Lũ lụt miền Trung Việt Nam tháng 11 năm 1999

Đợt lũ lụt miền Trung Việt Nam tháng 11 năm 1999 (hay còn được biết đến với tên gọi là Đại hồng thủy 1999) là một đợt lũ lụt lớn xảy ra ở các tỉnh miền Trung Việt Nam vào đầu tháng 11 năm 1999. Do tác động của không khí lạnh mạnh kết hợp với dải áp thấp xích đạo, các nhiễu động trên cao và cuối cùng là áp thấp nhiệt đới, các tỉnh miền Trung Việt Nam đã phải hứng chịu những trận mưa rất lớn từ ngày 1 đến ngày 6 tháng 11 năm 1999, gây ra lũ lụt nghiêm trọng, nhấn chìm nhiều huyện, thị xã, làm thiệt hại tài sản lên đến gần 3.800 tỷ đồng (giá thời điểm năm 1999, tương đương 21.203 tỷ đồng ở năm 2023) và số người chết là 595 người. Tỉnh chịu thiệt hại nặng nhất là Thừa Thiên – Huế, do đó trận lũ lụt đã đi vào ký ức khó phai mờ của người dân tỉnh này.

Sau lũ lụt, Chính phủ Việt Nam đã tổ chức cứu trợ đồng bào vùng lũ đồng thời kêu gọi những sự hỗ trợ từ quốc tế. Nhiều quốc gia và các tổ chức trên thế giới đã cứu trợ nhằm khắc phục hậu quả do thiên tai này gây ra. Đợt mưa lũ tháng 11 năm 1999 này cũng đã xác lập nhiều kỷ lục lịch sử trong các thống kê, so sánh về thiên tai và thiệt hại thiên tai gây ra tại Việt Nam, tuy nhiên, một số kỷ lục đã bị các trận lũ lụt khác diễn ra sau đó vài năm phá vỡ.

Diễn biến

Cơn bão số 9 hay bão Eve, đổ bộ vào khu vực Trung Trung Bộ ngày 20 tháng 10 năm 1999 gây ra mưa lớn ở Trung Bộ đi kèm gió mạnh, đã làm 15 người thiệt mạng. Ba ngày sau, xuất hiện một áp thấp nhiệt đới trên biển Đông và tiếp tục gây mưa lớn cho khu vực Trung Bộ. Liền sau đó, ngày 5 tháng 11 một áp thấp nhiệt đới hình thành trong hệ thống thời tiết trên và tiếp tục mang mưa ẩm đến miền Trung. Áp thấp nhiệt đới đã đổ bộ và tan cùng ngày hôm đó trên đất liền Nam Trung Bộ. Mưa tại tỉnh Thừa Thiên – Huế với vũ lượng rất lớn; nhiều điểm tại tỉnh này mưa dồn dập khoảng 1.000&nbsp;mm trong 1 ngày, trong đó nổi bật là tại thành phố Huế với lượng mưa 2 ngày đêm là 2.288&nbsp;mm, và tổng lượng mưa ở Huế được xem là gần bằng tổng lượng mưa trung bình cả năm cộng lại.

Một nguyên nhân gián tiếp dẫn đến đợt mưa lũ này là vào năm 1999 Việt Nam chịu tác động của hiện tượng La Niña. Ngay sau khi đợt El Niño kỷ lục 1997-1998 kết thúc, hiện tượng La Niña xuất hiện vào cuối năm đó và kéo dài từ năm 1998 đến năm 2001, trong đó giai đoạn 1998-2000 là cường độ trung bình và 2000-2001 với cường độ yếu. Ngoài gây ra các đợt rét đậm, rét hại kéo dài,

Kỷ lục lịch sử
trong trận lụt năm 2020, trận lũ lụt đã phá nhiều kỷ lục của lũ năm 1999.]]
Trong đợt mưa lũ này một lượng mưa ghi nhận được trong một ngày tại thành phố Huế là 1.384&nbsp;mm, đây là một trị số lớn chưa từng thấy trong chuỗi số liệu 100 năm qua được ghi nhận ở Việt Nam. Đỉnh lũ của đợt lũ tháng 11 năm 1999 được xem là đỉnh lũ lớn nhất lịch sử trong vòng 70-100 năm qua ở một số sông, nhất là trên sông Hương. Mưa được xem là có cường suất lớn nhất trong hơn 100 năm qua, và cường độ mưa loại kỷ lục trên thế giới. Năm 2007, lũ trên một số sông ở Đà Nẵng vượt mốc lịch sử năm 1999 0,3 mét. Cùng năm đó lũ trên một số sông ở tỉnh Quảng Nam đã bằng và vượt mức lũ của năm 1999. Năm 2009, lũ trên sông Trà Bồng (Quảng Ngãi) đã phá vỡ kỷ lục này. Năm 2013, đợt mưa lớn do ảnh hưởng của áp thấp nhiệt đới suy yếu từ Bão số 15 – Podul đã gây ra lũ lụt diện rộng, nhiều tỉnh đã vượt mốc lịch sử năm 1999. Trong đợt lũ trái mùa đầu tháng 3 năm 2015 ở Trung Trung Bộ, một số trạm bơm đã xả lũ với lưu lượng lớn, dẫn đến mực nước xấp xỉ mức lũ của trận lũ này.

Năm 2020, trong đợt thiên tai, mưa lũ kéo dài lịch sử hơn 80 ngày tại các tỉnh Trung Bộ, đỉnh lũ trên một số sông, trong đó có sông Bồ và sông Hương ở Thừa Thiên – Huế, ở mức tương đương và thậm chí là vượt mức lũ lịch sử năm 1999.

Thiệt hại
Trận lụt lịch sử miền Trung cuối năm 1999 được xem là trận lụt lớn nhất từ trước đến thời điểm đó xảy ra tại Việt Nam. Lũ lụt đã làm ngập trắng 10 tỉnh, thành phố của miền Trung, trong đó 20 huyện thị bị nhấn chìm. Mưa lũ khiến 595 người chết, 70 người mất tích, 41.846 ngôi nhà bị cuốn trôi; 570 trường học bị cô lập và phá hủy; ước tính khoảng 1 triệu người cần cứu trợ; thiệt hại ước tính đạt 3.773 tỷ đồng (tương đương với 488 triệu USD vào thời điểm năm 1999, tương đương với 895.4 triệu USD ở năm 2023). Đây được xem là thảm họa thiên nhiên đã gây ra hậu quả rất nặng nề và về lâu dài đối với các mặt xã hội, kinh tế, môi trường ở các tỉnh nơi lũ tác động.

Về y tế, 510 phòng khám y tế đã bị tàn phá bởi trận lụt. Một vài kết quả nghiên cứu công bố cho biết, người dân địa phương phải đối mặt với những rủi ro đáng kể về sức khỏe, bao gồm cả vấn đề tâm lý, xuất phát từ sự lo lắng và sự thay đổi đột ngột về sức khỏe của họ, có thể kéo dài nhiều năm sau lũ. Về nông nghiệp, lũ lụt đã phá hủy 11.813 hecta ruộng lúa; đồng thời làm hư hỏng 63.726 hecta lúa và 30.985 hecta cây trồng khác (mía, sắn, ngô, khoai lang và các loại hạt). Các báo cáo cũng chỉ ra trên 205.000 tấn lương thực bị thối rữa, bao gồm các mặt hàng chủ lực như gạo, chiếm 85% tổng sản lượng nông nghiệp của Việt Nam; đồng thời có 120.000 tấn lúa giống bị hư hại.
Huế

Thừa Thiên – Huế được xem là tỉnh chịu thiệt hại nặng nhất trong đợt lũ lịch sử này. Có các thông tin cho rằng tại đây có đến 15 nghìn người phải đi sơ tán. Đã có những người phải bỏ cả tính mạng mình để cứu sống những người khác gặp hoạn nạn trong cơn lũ.
ngày nay]]
Tại vùng đồng bằng các huyện Hương Thủy, Quảng Điền, Phong Điền, Phú Vang, Phú Lộc và một số nơi ở thành phố Huế nước đã ngập sâu đến 4 mét. Nhiều đoạn quốc lộ bị ngập trong nước nhiều ngày dẫn đến giao thông đường bộ ngưng trệ; về sau cả đường thủy, đường sắt và đường hàng không tại đây cũng phải tạm dừng hoạt động. Sân bay Phú Bài nằm ở vị trí tương đối cao, tuy nhiên nước lũ vẫn tràn lên gây ngập khiến sân bay này phải đóng cửa từ ngày 1 đến ngày 5 tháng 11. Tại huyện A Lưới, nước lũ kèm theo đất đá đổ xuống các cánh đồng khiến 2 trên 16 hécta ruộng đã không thể phục hồi. Ngoài ra, con đường duy nhất nối A Lưới với thành phố Huế cũng bị lũ đánh sập.

Nước lũ cũng tràn về từ hạ lưu làm vỡ Phá Tam Giang đồng thời mở ra 2 cửa biển mới, gọi là cửa Hòa Duân và Vĩnh Hải, khiến cho hàng chục tàu thuyền của ngư dân và tàu tuần tra bị hư hỏng. Sự kiện tạo cửa biển này được xem là chưa từng xảy ra ở Việt Nam. Cũng do ảnh hưởng của lũ, ngày 2 tháng 11 năm 1999 có 57 học sinh trường Trung học Cơ sở Hương Thọ thuộc tỉnh Thừa Thiên – Huế bị mắc kẹt trên mái nhà, và một thầy giáo trẻ mới vào trường đã giải cứu cả 57 em. Nhiều tờ báo lớn đã xem cuộc giải cứu như là "thông tin khiến cả tỉnh sững sờ". Ngày 5 tháng 11, hàng loạt quan tài gỗ thông vàng đựng thi thể những người thiệt mạng trong lũ được đưa ra quàn tại Đài Tưởng niệm Chiến sĩ Trận vong (hay còn gọi là Bia Quốc học). Đặc biệt, Hiếu Lăng của vua Minh Mạng có những thời điểm ngập đến 5 mét, khiến bờ sông trước công trình này bị sạt lở gây thiệt hại nghiêm trọng. Tại nhiều vùng ven biển của Thừa Thiên – Huế nhiều đám tang những người thiệt mạng trong đợt lũ phải diễn ra ngoài đường do nhà của họ bị lũ làm hỏng, bị sập hoặc bị cuốn trôi. Các ngành nghiên cứu về văn hóa – lịch sử; khoa học – kĩ thuật; văn học – nghệ thuật của tỉnh Thừa Thiên – Huế bị lũ làm hư hỏng nhiều công trình, sách báo, tác phẩm lớn, thiệt hại do mưa lũ gây ra là không thể kể hết được.

Do ảnh hưởng từ lũ trên lưu vực sông Hương, Thừa Thiên – Huế có khoảng 242.000 hộ dân chìm trong nước lũ; tổng thiệt hại ước tính 1.780 tỷ đồng, bằng tổng thu nhập của tỉnh này trong 7 năm trước đó.

Các nơi khác
Trong đợt mưa lũ, ở tỉnh Quảng Nam, làng Ấp Bắc (thuộc xã Đại Phong, huyện Đại Lộc) được xem là "rốn lũ" của khu vực này. Tỉnh cũng có 53 người chết, đứng thứ hai sau tỉnh Thừa Thiên – Huế.

Tại Đà Nẵng, sáng ngày 1 tháng 11 nước từ các ngả sông Vu Gia, thượng nguồn sông Yên đổ về sông Hàn. Hàng chục tàu cá của ngư dân neo đậu hai bên bờ sông Hàn bị nước cuốn ra biển khiến thành phố này phải ban bố tình trạng khẩn cấp.

Ở hai tỉnh Quảng Bình và Quảng Trị, nhiều huyện thị bị ngập sâu khiến giao thông bị tắc nghẽn. Các đoạn đường sắt, quốc lộ bị sạt lở và hư hỏng. Còn tại Quảng Ngãi và Bình Định, các vùng đồng bằng ở hai tỉnh này bị ngập lụt nghiêm trọng. Do ảnh hưởng của sạt lở núi, các tuyến đường liên xã của nhiều huyện vùng núi của tỉnh Quảng Ngãi bị cắt đứt trên 10 ngày. Nhiều vùng ven biển cũng bị sạt lở. Hội Chữ thập đỏ Việt Nam là đơn vị phân phối các mặt hàng cứu trợ thiết yếu đến người dân, phối hợp với quân đội dùng trực thăng để làm việc này. Đồng thời, các tình nguyện viên tại Huế đã giúp người dân tiêu hủy các loại động vật bị nhiễm bệnh để phòng tránh dịch bệnh lây lan sau lũ, theo yêu cầu của các cơ quan y tế địa phương. Các Phật tử của Giáo hội Phật giáo Việt Nam đã tổ chức quyên góp ủng hộ, tổng cộng lên đến hơn nửa triệu đô la Mỹ cho các tỉnh vùng lũ. Đồng thời, họ cũng làm lễ cầu siêu cho các nạn nhân của trận lụt thế kỷ này. Cuối tháng 12 năm 1999, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cũng đã cấp 500 tỷ đồng để cho các ngân hàng thương mại quốc doanh vay nhằm khắc phục hậu quả lũ lụt tại các tỉnh thành miền Trung.

Do thiệt hại từ lũ là rất nghiêm trọng nên Việt Nam đã kêu gọi sự hỗ trợ từ quốc tế. Ngày 11 tháng 11, chính phủ Hoa Kỳ đã gửi lương ăn, thức uống và chăn cùng số tiền hỗ trợ là 450.000 USD đến những gia đình chịu thiệt hại nặng nhất từ trận lũ. Chính phủ Australia cũng đã gửi 400.000 USD thông qua Ủy ban Chữ thập đỏ Quốc tế để cứu trợ lương ăn thức uống cho các tỉnh bị thiệt hại. Văn phòng Điều phối nhân đạo Liên Hợp Quốc đã cung cấp số tiền tổng cộng là 80.000 USD để gửi đến chính quyền các tỉnh chịu ảnh hưởng. Chính phủ Pháp đưa số tiền 50.000 USD đến các tỉnh miền Trung. Chính phủ Nhật Bản đã quyên góp số tiền 9,6 triệu Yên Nhật, còn Anh cũng đã gửi 200.000 USD để cứu trợ cho Việt Nam. Cũng do thiệt hại rất lớn từ trận lũ lụt này, ngày 7 tháng 11 năm 1999, Hồng y Phaolô Giuse Phạm Đình Tụng, với tư cách Chủ tịch Hội đồng Giám mục Việt Nam, đã viết thư kêu gọi cứu trợ giáo dân vùng lũ. Cuối tháng 11 năm 1999, Giáo hoàng Gioan Phaolô II và Tòa Thánh Vatican đã gửi số tiền 100.000 USD thông qua Tổng Giám mục Thành phố Hồ Chí Minh Gioan Baotixita Phạm Minh Mẫn để hỗ trợ giáo dân tại những vùng chịu thiệt hại bởi đợt lũ.

Hệ quả
Lũ lụt tháng 11 năm 1999 cũng để lại nhiều vấn đề liên quan đến cây trồng và an ninh lương thực tại Việt Nam, đặc biệt đối với 80% người dân sống trong vùng lũ. Tuy nhiên, ở thời điểm năm 2000, chỉ có 1% nguồn vốn Hỗ trợ Phát triển Chính thức (ODA) được chi cho lương thực và cứu trợ khẩn cấp, với chi tiêu cho vấn đề chăm sóc sức khỏe bình quân tương đương 19 USD/người. Ngoài ra, một loài cây có hại tên là mai dương đã phát triển mạnh tại Huế sau trận lũ, sự sinh trưởng ồ ạt của loài cây này đã gây nhiều thiệt hại lớn cho sản xuất nông nghiệp tại tỉnh này. Năm 2015, Huế đã phát động phong trào diệt cây mai dương. Cũng sau thảm họa thiên tai này, tỉnh đã phát động phong trào trồng rừng ngăn lũ, tuy nhiên tiến độ triển khai phong trào được nhận xét rất mơ hồ.

, nguyên Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam, người đặt tên làng Rồng sau lũ lịch sử năm 1999.]]
Cơn lũ lụt đầu tháng 11 năm 1999 đã đi vào ký ức khó phai nhòa của nhiều người dân vùng tâm lũ – Thừa Thiên – Huế. Trong cơn lũ lịch sử này, đập Hòa Duân và làng chài Hải Thành bị lũ cuốn ra biển. Tháng 12 năm 1999, ngôi làng này được Bộ Quốc phòng Việt Nam cùng với những người còn sống sót ở đây tổ chức tái thiết thành một ngôi làng mới. Một số người dân trong ngôi làng này đã lấy ngày 25 tháng 9 âm lịch làm ngày giỗ các nạn nhân đã thiệt mạng trong trận lũ.

Trong lần đầu tiên tổ chức Festival Huế vào năm 2000, Ban Tổ chức đã đặt thông điệp Huế – thành phố của nghệ thuật sống. Đây còn được xem là "Festival Hồi sinh" vì được tổ chức sau khi lũ tàn phá Huế năm 1999. Cùng năm đó, Ủy ban Nhân dân tỉnh Thừa Thiên – Huế đã ra quyết định lấp cửa biển Hòa Duân, khu vực này ngày nay trở thành con đập Hòa Duân dài hơn 600 mét, với đường nhựa rộng 8 mét. Ngày 25 tháng 5 năm 2009, cơ quan này tuyên bố sẽ xóa nợ cho các hộ nghèo bị thiệt hại do trận lũ này gây ra.

Tháng 5 năm 2000, nhóm Việt kiều (người Huế) tại bang California, Hoa Kỳ đã thành lập một tổ chức phi chính phủ với tên gọi Hội từ thiện thân hữu Huế (Friends of Hue Foundation, viết tắt FHF), nhằm giúp đỡ và hỗ trợ quê hương khắc phục hậu quả và xây dựng lại đời sống sau đợt lũ lụt lịch sử cuối năm 1999. Kể từ đó đến nay, tổ chức này đã có nhiều hoạt động từ thiện, cải thiện cuộc sống của người dân Huế.

Đánh giá
Vào năm 2015, 16 năm sau trận lũ, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Văn Thắng, Viện trưởng Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn và Biến đổi Khí hậu, Bộ Tài nguyên và Môi trường Việt Nam, đã nhận xét:
}}
Trong một hội thảo về thiên tai và biến đổi khí hậu sau trận lũ năm 1999, ông Nguyễn Ty Niên, nguyên Cục trưởng Cục Quản lý Đê điều và Phòng chống Lụt bão của Việt Nam, đã thẳng thắn chỉ ra:
}}

Xem thêm
Bão Cecil (1985) – một trận bão lớn đã từng tàn phá tỉnh Thừa Thiên – Huế.
Lũ lụt miền Trung Việt Nam tháng 12 năm 1999 – trận lũ lớn diễn ra sau đó một tháng, phá một số kỷ lục của đợt này.
Bão Ketsana (2009) – cơn bão mạnh đã đổ bộ và gây ngập lụt nghiêm trọng các tỉnh miền Trung Việt Nam cuối tháng 9 năm 2009, mức độ sánh ngang trận lũ năm 1999.
Bão Podul (2013) – cơn bão đã gây ra lũ lụt thảm khốc ở miền Trung Việt Nam cuối tháng 11 năm 2013, một số nơi vượt mốc lịch sử 1999.
Trận lụt đồng bằng sông Hồng năm 1971.
Lũ lụt miền Trung Việt Nam năm 2020 – Trận lũ lụt kéo dài từ tháng 10 đến đầu tháng 12 gây thiệt hại nghiêm trọng tại miền Trung Việt Nam

Tham khảo
Ghi chú
Về bản chất và hoạt động thì cũng giống như một dải hội tụ nhiệt đới. }}

}}

}}
Chú thích

Đọc thêm










Liên kết ngoài
Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Việt Nam
Floods in 1999 (Lũ lụt năm 1999 – bản gốc lưu lại một số trận lớn)
Trang web chính thức của Hội từ thiện thân hữu Huế
Loạt bài Đại hồng thủy 1999 – Chuyện kể sau 10 năm của Báo Tuổi trẻ: Kỳ 1,kỳ 2,kỳ 3,kỳ 4,kỳ 5,kỳ 6
Biến đổi khí hậu tác động đến ngành nông, lâm nghiệp Phạm Minh Thoa Phó Cục trưởng Cục Lâm nghiệp 4/9/2008 Pdf