Bồ tát giới

, Việt Nam. Trong thực hành Đông Á, Bồ tát giới có thể được thọ trì bởi cả người xuất gia và cư sĩ.]]

| zh = 菩薩戒
| zh-Latn = púsà jiè
| ja = 菩薩戒
| ja-Latn = bosatsukai
| vi = Bồ tát giới
| source = Kinh Phạm võng (Fanwang jing, T24, no. 1484)
| components = 10 giới trọng; 48 giới khinh
| definition = Hệ chuẩn tắc đạo đức Đại thừa gắn với Bồ tát nguyện và bồ-đề tâm; được thọ bởi cả xuất gia lẫn cư sĩ trong truyền thống Đông Á.
| notes = Học giới hiện coi Phạm võng là trước tác hình thành tại Trung Quốc đầu thế kỷ 5; Bồ tát giới vận hành song song với giới bổn Luật Tạng trong Hán truyền và có ảnh hưởng rộng ở Đông Á.
}}

Bồ tát giới (Sanskrit: ; Hán: 菩薩戒) là hệ chuẩn tắc đạo đức trong Phật giáo Đại thừa, gắn với Bồ tát nguyện và bồ-đề tâm, được sử dụng rộng rãi trong truyền thống Đông Á bên cạnh giới bổn Luật Tạng. Cấu trúc điển hình gồm 10 giới trọng và 48 giới khinh theo Kinh Phạm võng (Fanwang jing, T24, no. 1484), một bản kinh được các học giả hiện đại nhìn nhận là tác phẩm hình thành tại Trung Quốc đầu thế kỷ 5, dựa trên tổng hợp truyền thống luật học và đạo đức Đại thừa.

Tóm tắt
Bồ tát giới trong truyền thống Đại thừa là một bộ chuẩn tắc đạo đức nương vào bồ-đề tâm và lý tưởng lợi ích hữu tình; tại Đông Á, hình thái tiêu biểu dựa trên Kinh Phạm võng (Fanwang jing, T24, no. 1484) với cấu trúc 10 giới trọng và 48 giới khinh. Học giới hiện đại nhìn nhận Kinh Phạm võng là tác phẩm hình thành tại Trung Quốc vào khoảng năm 420; dù vậy, văn bản này đã trở thành nền tảng định hình mô hình đạo đức Bồ tát cho cộng đồng Phật giáo Đông Á trong thời gian dài.

Trong thực hành Đông Á, Bồ tát giới có thể được thọ trì bởi cả người xuất gia và cư sĩ.

Vai trò & đặc trưng
Trong lịch sử Đông Á, Bồ tát giới vận hành song song với giới bổn Pháp Tạng bộ dùng trong truyền thống Hán truyền, và thường được truyền thêm cho cả Tỳ-kheo/Tỳ-kheo-ni lẫn cư sĩ nhằm củng cố định hướng Bồ tát đạo trong cộng đồng Phật giáo. Tại Nhật Bản, Saichō và truyền thống Tendai thúc đẩy mô hình thọ giới dựa vào Bồ tát giới (enkai), tạo tiền lệ ảnh hưởng đến nhiều tông phái về sau trong cách hiểu và thực hành giới luật.

So sánh với "thập giới" trong Phật giáo nguyên thủy. Thập giới ('; ') là mười điều học cho Sa-di/Sa-di-ni theo Khuddakapāṭha (Kp 2), gồm năm giới căn bản: không sát sinh, không trộm cắp, không dâm, không nói dối, không uống rượu; cùng các điều về không ăn phi thời, không tránh giải trí đờn ca hát xướng, không trang sức, không dùng giường cao rộng và không cầm giữ vàng bạc/tiền; nhằm rèn luyện bậc xuất gia sơ học.
|}

Như vậy, thập giới của Phật giáo Nguyên thủy chủ yếu là khuôn phép nghiêm trì cho người xuất gia sơ học; còn Bồ tát giới, ngoài mặt “chỉ ác”, còn nhấn mạnh nhiều “điều học” mang tính chủ động nhằm lợi lạc hữu tình cho cả cư sĩ và người xuất gia. Quyển hạ của kinh nêu 10 giới trọng và 48 giới khinh, mở đầu bằng tuyên ngôn rằng chư Phật ba đời đều tuyên thuyết các giới này, qua đó đặt nền tảng đạo đức cho người thọ Bồ tát giới trong bối cảnh tu học Đại thừa. Ấn bản Anh dịch chuẩn do A. Charles Muller và Kenneth K. Tanaka thực hiện trong bộ dBET nêu rõ cấu trúc hai quyển và giải thích khái quát phạm vi, thuật ngữ, cùng vị trí của kinh trong đạo đức Đại thừa Đông Á. Về phương diện thực hành, các truyền thống Thiền tông Đông Á thường triển khai nghi thức thọ Bồ tát giới cho cư sĩ và người xuất gia, song đa phần các tòng lâm Hán truyền vẫn duy trì thọ giới theo vinaya Pháp Tạng bộ rồi thọ thêm Bồ tát giới như một tầng nghĩa bổ sung. Tại Nhật Bản, cải cách giới đàn của Saichō tại Núi Hiei nhấn mạnh Bồ tát giới như nền tảng thọ giới của truyền thống Tendai, một xu hướng đã được nghiên cứu sâu trong các công trình của Paul Groner.

Xem thêm
Ngũ giới
Thập giới
Giới (Phật giáo)
Giới luật Phật giáo

Chú thích