Hoàng Thi Thơ

| tên khai sinh =
| ngày sinh =
| nơi sinh = Quảng Trị, Trung Kỳ, Liên bang Đông Dương
| ngày mất =
| nơi mất = Glendale, California, Hoa Kỳ
| quốc tịch =
| dân tộc = Kinh
| nghề nghiệp =
| bố mẹ =
| vợ = Thúy Nga
| chồng =
| con = 5 con ruột, 1 con nuôi
| đào tạo =
| học vấn =
| lĩnh vực hoạt động =
| giai đoạn sáng tác âm nhạc = Thập niên 1950
| đào tạo âm nhạc =
| thể loại âm nhạc =
| nhạc cụ = Vĩ cầm
| hãng đĩa =
| hợp tác với =
| thành viên của =
| ca khúc = Danh sách
| vai trò âm nhạc = Nhạc sĩ
| vai trò điện ảnh = Đạo diễn
| tác phẩm điện ảnh nổi bật = Người cô đơn
| giải thưởng âm nhạc =
| ảnh hưởng bởi =
| ảnh hưởng tới =
| chữ ký =
| module =
}}
| ca khúc = Ai nhớ chăng ai'Chuyện tình của người trinh nữ tên Thi'Duyên quê'Đám cưới trên đường quê'Đường xưa lối cũ'Gặp nhau'Mấy nhịp cầu tre'Rước tình về với quê hương'Tà áo cưới'Tình ca trên lúa'Túp lều lý tưởng
}}
Hoàng Thi Thơ (16 tháng 7 năm 1928 - 23 tháng 9 năm 2001) là một trong những nhạc sĩ lớn nhất của nền Tân nhạc Việt Nam. Một số bút danh khác của ông là Tôn Nữ Trà Mi, Tôn Nữ Diễm Hồng, Bích Khê và Triệu Phong.

Cuộc đời
Hoàng Thi Thơ sinh ngày 16 tháng 7 năm 1928 tại làng Bích Khê, huyện Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị. Ông thuộc dòng họ Hoàng Phủ, một dòng họ khoa bảng có tiếng tăm ở đất Quảng Trị. Tuy nhiên, theo một trang báo hải ngoại, 2 người anh của ông ở Huế đã bị Việt Minh nửa đêm lôi đi hành quyết vì vu cho tội thân Pháp. Lòng tin vào kháng chiến của Hoàng Thi Thơ do đó sụp đổ. Ở Sài Gòn ông dạy sinh ngữ Anh - Pháp ở các trường tư thục và theo nghề viết nhạc, hoạt động văn nghệ. Năm 1957, ông bắt đầu tổ chức những kỳ đại nhạc hội tại rạp Thống Nhất, Sài Gòn. Năm 1961, ông thành lập Đoàn Văn nghệ Việt Nam gồm hơn 100 nghệ sĩ tên tuổi và lưu diễn qua nhiều nước Á Châu cũng như nhiều thành phố trên thế giới: Vạn Tượng, Hồng Kông, Đài Bắc, Đông Kinh, Vọng Các, Ba Lê, Luân Đôn, Tân Gia Ba, Sénégal,... và nhiều nơi ở Hoa Kỳ. Năm 1967, ông thành lập tiếp Đoàn văn nghệ Maxim's, gồm 70 diễn viên ca-vũ-nhạc-kịch, tổ chức những chương trình ca vũ nhạc kịch đặc biệt tại nhà hàng Maxim's. Nhạc sĩ Hoàng Thi Thơ là người duy nhất được Bộ Thông tin và Tổng cục Chiến tranh Chính trị Việt Nam Cộng hòa nhiều lần cử thành lập và dẫn các đoàn văn nghệ Việt Nam sang châu Âu trình diễn.

Tháng 4 năm 1975, đoàn văn nghệ của ông đang lưu diễn ở Nhật Bản thì xảy ra sự kiện 30 tháng 4 năm 1975. Ông không thể trở về nước, từ đó phải sống lưu vong và định cư ở Hoa Kỳ. Ông được cấp phép về thăm Việt Nam hai lần kể từ năm 1993.

Sau năm 1975, tại Việt Nam, ông cùng với nhạc sĩ Phạm Duy là hai người bị cấm về nhân thân (cấm toàn bộ tác phẩm). Đến đầu năm 2009, Cục Nghệ thuật Biểu diễn thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch mới cho phép phổ biến trở lại 6 bài của ông là Đường xưa lối cũ, Rước tình về với quê hương, Hình ảnh người em không đợi, Duyên quê, Túp lều lý tưởng, Múc ánh trăng vàng., Cục Nghệ thuật Biểu diễn}}

Ngày 23 tháng 9 năm 2001, ông qua đời tại nhà riêng ở Glendale, California trong khi chờ vợ làm một món cá mà ông thích. Ông được an táng tại vườn Vĩnh Cửu - nghĩa trang Peek Family, Quận Cam, California. Mộ của ông nằm ở nhà quàn Heritage Memorial Service, 17712 Beach Boulevard, Huntington Beach, California, Hoa Kỳ.

Gia đình
Thời kỳ đi kháng chiến, nhạc sĩ Hoàng Thi Thơ đã có quan hệ tình cảm với Trương Tân Nhân, một người bạn học cùng trường. Về sau khi ông bỏ kháng chiến về thành và không thể trở lại, bà Tân Nhân lúc đó đã mang thai. Sau hiệp định Genève, bà ở lại miền Bắc và tiếp tục sự nghiệp ca hát. Người con trai của hai người mang tên Lê Khánh Hoài (lấy theo họ người chồng sau của bà), hiện đang hoạt động trong lĩnh vực kịch nghệ và điện ảnh tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Tháng 9 năm 1957, ông lập gia đình với ca sĩ Thúy Nga (con gái nhiếp ảnh gia Nguyễn Giao) và sinh được bốn người con gồm ba trai và một gái. Trong đó, người con trưởng là Hoàng Thi Thi, vừa là nhạc sĩ vừa là kỹ sư. Ngoài ra, ông còn một người con nuôi là Hoàng Thi Thao (1945–2019), người cháu gọi ông bằng chú và cũng là người theo sát chân ông trong nhiều năm hoạt động văn nghệ.
}}

Hoàng Thi Thơ sáng tác trên 500 ca khúc từ tình ca đến nhạc quê hương, dân ca đến nhạc thời trang, đoản khúc đến trường ca, nhạc cảnh đến nhạc kịch.

Khoảng năm 1972-1973, ông sử dụng thêm bút danh mới là Tôn Nữ Trà Mi và sáng tác một loạt ca khúc mà báo chí thời đó gọi là "đem lại cho làng tân nhạc Việt Nam luồng sinh khí mới và cảm hứng tân kỳ" như "Rước tình về với quê hương", "Việt Nam ơi ngày vui đã tới", "Ô kìa đời bỗng dưng vui", "Xây nhà bên suối", "Ngày vui lý tưởng"... Những ca khúc này đã quen thuộc với người Việt Nam cho đến tận nay.

Trong thời gian cộng tác với nhà hàng Maxim's (Sài Gòn), ông đã thực hiện những tiết mục ca nhạc kịch dã sử và sáng tác những ca khúc hào hùng như "Quang Trung đại phá quân Thanh" hoặc "Trưng Vương đại phá quân Đông Hán".

Năm 1955, Hoàng Thi Thơ sáng tác hai bài trường ca đầu tiên mang tên "Triều Vui Thế Hệ" & "Máu Hồng Sử Xanh". Năm sau, ông cho ra đời trường ca “Ngày Trọng Đại” và đến năm 1963 là "Tiếng Trống Diên Hồng".

Hoàng Thi Thơ còn là tác giả sách “Để Sáng Tác Một Bài Nhạc Phổ Thông” xuất bản vào năm 1953, dày 500 trang với những phần hướng dẫn về hòa âm, luật sáng tác... || || 1959
|-
| Bài ca dân nghèo || ||
|-
| Bài ca đoạn trường || ||
|-
| Bài thơ cuối cùng || || 1964
|-
| Bài thơ hòa bình || ||
|-
| Bài thơ má lúm đồng tiền || || 2000
|-
| Bài thơ tự do || ||
|-
| Bài thơ xuân || || 1954
|-
| Bao giờ trở lại || ||
|-
| Biết đâu tìm || Tôn Nữ Trà Mi|| 1959
|-
| Biết thuở nào nguôi || ||
|-
| Bóng hồng Việt Nam || ||
|-
| Các anh các chị || || 1958
|-
| Các anh về || || 1955
|-
| Cái trâm em cài || Tôn Nữ Diễm Hồng || 1971
|-
| Cành hoa trước gió || ||
|-
| Chiếc quạt Xuân Hương || ||
|-
| Chiều cố đô || || 1959
|-
| Chiều mưa viễn xứ || ||
|-
| Chiến sĩ hành || ||1969
|-
| Chim vàng trên nón sắt || ||
|-
| Chủ nhật xám || || 1969
|-
| Chuyện tình cô lái đò bến Hạ || ||1974
|-
| Chuyện tình của người trinh nữ tên Thi|| || 1970
|-
| Chuyện tình Lộng Ngọc || ||
|-
| Chúng mình || ||
|-
| Con bướm nhà em || ||
|-
| Có ai trên đời mà không yêu (Con tim và nước mắt) || ||
|-
| Cô gái mới || ||
|-
| Còn nhớ hay quên || ||
|-
| Cuộc đời này || ||
|-
| Cung đàn tám hướng || ||
|-
| Dậy thì || ||
|-
| Diễm tình || Tôn Nữ Trà Mi || 1973
|-
| Dù xa xôi vẫn thấy rất gần || ||
|-
| Duyên quê || || 1955
|-
| Đám cưới trên đường quê|| || 1973
|-
| Đành quên sao || Tôn Nữ Trà Mi || 1960
|-
| Đẹp chiều thôn dã || ||
|-
| Đẹp mấy mùa hoa || ||
|-
| Đêm cuối cùng || || 1958
|-
|Đêm qua mơ thấy Sài Gòn
|
|
|-
| Điệu buồn dang dở || ||
|-
| Điệu lý cò bay || ||1949
|-
| Đôi mái chèo trăng || ||
|-
|Đôi người đôi ngả
|
|1981
|-
| Đời sầu của ve || || 1973
|-
| Đời buồn như liễu || ||
|-
|Đời ta như chiếc lá vàng
|
|
|-
| Đưa em qua cánh đồng vàng || ||
|-
| Đưa em xuống thuyền || ||1974
|-
| Đừng nói với anh || || 1964
|-
| Đường xưa lối cũ || || 1959
|-
| Em là nữ hoàng || Tố Tâm & Hoàng Thi Thơ ||1970
|-
| Em như làn mây || ||1990
|-
| Em về thăm lại quê anh || ||
|-
| Gạo trắng trăng thanh|| || 1956
|-
| Gặp lại người yêu || ||1974
|-
| Gặp nhau || || 1959
|-
| Gặp nhau giữa trời lưu lạc || ||
|-
| Giã từ mẹ || || 1954
|-
| Giây phút chạnh lòng || || 1959
|-
| Giọt lệ bên bờ biển Đông || ||
|-
| Giọt sầu từ lầu Hoàng Hạc || ||
|-
| Giữa trời đất nước thân yêu || || 1960
|-
| Gót hồng trên con đường đất || ||
|-
|Hát nữa đi em
|
|1959
|-
| Hình ảnh người em không đợi || Hoàng Thi Thơ - Tôn Nữ Trà Mi ||1963
|-
| Hoa hồng một đóa || || 1994
|-
| Hoa nữ sinh || ||1955
|-
| Hỏi người còn nhớ đến ta || Tôn Nữ Trà Mi || 1973
|-
|Hỡi núi rừng Trường Sơn
|
|
|-
| Khi người lính trẻ trở về quê hương || ||
|-
| Khi tình yêu đến || ||
|-
|Không đâu bằng quê hương ta
|
|
|-
| Khúc hát chia tay || ||
|-
| Kinh chiều || ||1969
|-
|Kiếp tơ tằm || || 1959
|-
| Lá vàng tượng trắng trong vườn lục xâm || ||
|-
| Lá thư về làng || || 1955
|-
|Là người Việt Nam tôi vẫn nhớ
|
|
|-
|Little Saigon
|
|
|-
| Lời hát tạ ơn || ||
|-
| Lời người bên kia Bến Hải (Những ai chưa về) || || 1956
|-
| Lời người ra đi || ||
|-
| Lời người ở lại || || 1954
|-
| Lời thề của loài hoa trắng || Tôn Nữ Trà Mi ||1969
|-
| Lúa vàng sao sáng || ||
|-
|Luân vũ mùa thu
|
|
|-
| Mái tranh chiều || ||1981
|-
| Màu hoa thiên lý || || 1960
|-
| Mặt trời lại sáng quê hương || ||
|-
|Mấy nhịp cầu tre
|
|1956
|-
| Mối tình bất diệt || ||
|-
| Mộng Hoàng, áo cưới hay khăn tang || ||
|-
| Mộng hồng || ||
|-
| Một lần cuối || ||1970
|-
| Một miếng trầu duyên || || 1954
|-
|Một ngày buồn vĩnh biệt quê hương
|
|
|-
|Một ngày rồi lại một ngày
|
|
|-
| Một thoáng em về || ||
|-
| Mời lên hái đóa hoa rừng || ||
|-
| Mùa thu Đông Kinh || || 1963
|-
| Múc ánh trăng vàng || || 1955
|-
| Mưa dọc đường quê || ||
|-
|Nắng quê hương hay nắng quê người
|| ||
|-
|Nêu mình yêu nhau
|
|1981
|-
| Ngày buồn trôi qua ngày vui phải tới || ||
|-
| Ngày em ra đi || || 1958
|-
| Ngày trọng đại (trường ca) || || 1960
|-
| Ngày vui lý tưởng || ||
|-
| Ngập ngừng || ||1959
|-
| Người cô đơn (nhạc phim cùng tên) || ||
|-
| Người nghệ sĩ mù || || 1958
|-
| Nhạc vọng thôn chiều || ||
|-
| Nhớ thành đô || || 1963
|-
| Như cánh phù du || || 1973
|-
| Những giòng lệ rơi || ||
|-
| Những ngày thơ mộng || || 1959
|-
| Những vòng hoa trắng || ||
|-
| Nếu một ngày kia || || 1965
|-
| Niềm đau của Thúy || ||
|-
| Ô kìa đời bỗng dưng vui || || 1973
|-
| Ôi chưa kịp nói với nhau một lời || ||
|-
| Phố chiều || || 1958
|-
| Phút đầu tiên || || 1959
|-
|Quang Trung đại phá quân Thanh
|
|
|-
| Quê hương ta || ||
|-
| Rồi một chiều kia || || 1959
|-
|Rồi một ngày
|
|1970
|-
| Rong chơi cuối trời quên lãng || || 1974
|-
| Rước tình về với quê hương|| || 1973
|-
| Ruộng lúa nương dâu || ||
|-
| Sang ngang || ||1959
|-
| Sao || Bích Khê ||
|-
| Sống chết với nhau || Triệu Phong ||
|-
| Súng ơi || || 1954
|-
| Ta dạy cho con || ||
|-
| Tà áo cưới || || 1960
|-
| Tại sao? || ||
|-
| Tango nhớ || ||
|-
| Tâm tình gửi Huế || Tôn Nữ Trà Mi || 1960
|-
|Tháng tư buồn
|
|
|-
| Thiên đường của ta || ||
|-
| Thôi chia ly từ đây || ||1964
|-
| Thôn trăng mở hội trăng tròn || || 1955
|-
| Thị trấn đìu hiu || ||
|-
| Thục Lan, giọt nước mắt da vàng || ||
|-
| Thúy || ||
|-
| Tiễn nàng sang ngang || ||
|-
| Tìm anh || || 1958
|-
|Tìm em || || 1958
|-
| Tin ngày mai đến || ||
|-
| Tin về đô thị || ||
|-
| Tình anh || ||
|-
| Tình anh tình em || ||
|-
| Tình ca điên || ||
|-
| Tình ca trên lúa || ||1972
|-
| Tình dang dở || ||
|-
| Tình đêm liên hoan || || 1956
|-
| Tình gần tình xa || ||
|-
| Tình hồng cho em số 1 (Tình hồng cho em)|| ||1970
|-
| Tình hồng cho em số 2 (Đêm buồn)|| || 1970
|-
| Tình hồng cho em số 3 (Kinh cầu tình yêu)|| || 1970
|-
| Tình hồng cho em số 4 (Niềm đau của cát)|| || 1970
|-
| Tình hồng cho em số 5 (Rồi một ngày)|| || 1970
|-
| Tình hồng cho em số 6 (Lộng Ngọc)|| || 1970
|-
| Tình hồng cho em số 7 (Tạ tình)|| || 1970
|-
| Tình hồng cho em số 8 (Lệ buồn)|| || 1970
|-
| Tình hồng cho em số 9 (Ru nhau)|| || 1970
|-
| Tình hồng cho em số 10 (Góc trời của ta)|| || 1970
|-
| Tình mùa hoa đào || || 1966
|-
| Tình sầu biên giới || || 1954
|-
| Tình ta với mình || ||
|-
| Tình vỡ || ||
|-
| Tình yêu tuyệt vời 2 || ||
|-
| Tóc thề chấm vai || || 2001
|-
| Tôi nhớ tên anh || || 1960
|-
| Tôi yêu Thúy || ||
|-
|Tôi và người tôi yêu
|
|
|-
| Trái tim Việt Nam || ||1974
|-
| Trăng đẹp trời Nam || ||
|-
| Trăng rụng xuống cầu || || 1956
|-
| Trời quê hương ta xanh || Triệu Phong ||
|-
| Túp lều lý tưởng || Tôn Nữ Trà Mi || 1970
|-
| Vần thơ thương nhớ || ||1959
|-
| Vết chân đà điểu || ||
|-
| Việt Nam ơi ngày vui đã tới || ||
|-
| Việt Nam như đóa hoa xinh || ||1974
|-
| Vũ khúc đồng quê || ||
|-
| Vũ khúc yêu đời || ||1952
|-
| Xây nhà bên suối || Tôn Nữ Trà Mi|| 1973
|-
| Xe hoa một chiếc (Đàn lòng trăm cung)|| Tôn Nữ Trà Mi|| 1955
|-
|Xin một vành khăn tang cho người đã chết
|
|
|-
| Xinh quá xinh (Chiếc quạt thần tiên)|| ||
|-
| Xuân chết trong lòng tôi || || 1949
|-
| Yêu mãi còn yêu || || 1958
|-
|}

Băng nhạc
Hoàng Thi Thơ 1: Rước tình về với quê hương

Mặt A
Rước tình về với quê hương - Thanh Tuyền & Bùi Thiện
Ô kìa đời bỗng dưng vui - Thanh Lan
Đám cưới trên đường quê - Sơn Ca
Hỏi người còn nhớ đến ta - Lệ Thu
Ai nhớ chăng ai - Thanh Tuyền
Chuyện tình của người trinh nữ tên Thi - Thanh Lan
Xây nhà bên suối - Mai Lệ Huyền
Rồi một ngày - Phương Hồng Quế
Duyên quê - Thanh Tuyền

Mặt B
Tình ca trên lúa - Thanh Tuyền & Duy Khánh
Như cánh phù du - Sơn Ca
Chim vàng trên nón sắt - Mai Lệ Huyền
Đời sầu của ve - Thanh Tuyền
Rong chơi cuối trời quên lãng - Khánh Ly
Diễm tình - Thái Châu
Tình dang dở - Thúy Nga
Đêm buồn - Thái Thanh
Việt Nam ơi ngày vui đã tới - Sơn Ca & Bùi Thiện
}}

Hoàng Thi Thơ 2: Việt Nam như đóa hoa xinh

Mặt A
Đưa em xuống thuyền - Sơn Ca & Bùi Thiện
Chuyện tình cô lái đò bến Hạ - Thanh Lan
Việt Nam như đóa hoa xinh - Sơn Ca & Miên Đức Thắng
Trái tim Việt Nam - Khánh Ly
Ngày vui lý tưởng - Sơn Ca
Gặp nhau - Thanh Tuyền
Có ai trên đời mà không yêu - Mai Lệ Huyền
Đường xưa lối cũ - Thanh Tuyền
Tình ta với mình - Sơn Ca & Bùi Thiện

Mặt B
Gạo trắng trăng thanh - Duy Khánh & Thanh Tuyền
Bóng hồng Việt Nam - Hồng Vân
Thiên đường của ta - Sơn Ca
Tà áo cưới - Thanh Tuyền
Màu hoa thiên lý - Lệ Thu
Mái tranh chiều - Thanh Tuyền
Mùa thu Đông Kinh - Thúy Nga
Thị trấn đìu hiu - Miên Đức Thắng
Khúc hát chia tay - Sơn Ca & Bùi Thiện
}}

Hoàng Thi Thơ 3: Đưa em qua cánh đồng vàng

Mặt A
Đưa em qua cánh đồng vàng - Họa Mi & Nhật Trường
Mối tình bất diệt - Thanh Lan
Em về thăm lại quê anh - Họa Mi
Phút đầu tiên - Sơn Ca & Duy Khánh
Gặp lại người yêu - Thanh Lan
Khi người lính trẻ trở về quê hương - Họa Mi & Nhật Trường
Mặt trời lại sáng quê hương - Họa Mi
Lời thề của loài hoa trắng - Lệ Thu
Mời lên hái đóa hoa rừng - Sơn Ca

Mặt B
Chuyện tình Lộng Ngọc - Họa Mi & Nhật Trường
Kinh cầu tình yêu - Khánh Ly
Khi tình yêu đến - Sơn Ca
Nhớ thành đô - Thanh Lan
Yêu mãi còn yêu - Thúy Nga
Miếng trầu duyên - Sơn Ca & Bùi Thiện
Túp lều lý tưởng - Connie Kim
Ai buồn hơn ai - Hương Lan
Ngày buồn trôi qua ngày vui phải tới - Họa Mi
}}

Chương trình tôn vinh
Khi ra nước ngoài, ông có thực hiện một số băng nhạc riêng và được Trung tâm Thúy Nga và Thế giới Nghệ thuật thực hiện video về chủ đề nhạc Hoàng Thi Thơ gồm Paris By Night 41: Hoàng Thi Thơ - Một đời cho âm nhạc, Paris By Night 47: Hoàng Thi Thơ 2 và Thế giới Nghệ thuật: Hoàng Thi Thơ - Một đời cho nghệ thuật.

Chú thích

Liên kết ngoài
Tưởng niệm nhạc sĩ Hoàng Thi Thơ, Phần 2 - Trường Kỳ, 2007, VOA News