Can dự nước ngoài vào cuộc chiến Ukraina

]]
bao gồm cả viện trợ nhân đạo và hỗ trợ dân sự]]

Can dự nước ngoài vào cuộc chiến Ukraina (Foreign involvement in the Russian invasion of Ukraine) là sự tham gia, can dự, thâm nhập, ảnh hưởng của các quốc gia, tổ chức quốc tế và cá nhân bên ngoài vào cuộc xung đột tại Ukraina cũng như các mặt trận chống Nga một cách rộng khắp và sâu xa. Sự can dự trực tiếp và gián tiếp này diễn ra trên nhiều phương diện, chủ yếu là sự chi viện, tài trợ cho Ukraina để dốc sức đổ toàn lực vào cuộc chiến bào mòn sinh lực của Nga cho tới cùng kiệt. Trong cuộc chiến tiêu hao này, Nga cũng có nhận được một phần hỗ trợ dè dặt của một số ít các quốc gia thân Nga do lo ngại các biện pháp trừng phạt của các nước phương Tây. Sự viện trợ quân sự cho Ukraina bao gồm việc cung cấp, bơm vũ khí, đạn dược, và trang thiết bị, cùng với đó là phối hợp chia sẽ thông tin tình báo, thám báo, cung cấp dữ liệu tác chiến, định vị mục tiêu theo thời gian thực. Trong số các thế lực bên ngoài can dự vào cuộc chiến tại Ukraina thì Hoa Kỳ đóng vai trò quyết định và chi phối chủ chốt trong cuộc chiến với việc giữ vị thế là nhà cung cấp viện trợ quân sự, tài chính và ngoại giao lớn nhất cho Ukraina, đồng thời là cường quốc dẫn dắt liên minh quốc tế toàn cầu chống lại Nga trên nhiều mặt trận.

Hoa Kỳ là nhà cung cấp lớn nhất, với các hệ thống vũ khí tiên tiến, hiện đại như pháo phản lực HIMARS, tên lửa chống tăng Javelin, và hệ thống phòng không Patriot, cho đến máy bay F16 để Ukriana dành ưu thế trên chiến địa cũng như bù đắp tổn thất nguồn lực. Các quốc gia châu Âu như Anh, Pháp, Đức, Ý cũng hợp lực đóng góp xe tăng, pháo binh và các loại vũ khí tối tân khác tăng viện cho Ukraina tất tay với Nga. Các nước láng giềng như Ba Lan và các quốc gia Baltic vốn có hiềm khích với Nga gần như xung phong đảm nhiệm vai trò quan trọng như những trung tâm hậu cần và huấn luyện, có sứ mệnh là hậu phương cho tiền tuyến chống Nga. Các quốc gia và tổ chức như Liên minh châu Âu (EU), Hoa Kỳ, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), và Ngân hàng Thế giới đã tài trợ, cung cấp, bơm hàng chục tỷ USD đổ vào cuộc chiến, đồng thời, một liên minh hùng hậu, đông đảo gồm hơn 30 quốc gia, bao gồm nhóm G7 và EU đã áp đặt các biện pháp trừng phạt kinh tế chưa từng có đối với Nga nhắm vào các ngân hàng, ngành năng lượng, xuất khẩu công nghệ, và các cá nhân có ảnh hưởng của Nga nhằm làm suy yếu khả năng tài trợ cho cuộc chiến. Trên mặt trận truyền thông sự can dự diễn ra chiến dịch thông tin ở quy mô chưa từng có của truyền thông phương Tây như một chiến lược đa tầng, kết hợp giữa báo chí truyền thống, chính sách của chính phủ và các nền tảng công nghệ, mạng xã hội nhắm vào phía Nga. Ba Lan và ba nước Baltic là các quốc gia có thái độ và ngữ khí kịch liệt, manh động nhắm vào Nga.

Sự can dự
Vào ngày 24 tháng 2 năm 2022, Nga đã phát động cuộc xâm lược toàn diện với danh nghĩa là chiến dịch quân sự đặc biệt, làm leo thang Chiến tranh Nga-Ukraina vốn đã bắt đầu vào năm 2014 và đánh dấu cuộc xung đột quân sự lớn nhất ở châu Âu kể từ Thế chiến II.
Viện trợ quân sự

Tính đến ngày 30 tháng 6 năm 2025, Ukraina đã nhận được khoảng 64,6 tỷ euro (75 tỷ đô la Mỹ) viện trợ quân sự từ Hoa Kỳ và khoảng 84,7 tỷ euro (99 tỷ đô la Mỹ) từ các đồng minh quốc tế khác, chủ yếu thông qua việc rút bớt các kho dự trữ hiện có và sau đó chuyển giao cho các lực lượng Ukraina. Khi các kho dự trữ hiện có được sử dụng hết, các cơ sở công nghiệp của đồng minh đã dần được huy động để cung cấp cho Ukraina. Từ tháng 1 năm 2022 đến tháng 8 năm 2025, hầu hết các quốc gia phương Tây đã cam kết viện trợ ít nhất 309 tỷ euro (360 tỷ đô la Mỹ) cho Ukraina, bao gồm khoảng 149,3 tỷ euro (174 tỷ đô la Mỹ) viện trợ quân sự trực tiếp từ các quốc gia riêng lẻ. Các quốc gia khác cũng đã đóng góp, với Canada cam kết hỗ trợ 22 tỷ đô la Canada bao gồm 1,46 tỷ đô la Canada viện trợ quân sự. Nhật Bản cam kết 1,5 nghìn tỷ yên cho vay và tài trợ, Úc đã cung cấp 2 tỷ đô la Úc hỗ trợ cho cuộc chiến, Hàn Quốc cam kết 394 triệu đô la Mỹ cho năm 2024 và thêm 100 triệu đô la Mỹ vào tháng 4 năm 2025 và Thổ Nhĩ Kỳ cung cấp máy bay không người lái Bayraktar TB2 thông qua các khoản tài trợ và thỏa thuận hợp tác sản xuất. Đến đầu năm 2025, Hoa Kỳ đã cung cấp khoảng một nửa tổng số viện trợ quân sự cho Ukraine, các đồng minh châu Âu cung cấp nửa còn lại. Theo chuyên gia quốc phòng Malcolm Chalmers, đầu năm 2025, Mỹ đã cung cấp 20% tổng số thiết bị quân sự mà Ukraina đang sử dụng, trong đó 25% do châu Âu cung cấp và 55% do Ukraina tự sản xuất. Tuy nhiên, 20% số vũ khí do Mỹ cung cấp "là vũ khí nguy hiểm và quan trọng nhất" gồm những thần khí làm thay đổi cuộc chơi.
Cấm vận Nga

Kể từ năm 2022, không có quốc gia lớn nào sánh kịp phương Tây về hỗ trợ quân sự công khai cho Nga, thay vào đó, hỗ trợ bên ngoài quan trọng nhất của Nga là kinh tế. Trung Quốc chiếm khoảng 35% doanh thu xuất khẩu dầu khí của Nga vào năm 2024—khoảng 83 tỷ đô la Mỹ trong tổng số 241 tỷ đô la tư đó mang lại vai trò quan trọng trong cán cân thanh toán bất chấp các lệnh trừng phạt của phương Tây. Iran cũng đã cung cấp hàng trăm loại đạn dược Shahed cho lực lượng Nga, tăng cường khả năng của Moscow trên chiến trường. Để đáp trả cuộc xâm lược Ukraina của Nga, Estonia đã dỡ bỏ một tượng đài thời Liên Xô còn sót lại khỏi một quảng trường ở Narva mà sau khi gỡ bỏ, Estonia đã phải chịu "cuộc tấn công mạng quy mô lớn nhất" kể từ cuộc tấn công mạng năm 2007 vào Estonia. Phương Tây và các nước khác đã áp đặt các lệnh trừng phạt hạn chế lên Nga khi nước này công nhận Donbass là một quốc gia độc lập. Khi Nga xâm lược Ukraina vào tháng 2 năm 2022, nhiều quốc gia khác đã áp dụng các lệnh trừng phạt nhằm mục đích tàn phá nền kinh tế Nga. Các lệnh trừng phạt nhắm vào các cá nhân, ngân hàng, doanh nghiệp, giao dịch tiền tệ, chuyển khoản ngân hàng, xuất khẩu và nhập khẩu. Các lệnh trừng phạt đã cắt đứt các ngân hàng lớn của Nga khỏi SWIFT, mạng lưới nhắn tin toàn cầu cho các khoản thanh toán quốc tế, nhưng vẫn để lại một số quyền truy cập hạn chế để đảm bảo khả năng tiếp tục thanh toán cho các lô hàng khí đốt. Các lệnh trừng phạt cũng bao gồm biện pháp đóng băng tài sản đối với Ngân hàng Trung ương Nga thông qua Euroclear nơi nắm giữ 630 tỷ đô la trong dự trữ ngoại hối để ngăn chặn nó bù đắp tác động của các lệnh trừng phạt và đóng băng việc xây dựng đường ống dẫn khí đốt Dòng chảy phương Bắc 2. Đến ngày 1 tháng 3 năm 2022, đã có 1 nghìn tỷ đô la tài sản của Nga đã bị đóng băng do lệnh trừng phạt, con số này sẽ tiếp tục tăng khi phương Tây gia tăng thêm các gói trừng phạt bổ sung.
Truyền thông

Về truyền thông, các thủ pháp được phương Tây sử dụng gồm thiết lập luận điệu chủ đạo, định hình cuộc xung đột trong mắt dư luận quốc tế là một cuộc xâm lược vô cớ và phi pháp của Nga và được củng cố bằng việc liên tục tập trung vào các hành động tàn bạo, hung hăng của quân Nga, nhấn mạnh các cáo buộc về tội ác chiến tranh (như thảm sát Bucha, vụ thảm sát nhà tù Olenivka), vi phạm nhân quyền (vụ tra tấn một tù nhân ở Pryvillia), tự do, dân chủ, tôn giáo, loan tin về các cuộc tấn công của Nga nhắm vào mục tiêu dân sự, nhắm vào dân thường, và quy kết khủng hoảng nhân đạo do cuộc chiến gây ra (Khủng hoảng tị nạn Ukraina, Khủng hoảng Nga–Ukraina 2021–2022, khủng hoảng lương thực toàn cầu), khủng hoảng sinh thái (vụ phá đập Kakhovka, mối đe dọa hạt nhân) cho Nga. Thổi phồng các thiệt hại, thất bại của quân Nga bằng cách thường xuyên công bố các thống kê, ước tính thiệt hại chênh lệch từ nguồn của Ukraina và phương Tây, loan tin tổn thất của các đơn vị chủ lực danh tiếng của Nga, củng cố "huyền thoại nướng quân" qua chiến thuật biển người cùng các chiến thắng thảm hại dẫn đến kết cục kiệt quệ của Nga. Khắc họa thảm cảnh của quân Nga lạc hậu, yếu kém, sa lầy, tiến chậm, tổn thất lớn, tích cực đưa tin tần suất lớn về tình trạng nguồn lực chiến tranh của Nga kiệt quệ đến nơi, với những tin tức như Nga sắp cạn kho vũ khí, Nga đã dùng hết cơ số tên lửa dự trữ, Nga phải trưng dụng, tái sử các vũ khí trong bảo tàng, ngành quốc phòng Nga phải sử dụng các linh kiện đồ gia dụng, chíp máy giặt trong các loại vũ khí chiến lược hiện đại.

Truyền thông phương Tây còn trì hoãn, giảm thiểu và cố ý bỏ qua những kết quả thực tế của Nga trên chiến trường, diễn biến chiến sự, chiến địa, mà dành thời lượng ca ngợi sự vinh quang, lý tưởng, sự anh dũng và khuếch trương chiến quả của Ukraina (xây dựng hình tượng "Bóng ma Kyiv", "bài ca Bayraktar"). Định hướng dư luận cộng đồng quốc tế và phương Tây bác bỏ các lý do mà Nga đưa ra cho cuộc chiến như "phi hạt nhân hóa" và "phi phát xít hóa" Ukraina làm cho Nga trở nên lạc lõng, chơi vơi, cô lập. Phía Nga coi những hành động này là một cuộc chiến tranh thông tin toàn diện với sự cấu kết của tập thể phương Tây nhằm bôi nhọ nước Nga, hạ bệ Putin, bỏ qua các mối lo ngại về an ninh của Nga, kiểm soát hoàn toàn dòng thông tin đến với công chúng toàn cầu, chỉ đưa tin một chiều và hoạt động như một công cụ chính sách đối ngoại, tiêu chuẩn kép, âu tâm luận và đó là một phần của cuộc chiến tranh hỗn hợp/tổng lực (hybrid warfare/chiến tranh lai) mà phương Tây tiến hành nhằm làm suy yếu Nga. Phương Tây cũng đã hạn chế và cấm các kênh truyền thông nhà nước Nga khi gần như ngay lập tức, Liên minh châu Âu, Mỹ, Úc, Canada và nhiều quốc gia khác đã cấm sóng các kênh truyền thông do nhà nước Nga hậu thuẫn như đài RT (Russia Today) và Sputnik, các nền tảng công nghệ lớn như YouTube, Facebook và Twitter cũng kiểm duyệt, chặn, lọc, làm chậm để giảm đáng kể khả năng tiếp cận với lý do chúng là công cụ tuyên truyền và lan truyền thông tin sai lệch của Nga.

Các hãng thông tấn và đài truyền hình lớn của phương Tây (Reuters, AP, CNN, BBC, VOA, RFA, RFI) có mạng lưới phủ sóng và lượt xem vượt trội trên toàn cầu so với các kênh truyền thông nhà nước Nga như RT và Sputnik không thể cạnh tranh về quy mô và tầm ảnh hưởng, khiến Nga rơi vào thế yếu trong việc định hình câu chuyện. Truyền thông phương Tây còn khuếch đại và tô vẽ, đánh bóng cho Ukraina, dành không gian, thời lượng, độ phủ sóng lớn để truyền tải thông điệp từ phía Ukraina, các bài phát biểu của Tổng thống Volodymyr Zelenskyy để xây dựng hình ảnh Ukraina như một quốc gia nhỏ bé, kiên cường đang chiến đấu vì dân chủ chống lại một kẻ xâm lược độc tài, chuyên chế đã tạo sự ủng hộ mạnh mẽ của công chúng phương Tây cho các gói viện trợ quân sự và tài chính. Tổng thống Zelenskyy vốn xuất thân từ giới giải trí và đội ngũ của ông đã sử dụng mạng xã hội một cách liên tục (thường xuyên livestream) để làm truyền thông, quảng bá hình ảnh về Ukraina kiên cường, kêu gọi được sự đồng cảm và ủng hộ mạnh mẽ trên thế giới.

Phương Tây đã sử dụng các tổ chức nhân quyền, tiếng nói bất đồng chính kiến và luận điệu về tự do dân chủ nhân quyền như một phần quan trọng trong chiến lược quyền lực mềm để gây áp lực và làm suy giảm tính chính danh của Nga trên trường quốc tế (Liên Hợp quốc đã thông qua theo đa số các Nghị quyết ES-11/1 của Đại Hội đồng Liên Hợp Quốc và Nghị quyết 2623 của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc lên án Nga). Phương Tây đã huy động sự tham gia của các tổ chức phi chính phủ (NGO), xã hội dân sự, các tổ chức nhân quyền, bất đồng chính kiến, các nhân vật tiếng tăm vào cuộc chiến chống Nga (như công bố bức thư chung ủng hộ Ukraina). Các tổ chức Ân xá Quốc tế và Human Rights Watch (Theo dõi Nhân quyền), Freedom House, cùng với các nhóm nhà báo điều tra, kiểm chứng sự thật như Bellingcat đóng vai trò trung tâm trong việc ghi nhận các cáo buộc vi phạm nhân quyền và tội ác chiến tranh của lực lượng Nga, được truyền thông phương Tây khuếch đại và được các chính phủ sử dụng làm bằng chứng tại các diễn đàn quốc tế như Liên Hợp Quốc và Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) để kêu gọi trừng phạt và cô lập Nga, với kết quả là Tòa Hình sự Quốc tế phát lệnh bắt Putin, cùng với đó là nhiều công ty đã trừng phạt Nga). Nâng đỡ và khuếch đại tiếng nói bất đồng, phản chiến tạo ra một nền tảng quốc tế cho các nhà bất đồng chính kiến, nhà báo độc lập, nhà quan sát, nhà tranh đấu, nhà hoạt động xã hội để cổ xúy, kích động biểu tình phản đối Nga xâm lược Ukraina trên diện rộng trong và ngoài nước Nga, sự ổn định của chính quyền Nga từ bên trong mở ra mặt trận nội bộ trong lòng nước Nga làm suy yếu từ bên trong.

Chú thích

Tham khảo








Liên kết ngoài
The UN and the war in Ukraine at the United Nations
Think Tank reports on the invasion of Ukraine at the Council of the European Union
Ukraine conflict updates by the Institute for the Study of War
2022 Russian invasion of Ukraine at Google News