Tống Văn Trinh

Tống Văn Trinh (1923-2008), còn có tên là Hai Tỷ, là một điệp viên của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa hoạt động qua suốt thời kỳ 1945-1975. Ông được biết đến nhiều nhất với vai trò là điệp viên đã phát hiện ra kế hoạch tác chiến chiến dịch Lam Sơn 719 và chiến dịch tấn công Cánh đồng Chum năm 1971 do quân đội Hoa Kỳ, Việt Nam Cộng hoà và Vương quốc Lào tổ chức, góp phần giúp quân giải phóng miền Nam Việt Nam và quân đội Pathet Lào giành chiến thắng trong các trận đánh này.

Ông là nhân vật chính của tiểu thuyết lịch sử Người tình báo thầm lặng.

Bước vào công tác tình báo
Tống Văn Trinh sinh năm 1923, quê gốc ở Châu Đốc, An Giang (có tài liệu ghi ông nguyên quán ở Thạnh Trị, Sóc Trăng). Thuở thiếu thời, ông đã có tiếng học giỏi. Sau khi tốt nghiệp hạng ưu bằng Thành chung năm 1945, ông xin vào làm nhân viên sở Đoan (cơ quan thu thuế) của chính quyền thực dân Pháp tại Châu Đốc.

Cùng vào giai đoạn này, phong trào dân tộc ở Việt Nam trỗi dậy mạnh mẽ. Ông bí mật tham gia phong trào Việt Minh. Tuy nhiên, khi Cách mạng tháng Tám nổ ra, ông được yêu cầu ẩn mình thay vì tích cực tham gia hoạt động. Khi quân Pháp tái chiếm Nam Bộ, ông được đề nghị xin vào làm công chức cho chính quyền Pháp để khai thác thông tin tình báo. Nhờ từng làm công chức cho chính quyền thuộc địa và giỏi tiếng Pháp, ông được tuyển dụng vào làm công chức cho Tòa Bố (Cơ quan hành chánh chính quyền thực dân) tỉnh lỵ Châu Đốc. Ông nhanh chóng được chủ tỉnh là Roger Nais tin tưởng, thường xuyên được cho tháp tùng với vai trò là một trợ lý thân cận. Nhờ vậy, ông đã khai thác được nhiều thông tin tình báo quan trọng gửi về cho chính quyền kháng chiến, thậm chí khéo léo trả tự do được cho nhiều người bị mật thám nghi ngờ bắt giữ.

Tuy nhiên, hoạt động của ông nhanh chóng bị mật thám Pháp nghi ngờ và theo dõi. Để bảo đảm an toàn cho ông, lực lượng kháng chiến đã dàn dựng một vụ bắt cóc giả để đưa ông vào chiến khu. Ông được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam năm 1947 và được phân công làm Trưởng Tiểu ban Quân báo thuộc Ủy ban Hành chính Kháng chiến Châu Đốc. Không lâu sau, ông được cử tham gia một khóa huấn luyện nghiệp vụ tình báo dop Trưởng Phòng Đặc vụ Nam Bộ Phạm Ngọc Thảo tổ chức. Sau khi học xong, ông được rút về làm Tổ trưởng Tổ nghiên cứu, Huấn luyện Ban Quân báo Khu 9 Nam Bộ rồi năm 1948 được điều chuyển về làm Trưởng Tiểu ban Quân báo Tỉnh đội Cần Thơ. Trong suốt thời gian Kháng chiến chống Pháp, ông hoạt động trong địa bàn Khu 9, xây dựng và tổ chức các mạng lưới tình báo cũng như tổ chức các vụ ám sát trên địa bàn Khu 9.

Tập kết và xây dựng cơ sở tại Lào
Sau Hiệp định Geneve, ông cùng gia đình tập kết ra Bắc. Ông được biên chế vào Sư đoàn 330, là Trợ lý Ban Quân lực Sư đoàn. Tuy nhiên, đến 1957, ông được rút về Bộ Tổng tham mưu và được phân công làm nhiệm vụ đặc biệt của Cục Quân báo. Sau khi trải qua một khoá huấn luyện, năm 1959, ông được đưa sang Lào hoạt động với mật danh N.113.

Ban đầu, Tống Văn Trinh hoạt động tại Lào dưới vỏ bọc là một Việt kiều Thái Lan tên Nguyễn Văn Độ, cư trú tại nhà một thầu khoán tên Bùi của hãng Calavy ở đường Nong Bone gần That Phoune. Ông Bùi sử dụng các số giấy tờ tuỳ thân của một nhân viên đã bỏ việc tên là Nguyễn Văn Đan, và thông qua quen biết trong cảnh sát Lào, đã đánh tráo thân phận của Nguyễn Văn Độ thành Nguyễn Văn Đan. Vì vậy, từ lúc đó Tống Văn Trinh hoạt động dưới thân phận Nguyễn Văn Đan, thư ký hãng Calavy. Không lâu sau, cũng qua sự giúp đỡ của ông Bùi, Tống Văn Trinh được nhận vào làm công chức của Sở Công chính Viêng Chăn, chức vụ thư ký cho cơ quan Đăng kiểm ôtô (Bureau Contrôle d'Auto). Cơ quan tình báo Việt Nam cũng sắp xếp cho vợ và các con của Tống Văn Trinh đoàn tụ với chồng bên Lào vào năm 1960.

Tống Văn Trinh tìm đến một thiếu tá tuỳ viên quân sự của chính quyền Sài Gòn tại Lào và đề nghị người này tổ chức một buổi chiêu đãi đặc biệt cho các nhân viên của Bộ Tổng tham mưu quân lực Việt Nam Cộng hoà đang công tác ở Lào. Viên thiếu tá liền đồng ý. Trong buổi chiêu đãi, Tống Văn Trinh viện cớ đau đầu, vào nghỉ trong phòng của viên thiếu tá tuỳ viên và phát hiện ra tập tài liệu mật về nội dung của chiến dịch Lam Sơn 719. Ông mau chóng sao chụp lại toàn bộ nội dung kế hoạch, sau đó lại lấy cớ đau đầu xin về sớm và mau chóng báo cáo kế hoạch tác chiến Lam Sơn 719 về Hà Nội. Biết trước được kế hoạch của đối phương, phía Việt Nam Dân chủ Cộng hoà, Quân Giải phóng Miền Nam Việt Nam và Quân Giải phóng nhân dân Lào đã chủ động lên kế hoạch mai phục và đánh trả. Chính vì vậy, cuộc hành quân Lam Sơn 719 kết thúc trong thất bại toàn diện của Quân đội Sài Gòn và đồng minh Hoa Kỳ.

Tống Văn Trinh nghỉ hưu vào năm 1986 sau một đợt tai biến nặng. Ông mất ngày 19 tháng 8 năm 2008.

Con trai của ông là thạc sĩ toán học Tống Quang Anh, tác giả của tiểu thuyết "Người tình báo thầm lặng" viết về cha mình.

Tham khảo