Acid hydrocyanic

| ImageFileL1 = Hydrogen-cyanide-3D-balls.svg
| ImageFileL1_Ref =
| ImageNameL1 = Ball and stick model of hydrogen cyanide
| ImageFileR1 = Hydrogen-cyanide-3D-vdW.svg
| ImageFileR1_Ref =
| ImageNameR1 = Spacefill model of hydrogen cyanide
| IUPACName = (substitutive)|Hydridonitridocarbon (additive)}}
| OtherNames =
|Section1=
| PubChem = 768
| ChemSpiderID = 748
| ChemSpiderID_Ref =
| UNII = 2WTB3V159F
| UNII_Ref =
| EINECS = 200-821-6
| UNNumber = 1051
| KEGG = C01326
| KEGG_Ref =
| MeSHName = Hydrogen+Cyanide
| ChEBI = 18407
| ChEBI_Ref =
| RTECS = MW6825000
| 3DMet = B00275
| SMILES = CN
| StdInChI = 1S/CHN/c1-2/h1H
| StdInChI_Ref =
| StdInChIKey = LELOWRISYMNNSU-UHFFFAOYSA-N
| StdInChIKey_Ref =
}}
|Section2=
| Viscosity = 0,183 mPa·s (25 °C)
| VaporPressure = 100 kPa (25 °C)
}}
|Section3=
|Section4=
|Section5=
| GHSSignalWord = Danger
| HPhrases =
| PPhrases =
| NFPA-H = 4
| NFPA-F = 4
| NFPA-R = 2
| FlashPtC = −17.8
| AutoignitionPtC = 538
| PEL = TWA 10 ppm (11 mg/m³) [skin]
| ExploLimits = 5.6% – 40.0%
| LC50 = 501 ppm (rat, 5 min)323 ppm (mouse, 5 min)275 ppm (rat, 15 min)170 ppm (rat, 30 min)160 ppm (rat, 30 min)323 ppm (rat, 5 min)

Tính chất vật lý
Acid hydrocyanic có công thức hóa học là HCN, khối lượng phân tử 27. Ở thể khan là chất lỏng linh động, không màu, rất dễ tan trong nước, rượu và dễ hóa rắn, dễ bay hơi (nhiệt độ nóng chảy là −15&nbsp;°C, nhiệt độ sôi là 25,6&nbsp;°C), tỷ trọng d= 0.696. Hơi của HCN có tỷ trọng d = 0,968 và là một loại acid rất yếu. Acid hydrocyanic cực kì độc. Ở dạng khí (hydro cyanide), ta chỉ có thể nhận biết được mùi của nó khi nồng độ đã đạt đến mức gây tử vong.

Điều chế
Acid hydrocyanic được điều chế bằng cách cho amonia tác dụng với carbon monoxide ở nhiệt độ cao có xúc tác ThO2:
::\mathsf{NH_3 + CO \ \xrightarrow{t^o, ThO_2}\ HCN + H_2O }

HCN là một chất khí có tên là hydro cyanide, khi tan vào nước sẽ tạo thành dung dịch acid hydrocyanic. HCN là hợp chất cộng hóa trị như HCl, phân tử có cấu tạo đường thẳng với độ dài liên kết H–C là 1,05, ångström = 1,05 x 10⁸cm và liên kết C–N là 1,54 Å = 1,54 x 10⁸cm.

HCN là chất hết sức độc, hàm lượng được phép ở trong không khí là dưới 3 x 10⁻⁴ mg/l. Ngoài các đường hô hấp và tiêu hóa, HCN có thể đi vào cơ thể người ta bằng cách thấm qua da. Khi bị nhiễm độc nhẹ, người cảm thấy nhức đầu, nôn mửa, tim đập mạnh. Khi bị nhiễm độc nặng, người mất cảm giác, bị ngạt thở, có thể đi đến ngừng hô hấp và chết vì tim ngừng đập. Có thể phát hiện khí HCN trong khí quyển nhờ khói thuốc lá, khi có mặt HCN khói thuốc lá sẽ trở nên cay. Những trường hợp bị say hay chết vì ăn sắn là do trong sắn có một lượng rất nhỏ HCN.

Hydro cyanide tan trong nước, rượu và ether theo bất cứ tỷ lệ nào. Trong dung dịch nước, HCN là một acid (acid hydrocyanic) rất yếu, yếu hơn cả acid carbonic (H2CO3). Trong dung dịch cồn xảy ra phản ứng thủy phân acid tạo thành amoni format:

::\mathsf{HCN + 2H_2O \ \xrightarrow \ HCOONH_4 }

Ở trạng thái khan và trạng thái dung dịch, hydrocyanide chỉ bền khi có mặt một lượng nhỏ acid vô cơ làm chất ổn định. Nếu không có những chất đó, nó sẽ trùng hợp lại thành những sản phẩm rắn, màu đen và đôi khi có thể gây nổ.

Khi được đốt nóng trong không khí, HCN cháy với ngọn lửa màu tím và giải phóng H2O, CO2 và N2:

::\mathsf{4HCN + 5O_2 \ \xrightarrow{t^o}\ 2H_2O + 4CO_2 \uparrow\ + 2N_2 \uparrow\ }

Hydrocyanide được dùng chủ yếu trong những tổng hợp hữu cơ. Nó được điều chế bằng cách đun nóng ở 500&nbsp;°C và dưới áp suất một hỗn hợp gồm CO và NH3 với chất xúc tác là thori(IV) oxide (ThO2):
::\mathsf{CO + NH_3 \ \xrightarrow{t^o, ThO_2}\ HCN + H_2O }

Trong phòng thí nghiệm, HCN có thể điều chế bằng cách nhỏ từng giọt dung dịch natri cyanide NaCN xuống dung dịch acid sulfuric H2SO4 nóng và có nồng độ vừa phải:
::\mathsf{NaCN + H_2SO_4 \ \xrightarrow{t^o}\ NaHSO_4 + HCN }

Tham khảo