Binh chủng Đặc công, Quân đội nhân dân Việt Nam

}}

Binh chủng Đặc công là binh chủng chiến đấu đặc biệt tinh nhuệ của Quân đội nhân dân Việt Nam, do Bộ Tổng tham mưu Quân đội nhân dân Việt Nam trực tiếp quản lý và chỉ đạo. Binh chủng Đặc công có nhiệm vụ tập trung nghiên cứu, tham mưu cho Bộ Quốc phòng Việt Nam xây dựng và phát triển các lực lượng Đặc công theo hướng tinh - gọn - chất lượng cao. Đây là một lực lượng đặc biệt tinh nhuệ, quân nhân được tổ chức, trang bị và huấn luyện đặc biệt, có phương pháp tác chiến linh hoạt, táo bạo, bất ngờ, thường dùng để tập kích bất ngờ vào các mục tiêu hiểm yếu nằm sâu trong đội hình chiến đấu, bố trí chiến dịch và hậu phương của địch.

Lịch sử hình thành
Binh chủng đặc công có ngày thành lập (ngày truyền thống binh chủng) là ngày 19 tháng 3 năm 1967

Đêm 21 rạng sáng 23/3/1950, tại chiến trường Biên Hòa, với vũ khí phá tường FT, 50 tổ chiến đấu đã đồng loạt tấn công 50 tháp canh, gây hoang mang lớn cho quân địch. Từ thực tiễn trận đánh này, Tỉnh đội Biên Hòa và Phòng Tham mưu Quân khu 7 đã tổ chức hội nghị rút kinh nghiệm và đặt tên cách đánh đó là “công đồn đặc biệt”, gọi tắt là “Đặc công”.

Trong giai đoạn cuối kháng chiến chống thực dân Pháp và Chiến dịch Điện Biên Phủ, Bộ đội Đặc công đã phát triển rộng khắp, sở trường đánh sâu trong lòng địch, bước đầu tích lũy kinh nghiệm tác chiến hiệp đồng trong các chiến dịch lớn. Lực lượng này tham gia cả trên mặt trận chính diện lẫn hậu phương địch, tiêu biểu với các trận đánh bom Phú Thọ, kho bom Tân An, tấn công sân bay Cát Bi, sân bay Gia Lâm...

Sau Hiệp định Geneva (1954), các đơn vị đặc công từ nam Vĩ tuyến 17 tập kết ra Bắc và được tổ chức lại. Từ đầu thập niên 1960, lực lượng đặc công phát triển mạnh mẽ, được xây dựng từ cấp Bộ Quốc phòng đến trung đoàn và huyện. Chỉ trong hai năm 1961–1962, đã có 10 đại đội đặc công chuyên môn và 1 tiểu đoàn cơ động (quân số 1.122 người) được tăng cường cho Khu 5 và Nam Bộ, tạo nền tảng quan trọng cho bước phát triển sau này. Đây là trận mở đầu cho cách đánh tàu chiến trên chiến trường Bắc Bộ, tạo tiền đề cho việc nghiện cứu sử dụng đặc công đánh các mục tiêu tên sông, biển. Ở miền Nam, đầu năm 1949, đội săn tàu Long Châu Sa dùng thủy lôi tự tạo đánh chìm tàu Glycin trên sông Sài Thượng, diệt hàng trăm quân đối phương.

Ngày 13 tháng 4 năm 1966, Bộ Quốc phòng Việt Nam ra quyết định thành lập Đoàn huấn luyện trinh sát đặc công mang phiên hiệu Đoàn 126 trực thuộc Quân chủng Hải quân, Quân đội nhân dân Việt Nam và Tư lệnh Quân chủng Hải quân Nhân dân Việt Nam. Đoàn trưởng được giao cho Hoàng Đắc Cót và Phạm Điệng là Chính ủy. Tháng 5 năm 1966, Bộ Tư lệnh Hải quân tổ chức Đoàn 126 thành cơ quan đoàn bộ và 12 đội chiến đấu, Lực lượng Đặc nhiệm hải quân, Quân đội nhân dân Việt Nam đã hình thành. Cuối 1966, một lực lượng lớn của Đoàn 126 được đưa vào chiến trường Quảng Trị, Đà Nẵng, Qui Nhơn và Nam Bộ thâm nhập thực tế chiến đấu. Ngày 10 tháng 3 năm 1967, Bộ Tư lệnh Mặt trận B5 (Mặt trận Trị - Thiên) giao nhiệm vụ cho Đoàn 126 tiêu diệt tàu địch ở cảng và sông từ Cửa Việt tới Đông Hà. Tàu cuốc 70 tấn của Hàn Quốc bị ốp mìn nổ tung. Ngày 9/5/1967, tàu cuốc Hayda dài 71m, rộng 12m bị đánh chìm xuống sông Cửa Việt, tàu LST trọng tải lớn 5.000 tấn chở xe thiết giáp và vũ khí hạng nặng cũng bị đánh chìm xuống sông. Ngày 15/5/1967, 1 tàu LCU bị đánh chìm tại chỗ nằm vắt ngang sông Cửa Việt. Chỉ trong vòng 5 tháng chiến đấu, từ tháng 4 đến 9 năm 1967, riêng Đội 1 của Đoàn 126 đã tham chiến 6 trận, đánh chìm 10 tàu địch, làm hư hỏng 2 tàu khác, phá hủy nhiều phương tiện vũ khí

Trong 10 ngày hoạt động ở Thị trấn Cửa Việt (19 đến 29-1-1968), Đoàn 126 đã thả được 13 quả thủy lôi xuống dòng sông Cửa Việt, đánh chìm 8 tàu, phá hủy hàng nghìn tấn hàng hóa và phương tiện chiến tranh của địch, làm gián đoạn giao thông của địch ở cảng Cửa Việt nhiều ngày liền. Từ 28/2 tới 1/3/1968, trong Trận Bạch Đằng trên sông Hiếu, Đoàn 126 đánh chìm 7 tàu tiếp viện, đánh hỏng nặng 5 tàu khác của Hải quân Hoa Kỳ, tuyến tiếp viện hậu cần bằng đường thủy từ Cửa Việt – Đông Hà của quân đội Mỹ bị tắc nghẽn trong nhiều ngày. Cuối tháng 5 đầu tháng 6/1968, Lữ đoàn Đặc công Hải quân 126 đánh chìm 3 tàu gồm: 1 tàu LST 5000 tấn, 1 tàu LCU 360 tấn và 1 tàu tuần tiễu, khiến địch buộc phải thay đổi phương thức vận tải, các tàu trọng tải lớn trên 4.000 tấn phải neo đậu ngoài biển, cách bờ từ 1 - 5 hải lý, không được vào cảng.

Tối ngày 6/9/1969, tại điểm xuất phát ở (thị trấn Cửa Tùng, huyện Vĩnh Linh, tỉnh Quảng Trị), Lữ đoàn Đặc công Hải quân 126 cử tổ chiến đấu 3 người lặn tới đánh mìn tàu địch. Mỗi người mang theo ống thở, khí tài lặn, hai thủ pháo, hai lựu đạn, dao găm... riêng 2 người nhận thêm hai quả mìn rùa nặng 6,8&nbsp;kg do Liên Xô sản xuất. Đây là loại vũ khí lợi hại của đặc công nước, có ghép 48 mảnh nam châm hình móng ngựa, có sức hút 100&nbsp;kg. Khi mìn đã áp vào sườn tàu, rút chốt an toàn, đúng giờ sẽ nổ, nếu chưa đến giờ nổ mà bị tháo gỡ mìn cũng sẽ tự phát nổ bởi nó có ngòi chống tháo. Sau 2 ngày ẩn nấp, tổ chiến đấu đã tiếp cận tàu Mỹ, gắn mìn rùa rồi rút lui. Vài giờ sau mìn nổ, chiếc tàu vận tải USS Noxubee trọng tải 4.000 tấn bị hư hại nặng.

Trong 7 năm, từ năm 1966-1973, Đoàn 126 trực tiếp chiến đấu trên chiến trường Cửa Việt - Đông Hà - Quảng Trị, chiến đấu gần 400 trận, đánh chìm, đánh hỏng 372 tàu xuồng các loại của địch, nhấn chìm hàng chục vạn tấn vũ khí và phương tiện chiến tranh, tiêu diệt hàng ngàn binh lính địch

Tiểu đoàn Đặc công nước 471 - Quân khu 5 được thành lập ngày 25-2-1971 tại Trà Bồng (Quảng Ngãi); sau đó chuyển ra hoạt động ở cánh Bắc Hòa Vang, thuộc Mặt trận 4 Quảng Đà, làm nhiệm vụ đánh phá các mục tiêu cố định của quân Mỹ - ngụy. Trong vòng 5 năm (4/1971-4/1975), Tiểu đoàn đã đánh 41 trận (29 trận dưới nước, 12 trận trên cạn), tiêu diệt 800 tên địch (trong đó có một số lính Mỹ), đánh chìm 10 tàu vận tải quân sự (bao gồm 1 tàu chở dầu, 1 pháo hạm) trọng tải 8-10 nghìn tấn, 1 hải thuyền, 1 cầu cảng Tiên Sa.

Trong chiến tranh chống Mỹ, Hải quân Việt Nam đã huấn luyện, đào tạo, bổ sung cho các chiến trường miền Nam hơn 5.000 cán bộ, chiến sĩ đặc công nước. Trong 7 năm chiến đấu trên chiến trường Cửa Việt – Đông Hà, đặc công Hải quân đã đánh 300 trận; đánh chìm, đánh hỏng 336 tàu xuồng chiến đấu, phá hủy nhiều phương tiện chiến tranh, tiêu diệt nhiều sinh lực địch. Góp phần cùng các lực lượng trên khắp chiến trường miền Nam đánh chìm, đánh hỏng 4.473 tàu thuyền, đánh sập hàng trăm cầu cống, vật chất phục vụ chiến tranh, góp phần cùng quân dân miền Nam đánh bại kẻ thù.

Đặc công nước hiện nay gồm Lữ đoàn Đặc công 5 trực thuộc Binh chủng Đặc công, Quân đội nhân dân Việt Nam, Lữ đoàn Đặc công Hải quân 126, Quân chủng Hải quân, Quân đội nhân dân Việt Nam và một số đơn vị thuộc các quân khu và quân đoàn.

Đặc công biệt động
Do tính chất của cuộc kháng chiến lâu dài và để phù hợp với phương châm, phương thức hoạt động tác chiến ở thành phố, bên cạnh các lực lượng vũ trang đô thị như Tự vệ thành, Thanh niên xung phong, Quốc gia tự vệ cuộc, Công đoàn xung phong... các tổ chức quân sự chuyên trách lần lượt ra đời. Lực lượng này hơi khác với đặc công bộ thông thường mặc dù trong tổ chức có rất nhiều điểm tương đồng. Biệt động hầu như chỉ hoạt động vào ban ngày và rút lui về đêm.
Ở Sài Gòn, 10 ban công tác thành hoạt động mạnh dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Khu trưởng Nguyễn Bình. Ở nhiều thành phố khác như Hà Nội, Hải Phòng, Huế, Đà Nẵng, các đội công tác đặc biệt và biệt động cũng khẩn trương thành lập làm nhiệm vụ tiêu diệt những phần tử đối phương nguy hiểm và phá hoại cơ sở kinh tế của đối phương. Các tổ, đội vũ trang biệt động hoạt động ngay trong lòng đối phương, từ đánh nhỏ, lẻ, tiến lên đánh biệt động đặc công táo bạo, linh hoạt. Nổi lên trong các hoạt động tại Sài Gòn là nữ sinh trường Quân chính Nguyễn Thị Lan (Lan Mê Linh) 17 tuổi đã dùng súng ngắn ám sát chủ bút báo "Phục Hưng" là Hiền Sỹ tháng 3 năm 1946. nhiều xe cơ giới, 69 máy bay (52 chiếc của không quân Lon Nol và 17 chiếc của Không quân Sài Gòn) bị phá hủy hoặc hư hại nặng trong trận này, trong khi phía Việt Nam chỉ tổn thất 3 người tử trận.
Tổng cộng phía Hoa Kỳ ghi nhận có 5 cuộc tấn công vào các sân bay quân sự Mỹ tại Thái Lan là Udorn, Ubon (3 lần) và Utapao. Theo phía Hoa Kỳ cho biết, cuộc tấn công vào Udorn gây hư hỏng nặng cho một C-141, hư hại trung bình một F-4, hư hại nhẹ cho một trực thăng HH-43. Cuộc tấn công vào Ubon phá hủy 2 máy bay C-47 và một xe tải. Tại Utapao, một B-52 bị hư hại trung bình và hai chiếc B-52 khác bị hư hại nhẹ.
Đầu tháng 3/1968, 30 đặc công Việt Nam cùng 9 lính công binh bắt đầu đợt tấn công căn cứ radar Lima 85 của Mỹ đặt tại Lào. Căn cứ được đặt trên độ cao 1.700 mét, được bao quanh bởi các vách đá, chỉ có một con đường dốc xuống tới một bãi đáp dài 700m. Các đặc công được trang bị súng trường AK-47, súng SKS, thuốc nổ, lựu đạn và 3 ống phóng lựu. 6 giờ tối ngày 11/3, 1 đợt pháo kích hỗ trợ cho nhóm đặc công dọn mìn và mở đường đến căn cứ. Đến 9 giờ tối, các đặc công Việt Nam bắt đầu trèo lên vách đá, chia làm 5 nhóm để đồng thời tấn công từ nhiều phía. Các đặc công Việt Nam đã vào vị trí vào lúc 3 giờ sáng, tiêu diệt lính gác và trạm radar TSQ-81 bằng các ống phóng lựu. Chỉ huy căn cứ là thiếu tá Clarence Barton và nhiều nhân viên kỹ thuật của không lực Mỹ khi chạy ra đã bị đặc công Việt Nam tiêu diệt. Nhóm đặc công chỉ tổn thất 1 người trong khi đã phá hủy nhiều phương tiện chiến tranh giá trị và tiêu diệt ít nhất 42 quân địch, bao gồm lực lượng Thái Lan, người Mông và các nhân viên quân sự Mỹ. Chỉ có 6 trong 18 nhân viên CIA và phi công Mỹ tại căn cứ là sống sót, sự kiện này được Mỹ giấu kín trong suốt 3 thập kỷ.
Từ năm 1965 đến 30-4-1975, bộ đội đặc công Rừng Sác đã đánh 595 trận, diệt 6.200 quân địch; đánh chìm hoặc bắn cháy 365 tàu, xuồng chiến đấu; đánh đắm 133 tàu vận tải từ 800 đến 13.000 tấn và bắn cháy 145 tàu vận tải khác; bắn rơi 29 máy bay trực thăng; phá hủy 200 triệu lít xăng và khí đốt.), trong đó có 542 chiến sĩ đến nay vẫn chưa tìm thấy xác. Ngày 23/9/1973, Đoàn 10 - Trung đoàn 10 đặc công Rừng Sác được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân
Tổng kho Long Bình khi đó là kho dự trữ chiến lược lớn nhất ngoài nước Mỹ của quân đội Hoa Kỳ, xây dựng từ giữa năm 1965 với mục đích phục vụ cho cuộc chiến ở Việt Nam, là nơi chứa hàng trăm nghìn tấn bom, đạn, vũ khí, quân trang... của Mỹ ở miền Nam Việt Nam. Kho được tổ chức phòng thủ chặt chẽ, xung quanh có từ 7 đến 12 lớp hàng rào kết hợp với việc gài mìn, có nhiều lô cốt cách nhau 30–40 m nằm cách lớp rào cuối cùng từ 40 đến 50 m, cây xanh trong khu vực bị phá sạch để không có chỗ ẩn nấp, và thường xuyên có 2.000 sĩ quan, binh lính bảo vệ ở đây. Tuy nhiên, đặc công quân Giải phóng vẫn tấn công thành công nhiều lần, gây cho địch nhiều tổn thất lớn. Tiêu biểu các trận đánh:
Ngày 23/6/1966, đặc công gài mìn phá hủy kho chứa 40.000 quả đạn pháo các loại. Đây là trận đánh đặc công đầu tiên của đặc công Biên Hòa.
3 tháng cuối năm 1966, bộ đội đặc công U1 đã 3 lần tấn công Tổng kho, phá hủy 353.000 đạn pháo và các loại bom.
Đêm 3/2/1967, bộ đội đặc công U1 đột nhập đặt mìn hẹn giờ, làm nổ tung 40 dãy kho, phá hủy 800.000 quả đạn pháo. Cùng ngày, một tổ đặc công khác từ đột nhập vào sân bay quân sự Biên Hòa, đặt mìn làm nổ tung kho chứa nhiên liệu, đốt cháy 10 triệu lít xăng dầu.
Ngày 13/8/1972, đoàn đặc công 113 đánh khu kho 53 Long Bình. Hàng chục chiến sĩ chia làm ba mũi đột nhập đặt 108 khối thuốc nổ hẹn giờ. Vào lúc 4h sáng ngày 14/8/1972, các khối thuốc nổ nổ tung, phá huỷ 200 kho, 17 dãy nhà, thiêu huỷ 15.000 tấn bom đạn, xăng dầu.
Ngày 14/12/1972, đoàn đặc công 113 đột nhập vào bãi để xe ở cao điểm 50 của Tổng kho Long Bình, gài 61 quả mìn tiêu huỷ gần 200 xe quân sự.

Lãnh đạo hiện nay
Tư lệnh: Thiếu tướng Hoàng Minh Sơn
Chính ủy: Thiếu tướng Nguyễn Quốc Duẩn
Phó Tư lệnh - Tham mưu trưởng: Đại tá Phạm Ngọc Vũ
Phó Tư lệnh: Đại tá Nguyễn Văn Thuỷ
Phó Chính ủyː Đại tá Hoàng Ngọc Thanh

Cơ quan trực thuộc
Văn phòng
Thanh tra
Phòng Quân lực
Phòng Tài chính
Phòng Khoa học Quân sự
Phòng Thông tin Khoa học quân sự
Phòng Điều tra hình sự
Phòng Cứu hộ cứu nạn
Phòng Kinh tế
Bộ Tham mưu
Cục Chính trị
Cục Hậu cần - Kỹ thuật

Đơn vị cơ sở trực thuộc
Trường Sĩ quan Đặc công đóng ở Hà Nội
Tiểu đoàn 1 (Huấn luyện)
Tiểu đoàn 2 (Huấn luyện)
Tiểu đoàn 3 (Huấn luyện)
Tiểu đoàn 4 (Huấn luyện)
Đại đội Mẫu 18
Đại đội Quân y
Trung đội Vận tải
Trung đội Vệ binh
Lữ đoàn Đặc công biệt động 1 (Đoàn M1) đóng ở Hà Nội
Đội Biệt động 10
Đội Biệt động 54 (Dự bị)
Đội Chống khủng bố 7
Đội Chống khủng bố 74 (Dự bị)
Đội Thông tin 18
Đại đội Quân y
Trung đội Vận tải
Trung đội Vệ binh
Đội Phản ứng nhanh (chỉ hoạt động khi có tình huống chiến đấu)
Lữ đoàn Đặc công nước 5 đóng ở Ninh Thuận
Liên đội Đặc công Nước 1
Liên đội Đặc công Nước 2
Liên đội Đặc công Nhái 3
Liên đội Đặc công Nước 7 (Huấn luyện)
Đội Chống khủng bố 12
Đội Thông tin 14
Đội Trinh sát 15
Trung đội Hoả lực 16
Đại đội Quân y 18
Đại đội Vận tải
Hải đội
Trung đội Vệ binh
Đội Phản ứng nhanh (chỉ hoạt động khi có tình huống chiến đấu)
Lữ đoàn Đặc công bộ 113 đóng ở Phú Thọ
Tiểu đoàn Đặc công 27
Tiểu đoàn Đặc công 9
Tiểu đoàn Đặc công 45 (Huấn luyện)
Tiểu đoàn Đặc công 36
Đại đội Trinh sát 20
Đại đội Thông tin 18
Trung đội Hoả lực 15
Đại đội Quân y 24
Trung đội Vệ binh
Đội Phản ứng nhanh (chỉ hoạt động khi có tình huống chiến đấu)
Lữ đoàn Đặc công bộ 198 đóng ở Đắk Lắk
Tiểu đoàn Đặc công bộ 20 (Huấn luyện)
Tiểu đoàn Đặc công bộ 37
Tiểu đoàn Đặc công bộ 35 (Dự bị)
Đại đội Đặc công Chống khủng bố 12
Đội Trinh sát 11
Đội Thông tin 14
Trung đội Hoả lực
Đại đội Quân y
Đại đội Vận tải
Trung đội Vệ binh
Đội Phản ứng nhanh (chỉ hoạt động khi có tình huống chiến đấu)
Trạm Sửa chữa và Tổ tăng gia sản xuất, chế biến tập trung
Lữ đoàn Đặc công bộ 429 đóng ở Bình Dương
Liên đội Đặc công 7 (Huấn luyện)
Liên đội Đặc công 8
Liên đội Đặc công 9
Đội Chống khủng bố 10
Đội Trinh sát 21
Đại đội Thông tin 20
Trung đội Hoả lực 23
Đại đội Quân y 22
Đại đội Vận tải 24
Trung đội Vệ binh
Đội Phản ứng nhanh (chỉ hoạt động khi có tình huống chiến đấu)

Tư lệnh qua các thời kỳ
1967-1976: Nguyễn Chí Điềm, Đại tá (1973)
1977-1980: Nguyễn Đức Trúng, Đại tá
1980-1982: Nguyễn Chi, Đại tá
1983-1985: Nguyễn Anh Đệ, Trung tướng (1984)
1985-1992: Nguyễn Cụ (1985-1992), Thiếu tướng (1985)
1993-1996: Mai Năng, Thiếu tướng (1992)
1997-2005: Trần Thanh Phương, Thiếu tướng (2000), Nguyên phó Chánh thanh tra Bộ Quốc phòng
2005-2010: Phạm Hữu Chính, Thiếu tướng (2006)
2010-2014: Trần Xuân Hòe, Thiếu tướng (2010)
2014-2019: Đỗ Thanh Bình, Thiếu tướng (2014)
2019-2022: Phan Thế Ba, Thiếu tướng (2019)
2022-nay: Hoàng Minh Sơn, Thiếu tướng.

Chính ủy-Phó Tư lệnh chính trị qua các thời kỳ
1967-1977 Vũ Chí Đạo, Thiếu tướng (1984)
1978-1980 Trần Nhật Độ, Đại tá
1980-1983 Bạch Ngọc Liễn, Thiếu tướng
1985-1993, Lê Toàn, Thiếu tướng (1990)
1993-1998, Phạm Xuân Trường, Đại tá
1998-2004, Phùng Truyền (sinh 1944), Thiếu tướng (2002)
2004-2011, Đào Văn Quân, Thiếu tướng (2006), AHLLVTND
2011-2015, Trịnh Xuân Chuyền, Thiếu tướng (2012)
2015-2019, Lê Thanh Hà, Thiếu tướng (2015), sau Phó Chính ủy Tổng cục Kỹ thuật
2019-nay, Vũ Hồng Quang, Thiếu tướng (2019)

Phó Tư lệnh Binh chủng qua các thời kỳ
1967-1975, Cao Pha, Thiếu tướng
1972-1975, Bùi Thúc Dưỡng, Thiếu tướng
1979-1989, Đào Ngọc Tú, Đại tá
1982-1991, Đỗ Văn Ninh, Đại tá, AHLLVTND
1984-1988, Hoàng Xuân Quang, Đại tá
1986-1989 Trần Duy Thị, Đại tá
1994-1999, Nguyễn Văn Tình, Đại tá, Phó Đô đốc (2004), Chính ủy Quân chủng Hải quân, AHLLVTND
1996-2003, Nguyễn Huy Liệu, Đại tá
2003-, Phạm Ngọc Toanh, Đại tá

Chú thích

Tham khảo




Xem thêm
Lữ đoàn Đặc công 126 Hải quân, Quân đội nhân dân Việt Nam
Trinh sát đặc nhiệm, Quân đội nhân dân Việt Nam