Nguyễn Khánh Toàn

| nơi sinh = Vinh, Nghệ An
| ngày mất =
| nơi chết = Hà Nội
| cư trú = Hà Nội
| dân tộc =
| đảng =
| quốc tịch = Việt Nam
| học vấn = Giáo sư
| occupation = nghiên cứu, giảng dạy, chính khách
| quê quán = Hương Xuân, Hương Trà, Thừa Thiên – Huế.
| vợ = Ngũ Chân (kết hôn 1951, người Trung Quốc)
Đào Ngọc Bich
| cha =
| mẹ =
| giải thưởng = Huân chương Kháng chiến chống Pháp hạng Nhất Huân chương Kháng chiến chống Mỹ hạng Nhất Huy hiệu 50 năm tuổi Đảng
| honorific prefix = Giáo sư, viện sĩ, chính khách
| module = }}
}}
| module2 =
Giải thưởng Hồ Chí Minh 1996 Khoa học Công nghệ
}}

Nguyễn Khánh Toàn (1905-1993) là nhà cách mạng, nhà giáo, nhà khoa học Việt Nam. Ông là Ủy viên Dự khuyết Trung ương Đảng khóa III (1960 - 1976), đại biểu Quốc hội các khóa II và III (1960 - 1971). Ông được truy tặng Huân chương Sao Vàng và Giải thưởng Hồ Chí Minh về Khoa học Công nghệ. Ông có học hàm Giáo sư; là viện sĩ nước ngoài của Viện Hàn lâm Khoa học Liên Xô và Viện Hàn lâm Khoa học CHDC Đức.
Tiểu sử
Nguyễn Khánh Toàn (bút danh: Hoàng Chính Quang, Mỉa Mai) sinh ngày 1 tháng 8 năm 1905 tại thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An trong một gia đình công chức nghèo. Quê gốc làng Thanh Lương, phường Hương Xuân, thị xã Hương Trà, tỉnh Thừa Thiên – Huế (nay là phường Kim Trà, thành phố Huế).

Năm 1926, Nguyễn Khánh Toàn tốt nghiệp Trường Cao đẳng Sư phạm Đông Dương.

Năm 1929, ông học tại Trường Đảng Liên Xô. Sau đó được Quốc tế Cộng sản giao nhiệm vụ là Phó Ban Đông Dương.

Năm 1939, ông được cử sang hoạt động tại Trung Quốc rồi về Việt Nam vào tháng 10 năm 1945.

Năm 1946, ông được bổ nhiệm làm Thứ trưởng Bộ Giáo dục.

Năm 1960, ông được cử làm Phó chủ nhiệm Ủy ban Khoa học Nhà nước. Sau khi Ủy ban Khoa học Xã hội tách ra từ Ủy ban Khoa học Nhà nước (nay là Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam) vào năm 1965, ông được bổ nhiệm làm Chủ nhiệm Ủy ban này này cho đến ngày nghỉ hưu (năm 1982).

Ông là Ủy viên Dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa III (1960 - 1976), đại biểu Quốc hội các khóa II và III (1960 - 1971). Ông cũng từng làm Phó Ban Khoa giáo Trung ương (1964-1965).

Ông từng giữ chức Viện trưởng Viện Sử học (1969 - 1980); Chủ tịch danh dự Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam.

Ông mất ngày 9 tháng 12 năm 1993, an táng tại Nghĩa trang Mai Dịch.

Sự nghiệp

Hoạt động cách mạng
Năm 1924, khi còn là sinh viên văn khoa Trường Cao đẳng sư phạm Đông Dương ở Hà Nội, Nguyễn Khánh Toàn đã tham gia phong trào của học sinh, sinh viên đòi trả tự do cho Phan Bội Châu.

Năm 1939, ông được cử về Trung Quốc hoạt động với nhóm Cộng sản Việt Nam ở Diên An. Tại đây, với bí danh Hoàng Chính Quang, ông tham gia giảng dạy tại Khoa Lịch sử cách mạng thế giới và Khoa tiếng Nga.

Tháng 10 năm 1945, ông về Việt Nam tham gia vào nhiều cương vị lãnh đạo cấp cao của Đảng và Nhà nước Việt Nam cho đến ngày nghỉ hưu.

Giáo dục
Nguyễn Khánh Toàn là linh hồn của hai cuộc cải cách giáo dục của Việt Nam: lần thứ nhất vào năm 1950 và lần thứ hai vào năm 1960. Ông là kiến trúc sư của những thắng lợi trong giai đoạn đầu của sự nghiệp giáo dục cách mạng ở Việt Nam. Ông đề xuất hàng loạt vấn đề lý luận có ý nghĩa quan trọng hàng đầu với công tác giáo dục cho đến nay vẫn còn giá trị.

Ông nói và viết thành thạo 4 ngoại ngữ: Pháp, Nga, Hoa, Anh. Đây chính là tấm gương sáng cho mọi cán bộ khoa học trong việc học tập, sử dụng ngoại ngữ. Ông tinh thông cả văn hóa phương Đông lẫn văn hóa phương Tây, vừa bao quát, vừa chuyên sâu trong các lĩnh vực sử học, văn học, triết học, xã hội học, giáo dục học...|width=85%}}

Công trình chính

Giáo dục dân chủ mới (1947);
Đại cương Văn học sử Việt Nam (1954);
Vài nhận xét về thời kỳ từ cuối nhà Lê đến nhà Nguyễn Gia Long (1954);
Vấn đề dân tộc trong Cách mạng vô sản (1960-1962);
Chung quanh một số vấn đề văn học và giáo dục (1972);
Cách mạng và khoa học xã hội (1978);
Một số vấn đề của khoa học nhân văn (1992).
Huân chương Hồ Chí Minh (1984)
Huân chương Kháng chiến chống Pháp hạng nhất (1961).
Huân chương Kháng chiến chống Mỹ hạng nhất (1984).
Huân chương hữu nghị giữa các dân tộc do Liên Xô tặng.
Huy hiệu 50 năm tuổi Đảng.

Nguồn:

Đời tư
Năm 1939, Nguyễn Khánh Toàn dạy học tại Trường Trung Quốc nữ tú đại học, ở thành phố Diên An và đã làm việc ở khoa Lịch sử cách mạng thế giới và khoa tiếng Nga. Tại đó, ông gặp một nữ sinh tên là Ngũ Chân. Ông và bà kết hôn vào năm 1951. Lãnh đạo Đảng Cộng sản Trung Quốc cũng tham dự đám cưới của hai người. Tháng 3 năm 1943, Ngũ Chân sinh Ngũ Anna; đến tháng 12 năm 1944, Bạch Lan ra đời. Năm 1945, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa thành lập, Hồ Chí Minh đã gửi điện cho Nguyễn Khánh Toàn, mong muốn ông quay về Việt Nam công tác. Tháng 10 năm đó, ông trở về Việt Nam. Ngũ Chân không hy vọng được gặp lại ông. Thông cảm với hoàn cảnh của Ngũ Chân, tổ chức đã cho phép bà đi bước nữa. Chồng bà cũng là một cán bộ công tác tại Diên An.

Sau một thời gian Nguyễn Khánh Toàn trở về Việt Nam, Hồ Chí Minh có điện sang hỏi các đồng chí lãnh đạo Trung Quốc về tình hình mẹ con Ngũ Chân. Sau khi biết tin về bà, Hồ Chí Minh đã cho phép Nguyễn Khánh Toàn kết hôn với Đào Ngọc Bích ở Việt Bắc. Ông và Đào Ngọc Bích có 3 người con: 2 gái, 1 trai.

Năm 1954, Nguyễn Khánh Toàn trở lại Bắc Kinh để tìm mẹ con Ngũ Chân. Ông và Ngũ Chân gặp lại nhau sau 10 năm xa cách, khi đó mỗi người đều đã có gia đình riêng. Dù cả hai đều cảm thấy tiếc nuối, nhưng vẫn hạnh phúc khi mỗi người đều có 3-4 người con. Ông và Ngũ Chân vẫn giữ mối quan hệ thân thiết như những người bạn, nhưng hai người không bao giờ gặp lại nhau kể từ cuối năm 1945 cho tới năm 1993 (khi chồng Ngũ Chân qua đời). Ngũ Chân qua đời vào năm 2004 tại Bắc Kinh.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Nguyễn Khánh Toàn

Xem thêm
Giáo dục Việt Nam Dân chủ Cộng hòa
Huân chương Sao Vàng
Giải thưởng Hồ Chí Minh