undertheseanlp/UVW-2026 huggingface dataset:
19 tháng 8

Ngày 19 tháng 8 là ngày thứ 231 (232 trong năm nhuận) trong lịch Gregorius. Còn 134 ngày trong năm.

Sự kiện
1856 – Chính phủ Hoa Kỳ cấp bằng phát minh cho Gail Borden khi ông thành công trong việc chế biến sữa đặc
1864 – Lãnh binh Huỳnh Công Tấn phản bội dẫn đường cho quân Pháp bất ngờ bao vây đánh úp bản doanh của nghĩa quân Trương Định.
1945
Cách mạng tháng Tám thành công, khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
Chính quyền lâm thời của Việt Minh thành lập một lực lượng vũ trang có nhiệm vụ bảo vệ an ninh trật tự. Tuy nhiên, lực lượng này mang nhiều tên gọi khác nhau, như Sở Liêm phóng (ở Bắc Bộ), Sở trinh sát (ở Trung Bộ), Quốc gia Tự vệ Cuộc (ở Nam Bộ). 3 lực lượng này là tiền thân của Công an nhân dân Việt Nam.
1948 – Hội đồng Quốc phòng Tối cao đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa được thành lập.
1954 – Ngày hạn cuối cùng di cư vào Nam
1966 – Trận Long Tân kết thúc
2004 – Ngày thành lập Đài Truyền hình Kỹ thuật số VTC
2005 – Ngày hội toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc
2010 – Ngô Bảo Châu nhận giải Fields

Sinh
1883 – Coco Chanel, nhà tạo mẫu người Pháp (m. 1971)
1917 – Trần Văn Đôn, tướng lĩnh Quân đội Việt Nam Cộng hòa (mất 1998)
1923 – Trần Văn Minh, Trung tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa (mất 2009)
1935 – Phạm Văn Trà, Đại tướng Quân đội, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Việt Nam.
1946 – Bill Clinton, tổng thống thứ 42 của Hoa Kỳ
1948 – Thi Văn Tám, chính khách và tướng lĩnh Công an Nhân dân Việt Nam; Thứ trưởng Bộ Công an (m. 2008)
1951 – John Deacon, tay bass của ban nhạc Queen, Anh Quốc
1853 – Aleksei Brusilov, tướng Nga trong Chiến tranh thế giới thứ nhất
1996
Almoez Ali, cầu thủ bóng đá người Qatar-Sudan
Yerin, nữ ca sĩ người Hàn Quốc,thành viên nhóm nhạc nữ GFriend
1998
Umji, nữ ca sĩ người Hàn Quốc,thành viên nhóm nhạc nữ GFriend
Sou, nam ca sĩ người Nhật Bản

Mất
1720 – Trương Thị Thư, tôn hiệu Hiếu Ninh Hoàng hậu, cung tần của chúa Nguyễn Phúc Chú, mẹ của chúa Nguyễn Phúc Khoát (s. 1699).
1902 – Nguyễn Phúc Miên Bàng, tước phong An Xuyên vương, hoàng tử con vua Minh Mạng (s. 1838)
2013 – Hoàng Cầm, Thượng tướng Quân đội nhân dân Việt Nam. (s. 30/4/1920)

Những ngày lễ và kỷ niệm
Cách mạng tháng Tám thành công.
Ngày hội Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc.
Ngày truyền thống của Công an Nhân dân Việt Nam.
Ngày thành lập Đài Truyền hình Kỹ thuật số VTC.

Tham khảo
26 tháng 8

Ngày 26 tháng 8 là ngày thứ 238 (239 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 127 ngày trong năm.

Sự kiện
683 - Trận al-Harrah giữa quân đội Umayyad do Muslim ibn Ugba chỉ huy và quân nổi loạn trấn thủ thành Medina chấm dứt, quân Umayyad tàn sát 11 ngàn người trong thành.
1071 – Quân Thổ Seljuk dưới quyền lãnh đạo của Alp Arslan bắt giữ Hoàng đế Byzantine Romanos IV Diogenes| trong Trận Manzikert.
1278 - Các vua Ladislaus IV của Hungary và Rudolf I của Đức đánh bại vua Ottokar II của Bohemia trong Trận Marchfeld gần Dürnkrut, Ganserndorf.
1303 - Vương quốc Hồi giáo Delhi chiếm Pháo đài Chittor.
1346 – Chiến tranh Trăm Năm: Quốc vương Edward III chỉ huy quân Anh giành chiến thắng trước quân Pháp trong trận Crécy.
1444 - Trận St. Jakob an der Birs: Quân Armagnacs của Dauphin Louis (Pháp) đánh bại quân Liên bang Thụy Sĩ gần Basel. Trận này quân Liên bang chiếm áp đảo quân số. Dauphin Louis sau này trở thành Vua Louis XI.
1542 - Một năm rưỡi kể từ khi xuất phát tại Guayaquil bên bờ Thái Bình Dương, conquistador Francisco de Orellana hoàn thành chuyến đi băng qua Nam Mỹ xuôi dòng Amazon khi tiếp cận được hạ lưu sông đổ ra Đại Tây Dương.
1642 – Quân Tây Ban Nha đồn trú mở cửa thành San Salvador đầu hàng quân Hà Lan, kết thúc thời kỳ Tây Ban Nha thuộc địa hóa miền bắc đảo Đài Loan.
1648 - Sau chiến thắng tại Trận Lens, Hồng y Mazarin, Trưởng quan Pháp, bắt ngờ hạ lệnh bắt giữ lãnh đạo Tòa Phán quan Paris, kích động dân thành Paris nổi dậy và dựng chướng ngại chặn đường vào hôm sau.
1813 – Liên minh thứ sáu đánh bại quân Pháp do thống chế MacDonald chỉ huy trong trận Katzbach.
1914 – Chiến tranh thế giới thứ nhất: bắt đầu Trận sông Meuse giữa quân Pháp và quân Đức.
1978 – Albino Luciani được Mật nghị Hồng y bầu làm giáo hoàng thứ 263 của Giáo hội Công giáo Rôma, tức Giáo hoàng Gioan Phaolô I.
1980 – Ủy ban Thường vụ Đại hội đại biểu Nhân dân toàn quốc Trung Quốc quyết định thiết lập các đặc khu kinh tế Thâm Quyến, Chu Hải, Sán Đầu và Hạ Môn.
1999 – Chính quyền Liên bang Nga phát động Chiến tranh Chechnya lần thứ hai nhằm chống lại lực lượng ly khai ở vùng Kavkaz.
2008 – Nga công nhận Abkhazia và Nam Ossetia là những quốc gia độc lập.

Sinh
1743 - Antoine Lavoisier, nhà hóa học Pháp (m. 1794)
1880 - Guillaume Apollinaire, nhà thơ Pháp gốc Ba Lan (m. 1918)
1901 - Trần Nghị, nhà chính trị và quân sự Trung Quốc (m. 1972)
1910 - Mẹ Teresa, nữ tu, nhà hoạt động nhân đạo người Albania, đoạt Giải Nobel Hòa bình năm 1979 (m. 1997)
1926 - Đàm Thị Loan, người kéo cờ ngày 2 tháng 9 năm 1945 tại quảng trường Ba Đình
1977 - Trần Thu Hà, ca sĩ nhạc nhẹ, được coi là một trong 4 diva của nhạc nhẹ Việt Nam
1980 – Macaulay Culkin, diễn viên Mỹ
1998 - Jeon So-yeon, ca sĩ Hàn Quốc, thành viên nhóm nhạc (G)I-DLE

Mất
1992 - Nguyễn Thị Định, nữ tướng Việt Nam (s. 1920)
1994 - Nguyễn Văn Mạnh, Trung tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa (s. 1921)
2024 - Sven-Göran Eriksson , Huấn luyện viên bóng đá người Thụy Điển (s. 1948)

Ngày lễ và kỷ niệm
Thành lập thành phố Quảng Ngãi (trước là thị xã Quảng Ngãi), tỉnh Quảng Ngãi, Việt Nam.

Tham khảo
17 tháng 9

Ngày 17 tháng 9 là ngày thứ 260 (261 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 105 ngày trong năm.

Sự kiện
1224 – Sau cái chết của Tống Ninh Tông, Hữu thừa tướng Sử Di Viễn làm giả di chiếu, đưa Triệu Quân lên ngôi hoàng đế, tức Tống Lý Tông.
1630 – Thành phố Boston được thành lập.
1787 – Văn bản Hiến pháp Hoa Kỳ được hoàn thành tại Hội nghị Hiến pháp ở Philadelphia, Pennsylvania.
1809 – Hiệp định Fredrikshamn kết thúc chiến tranh giữa Thụy Điển và Nga, Phần Lan tách khỏi Thụy Điển để trở thành một đại công quốc thuộc Nga.
1894 – Chiến tranh Thanh – Nhật: Hải quân Đế quốc Nhật Bản thắng Quân Bắc Dương của Trung Quốc nhà Thanh trong Trận sông Áp Lục ở cửa sông Áp Lục trong vịnh Triều Tiên.
1916 – Chiến tranh thế giới thứ nhất: Nam tước Đỏ, phi công ách của Không quân Đức, thắng trận máy bay đầu tiên gần Cambrai, Pháp.
1939 – Chiến tranh thế giới thứ hai: Liên Xô xâm chiếm Ba Lan từ phía đông, 16 ngày sau khi Đức Quốc xã tấn công nước đó từ phía tây.
1944 – Chiến tranh thế giới thứ hai: Phe Đồng Minh phát động Chiến dịch Market Garden, chiến dịch đổ bộ hàng không lớn nhất thời bấy giờ.
1983 – Vanessa Williams trở thành Miss America người Mỹ gốc Phi đầu tiên.
1976 – NASA hoàn tất tàu con thoi đầu tiên mang tên Enterprise. Con tàu này ra mắt công chúng ở Palmdale, California.

Sinh
1657 – Sofia Alekseyevna, quan nhiếp chính của Nga (mất 1704).
1919 – Louis Phạm Văn Nẫm, Giám mục Công giáo người Việt Nam, Giám mục phụ tá Tổng giáo phận Thành phố Hồ Chí Minh (mất 2001).
1926 – Ngô Viết Thụ, kiến trúc sư người Việt Nam, tác giả nhiều công trình như Dinh Độc Lập, Nhà thờ Phủ Cam, Chợ Đà Lạt, Trường Đại học Nông nghiệp Sài Gòn, Trường Đại học Sư phạm Huế, Trường Đại học Y khoa Sài Gòn (mất 2000).
1969 – Tito Vilanova, huấn luyện viên bóng đá người Tây Ban Nha.
1991 – Song Luân, ca sĩ, diễn viên người Việt Nam.
1993 – Manuel Tom Bihr, cầu thủ bóng đá người Thái Lan gốc Đức.

Mất
1609 – Jehuda Löw ben Becalel, học giả Talmud, nhà thần bí học, toán học, thiên văn học và triết gia người Do Thái, rabbi Do Thái giáo thành Praha (sinh 1512~1526).
1944 – Dương Thị Thục, tôn hiệu Khôn Nghi Xương Đức Thái hoàng thái hậu, thứ thất của vua Đồng Khánh, một trong hai Thái hoàng thái hậu cuối cùng của nhà Nguyễn và lịch sử Việt Nam (sinh 1868).
1986 – Hùng Lân, nhạc sĩ người Việt (sinh 1922).

Những ngày lễ và kỷ niệm

Tham khảo
22 tháng 9

Ngày 22 tháng 9 là ngày thứ 265 (266 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 100 ngày trong năm.

Sự kiện
189 – Hoạn quan phục kích sát hại Hà Tiến, kết thúc thời kỳ ngoại thích chuyên quyền của triều Đông Hán.
904 – Sau khi đoạt quyền kiểm soát triều đình trên thực tế, Chu Toàn Trung phái người sát hại Đường Chiêu Tông.
1630 – Tướng lĩnh kháng Thanh của triều Minh là Viên Sùng Hoán bị Sùng Trinh hoàng đế xử tử lăng trì tại Bắc Kinh.
1792 – Lịch cộng hòa của Đệ nhất Cộng hòa Pháp bắt đầu theo cách đón trước với "Kỷ nguyên Tự do".
1862 – Tổng thống Hoa Kỳ Abraham Lincoln phát hành Tuyên ngôn giải phóng nô lệ, tuyên bố quyền tự do của tất cả nô lệ ở phần lớn lãnh thổ thuộc Liên minh miền Nam, bắt đầu từ năm sau.
1965 – Chiến tranh Ấn Độ-Pakistan 1965 kết thúc sau khi Liên Hợp Quốc kêu gọi về một thỏa thuận ngừng bắn.
1980 – Iraq xâm chiếm Iran, khởi đầu Chiến tranh Iran-Iraq kéo dài trong tám năm.
1985 – Năm quốc gia: Hoa Kỳ, Nhật Bản, Tây Đức, Anh và Pháp ký kết Thỏa ước Plaza tại thành phố New York, giảm giá đồng Đô la Mỹ so với Yên Nhật và đồng Mác Đức.

Sinh
1829 – Tự Đức, vua nhà Nguyễn của Việt Nam (m. 1883)
1842 – Henri Émile Sauvage, nhà cổ sinh vật học người Pháp (m. 1917)
1863 – Alexandre Yersin, học trò Pasteur, nhà khoa học
1912 – Hàn Mặc Tử, nhà thơ Việt Nam. (m. 1940)
1942 – David Stern (m. 2020)
1977 – Thu Minh, nữ ca sĩ Việt Nam
1984 – Thiago Silva, cầu thủ bóng đá người Brasil
1985 – Cao Thái Sơn, nam ca sĩ Việt Nam
1987 – Tom Felton, nam diễn viên, ca sĩ người Anh
1989 – Kim Hyo-yeon, ca sĩ ban nhạc Girls' Generation, Hàn Quốc
1994 – Park Jin-young (sinh 1994), ca sĩ nhóm nhạc GOT7
1995 – Im Na-yeon, thành viên nhóm nhạc Twice (nhóm nhạc) người Hàn Quốc
1999 – Kim Yoo-jung, nữ diễn viên Hàn Quốc
1999 – Kim Yo-han, ca sĩ nhóm X
2000 – Kim Seungmin, thành viên nhóm nhạc nam Stray Kids người Hàn Quốc

Mất
1864 – Nguyễn Phúc Miên Thể, tước phong Tây Ninh Quận công, hoàng tử con vua Minh Mạng (s. 1829)
1913 – Tôn Thất Thuyết, danh tướng Việt Nam (s. 1839)
Tham khảo
24 tháng 9

Ngày 24 tháng 9 là ngày thứ 267 (268 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 98 ngày trong năm.

Sự kiện
1841 – Quốc vương Brunei nhượng lại Sarawak cho nhà thám hiểm người Anh James Brooke.
1853 – Đô đốc Despointes chính thức nắm quyền chiếm hữu Nouvelle-Calédonie nhân danh Đế chế Pháp.
1877 – Chiến tranh Tây Nam: Lục quân đế quốc của Nhật Bản giành được thắng lợi quyết định trước phiến quân Satsuma trong trận Shiroyama.
1903 – Alfred Deakin trở thành Thủ tướng thứ hai của Úc, sau khi Edmund Barton từ chức để tham gia vào Tối cao Pháp viện Úc.
1946 – Cathay Pacific được thành lập tại Hồng Kông, hiện là một trong những hãng hàng không lớn nhất thế giới.
1948 – Công ty Motor Honda được thành lập tại Tokyo, Nhật Bản.
1957 – Camp Nou được khánh thành tại Barcelona, Tây Ban Nha, đây là sân vận động lớn nhất tại châu Âu.
1993 – Chế độ quân chủ được phục hồi tại Campuchia khi Hiến pháp mới có hiệu lực, Norodom Sihanouk lần thứ hai trở thành quốc vương.
1997 – Trần Đức Lương bắt đầu đảm nhiệm chức vụ Chủ tịch nước Việt Nam.
2015 &ndash; Một vụ giẫm đạp trong lễ hành hương Hajj tại Mecca, Ả Rập Saudi, khiến cho ít nhất 2.200 người thiệt mạng và làm bị thương hơn 900 người khác.

Sinh
15 – Vitellius, hoàng đế La Mã (m. 69)
1301 – Ralph Stafford, Bá tước thứ nhất của Stafford, lính Anh (m. 1372)
1501 – Gerolamo Cardano, nhà toán học Ý (m. 1576)
1534 – Guru Ram Das, Sikh Guru thứ tư (m. 1581)
1564 – William Adams, nhà hàng hải và samurai người Anh (m. 1620)
1583 – Albrecht von Wallenstein, tướng Áo (m. 1634)
1625 – Johan de Witt, nhà chính trị Hà Lan (m. 1672)
1705 – Leopold Josef Graf Daun, đại nguyên soái Áo (m. 1766)
1717 – Horace Walpole, người viết tiểu thuyết và nhà chính trị Anh (m. 1797)
1724 – Arthur Guinness, người ủ rượu bia Ireland (m. 1803)
1859 – Nguyễn Phúc Miên Thủ, tước phong Hàm Thuận công, hoàng tử con vua Minh Mạng (m. 1859)
1905 – Howard Hughes (m. 1976)
1920 – Trần Văn Chơn, Thiếu tướng, Đề đốc Hải Quân Quân lực Việt Nam Cộng hòa (m. 2019)
1947 – Phượng Vũ, ca sĩ, nhạc sĩ người Việt Nam (m. 2021)
1961 – Fiona Corke, diễn viên Australia
1980 – John Arne Riise tên đầy đủ là John Arne Semundseth Riise là một cựu cầu thủ bóng đá người Na Uy chơi ở vị trí hậu vệ cánh trái.
1992 - Đình Tú, diễn viên người Việt Nam
2002 - Kim Ga-eul, thành viên nhóm IVE

Những ngày lễ và kỷ niệm

Tham khảo
16 tháng 10

Ngày 16 tháng 10 là ngày thứ 289 (290 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 76 ngày trong năm.

Sự kiện
385 – Sau khi bị bộ tướng cũ là Diêu Trường bắt giữ, Hoàng đế Tiền Yên Phù Kiên bị sát hại.
456 – Tư lệnh Ricimer đánh bại Hoàng đế Avitus tại Piacenza để trở thành chấp chính quan Đế quốc Tây La Mã.
690 – Sau khi phế con là Đường Duệ Tông thành "hoàng tự", Võ Tắc Thiên lên ngôi hoàng đế, đổi quốc hiệu từ "Đường" thành "Chu".
1793 – Maria Antonia của Áo, Vương hậu Pháp, góa phụ của Louis XVI của Pháp, bị hành hình bằng máy chém vào đỉnh cao của Cách mạng Pháp.
1813 – Liên minh thứ sáu tấn công Napoléon và Đế chế thứ nhất Pháp tại Trận Leipzig, xung đột lớn nhất trong các cuộc chiến tranh của Napoléon có hơn nửa triệu lính hai bên.
1945 – Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc được thành lập tại thành phố Québec, Canada.
1972 – Các điệp viên Mossad Israel tiến hành ám sát Wael Zwaiter tại Roma, là cá nhân đầu tiên bị trả thù do có liên quan tới Thảm sát München.
1973 – Henry Kissinger và Lê Đức Thọ được trao giải Nobel Hòa bình.
1978 – Hồng y Karol Józef Wojtyła được bầu làm giáo hoàng, lấy tên Gioan Phaolô II, là người Slav đầu tiên và là giáo hoàng đầu tiên không phải người Ý từ thế kỷ 16.
1996 – Ít nhất 83 người thiệt mạng trong một vụ dẫm đạp tại sân vận động Doroteo Guamuch Flores tại Guatemala trước trận đấu bóng đá giữa Guatemala và Costa Rica.
2013 – Chuyến bay 301 của Lao Airlines gặp nạn gần Sân bay quốc tế Pakse tại Lào, khiến 49 người thiệt mạng.

Sinh
1928 – Phạm Văn Phú, Thiếu tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa (m. 1975)
1829 – Nguyễn Phúc Miên Cư, tước phong Quảng Trạch Quận công, hoàng tử con vua Minh Mạng (m. 1854)
1976 - Phạm Văn Mách, vận động viên người Việt Nam
1980 - Hồ Quỳnh Hương, nữ ca sĩ người Việt Nam
1987 – Triệu Lệ Dĩnh, diễn viên Trung Quốc
1991 – Vận động viên Thể dục dụng cụ Phan Thị Hà Thanh

Mất
1793 – Maria Antonia, Nữ Đại công tước Áo, Vương hậu của Vương quốc Pháp và Navarra từ năm 1774 đến năm 1792. (s. 2/11/1755).
2007 – Giáo sư Cao Xuân Hạo (s. 30/7/1930)
2011 – Dan Wheldon, vận động viên đua xe người Anh (s. 22/6/1978)

Ngày lễ và kỷ niệm
Ngày Lương thực thế giới (World Food Day)

Tham khảo
8 tháng 11

Ngày 8 tháng 11 là ngày thứ 312 (313 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 53 ngày trong năm.

Sự kiện
1278 – Trần Thánh Tông nhường ngôi Hoàng đế triều Trần cho Thái tử Trần Khâm, Trần Thánh Tông trở thành Thái thượng hoàng.
1602 – Thư viện Bodleian tại Đại học Oxford mở cửa cho công chúng.
1895 – Trong khi làm thí nghiệm về điện, nhà vật lý học người Đức Wilhelm Röntgen phát hiện ra tia X.
1923 – Đảo chính nhà hàng bia: Tại München, Adolf Hitler lãnh đạo lực lượng Quốc xã trong một nỗ lực lật đổ chính phủ Đức, song thất bại.
1940 – Chiến tranh Hy Lạp–Ý: Cuộc xâm chiếm Hy Lạp của Ý thất bại khi người Ý bị đẩy lui trong Trận Elaia-Kalamas.
1942 – Chiến tranh thế giới thứ hai: Chiến dịch Bó đuốc - Các lực lượng Hoa Kỳ và Anh Quốc đổ bộ Bắc Phi thuộc Pháp.
1960 – John F. Kennedy đánh bại Richard Nixon trong một cuộc bầu cử tổng thống có kết quả sít sao, trở thành Tổng thống Hoa Kỳ thứ 35.
1965 – Chiến tranh Việt Nam: Chiến dịch Hump ở phía bắc Biên Hòa kết thúc với thắng lợi của Liên quân Hoa Kỳ-Úc trước Quân Giải phóng Miền nam.
1965 – Lãnh thổ Ấn Độ Dương thuộc Anh được thiết lập, gồm các nhóm đảo Chagos, Aldabra, Farquhar và Des Roches.
2006 – Sao Thủy đi qua Mặt Trời lần thứ 2 trong số 14 lần của hiện tượng này vào thế kỷ 21.
2013 – Siêu bão Haiyan tiến công khu vực Visayas tại Philippines, khiến hàng nghìn người thiệt mạng.

Sinh
1711 – Mikhail Vasilevich Lomonosov, nhà bác học Nga.
1875 – Thu Cẩn, thi sĩ, nhà cách mạng Trung Quốc (mất năm 1907).
1900 – Margaret Mitchell, nhà văn Mỹ, tác giả Cuốn theo chiều gió (m. 1949)
1927 – Nguyễn Khánh, Quốc trưởng Việt Nam Cộng hòa (m. 2013).
1946 – Quỳnh Giao, ca sĩ người Việt Nam (m. 2014).
1946 – Guus Hiddink, huấn luyện viên bóng đá Hà Lan
1966 – Gordon Ramsay, đầu bếp người Scotland.
1988 – SZA, ca sĩ người Mỹ.
1998 – Alica Schmidt, nữ vận động viên điền kinh người Đức.
2003 – Phu Nhân Louise Windsor, cháu gái của cố Nữ hoàng Elizabeth Đệ Nhị.
2000 – Vương Nguyên, thành viên nhóm nhạc TFBOYS, ca sĩ, diễn viên người Trung Quốc.

Mất
1736 – Trương Thị Dung, tôn hiệu Hiếu Vũ Hoàng hậu, cung tần của chúa Nguyễn Phúc Khoát (s. 1712).
1910 – Lev Nicolaevitr Tolstoi, đại văn hào người Nga.
1970 – Napoleon Hill, tác giả người Mỹ (s. 1883).
2011 – Phạm Song, giáo sư, viện sĩ y học, cựu Bộ trưởng Bộ Y tế Việt Nam (s. 1931)

Những ngày lễ và kỷ niệm

Tham khảo
Võ gậy

, dao gỗ, và một bộ dao bằng nhôm.]]

Arnis (còn gọi là Kali, Eskrima, Escrima) là một môn võ thuật sử dụng vũ khí của Philippines. Môn võ này cũng đã có mặt tại một số quốc gia Đông Nam Á dưới những tên gọi khác như Krabi Krabong hay Trumbu. Ngoài ra cũng có một số tên gọi thông dụng khác như Kali và Arnis de Mano (áo giáp bọc tay); đôi khi người ta cũng dùng chữ viết tắt FMA (Filipino Martial Arts, võ thuật Philippines). Eskrima và Arnis là tên dùng chủ yếu tại Philippines ngày nay. Tên trong tiếng Việt hiện nay là võ gậy.

Arnis, lần đầu tiên, trở thành bộ môn thi đấu chính thức trong SEA Games lần thứ 23 vào năm 2005.

Tên
Các tên eskrima và escrima có gốc từ chữ esgrima trong tiếng Tây Ban Nha và mang nghĩa "đấu kiếm". Arnis đến từ arnés de mano, cũng là tiếng Tây Ban Nha, và có nghĩa là "áo giáp bọc tay". Kali, theo nhiều người, có thể đến từ keris của tiếng Malay dùng để chỉ một loại dao dài được dùng như một vũ khí của võ thuật Mã Lai. Từ kali, thật sự, chỉ xuất hiện vào khoảng thập niên 1960, sau khi hai nhà kiếm thuật người Mỹ (eskrimador) bắt đầu dùng nó để phân biệt lối dùng kiếm của họ với các kiếm thuật khác.

Escrima trong phim ảnh
Trong bộ phim Trò chơi tử thần (The Game of Death) của Lý Tiểu Long, có một đoạn anh ta giao chiến với một sư phụ môn Escrima. Người này sử dụng công bằng song và côn nhị khúc
Trong bộ phim OngBak của Tony Jaa, Escrima có tên Krabi Krabong, Tony Jaa ta đã sử dụng Krabi Krabong để đánh với một nhóm buôn lậu bằng các loại vũ khí: Kiếm, côn dài, côn bằng song, một cặp tonfa.

Tham khảo
Bệnh tằm do vi khuẩn

Bệnh tằm do vi khuẩn còn gọi là "bệnh trong".

Triệu chứng
Tằm đang ăn khoẻ chuyển sang kém ăn, hoạt động chậm, da xám, đầu ngẩng cao, các đốt thân có xu hướng giãn ra, đầu và toàn thân trong, chết ở thể cấp tính, không chết ở thể mãn tính.

Nguyên nhân gây bệnh
Do vi khuẩn bệnh trong gây nên qua con đường tiêu hoá (ăn dâu chất lượng kém, ôi héo), phòng nuôi tằm bí hơi, không thông thoáng.

Biện pháp phòng trừ
Duy trì điều kiện sống thật tốt, phòng nuôi có nhiệt độ, độ ẩm và ánh sáng phù hợp với sinh lý phát triển của tằm, lá dâu cho tằm ăn phải đảm bảo chất lượng. Cho tằm ăn lá dâu có phun rượu tỏi theo tỉ lệ 1 rượu - 8 nước. Dùng thuốc hoá học: có thể sử dụng Penixilin để điều trị bệnh tằm pha theo tỉ lệ 2ml với 0,5 l nước phun cho 5 – 7&nbsp;kg lá dâu để ráo cho tằm ăn.
Chú thích

Tham khảo
PubMed

|standard =
|format =
|url =
|download =
|webservice =
|sql =
|sparql =
|webapp =
|standalone =
|license =
|versioning =
|frequency =
|curation =
|bookmark =
|version=
}}
PubMed là một cơ sở dữ liệu miễn phí truy cập chủ yếu qua cơ sở dữ liệu MEDLINE về các tài liệu tham khảo và tóm tắt về các chủ đề khoa học đời sống và y sinh học. Thư việt Y học Quốc gia Hoa Kỳ (NLM) tại Viện Y tế quốc gia Hoa Kỳ duy trì hoạt động của cơ sở dữ liệu là một phần trong hệ thống truy cập thông tin Entrez. PubMed được phát hành đầu tiên vào tháng 1 năm 1996.

Định danh PubMed
Định danh PubMed hay PMID là một số duy nhất cấp cho mỗi bản ghi PubMed.

Việc cấp một PMID hay PMCID cho một ấn phẩm không thể cho người đọc biết điều gì về loại hay chất lượng nội dung của ấn phẩm đó. PMID được cấp cho các bức thư gởi đến biên tập viên, các ý kiến của biên tập viên, op-ed columns, và bất kỳ phần nào mà biên tập viên chọn bao gồm trong tạp chí, cũng như các bài báo được xét duyệt. Số định danh này cũng không là bằng chứng cho thấy rằng các bài báo không được rút lại do gian lận, chưa hoàn chỉnh, hoặc sai. Việc thông báo để chỉnh sửa bài báo gốc có thể được cấp số PMID.

Tham khảo
Entrez

Hệ thống tìm kiếm truy vấn cơ sở dữ liệu tương hỗ toàn cầu Entrez cho phép tiếp cận các cơ sở dữ liệu tại trang web NCBI (National Center for Biotechnology Information). NCBI trực thuộc Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ (National Library of Medicine, NLM), đồng thời là một cơ quan của Các viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (National Institutes of Health, NIH).

Tìm kiếm

Entrez là một cỗ máy tìm kiếm rất mạnh, có thể truy cập bất cứ cơ sở dữ liệu nào của NCBI, bao gồm:

Medline - tư liệu từ các tạp chí khoa học (chủ yếu là ngành y), thường bao gồm bản tóm tắt. Medline liên kết đến PubMed Central và các nguồn tư liệu khác những năm 1990.
PubChem, một cơ sở dữ liệu về các cấu trúc hóa học, đặc tính và vai trò sinh học của các hợp chất hóa học và các chất nói chung.
Sequence
Mapping
Taxonomy
Structural data.
Một số sách giáo khoa được cung cấp trực tuyến.

Hệ thống Entrez có thể hiển thị các chuỗi gene và protein cũng như bản đồ nhiễm sắc thể. Entrez còn tìm ra các chuỗi tương đồng, các cấu trúc và các tham khảo. Entrez cũng cho phép tiếp cận cùng lúc đến tất cả các cơ sở dữ liệu của nó.

Genbank

Từ năm 1992, NCBI đã có trách nhiệm cung cấp cơ sở dữ liệu chuỗi DNA GenBank. GenBank phối hợp với các phòng thí nghiệm và các cơ sở dữ liệu về các chuỗi sinh học như Phòng thí nghiệm sinh học phân tử châu Âu, Cơ sở dữ liệu DNA Nhật Bản.

Cũng từ năm 1992, NCBI dần phát triển để cung cấp các cơ sở dữ liệu khác ngoài GenBank. NCBI còn có Online Mendelian Inheritance in Man, Cơ sở dữ liệu tạo mẫu phân tử (Molecular Modeling Database (Cấu trúc 3 chiều của các protein), Tập hợp chuỗi gene người duy nhất (Unique Human Gene Sequence Collection), một bản đồ gene của bộ gene người (human genome), một trình duyệt phân loại (Taxonomy Browser), và phối hợp với Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (National Cancer Institute) để thực hiện Dự án Giải phẫu bộ gene Ung thư (Cancer Genome Anatomy Project).

Các công cụ phần mềm NCBI đều có thể được tiếp cận thông qua WWW hoặc FTP. Thí dụ BLAST, một chương trình tìm kiếm sự giống nhau giữa các chuỗi. BLAST có thể so sánh các chuỗi với cơ sở dữ liệu GenBank DNA tròng vòng không đầy 15 giây.

Danh mục NLM

Danh mục NLM cung cấp đường tiếp cận đến các dữ liệu thư viện NLM bao gồm trên 1.2 triệu tạp chí, sách, tư liệu nghe nhìn, phần mềm máy tính, các tài nguyên điện tử, và các học liệu khác thông qua hệ thống tìm kiếm NCBI Entrez. Được cập nhật hằng ngày (trừ ngày nghỉ), danh mục NLM còn là một trong những giao diện tìm kiếm cho những tư liệu lưu trong LocatorPlus.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Bộ tìm kiếm Entrez
Tây Hồ (định hướng)

Tây Hồ có thể là:

Địa danh
Việt Nam
Một tên gọi của Hồ Tây tại Hà Nội
Phường Tây Hồ, thành phố Hà Nội
Xã Tây Hồ, thành phố Đà Nẵng

; Địa danh cũ
Quận Tây Hồ thuộc Hà Nội
Xã Tây Hồ, huyện Thọ Xuân, Thanh Hóa; gắn liền với nơi sinh vị vua Lê Thái Tổ

Nhật Bản
Tây Hồ hay Hồ Sai (西湖) Saiko tại tỉnh Yamanashi, Nhật Bản: một trong Phú Sĩ Ngũ Hồ

Trung Quốc
Tây Hồ là tên gọi của nhiều địa danh tại Trung Quốc, có thể chỉ:
Hồ nước:
Tây Hồ (Hàng Châu), thuộc thành phố Hàng Châu, tỉnh Chiết Giang.
Tây Hồ (Huệ Châu), thuộc thành phố Huệ Châu, tỉnh Quảng Đông.
Tây Hồ (Dĩnh Châu), thuộc thành phố Phụ Dương, tỉnh An Huy.
Tây Hồ (Phúc Châu), thuộc thành phố Phúc Châu, tỉnh Phúc Kiến.
Tây Hồ (Nam Xương), thuộc thành phố Nam Xương, tỉnh Giang Tây.
Sấu Tây Hồ, thuộc thành phố Dương Châu, tỉnh Giang Tô.
Tái Tây Hồ, thuộc Đông khu, Hồng Kông.
Tây Hồ (Triều Châu), thuộc thành phố Triều Châu, tỉnh Quảng Đông.
Tây Hồ (Yết Dương), thuộc thành phố Yết Dương, tỉnh Quảng Đông.
Tây Hồ (Đôn Hoàng), thuộc thành phố Đôn Hoàng, tỉnh Cam Túc.
Đơn vị hành chính:
Quận Tây Hồ, thành phố Hàng Châu
Quận Tây Hồ, thành phố Nam Xương
Khu quản lý Tây Hồ, khu quản lý thuộc thành phố Thường Đức, tỉnh Hồ Nam.
Hồ Tây, Bành Hồ
Địa danh khác:
Quận Nội Hồ của Đài Bắc chia thành Đông Hồ, Tây Hồ.

Tên người
Một tên hiệu của Phan Châu Trinh
Delphi (phần mềm)

| latest preview version =
| latest preview date =
| operating system = Microsoft Windows
| language = Tiếng Anh, Tiếng Pháp, Tiếng Đức và Tiếng Nhật
| status = Active
| genre = Môi trường phát triển tích hợp
| license = Freemium
| website =
}}
Delphi là sản phẩm phần mềm sử dụng phương ngữ Delphi của ngôn ngữ lập trình Object Pascal và cung cấp môi trường phát triển tích hợp (IDE) để phát triển ứng dụng nhanh chóng các phần mềm cho máy tính để bàn, thiết bị di động, web và bảng điều khiển. Delphi hiện tại được Embarcadero Technologies phát triển và duy trì.

Các trình biên dịch của Delphi tạo ra mã gốc cho Microsoft Windows, macOS, iOS, Android và Linux (x64).

Delphi bao gồm một trình soạn thảo mã nguồn, một trình thiết kế trực quan, một trình gỡ lỗi tích hợp, một thành phần kiểm soát mã nguồn và hỗ trợ cho các plugin của bên thứ ba. Trình chỉnh sửa mã có tính năng Code Insight (hoàn thành mã), Error Insight (kiểm tra lỗi thời gian thực) và tái cấu trúc. Trình thiết kế biểu mẫu trực quan có tùy chọn sử dụng Thư viện Thành phần Trực quan (VCL) để phát triển chương trình Windows thuần túy hoặc khung FireMonkey (FMX) để phát triển phần mềm đa nền tảng. Hỗ trợ cơ sở dữ liệu là một tính năng chính và được FireDAC (Các thành phần truy cập cơ sở dữ liệu) cung cấp. Delphi được biết đến với tốc độ biên dịch nhanh, mã gốc chạy nhanh và năng suất cao của nhà phát triển phần mềm.

Delphi ban đầu được phát triển bởi Borland như một công cụ phát triển ứng dụng nhanh chóng cho Windows như là sản phẩm phần mềm kế nhiệm của Turbo Pascal. Delphi đã thêm lập trình hướng đối tượng đầy đủ vào ngôn ngữ hiện có và ngôn ngữ này đã phát triển để hỗ trợ các phương thức chung, các phương thức ẩn danh, các bao đóng và hỗ trợ Mô hình Đối tượng Thành phần (Component Object Model) bản địa.

Delphi và phần mềm đối tác C ++ của nó, C++ Builder, có thể tương tác với nhau và được bán chung dưới tên RAD Studio.

Tham khảo
Danh sách tích phân với hàm lượng giác ngược

Dưới đây là danh sách các tích phân với hàm lượng giác ngược.

: \int\arcsin\frac{x}{c}\,dx = x\arcsin\frac{x}{c} + \sqrt{c^2-x^2}

: \int x \arcsin\frac{x}{c}\,dx = \left(\frac{x^2}{2}-\frac{c^2}{4}\right)\arcsin\frac{x}{c} + \frac{x}{4}\sqrt{c^2-x^2}

: \int x^2 \arcsin\frac{x}{c}\,dx = \frac{x^3}{3}\arcsin\frac{x}{c} + \frac{x^2+2c^2}{9}\sqrt{c^2-x^2}

: \int x^n \sin^{-1}x\,dx = \frac{1}{n+1}\left(x^{n+1}\sin^{-1}x \right.
:::\left. + \frac{x^n\sqrt{1 - x^2} - nx^{n-1}\sin^{-1}x}{n-1} + n\int x^{n-2}\sin^{-1}x\,dx\right)

: \int\arccos\frac{x}{c}\,dx = x\arccos\frac{x}{c} - \sqrt{c^2-x^2}

: \int x \arccos\frac{x}{c}\,dx = \left(\frac{x^2}{2}-\frac{c^2}{4}\right)\arccos\frac{x}{c} - \frac{x}{4}\sqrt{c^2-x^2}

: \int x^2 \arccos\frac{x}{c}\,dx = \frac{x^3}{3}\arccos\frac{x}{c} - \frac{x^2+2c^2}{9}\sqrt{c^2-x^2}

: \int\arctan\frac{x}{c}\,dx = x\arctan\frac{x}{c} - \frac{c}{2}\ln(c^2+x^2)

: \int x \arctan\frac{x}{c}\,dx = \frac{c^2+x^2}{2}\arctan\frac{x}{c} - \frac{cx}{2}

: \int x^2 \arctan\frac{x}{c}\,dx = \frac{x^3}{3}\arctan\frac{x}{c} - \frac{cx^2}{6} + \frac{c^3}{6}\ln{c^2+x^2}

: \int x^n \arctan\frac{x}{c}\,dx = \frac{x^{n+1}}{n+1}\arctan\frac{x}{c} - \frac{c}{n+1}\int\frac{x^{n+1} dx}{c^2+x^2} \qquad\mbox{(}n\neq 1\mbox{)}

: \int \arcsec{\frac{x}{c}}\,dx = x \arcsec{\frac{x}{c}} + \frac{x}{c|x|}\ln

: \int x\arcsec{x}\,dx\,=\,\frac{1}{2}\left(x^2\arcsec{x} - \sqrt{x^2 - 1}\right)

: \int x^n\arcsec{x}\,dx\,=\,\frac{1}{n+1}\left(x^{n+1}\arcsec{x} - \frac{1}{n}\left(x^{n-1}\sqrt{x^2 - 1}\; \right. \right.
::: \left. \left. + (1-n)\left(x^{n-1}\arcsec{x} + (1-n)\int x^{n-2}\arcsec{x}\,dx \right)\right)\right)

: \int\mathrm{arccot}\,\frac{x}{c}\,dx = x\,\mathrm{arccot}\,\frac{x}{c} + \frac{c}{2}\ln(c^2+x^2)

: \int x\,\mathrm{arccot}\,\frac{x}{c}\,dx = \frac{c^2+x^2}{2}\,\mathrm{arccot}\,\frac{x}{c} + \frac{cx}{2}

: \int x^2\,\mathrm{arccot}\,\frac{x}{c}\,dx = \frac{x^3}{3}\,\mathrm{arccot}\,\frac{x}{c} + \frac{cx^2}{6} - \frac{c^3}{6}\ln(c^2+x^2)

: \int x^n\,\mathrm{arccot}\,\frac{x}{c}\,dx = \frac{x^{n+1}}{n+1}\,\mathrm{arccot}\,\frac{x}{c} + \frac{c}{n+1}\int\frac{x^{n+1} dx}{c^2+x^2} \qquad\mbox{(}n\neq 1\mbox{)}

Xem thêm
Danh sách tích phân

Tham khảo

Liên kết ngoài
Tính biểu thức tích phân
Bức xạ nhiệt

.]]
Bức xạ nhiệt là bức xạ điện từ được tạo ra bởi chuyển động nhiệt của các hạt điện tích trong vật chất. Tất cả các vật chất với nhiệt độ lớn hơn độ không tuyệt đối đều phát ra bức xạ nhiệt. Khi nhiệt độ của vật lớn hơn độ không tuyệt đối thì sự va chạm giữa các nguyên tử hoạt động làm thay đổi động năng của các nguyên tử hoặc phân tử. Điều này dẫn đến làm tăng tốc điện tích và/hoặc gây dao động lưỡng cực, từ đó sản sinh ra bức xạ điện từ và độ rộng phổ của bức xạ tương ứng với độ rộng phổ của năng lượng và gia tốc ở một nhiệt độ nhất định.

Nếu một vật phát ra bức xạ đáp ứng các đặc tính vật lý của vật đen ở trạng thái cân bằng nhiệt động lực học, các bức xạ được gọi là bức xạ vật đen. Định luật Planck mô tả quang phổ của bức xạ vật đen chỉ phụ thuộc vào nhiệt độ của vật.

Chú thích

Liên kết ngoài
Black Body Emission Calculator
Heat Transfer
Thermal Radiation
Atmospheric Radiation
Infrared Temperature Calibration 101
Cytosine

| ChemSpiderID = 577
| ChEMBL_Ref =
| ChEMBL = 15913
| StdInChI_Ref =
| StdInChI = 1S/C4H5N3O/c5-3-1-2-6-4(8)7-3/h1-2H,(H3,5,6,7,8)
| StdInChIKey_Ref =
| StdInChIKey = OPTASPLRGRRNAP-UHFFFAOYSA-N
| CASNo=71-30-7
| CASNo_Ref =
| PubChem=597
| UNII_Ref =
| UNII = 8J337D1HZY
| ChEBI_Ref =
| ChEBI = 16040
| SMILES = c1cnc(=O)[nH]c1N
| KEGG_Ref =
| KEGG = C00380
| InChI = 1/C4H5N3O/c5-3-1-2-6-4(8)7-3/h1-2H,(H3,5,6,7,8)
| InChIKey = OPTASPLRGRRNAP-UHFFFAOYAY
| MeSHName=Cytosine
}}
|Section2=
| Solubility=
| MagSus = -55.8·10−6 cm³/mol
}}
|Section3=
}}

Cytosine (đọc là xi-tô-zin, kí hiệu là C hoặc X) là một trong năm loại nucleobase chính dùng để lưu trữ và truyền đạt thông tin di truyền trong tế bào, cụ thể là trong các nucleic acid DNA và RNA. Là một chất dẫn xuất của pyrimidine, cytosine có một vòng thơm dị gắn với hai nhóm thế (một nhóm amine ở vị trí 4 và một nhóm xeton ở vị trí 2). Nucleoside chứa cytosine gọi là cytidine. Trong các cặp base Watson-Crick, nó tạo 3 liên kết hiđrô với guanine.

Cytosine được khám phá năm 1894 trong mô tuyến ức bê. Cấu tạo phân tử được đề xuất năm 1903, sau đó được tổng hợp trong phòng thí nghiệm (và tái khẳng định) cùng năm.

Gần đây, cytosine còn được dùng trong tin học lượng tử. Lần đầu tiên các đặc tính lượng tử được ứng dụng để xử lý thông tin là vào tháng 8 năm 1998 khi các nhà nghiên cứu tại Oxford bổ sung thuật toán David Deutsch vào 2 qubit NMRQC (Nuclear Magnetic Resonance Quantum Computer - máy tính lượng tử cộng hưởng từ nhân) trên nền tảng phân tử cytosine.

Cytosine có thể được tìm thấy như là một phần của DNA, RNA, hoặc như là một phần của một nucleotide. Như cytosine triphosphate (CTP), nó có thể hoạt động như một yếu tố của enzyme, và có thể chuyển một phosphate để chuyển đổi adenosine diphosphate (ADP) để trở thành adenosine triphosphate (ATP).

Trong DNA và RNA, cytosine bắt cặp với guanine. Tuy nhiên, cytosine có thuộc tính không ổn định, và có thể bị chuyển thành uracil (deamination tự phát). Điều này có thể dẫn đến một đột biến điểm nếu không được sửa chữa bởi enzyme sửa chữa DNA.

Cytosine có thể được methyl hóa thành 5-methylcytosine bởi enzymes DNA methyltransferase.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Cytosine MS Spectrum


&mdash; 4-amino-3H-pyrimidin-2-one
&mdash; 4-aminopyrimidin-2-ol

Computational Chemistry Wiki
Prebiotic cytosine synthesis: A critical analysis and implications for the origin of life
Adenin

Adenine (a-đê-nin) là một trong hai loại nucleobase thuộc nhóm purine là thành phần tạo nên các nucleotide trong các nucleic acid (DNA và RNA). Trong chuỗi xoắn kép DNA, thì adenine (A) gắn với thymine (T) qua hai liên kết hiđrô theo nguyên tắc bổ sung, nhờ đó giữ ổn định cấu trúc của DNA. Trong RNA, adenine đôi khi gắn với uracil (U), cũng qua hai liên kết hiđrô, theo nguyên tắc bổ sung, vì RNA không có T mà thay bằng U.

Adenine tham gia cấu tạo hai loại nucleoside: nó gắn với ribose tạo thành adenosine, còn khi gắn với deoxyribose, nó tạo ra deoxyadenosine; adenosine triphosphate (ATP), là một nucleotide có 3 nhóm phosphate của adenosine. Adenosine triphosphate được sử dụng trong các hoạt động chuyển hóa tế bào như là một trong những phương pháp cơ bản để chuyển năng lượng giữa các phản ứng.

Trong các tài liệu trước đây, adenine đôi khi được gọi là Vitamin B4. Tuy nhiên bây giờ nó không còn được xem là một vitamin thực thụ nữa (xem thêmVitamin B).

Một số người cho rằng, trong nguồn gốc của sự sống trên Trái Đất, phân tử adenine đầu tiên được tạo ra do sự polymer hóa của 5 phân tử hiđrô cyanide (HCN).
Adenine có thể được hình thành từ ngoài Trái Đất.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Computational Chemistry Wiki
Thymin

| ChEBI_Ref =
| ChEBI = 17821
| ChEMBL_Ref =
| ChEMBL = 993
| UNII_Ref =
| UNII = QR26YLT7LT
| PubChem = 1135
| ChemSpiderID_Ref =
| ChemSpiderID = 1103
| SMILES = Cc1c[nH]c(=O)[nH]c1=O
| InChI = 1/C5H6N2O2/c1-3-2-6-5(9)7-4(3)8/h2H,1H3,(H2,6,7,8,9)
| InChIKey = RWQNBRDOKXIBIV-UHFFFAOYAL
| StdInChI_Ref =
| StdInChI = 1S/C5H6N2O2/c1-3-2-6-5(9)7-4(3)8/h2H,1H3,(H2,6,7,8,9)
| StdInChIKey_Ref =
| StdInChIKey = RWQNBRDOKXIBIV-UHFFFAOYSA-N
| MeSHName = Thymine
}}
| Section2 =

}}
:Đối với loại vitamin có tên gọi gần giống, xem Thiamin.

Thymin (ký hiệu T hoặc Thy), còn gọi là 5-methyluracil hay timin, là tên của một base nitơ thuộc nhóm pyrimidin với công thức hóa học là C5H6N2O2. Đây là một trong bốn base nitơ trong acid nucleic của DNA, cùng với adenin (A), guanin (G) và cytosin (C). Trong DNA, thymin gắn với adenin qua hai liên kết hydro giúp cho cấu trúc của DNA được giữ ổn định, còn trong RNA, thymin được thay thế bằng base nitơ uracil.

Thymin kết hợp với deoxyribose tạo nên nucleoside deoxythymidin, cũng đồng nghĩa với thuật ngữ thymidin. Thymidin có thể được phosphoryl hóa với một, hai hoặc ba nhóm phosphat, tạo nên lần lượt TMP, TDP và TTP (thymidin mono-, di- và triphosphat).

Tên thymin bắt nguồn từ từ thymus, có nghĩa là tuyến ức, do base nitơ này được Albrecht Kossel và Albert Neumann phân lập lần đầu tiên vào năm 1893 từ tuyến ức của bê.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Computational Chemistry Wiki. .
Võ gậy tại Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2005

Bộ môn võ gậy, quốc võ của Philippines, lần thứ hai được đưa vào chương trình thi đấu tại một kỳ Đại hội thể thao Đông Nam Á SEA Games 2005 trong hai ngày mùng 3 và mùng 4 tháng 12, 2005. Lần đầu tiên khi Đại hội được tổ chức tại Manila, Philippines năm 1991. Môn thi đấu này là sự tranh chấp giữa hai đoàn Philippines và Việt Nam. Ngoài ra, võ gậy cũng giúp Đông Timor giành được 3 tấm huy chương đầu tiên tại một kỳ SEA Games.

Bảng thành tích
Biểu diễn cá nhân nam
Vàng: Nguyễn Quang Tùng (Việt Nam)
Bạc: Regie Sanchez (Philippines)
Đồng: Phann Piseth (Campuchia)

Biểu diễn cá nhân nữ
Vàng: Nguyễn Thị Mỳ (Việt Nam)
Bạc: Mylen Garson (Philippines)
Đồng: Francisca Vaneta(Đông Timor)

Biểu diễn đồng đội nam
Vàng: Peter Kelvin Celis, Glenn Llamador, Nathan Ben Dom (Philippines)
Bạc: Nguyễn Thanh Tùng, Trần Thanh Tùng, Trần Đức Nghĩa (Việt Nam)
Đồng: Phann Piseth, Lay Rayon, Yeuth Meth (Campuchia)

Biểu diễn đồng đội nữ
Vàng: Rochelle Quirol, Catherine Ballenas, Aireen Parong (Philippines)
Bạc: Nguyễn Thị Hà, Nguyễn Thị Loan, Vũ Thị Thảo (Việt Nam)

Đối kháng cá nhân nam
Vàng: Nguyễn Thanh Quyền (Việt Nam)
Bạc: Reneto Tunacao (Philippines)
Đồng: Fortunato Soares (Đông Timor)

Đối kháng cá nhân nữ
Vàng: Anna Joy Fernandez (Philippines)
Bạc: Lê Thị Thanh Huyền (Việt Nam)
Đồng: Elisabeth Yanti Almeda Dois Reis (Đông Timor)

Tham khảo

Liên kết ngoài
Kết quả võ gậy chính thức
Thể loại:Tiêu khiển

Tiêu khiển là bày trò vui chơi giải trí thí dụ khi mà người ta đã ăn uống no đủ và có thừa thời gian.
Kras

Kras (tiếng Ý: Carso), còn gọi là the Karst hay cao nguyên Kras, là một khu vực ranh giới cao nguyên đá vôi ở tây nam Slovenia mở rộng tới miền đông bắc Ý và miền tây Croatia. Nó nằm giữa thung lũng Vipava, Vipavska brda, phần phía tây nhất của các ngọn đồi Brkin, vịnh Trieste và một phần ngắn của biên giới Ý nằm giữa vịnh Trieste và sông Vipava. Biên giới phía tây của nó là biên giới theo dân tộc cổ của người Ý và người Sloven. Khu vực này nổi tiếng nhờ nó là cảm hứng cho thuật ngữ địa chất carxtơ.

Cao nguyên này khá dốc so với các vùng đất xung quanh, với ngoại lệ là ở phía đông nam, là khu vực mà độ dốc ít rõ nét hơn. Cao nguyên này thấp dần từ đông nam tới tây nam. Trung bình nó nằm ở độ cao 334 mét trên mực nước biển. Do Kras thấp dần về phía biển Adriatic (xem: Kraški rob), nó ít bộc lộ các ảnh hưởng khí hậu có lợi của biển. Thực vật chính trong quá khứ là sồi, nhưng hiện nay là các rừng thông. Các cánh rừng hiện nay chỉ che phủ khoảng 1/3 diện tích khu vực Kras.

Kras nổi tiếng vì các hang động của mình. Tại Slovenia, chúng bao gồm Vilenica (hang động du lịch cổ nhất trên thế giới), hang Lipica, hang Divača, hang Kačna và các hang Škocjan (hệ thống di sản thế giới của UNESCO), trong khi tại Ý có Grotta Gigante (hang du lịch lớn nhất thế giới, với mặt phẳng dao động ngang đặc biệt được dùng để đo sự lên xuống của thủy triều do Mặt Trăng tác động đối với Trái Đất).

Phần lớn Kras nằm ở tây nam Slovenia với diện tích 429&nbsp;km² và dân số khoảng 19.000 người. Kras tổng thể có 100 điểm dân cư. Thành phố Sežana là trung tâm của Kras về phía biên giới Slovenia; nó là nơi mà nhà thơ Srečko Kosovel sinh ra. Các trung tâm nông thôn chính là các khu dân cư ở Divača, Dutovlje và Komen. Štanjel là khu dân cư có phong cảnh đẹp ở phần gờ phía bắc nhất của cao nguyên này; các ngôi nhà trong khu này được tụm lại xung quanh đồi Turn, tạo ra ấn tượng về một thành phố thời Trung cổ.

Các điều kiện tự nhiên, bao gồm gió bora (burja) và cách thức sinh hoạt của người dân địa phương đã có ảnh hưởng lớn tới các yếu tố cơ bản trong kiến trúc của vùng này, tạo ra các hình dáng đơn giản nhưng rõ ràng. Kras cũng được biết tới nhờ rượu vang của mình, có tên gọi là teran và đùi lợn xông khói. Một trong các trung tâm du lịch chính trong khu vực là Lipica, với các đàn ngựa (quê hương của nòi ngựa Lipizza) cũng như là các tiện nghi du lịch khác.

Xem thêm

Địa lý Slovenia
Địa lý Ý

Tham khảo
Nhà du hành vũ trụ cổ đại

khoảng 10.000 năm trước công nguyên, dường như miêu tả hai sứ giả đến từ vũ trụ]]
Nhà du hành vũ trụ cổ đại hay phi hành gia cổ đại (Ancient astronauts) là một giả thuyết ngụy khoa học cho rằng các sinh vật ngoài hành tinh đã từng đến Trái Đất và tiếp xúc với con người vào thời cổ đại và tiền sử, từ đó gây ảnh hưởng đến văn hóa lúc khởi điểm phát triển của loài người. Đáng chú ý nhất là các tác giả Erich von Däniken và Zecharia Sitchin. Những giả thuyết này nói rằng con người ngày nay hoặc là có nguồn gốc hoặc là được sáng tạo ra do alien (sinh vật ngoài Trái Đất) đã viếng thăm Trái Đất hàng thiên niên kỷ trước - những ý tưởng hầu như bị bác bỏ bởi cộng đồng khoa học. Yếu tố khác của ý tưởng này là sự thông thái của con người hay tín ngưỡng, tôn giáo có được là từ những sứ giả đến từ ngoài Trái Đất đã viếng thăm nhiều lần trong thời kỳ rất cổ xưa.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Những đĩa đá ở Bayan Kara-Ula
Bộ tộc Dogon và sự hiểu biết kỳ lạ về sao Thiên Lang
Máy bay có từ thời Ai Cập cổ đại?
Bí ẩn quanh tấm bản đồ Trái Đất thời cổ đại
Bãi đá khổng lồ hay khu vườn đồ chơi của Chúa?
Bí ẩn về Sacsayhuaman và Tiahuanaco
Bí mật về bức họa cổ trong huyệt động châu Úc
Tiếng Anh:
Trung tâm nghiên cứu giả thuyết những nhà du hành vũ trụ cổ xưa
Trang chính Erich von Däniken
Diễn đàn giả thuyết những nhà du hành vũ trụ cổ xưa
Von Daniken's Maya Astronaut
De jure

De jure (trong tiếng Latinh cổ: de iure) là một thành ngữ có nghĩa là "dựa trên luật" hay "luật định", ngược với de facto, là thành ngữ mang nghĩa "trên thực tế".

Các thuật ngữ de jure và de facto được sử dụng tương tự như "theo luật định" và "trong thực tế" khi người ta miêu tả các trạng thái chính trị. Chúng cũng thường được sử dụng khi thảo luận về sự phân biệt chủng tộc. Một thông lệ có thể đang tồn tại dưới dạng de facto, khi người ta tuân thủ nó trong các khế ước và được coi như là luật định. Một quá trình được biết như là "tình trạng lỗi thời " (từ tiếng Pháp: désuet) có thể cho phép các thông lệ de facto thay thế các sắc luật đã lỗi thời. Mặt khác, một thông lệ có thể tồn tại dưới dạng de jure nhưng lại không được người ta tuân thủ hay thực thi.

Từ de jure trong tiếng Latinh này không nên nhầm lẫn với từ tiếng Pháp du jour, nó được dịch như là "của/trong ngày", chẳng hạn như trong câu soupe du jour (món súp của ngày).

Các chuẩn mực của de jure và de facto có thể khác nhau; ví dụ, Hoa Kỳ không có ngôn ngữ chính thức de jure, trong khi ngôn ngữ chính thức de facto là tiếng Anh. Tương tự, tiêu chuẩn de jure của Hoa Kỳ để đo độ dài khoảng cách đường sá là kilômét (do Hoa Kỳ là một thành viên của Convention du Mètre), nhưng tiêu chuẩn de facto lại là dặm (mile).

• De jure trong chính trị

Trong chính trị, nhà lãnh đạo de jure của một quốc gia hay khu vực là người được thừa nhận là lãnh đạo theo Hiến pháp hoặc trên lý thuyết, tuy nhiên lại không có hoặc có ít quyền lực trên thực tế (de facto). Các nhà lãnh đạo có nhiều quyền trên lý thuyết có thể kể đến Nữ hoàng Elizabeth của Khối Thịnh vượng chung Anh, hay Nhật hoàng Naruhito của Nhật Bản,... Những nhà lãnh đạo này là tàn dư của chế độ quân chủ phong kiến, hiện thường chỉ mang tính lễ nghi, đại diện cho tinh thần đoàn kết dân tộc còn quyền hành do Chính phủ mà đứng đầu là Thủ tướng nắm. Một hình thức khác của nhà lãnh đạo de jure nhưng có nhiều quyền lực hơn là Chủ tịch nước của các nước theo chế độ xã hội chủ nghĩa, tức các quốc gia có Đảng Cộng sản lãnh đạo. Tại những quốc gia này, Tổng Bí thư Đảng Cộng sản mới là nguyên thủ quốc gia trên thực tế (ngoại lệ có Đặng Tiểu Bình không làm Tổng Bí thư hay Chủ tịch nước nhưng vẫn là Lãnh đạo tối cao Trung Quốc giai đoạn 1978-1992). Trong những năm gần đây, các quốc gia trong khối xã hội chủ nghĩa đã thực hiên "nhất thể hóa" hai chức vụ đứng đầu Đảng và Nhà nước để thuận tiện trong ngoại giao. Riêng tại Việt Nam, Tổng Bí thư và Chủ tịch nước vẫn là hai chức vụ riêng biệt. Do Đảng lãnh đạo Nhà nước và xã hội nên Tổng Bí thư là nhà lãnh đạo cao cấp nhất, nắm quyền cao nhất trên thực tế (de facto). Chủ tịch nước Việt Nam đồng thời là Ủy viên Bộ Chính trị, là cán bộ cao cấp thứ 2 sau Tổng Bí thư.

Xem thêm
Danh sách các thành ngữ Latinh
De facto
Đặng Tiểu Bình
Quân chủ lập hiến
Tổng Bí thư

Tham khảo

fr:Liste de locutions latinesD
Tập tin:Gilascaulong.gif

Biểu trưng của giải đá bóng của SEA Games 23. Hình được lấy từ trang web chính thức của SEA Games 23 cho bài Cầu lông tại Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2005.
Chân Lạp

}}

Chân Lạp (; ) là nhà nước của người Khmer tồn tại trong giai đoạn từ khoảng năm 550 tới năm 802 trên phần phía nam của bán đảo Đông Dương gồm cả Campuchia và một số tỉnh phía Nam của Việt Nam hiện tại.

Triều đại các vị vua của Chân Lạp theo truyền thuyết có nguồn gốc từ nhân vật thần thoại Campu, lấy nàng Naga (con gái thần nước, biến từ rắn thành thiếu nữ). Từ "campu" cũng bắt nguồn cho tên gọi của Campuchia sau này.

Các vương quốc láng giềng xung quanh vào thời kỳ ban đầu là Chăm Pa ở phía đông, Phù Nam ở phía nam và Dvaravati (thuộc Thái Lan ngày nay) ở về phía tây bắc.

Ban đầu là một nhà nước chư hầu của Phù Nam (khoảng cho tới năm 550), trong vòng 60 năm sau đó nhà nước này đã giành được độc lập và dần dần lấn lướt Phù Nam. Đến thế kỷ 6 thì họ đã xâm chiếm được miền bắc của Phù Nam. Cuối cùng, trong thế kỷ 7 (khoảng giai đoạn 612-628), nhà nước này đã xâm chiếm toàn bộ Phù Nam, chiếm toàn bộ dân cư của nhà nước đó nhưng lại hấp thu nền văn hóa của họ. Năm 613, Ishanapura trở thành kinh đô đầu tiên của đế quốc mới. có lẽ trong khu vực cận kề Wat Phu gần Champasak. Đến thời vua Bhavavarman I (550-598) với kinh đô đặt tại Bhavapura (ngày nay có lẽ là khu vực Sambor Prei Kuk, tỉnh Kampong Thom, Campuchia), Chân Lạp bắt đầu một số chiến dịch chống lại Phù Nam. Sau khi Bhavavarman I chết năm 598, người anh em của ông là Citrasena (tên gọi khi trị vì là Mahendravarman, thực tế cầm quyền từ năm 590) đã tiếp tục công việc xâm chiếm Phù Nam. Ishanavarman I, con trai của Citrasena, đã hoàn thành công cuộc xâm chiếm vương quốc Phù Nam trong giai đoạn 612-628. Ông đổi tên kinh đô từ Bhavapura thành Ishanapura.

Sau khi vua Bhavavarman II chết năm 656, phần lớn Chân Lạp bị chia tách thành các tiểu quốc nhỏ độc lập. Vua Jayavarman I đã có những cố gắng để thống nhất đất nước và ông đã giành lại phần lớn phần lãnh thổ được vua Ishanavarman I cai trị trước đó.

Sau khi vua Jayavarman I chết năm 700, rối loạn trong vương quốc lại xảy ra và vương quốc lại bị chia nhỏ giữa nhiều thế lực cát cứ. Các sử liệu Trung Hoa thì cho rằng trong thế kỷ 8, Chân Lạp bị chia thành hai tiểu quốc là Lục Chân Lạp (với trung tâm của Lục Chân Lạp khi đó là tỉnh Champasak ngày nay của Lào) và Thủy Chân Lạp (tương ứng với khu vực đồng bằng sông Cửu Long ở Việt Nam và miền nam Campuchia ngày nay). Từ hai quốc gia này có lẽ lại tách ra thành một vài tiểu quốc khác, tiếp tục làm suy yếu Chân Lạp. Các tiểu quốc chủ yếu tại Thủy Chân Lạp là Shambupura, Vyadhapura, Souht Prei Veng, Bhavapura, với trung tâm tại Sambor Prei Kuk. Năm 716, Pushkaraksha, người cai trị Shambhupura (khu vực Kratie ngày nay) tuyên bố mình là vua của toàn bộ Kambuja. Cũng trong khoảng thời gian này, Shambhuvarman, con trai của Pushkaraksha, đã kiểm soát phần lớn Thủy Chân Lạp cho tới khi (cũng trong thế kỷ 8) người Mã Lai và người Java thống trị trên nhiều tiểu quốc Khmer. Cổ sử còn đề cập tới Rjendravarman I, con trai của Sambhuvarman và Mahipativarman, con trai của Rjendravarman I. Ông này có lẽ là vị vua bị người Java chặt đầu.

Các vị vua Chân Lạp

Ghi chú

Liên kết ngoài

The Treasures of Angkor. ISBN 88-544-0117-X
Gió mậu dịch

Gió mậu dịch hay gió tín phong (tiếng Anh: trade wind hay passat, bắt nguồn từ passar trong tiếng Bồ Đào Nha) là gió thổi thường xuyên trong những miền Cận Xích đạo. Gió mậu dịch thổi từ những miền áp cao ở các vĩ độ ngựa về vùng áp thấp xung quanh xích đạo.

Gió bắt đầu từ Đại áp cao cận nhiệt đới ở cả 2 bán cầu.

Trên Bắc bán cầu thì đây là những luồn gió thổi chủ yếu theo hướng (chiều) Đông Bắc đến Tây Nam, còn trên Nam bán cầu là hướng (chiều) Đông Nam đến Tây Bắc (do ảnh hưởng của lực Coriolis).(Co-rio-lis)

Trong những miền cận xích đạo, gió mậu dịch đến từ hai bán cầu gặp nhau tạo thành những dòng đối lưu bốc lên cao (vì vậy mà ở sát mặt đất thì yên lặng, hoặc gió thổi yếu). Nó tạo thành cái gọi là đới hội tụ liên chí tuyến (ITCZ).

Gió mậu dịch thường xuất hiện vào mùa hè, thổi về hướng Đông ở tầng có độ cao trên 2 cây số phía trên xích đạo. Còn ở tầng cao hơn nữa thì lại có những luồng gió "mậu dịch ngược" thổi về hướng Tây. Đây là hệ quả của sự tuân thủ theo định luật bảo toàn động lượng trong chuyển động quay.

Gió mậu dịch còn được gọi là gió tín phong (tín nghĩa là tin tưởng) là vì vào thời xưa người châu Âu và Trung Quốc đã dùng các đợt gió mậu dịch để giong buồm buôn bán trên con đường tơ lụa trên biển, với sự xuất hiện của những cơn gió này thì việc làm ăn, buôn bán, giao thương được thuận lợi.
Xem thêm
Gió mùa đông bắc
Gió mùa đông nam
Gió mùa chí tuyến
Gió Tây ôn đới
Gió Đông cực
Hiệu ứng Coriolis

Tham khảo
Thể loại:Toàn quyền Đông Dương

(giữa) và Khâm sứ Pierre Pasquier (phải) tại đám tang vua Khải Định, Huế, 1926]]

Toàn quyền Đông Dương (tiếng Pháp: Gouverneur-général de l'Indochine Française), còn gọi là Toàn quyền Đông Pháp, là chức vụ đứng đầu trong Chế độ Thuộc địa Pháp tại Việt Nam. Toàn quyền Đông Dương đầu tiên là ông Ernest Constans (1887–1888), và người cuối cùng là ông Jean Decoux (1940–1945).