Cao (họ)

Cao là một họ của người thuộc vùng Văn hóa Đông Á. Họ này có mặt ở Việt Nam, Triều Tiên (Hangul: 고, Romaja quốc ngữ: Go), Trung Quốc (chữ Hán: 高, bính âm: Gao).

Tại Trung Quốc trong danh sách Bách gia tính họ Cao đứng thứ 153, về mức độ phổ biến, họ này xếp thứ 19 theo thống kê năm 2006. Ở Nhật Bản có một số họ mang chữ Hán 高 "cao" (có biến thể viết là 髙), trong tiếng Nhật đọc là たか "taka" (như 高橋 "Takahashi", 高村 "Takamura"), nhưng các họ này không hề có liên quan tới họ Cao ở Trung Quốc, Triều Tiên và Việt Nam.

Nguồn gốc
Họ Cao cổ đại
Họ Cao cổ đại được cho là bắt nguồn từ Hoàng đế Cao Dương Thị, Hoàng đế Cao Tân Thị, Cao Dao, Vua lãnh chúa, ông Tổ ngành Tư pháp Trung Quốc.

Họ Cao Việt Nam
Tất cả các dòng họ Cao Việt Nam đều cho rằng tướng Cao Lỗ là thủy tổ của dòng họ Cao Việt Nam. Từ thủy tổ Cao Lỗ vào năm 197 trước Công nguyên, họ Cao trải qua hơn 2200 năm, với 90 đời con cháu. Dòng họ Cao phát triển thêm nhiều nhánh, lên tới hàng vạn nhân khẩu và định cư trải dài trên nhiều địa phương trong và ngoài nước.

Người họ Cao nổi bật
Việt Nam
Chính trị - Quân sự
Cao Lỗ, tướng của An Dương Vương
Cao Các,Thần Cao Sơn người Nghệ An, là tướng nhà Đinh tham gia đánh dẹp 12 sứ quân
Cao Điền Công, Cao Đỗ Công, 2 anh em người Thanh Hóa là tướng nhà Đinh tham gia đánh dẹp 12 sứ quân
Cao Lịch, Cao Khiển, người Ninh Bình, 2 ông là tướng nhà Đinh tham gia đánh dẹp 12 sứ quân
Cao Quang Vương, người Hà Nội, là tướng nhà Đinh tham gia đánh dẹp 12 sứ quân
Cao Minh, người Hải Dương, có công giúp Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân và thống nhất đất nước Đại Cồ Việt.
Cao Mộc, người Nam Định, có công giúp Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân, được thờ ở di tích đình Bườn, Miếu Trúc.
Cao Y, là vị tướng người lộ Bắc Giang, có công giúp Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân. Sau ông cùng với Lưu Cơ về mở mang, lập ra làng Hoàng Trung, Thanh Oai.
Cao Chương, Cao Gia, người Trung Mầu, Gia Lâm, Hà Nội, có công đánh dẹp 12 sứ quân và Chiêm Thành.
Cao Huy Diệu (1762-1820), Danh thần đời Gia Long
Cao Bá Nhạ, Danh thần thời Nguyễn, đỗ cử nhân năm 1834
Cao Xuân Dục (1843-1923), Tổng tài Quốc sử quán triều Nguyễn, Đông các Đại học sĩ
Cao Xuân Tiếu (1865-1939), Thượng thư, Tổng tài Quốc sử quán triều Nguyễn
Cao Sĩ Kiêm, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam
Cao Văn Bổn, Bộ trưởng Bộ Kinh tế Tài chính Cộng hòa Miền Nam Việt Nam (1969-1976)
Cao Đức Phát, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn
Cao Đăng Chiếm, Thượng tướng, Thứ trưởng Bộ Công an
Cao Viết Sinh, Thứ trưởng Bộ Kế Hoạch và Đầu Tư
Cao Minh Quang, Thứ trưởng Bộ Y tế
Cao Quốc Hưng, Thứ trưởng Bộ Công thương
Cao Lại Quang, Thứ trưởng Bộ Xây dựng
Cao Anh Tuấn, Thứ trưởng Bộ Tài chính
Cao Huy, Thứ trưởng Bộ Nội vụ
Cao Văn Khánh, Trung tướng, Phó Tổng Tham mưu trưởng QĐND VN (1917-1980)
Cao Ngọc Oánh, Trung tướng, Tổng cục trưởng tổng Cục cảnh sát THAHS & HTTP - Bộ Công an
Cao Văn Chấn, Thiếu tướng của Quân đội nhân dân Việt Nam
Cao Lương Bằng, Thiếu tướng, Chỉ huy trưởng Bộ chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Bình
Cao Văn Viên, Đại tướng, Tổng tham mưu trưởng Quân lực Việt Nam Cộng Hòa
Cao Quang Ánh, người gốc Việt, là Nghị sĩ đầu tiên trong Quốc hội Hoa Kỳ
Hùng Cao, là Cao Văn Hùng, người gốc Việt, Thứ trưởng bộ Hải quân Hoa Kỳ
Cao Long Hỷ, Thiếu tướng (Một trong 5 vị tướng Đất thép Củ chi) 2021

Khoa học - Kỹ thuật
Cao Thắng, tướng của Phan Đình Phùng, người chế tạo mô phỏng súng trường
Cao Thị Bảo Vân, TS, phó Viện trưởng viện Pasteur TP HCM, là phụ nữ VN đầu tiên đạt giải WIPO và giải Vifotec, năm 2007
Cao Văn Phường, Giáo sư, TSKH, viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học kỹ sư Liên bang Nga
Cao Văn Sung, Viện sỹ Viện Hàn lâm khoa học New York, Cá nhân tiêu biểu Quốc tế 1998
Cao Hữu Nghĩa, PGS, TS, BS, Nhà giáo trong lĩnh vực Miễn dịch học và Vắc-xin
Cao Tiến Đức, Giáo sư, TS, BS, Nhà giáo, Chuyên gia cao cấp về Tâm thần Y học
Cao Ngọc Thành, Giáo sư, TS, NGND trong lĩnh vực Y học, đạt Giải thưởng Hồ Chí Minh
Cao Tiến Huỳnh, Giáo sư, TSKH, Viện trưởng Viện nghiên cứu tự động hóa kỹ thuật quân sự, đạt Giải thưởng Hồ Chí Minh
Cao Chi, Giáo sư, TS, Nhà sư phạm, Chuyên gia đầu ngành Vật lý, Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam
Cao Minh Châu, Giáo sư, TS, Bác sĩ, nhà giáo, chuyên gia hàng đầu trong ngành phục hồi chức năng tại Việt Nam
Cao Đinh Triều, PGS, TS, Viện trưởng Viện Địa vật lý ứng dụng
Cao Hoàng Nam, Cố vấn kỹ thuật cấp cao khu vực Đông Dương về mảng Healthtech

Giáo dục
Cao Văn Luận (1908-1986), Giáo sư, thành viên sáng lập và là viện trưởng viện Đại học Huế, nay là trường ĐH Huế.
Cao Xuân Huy (1900-1983), GS, nhà nghiên cứu, giảng dạy Triết và Văn học của Việt Nam
Cao Minh Thì, PGS, TS, Nhà giáo ưu tú, Phó Chủ tịch Hội Vật lý Việt Nam
Cao Minh Tiến, PGS, TS, Trung Tướng QĐND Việt Nam, Học viện Kỹ thuật Quân sự
Cao Huy Thuần, GS, TS ngành Chính trị học tại Đại học Picardie, Pháp
Cao Long Vân, Giáo sư, TSKH tại Đại học tổng hợp Zielona Góra, Ba Lan
Cao Thế Hà, PGS, TS, Nhà giáo mẫu mực
Cao Cự Bội, GS, TS, Nhà giáo, Chuyên ngành Tài chính - Tiền tệ
Cao Cự Giác, GS, TS, Nhà giáo ưu tú, Chuyên ngành Hóa học
Cao Văn, PGS, TS, Nhà giáo ưu tú, Nhà nghiên cứu Khoa học có nhiều đóng góp thực tế
Cao Hào Thi, PGS, TS, Nhà giáo, Nhà nghiên cứu Khoa học có nhiều đóng góp thực tế
Cao Văn Vui, GS, TS, Nhà giáo, Chuyên ngành Kỹ thuật Xây dựng
Cao Ngọc Điệp, GS, TS, Nhà giáo ưu tú, Chuyên ngành Thủy sản
Cao Ngọc Lân, Giáo sư, TS về Lịch sử, Văn hóa, Phong thủy và Tôn giáo
Cao Hùng Phi, PGS, TS, Nhà giáo được tôn vinh Trí thức khoa học và công nghệ Việt Nam
Cao Trường Sinh, PGS, TS, BS, Nhà giáo ưu tú, Ngành Y học
Cao Thị Được, Nhà giáo, Họa sĩ nổi tiếng của Việt Nam
Cao Văn Sâm, PGS, TS, Nhà giáo, Phó Tổng Cục trưởng Tổng cục Dạy nghề
Cao Ngọc Thái, 2 lần huy chương vàng Olympic Vật lý châu Á và quốc tế năm 2014
Cao Văn Trực, Phó hiệu trưởng Trường Cao đẳng Phát thanh - Truyền hình II, Đài Tiếng nói Việt Nam

Văn hóa - Xã hội
Cao Bá Quát (1809-1855), nhà thơ, Danh nhân văn hóa
Cao Văn Lầu (1892-1976), Nhạc sĩ, Tác giả của Dạ cổ hoài lang, năm
Cao Quỳnh Cư (1888 -?), Cao Hoài Sang năm (1901-1971), Thượng Phẩm, Thượng Sanh của Đạo Cao Đài
Cao Ngọc Anh, Nữ văn sĩ Việt Nam đầu thế kỷ XX, (1878 - 1970)
Cao Xuân Hạo (1930-2007), Giáo sư, nhà ngôn ngữ học, dịch giả hàng đầu Việt Nam
Cao Đình Độ, Nghệ nhân, Đệ nhất tổ sư nghề kim hoàn Việt Nam
Cao Mạnh Tùng, Nhà văn, nhà viết kịch quân đội bút danh Đào Hồng Cẩm
Cao Xuân Thái, Nhà thơ, đạt Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học nghệ thuật
Cao Duy Thảo, Nhà văn, đạt Giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật
Cao Việt Bách, Nghệ sĩ nhân dân, nhạc sĩ và nhạc trưởng Việt Nam. Tác giả của khúc ca Cung Đàn Mùa Xuân
Cao Trọng Thiềm, Họa sĩ nổi tiếng, Nhà báo
Cao Nguyệt Hằng, NSƯT, Diễn viên Việt Nam
Cao Sỹ Cường, tuyển thủ bóng đá quốc gia U-23 Việt Nam
Cao Bá Nhất, Võ sư Thiếu lâm, Diễn viên và Đạo diễn Võ thuật
Cao Ngọc Phương Trinh, Vận động viên Judo Việt Nam đầu tiên 3 lần liên tiếp vô địch SEA Games (16, 17, 18), tham dự Thế vận hội Olympic 1996
Cao Thị Duyên, VĐV Lặn, đạt Huy chương vàng tại SEA Games (31, 32), World Cup Lặn Thế giới - 2024
Cao Phương Thanh, Nữ kiện tướng cờ tướng Việt Nam, đạt Huy chương bạc tại Đại hội Thể thao trí tuệ thế giới 2012
Đoan Trang (Cao Thị Đoan Trang), ca sĩ chuyên nghiệp ở thể loại dòng nhạc Pop, Latin, jazz, blues, đoạt giải Làn Sóng Xanh
Cao Thái Sơn ca sĩ Nhạc Trẻ Việt Nam
SlimV, tên thật là Cao Văn Vịnh, nhà sản xuất âm nhạc trực thuộc SpaceSpeakers
Cao Thùy Dương, Hoa hậu, đại diện Việt Nam dự thi Hoa hậu Quốc tế 2008, Diễn Viên điện ảnh đoạt giải cánh diều vàng Việt Nam
Cao Thùy Linh, người mẫu, đại diện Việt Nam dự thi Hoa hậu Hòa bình Quốc tế 2014.
Cao Thái Hà, Diễn viên đoạt giải Cánh diều vàng
Cao Thiên Trang, Diễn viên, người mẫu nổi tiếng
Cao Minh Đạt, Diễn viên chính xuất sắc, đạt giải Cánh diều vàng
Cao Xuân Tài, Diễn viên, người mẫu nổi tiếng
Cao Thị Ngọc Dung, Nữ doanh nhân vàng bạc, Phó Chủ tịch Hiệp hội Nữ doanh nhân Việt Nam.
Cao Bá Hưng, Cháu 7 đời của Cao Bá Quát

Trung Quốc
Cao Cán, Thủ lĩnh quân phiệt thời Tam Quốc
Cao Vân, Vua khai quốc nhà Bắc Yên (407 -436) thời Ngũ Hồ thập lục quốc
Cao Dương, Hoàng đế khai quốc triều đại Bắc Tề, (550-577) thời Nam–Bắc triều
Cao Khai Đạo, Vua nước Yên (618 - 624)
Cao Quý Hưng, Quân chủ lập quốc Kinh Nam (907-960), thời Ngũ đại Thập quốc
Cao Thăng Thái, Hoàng đế của vương triều Đại Trung năm 1094-1095
Cao Anh, Hoàng hậu, Hoàng thái hậu nhà Bắc Ngụy
Cao Thao Thao (1085-1093), Hoàng hậu nhà Tống
Cao Giai thị, Hoàng quý phi của Hoàng đế Càn Long (1736 -1796), Nhà Thanh
Cao Ngạc, (1738-1815). Giám sát ngự sử thời Gia Khánh nhà Thanh, tác giả 40 hồi cuối của Hồng lâu mộng
Cao Hành Kiện, nhà văn gốc TQ, đạt giải Nobel Văn học năm 2000
Cao Côn, nhà khoa học gốc TQ, đạt giải Nobel Vật lý 2009
Cao Viên Viên, Nữ diễn viên được yêu thích trong phim Ỷ Thiên Đồ Long ký 2003
Cao Biền, là Tiết độ sứ của trị sở Tĩnh Hải quân trong lịch sử Việt Nam.

Triều Tiên - Hàn Quốc
Cao Chu Mông (Gojumong): Vua khai sinh nhà nước Cao Câu Ly ( thành lập năm 37 TCN)
Cao Kiến (Goh Kun): Thủ tướng Hàn Quốc, nhiệm kỳ (1997-1998) và (2003-2004)

Tham khảo