Tiếng Lingala

.
| speakers2 =
| familycolor = Niger-Congo
| fam2 = Đại Tây Dương–Congo
| fam3 = Benue–Congo
| fam4 = Bantoid Nam
| fam5 = Bantu (Khu C)
| fam6 = Bangi–Ntomba (C.30)
| fam7 = Bangi–Moi
| fam8 = Bangi
| dia1 = Bangala
| nation = ,
| iso1 = ln
| iso2 = lin
| iso3 = lin
| glotto = ling1263
| glottorefname = Lingala
| lingua = 99-AUI-f
| guthrie = C30B
| script =
| map = LanguageMap-Lingala-Larger Location.png
| mapcaption = Bản đồ phân bố người nói tiếng Lingala, vùng người bản ngữ màu xanh đậm
| notice = IPA
}}

Tiếng Lingala (Ngala) là một ngôn ngữ Bantu nói rộng khắp miền tây bắc Cộng hòa Dân chủ Congo cùng một phần lớn Cộng hòa Congo. Ngoài ra, còn có người nói tiếng Lingala ở Angola và Cộng hòa Trung Phi.

Lịch sử
Hồi thế kỷ XIX, trước khi Nhà nước Tự do Congo ra đời, người Bangala ('người sông') là tập hợp các tộc người Bantu sinh sống giao thương dọc một góc sông Congo, từ Irebu ở cửa sông Ubangi đến sông Mongala. Họ nói nhiều ngôn ngữ tương tự nhau (ví dụ, tiếng Losengo), song ngôn ngữ của thông thương là tiếng Bangi. Do vậy, người dân sống kế người Bangala lầm tưởng rằng tiếng Bangi là ngôn ngữ của người Bangala, đặt cho nó cái tên Lingala, kết quả là những nhà truyền giáo châu Âu cũng theo lệ này.

Vào hai thập niên cuối thế kỷ XIX, sau khi lực lượng Leopold II của Bỉ chiếm cứ được vùng này và bắt đầu khai thác tài nguyên, tầm sử dụng tiếng Bangi càng mở rộng. Chính quyền thực dân lấy tiếng Bangi làm ngôn ngữ hành chính. Dạng tiếng Bangi này được đơn giản hoá (so với các ngôn ngữ Bantu địa phương khác) ở ngữ pháp, hình thái và số âm vị, theo đó là sự tiếp nhận từ mượn. Điều này cho phép nó dễ dàng lan rộng trong quần chúng nhân dân Congo.

Chừng năm 1900, các nhà truyền giáo CICM bắt đầu tìm cách "thanh lọc" tiếng Lingala nhằm làm nó "thuần Bantu" trở lại.

Tầm quan trọng của tiếng Lingala như một ngôn ngữ nói được nâng lên theo tầm quan trọng của hai trung tâm kinh tế-chính trị trong vùng: Kinshasa và Brazzaville.

Âm vị học

Nguyên âm

Phụ âm

Chú thích

Tham khảo
Van Everbroeck, René C.I.C.M. (1985) Lingala – Malóba ma lokóta/Dictionnaire. Editions l'Epiphanie. B.P. 724 LIMETE (Kinshasa).
Edama, Atibakwa Baboya (1994) Dictionnaire bangála–français–lingála. Agence de Coopération Culturelle et Technique SÉPIA.
Etsio, Edouard (2003) Parlons lingala / Tobola lingala. Paris: L'Harmattan.
Bokamba, Eyamba George et Bokamba, Molingo Virginie. Tósolola Na Lingála: Let's Speak Lingala (Let's Speak Series). National African Language Resource Center (ngày 30 tháng 5 năm 2005)
Guthrie, Malcolm & Carrington, John F. (1988) Lingala: grammar and dictionary: English-Lingala, Lingala-English. London: Baptist Missionary Society.
Meeuwis, Michael (1998) Lingala. (Languages of the world vol. 261). München: LINCOM Europa.
Meeuwis, Michael (2010) A Grammatical Overview of Lingála. (Lincom Studies in African Linguistics vol. 81). München: LINCOM Europa. .
Samarin, William J. (1990) 'The origins of Kituba and Lingala', Journal of African Languages and Linguistics, 12, 47-77.
Bwantsa-Kafungu, J'apprends le lingala tout seul en trois mois. Centre de recherche pédagogique, Centre Linguistique Théorique et Appliquée, Kinshasa 1982.
Khabirov, Valeri. (1998) "Maloba ma nkota Russ-Lingala-Falanse. Русско-лингала-французский словарь". Moscow: Institute of Linguistics-Russian Academy of Sciences (соавторы Мухина Л.М., Топорова И.Н.), 384 p.


Liên kết ngoài