Chiến dịch phòng ngự hồ Balaton

|combatant2=

|commander1= Otto Wöhler
Hermann Balck
M. de Angelis
Sepp Dietrich
József Heszlényi
Otto Deßloch
M. von Weichs
Alexander Löhr
|commander2= Fyodor Tolbukhin
Nikanor Zakhvatayev}}
Nikolai Gagen
Sergei Trofimenko
Mikhail Sharokhin
Vladimir Stoychev
Kosta Nađ
Vladimir Sudets
Rodion Malinovsky
Sergei Goryunov
|strength1=431.000 người6.000 đại bác và súng cối, 877 xe tăng và pháo tự hành (bao gồm 429 xe tăng Panther, 104 xe tăng Tiger I và Tiger II)900 xe bọc thép, 850 máy bay
|casualties1=45.000 thương vong,hơn 300 pháo và súng cối,504 xe tăng và pháo tự hành,khoảng 200 máy bay
|casualties2=8.492 người chết và mất tích24.407 người bị thương và bị ốm185 xe tăng và pháo tự hành
}}

Chiến dịch phòng ngự hồ Balaton (6 tháng 3 - 16 tháng 3 năm 1945) là một chiến dịch phòng ngự - phản công do Phương diện quân Ukraina 3 của Hồng quân Liên Xô thực hiện chống lại cuộc tấn công của Tập đoàn quân xe tăng 6 SS và các lực lượng còn lại của Cụm tập đoàn quân Nam (Đức). Địa điểm của chiến dịch này tại khu vực xung quanh hồ Balaton ở miền Tây của Hungary ngày nay. Diễn ra tại mặt trận Hungary trong giai đoạn cuối của Chiến tranh thế giới thứ hai, chiến dịch phòng ngự - phản công tại khu vực hồ Balaton cho thấy tính chất ác liệt cho đến đến phút chót của cuộc Chiến tranh thế giới thứ hai tại châu Âu. Mục đích của trận đánh phòng ngự này là nhằm chống trả lại đợt tấn công mang tên Chiến dịch Mùa xuân Tỉnh thức (Frühlingserwachen) của quân đội Đức Quốc xã nhằm vào các vị trí của Phương diện quân Ukraina 3.

Chỉ trong nửa tháng, quân đội Đức Quốc xã đã huy động tất cả những gì có thể để chặn bước tiến của quân đội Liên Xô đang tiến đến Viên và biên giới phía Nam nước Đức. Đối với nước Đức Quốc xã, chiến dịch không chỉ nhằm những mục tiêu quân sự như hất quân đội Liên Xô ra xa biên giới phía Nam nước Đức, bảo vệ vùng công nghiệp dầu mỏ trên vùng biên giới Áo - Hung, bảo vệ vùng công nghiệp Viên mà còn nhằm những mục tiêu chiến lược khác như phục vụ cho việc chuyển trọng tâm chiến đấu của nước Đức Quốc xã đến vùng núi Alpes. Trong trường hợp cuối cùng, bất đắc dĩ phải đầu hàng thì nước Đức Quốc xã sẽ thỏa thuận với các đồng minh Anh - Mỹ chứ không thỏa thuận với Liên Xô. Vì thế, chiến dịch mang một ý nghĩa không hoàn toàn giống với các chiến dịch quân sự thông thường. Cả bên tấn công và bên phòng ngự đều cân nhắc kỹ những hậu quả của các hành động quân sự đem lại. Kết thúc chiến dịch, đợt tấn công của quân Đức đã bị Hồng quân chặn đứng và liền ngay sau đó, Hồng quân mở đợt tổng phản công đẩy lui quân Đức về điểm xuất phát và tiến tới giải phóng Viên.

Bối cảnh
Sau khi cánh quân Budapest chiếm đến gần 1/3 quân số của Cụm tập đoàn quân Nam (Đức) bị bao vây, tiêu diệt và tan rã tại khu vực Budapest, tuyến phòng thủ của quân Đức trên hướng Bratislava - Viên xuất hiện một lỗ hổng lớn. Lợi dụng lỗ hổng này, ngày 17 tháng 2 năm 1945, Bộ Tổng tư lệnh tối cao Liên Xô ra Chỉ lệnh số 11026 yêu cầu Phương diện quân Ukraina 2 và Phương diện quân Ukraina 3 khẩn trương tổ chức các cuộc tấn công trên hướng Viên không muộn hơn ngày 15 tháng 3 năm 1945. Theo kế hoạch này, Phương diện quân Ukraina 2 sẽ đóng vai trò chủ công và nó được tăng cường Tập đoàn quân cận vệ 9 của thượng tướng Vasili Vasilyevich Glagolyev lấy từ lực lượng dự bị của Đại bản doanh Bộ Tổng tư lệnh tối cao Liên Xô. Phương diện quân Ukraina 3 tiếp nhận Tập đoàn quân 26 của tướng Nikolay Aleksnadrovich Gagen và Tập đoàn quân Bulgaria 1 của tướng Vladimir Dimitrov Stoychev.

Tuy nhiên, kế hoạch này đã không được thực hiện. Ngày 17 tháng 2 năm 1945, Tập đoàn quân cận vệ 7 đang tấn công chiếm lĩnh bàn đạp Kamenitsa ở bờ Tây sông Hron trên đất Slovakia để chuẩn bị tấn công trên hướng Viên thì vấp phải đòn phản công rất mạnh của quân đội Đức Quốc xã. Bị bất ngờ, Tập đoàn quân cận vệ 7 chống trả được một tuần nhưng bị tổn thất lên đến 8.194 người chết và 459 khẩu pháo bị phá hủy. Đến ngày 24 tháng 2, Tập đoàn quân cận vệ 7 buộc phải rút về bờ Đông sông Hron. Trong một tuần chiến đấu này, trinh sát của Phương diện quân Ukraina 2 phát hiện đối thủ của Tập đoàn quân cận vệ 7 là Quân đoàn xe tăng 1 SS "Leibstandarte" của trung tướng SS Hermann Priess thuộc Tập đoàn quân xe tăng 6 SS do thượng tướng SS Josef Dietrich chỉ huy. Đây là một binh đoàn đột kích giỏi nhất của lực lượng SS và quân đội Đức Quốc xã.

Sự xuất hiện của Tập đoàn quân xe tăng 6 SS tại Hungary là một tình huống mới mà Bộ Tổng tư lệnh tối cao Liên Xô không dự kiến trước. Tháng 1 năm 1945, Tập đoàn quân này trực thuộc Cụm tập đoàn quân B (phía Tây) và đang chiến đấu tại Ardennes. Các tiểu đoàn trinh sát của tất cả các tập đoàn quân thuộc cả hai Phương diện quân Ukraina 2 và 3 được lệnh làm rõ ý đồ và lực lượng quân Đức tại phía Tây sông Danube. Đến ngày 1 tháng 3 năm 1945, các nguyên soái R. Ya. Malinovsky và F. I. Tolbukhin đã có trong tay những dữ liệu tương đối chính xác về việc quân Đức đã tập trung tại khu vực xung quanh hồ Balaton 31 sư đoàn, trong đó có 11 sư đoàn xe tăng. 1 giờ 30 phút sáng ngày 6 tháng 3 năm 1945, chỉ 4 giờ trước khi quân Đức mở cuộc tấn công. STAVKA đã ra Chỉ lệnh số 11035 yêu cầu Phương diện quân Ukraina 3 tổ chức chiến dịch phòng ngự. Phương diện quân Ukraina 2 vẫn chuẩn bị cho Chiến dịch Viên.

Binh lực và kế hoạch
Quân đội Đức Quốc xã và Hungary
Binh lực
Otto Wöhler, chỉ huy Cụm Tập đoàn quân Nam.]]
Josef Dietrich, chỉ huy Tập đoàn quân thiết giáp SS số 6.]]
Tham gia chiến dịch là chủ lực của Cụm Tập đoàn quân Nam do Thượng tướng Bộ binh (General der Infanterie) Otto Wöhler chỉ huy và một bộ phận còn lại của quân đội Hungary thuộc chính phủ Ferenc Szálasi. Thành phần tham gia chiến dịch như sau:
Tập đoàn quân xe tăng 6 SS do Đại tướng SS (SS-Oberst-Gruppenführer) Josef Dietrich chỉ huy. Binh lực gồm có:
Quân đoàn xe tăng 1 SS "Leibstandarte" do Trung tướng SS (SS-Gruppenführer) Hermann Priess chỉ huy, trong biên chế có:
Sư đoàn Thiết giáp SS số 1 "Leibstandarte SS Adolf Hitler" của Thiếu tướng SS (SS-Brigadeführer) Otto Kumm gồm 3 trung đoàn xe tăng, 1 trung đoàn pháo tự hành, 2 trung đoàn pháo xe kéo, các tiểu đoàn cơ giới, trinh sát, pháo chống tăng, súng cối, thông tin, công binh.
Sư đoàn Thiết giáp SS số 12 "Hitlerjugend" của Thiếu tướng SS Hugo Kraas gồm 3 trung đoàn xe tăng, 1 trung đoàn pháo tự hành, 1 trung đoàn pháo xe kéo,, các tiểu đoàn cơ giới, trinh sát, pháo chống tăng, súng cối, thông tin, công binh.
Sư đoàn bộ binh 25 (Hungary)
Quân đoàn xe tăng 2 SS do Thượng tướng SS (SS-Obergruppenführer) Willi Bittrich chỉ huy. Binh lực gồm có:
Sư đoàn Thiết giáp SS số 2 "Das Reich" của Đại tá SS (SS-Standartenführers) Rudolf Lehmann, gồm các trung đoàn thiết giáp 2 "Das Reich", 3 "Deutschland", 4 "Der Führer"; Trung đoàn cơ giới "Langemarck", Trung đoàn pháo chống tăng 2, Trung đoàn pháo binh 2 và các tiểu đoàn trinh sát, trợ chiến.
Sư đoàn Thiết giáp SS số 9 "Hohenstaufen" của Thiếu tướng SS Sylvester Stadler gồm các trung đoàn xe tăng SS 9, 19, 20, Trung đoàn pháo chống tăng, Trung đoàn pháo binh và các tiểu đoàn trinh sát, trợ chiến.
Sư đoàn đoàn bộ binh 44 "Hoch- und Deutschmeister" của Trung tướng (Generalleutnant) Hans-Günther von Rost
Tập đoàn quân xe tăng 2 do Thượng tướng Pháo binh (General der Artillerie) Maximilian de Angelis chỉ huy. Biên chế gồm có:
Quân đoàn sơn cước 22 do Thượng tướng Sơn cước (General der Gebirgstruppe) Hubert Lanz chỉ huy. Binh lực gồm có:
Sư đoàn sơn cước 1 của Thượng tướng Sơn cước Ludwig Kübler.
Sư đoàn khinh binh 118 của Thiếu tướng (Generalmajor) Hubertus Lamey.
Sư đoàn khinh binh 104 của Trung tướng Hartwig von Ludwiger.
Quân đoàn bộ binh 68 do Thượng tướng Sơn cước Rudolf Konrad chỉ huy. Binh lực gồm có:
Sư đoàn sơn cước 13 SS "Handschar" của Thiếu tướng SS Desiderius Hampel
Sư đoàn bộ binh 71 của Thiếu tướng Eberhard von Schuckmann.
Lữ đoàn cơ giới 92 của đại tá Grosser (?)
Tập đoàn quân 6 do Thượng tướng Thiết giáp (General der Panzertruppe) Hermann Balck chỉ huy. Biên chế gồm có:
Quân đoàn kỵ binh 1 của Thượng tướng Kỵ binh (General der Kavallerie) Gustav Harteneck. Binh lực gồm có:
Sư đoàn xe tăng 6 của Trung tướng Rudolf von Waldenfels
Sư đoàn kỵ binh 3 của Thiếu tướng Peter von der Groeben
Sư đoàn bộ binh 96 của Thiếu tướng Hermann Harrendorf
Sư đoàn bộ binh 711 của Trung tướng Friedrich-Wilhelm Deutsch.
Sư đoàn bộ binh 23 (Hungary).
Tàn quân của Quân đoàn bộ binh 8 (Hungary).
Quân đoàn xe tăng 3 (Cụm quân Breith) của Thượng tướng Thiết giáp Hermann Breith. Binh lực gồm có:
Sư đoàn xe tăng 1 của Trung tướng Eberhard Thunert
Sư đoàn xe tăng 3 của Thiếu tướng Wilhelm Söth
Sư đoàn xe tăng 23 của Trung tướng Josef von Radowitz
Quân đoàn xe tăng 4 SS của Thượng tướng SS Herbert Gille. Binh lực gồm có:
Sư đoàn Thiết giáp SS số 3 "Totenkopf" của Thiếu tướng SS Hellmuth Becker
Sư đoàn Thiết giáp SS số 5 "Wiking" của Chuẩn tướng SS (SS-Oberführer) Karl Ullrich
Quân đoàn bộ binh 2 (Hungary)
Quân đoàn bộ binh 91 lấy từ Cụm Tập đoàn quân E do Thượng tướng Bộ binh Werner von Erdmannsdorff chỉ huy. Thành phần gồm có:
Sư đoàn kỵ binh Cossak 1 của Trung tướng Helmuth von Pannwitz.
Sư đoàn nhảy dù 11 của Đại tá (Oberst) Walter Gericke.
Sư đoàn bộ binh 297 của Trung tướng Albrecht Baier.
Cụm tác chiến sư đoàn Von Fischer.
Lữ đoàn bộ binh 967.
Tập đoàn không quân số 4 (Thiếu tướng Karl Heinrich Schultz)
Các đơn vị còn lại của Tập đoàn quân 3 (Hungary) do Đại tướng (vezérezredes) Heszlényi József chỉ huy, được tăng cường bởi các sư đoàn bộ binh Đức và một lữ đoàn pháo tự hành Sturmgeschütz.

Kế hoạch
Trong khi trận địa của quân Đức tại Đông Âu đang lần lượt tan vỡ, Hitler vẫn không từ bỏ hy vọng về một cú lật ngược tình thế có thể cứu vãn được tình hình nguy kịch của Đế chế thứ ba. Một trong những đòn tấn công như vậy diễn ra ngay tại hồ Balaton, đúng vào lúc Phương diện quân Ukraina 2 và 3 đang chuẩn bị một đòn đánh mạnh vào Viên. Ý định này được kích thích từ những thành công về chiến thuật mà quân đoàn thiết giáp số 4 thể hiện trong những trận đánh ở Budapest hồi đầu năm. Để thực thi ý định này, Hitler đã dùng đến một trong những lực lượng dự bị cuối cùng của mình là Tập đoàn quân thiết giáp SS số 6 của thượng tướng SS Josef Dietrich. Tập đoàn quân số 6 (Đức Quốc xã) có nhiệm vụ kìm chế giữ chân Tập đoàn quân 26 Liên Xô khi chúng đang bị vây và nếu được, có thể tổ chức vượt sông Danube và đánh chiếm một đầu cầu tại Dunafeldvar và Dunapentele.
Tư lệnh: Nguyên soái F. I. Tolbukhin
Tham mưu trưởng: thượng tướng S. P. Ivanov)
Tập đoàn quân cận vệ 4 do trung tướng N. D. Zakhvetayev chỉ huy. Thành phần gồm có:
Bộ binh:
Quân đoàn bộ binh cận vệ 20 gồm các sư đoàn đổ bộ đường không cận vệ 5, 7 và Sư đoàn bộ binh cận vệ 40.
Quân đoàn bộ binh cận vệ 21 gồm các sư đoàn bộ binh cận vệ 62 và 69.
Quân đoàn bộ binh cận vệ 31 gồm các sư đoàn bộ binh cận vệ 4, 34 và 80.
Quân đoàn bộ binh 68 gồm các sư đoàn bộ binh 52, 93 và 223.
Kỵ binh: Quân đoàn kỵ binh cận vệ 5 gồm các sư đoàn kỵ binh cận vệ 11, 12; Sư đoàn kỵ binh 63; Trung đoàn pháo tự hành 1896; các trung đoàn pháo chống tăng cận vệ 5 và 150; Tiểu đoàn xe tăng hạng nhẹ cận vệ 72; Trung đoàn cơ giới cận vệ 9 và Trung đoàn phòng không 58.
Thiết giáp: Quân đoàn xe tăng 23 gồm các lữ đoàn xe tăng 3, 39, 135; Lữ đoàn cơ giới 56; Trung đoàn pháo tự hành 1443; Tiểu đoàn moto 82; các trung đoàn pháo chống tăng 1501, 1669; Trung đoàn súng cối 457; Tiểu đoàn súng phun lửa tự hành 739; Trung đoàn phòng không 1697.
Pháo mặt đất: Lữ đoàn lựu pháo 123; các trung đoàn pháo chống tăng 438, 452, 1332; các trung đoàn súng cối 466, 493.
Pháo phòng không: Sư đoàn 27 gồm các trung đoàn 1354, 1358 1364 và 1370.
Công binh: Lữ đoàn hỗn hợp 56.
Tập đoàn quân 26 do trung tướng N. A. Gagen chỉ huy. Thành phần gồm có:
Bộ binh
Quân đoàn bộ binh 30 gồm các sư đoàn bộ binh cận vệ 36, 68 và Sư đoàn bộ binh 155.
Quân đoàn bộ binh 104 gồm Sư đoàn bộ binh cận vệ 66 và các sư đoàn bộ binh 93, 151.
Quân đoàn bộ binh 135 gồm các sư đoàn bộ binh 74, 233, 236.
Pháo binh: Lữ đoàn lựu pháo 205, Trung đoàn pháo chống tăng 595, trung đoàn súng cối 175, Trung đoàn phòng không 272.
Công binh:Lữ đoàn hỗn hợp 20.
Tập đoàn quân 27 do thượng tướng S. G. Trofimenko chỉ huy. Thành phần gồm có:
Bộ binh:
Quân đoàn bộ binh cận vệ 35 gồm Sư đoàn đổ bộ đường không 3 và các sư đoàn bộ binh 78, 163.
Quân đoàn bộ binh 33 gồm các sư đoàn bộ binh 202, 206 và 337.
Quân đoàn bộ binh 37 gồm Sư đoàn bộ binh cận vệ 108 và các sư đoàn bộ binh 316, 320.
Sư đoàn bộ binh cận vệ 1 (trực thuộc).
Pháo binh: Lữ đoàn lựu pháo 27, Trung đoàn pháo chống tăng cận vệ 315, Trung đoàn sơn pháo 480, Trung đoàn phòng không 249.
Công binh: Lữ đoàn hỗn hợp 43.
Tập đoàn quân 57 do thượng tướng M. N. Sharokhin chỉ huy. Thành phần gồm có:
Bộ binh:
Quân đoàn bộ binh cận vệ 6 gồm Sư đoàn đổ bộ đường không cận vệ 10, Sư đoàn bộ binh cận vệ 61 và Sư đoàn bộ binh 104.
Quân đoàn bộ binh 64 gồm các sư đoàn bộ binh cận vệ 20 và 73, Sư đoàn bộ binh 113.
Quân đoàn bộ binh 133 gồm các sư đoàn bộ binh 84, 122 và 299.
Pháo binh: Lữ đoàn lựu pháo 160, Trung đoàn pháo nòng dài cận vệ 42, Trung đoàn pháo chống tăng 374, Trung đoàn súng cối 523, Trung đoàn phòng không 71.
Công binh: Lữ đoàn hỗn hợp 65.
Tập đoàn quân không quân 17 do thượng tướng không quân V. A. Sudets chỉ huy. Thành phần gồm có:
Máy bay tiêm kích: Các sư đoàn 194, 288 và 295.
Máy bay cường kích: Quân đoàn 10 gồm các sư đoàn 136, 189 và 306.
Máy bay ném bom: Các sư đoàn 244 (ban ngày) và 262 (ban đêm).
Máy bay vận tải: Các trung đoàn 39, 96, 227.
Máy bay trinh sát, cứu hộ, liên lạc: Các trung đoàn 3, 26 và 282.
Pháo phòng không: Các trung đoàn 1614, 1615, 1654, 1676 và 1975.
Một phần lực lượng của Tập đoàn quân không quân 5 do thượng tướng không quân S. K. Goryunov) chỉ huy, được phối thuộc từ Phương diện quân Ukraina 2
Tập đoàn quân Bulgaria 1 do thượng tướng V. D. Stoychev chỉ huy. Thành phần gồm có:
Bộ binh:
Quân đoàn Bulgaria 3 gồm các sư đoàn bộ binh 8, 10, 12 và 16.
Quân đoàn Bulgaria 4 gồm các sư đoàn bộ binh 3 và 11.
Pháo binh: Trung đoàn lựu pháo số 1, các trung đoàn pháo chống tăng 2 và 3, Trung đoàn phòng không số 1.
Thiết giáp: Tiểu đoàn xe tăng 1.
Công binh: Trung đoàn hỗn hợp 4.
Tập đoàn quân Nam Tư 3 do thượng tướng Kosta Nadj chỉ huy. Thành phần gồm có:
Quân đoàn bộ binh 6 gồm các sư đoàn Slovenia 12 và 40.
Quân đoàn Zagreb 5 gồm Sư đoàn Zagorski 32 và Sư đoàn Croatia 33.
Các đơn vị trực thuộc tập đoàn quân: các sư đoàn Vojvodina 16, 36 và 51.
Các đơn vị trực thuộc Phương diện quân:
Bộ binh: Sư đoàn bộ binh 21, Sư đoàn bộ binh mô tô 10.
Kỵ binh: Quân đoàn kỵ binh cận vệ 5 gồm có: Các sư đoàn kỵ binh cận vệ 11 và 12, Sư đoàn kỵ binh 63; Trung đoàn pháo tự hành 1896; các trung đoàn pháo chống tăng cận vệ 5 và 150; các trung đoàn súng cối cận vệ 9 và 72; Trung đoàn phòng không 585.
Thiết giáp:
Quân đoàn cơ giới cận vệ 1 gồm các lữ đoàn cơ giới cận vệ 1, 2, 3; Lữ đoàn xe tăng cận vệ 9; các trung đoàn pháo tự hành 382 (cận vệ), 1453 và 1821; Tiểu đoàn trinh sát cơ giới cận vệ 11; các trung đoàn súng cối 407 (cận vệ) và 267; Trung đoàn phòng không 1699.
Quân đoàn xe tăng 18 gồm các lữ đoàn xe tăng 110, 170 và 181; Lữ đoàn cơ giới 32; Trung đoàn pháo tự hành chống tăng cận vệ 363; Trung đoàn pháo tự hành 1438; Tiểu đoàn trinh sát cơ giới 78; các trung đoàn pháo chống tăng 452 và 1000; các trung đoàn súng cối 106 (cận vệ) và 292; Trung đoàn phòng không 1694.
Các đơn vị trực thuộc gồm Lữ đoàn cơ giới cận vệ 32; các lữ đoàn pháo tự hành 207, 208, 209; Trung đoàn xe tăng 249; các trung đoàn pháo tự hành 366 (cận vệ chống tăng), 864, 1201, 1202, 1891; các trung đoàn súng cối 3 (cận vệ) 53 và 67; Tiểu đoàn súng phun lửa 252.
Pháo binh:
Quân đoàn pháo binh 2 gồm Sư đoàn 9 (1 lữ đoàn pháo nòng dài, 2 lữ đoàn lựu pháo, 1 lữ đoàn súng cối); Sư đoàn 19 (1 lữ đoàn pháo nòng dài, 1 lữ đoàn lựu pháo, 1 lữ đoàn hỏa tiễn, 1 lữ đoàn pháo chống tăng, 2 lữ đoàn súng cối); Sư đoàn 7 (gồm 1 lữ đoàn pháo nòng dài, 2 lữ đoàn lựu pháo, 2 lữ đoàn hỏa tiễn và 1 lữ đoàn súng cối).
Các đơn vị độc lập: Lữ đoàn pháo nòng dài 506; các trung đoàn lựu pháo 152, 274; các lữ đoàn pháo chống tăng 7, 9, 10, 12, 24, 42, 43 và 49; các trung đoàn pháo chống tăng 521 và 1312; các lữ đoàn súng cối cận vệ 23, 25, 28, 35, 45, 51, 58, 61, 87 và 328.
Pháo phòng không:
Sư đoàn 3 gồm các trung đoàn 1084, 1089, 1114 và 1118.
Sư đoàn 4 gồm các trung đoàn cận vệ 253, 254, 268 và Trung đoàn 606.
Sư đoàn 9 gồm các trung đoàn 800, 974, 981 và 993.
Sư đoàn 22 gồm các trung đoàn 1335, 1341, 1347 và 1353.
Các trung đoàn phòng không cận vệ 258 và 271; các trung đoàn phòng không 82, 241, 247, 303, 470, 579, 626, 1384 và 1474; các tiểu đoàn pháo phòng không tự hành 60, 139, 227 và 504.
Công binh:
Các lữ đoàn mở đường 11 và 12
Các lữ đoàn cầu phà cận vệ 5 và 44
Trung đoàn công trình cận vệ 2
Trung đoàn kỹ thuật 6
Tiểu đoàn rà phá mìn 64

Vào lúc bắt đầu chiến dịch, Phương diện quân Ukraina 3 có trong tay 400.000 binh lính và sĩ quan, 400 xe tăng và pháo tự hành, 7.000 pháo và súng cối cùng khoảng 700 máy bay. Theo A. V. Isayev, có gần 25% số xe thiết giáp của Phương diện quân Ukraina 3 là loại pháo tự hành kiểu cũ SU-76 với hỏa lực và sức mạnh không bì được so với loại StuG 3 và Jagdpanther của Đức, tuy nhiên số lượng của pháo tự hành chống tăng kiểu mới SU-100 lại rất lớn và được bố trí với mật độ dày đặc, ở một mức độ "chưa từng có" trên Mặt trận Xô-Đức lúc đó. Ngoài ra, lực lượng dự trữ của Phương diện quân Ukraina 3 - Quân đoàn kỵ binh cận vệ số 5 - dù bị hao mòn nhiều nhưng vẫn là một đơn vị có sức chiến đấu và tinh thần đáng nể, nhất là nếu xét theo chiến thuật phòng ngự mà F. I. Tolbukhin áp dụng. Đây là một thắng lợi chiến thuật cho phía Đức, khi xóa bỏ được một bàn đạp thuận tiện cho việc tấn công vào Viên, nhưng lại là một sai lầm chiến lược, khi để mất yếu tố bất ngờ.

Nhờ vậy, trinh sát Liên Xô đã phát hiện ra sự tập trung một cánh quân mạnh với nhiều binh lực và phương tiện ở phía Bắc hồ Balaton, và sự xuất hiện của Tập đoàn quân xe tăng 6 SS vốn được tin là còn ở lại Mặt trận phía Tây. Việc điều động một binh đoàn xe tăng mạnh, từng được xem là "con cưng" của Aldolf Hitler, đến khu vực này dấy nên mối nghi ngờ về một ý đồ quan trọng của Bộ chỉ huy tối cao Đức. Điều này đã giúp cho các phương diện quân dần dần phát hiện ra lực lượng và ý đồ của đối phương. Những bãi mìn khổng lồ cũng được xếp đặt trên các hướng trọng yếu. Công tác chống tăng đặc biệt được chú trọng với 66 ổ đề kháng chống tăng cùng với 65% số pháo của Phương diện quân đã được tập trung chỉ trên 83 cây số địa đoạn mặt trận kéo dài từ Gant tới hồ Balaton. Ở các khu vực chính yếu, mật độ pháo binh lên tới 60-70 khẩu/cây số. Chiều sâu dải phòng ngự ở một số khu vực đạt tới 25–30&nbsp;km. Công tác hậu cần cũng được tập trung chú trọng vì rõ ràng thành bại của một chiến dịch phòng ngự phụ thuộc nhiều vào việc cung cấp đầy đủ và kịp thời nhiên liệu và đạn dược. Do hệ thống kho bãi của Phương diện quân được đặt ở bờ Đông sông Danube để tránh bị quân Đức oanh kích, quân đội Liên Xô buộc phải vận chuyển quân nhu băng qua con sông và vì vậy, họ đã xây dựng nhiều cây cầu vững chắc bắc ngang sông Danube cũng như một hệ thống đường ống dẫn dầu chạy ngầm dưới lòng sông.

Đến trước khi chiến dịch mở màn, một hệ thống phòng ngự kiên cố gồm hai lớp chiến tuyến đã được thiết lập. Lớp đầu tiên do Tập đoàn quân cận vệ số 4 trấn thủ tại khu vực Gant-Seregélyes và Tập đoàn quân số 26 trấn thủ tại khu vực Seregélyes-phía Đông hồ Balaton. Tập đoàn quân số 27 được bố trí lớp thứ hai. Hướng thứ yếu khu vực Tây Nam hồ Balaton, đoạn Etvesh-Konya (???) sẽ do Tập đoàn quân số 57 chống giữ. Cánh trái thì được giao cho Tập đoàn quân Bulgaria số 1. Bên trái Tập đoàn quân Bulgaria số 1 là Tập đoàn quân Nam Tư số 3. Lực lượng dự bị của Phương diện quân là các quân đoàn xe tăng số 18, 23, quân đoàn cơ giới cận vệ số 1 và quân đoàn kỵ binh cận vệ số 5 cùng với một số đơn vị pháo binh. Ở đây, Phương diện quân Ukraina 3 không được phép sử dụng các đơn vị dự trữ cho chiến dịch Viên để dùng cho việc chuẩn bị phòng ngự, vì vậy Tập đoàn quân cận vệ số 9 không tham gia chiến dịch phòng ngự tại hồ Balaton.

Như vậy có thể nói, Balaton là một phiên bản thu nhỏ của Trận Vòng cung Kursk xưa kia. Điều khác biệt duy nhất so với trận Kusrk là, lần này Đại bản doanh hoàn toàn tự tin về sức mạnh phòng thủ cũng như khả năng chiến thắng của mình trong trận đánh này.

Nguyên soái F. I. Tolbukhin yêu cầu tướng Vladimir Stoychev sử dụng Quân đoàn bộ binh 133 do trung tướng Z. N. Alekseyev chỉ huy được tăng cường Sư đoàn súng cối cận vệ của Thiếu tướng P. A. Artyushchenko phòng thủ cứng rắn tại Harkány, giữ chặt bờ bắc sông Drava, phong tỏa mọi con đường dẫn đến thành phố Pécs, một trong các mục tiêu tấn công của Quân đoàn bộ binh 91 (Đức). Tướng Vladimir Stoychev hứa sẽ chặn đứng và đẩy lùi cuộc tấn công của quân Đức trong vòng từ 4 đến 5 ngày.

Đến ngày 15 tháng 3, mặc dù phải dừng bước tại ngoại vi phía Nam Harkán nhưng Quân đoàn bộ binh 91 (Đức) vẫn giữ được khu đầu cầu. Ngày 16 tháng 3, Tập đoàn quân Bulgaria 1 và Quân đoàn bộ binh 133 (Liên Xô) phản công. Sau 6 ngày chiến đấu, liên quân Liên Xô - Bulgaria đã hất quân Đức trở lại bờ Nam sông Drava. Tại khu vực phòng thủ của Tập đoàn quân Nam Tư 3, ngày 11 tháng 3, các sư đoàn cơ giới và bộ binh Đức cũng phải dừng bước tại tuyến phòng thủ của Quân đoàn bộ binh 12 (Nam Tư) và Sư đoàn bộ binh 122 (Liên Xô) trên khu vực Baran Petrovo Selo (Baranjsko Petrovo Selo). Mặc dù chỉ còn cách Batina gần 30&nbsp;km nhưng quân Đức không thể tiến thêm được. Ngày 21 tháng 3, liên quân Nam Tư-Liên Xô mở cuộc phản công, hất Quân đoàn 91 (Đức) khỏi khu vực đầu cầu Szabolcs (Szaporca), buộc quân đoàn này phải rút về bờ nam sông Drava ngày 22 tháng 3 năm 1945. Kế hoạch "Khu rừng ma quỷ" của tướng Werner von Erdmansdorf phá sản.

Hướng Nagybajom - Dombova (Dombovar)

7 giờ sáng ngày 6 tháng 3, sau một tiếng đồng hồ pháo kích và ném bom, Tướng Maximilian de Angelis, chỉ huy Tập đoàn quân xe tăng 2 (Đức) tung một đòn công kích gồm 2 sư đoàn kỵ binh (13 SS và 118), 2 sư đoàn bộ binh (1 và 104) có sự yểm hộ của Lữ đoàn cơ giới 92 vào khu vực phòng ngự của Tập đoàn quân 57 (Liên Xô) tại khu vực Nagybajom. Sau hai ngày tấn công, quân Đức đã đục được một lỗ thủng trong khu vực này và tiến lên được 5&nbsp;km. Trong các mũi tấn công của quân Đức tại khu vực Hồ Balaton trong mùa xuân 1945, đây là mũi tấn công đạt kết quả kém cỏi nhất và không đạt được mục tiêu chi viện cho mũi tấn công phía Nam của Quân đoàn bộ binh 91 (Đức). Mặc dù phải điều Quân đoàn bộ binh 133 đi chi viện cho các Tập đoàn quân Bulgaria 1 và Nam Tư 3, Tập đoàn quân 57 (Liên Xô) vẫn đủ sức chặn đứng cuộc tấn công của 5 sư đoàn và 1 lữ đoàn Đức.

Hướng Székesfehérvár - Dunapentele

6 giờ sáng ngày 6 tháng 3, toàn bộ Quân đoàn xe tăng 3 và cánh phải của Quân đoàn kỵ binh 1 (Đức) chuyển sang tấn công vào Tập đoàn quân 27 (Liên Xô) đang bố trí phòng thủ trên địa đoạn dài 25&nbsp;km từ kênh đào Sharviz đến phía Nam hồ Velence. Ngay trong ngày đầu tiên của cuộc tấn công, hơn 300 xe tăng cùng 2 sư đoàn bộ binh và 1 sư đoàn kỵ binh (Đức) đã tập trung đột kích vào phòng tuyến của Quân đoàn bộ binh 30 (Liên Xô) tại khu vực phía Tây Serkerrastura (Sarszentagota). Mật độ xe tăng Đức đạt đến 50 chiếc/km chính diện. Sau hai ngày đầu tiên, Quân đoàn xe tăng 3 đã đánh bật Quân đoàn bộ binh 30 (Liên Xô) khỏi thị trấn Serkerrastura. Ngày 8 tháng 3, Quân đoàn xe tăng 2 SS sử dụng lực lượng xe tăng đông đến 60 chiếc/km chính diện đánh chiếm thị trấn Seregélyes và đẩy lùi Quân đoàn bộ binh cận vệ 35 (Liên Xô) lên phía Bắc. Ngày 9 tháng 3, nguyên soái F. I. Tolbukhin điều Quân đoàn xe tăng 23 từ Polmand (Pazmand) cơ động xuống phía Nam hồ Velence, phối hợp với Quân đoàn xe tăng 18 và Quân đoàn bộ binh cận vệ 35 giữ Adan (Adony) và Erszi (Ercsi), phòng thủ Tây Nam Budapest từ xa. Cùng ngày, Quân đoàn cơ giới cận vệ 1 được điều động từ Dunafyoldvar lên phía Đông Serkerrastura để chặn đứng nguy cơ quân Đức đột kích ra Dunapentele trên bờ sông Danube. Vật cản chống tăng được bố trí dày đặc trên con đường nằm ở phía Đông của thị trấn Seregélyes, và các trung đoàn trang bị các siêu pháo tự hành chống tăng SU-100 cũng được điều đến đây. Sư đoàn đổ bộ đường không cận vệ số 3 thuộc Tập đoàn quân số 27 cũng được đưa đến gần Seregélyes.

Hướng Polgarda (Polgardi)- Baija (Baja)

Đòn tấn công chính của quân Đức diễn ra ở khu vực trận tuyến giữa hồ Velence và hồ Balaton vào lúc 8 giờ sáng, 40 phút sau một trận pháo kích chuẩn bị kéo dài nửa tiếng. Song song với hướng tấn công của Quân đoàn xe tăng 3 (Đức), Tập đoàn quân xe tăng 6 SS và Tập đoàn quân 6 (Đức) sử dụng Quân đoàn xe tăng 1 SS, Quân đoàn xe tăng 4 SS và Quân đoàn xe tăng 3 mở một cuộc công kích dữ dội vào trận tuyến do Tập đoàn quân số 26 (Liên Xô) trấn thủ tại khu vực từ bờ Tây kênh đào Sharviz đến Sziofok (Siofok) ở bờ Nam hồ Balaton. 8 sư đoàn xe tăng, 4 sư đoàn bộ binh và 1 sư đoàn kỵ binh (Đức) được tập trung tấn công trên một chính diện rộng 5&nbsp;km, mật độ xe tăng và pháo tự hành lên tới 70 chiếc/km chính diện.

Trong một tuần đầu, Tập đoàn quân 26 (Liên Xô) chống đỡ rất khó khăn và lui dần trước sức tấn công của hơn 350 xe tăng và pháo tự hành Đức. Lần lượt các truyến phòng thủ vòng ngoài của Quân đoàn bộ binh 30, 104 và 135 đều bị xe tăng Đức tràn qua. Những trận chiến căng thẳng và quyết liệt tiếp tục diễn ra khi quân Đức tìm cách khoét sâu vào những chỗ yếu trong tuyến phòng ngự của phía Liên Xô, còn phía Liên Xô thì liên tục điều các đơn vị chống tăng dự trữ đến trám vào những khu vực bị đe dọa.

Không chỉ yểm hộ cho lực lượng mặt đất, các máy bay tiêm kích của các sư đoàn 194, 288 và 295 đã phong tỏa bầu trời khu vực tác chiến. Trong các trận chiến trên không nửa đầu tháng 3 ở khu vực hồ Balaton, các máy bay tiêm kích, cường kích của Tập đoàn quân không quân 4 (Đức) đã không thể yểm hộ có hiệu quả cho các cuộc tấn công trên mặt đất. Khó khăn của không quân Đức càng chồng chất thêm khi các sư đoàn máy bay ném bom của Tập đoàn quân không quân 5 thuộc Phương diện quân Ukraina 2 tham chiến. Các sư đoàn máy bay ném bom của Phương diện quân Ukraina 2 đã liên tục ném bom, bắn phá các sân bay trong hậu phương gần mặt trận của quân Đức. Trong những ngày cuối của chiến dịch, không quân Đức rất khó cất cánh để yểm hộ cho xe tăng và bộ binh trên chiến trường do không phận các sân bay đều bị không quân Liên Xô khống chế.

Ngày 12 tháng 3, Sư đoàn cường kích 189 thuộc Quân đoàn không quân cường kích 10 tổ chức một trận oanh tạc lớn vào đội hình xe tăng của Tập đoàn quân xe tăng 6 SS (Đức) đang tiến qua Deg xuống phía Nam. Trung đoàn 639 huy động 15 chiếc IL-2, Trung đoàn 615 huy động 10 chiếc, Trung đoàn 707 huy động 14 chiếc. Các máy bay IL-2 bay thấp từ 100 đến 150 m trong sương mù đột ngột xuất hiện phía trên đội hình xe tăng Đức đang tiến xuống Shimontornja. Chỉ sau 20 phút oanh tạc, quân Đức đã bị mất 19 xe tăng, 27 xe bọc thép và 10 pháo tự hành. Khi các máy bay tiêm kích Me-109 và Fw-190 (Đức) kéo đến thì tốp IL-2 đã "biến mất", thay vào đó là hơn 40 máy bay tiêm kích Yak-3 và La-5. Không quân Đức chỉ hạ được 4 chiếc Yak-3, 2 chiếc La-5 và chịu mất 7 chiếc Me-109 cùng 3 chiếc Fw-190. Trong các ngày sau đó, không quân Liên Xô tiếp tục làm chủ bầu trời khu vực Balaton - Velence, góp phần chặn đứng cuộc tấn công của xe tăng Đức.

"Không được kéo dài cuộc chiến"

Tại thời điểm gay go, căng thẳng nhất của chiến dịch, ngày 9 tháng 3, Nguyên soái F. I. Tolbukhin, tư lệnh Phương diện quân Ukraina 3 đã thỉnh cầu Đại bản doanh cho phép dùng lực lượng dự trữ cho chiến dịch Viên là Tập đoàn quân cận vệ 9 vào chặn kích tại hồ Balaton.}}

Trong nhật ký của mình, Bộ trưởng tuyên truyền Đức Joseph Goebbels cũng chua chát nhận xét rằng sự thất bại của quân Đức gần như là chắc chắn.

Giai đoạn phản công, giải phóng Hungary

Ngày 13 tháng 4, trinh sát quân Đức phát hiện ra một hoạt động chuyển quân cực lớn diễn ra ở hậu phương của Phương diện quân Ukraina 3. Ban đầu, phía Đức phỏng đoán đó chỉ là một hoạt động chuyển quân bình thường nhằm trám viện binh vào những lỗ hổng. Tuy nhiên, các tin tức thu thập được sau đó khiến người Đức nhận ra rằng một điều tồi tệ sắp xảy ra đối với các mũi tấn công của Cụm Tập đoàn quân Nam.

Quả thật, từ ngày 14 đến ngày 16, trong khi chiến cục vẫn còn giằng co ở ngoài trận địa, 4 tập đoàn quân Liên Xô đã lặng lẽ tập hợp tại các vị trí xuất phát nằm ngay tại cạnh sườn và sau lưng của quân Đức. Ngày 16 tháng 3, đúng theo kế hoạch, quân đội Liên Xô tổng phản công, bắt đầu bởi các Tập đoàn quân số 46, cận vệ số 4 và số 9, và đến ngày 19 tháng 3 thì Tập đoàn quân xe tăng cận vệ số 6 cũng nối gót tham gia vào cuộc tấn công. Tất cả những gì mà quân Đức giành được trong 10 ngày chiến đấu kịch liệt đã mất sạch. Trong vòng ít hôm sau đó, toàn bộ Phương diện quân Ukraina 2 và 3 đồng loạt phản công, và trước áp lực mạnh mẽ của hai phương diện quân Liên Xô, tinh thần và sức chiến đấu của quân Đức bắt đầu rạn vỡ. Tập đoàn quân xe tăng 6 SS (Đức) bị dồn vào eo đất hẹp giữa hồ Balaton và hồ Velence. Lợi dụng việc quân đội Liên Xô chưa kịp triển khai thế trận bao vây từ phía Đông hồ Velence và phía Tây hồ Balaton, tối 22 tháng 3 năm 1945, chủ lực Tập đoàn quân xe tăng 6 SS băng qua hành lang lửa đạn dọc theo 2&nbsp;km ở bờ Bắc hồ Balaton và trốn thoát. Trong những ngày tiếp theo, Tập đoàn quân xe tăng cận vệ 6 chỉ có thể lợi dụng sự hỗn loạn trong tuyến phòng ngự của quân Đức đang tháo lui để tiếp tục khoét sâu vào trận địa của quân Đức mở ra những hướng tiến công mới đến phía Tây Hungary.

Quân Đức sau nhiều ngày chiến đấu đã hao mòn, kiệt sức và không còn khả năng chống trả hữu hiệu trước đối thủ quá áp đảo về binh lực. Trong khi đó, các đợt tấn công của quân đội Liên Xô sau ít ngày khởi đầu chậm chạp đã bắt đầu tăng tốc: ngày 30 tháng 3 phương diện quân Ukraina 3 vượt biên giới Hungary tiến vào Áo. Ngày 20 tháng 3, Tập đoàn quân 46 (Liên Xô) đã bao vây và bắt làm tù binh hơn 20.000 quân Đức ở khu vực Esztergom - Komarno. Ngày 29 tháng 3, Phương diện quân Ukraina 3 giải phóng Szombathely và Kioseg (Koszeg). Ngày 1 tháng 4, quân đội Liên Xô giải phóng thành phố Wiener Neustadt trên đất Áo. Ngày 4 tháng 4, Quân đội Liên Xô tấn công Bratislava, toàn bộ lãnh thổ Hungary được giải phóng. Cùng thời điểm đó, "Chiến dịch Sunrise" (còn có tên khác là "Trò chơi ô chữ"), một cuộc đàm phán khác do trung tướng SS Karl Volf, dưới sự chỉ đạo của Heinrich Himmler cũng được tiến hành bí mật với Allen Dulles, trưởng chi nhánh cơ quan đặc biệt Hoa Kỳ OSS tại châu Âu với mục đích "cứu chế độ Đức Quốc xã khỏi sự đầu hàng trước những người Bolsevich".

Kết quả thất bại của Chiến dịch Frühlingserwachen đã tạo ra những bất lợi mới cho nước Đức Quốc xã trên mặt trận ngoại giao trong khi các cuộc đàm phán với phương Tây mới chỉ ở giai đoạn sơ khởi. Chỉ kìm chân được quân đội Liên Xô trong 10 ngày, chế độ Quốc xã Đức và cá nhân Adolf Hitler không còn đủ thời gian chuyển trọng tâm kháng chiến của nước Đức Quốc xã sang vùng núi giữa Áo và Tiệp Khắc để mong có một sự khoan dung từ các nước đồng minh phương Tây. Mất Hungary đồng nghĩa với việc mất luôn cả nước Áo, Hitler buộc phải chọn nước cờ cuối cùng: cố thủ tại Berlin.

Xem thêm
Chiến dịch Debrecen
Chiến dịch Budapest
Chiến dịch Viên

Chú thích
;Cước chú

;Nguồn dẫn

Tham khảo
S. M. Shtemenko. Bộ Tổng tham mưu Xô Viết trong chiến tranh. Tập 2. Nhà xuất bản Tiến Bộ. Moskva. Chương 7: Tại Trung tâm Châu Âu
Исаев А.В., Коломиец М.В. Разгром 6-й танковой армии СС: Могила Панцерваффе. — М.: Эксмо, Яуза, Стратегия КМ, 1991. — С. 224. — 170 с. — ISBN 978-5-699-34808-4 (A. V. Isayev, M. V. Kolomiyets. Thất bại của Tập đoàn quân thiết giáp SS số 6. - Nhà xuất bản Penguin Books, Yauza và KM Strategy hợp tác xuất bản. New York, 1991. - S. 224. - tr. 170 - ISBN 978-5-699-34808-4)
Isayev, A. V. 1945-y. Triumf v nastuplenii i v oborone: ot Vislo-Oderskoy do Balatona/1945th, Moskva, 2008. ISBN 978-5-9533-3474-7 (A. V. Isayev. Chiến thắng trên cả tấn công và phòng ngự: từ Wisla-Oder tới Balaton. Moskva 2008)
Glantz, David M., and Jonathan House. When Titans Clashed: How the Red Army Stopped Hitler. (Lawrence, Kansas: University Press of Kansas, 1995. ISBN 0-7006-0899-0)
The Decline and Fall of Nazi Germany and Imperial Japan, Hans Dollinger, Library of Congress Catalogue Card Number 67-27047

Liên kết ngoài
Bản đồ Chiến dịch phòng ngự hồ Balaton
Lược đồ Chiến dịch Balaton