Quận 3

| diện tích = 4,92 km²
| dân số = 220.375 người
| đại biểu quốc hội = Trần Kim Yến
Nguyễn Sỹ Quang
Đỗ Đức Hiển
|bí thư = Nguyễn Thanh Xuân
| phân chia hành chính = 10 phường
| mã hành chính = 770
| mã bưu chính =
| trụ sở UBND = 99-99A Trần Quốc Thảo, phường Võ Thị Sáu
| biển số xe = 59-F1, 59-F2, 59-FA
| web =
|ghi chú logo=Biểu trưng}}

Quận 3 là một quận nội thành cũ nằm ở khu vực trung tâm Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam. Quận được thành lập ngày 27 tháng 5 năm 1959, có các địa điểm nổi tiếng như Hồ Con Rùa, Nhà thờ Tân Định, Chợ Bàn Cờ, Bảo tàng Chứng tích chiến tranh, Nhà Thiếu nhi Thành phố Hồ Chí Minh,...

Quận 3 thuộc khu vực trung tâm đô thị Sài Gòn trước đây, được Pháp thành lập từ năm 1920 và đến năm 1956 thì trở thành một phần Đô thành Sài Gòn của Việt Nam Cộng hòa. Từ ngày 1 tháng 7 năm 2025, Quận 3 chính thức giải thể khi Việt Nam thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, địa bàn quận được sắp xếp lại thành ba phường: Bàn Cờ, Xuân Hòa và Nhiêu Lộc thuộc Thành phố Hồ Chí Minh. mật độ dân số đạt 38.694 người/km².

Hành chính
Quận 3 có 10 phường trực thuộc, bao gồm: 1, 2, 3, 4, 5, 9, 11, 12, 14 và Võ Thị Sáu.

| width="50%" valign="top" style="background: f9f9f9;" |

|}

Lịch sử
quyết định thành lập vào năm 1880. Khu vực Quận 3 tương ứng với một phần nhỏ địa giới thành phố Sài Gòn (khu vực Hồ Con Rùa hiện nay), và các làng xã khi đó còn thuộc khu vực ngoại vi thành phố như An Hòa, Hiệp Hòa, Hòa Hưng, Phú Thạnh, Xuân Hòa.]]
Thời Pháp thuộc
Sau khi chiếm ba tỉnh miền Đông Nam Kỳ, theo nghị định của Thống đốc Nam Kỳ, ngày 12 tháng 4 năm 1861, chính quyền Pháp thành lập thành phố Sài Gòn, trên địa bàn một số thôn của hai tổng: Bình Trị Thượng và Bình Trị Trung thuộc huyện Bình Dương, phủ Tân Bình, tỉnh Gia Định. Địa giới hành chính lúc đầu của thành phố Sài Gòn chỉ gồm một phần của hai quận: Quận 1 và Quận 3 hiện nay. Tháng 1 năm 1877, Tổng thống Pháp công nhận thành phố Sài Gòn là thành phố loại I, đứng đầu là viên Đốc lý do Toàn quyền Đông Dương bổ nhiệm.

Đến tháng 9 năm 1889, thành phố Sài Gòn được chia thành hai quận cảnh sát (arrondissement policier): Quận 1 và Quận 2, đứng đầu mỗi quận cảnh sát là vị Quận trưởng cảnh sát (Commissaire). Tháng 12 năm 1920, lập thêm Quận 3.

Ngày 27 tháng 4 năm 1931, Tổng thống Pháp ký sắc lệnh hợp nhất thành phố Sài Gòn và thành phố Chợ Lớn thành một đơn vị hành chính mới gọi là Khu (một số tài liệu gọi là "Địa phương") Sài Gòn - Chợ Lớn (Région Saigon - Cholon ou Région de Saigon - Cholon). Quận 3 thuộc Khu Sài Gòn - Chợ Lớn.

Ngày 30 tháng 6 năm 1951, Thủ tướng chính quyền Quốc gia Việt Nam ký sắc lệnh số 311-cab/SG đổi tên Khu Sài Gòn - Chợ Lớn thành Đô thành Sài Gòn - Chợ Lớn. Lúc này, Quận 3 thuộc Đô thành Sài Gòn - Chợ Lớn.

Thời Việt Nam Cộng hòa
Theo sắc lệnh số 143/NV ngày 22 tháng 10 năm 1956 của Tổng thống Việt Nam Cộng hòa Ngô Đình Diệm, Đô thành Sài Gòn - Chợ Lớn đổi tên thành Đô thành Sài Gòn. Khi đó, Quận 3 lại thuộc Đô thành Sài Gòn.

Ngày 27 tháng 3 năm 1959, Tổng thống Việt Nam Cộng hòa ban hành Nghị định số 110-NV về việc phân chia 6 quận đang có thành 8 quận mới: Nhứt, Nhì, 3, Tư, 5, 6, 7 và 8 (trừ 3 quận: Nhứt, Nhì, 3 giữ nguyên, các quận còn lại đều đổi tên và thay đổi địa giới hành chính). Lúc này, Quận 3 trùng với địa giới Quận 3 cũ, có 5 phường: Bàn Cờ, Chí Hòa, Đài Chiến Sĩ, Trương Minh Giảng, Yên Đổ.

Năm 1962, Quận 3 giải thể phường Đài Chiến Sĩ; lập mới 6 phường: Cộng Hòa, Cư xá Đô Thành, Hiền Vương, Lê Văn Duyệt, Phan Đình Phùng và Phan Thanh Giản. Như thế lúc này quận có 10 phường.

Năm 1969, tách 2 phường Chí Hòa và Phan Thanh Giản để lập mới quận 10, như thế Quận 3 còn 8 phường.

Năm 1974, lập thêm phường Trần Quang Diệu tại Quận 3. Cho đến ngày 29 tháng 4 năm 1975, Quận 3 gồm 9 phường: Cộng Hòa, Cư xá Đô Thành, Bàn Cờ, Hiền Vương, Lê Văn Duyệt, Phan Đình Phùng, Trần Quang Diệu, Trương Minh Giảng, Yên Đổ.

Từ năm 1975 đến nay
Sau khi Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa Miền Nam Việt Nam tiếp quản Đô thành Sài Gòn và các vùng lân cận vào ngày 30 tháng 4 năm 1975, ngày 3 tháng 5 năm 1975, thành phố Sài Gòn - Gia Định được thành lập. Lúc này, Quận 3 thuộc Thành phố Sài Gòn-Gia Định cho đến tháng 7 năm 1976.

Ngày 20 tháng 5 năm 1976, tổ chức hành chính thành phố Sài Gòn-Gia Định được sắp xếp lần 2 (theo quyết định số 301/UB ngày 20 tháng 5 năm 1976 của Ủy ban nhân dân Cách mạng thành phố Sài Gòn - Gia Định). Theo đó, vẫn giữ nguyên Quận 3 cũ có từ trước đó. Lúc này, các phường cũ đều giải thể, lập các phường mới có diện tích, dân số nhỏ hơn và mang tên số. Quận 3 có 25 phường và được đánh số từ 1 đến 25.

Ngày 2 tháng 7 năm 1976, Quốc hội nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam khoá VI, kỳ họp thứ 1 chính thức đổi tên thành phố Sài Gòn - Gia Định thành Thành phố Hồ Chí Minh. Quận 3 trở thành quận trực thuộc thành phố Hồ Chí Minh.

Ngày 12 tháng 9 năm 1981, giải thể 3 phường: 2, 4 và 6, địa bàn 3 phường giải thể nhập vào các phường kế cận với số lượng phường trực thuộc còn 22.

Ngày 26 tháng 8 năm 1982, theo Quyết định số 147-HĐBT của Hội đồng Bộ trưởng về việc giải thể 2 phường: 16 và 18, địa bàn 2 phường giải thể để sáp nhập vào các phường kế cận với số phường trực thuộc còn 20:
Giải thể Phường 16 để sáp nhập vào Phường 15 và Phường 17.
Giải thể Phường 18 để sáp nhập vào Phường 21.

Ngày 17 tháng 9 năm 1988, ngoài Phường 1 và Phường 3 không thay đổi, giải thể 18 phường còn lại và thay thế bằng 12 phường mang tên số mới: 2, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13 và 14:
Đổi tên phường 8 thành phường 2.
Hợp nhất phường 5 và phường 7 thành một đơn vị hành chính lấy tên là phường 4.
Hợp nhất phường 9 và phường 10 thành một đơn vị hành chính lấy tên là phường 5.
Đổi tên phường 11 thành phường 6.
Hợp nhất phường 12 và phường 15 thành một đơn vị hành chính lấy tên là phường 7.
Hợp nhất phường 13 và phường 14 thành một đơn vị hành chính lấy tên là phường 8.
Hợp nhất phường 17 và một phần phường 21 thành một đơn vị hành chính lấy tên là phường 9.
Đổi tên phường 19 thành phường 10.
Hợp nhất phường 20 và phần còn lại của phường 21 thành một đơn vị hành chính lấy tên là phường 11.
Đổi tên phường 22 thành phường 12.
Đổi tên phường 23 thành phường 13.
Hợp nhất phường 24 và phường 25 thành một đơn vị hành chính lấy tên là phường 14.

Ngày 9 tháng 12 năm 2020, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết 1111/NQ-UBTVQH14 (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2021). Theo đó, sáp nhập Phường 6, Phường 7 và Phường 8 thành Phường Võ Thị Sáu.

Ngày 14 tháng 11 năm 2024, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết 1278/NQ-UBTVQH14 (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2025):
Sáp nhập Phường 10 vào Phường 9
Sáp nhập Phường 13 vào Phường 12.

Ngày 16 tháng 6 năm 2025, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 1685/NQ-UBTVQH15 (áp dụng từ ngày 30 tháng 6 năm 2025). Theo đó, giải thể quận 3 và sắp xếp lại các phường mới thuộc quận 3 cũ:
Sáp nhập phường 1, 2, 3, 5 và một phần phường 4 thành phường Bàn Cờ.
Sáp nhập phường Võ Thị Sáu và phần còn lại của phường 4 thành phường Xuân Hòa.
Sáp nhập phường 9, 11, 12 và 14 thành phường Nhiêu Lộc.

]]

Giáo dục

Cơ sở giáo dục đại học
Quận 3 cũng là nơi có cơ sở của một số đại học, trường đại học và học viện:

Trường cao đẳng, trường trung cấp, trung tâm GDTX

Các trường THPT, trường liên cấp có bậc THPT

Các trường THCS

Y tế

File:Benh vien Mat saigon - panoramio.jpg|Bệnh viện Mắt Thành Phố Hồ Chí Minh, cơ sở tuyến cuối về mắt tại khu vực phía Nam.
File: Prima Medical Center Saigon.jpg|Trung Tâm Y Khoa Prima Saigon, thành viên Việt Nam đầu tiên của Hiệp hội bệnh viện Mắt Thế Giới

Quận 3 là nơi có cơ sở của một số bệnh viện lớn:

Văn hóa - du lịch

Quận 3 là nơi tập trung các biệt thự thời Pháp thuộc và là quận có mật độ cây xanh cao. Ga Sài Gòn, chùa Vĩnh Nghiêm, chùa Xá Lợi cũng nằm tại Quận 3.
Du lịch
Quận 3 là một trong các khu vực trung tâm của Thành phố Hồ Chí Minh, tập trung nhiều địa điểm du lịch và vui chơi nổi tiếng. Với hệ thống đường song song được quy hoạch hợp lý, mặc dù đa số các trục đường chính của Quận 3 là đường một chiều, khách du lịch vẫn có thể dễ dàng khám phá khu vực này khi di chuyển từ các quận lân cận như Quận 1, quận Bình Thạnh, Quận 10, Quận 5.

Di tích lịch sử

Bảo tàng

Nhà thờ

Đền chùa

Khu vui chơi

Giao thông
Quận 3 có những con đường lớn như: Nam Kỳ Khởi Nghĩa, Lý Chính Thắng, Nguyễn Đình Chiểu, Nguyễn Thị Minh Khai, Bà Huyện Thanh Quan, Lê Văn Sỹ, Hai Bà Trưng, Điện Biên Phủ,... Đặc biệt, trục đường Nam Kỳ Khởi Nghĩa - Nguyễn Văn Trỗi (Phú Nhuận) còn được gọi là "con đường ngoại giao" vì nối sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất với dinh Độc Lập - một tòa nhà mang tính lịch sử của Thành phố Hồ Chí Minh.
Quận 3, Quận 1 và Quận 5 là ba quận còn mang những nét đặc trưng nhất của trung tâm đô thành Sài Gòn xưa.

Đường phố
Đường số 1 Cư xá Đô ThànhĐường số 2 Cư xá Đô ThànhĐường số 3 Cư xá Đô ThànhĐường số 4 Cư xá Đô thànhĐường số 5 Cư xá Đô ThànhĐường số 6 Cư xá Đô ThànhĐường số 7 Cư xá Đô ThànhBà Huyện Thanh QuanBàn CờCách Mạng Tháng TámCao ThắngĐiện Biên PhủĐoàn Công BửuĐỗ Thị LờiHai Bà TrưngHoàng SaHồ Xuân HươngHuỳnh Tịnh CủaKỳ ĐồngLê Ngô CátLê Quý ĐônLê Văn SỹLý Chính ThắngLý Thái TổNam Kỳ Khởi NghĩaNgô Thời NhiệmNguyễn Đình ChiểuNguyễn HiềnNguyễn Phúc NguyênNguyễn Sơn HàNguyễn Thị DiệuNguyễn Thị Minh KhaiNguyễn Thiện ThuậtNguyễn ThôngNguyễn Thượng HiềnNguyễn Văn MaiPhạm Đình ToáiPhạm Ngọc ThạchPasteurRạch Bùng BinhSư Thiện ChiếuTrần Cao VânTrần Huy LiệuTrần Minh QuyềnTrần Quang DiệuTrần Quốc ThảoTrần Quốc ToảnTrần Văn ĐangTrương ĐịnhTrương QuyềnTrường SaTú XươngVõ Thị SáuVõ Văn TầnVườn Chuối
Tên đường của Quận 3 trước và sau năm 1975
Đường Cư Xá Đô Thành nay là đường Nguyễn Hiền.
Đường Lê Văn Duyệt nay là đường Cách Mạng Tháng Tám.
Đường Phan Thanh Giản nay là đường Điện Biên Phủ.
Đường Trương Minh Giảng nay là hai đường Trần Quốc Thảo và Lê Văn Sỹ (từ ngay sau 1975 - 1985 được gọi tên Nguyễn Văn Trỗi).
Đường Yên Đổ nay là đường Lý Chính Thắng.
Đường Công Lý nay là đường Nam Kỳ Khởi Nghĩa (được gọi tên Nam Kỳ Khởi Nghĩa từ ngay sau 1975).
Đường Phan Đình Phùng nay là đường Nguyễn Đình Chiểu.
Đường Đốc Phủ Thạnh nay là đường Nguyễn Sơn Hà.
Đường Trương Minh Ký nay là đường Nguyễn Thị Diệu.
Đường Hồng Thập Tự nay là đường Nguyễn Thị Minh Khai (từ ngay sau 1975 - 1991 cải thành Xô Viết Nghệ Tĩnh, đến 1991 cải thành Nguyễn Thị Minh Khai).
Đường Duy Tân nay là đường Phạm Ngọc Thạch.
Đường Lê Văn Thạnh nay là đường Sư Thiện Chiếu.
Đường Nguyễn Đình Chiểu nay là đường Trần Quốc Toản.
Đường Đoàn Thị Điểm nay là đường Trương Định.
Đường Trần Tấn Phát nay là đường Trương Quyền.
Đường Hiền Vương nay là đường Võ Thị Sáu.
Đường Trần Quý Cáp nay là đường Võ Văn Tần.
Đường Nhất Linh và Hoàng Đạo (Nguyễn Thông nối dài) nay là đường Trần Văn Đang.

Hệ thống đường sắt đô thị
Tuyến số 2 (Đang xây dựng): (Quận 1) ← Ga Dân Chủ - Ga Hòa Hưng - Ga Lê Thị Riêng → (quận Tân Bình)

Tổng lãnh sự quán các nước tại Quận 3

Chú thích