Đuôi cụt cầu vồng

| image = Rainbow Pitta Mark Gillow.jpg
| regnum = Animalia
| phylum = Chordata
| classis = Aves
| ordo = Passeriformes
| familia = Pittidae
| genus = Pitta
| species = P. iris
| binomial = Pitta iris
| binomial_authority = Gould, 1842
|range_map = Pitta iris distribution.png
|range_map_caption =Phạm vi phân bố của P. iris
}}

Pitta iris (trong tiếng Anh gọi là "rainbow pitta", đuôi cụt cầu vồng) là một loài chim nhỏ đặc hữu miền bắc Úc nằm trong họ Đuôi cụt (Pittidae). Họ hàng gần nhất của nó là Pitta superba trên đảo Manus. Đây là một loài chim màu sắc, đầu phủ lông đen bóng với sọc màu hạt dẻ bên trên mắt, nửa trên thân mình cùng đuôi màu xanh ôliu, nửa dưới đen. Chúng sống trong rừng mưa nhiệt đới theo mùa, cũng như trong một số rừng bạch đàn.

Giống các loài đuôi cụt khác, đây là loài chim nhút nhát. Chế độ ăn của chúng là chân đốt và động vật có xương sống nhỏ. Mỗi cặp chim có lãnh thổ riêng và sinh sản vào mùa mưa. Chim mái đẻ ba-bốn trứng trong tổ lớn hình vòm. Chim bố mẹ bảo vệ trứng, ấp trứng và cho chim con ăn. Dù có phân bố không rộng, IUCN cho đây là loài ít quan tâm do đây là loài phổ biến ở địa phương.

Phân loại và hệ thống
P. iris do nhà điểu học kiêm họa sĩ vẽ chim John Gould mô tả năm 1842 dựa trên một mẫu vật thu thập ở bán đảo Cobourg, Lãnh thổ Bắc Úc. Tên loài iris bắt nguồn từ ἶρις tiếng Hy Lạp cổ đại, nghĩa "cầu vồng"; đây là nguyên nhân loài này có tên "rainbow pitta" (đuôi cụt cầu vồng) trong tiếng Anh.

Loài này từng được coi là một phân loài của đuôi cụt ồn ào ở miền đông Australia, và cũng được coi là nằm trong một phức hợp loài đó, đuôi cụt Elegant và đuôi cụt mặt đen, mặc dù sự sắp xếp đó là không được chấp nhận phổ biến.

Loài này từ lâu đã được cho là loài đơn đại diện, Đầu, cổ, ức, sườn và bụng trên của nó có màu đen nhung. Phần mình của nó có màu xanh ô liu và phần dưới bụng và vỏ bọc của nó có màu đỏ tươi. Đôi cánh có màu xanh lá cây với ánh vàng và có một mảng màu xanh lam sáng trên lớp vỏ cánh nhỏ hơn, lông bay và lông cánh có màu đen. Đuôi có màu xanh ô liu với phần gốc màu đen và phần đuôi trên đôi khi có một dải màu xanh bạc ngang qua chúng. Ở Tây Úc, nó bị giới hạn ở vùng Kimberley ven biển, từ Walcott Inlet đến đảo Middle Osborn. Nó cũng được tìm thấy trên một số hòn đảo của Quần đảo Bonaparte. Nó đôi khi được tìm thấy trong các đồn điền thông và thậm chí đã sinh sản trong môi trường sống đó. Loài này là một trong hai loài đuôi cụt đã được ghi nhận đã ăn trên bãi cỏ thưa trong thị trấn. Chế độ ăn của đuôi cụt cầu vồng bị chi phối bởi côn trùng và ấu trùng, các loài động vật chân đốt khác, ốc sên và giun đất. Gần Darwin, hai phần ba chế độ ăn là giun đất, chủ yếu có trong mùa mưa từ tháng 10 đến tháng 4. Côn trùng và các loài động vật chân đốt khác thường được ăn trong mùa khô; Tổ của đuôi cụt có thể được tạo hình vòm để bảo vệ chúng khỏi những kẻ săn tổ chim nhưng bằng chứng về điều này là không thuyết phục. Tổ đuôi cụt được săn bắt bởi loài gặm nhấm và rắn, và tổ bị đột kích thường xuyên hơn trong các khu rừng gió mùa so với trong rừng bạch đàn. Tỉ lệ mất tổ khá cao đối với loài này; 12% số tổ bị làm mồi trong rừng bạch đàn và 60% số tổ trong rừng gió mùa.

Một ổ trứng đuôi cụt cầu vồng trung bình chứa bốn quả trứng, một số có ba hoặc năm. Những quả trứng có hình tròn và màu trắng với những đốm nâu đỏ và những đốm màu và những vết xám bên dưới. Họ đo trung bình . Cả hai cha mẹ ấp trứng trong 14 ngày. Thời gian ấp kéo dài trung bình 87 phút và cặp này ấp trứng khoảng 90% số giờ ban ngày. Những con chim con được sinh ra không lông, da đen và móng màu vàng. Mắt chim con mở sau bốn ngày, và lông tơ, khi nó mọc, có màu xám. Cả chim cha và mẹ đều cho chim con ăn, với thời gian trung bình giữa các lần cho ăn chỉ 7,5 phút. Giun đất bị giết trước khi được cho những con non nhỏ hơn. Chim con được cho ăn cho đủ lông đủ cánh sau 14 ngày, trước khi chúng trưởng thành hoàn toàn. Chúng tiếp tục được cho ăn trong khoảng từ 15 đến 20 ngày sau khi rời tổ, sau đó chúng độc lập với bố mẹ và thậm chí có thể bị bố mẹ đuổi ra khỏi lãnh thổ. Sau khi nuôi được một lứa, một số đuôi cụt cầu vồng có thể xây dựng một tổ mới và tiếp tục sinh sản lần hai; trong một nghiên cứu, hai trong số bốn cặp nghiên cứu chặt chẽ cho kết quả như vậy. Các cặp chim thậm chí có thể xây dựng tổ tiếp theo trong khi vẫn đang cho lứa hiện tại ăn.

Hiện trạng và bảo tồn
Đuôi cụt cầu vồng không được cho là có nguy cơ tuyệt chủng. Nó có một phân bố toàn cầu hạn chế nhưng thường là phổ biến trong phạm vi của nó. Trong Vườn quốc gia Kakadu, nó được tìm thấy với mật độ một con chim trên 10.000 m2 (110.000 sq ft). Phân loài Tây Úc P. i. johnstoneiana có thể không hoạt động tốt, vì gia súc hoang dã phá hủy môi trường sống của nó và dường như gây ra một số suy giảm, mặc dù phân loài này được biết đến rất ít. Nhìn chung, đuôi cụt cầu vồng được đánh giá là ít được quan tâm trong Sách đỏ IUCN.

Xem thêm
Danh sách các loài chim của Úc

Chú thích

Tham khảo

Database entry includes justification for why this species is of least concern
Liên kết ngoài
BirdLife Species Factsheet
IUCN Red List
Many Australian bird pictures and calls