X&Y

| recorded = Tháng 1 năm 2004 – tháng 1 năm 2005
| studio =
AIR (Luân Đôn)
Parr Street (Liverpool)
CRC (Chicago)
Sarm West (Luân Đôn)
Townhouse (Luân Đôn)
Hit Factory (New York)
| genre =
| length = 62:30
| label =
Parlophone
Capitol
| producer =
Danton Supple
Ken Nelson
Coldplay
| prev_title = Live 2003
| prev_year = 2003
| next_title = The Singles 1999–2006
| next_year = 2007
| chronology = Coldplay
| misc =
}}
X&Y là album phòng thu thứ ba của ban nhạc rock người Anh Coldplay. Album lần lượt được Parlophone phát hành tại Vương quốc Anh vào ngày 6 tháng 6 năm 2005 và Capitol phát hành ở Hoa Kỳ sau đó một ngày. Với sự sản xuất của Coldplay và nhà sản xuất Danton Supple, tác phẩm được thu âm trong giai đoạn đầy biến động của ban nhạc khi Phil Harvey (quản lý kiêm giám đốc sáng tạo của Coldplay) tạm thời chia tay nhóm. Nhà sản xuất Ken Nelson ban đầu được giao nhiệm vụ thực hiện album, nhưng nhiều ca khúc trong các phiên thu của ông bị loại bỏ do ban nhạc không hài lòng. Bìa album kết hợp các mảng màu và khối hình học để biểu thị tựa đề bằng mã Baudot.

Album gồm 12 ca khúc, chia thành hai nửa tương ứng với ký hiệu "X" và "Y", cùng một bài hát ẩn có tựa "Til Kingdom Come" (được đánh dấu "+" trên đĩa và trong sách kèm theo). Ban đầu, ban nhạc dự định để nhạc sĩ nhạc đồng quê Johnny Cash thu âm ca khúc này cùng giọng ca chính Chris Martin, nhưng Cash đã qua đời trước khi kịp thực hiện. Với thời lượng 62 phút 30 giây, đây là album phòng thu dài nhất của Coldplay tính đến thời điểm hiện tại.

Trước kỳ vọng cao của công chúng, X&Y nhận được nhiều đánh giá tích cực và gặt hái thành công thương mại vượt bậc, đứng đầu bảng xếp hạng tại 32 quốc gia bao gồm Anh Quốc (nơi album ghi nhận tuần bán ra cao thứ ba trong lịch sử lúc bấy giờ) và Mỹ (trở thành album đầu tiên của Coldplay đứng đầu Billboard 200). Với 8,3 triệu bản toàn cầu, đây là album bán chạy nhất năm 2005 và trở thành một trong những album bán chạy nhất thế kỷ 21 với hơn 13 triệu bản tính đến tháng 12 năm 2012. Album cho ra mắt các đĩa đơn "Speed of Sound", "Fix You", "Talk" và "The Hardest Part". Dù thành công, quan điểm của ban nhạc về album này dần trở nên tiêu cực theo thời gian, chủ yếu do những căng thẳng trong quá trình thu âm cùng sự không hài lòng với thành phẩm cuối cùng.

Hoàn cảnh ra đời
Vào tháng 3 năm 2004, Coldplay công bố thông tin về X&Y khi album vẫn đang trong quá trình thu âm. Ban đầu, nhóm dự định sẽ tránh xa ánh đèn sân khấu suốt năm đó. Giọng ca chính Chris Martin chia sẻ: "Chúng tôi thực sự cảm thấy cần biến mất một thời gian và chắc chắn sẽ không phát hành gì trong năm nay, bởi tôi nghĩ mọi người đã hơi 'ngán' chúng tôi rồi." Kế hoạch này đã không thành hiện thực do áp lực từ thành công của album phòng thu thứ hai A Rush of Blood to the Head, nhưng họ vẫn quyết tâm "tạo ra tác phẩm tuyệt nhất từ trước đến nay". Trước khi thông báo chính thức, Martin, tay lead guitar Jonny Buckland và nhà sản xuất người Anh Ken Nelson đã bắt đầu ghi âm các bản demo ở Chicago. Sau đó ban nhạc chính thức bước vào phòng thu ở Luân Đôn vào tháng 1 năm 2004.

Thu âm
Coldplay dành trọn năm 2004 để hoàn thiện X&Y. Các thành viên không hài lòng với kết quả ban đầu khi làm việc cùng Nelson – người từng sản xuất hai album trước đó là Parachutes (2000) và A Rush of Blood to the Head (2002). Đây cũng là album duy nhất Coldplay thực hiện mà không có "sự hiện diện, ảnh hưởng và định hướng" của Phil Harvey.

Ban đầu, album dự kiến phát hành cuối năm 2004 nhưng bị hoãn đến tháng 1 năm 2005. Khi ngày phát hành mới đến gần, nhóm lại loại bỏ nhiều ca khúc bị cho là "nhạt nhòa" và "thiếu cảm xúc". Khi tập luyện cho tour diễn, họ nhận ra các ca khúc nghe trực tiếp hay hơn bản thu: "Chúng tôi nhận ra mình chưa có đúng bài, một số bản nghe hay hơn khi trình diễn so với bản thu nên quyết định thu lại." Tay guitar Jonny Buckland thừa nhận dù cố gắng "đột phá mọi hướng", họ vẫn cảm thấy album nghe như bước lùi so với tác phẩm trước.

Để hoàn thiện album, Coldplay buộc phải "tăng tốc và làm việc cật lực". Đến tháng 1 năm 2005, áp lực càng lớn khi "kỳ vọng từ công chúng tăng cao" và việc hoàn thành album "ngày càng khó khăn". Martin bổ sung: "Chúng tôi cứ mãi chỉnh sửa đến khi quá muộn... Hiện tại chúng tôi không nghe lại album vì sẽ lại tìm thấy chi tiết cần thay đổi."

Sáng tác

Âm nhạc
cho phép sử dụng đoạn riff chính từ ca khúc "Computer Love" cho bản nhạc "Talk".]]
Âm nhạc trong X&Y được xây dựng đa tầng với ảnh hưởng mạnh mẽ từ chất liệu điện tử, nổi bật với việc sử dụng dày đặc synthesizer. Những đặc trưng âm nhạc góp phần tạo nên sự đồ sộ và phức tạp của album bao gồm: tiết tấu nhanh (khác biệt so với hai album trước), tiết tấu trống đa dạng, riff guitar méo tiếng và bassline mạnh mẽ. Theo Jon Pareles từ The New York Times – người viết bài phê bình gây tranh cãi chỉ trích album, ban nhạc cố gắng "mang vẻ đẹp của 'Clocks' xuyên suốt album", mượn một số đặc điểm của nó trong các ca khúc như "Speed of Sound". Ca khúc mở đầu "Square One" còn sử dụng motif nổi tiếng từ Also sprach Zarathustra – được biết đến nhiều hơn qua bài nhạc chủ đề phim khoa học viễn tưởng 2001: A Space Odyssey (1968) của Stanley Kubrick. Ban đầu, ban nhạc dự định để huyền thoại nhạc đồng quê Johnny Cash thu âm "Til Kingdom Come" cùng giọng ca chính Martin, nhưng Cash đã qua đời trước khi kịp thực hiện.

"Fix You" mang âm hưởng đàn organ và piano. Ca khúc bắt đầu bằng giai điệu ballad organ điện tử nhẹ nhàng cùng giọng falsetto của Martin, sau đó phát triển với tiếng guitar acoustic và piano. Âm thanh chuyển biến qua đoạn guitar ba nốt da diết, vang lên trên nền tiết tấu sôi động. Phần hòa âm đa dạng với tiếng organ kiểu nhà thờ trải dài xuyên suốt, kết hợp cùng piano, riff guitar acoustic/điện, trống, bass và điệp khúc dễ hát theo. "The Hardest Part" mang phong cách ballad piano nhanh, mở đầu bằng đoạn piano riff hai nốt lặp lại, kết hợp với guitar giai điệu. Ca khúc có tiết tấu trung bình, nhịp điệu ổn định và thư giãn, kết thúc bằng những riff lặp lại dần biến mất. khiến ca khúc bùng nổ với tiếng trống lớn cùng những âm thanh tổng hợp. Bài hát sôi động với câu bassline mạnh và những riff guitar méo tiếng vang xa. Kevin Devine (Hybrid Magazine) nhận xét rằng "âm guitar lấp lánh của Buckland mang đến cho X&Y vầng hào quang du dương", đồng thời album chứa đựng "sợi chỉ đỏ xuyên suốt về tầm quan trọng của nỗ lực, cũng như nhu cầu giao tiếp cơ bản giữa những hỗn loạn của thế giới".

Ca từ
Về mặt ca từ, X&Y đánh dấu một bước chuyển biến rõ rệt so với các tác phẩm lần trước, với nhiều lời bài hát tập trung vào góc nhìn chất vấn và triết học về thế giới. Trong những sáng tác cũ, Martin chủ yếu hát ở ngôi thứ nhất "tôi" ("I"), nhưng ở album này đã chuyển sang sử dụng ngôi thứ hai "bạn" ("you").

Phần ghi chú album in kèm bảng chữ cái mã Baudot. Danh sách bài hát (xuất hiện trong sách booklet, mặt CD và mặt sau bìa) sử dụng ký hiệu "X" cho các track 1-6 và "Y" cho track 7-12 thay vì đánh số thông thường. Nhiều trang booklet trưng bày ảnh ban nhạc trong quá trình thu âm. Trang cuối in dòng khẩu hiệu "Make Trade Fair" (tên tổ chức quốc tế mà Chris Martin ủng hộ) dưới dạng mã Baudot.

Phát hành và quảng bá
được thực hiện nhằm quảng bá cho X&Y, kéo dài từ năm 2005 đến năm 2006]]
Ban đầu, X&Y dự kiến phát hành năm 2004, nhưng các tin tức sớm hơn cho biết album sẽ bị hoãn đến 2005. Đến đầu tháng 4, Coldplay mới chốt danh sách ca khúc cuối cùng. Album chính thức phát hành tại Anh vào 6 tháng 6 năm 2005 qua hãng đĩa Parlophone, sau đó được Capitol phát hành tại Mỹ vào ngày 7 tháng 6. Một số khu vực áp dụng hệ thống bảo vệ bản quyền Copy Control. Năm 2008, Capitol phát hành phiên bản remaster của album dưới dạng 2 đĩa than 180-gram trong series "From the Capitol Vaults".

Khoảng 3 tháng trước khi album lên kệ, Coldplay bắt đầu biểu diễn một số ca khúc từ X&Y tại các sự kiện trực tiếp. Đáng chú ý là màn trình diễn tại chương trình thường niên A Sounds Eclectic Evening do đài phát thanh công cộng KCRW-FM tổ chức, nơi họ trình bày 5 ca khúc mới cùng những bản hit cũ.

Album bao gồm 4 đĩa đơn chính được phát hành toàn cầu: "Speed of Sound", "Fix You", "Talk" (đều năm 2005) và "The Hardest Part" (2006). Ngoài ra, một đĩa đơn quảng bá "What If" được phát hành riêng cho các đài phát thanh Pháp, vùng nói tiếng Pháp của Bỉ và Thụy Sĩ vào tháng 6 năm 2006. Tại Bỉ, đĩa đơn thương mại CD còn bao gồm bài mặt B "How You See the World" (bản thu trực tiếp tại Earls Court) – cũng được phân phối tại một số thị trường khác ở châu Âu, cũng như Nhật Bản và Úc. Phiên bản này sử dụng "Tom Lord-Alge Mix" làm bài mặt A, khác biệt so với bản trong album.

Ca khúc "A Message" được sử dụng trong các phim truyền hình Electric Dreams, One Tree Hill và Smallville. Bản nhạc ẩn (hidden track) "Til Kingdom Come" xuất hiện trong tập mở đầu mùa 5 của The Shield, tập 1 mùa 1 của Jericho và phim siêu anh hùng Người Nhện: Siêu nhện tái xuất (2012). Ngoài ra, Chris Martin trình bày phiên bản acoustic của bài hát cùng đàn organ nhà thờ tại tang lễ nguyên Cục trưởng Cục Tư pháp Delaware Beau Biden vào ngày 6 tháng 6 năm 2015. Ban nhạc cũng biểu diễn "Fix You" tại lễ tưởng niệm Steve Jobs do Apple tổ chức vào năm 2011, cùng nhiều ca khúc khác.

Đánh giá chuyên môn

Đánh giá

| rev2 = Blender
| rev2score =
| rev3 = Entertainment Weekly
| rev3score = B
| rev4 = The Guardian
| rev4score =
| rev5 = NME
| rev5score = 9/10
| rev6 = Pitchfork
| rev6score = 4,9/10
| rev7 = Q
| rev7score =
| rev8 = Rolling Stone
| rev8score =
| rev9 = Spin
| rev9score = B+
| rev10 = The Village Voice
| rev10score = B
}}
X&Y nhận được nhiều phản hồi tích cực từ giới phê bình âm nhạc. Trên Metacritic (nền tảng tổng hợp điểm số chuẩn hóa từ 0-100 dựa trên các bài đánh giá chính thống), album đạt điểm trung bình là 72/100 từ 33 nhận xét. Blender tôn vinh đây là "kiệt tác" của Coldplay, còn Uncut khẳng định đây là "một tuyệt phẩm nhạc pop đích thực". Alexis Petridis của The Guardian chỉ trích phần lời "thiếu cá tính, như thể được viết bởi nhân viên quảng cáo" dù giai điệu đẹp, Thậm chí Robert Christgau từ The Village Voice gọi X&Y là "thất bại của tháng", chê Coldplay "cứng nhắc, nhạt nhẽo" và chỉ cho điểm B.

Xếp hạng

Giải thưởng

Diễn biến thương mại
, Lisbon, Bồ Đào Nha trong khuôn khổ Twisted Logic Tour vào năm 2005]]
Dù bị rò rỉ một tuần trước ngày phát hành chính thức, X&Y vẫn giành vị trí quán quân ở 32 quốc gia. Album trở thành tác phẩm bán chạy nhất năm 2005 với 8,3 triệu bản toàn cầu, trong khi ngành công nghiệp âm nhạc lúc đó ghi nhận mức sụt giảm 3% doanh số. Trên iTunes, đây là lần đầu tiên một album nhạc số đặt trước đứng đầu bảng xếp hạng tại tất cả 19 quốc gia có cửa hàng này. Đến tháng 3 năm 2006, EMI công bố album đã bán được 9,9 triệu bản. Tại Anh, X&Y ra mắt ở vị trí đầu bảng UK Albums Chart với 464.471 bản, trở thành album quán quân thứ ba của Coldplay và có tuần bán mở màn lớn thứ ba trong lịch sử nước này lúc bấy giờ. Tính đến tháng 1 năm 2025, album vẫn giữ vị trí thứ sáu trong danh sách album bán chạy nhanh nhất Vương quốc Anh, chỉ sau các tác phẩm của Take That, the Beatles, Ed Sheeran, Oasis và Adele.

X&Y nắm giữ ngôi vương European Top 100 Albums suốt 13 tuần liên tiếp từ tháng 6 đến tháng 8 năm 2005. Đến tháng 7 năm 2013, Hiệp hội Công nghiệp Ghi âm Anh (BPI) trao cho album chứng nhận đĩa Bạch kim 9 lần, trong khi Music Week xếp tác phẩm ở vị trí thứ 9 trong danh sách "Album bán chạy nhất thế kỷ 21". Tính đến tháng 10 năm 2021, X&Y đã bán được hơn 2,8 triệu bản tại Anh, trở thành album thành công thứ hai của Coldplay sau A Rush of Blood to the Head (2002).

Tại Mỹ, giới truyền thông coi X&Y là cột mốc quan trọng của ban nhạc. Album ra mắt ở vị trí số 1 trên Billboard 200 với 737,000 bản trong tuần đầu (một kỷ lục của Capitol Records), dù cạnh tranh khốc liệt với các tác phẩm cùng thời của Black Eyed Peas, Shakira và The White Stripes. Coldplay giữ vững ngôi quán quân Billboard 200 suốt 3 tuần, đánh dấu thời gian trụ hạng lâu nhất của một nhóm nhạc Anh kể từ the Beatles. Hiệp hội Công nghiệp Ghi âm Hoa Kỳ (RIAA) chứng nhận cho album đĩa Bạch kim 3 lần cho doanh số 3 triệu bản. Ở Canada, album leo lên vị trí số 1 với 105.000 bản, gấp đôi so với kỷ lục ra mắt cao nhất trong năm đó tại quốc gia này. Đến tháng 12 năm 2008, X&Y được chứng nhận Bạch kim 5 lần với 500.000 bản tiêu thụ. Với 8,3 triệu bản toàn cầu, đây là album bán chạy nhất năm 2005 và trở thành một trong những album bán chạy nhất thế kỷ 21 với hơn 13 triệu bản tính đến tháng 12 năm 2012.

Di sản
Paul de Revere của Pitchfork nhận định album đã củng cố vị thế Coldplay như một trong những ban nhạc rock lớn nhất thế giới. Ngược lại, Carl Williott từ Idolator cho rằng "trong bối cảnh garage rock hồi sinh năm 2005, những khiếm khuyết vốn là dấu hiệu của sự chân thực với các nghệ sĩ guitar, thì sự hoàn hảo được tính toán kỹ lưỡng của X&Y lại trở nên cực kỳ lỗi thời" sau khi phát hành, khiến ban nhạc hứng chịu làn sóng chỉ trích. Ryan Leas của Stereogum nhận xét đây là điểm kết thúc hợp lý cho "khuôn mẫu Coldplay nguyên bản", dẫn lối cho hướng tiếp cận thể nghiệm trong Viva la Vida or Death and All His Friends (2008). Năm 2017, album được đưa vào bộ sưu tập của Bảo tàng V&A.

Các thành viên Coldplay nhiều lần bày tỏ sự không hài lòng với X&Y. Martin từng bộc bạch mong muốn làm lại album, thừa nhận: "[X&Y] có vài giai điệu hay và bài hát tốt. Nhưng về cơ bản chúng tôi đã thất bại trong khâu sản xuất và biên tập. Album quá dài, quá nhiều bài hát và tôi hát về cùng một thứ quá nhiều". Anh đặc biệt không ưa "Speed of Sound" và "Talk", nhưng tự hào về "Fix You" vì đã giúp nhóm vượt qua "hai năm cực kỳ khó khăn". Tay bass Guy Berryman cho rằng album sẽ tốt hơn nếu được biên tập lại,

Danh sách ca khúc
Tất cả ca khúc do Coldplay sáng tác với sự hợp tác sản xuất của Danton Supple và Ken Nelson, trừ chỗ ghi chú.

| title_width = 50%
| writing_width = 50%
| title1 = Square One
| length1 = 4:47
| title2 = What If
| length2 = 4:57
| title3 = White Shadows
| length3 = 5:28
| title4 = Fix You
| length4 = 4:54
| title5 = Talk
| writer5 =
| length5 = 5:11
| title6 = X&Y
| length6 = 4:34
}}

| title7 = Speed of Sound
| length7 = 4:48
| title8 = A Message
| length8 = 4:45
| title9 = Low
| length9 = 5:32
| title10 = The Hardest Part
| length10 = 4:25
| title11 = Swallowed in the Sea
| length11 = 3:58
| title12 = Twisted Logic
| length12 = 5:01
}}

| title13 = Til Kingdom Come
| length13 = 4:10
| total_length = 62:30
}}

| title14 = How You See the World
| length14 = 4:04
| total_length = 66:34
}}
Ghi chú

"Twisted Logic" kết thúc ở phút 4:31 trong bản vật lý, sau đó là 30 giây yên lặng. Đoạn này bị lược bỏ trong bản streaming.
"Til Kingdom Come" chỉ được đề tên là "+" trong các dòng ghi chú (liner notes).

Đề tên sample

"Talk" chứa một sample của bài "Computer Love" (do Ralf Hütter, Karl Bartos và Emil Schult sáng tác).

Tour edition DVD
Đĩa DVD được phát hành để quảng bá album trong các chặng của Twisted Logic Tour ở Đông Nam Á, Mỹ Latinh và Úc. Đĩa bao gồm tất cả các bài mặt B và MV tặng kèm.

| title1 = Things I Don't Understand
| length1 = 4:55
| title2 = Proof
| length2 = 4:10
| title3 = The World Turned Upside Down
| length3 = 4:33
| title4 = Pour Me
| note4 = Live at the Hollywood Bowl
| length4 = 5:01
| title5 = Sleeping Sun
| length5 = 3:09
| title6 = Gravity
| length6 = 6:18
}}

| title1 = Speed of Sound
| length1 = 4:28
| note1 = video
| title2 = Fix You
| length2 = 4:54
| note2 = video
| title3 = Talk
| length3 = 4:58
| note3 = video
| title4 = The Hardest Part
| length4 = 4:51
| note4 = video
| title5 = X&Y Track-by-track interview
| length5 = 16:02
}}

Thành phần sản xuất
Thông tin được lấy từ AllMusic.

Coldplay
Chris Martin – hát chính, piano, acoustic guitar, keyboards, organ, rhythm guitar (track 9)
Jonny Buckland – lead guitar, hát bè (track 4)
Guy Berryman – guitar bass, hát bè, synthesiser
Will Champion – trống, hát bè

Sản xuất và thiết kế
Chris Athens – master
Jon Bailey – trợ lý
Michael Brauer – trộn âm
Coldplay – sản xuất âm thanh, chụp ảnh, nhà sản xuất
Susan Dench – bộ đàn dây
Brian Eno – synthesiser (track 9)
Keith Gary – biên tập kỹ thuật số, pro-Tool
Richard George – bộ đàn dây
Tappin Gofton – chỉ đạo nghệ thuật, thiết kế
William Paden Hensley – trợ lý
Jake Jackson – trợ lý
Dan Keeling – A&R
Peter Lale – bộ đàn dây
Mathieu Lejeune – trợ lý
Anne Lines – bộ đàn dây
George Marino – master
Taz Mattar – trợ lý
Matt McGinn – kỹ thuật viên guitar
Laura Melhuish – bộ đàn dây
Ken Nelson – sản xuất âm thanh, kỹ sư, nhà sản xuất (track 3, 4, 12, 13)
Adam Noble – trợ lý
Mike Pierce – trợ lý
Dan Porter – trợ lý
Danny Porter – trợ lý
Mark Pythian – biên tập trên máy tính
Audrey Riley – chuyển soạn trên đàn dây, bộ đàn dây
Carmen Rizzo – biên tập trên máy tính
Tim Roe – trợ lý
Bryan Russell – trợ lý
Tom Sheehan – chụp ảnh
Robert Smith – trợ lý, máy tính
Danton Supple – sản xuất âm thanh, nhà sản xuất (trừ các track 3, 4, 12, 13)
Christopher Tombling – bộ đàn dây
Kevin Westenberg – chụp ảnh
Estelle Wilkinson – quản lý
Andrea Wright – trợ lý

Bảng xếp hạng

Bảng xếp hạng tuần

Bảng xếp hạng tháng

Bảng xếp hạng cuối năm

Bảng xếp hạng cuối thập niên

Bảng xếp hạng mọi thời đại

Chứng nhận và doanh số

}}

}}

}}}}

}}}}

}}|refname=BPI cert}}
}}}}

Ghi chú

Chú thích

Liên kết ngoài