Huy Cận

| ngày sinh = 31 tháng 5 năm 1919
| nơi sinh = Làng Ân Phú, huyện Vũ Quang, tỉnh Hà Tĩnh
| ngày mất =
| nơi mất = Hà Nội, Việt Nam
| education = Tú tài
| đảng =
| vợ = Ngô Xuân NhuTrần Lệ Thu
| spouse = Ngô Xuân NhuTrần Lệ Thu
| children = Cù Huy Hà VũCù Thị Xuân BíchCù Lệ DuyênCù Thu Anh
| giải thưởng = Huy hiệu 50 năm tuổi Đảng
| chú thích = Giải thưởng Giải thưởng Hồ Chí Minh 1996 Văn học Nghệ thuật
| chức vụ = Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam
| bắt đầu = 1984
| kết thúc = 1995
| tiền nhiệm = Đặng Thai Mai
| kế nhiệm = Nguyễn Đình Thi
| địa hạt =
| chức vụ 2 = Bộ trưởng đặc trách văn hóa tại Văn phòng Hội đồng Bộ trưởng
| bắt đầu 2 = 27 tháng 9 năm 1984
| kết thúc 2 =
| tiền nhiệm 2 =
| kế nhiệm 2 =
| phó chức vụ 2 =
| phó viên chức 2 =
| chức vụ 3 = Bộ trưởng phụ trách Công tác Văn hóa, Giáo dục ở Phủ Thủ tướng
| bắt đầu 3 = 7 tháng 2 năm 1980
| kết thúc 3 = tháng 9 năm 1984
| tiền nhiệm 3 = Trần Quang Huy
| chức vụ 4 = Thứ trưởng Bộ Văn hóa
| bắt đầu 4 = 1955
| kết thúc 4 = 1980
| chức vụ 5 = Thứ trưởng, Tổng thư ký Hội đồng Chính phủ
| bắt đầu 5 = 1949
| kết thúc 5 = tháng 9 năm 1955
| tiền nhiệm 5 = không
| kế nhiệm 5 = Phạm Hùng (Bộ trưởng Phủ Thủ tướng)
| địa hạt 5 =
| chức vụ 6 = Thứ trưởng Bộ Kinh tế
| bắt đầu 6 = 1947
| kết thúc 6 = 1949
| chức vụ 7 = Thứ trưởng Bộ Canh nông
| bắt đầu 7 = tháng 11 năm 1946
| kết thúc 7 = tháng 7 năm 1947
| tiền nhiệm 7 =
| kế nhiệm 7 =
| địa hạt 7 =
| phó chức vụ 7 = Bộ trưởng
| phó viên chức 7 = Ngô Tấn Nhơn
| chức vụ 8 = Thứ trưởng Bộ Nội vụ
| bắt đầu 8 = tháng 5 năm 1946
| kết thúc 8 = tháng 11 năm 1946
| tiền nhiệm 8 =
| kế nhiệm 8 =
| địa hạt 8 =
| phó chức vụ 8 =
| phó viên chức 8 =
| chức vụ 9 = Bộ trưởng Bộ Canh nông
| bắt đầu 9 = 1 tháng 1 năm 1946
| kết thúc 9 = 2 tháng 3 năm 1946
| tiền nhiệm 9 = đầu tiên
| kế nhiệm 9 = Bồ Xuân Luật
| địa hạt 9 =
| phó chức vụ 9 =
| phó viên chức 9 =
| chức vụ 10 = Bộ trưởng không Bộ
| bắt đầu 10 = 28 tháng 8 năm 1945
| kết thúc 10 = 1 tháng 1 năm 1946
| tiền nhiệm 10 =
| kế nhiệm 10 =
| chức vụ 11 = Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa I, II, VII
| module =
}}
}}

Cù Huy Cận (31 tháng 5 năm 1919 – 19 tháng 2 năm 2005), bút danh và hoạt động nghệ thuật là Huy Cận là một chính khách, từng giữ nhiều chức vụ lãnh đạo cao cấp trong chính phủ Việt Nam như Bộ trưởng Bộ Canh nông (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường), Thứ trưởng Bộ Văn hóa Nghệ thuật, Bộ trưởng Bộ Văn hóa Giáo dục, Thứ trưởng Bộ Nội vụ, Bộ Kinh tế, Bộ trưởng Tổng Thư ký Hội đồng Bộ trưởng (nay là Bộ trưởng Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ), ngoài ra ông còn là một nhà lãnh đạo chủ chốt của Đảng Dân chủ Việt Nam, đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam, đồng thời cũng là một trong những thi sĩ xuất sắc nhất của phong trào Thơ mới. Ông từng là Viện sĩ Viện Hàn lâm Thơ Thế giới và Chủ tịch Ủy ban Liên hiệp các Hiệp hội Văn học Việt Nam giai đoạn 1984–1995.

Tiểu sử

Huy Cận sinh ngày 31 tháng 5 năm 1919, trong một gia đình nhà nho nghèo gốc nông dân dưới chân núi Mồng Gà, bên bờ sông Ngàn Sâu (thượng nguồn sông La) ở làng Ân Phú, huyện Hương Sơn sau đó thuộc huyện Đức Thọ (nay là Xã Mai Hoa), tỉnh Hà Tĩnh. Ngày sinh hiện nay là do ông của cậu khai khi vào học ở Huế, còn ngày sinh chính xác là ngày 29 tháng 12 năm Bính Thìn (dương lịch là ngày 22 tháng 1 năm 1917).

Ông lúc nhỏ học ở quê, sau vào Huế học trung học, đậu tú tài Pháp; rồi ra Hà Nội học trường Cao đẳng Canh nông. Trong thời gian học Cao đẳng, ông ở phố Hàng Than cùng với Xuân Diệu. Từ năm 1942, ông tham gia phong trào sinh viên yêu nước và Mặt trận Việt Minh, Huy Cận đã tham dự Quốc dân đại hội ở Tân Trào (tháng 8 năm 1945) và được bầu vào Ủy ban Giải phóng (tức Chính phủ Cách mạng lâm thời sau đó). Huy Cận cũng từng cộng tác với nhóm Tự Lực Văn Đoàn.

Hoạt động chính trị
Tháng 8 năm 1945, Cù Huy Cận là một trong ba thành viên của phái đoàn Chính phủ Lâm thời (gồm Nguyễn Lương Bằng, Trần Huy Liệu và Cù Huy Cận) đi vào kinh đô Huế để tiếp nhận lễ thoái vị của Vua Bảo Đại.

Sau Cách mạng Tháng Tám thành công, khi mới 26 tuổi, ông đã là Bộ trưởng Bộ Canh nông trong Chính phủ liên hiệp lâm thời Việt Nam Dân chủ Cộng hòa do Hồ Chí Minh đứng đầu Chính phủ.

Từ cuối năm 1945 ông là Ủy viên Ban Thanh tra đặc biệt của Chính phủ.

Sau này ông làm Thứ trưởng Bộ Văn hóa, rồi Bộ trưởng đặc trách Văn hóa Thông tin trực thuộc Hội đồng Bộ trưởng trong chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, phụ trách các công tác văn hóa và văn nghệ.

Từ 1984, ông là Chủ tịch Ủy ban Trung ương Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam. Ngoài ra, ông còn là Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa I, II và VII.

Tháng 6 năm 2001, ông được bầu là Viện sĩ Viện Hàn lâm Thơ Thế giới.

Huy Cận mất ngày 19 tháng 2 năm 2005 tại Hà Nội sau một thời gian lâm trọng bệnh, thọ 88 tuổi. Nơi an nghỉ cuối cùng tại Nghĩa trang Mai Dịch.

Sáng tác
Sáng tác của Huy Cận trước Cách mạng Tháng Tám mang nét sầu não, buồn thương. Còn sau Cách mạng Tháng Tám, thơ Huy Cận đã lột xác hoàn toàn, trở nên mới mẻ và tràn đầy sức sống. Có thể thấy rằng các sáng tác của Huy Cận luôn bám sát hiện thực cuộc sống, thời đại.

Trước tháng 8 năm 1945
Huy Cận có thơ đăng báo từ 1936, cho in tập thơ đầu Lửa thiêng năm 1940 (gồm những bài đã đăng báo trước 1940) và trở thành một trong những tên tuổi hàng đầu của phong trào Thơ mới lúc bấy giờ. Bao trùm Lửa Thiêng là một nỗi buồn mênh mang da diết. Thiên nhiên trong tập thơ thường bao la, hiu quạnh, đẹp nhưng thường buồn. Nỗi buồn đó dường như vô cớ, siêu hình nhưng xét đến cùng, chủ yếu là buồn thương về cuộc đời, kiếp người, về quê hương đất nước. Hồn thơ "ảo não", bơ vơ đó vẫn cố tìm được sự hài hòa và mạch sống âm thầm trong tạo vật và cuộc đời. Trong Kinh cầu tự (1942, văn xuôi triết lý) và Vũ trụ ca (thơ đăng báo 1940–1942), Huy Cận đã tìm đến ca ngợi niềm vui, sự sống trong vũ trụ vô biên song vẫn chưa thoát khỏi bế tắc.
Tháng 6 năm 2001, Huy Cận được bầu là viện sĩ Viện Hàn lâm Thơ Thế giới.

Đời tư
Về đời tư, Huy Cận có hai người vợ. Người vợ đầu của ông là bà Ngô Thị Xuân Như (1928–2009), em gái của nhà thơ Xuân Diệu, kết hôn năm 1951, từng công tác y tế tại Ban Kiểm tra 12 (Phủ Thủ tướng), Bác sĩ Viện Y học cổ truyền Việt Nam. Người vợ thứ là bà Trần Lệ Thu, kết hôn năm 1960, cán bộ giảng dạy Nga văn ở một trường Đại học lớn tại Hà Nội. Huy Cận và Xuân Diệu là 2 nhà thơ lớn, 2 người bạn lớn, tri kỷ. Xuân Diệu cùng sống với gia đình Huy Cận cho đến hết cuộc đời tại ngôi nhà số 24 đường Cột Cờ (đường Điện Biên Phủ), Hà Nội.

Ông có bốn người con, hai con trai và hai con gái. Con trai cả của ông là tiến sĩ luật Cù Huy Hà Vũ (với người vợ đầu là bà Ngô Thị Xuân Như), người bị bắt năm 2011 và kết án 7 năm tù, 3 năm quản chế về tội Tuyên truyền chống Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam theo điều 88 Bộ luật hình sự Việt Nam.

Em trai ông là tiến sĩ triết học – mỹ học Cù Huy Chử, từng công tác tại Ban Tuyên huấn Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam.

Chú thích

Xem thêm
Danh sách cá nhân, tập thể được trao tặng Huân chương Sao Vàng
Giải thưởng Hồ Chí Minh
Danh sách Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học Nghệ thuật