undertheseanlp/UVW-2026 huggingface dataset:
Oradea

Oradea (tiếng Hungari: Nagyvárad; tiếng Đức: Großwardein) là một thành phố của România, thủ phủ của quận (judeţe) Bihor (BH), thuộc vùng Transilvania. Trong thành phố dân số là 206.614 người (theo thống kê dân số năm 2002), chưa tính đến những vùng ngoại vi thành phố, nếu tính cả thì tổng dân số thành phố vào khoảng 220.000. Oradea là một trong những thành phố thịnh vượng nhất của Romania.

Địa lý
Thành phố nằm gần biên giới với Hungary, bên cạnh sông Crişul Repede.

Lịch sử

Oradea được nói đến lần đầu tiên vào năm 1113, với tên Latinh là Varadinum. Thành lũy Oradea, tàn tích của nó còn tồn tại đến ngày nay, được nói đến lần đầu tiên vào năm 1241 vì được bắt đầu sửa chữa và củng cố cho các cuộc tấn công của người Mông Cổ và người Tartar. Tuy nhiên thành phố này phải chờ đến thế kỷ 16 thì mới phát triển lên như một vùng thành thị. Vào thế kỷ 18, một kỹ sư người Viên, Franz Anton Hillebrandt, lập kế hoạch phát triển thành phố theo kiểu kiến trúc baroque và từ năm 1752 nhiều lâu đài được xây dựng như Nhà thờ Lớn Công giáo, Lâu đài Giám mục, và Muzeul Ţării Crişurilor (Viện Bảo tàng Đất Criş).

Thành phố này thuộc về Vương quốc Hungary hơn 800 năm, sau đó được nhượng lại cho România theo Hiệp ước Trianon vào năm 1920. Trong khoảng thời gian 1940-1944 thì thành phố này thuộc chủ quyền của Hungary. Tuy nhiên, sau khi kết thúc Đại chiến thế giới II thì nó lại thuộc chủ quyền của Romania.

Kinh tế
Oradea trong một thời gian dài là một trong những thành phố thịnh vượng nhất của Romania, phần nhiều vì nó nằm cạnh biên giới với Hungary, biến nó thành cổng vào Tây Âu.

Oradea có tỷ lệ thất nghiệp là 6,0%, thấp hơn một chút dưới mức trung bình của Romania nhưng cao hơn rất nhiều so với tỷ lệ trung bình của quận Bihor, vào khoảng 2%. Oradea hiện nay sản xuất khoảng 63% sản phẩm công nghiệp của quận Bihor trong khi chỉ có 34,5% dân số quận. Những ngành công nghiệp chính là đồ gia dụng, dệt may và quần áo, giày dép và đồ ăn.

Vào năm 2003, trung tâm thương mại Lotus Market mở cửa ở Oradea, là trung tâm mua sắm lớn đầu tiên mở cửa trong thành phố.

Dân tộc

Trong lịch sử
1910: 69.000 người (người Romania: 5,6%, người Hung: 91,10%)
1920: 72.000 (R: 5%, H: 92%)
1930: 90.000 (R: 25%, H: 67%)
1966: 122.634 (R: 46%, H: 52%)
1977: 170.531 (R: 53%, H: 45%)
1992: 222.741 (R: 64%, H: 34%)

Hiện nay
Trong tổng dân số, có các dân tộc dưới đây, theo thống kê dân số 2002:
Người Romania: 145.295 (70,4%)
Người Hung: 56.830 (27,5%)
Người Di-gan: 2.466 (1,2%)
Người Đức: 566 (0,3%)
Người Slovak: 477 (0,2%)
Người Do Thái: 172
Người Ukrain: 76
Người Bungaria: 25
Người Nga: 25
Người Serb: 17
Người Séc: 9
Người Thổ Nhĩ Kỳ: 9

Tham khảo

Liên kết ngoài

Oradea OnLine
Oradea tourism
Website chính của Oradea
Website Oradea Jurnal Bihorean
Website Oradea Realitatea Bihoreana
Xem hình ảnh đẹp của Oradea ở The Real Transylvania (Transylvania thật)
Cơ học

Cơ học là một ngành của vật lý nghiên cứu về chuyển động của vật chất trong không gian và thời gian dưới tác dụng của các lực và những hệ quả của chúng lên môi trường xung quanh. Ngành này đã phát triển từ thời các nền văn minh cổ đại. Trong thời kỳ cận đại, các nhà khoa học Galileo, Kepler, và đặc biệt là Newton đã đặt nền tảng cho sự phát triển của ngành này mà bây giờ gọi là cơ học cổ điển.

Thông thường khi nói đến cơ học thì người ta hiểu ngầm đó là cơ học cổ điển, ngành này nghiên cứu các vật thể vĩ mô có vận tốc chuyển động nhỏ hơn nhiều so với tốc độ ánh sáng. Thuyết tương đối hẹp nghiên cứu các vật thể chuyển động với vận tốc xấp xỉ tốc độ ánh sáng và thuyết tương đối rộng mở rộng định luật vạn vật hấp dẫn của Newton lên một mức sâu sắc hơn. Cơ học lượng tử nghiên cứu tự nhiên ở cấp độ vi mô và là thành tựu to lớn của vật lý hiện đại.

Các chuyên ngành trong cơ học
Cơ học cổ điển
Cơ học Newton, lý thuyết nguồn gốc của chuyển động (động học) và các lực (động lực học)
Cơ học Lagrange, một hình thức lý thuyết
Cơ học Hamilton, một hình thức lý thuyết khác
Cơ học thiên thể, chuyển động của các ngôi sao, thiên hà...
Cơ học vật rắn, lý thuyết đàn hồi, các đặc tính của vật thể rắn hoặc vật thể bán-rắn
Vật rắn, cân bằng vật rắn
Cơ học chất lưu, cơ học môi trường liên tục, chuyển động của chất lưu (lỏng, khí,...)
Thủy lực học, cân bằng của chất lỏng
Cơ sinh học, chất rắn, chất lỏng... trong sinh học
Cơ học thống kê
Thuyết tương đối hoặc cơ học Einstein, hấp dẫn vũ trụ
Cơ học lý thuyết
Cơ học lượng tử
Vật lý hạt, chuyển động, cấu trúc và tương tác của các hạt cơ bản
Vật lý hạt nhân, chuyển động, cấu trúc và tương tác của các hạt nhân
Vật lý vật chất đậm đặc, lượng tử chất khí, vật rắn, chất lỏng...
Cơ học lượng tử thống kê

Đọc thêm

A history of mechanics". René Dugas (1988)]
A Tiny Taste of the History of Mechanics". The University of Texas at Austin

Tham khảo

Liên kết ngoài
iMechanica: the web of mechanics and mechanicians
Mechanics Blog by a Purdue University Professor
The Mechanics program at Virginia Tech
Physclips: Mechanics with animations and video clips from the University of New South Wales
U.S. National Committee on Theoretical and Applied Mechanics
Interactive learning resources for teaching Mechanics
The Archimedes Project
Thể loại:Hóa học

Hóa học được định nghĩa là khoa học về vật chất, khác với vật lý, về cấu trúc hóa học, khả năng phản ứng, tính chất và các phản ứng hay biến đổi của vật chất. Nó là khoa học về vật chất, cấu trúc, phản ứng hóa học và tính chất của nó, và những biến đổi mà các chất trải qua. Nó thường được gọi là "khoa học trung tâm" vì sự liên quan đến năng lượng hoặc lực cơ bản giữ vật chất lại với nhau được nghiên cứu trong vật lý và các hệ thống phân tử và đặc điểm của các sinh vật phức tạp được nghiên cứu trong sinh học (xem vật lý, sinh học).

Các lý thuyết về liên kết hóa học, xuất phát từ triết lý khoa học của hóa học, không chỉ giải thích các tính chất hóa học của các dạng vật chất khác nhau, mà còn giải thích hầu hết các tính chất vật lý.

Do sự đa dạng của vật chất (có nguyên tử là hạt cơ bản, ngoại trừ các proton, neutron và electron riêng lẻ), các nhà hóa học thường tham gia nghiên cứu cách các nguyên tử tương tác để tạo thành phân tử, và cách các phân tử tương tác với nhau. Do đó, hóa học bao gồm nghiên cứu các hiện tượng vi mô, chẳng hạn như các cụm nguyên tử và đặc điểm của chúng trên quy mô nanomet, và các hiện tượng vĩ mô, chẳng hạn như sự tương tác của protein và DNA trong các dung dịch phức tạp và tính chất của vật liệu mới.
Thể loại:Hóa hữu cơ

Hóa hữu cơ là một phân ngành hóa học nghiên cứu về cấu trúc, tính chất, thành phần và phản ứng hóa học của những hợp chất hữu cơ và hợp chất chứa cacbon.
Thể loại:Khí tượng học

Khí tượng học là khoa học nghiên cứu về khí quyển nhắm chủ yếu về theo dõi và dự báo thời tiết. Những biểu hiện thời tiết là những sự kiện thời tiết quan sát được và giải thích được bằng khí tượng học. Những sự kiện đó phụ thuộc vào các tham số của khí quyển Trái đất. Các tham số này bao gồm nhiệt độ, áp suất, độ ẩm cũng như các biến thiên và tác động tương hỗ của các tham số này và những biến đổi theo thời gian của chúng. Phần lớn các quan sát về thời tiết được theo dõi ở tầng đối lưu.
Thể loại:Sinh học

Sinh học là môn khoa học về sự sống. Nó mô tả những đặc điểm và tập tính của sinh vật, cách thức các cá thể và loài tồn tại, và những tác động qua lại lẫn nhau và với môi trường. Sinh học bao gồm nhiều ngành học khác nhau được xây dựng dựa trên những nguyên lý riêng. Các môn học này có mối quan hệ qua lại với nhau, giúp ta hiểu về sự sống với các mức độ, phạm vi khác nhau.
Phản ứng trùng ngưng

Phản ứng trùng ngưng là quá trình tổng hợp polymer dựa vào phản ứng của các monomer có chứa những nhóm chất, tạo thành những liên kết mới trong mạch polymer và đồng thời sinh ra hợp chất phụ như nước, HCl,...

VD: nNH2 – [CH2]5COOH ---> (–NH – [CH2]5CO–)n + nH2O

Phân loại

Trùng ngưng đồng thể và dị thể
Trùng ngưng đồng thể: khi trùng ngưng chỉ có một loại monomer tham gia phản ứng.
Trùng ngưng dị thể: khi trùng ngưng có từ hai loại monomer trở lên.

Trùng ngưng hai chiều và trùng ngưng ba chiều
Trùng ngưng hai chiều là một dạng polymer mạch thẳng hay là phân nhánh.
Trùng ngưng ba chiều là khả năng tạo thành một dạng mạch không gian. Khi một trong những monomer tham gia phản ứng có tới ba nhóm chức.
Xem thêm
Phản ứng trùng hợp
Thể loại:Sinh lý học

Sinh lý học nghiên cứu các quá trình cơ học, vật lý và hoá sinh xảy ra trong cơ thể các sinh vật sống bằng cách xem xét hoạt động của tất cả các cấu trúc, bộ phận trong sinh vật hoạt động như thế nào. Sinh lý học được phân chia thành 2 bộ môn nhỏ là sinh lý học thực vật (plant physiology) và sinh lý học động vật (animal physiology) nhưng các nguyên lý về sinh lý học mang tính tổng quát đối với tất cả các loài sinh vật.
Thể loại:Sinh học phân tử

Sinh học phân tử là môn khoa học nghiên cứu giới sinh vật ở mức độ phân tử. Phạm vi nghiên cứu của môn này có phần trùng lặp với các ngành khác trong Sinh học, đặc biệt là di truyền học và hóa sinh. Sinh học phân tử chủ yếu nghiên cứu tương tác giữa các hệ thống cấu trúc khác nhau trong tế bào, gồm quan hệ qua lại giữa quá trình tổng hợp của DNA, RNA và protein cũng như tìm hiểu cách thức điều hòa các mối tương tác này...
Thể loại:Frankfurt am Main

Frankfurt am Main là thành phố lớn nhất ở bang Hessen (Đức) và là thành phố lớn thứ 5 của Đức sau Berlin, Hamburg, München (Munich) và Köln (Cologne).
Thể loại:Công nghệ

Công nghệ là sự phát triển và sử dụng các dụng cụ, máy móc, nguyên liệu và phương pháp để giải quyết những vấn đề cho nhân loại. Trong các hoạt động của loài người, công nghệ xảy ra trước khoa học và kỹ sư.
Tế bào nhiên liệu kiềm

Tế bào nhiên liệu kiềm (tiếng Anh: alkaline fuel cell) là loại tế bào nhiên liệu lâu đời nhất nếu không kể đến mô hình thực nghiệm của Grove. Tế bào nhiên liệu kiềm đã và vẫn đang được sử dụng trong ngành du hành vũ trụ và tàu ngầm. Đây là loại tế bào nhiên liệu duy nhất cần oxy và hiđrô thật tinh khiết để chuyển hóa năng lượng vì chỉ cần một lượng nhỏ các chất bẩn là đã có thể làm hỏng các tế bào. Kiềm kali được sử dụng làm chất điện phân. Tế bào nhiên liệu kiềm ít có khả năng được sử dụng thông thường vì các yêu cầu về độ tinh khiết của khí làm tăng giá thành của hệ thống lên rất cao. Tuổi thọ của tế bào nhiên liệu kiềm cũng bị hạn chế bởi việc thất thoát điện thế từ 15 mV đến 50 mV sau mỗi 1.000 giờ sử dụng. Tế bào nhiên liệu kiềm đã được sử dụng trong các chương trình Apollo, trong Skylab và các tàu con thoi.

Đọc thêm
:Tế bào nhiên liệu
:Tế bào nhiên liệu màng điện phân polymer

Tham khảo

ja:燃料電池アルカリ電解質形燃料電池 (AFC)
Hybridization probe

Trong sinh học phân tử, hybridization probe (HP, còn có tên gọi khác là đoạn dò) là một sợi acid nucleic (hoặc acid ribonucleic) có trình tự xác định và được đánh dấu bằng các phương pháp khác nhau dùng để nhận diện các đoạn nucleic acid khác có trình tự bổ sung với nó. Quá trình này dựa trên nguyên tắc biến tính và hồi tính của phân tử DNA, được gọi là lai phân tử DNA. Các phương pháp cổ điển có sử dụng probe là Northern Blot (nhận diện bản RNA phiên mã), Southern Blot (nhận diện các phiên bản của gene). Công nghệ DNA chip và cDNA micro-arrays được thiết kế cùng trên nguyên tắc sử dụng các hybridization probe của các phương pháp lai phân tử nhưng cho phép nghiên cứu đồng loạt hàng nghìn gene khác nhau.

Đặc tính của hybridization probe

Về mặt bản chất, hybridization probe là một sợi đơn oligonucleotide (có chiều dài từ 30 đến 100 nucleotide) nên có khả năng tạo liên kết hydro với những đoạn DNA có trình tự bổ sung với HP. Tính đặc trưng của HP phụ thuộc vào trình tự nucleotide của nó, thông thường được kiểm tra bằng cách BLAST trình tự này trên genebank. Nhiệt độ biến tính (Tm) của HP phụ thuộc số lượng và thành phần purin và pyrimidine của HP từ đó quyết định nhiệt độ lai thích hợp trong các thí nghiệm lai phân tử.

Cách thiết kế hybridization probe

Hybridization probe có thể được thiết kế dựa trên những trình tự có sẵn tuỳ vào mục đích của từng thí nghiệm và các thông tin đã có.
Dựa trên trình tự genome của đối tượng nghiên cứu để nhận diện các bản sao của gene hoặc sản phẩm RNA của gene
Dựa trên trình tự genome của các sinh vật có quan hệ gần gũi với đối tượng nghiên cứu nhằm tìm kiếm gene chức năng được bảo tồn qua tiến hoá
Dựa trên trình tự amino acid của protein là sản phẩm của gene. Từ đó tìm kiếm trình tự trọn vẹn của gene mã hoá cho protein đó trên genome

Trong quá trình thiết kế cần bảo đảm 1) tính đặc trưng của HP, 2) không có hiện tượng lai chéo các HP hoặc tạo cấu trúc không gian nội tại trong HP, 3) giá trị nhiệt biến tính (Tm) phải phù hợp khi thực hiện phép lai nhiều HP một lúc.

Các phương pháp đánh dấu hybridization probe

Tuỳ mục đích nghiên cứu mà người ta có thể lựa chọn đánh dấu HP bằng đồng vị phóng xạ (thường là 32P, 33P) hoặc chất huỳnh quang.

Tham khảo
Sách
Lander, E. S., Array of hope, Nature Genetics, 21:3–4, 1999.
Lockhart, D.J., Dong, H., Byrne, M.C., Follettie, M.T., Gallo, M.V., Chee, M.S., Mittmann, M., Wang, C., Kobayashi, M., Horton, H., and Brown, E.L., Expression monitoring by hybridization to high-density oligonucleotide arrays, Nature Biotechnology, 14:1675–1680, 1996.
Mitsuhashi, M., Cooper, A., Ogura, M., Shinagawa, T., Yano, K., and Hosokawa, T., Oligonucleotide probe design - a new approach, Nature, 367:759–761, 1994.
Tham khảo
Ngũ hành

Trong triết học cổ Trung Hoa, Ngũ hành (|p=}}) (}}); tiếng Hàn Quốc: (}}).}} là một sơ đồ khái niệm gồm năm nguyên tố được sử dụng trong nhiều lĩnh vực nghiên cứu truyền thống của Trung Quốc để giải thích một loạt các hiện tượng, bao gồm cả các chu kỳ vũ trụ, sự tương tác giữa các cơ quan nội tạng, sự kế thừa của các chế độ chính trị và tính chất của thuốc thảo dược.

Năm nguyên tố cơ bản và luôn trải qua năm trạng thái là Hỏa (火), Thủy (水), Mộc (木), Kim (金), Thổ (土).) là Mộc, Hỏa, Thổ, Kim và Thủy. Theo thứ tự "tương khắc" () là Mộc, Thổ, Thủy, Hỏa và Kim.}} Ngũ hành không chỉ vật chất mà là cách quy ước để xét mối tương tác và quan hệ của vạn vật trong mối tương quan hài hòa, thống nhất.

Chu kỳ
Thúc đẩy lẫn nhau
Chu kỳ sinh sản ( xiāngshēng) là:
Mộc nuôi Hỏa
Hỏa sinh ra Thổ (tro, dung nham)
Thổ sinh ra Kim (các quá trình địa chất sinh ra khoáng chất)
Kim loại thu thập Thủy (ví dụ, hơi nước ngưng tụ trên kim loại)
Thủy nuôi dưỡng Mộc (Hoa nước, thực vật và các thay đổi khác trong rừng)

Điều tiết lẫn nhau
Chu kỳ phá hoại ( xiāngkè) là:
Mộc nắm giữ (hoặc ổn định) Thổ (rễ cây có thể ngăn chặn xói mòn đất)
Thổ chứa (hoặc chỉ đạo) Thủy (đập hoặc bờ sông)
Thủy làm ẩm (hoặc điều chỉnh) Hỏa
Hỏa làm tan chảy (hoặc tinh chế hoặc định hình) Kim
Kim loại cắt (hoặc khắc) Mộc

Ghi chú

Tham khảo

Đọc thêm
Feng Youlan (Yu-lan Fung), A History of Chinese Philosophy, volume 2, p.&nbsp;13.
Joseph Needham, Science and Civilization in China, volume 2, pp.&nbsp;262–23.



Liên kết ngoài
Wuxing (Wu-hsing). The Internet Encyclopedia of Philosophy, .
Phần mềm doanh nghiệp

Phần mềm quản lý doanh nghiệp bao gồm tất cả các phần mềm thuộc về quản trị kinh doanh mà một doanh nghiệp sử dụng để hoàn tất việc kinh doanh của họ, giúp họ tăng hoặc đo năng suất trong kinh doanh, sản xuất. Các phần mềm doanh nghiệp miêu tả thế giới thật của doanh nghiệp qua các mô hình dữ liệu. Chúng phục vụ cho các nhân viên của một doanh nghiệp trong thông tin, quản lý, tổ chức và kế hoạch.

Các dạng phần mềm
Hoạch định tài nguyên doanh nghiệp
Kinh doanh thông minh
Phần mềm kế toán
Hệ thống quản lý nguồn nhân lực
Quản lý công nghệ thông tin
Quản lý nội dung doanh nghiệp
Quản lý quan hệ khách hàng
Tích hợp ứng dụng doanh nghiệp

Chú thích

Xem thêm
SAP Business One
Oracle E-Business Suite

Liên kết ngoài
(for SAP)
(for Oracle)
(for Dynamic)
(for Bravo)
Thể loại:Tế bào nhiên liệu

Tế bào nhiên liệu (tiếng Anh: fuel cell) biến đổi năng lượng hóa học của một chất đốt thí dụ như là hiđrô trực tiếp thành năng lượng điện.
Tích hợp ứng dụng doanh nghiệp

Tích hợp ứng dụng doanh nghiệp (tiếng Anh: enterprise application integration – EAI) kết nối các chức năng kinh doanh của một doanh nghiệp, thường bị phân tán trên các hệ (platform) khác nhau, nhằm hợp nhất các chu trình doanh nghiệp.

Định nghĩa

Tích hợp ứng dụng doanh nghiệp bao gồm các kế hoạch, phương pháp và phần mềm để tích hợp các hệ thống ứng dụng độc lập và không đồng nhất, nếu cần thiết bao gồm cả các hệ thống ứng dụng bên ngoài, theo chu trình kinh doanh của doanh nghiệp.

Ngược với các kỹ thuật tích hợp khác như tích hợp chức năng hoặc tích hợp dữ liệu, việc cài đặt từng chức năng riêng lẻ trong kinh doanh không bị thay đổi trong phương án tích hợp ứng dụng doanh nghiệp. Tất cả các giao diện được trừu tượng hóa thông qua các bộ tiếp hợp (adapter).

Trên buýt doanh nghiệp (business bus), còn được gọi là nền tích hợp (integration platform), các dữ liệu được đưa đến từng chức năng một và chuyển tiếp kết quả đi theo đúng thứ tự được đặt ra.

Khác với các phần mềm trung gian (middleware) cổ điển, tích hơp ứng dụng kinh doanh có khả năng miêu tả một cách hợp lý chu trình kinh doanh. Nhiều sản phẩm phần mềm trung gian ngày nay cũng có một bộ máy cho chu trình kinh doanh (business process engine), dùng để miêu tả một cách hợp lý việc kinh doanh như buýt doanh nghiệp.

Phân loại

Trong thực tế người ta chia ra các tích hợp ứng dụng doanh nghiệp ra thành:
Application to application integration (A2A): Tích hợp ở cấp hệ thống.
Person to system integration: một giao diện người dùng đồ họa (graphical user interface – GUI) chung cho nhiều ứng dụng.
Business to business integration (B2B): Tích hợp ứng dụng ra ngoài ranh giới của doanh nghiệp.

Các hãng sản xuất
BEA: WebLogic, WebLogic Integration
IBM: Crossworlds, WebSphere
Mercator: Ascential Enterprise Integration Platform
Microsoft: BizTalk, Host Integration Server
SAP: Netweaver
TIBCO: BusinessWorks
SS4U.ERP: Oracle Technology

DSL Các dự án
Guaraná DSL

Các dự án mã nguồn mở
OpenAdaptor
OpenSyncro
xBus

Đọc thêm
Hoạch định tài nguyên doanh nghiệp

Tham khảo

Liên kết ngoài
Intuitive ERP Corp.
Tầng bình lưu

của khí quyển Sao Hỏa và Trái Đất.]]
Tầng bình lưu hay tầng tĩnh khí là một lớp của bầu khí quyển trên Trái Đất và một số hành tinh.

Tầng bình lưu nằm ngay phía trên tầng đối lưu và ở phía dưới của tầng trung lưu. Ranh giới trên cùng của tầng này gọi là ranh giới bình lưu.

Trên Trái Đất
Tại vùng xích đạo, tầng khí quyển này nằm ở độ cao vào khoảng từ 16 km đến 52&nbsp;km trên mực nước biển, trong khi đó tại hai cực nó bắt đầu ở độ cao khoảng 8&nbsp;km vì độ cao rất thấp của vùng ranh giới đối lưu (do nhiệt độ của tầng đối lưu tại gần cực là thấp hơn so với ở vùng xích đạo).

Tầng khí quyển này có tên là bình lưu vì đây là tầng khí quyển có ít các dòng đối lưu xoáy mạnh. Các máy bay dân dụng thường chọn bay ở độ cao nằm gần ranh giới giữa tầng này và tầng đối lưu để giảm thiểu nguy cơ tai nạn do diễn biến đối lưu bất thường của khí quyển.

Trong phạm vi tầng này nhiệt độ tăng theo độ cao. Ở trên cùng của tầng bình lưu nhiệt độ có thể đạt tới 270°K (-3°C). Lên trên ranh giới bình lưu, nhiệt độ lại giảm theo độ cao.

Tầng bình lưu là khu vực của các tương tác với cường độ cao của các quá trình hóa học, động lực học và bức xạ. Trong đó sự pha trộn của các thành phần khí quyển diễn ra theo chiều ngang diễn ra mạnh hơn theo chiều đứng. Tầng bình lưu ấm hơn phần trên của tầng đối lưu, chủ yếu là do tầng ôzôn trong tầng bình lưu hấp thụ bức xạ cực tím của Mặt Trời.

Một đặc trưng thú vị của sự lưu thông trong tầng bình lưu là sự dao động hai năm một lần (QBO) tại các vĩ độ nhiệt đới, được sinh ra do sự đối lưu nhiệt ở tầng đối lưu. QBO sinh ra sự lưu thông thứ cấp rất quan trọng trong việc dịch chuyển các thành phần của tầng bình lưu như ôzôn hay hơi nước.

Trong mùa đông của bán cầu bắc, sự ấm lên đột ngột của tầng bình lưu thông thường có thể quan sát thấy được gây ra do sự hấp thụ của sóng Rossby trong tầng bình lưu.

Trên Sao Hỏa
Tầng bình lưu trên Sao Hỏa thường nằm trong khoảng độ cao từ 70&nbsp;km đến 140&nbsp;km.

Nhiệt độ phía dưới tầng bình lưu giảm theo độ cao. Khi đến tầng bình lưu, nhiệt độ dao động trong khoảng từ 120°K đến 130°K (tức là khoảng -153°C đến -143&nbsp;°C). Lên trên ranh giới bình lưu, nhiệt độ lại tăng theo độ cao.

Trong tầng này và các tầng cao hơn của Sao Hoả, không tồn tại mây và bụi.

Xem thêm
Léon Teisserenc de Bort (người phát hiện ra tầng bình lưu)
Rìa Karman (Rìa không gian)

Tham khảo
Touchdown PCR

Touchdown PCR là phương pháp PCR sử dụng bước bắt cặp mồi giảm dần để tăng độ đặc hiệu của phản ứng. Bắt đầu từ nhiệt độ khoảng 70&nbsp;°C, giảm dần xuống 56 độ qua từng chu kỳ.

Tham khảo
Khí hậu học

Khí hậu học là ngành khoa học nghiên cứu về các quy luật và hiện tượng của khí hậu và dự đoán thay đổi khí hậu. Đây là một ngành của khoa học quyển khí.

Tham khảo
Thể loại:Nguyên tố hóa học

Nguyên tố hóa học, thường được gọi đơn giản là nguyên tố, là những vật chất không thể bị thay đổi hay phân chia thành những vật chất khác bằng những phương pháp hóa học thông thường.
Nhà vật lý

Một nhà vật lý hay vật lý gia là một nhà khoa học chuyên sâu vào lĩnh vực vật lý. Các nhà vật lý làm việc tại các trường Đại học với các chức vụ như giáo sư, giảng viên, nhà nghiên cứu, hoặc trong các phòng thí nghiệm. Các nhà vật lý chuyên nghiệp thường phải có bằng tiến sĩ. Một số nhà vật lý cũng sử dụng kiến thức của họ để làm việc trong các lĩnh vực khác như tin học hoặc tài chính. Thông thường, các nhà vật lý đều sử dụng kiến thức chuyên sâu hoặc có tham gia nghiên cứu về toán học.

Vinh danh và giải thưởng
Vinh dự cao nhất của các nhà vật lý là Giải Nobel Vật lý, được trao kể từ năm 1901 bởi Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển.

Xem thêm
Danh sách nhà vật lý
Giải thưởng Nobel về vật lý

Tham khảo

Đọc thêm






Liên kết ngoài

Thống kê việc làm và giáo dục trên Viện Vật lý Mỹ
Occupational Outlook Handbook
Các nhà vật lý và thiên văn học; Thống kê của Phòng Lao động Hoa Kỳ
Thể tích

Thể tích của một vật là lượng không gian mà vật ấy chiếm. Thể tích có đơn vị đo là lập phương của khoảng cách (khoảng cách mũ 3). Trong Hệ đo lường quốc tế, do đơn vị đo của khoảng cách là mét, đơn vị đo của thể tích là mét khối, ký hiệu là m³

Đơn vị thể tích

.

]]

Bất kỳ đơn vị độ dài nào cũng có đơn vị thể tích tương ứng: thể tích của khối lập phương có các cạnh có chiều dài nhất định. Ví dụ, một xen-ti-mét khối (cm³) là thể tích của khối lập phương có cạnh là một xentimét (1&nbsp;cm).

Trong Hệ đo lường quốc tế (SI), đơn vị tiêu chuẩn của thể tích là mét khối (m³). Hệ mét cũng bao gồm đơn vị lít (litre) (kí hiệu: L) như một đơn vị của thể tích, trong đó một lít là thể tích của khối lập phương 1&nbsp;dm. Như vậy :
:1 lít = (1 dm)3 = 1000 cm³ = 0,001 m³

vậy
:1 m³ = 1000 lít.
Một lượng nhỏ chất lỏng thường được đo bằng đơn vị mililít (ml) (Tiếng Anh: mililitre)
:1 ml = 0,001 lít = 1 xentimét khối.
Cũng như vậy, một lượng lớn chất lỏng thường được đo bằng đơn vị mêgalít (Tiếng Anh: megalitre)
:1 000 000 lít = 1000 mét khối = 1 mêgalít (Ml). (Lưu ý Megalitre được kí hiệu là Ml, không phải ml như mililitre)

Nhiều đơn vị thể tích truyền thống khác cũng được sử dụng, bao gồm inch khối, foot khối, yard khối, dặm khối, muỗng cà phê, thìa canh, ounce chất lỏng, dram chất lỏng, gill , pint, quart , gallon, minim, barrel, coóc, peck, giạ, hogshead, mẫu-feet và bảng feet. Đây là tất cả các đơn vị của khối lượng.

Một số công thức tính
Bảng dưới đây liệt kê một số công thức tính thể tích của một số hình đơn giản.

Tỉ số của một hình nón, hình cầu và hình trụ có cùng bán kính và chiều cao

Các công thức trên có thể được sử dụng để chứng minh rằng thể tích của một hình nón, hình cầu và hình trụ có cùng bán kính và chiều cao theo tỷ lệ 1&nbsp;:&nbsp;2&nbsp;:&nbsp;3 như sau.

Gọi bán kính là r và chiều cao là h (là 2r cho hình cầu), khi đó thể tích của khối nón là

:\frac{1}{3} \pi r^2 h = \frac{1}{3} \pi r^2 \left(2r\right) = \left(\frac{2}{3} \pi r^3\right) \times 1,

thể tích của quả cầu là

:\frac{4}{3} \pi r^3 = \left(\frac{2}{3} \pi r^3\right) \times 2,

trong khi thể tích của hình trụ là

:\pi r^2 h = \pi r^2 (2r) = \left(\frac{2}{3} \pi r^3\right) \times 3.

Archimedes đã phát hiện ra tỷ lệ 2&nbsp;:&nbsp;3 của thể tích khối cầu và khối trụ.

Đơn vị đo thể tích trong cuộc sống
Trong cuộc sống hàng ngày tại Việt Nam và phần lớn các quốc gia sử dụng các đơn vị đo lường của hệ đo lường quốc tế (SI) thì đơn vị đo thể tích (cũng như dung tích) thường được sử dụng là lít (1000 lít = 1 m³) hay lít (viết tắt l) (1l = 1000&nbsp;cm³) do đơn vị mét khối là tương đối lớn, không phù hợp lắm cho nhiều tính toán trong các hoạt động hàng ngày.

Quan hệ giữa thể tích và khối lượng
Thể tích của một vật đặc và đồng nhất (về cấu tạo) với một hình dạng bất kỳ được tính theo công thức sau:

:V = {m\over D}

Trong đó:
m là khối lượng của vật.
D là khối lượng riêng của chất tạo ra vật đó.

Xem thêm

Tham khảo

Liên kết ngoài
Tân Bình (phủ cũ Gia Định)

Tân Bình là tên một phủ thuộc tỉnh Gia Định ở miền Nam Việt Nam trước đây. Địa danh này tồn tại đến đầu thời Pháp thuộc thì bị chính quyền thực dân Pháp bãi bỏ. Vùng đất phủ Tân Bình trước khi giải thể gần tương ứng với địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay.

Lịch sử
Theo sách Gia Định thành thông chí của Trịnh Hoài Đức, vào năm Mậu Dần (1698), chúa Nguyễn Phúc Chu cử Thống suất Nguyễn Hữu Cảnh vào Nam kinh lý. Nguyễn Hữu Cảnh lấy đất Nông Nại đặt làm phủ Gia Định, lập đất Đồng Nai làm huyện Phước Long, lập ra dinh Trấn Biên, lập xứ Sài Côn làm huyện Tân Bình, lập dinh Phiên Trấn. Tân Bình khi đó là huyện duy nhất của dinh Phiên Trấn, phủ Gia Định, có địa giới rất rộng, nằm từ hữu ngạn sông Sài Gòn đến tả ngạn sông Vàm Cỏ với diện tích khoảng 11.000&nbsp;km², tức trên 1/5 diện tích toàn Nam bộ (63.058&nbsp;km²). Phủ Tân Bình lúc này bao gồm 3 huyện với 18 tổng, 365 thôn (hoặc các đơn vị hành chính cơ sở khác tương đương như: ấp, bang, điếm, giáp, hộ, lân, nậu, phường, sóc, thủ, thuộc, xã) trực thuộc:
Huyện Bình Dương có sáu tổng với 123 thôn (hoặc các đơn vị hành chính cơ sở khác tương đương):
Tổng Bình Trị Thượng có 27 thôn
Tổng Bình Trị Trung có 21 thôn
Tổng Bình Trị Hạ có 26 thôn
Tổng Dương Hòa Thượng có 20 thôn
Tổng Dương Hòa Trung có 21 thôn
Tổng Dương Hòa Hạ có 08 thôn
Huyện Bình Long có sáu tổng với 85 thôn (hoặc các đơn vị hành chính cơ sở khác tương đương):
Tổng Bình Thạnh Thượng có 16 thôn
Tổng Bình Thạnh Trung có 11 thôn
Tổng Bình Thạnh Hạ có 12 thôn
Tổng Cầu An Hạ có 12 thôn
Tổng Long Tuy Thượng có 20 thôn
Tổng Long Tuy Trung có 14 thôn
Huyện Tân Long có sáu tổng với 157 thôn (hoặc các đơn vị hành chính cơ sở khác tương đương):
Tổng Tân Phong Thượng có 29 thôn
Tổng Tân Phong Trung có 31 thôn
Tổng Tân Phong Hạ có 21 thôn
Tổng Long Hưng Thượng có 22 thôn
Tổng Long Hưng Trung có 19 thôn
Tổng Long Hưng Hạ có 08 thôn

Sau khi chiếm được toàn bộ Nam Kỳ vào năm 1867, chính quyền thực dân Pháp bãi bỏ các đơn vị hành chính phủ, huyện, phân chia lại toàn bộ cõi Nam Kỳ. Các hạt thanh tra về sau cũng được đổi thành hạt tham biện (arrondissement), do các Chánh tham biện (administrateur) người Pháp đứng đầu. Tuy vậy, chính quyền thực dân Pháp vẫn giữ lại cơ cấu hành chính cấp thấp như tổng, xã thôn. Như vậy, phủ Tân Bình cùng các huyện trực thuộc đã bị bãi bỏ hoàn toàn.

Xem thêm
Gia Định
Lịch sử Sài Gòn – Thành phố Hồ Chí Minh
Lịch sử hành chính Thành phố Hồ Chí Minh

Tham khảo
Lập xuân

Tiết Lập xuân (tiếng Hán: 立春; bính âm: ‘‘lìchūn’’) là một khái niệm trong công tác lập lịch của các nước phương Đông chịu ảnh hưởng của nền văn hóa Trung Hoa cổ đại. Nó là một trong số hai mươi tư tiết khí của các lịch Trung Quốc, Việt Nam, Nhật Bản, Triều Tiên.

Vì lịch của người Trung Quốc, cũng như Việt Nam cổ đại, bị nhiều người lầm tưởng là âm lịch thuần túy nên rất nhiều người cho rằng nó được tính theo chu kỳ của Mặt Trăng quay xung quanh Trái Đất. Trên thực tế lịch Trung Quốc cổ đại là một loại âm dương lịch nên nếu giải thích theo thuật ngữ của lịch hiện đại ngày nay (lịch Gregory) thì nó được tính theo vị trí của Trái Đất trong chu kỳ chuyển động trên quỹ đạo của mình xung quanh Mặt Trời. Nếu tính điểm xuân phân là gốc (kinh độ Mặt Trời bằng 0°) thì vị trí của điểm lập xuân là kinh độ Mặt Trời bằng 315°. Do vậy ngày bắt đầu tiết Lập xuân được tính theo dương lịch hiện đại và nó thông thường rơi vào ngày 4 hoặc 5 tháng 2 dương lịch (Bắc bán cầu) và 7 hoặc 8 tháng 8 (Nam bán cầu) tùy theo từng năm.

Theo quy ước, tiết lập xuân là khoảng thời gian bắt đầu từ khoảng ngày 4 hay 5 tháng 2 khi kết thúc tiết đại hàn và kết thúc vào khoảng ngày 18 hay 19 tháng 2 trong lịch Gregory theo các múi giờ Đông Á khi tiết vũ thủy bắt đầu.

Ngày lập xuân được coi là ngày bắt đầu mùa xuân ở Việt Nam, Trung Quốc và một số nước khác gần khu vực xích đạo ở Bắc Bán cầu Trái Đất. Đối với các nước ở cao hơn về phía bắc thì ngày bắt đầu của mùa xuân là ngày diễn ra điểm xuân phân tính theo lịch Gregory. Thời điểm này ở Nam bán cầu Trái Đất là đầu mùa thu.

Xét về mặt thời tiết, khí hậu thì từ thời điểm này trở đi ở miền bắc Việt Nam-tính từ đèo Hải Vân trở ra, do ảnh hưởng giao thời của hai luồng gió giao mùa là gió đông-bắc và gió đông-nam, bắt đầu có mưa nhỏ kéo dài còn gọi là mưa phùn làm độ ẩm của không khí và đất lên cao gây ra hiện tượng nồm (hiện tượng làm hơi nước ngưng tụ lại trên bề mặt các đồ vật tiếp giáp gần với mặt đất cũng như nhà cửa). Trong nông nghiệp thì hiện tượng này mang lại một số lợi ích do cây trồng bắt đầu có đủ lượng nước cần thiết để phát triển. Tuy nhiên trong đời sống hàng ngày thì thời tiết như vậy gây ra nhiều khó khăn như các loại bệnh tật đối với người và gia cầm, gia súc cũng như cây trồng, do các loại vi khuẩn có điều kiện thuận lợi để phát triển do độ ẩm cao và nhiệt độ môi trường thích hợp.

Từ nguyên
Chữ Hán: 立春; lập (立) ngoài nghĩa là "đứng" còn mang nghĩa là "bắt đầu" như thành lập, tạo lập.

Xem thêm

Lịch Trung Quốc
Tiết khí

Tham khảo

Liên kết ngoài
Không điểm của hàm số

Nghiệm số (còn gọi tắt là nghiệm) của một phương trình:

:f(x_1,x_2,...) = 0\,

là các giá trị của x1, x2,... mà ở đó giá trị của hàm số f bằng 0. Có những phương trình mà nghiệm số thực không tồn tại.

Việc tìm ra các nghiệm số của phương trình gọi là giải phương trình. Nghiệm số, nếu tồn tại, có thể tìm thấy bằng biến đổi toán học và biểu diễn bằng các hàm toán học cơ bản hoặc tìm thấy dưới dạng số bằng phương pháp số, ngay cả khi không thể biểu diễn bằng hàm toán học cơ bản.

Ngày nay máy tính có thể giúp tìm ra khá hiệu quả nghiệm số dưới dạng số bằng các phương pháp số tối ưu hoá cho máy tính hay dưới dạng biểu diễn toán học bằng biến đổi toán học tự động trên hệ thống đại số máy tính.

Số nghiệm của 1 đa thức (khác đa thức không) không vượt quá bậc của nó. Khi nghiệm của đa thức f(x) là a, ta có: f(a)=0

Tham khảo
Giây

Giây là đơn vị đo lường thời gian.

Trong hệ đo lường quốc tế
Trong khoa đo lường, giây (viết tắt là s theo chuẩn quốc tế hoặc là gi trong tiếng Việt, còn có ký hiệu là ″) là đơn vị đo thời gian, một trong 7 đơn vị cơ bản trong hệ đo lường quốc tế (SI). Định nghĩa quen thuộc của giây vốn là khoảng thời gian bằng 1/60 của phút, hay 1/3600 của giờ. Định nghĩa chính xác gần đây nhất của Văn phòng Cân đo Quốc tế (Bureau International des Poids et Mesures) vào năm 1998 là:
:Khoảng thời gian bằng 9 192 631 770 lần chu kỳ của bức xạ điện từ phát ra bởi nguyên tử Cs133 khi thay đổi trạng thái giữa hai mức năng lượng đáy siêu tinh vi.
Trong vật lý người ta còn sử dụng các đơn vị nhỏ hơn như mili giây (một phần nghìn giây), micrô giây (một phần triệu giây), hay nano giây (một phần tỉ giây)

Xem thêm
Phút
Giờ
Hệ đo lường quốc tế

Tham khảo

Liên kết ngoài




Bureau International des Poids et Mesures. The International System of Units (SI), 7th ed. 1998. http://www1.bipm.org/en/si/si_brochure/. (tiếng Anh)
Phút

Trong khoa đo lường, một phút (viết tắt là min theo Hệ đo lường quốc tế (SI) hoặc là ph trong tiếng Việt, còn có ký hiệu là ') là một khoảng thời gian bằng 60 giây, hoặc bằng 1/60 giờ. Trong hệ đo lường quốc tế, phút là đơn vị đo được suy ra từ đơn vị cơ bản giây theo định nghĩa trên.

Trong toán học, phút còn là đơn vị đo góc, bằng 1/60 của độ và 60 lần giây.

Xem thêm
Giây
Giờ
Hệ đo lường quốc tế

Tham khảo
Tiền tố SI

Trong hệ đo lường quốc tế, khi muốn viết một đơn vị đo lớn gấp 10x (với x nằm trong khoảng từ -33 đến 183) lần một đơn vị đo nào đó, có thể viết liền trước một trong các chữ trong danh sách dưới đây.
Ví dụ, nếu muốn viết đơn vị bằng 1000 mét, sử dụng chữ kilô để viết kilômét, hoặc dùng chữ viết tắt k để viết km.

Danh sách

Trong tin học
Một số chữ viết liền trước được sử dụng theo nghĩa hơi khác với các đơn vị đo lượng thông tin ví dụ như byte hoặc bit trong tin học. Vì này, Ủy ban Điện Quốc tế (IEC) làm một bộ tiền tố nhị phân mới vào năm 1998, có tên theo âm tiết đầu tiên của tiền tố thập phân và "bi". Ký hiệu là ký hiệu thường cộng với chữ "i".

Tham khảo

Liên kết ngoài
The International Bureau of Weights and Measures (BIPM)
Bổ sung 4 tiền tố mới vào hệ đơn vị quốc tế
Yotta-

Yotta (ký hiệu Y) là tiền tố SI được viết liền trước một đơn vị đo lường quốc tế để chỉ bội số lớn gấp 1024 hay 1.000.000.000.000.000.000.000.000 (1 triệu tỷ tỷ) lần của đơn vị này.

Tiền tố này được công nhận từ năm 1991. Theo tiếng Hy Lạp, Yotta có nghĩa là tám, vì nó bằng 10008. Yotta là tiền tố cuối cùng và lớn nhất của hệ SI được công nhận, cho đến khi hai tiền tố mới ronna và quetta được công nhận vào năm 2022.

Xem thêm
Tiền tố SI

Tham khảo

Liên kết ngoài
BIPM website
Zetta-

Zêta (viết tắt Z) là một tiền tố được viết liền trước một đơn vị đo lường quốc tế để chỉ bội số lớn gấp 1021 hay 1.000.000.000.000.000.000.000 lần.

Độ lớn này được công nhận từ năm 1991, theo tiếng Pháp nghĩa là 7, vì nó bằng 10007.

Xem thêm
Tiền tố SI

Tham khảo

Liên kết ngoài
BIPM website
Exa-

Exa (viết tắt E) là một tiền tố được viết liền trước một đơn vị đo lường quốc tế để chỉ bội số lớn gấp 1018 hay 1 000 000 000 000 000 000 lần.

Độ lớn này được công nhận từ năm 1991, theo tiếng Hy Lạp nghĩa là 6, vì nó bằng 10006.

Xem thêm
Tiền tố SI

Tham khảo

Liên kết ngoài
BIPM website

he:תחיליות במערכת היחידות הבינלאומיתאקסה
Peta-

Pêta (viết tắt P) là một tiền tố được viết liền trước một đơn vị đo lường quốc tế để chỉ bội số lớn gấp 1015 hay 1.000.000.000.000.000 lần.

Độ lớn này được công nhận từ năm 1975, theo tiếng Hy Lạp nghĩa là 5, vì nó bằng 10005.

Trong tin học, ví dụ viết liền trước byte hoặc bit, độ lớn này còn mang nghĩa 250 = 10245 = 1 125 899 906 842 624.

Xem thêm
Tiền tố SI

Tham khảo

Liên kết ngoài
BIPM website

he:תחיליות במערכת היחידות הבינלאומיתפטה
Giga-

Giga (viết tắt G) là một tiền tố được viết liền trước một đơn vị đo lường quốc tế để chỉ bội số lớn gấp 109 hay 1.000.000.000 lần.

Độ lớn này được công nhận từ năm 1960, theo tiếng Hy Lạp nghĩa là khổng lồ.

Trong tin học, ví dụ viết liền trước byte hoặc bit, độ lớn này còn mang nghĩa 230 = 10243 = 1.073.741.824.

Xem thêm
Tiền tố SI

Tham khảo

Liên kết ngoài
BIPM website
Kilo-

]]
Kilo hay kilô (ký hiệu k) là một tiền tố được viết liền trước một đơn vị đo lường quốc tế để chỉ bội số lớn gấp 103 hay 1.000 lần.

Độ lớn này được công nhận từ năm 1795, theo tiếng Hy Lạp nghĩa là một nghìn.

Trong tin học, ví dụ viết liền trước byte hoặc bit, độ lớn này còn mang nghĩa 210 = 1.024.

Trong địa chất học, 1Ka được hiểu là 1.000 năm về trước.

Xem thêm
Tiền tố SI
Kilômét

Tham khảo

Liên kết ngoài
BIPM website
Hecto-

Hecto (viết tắt h) là một tiền tố được viết liền trước một đơn vị đo lường quốc tế để chỉ bội số lớn gấp 100 lần.

Độ lớn này được công nhận từ năm 1795, theo tiếng Hy Lạp nghĩa là một trăm.

Xem thêm
Tiền tố SI

Tham khảo

Liên kết ngoài
BIPM website
Deca-

Deca (viết tắt da) là một tiền tố được viết liền trước một đơn vị đo lường quốc tế để chỉ bội số lớn gấp 10 lần.

Độ lớn này theo tiếng Hy Lạp nghĩa là mười.

Xem thêm
Tiền tố SI

Tham khảo

Liên kết ngoài
BIPM website
Deci-

Deci (viết tắt d) là một tiền tố được viết liền trước một đơn vị đo lường quốc tế để chỉ ước số nhỏ hơn 10 lần.

Độ lớn này được công nhận từ năm 1795, theo tiếng Latin nghĩa là một phần mười.

Xem thêm
Tiền tố SI

Tham khảo

Liên kết ngoài
BIPM website
Centi-

Centi (viết tắt c) là một tiền tố được viết liền trước một đơn vị đo lường quốc tế để chỉ ước số nhỏ hơn 100 lần.

Độ lớn này được công nhận từ năm 1795, theo tiếng Latin nghĩa là một trăm.

Xem thêm
Tiền tố SI

Tham khảo

Liên kết ngoài
BIPM website
Mili-

Mili (viết tắt m) là một tiền tố được viết liền trước một đơn vị đo lường quốc tế để chỉ ước số nhỏ hơn 1.000 lần.
Độ lớn này được công bố vào năm 1973, và được công nhận từ năm 1795, theo tiếng Latin nghĩa là một phần nghìn.

Xem thêm
Tiền tố SI

Tham khảo

Liên kết ngoài
BIPM website

simple:Milli-
Micro-

Micro (ký hiệu: µ) là một tiền tố được viết liền trước một đơn vị đo lường quốc tế để chỉ ước số nhỏ hơn 1.000.000 lần hay 10−6.

Độ lớn này được công nhận từ năm 1960, theo tiếng Hy Lạp nghĩa là "nhỏ".

Tham khảo

Liên kết ngoài
BIPM website
Nano-

Nano (viết tắt n) là một tiền tố được viết liền trước một đơn vị đo lường quốc tế để chỉ đơn vị nhỏ gấp 109 hay 1.000.000.000 lần.

: 1 nanomet = \frac{1}{1.000.000.000} mét = 0,000000001 mét = 10-9 mét

Độ lớn này được công nhận từ năm 1960. Theo tiếng Hy Lạp, nano nghĩa là chú lùn.

Xem thêm
Tiền tố SI
Công nghệ nano
Khoa học nano
Vật liệu nano

Tham khảo

Liên kết ngoài
BIPM website
Pico-

Pico (viết tắt p) là một tiền tố được viết liền trước một đơn vị đo lường quốc tế để chỉ đơn vị nhỏ gấp 1012 hay 1.000.000.000.000 lần.

Độ lớn này được công nhận từ năm 1960. Theo tiếng Ý, pico nghĩa là nhỏ.

Xem thêm
Tiền tố SI

Tham khảo

Liên kết ngoài
BIPM website
Femto-

Femto( viết tắt f) là một tiền tố được viết liền trước một đơn vị đo lường quốc tế để chỉ đơn vị nhỏ gấp 1015 hay 1.000.000.000.000.000 lần.

Độ lớn này được công nhận từ năm 1964. Theo tiếng Đan Mạch, femto nghĩa là 15.

Xem thêm
Tiền tố SI

Tham khảo

Liên kết ngoài
BIPM website
Atto-

Atto (viết tắt a) là một tiền tố được viết liền trước một đơn vị đo lường quốc tế để chỉ đơn vị 10−18 hay .

Độ lớn này được công nhận từ năm 1964. Theo tiếng Đan Mạch, atto nghĩa là 18.

Xem thêm
Tiền tố SI
Atto giây

Tham khảo

Liên kết ngoài
BIPM website
Zepto-

Zepto ( viết tắt z) là một tiền tố được viết liền trước một đơn vị đo lường quốc tế để chỉ đơn vị nhỏ gấp 1021 hay 1.000.000.000.000.000.000.000 lần.

Độ lớn này được công nhận từ năm 1991. Theo tiếng Pháp, Zepto nghĩa là 7, vì nó bằng 1/10007.

Xem thêm
Tiền tố SI

Tham khảo

Liên kết ngoài
BIPM website
Chiều dài

Trong vật lý, chiều dài (hay độ dài khi nói về độ lớn của khoảng cách) là khái niệm cơ bản chỉ trình tự của các điểm dọc theo một đường nằm trong không gian và đo lượng (nhiều hay ít) mà điểm này nằm trước hoặc sau điểm kia. Trong ngôn ngữ thông dụng, chiều dài là một trường hợp của khoảng cách. Chiều dài của một vật thể là kích thước mở rộng của nó, tức là cạnh dài nhất của nó.

Lịch sử

Sử dụng bộ phận cơ thể con người làm đơn vị đo chiều dài
Cách xác định đơn vị độ dài đã thay đổi rất nhiều theo thời gian. Từ xưa, cơ sở để tạo ra đơn vị đo chiều dài là bộ phận của cơ thể con người. Ví dụ, cubit (1 cubit = 45.72 Centimet) là đơn vị biểu thị chiều dài được tính bằng từ khuỷu tay đến đầu ngón tay. Đơn vị này được sử dụng trong các nền văn hóa cổ đại như Lưỡng Hà, Ai Cập và La Mã. Chiều dài của đơn vị này khác nhau tùy theo các vùng miền, khoảng từ 450 đến 500 Milimét. Ngoài ra, thước đo độ dài tiêu chuẩn trong các thời đại này là bộ phận cơ thể của người cai trị lãnh thổ hoặc một số người có quyền khác. Ngày nay, các đơn vị đo chiều dài dựa trên bộ phận cơ thể người vẫn được dùng ở các quốc gia như Hoa Kỳ ví dụ như Foot, Inch,...

Sử dụng Trái Đất để tạo ra đơn vị đo chiều dài
Khi Kỷ nguyên khám phá kết thúc và ngành công nghiệp chủ yếu phát triển ở Tây Âu, việc thống nhất các đơn vị đo độ dài trên toàn cầu đã trở nên cần thiết. Vào thế kỷ thứ 17, những cuộc thảo luận đã diễn ra ở Châu Âu nhằm thống nhất các đơn vị đo. Sau khoảng một thế kỷ, Pháp đã đề xuất đơn vị Mét (có nghĩa là "đo" trong tiếng Hy Lạp) vào năm 1791, trong đó 1 mét bằng 1/10.000.000 khoảng cách của Kinh tuyến cực Bắc đến Xích đạo.

Sử dụng tốc độ ánh sáng để tạo ra đơn vị đo chiều dài
Trong Hội nghị chung về Trọng lượng và Đo lường (CGPM) được tổ chức vào năm 1960, chiều dài của một mét được xác định theo bước sóng của ánh sáng màu da cam phát ra từ nguyên tố krypton-86 trong chân không. Năm 1983, nhờ những tiến bộ trong công nghệ laser, chiều dài một mét được xác định dựa trên tốc độ ánh sáng trong một khoảng thời gian. Ngày nay, một mét được định nghĩa là "khoảng cách mà ánh sáng truyền được trong chân không trong 1 / 299.792.458 giây", như được định nghĩa vào năm 1983.

Đơn vị đo độ dài trong hệ thống đo lường quốc tế
Trong Hệ thống đo lường quốc tế, mét (m) được sử dụng làm đơn vị SI (đơn vị cơ sở) của chiều dài.

Ngoài ra còn có các đơn vị khác như:

Xem thêm
Đơn vị đo chiều dài

Tham khảo

de:Längenmaß
Khoảng cách

Khoảng cách là đại lượng vật lý và toán học để tính độ lớn của đoạn thẳng nối giữa hai điểm nào đó.

Trong đời sống thường ngày, người ta sử dụng thuật ngữ khoảng cách để chỉ độ dài của một đoạn đường nào đó, có thể không phải là một đường thẳng lý tưởng. (Nói chính xác hơn thì mọi điểm phân biệt trên bề mặt Trái Đất nối với nhau theo một dây cung chứ không phải đường thẳng). Trong kinh tế, giao thông-vận tải, người ta sử dụng thuật ngữ khoảng cách để chỉ độ dài của một con đường (bộ hay sắt) hay tuyến đường biển, đường hàng không làm một giá trị nhằm tính toán các tối ưu về chi phí trong vận chuyển hàng hóa và hành khách.

Khác với vị trí trong các hệ tọa độ, khoảng cách là một đại lượng không có các giá trị âm. Khoảng cách là một đại lượng vô hướng, nó chỉ có độ lớn mà không có hướng như các đại lượng véc tơ.

Đơn vị đo độ lớn của khoảng cách trong khoa học được tính theo hệ đo lường quốc tế là mét và các bội số hay ước số của nó. Tuy nhiên trong cuộc sống người ta cũng hay lấy thời gian trung bình để có thể vượt qua khoảng cách giữa hai điểm làm thước đo độ lớn của nó. Ví dụ: "Khoảng cách giữa Hà Nội và Hải Phòng là 2 giờ xe chạy".

Khoảng cách trong toán học
Trong toán học khoảng cách giữa hai điểm P và Q là d(P,Q), trong đó d là hàm số tính khoảng cách. Chúng ta cũng có thể định nghĩa khoảng cách giữa hai tập hợp A và B là khoảng cách nhỏ nhất (hay cực tiểu) giữa hai điểm bất kỳ P thuộc A và Q thuộc B.

Công thức tính khoảng cách
Khoảng cách d, giữa hai điểm được biểu diễn trong hệ tọa độ Đề-các bằng căn bậc hai của tổng các bình phương các thay đổi theo mỗi trục tọa độ. Vì vậy trong không gian hai chiều, khoảng cách giữa hai điểm A (x_A, y_A, z_A) và B (x_B, y_B, z_B) được tính:

d = \sqrt{(\Delta x)^2 + (\Delta y)^2}, \, (\Delta x = x_A-x_B,\Delta y = y_A-y_B)

và trong không gian ba chiều:

d = \sqrt{(\Delta x)^2 + (\Delta y)^2 + (\Delta z)^2}, với \, ((\Delta x) = x_A-x_B,(\Delta) y = y_A-y_B,(\Delta z) = z_A-z_B)

Ở đây, "Δ" (delta) chỉ sự thay đổi của các tham biến. Vì vậy, Δx là sự thay đổi của x, đọc là "delta-x". Theo thuật ngữ toán học, Δx = x1 - x0.

Công thức tính khoảng cách là một trường hợp tổng quát của định lý Pitago. Nó cũng có thể mở rộng ra để tính độ dài của một dây cung.

Khoảng cách còn được gọi là chiều cao hay chiều dài hoặc chiều rộng khi chỉ độ lớn của một vật cụ thể nào đó tính theo các kích thước trong không gian ba chiều.

Trong không-thời gian:
:ds2 = dx2 + dy2 + dz2 - (cdt)2
Trong không gian đa chiều:

Xem thêm
Độ đo
Khoảng cách Euclid

Tham khảo

Liên kết ngoài
Centimet

}}

Một centimet (đọc là xen-ti-mét hay xăng-ti-mét) viết tắt là cm là một khoảng cách bằng mét. Tiếng Việt còn gọi đơn vị này là phân tây.

Trong hệ đo lường quốc tế, xentimét là đơn vị đo được suy ra từ đơn vị cơ bản mét theo định nghĩa trên.

Chữ xenti (hoặc trong viết tắt là c) viết liền trước các đơn vị trong hệ đo lường quốc tế để chỉ rằng đơn vị này bằng đơn vị gốc chia cho 100. Xem thêm trang Độ lớn trong SI.

Đối chiếu với các đơn vị độ dài khác

:

Trong hệ đơn vị SI, một mililit được định nghĩa là một cm khối.

Xem thêm
Hệ đo lường quốc tế
Độ lớn trong SI

Tham khảo

Liên kết ngoài
Milimét

= 1000 μm
| units2 = centimetres
| inunits2 = cm = 0.1 cm
| units3 = metres
| inunits3 = m = 0.001 m
| units4 = kilometres
| inunits4 =
| units5 = inches
| inunits5 =
| units6 = feet
| inunits6 =
}}

Một milimét (viết tắt là mm) là một khoảng cách bằng 1/1000 mét.

Trong hệ đo lường quốc tế, milimét là đơn vị đo được suy ra từ đơn vị cơ bản mét theo định nghĩa trên.

Chữ mili (hoặc trong viết tắt là m) viết liền trước các đơn vị trong hệ đo lường quốc tế để chỉ rằng đơn vị này được chia cho 1000 lần.

Tiếng Việt còn gọi đơn vị này là ly hoặc ly tây.

Xem thêm
Hệ đo lường quốc tế
Độ lớn trong SI

Tham khảo
Micrômét

Một micrômét (viết tắt là µm) là một khoảng cách bằng một phần triệu mét (10−6 m).

Trong hệ đo lường quốc tế, micrômét là đơn vị đo được suy ra từ đơn vị cơ bản mét theo định nghĩa trên.

Chữ micro (hoặc trong viết tắt là µ) viết liền trước các đơn vị trong hệ đo lường quốc tế để chỉ rằng đơn vị này được chia cho 1 000 000 lần. Xem thêm trang Độ lớn trong hệ đo lường quốc tế.

Xem thêm
Hệ đo lường quốc tế
Độ lớn trong SI

Tham khảo
Nanômét

Một nanômét (viết tắt là nm) là một đơn vị bằng 1.10−9 m.

Trong hệ đo lường quốc tế, nanômét là đơn vị đo được suy ra từ đơn vị cơ bản mét theo định nghĩa trên.

Chữ nanô (hoặc trong viết tắt là n) viết liền trước các đơn vị trong hệ đo lường quốc tế để chỉ rằng đơn vị này được chia 1 000 000 000 (1 tỉ) lần.

Xem thêm
Hệ đo lường quốc tế
Độ lớn trong SI

Tham khảo

cs:MetrNanometr
Phạm Hồng Sơn (nhân vật bất đồng chính kiến)

Phạm Hồng Sơn (sinh năm 1968) là một nhân vật bất đồng chính kiến với chính quyền Việt Nam.

| dân tộc = Kinh
| tôn giáo =
| giáo phái =
| đảng phái =
| học vị = Bác sĩ
| học vấn = Trường Đại học Y Hà Nội
| công việc =
| nổi tiếng = Nhân vật Bất đồng chính kiến ở Việt Nam
| height =
| weight =
| quê quán = Ninh Bình,Việt Nam
| kỷ nguyên =
| tuyển dụng =
| tổ chức =
| đại lý =
| loại =
| tiêu đề =
| nhiệm kỳ =
| tiền nhiệm =
| kế nhiệm =
| phong trào =
| đối thủ =
| hội đồng =
| cáo buộc = gián điệp
| mức phạt = 5 năm tù, 3 năm quản chế
| vợ (chồng) = Vũ Thúy Hà
| đối tác =
| con cái = 2 con
| cha mẹ =
| người thân =
| giải thưởng = Giải Nhân quyền Việt Nam 2003 của Mạng lưới Nhân quyền Việt Nam
Giải thưởng Hellman/Hammett 2008 của Tổ chức Theo dõi Nhân quyền
| module =
| module2 =
| module3 =
| module4 =
| module5 =
| module6 =
| chữ ký =
| website =
}}

Tiểu sử
Phạm Hồng Sơn quê quán tại tỉnh Nam Định, nay là tỉnh Ninh Bình, Việt Nam, tốt nghiệp trường Đại học Y Hà Nội năm 1992. Sau đó, ông cũng đã hoàn thành chương trình Thạc sỹ Quản trị Kinh doanh (MBA) tại trường Đại Học Kinh tế Quốc dân (NEU). Ông đã lập gia đình và có hai con.
Sự nghiệp
Phạm Hồng Sơn đã dịch một bài viết đăng trên website của Đại sứ quán Hoa Kỳ tại Việt Nam nhan đề "Thế nào là dân chủ".

Trong thời gian 15 tháng tạm giữ trước khi ra tòa, ông Sơn không được phép gặp mặt vợ con. Vụ xử kín diễn ra vào ngày 18 tháng 6 năm 2003. Tại phiên tòa, Phạm Hồng Sơn bị tuyên án 13 năm tù vì tội gián điệp. Xét kháng nghị của Viện Kiểm sát nhân dân tối cao và kháng cáo của bị can Phạm Hồng Sơn, vào ngày 26 tháng 8 năm 2003, Toà án Tối cao tại Hà Nội đã mở phiên tòa phúc thẩm, tuyên mức án cho Phạm Hồng Sơn được giảm từ 13 năm tù xuống còn 5 năm tù, 3 năm quản chế.

Chính phủ Hoa Kỳ, Liên minh châu Âu, và một số tổ chức nhân quyền quốc tế như tổ chức Ân xá Quốc tế và Human Rights Watch cho rằng ông Sơn là một tù nhân lương tâm và không được xử một cách công bằng trong một toà kín và kêu gọi nhà nước Việt Nam thả tự do cho ông.

Cuối tháng 8 năm 2006, Phạm Hồng Sơn được hưởng chế độ đặc xá, tha tù theo quyết định của Chủ tịch nước nhân đợt đặc xá dịp lễ Quốc khánh để về nhà dưỡng bệnh. Ông phải chịu lệnh quản thúc tại gia trong vòng 3 năm.

Ngày 5 tháng 1 năm 2018, ông đã rời Việt nam, sang Pháp. Được cho rằng ông đến Pháp sau khi vợ ông, bà Vũ Thúy Hà sang Pháp để làm việc cho Tổ chức La Francophonie hồi cuối năm 2017.

Vinh danh
Ông là một trong số tám người Việt Nam được Tổ chức Theo dõi Nhân quyền trao giải Hellman/Hammett năm 2008.

Xem thêm
Cù Huy Hà Vũ

Chú thích

Liên kết ngoài
Thế nào là Dân chủ , Phạm Hồng Sơn dịch
Phạm Hồng Sơn, Những tín hiệu đáng mừng cho dân chủ Tại Việt Nam?
Phạm Hồng Sơn, Dân Chủ Cho Cuộc Sống
Bản cáo trạng
Bài của báo Nhân dân
Bài của BBC Việt ngữ
Tuyên án kẻ phạm tội gián điệp 13 năm tù
6 phạm nhân nước ngoài được đặc xá
Phạm Hồng Sơn bị phạt 13 năm tù về tội gián điệp

Các bài viết của Phạm Hồng Sơn
Tiến sĩ Nguyễn Quang A với "cụ Hồ": Hơn một điều buồn, Pro&Contra, 27.11.2012