử phi Masako, Giáo hoàng John Paul II, Tổng thống Hoa Kỳ Bill Clinton, nhà lãnh đạo Liên Xô Mikhail Gorbachev và Tổng thống Nam Phi Nelson Mandela. đã tạo ra thuật ngữ "ngoại giao gấu túi" (koala diplomacy). Thuật ngữ này sau đó đã trở thành "Từ của Tháng" (Word of the Month) của từ điển Oxford vào tháng 12 năm 2016. Thuật ngữ này cũng bao hàm việc chính phủ Úc cho các sở thú ở nước ngoài (như ở Singapore và Nhật Bản) mượn koala, như một hình thức "ngoại giao quyền lực mềm", tương tự như "ngoại giao gấu trúc" (panda diplomacy) mà Trung Quốc thực hiện.

Hình ảnh

File:Friendly Female Koala.JPG|Koala cái
Friendly_Male_Koala.JPG|Koala đực
File:Australia_Cairns_Koala.jpg
Koala_eating.jpg|Ắn lá
Koala_(Phascolarctos_cinereus),_Sídney,_Australia18.JPG|Đầu
Koala_in_Zoo_Duisburg.jpg
Koala_and_baby.jpg
Koala.ogg|Video

Chú thích

Tham khảo

Ben Fordham, "Koala cull: the Kangaroo Island controversy" , A Current Affair (15 tháng 4 năm 2004).
Flannery, T.F., The Future Eaters, An ecological History of the Australasian Lands and People, (Reed New Holland, Sydney, 1994).