Hoàng Viêm Bồi

| image = 黄炎培.jpg
| caption =
| order =
| office = Chủ tịch Đồng minh Dân chủ Trung Quốc
| term_start = 19 tháng 3 năm 1941
| term_end = 10 tháng 10 năm 1941
| predecessor =
| successor = Trương Lan
| office1 = Chủ tịch Hội Kiến quốc Dân chủ Trung Quốc
| term_start1 = 16 tháng 12 năm 1945
| term_end1 = 21 tháng 12 năm 1965
| predecessor1 =
| successor1 = Hồ Quyết Văn
| office2 = Bộ trưởng Bộ Công nghiệp nhẹ
| term_start2 = 1 tháng 10 năm 1949
| term_end2 = 20 tháng 9 năm 1954
| premier2 = Chu Ân Lai
| successor2 = Giả Thác Phu
| office3 = Phó Thủ tướng Chính vụ viện
| term_start3 = 1 tháng 10 năm 1949
| term_end3 = 20 tháng 9 năm 1954
| birth_date = 1 tháng 10 năm 1878
| birth_place = Tương Trấn, Xuyên Sa, Giang Tô
| alma_mater = Trường Công lập Nam Dương
| party = Đồng minh Dân chủ Trung QuốcHội Kiến quốc Dân chủ Trung Quốc
| religion =
| footnotes =
| death_date =
}}
Hoàng Viêm Bồi (; (1 tháng 10 năm 1878 – 21 tháng 12 năm 1965), tự Nhậm Tri (任之), hiệu Sở Nam (楚南), là nhà giáo dục, nhà văn và chính khách người Trung Quốc. Ông là người tiên phong sáng lập Đồng minh Dân chủ Trung Quốc và Hội Kiến quốc Dân chủ Trung Quốc, một trong tám đảng phái chính trị nhỏ được công nhận hợp pháp tại Trung Quốc thuộc Mặt trận Thống nhất của Đảng Cộng sản Trung Quốc. Ông từng giữ các chức Ủy viên Chính vụ viện, Phó Thủ tướng Chính vụ viện và Bộ trưởng Bộ Công nghiệp Nhẹ Chính phủ Nhân dân Trung ương từ năm 1949 đến năm 1954. Ông thường được coi là người sáng lập và lý luận quan trọng của giáo dục nghề nghiệp hiện đại Trung Quốc.

Tiểu sử
Thân thế và học vấn
Hoàng Viêm Bồi sinh ngày 1 tháng 8 năm 1878 (6 tháng 9 năm Quang Tự thứ 4) tại trấn Tương Trấn, huyện Xuyên Sa, tỉnh Giang Tô. Cha là Hoàng Thúc Tài, một phần tử tri thức nghèo về sau thi đỗ tú tài rồi ra mở trường dạy học và giúp việc cho Đốc phủ Hà Nam, Quảng Đông, Hồ Nam. Mẹ là Mạnh Việt Thanh, am hiểu lễ nghĩa thi thư, cần cù tiết kiệm.

Khi lên năm 6 tuổi, Hoàng Viêm Bồi được mẹ dạy chữ nghĩa, dạy học cách làm người như thế nào, chính vì thế mà bà là người có ảnh hưởng sâu sâu sắc nhất đến cuộc đời sau này của ông. Năm lên 8 tuổi, ông theo chú vào Đông Dã học hiệu và học Tứ thư Ngũ kinh. Năm 12, 13 ông tuổi bắt đầu đọc nhiều sách vở. Năm 20 tuổi ông đi làm gia sư cho một gia đình tại xã Tam Đô huyện Nam Hối cách thành Xuyên Sa ba bốn chục cây số. Năm 21 tuổi (1899), ông là người đứng đầu phủ thi đỗ tú tài. Năm 1901, ông bỏ nghề gia sư đến học tại Trường Công lập Nam Dương tại Thượng Hải và làm quen với Thái Nguyên Bồi khi đó đang giảng dạy tại đây. Mùa xuân năm 1902, ông đến Nam Kinh tham gia thi hương tại Giang Nam và đỗ cử nhân. mô tả cuộc trò chuyện giữa ông và Mao — được biết đến rộng rãi với tên gọi "Luật Chu Kỳ" (). Hoàng nói rằng: }}

Mao trả lời như sau,

Trong nội chiến Quốc - Cộng lần thứ hai, Hoàng Viêm Bồi đã từ chức khỏi Hội đồng Tham chính Quốc dân để phản đối chiến tranh và trở về Thượng Hải tiếp tục điều hành trường học như cũ. Ngày 14 tháng 2 năm 1949, theo sự sắp xếp bí mật của Đảng Cộng sản, ông bèn lấy lý do tổ chức mừng thọ rồi hóa trang lên tàu rời Thượng Hải đi Hồng Kông, ngày 14 tháng 3 từ Hồng Kông đến Thiên Tân rồi đi tiếp tới Bắc Bình vào ngày 25 tháng 3 trong sự hoan nghênh của giới lãnh đạo cấp cao của Đảng Cộng sản.

Thời kỳ Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa
Sau khi đến Bắc Bình, Hoàng Viêm Bồi đại diện cho Hội Kiến quốc Dân chủ tham gia vào công tác trù bị Đại hội Hiệp thương chính trị mới và tham dự Hội nghị toàn thể Hiệp thương Chính trị Nhân dân Trung Quốc khóa I. Sau khi thành lập nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa ngày 1 tháng 10 năm 1949, ông lần lượt đảm nhiệm các chức vụ trong Chính phủ Nhân dân Trung ương, bao gồm Ủy viên Ủy ban Chính phủ Nhân dân Trung ương, Phó Thủ tướng Chính vụ viện và Bộ trưởng Bộ Công nghiệp nhẹ. Ông cũng liên tiếp giữ chức Phó Chủ tịch trong Hội nghị Hiệp thương Chính trị Nhân dân Trung Quốc khóa II, III và IV. Từ năm 1954 đến năm 1956, ông được bầu là Phó Ủy viên trưởng Ủy ban Thường trực Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc các khóa I, II. Trong tổ chức Dân chủ Kiến quốc ông liên tục là Ủy viên Chủ nhiệm Ủy ban Trung ương.

Mặc dù giữ các vị trí trong chính quyền Cộng sản, ông không đồng tình với một số chính sách của chính phủ, đặc biệt phản đối chế độ độc quyền nhà nước trong thu mua và tiêu thụ. Mao Trạch Đông thậm chí từng gọi Hoàng Viêm Bồi là “người phát ngôn của giới tư bản”. Tuy vậy, ông vẫn giữ được vị trí của mình trong Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc và Hội nghị Hiệp thương Chính trị khi Đảng Cộng sản bắt đầu thanh trừng các thành viên phi cộng sản khỏi các cơ quan nhà nước.

Cuối đời
Hoàng Viêm Bồi mất ngày 21 tháng 12 năm 1965 tại Bắc Kinh, được hỏa táng và an táng tại Nghĩa trang Cách mạng Bát Bảo Sơn.

Gia đình
;Phối ngẫu
Vương Kiểu Tư (; mất năm 1940), người vợ đầu của Hoàng Viêm Bồi.
Diêu Duy Quân (; 1909–1968), người vợ thứ hai của Hoàng Viêm Bồi, kết hôn với ông năm 1942. Bà tốt nghiệp đại học và đã giúp ông viết cuốn sách Diên An trở về. Bà đã tự tử vào ngày 20 tháng 1 năm 1968, bằng cách uống thuốc ngủ quá liều.

;Con cái
Hoàng Phương Cương (; 1901–1944), tốt nghiệp Đại học Carleton và lấy bằng Tiến sĩ Triết học tại Đại học Harvard.
Hoàng Cạnh Vũ (; 1903–1949), tốt nghiệp Đại học Thanh Hoa và lấy bằng Thạc sĩ Kinh tế tại Đại học Harvard.
Hoàng Lộ (；1907–2001), giáo viên.
Hoàng Vạn Lý (; 1911–2001), giáo sư thủy lực.
Hoàng Tiểu Đồng (; 1913–1996), giáo viên.
Hoàng Đại Năng (; 1916–2010), từng là Phó Chủ tịch Hội Giáo dục Nghề nghiệp Trung Quốc. Ông cũng là chuyên gia kỹ thuật về bê tông.
Hoàng Học Triều (; 1920–)
Hoàng Tố Hồi (; 1923–)
Hoàng Tất Tín (; 1925–1966), giảng viên đại học. Ông và vợ đã tự sát trong thời kỳ Cách mạng Văn hóa.
Hoàng Đương Thời (; 1943–)
Hoàng Đinh Niên (; 1944–), kỹ sư.
Hoàng Phương Nghị (; 1946–), tốt nghiệp thạc sĩ tại Đại học Duke. Ông làm việc tại Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Trung Quốc và tham gia nghiên cứu kinh tế tại Đại học Bắc Kinh. Ông cũng là giáo sư thỉnh giảng tại Đại học Johns Hopkins và Đại học Columbia, rồi tham gia vào chính trường Trung Quốc.
Hoàng Cương (; 1949–)

;Cháu chắt
Richard Shih-Hoàng Thi Siêu (; 1932–2004), con trai của Hoàng Phương Cương. Ông là một nhà khoa học tên lửa tại Mỹ.
Hoàng Mạnh Phúc (), con trai của Hoàng Cạnh Vũ. Ông là Phó Chủ tịch Hội nghị Hiệp thương Chính trị Nhân dân Trung Quốc.
Hoàng Thư Viên (; 1939–2012), nhà toán học.
Hoàng Quan Hồng (), con trai của Hoàng Vạn Lý. Ông là giáo sư tại Đại học Thiên Tân.

;Họ hàng
Hoàng Tự (; 1904–1938), nhạc sĩ. Ông là con trai của Hoàng Hồng Bồi (), em họ của Hoàng Viêm Bồi.
Hoàng Bồi Anh (), chuyên gia đan len ở Trung Quốc vào thập niên 1930. Bà là con gái của Hoàng Sĩ Hoán (), người chú họ hàng xa của Hoàng Viêm Bồi.

Ảnh hưởng văn hóa
Năm 2010, CCTV-8 sản xuất bộ phim truyền hình dài 25 tập dựa trên cuộc đời của Hoàng Viêm Bồi. Phim có tựa đề Hoàng Viêm Bồi do Trương Thiết Lâm thủ vai chính.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Tiểu sử Hoàng Viêm Bồi tại shanghaiguide.org
Tiểu sử Hoàng Viêm Bồi 黃炎培 từ cuốn Biographies of Prominent Chinese năm 1925.