Mùa xuân châu Á

Mùa xuân châu Á (Asian Spring) là một thuật ngữ chính trị được các nhà phân tích và nhà báo dùng để chỉ về một chuỗi các cuộc biểu tình và phong trào dân chủ diễn ra liên tiếp ở nhiều quốc gia châu Á. Một loạt cuộc biểu tình này có nhiều điểm chung như được lan truyền cảm hứng từ thành công của Mùa xuân Ả Rập, sử dụng rộng rãi mạng xã hội để huy động đám đông, thanh niên, sinh viên, có nguyên cớ từ chống tham nhũng, đòi cải cách chính trị, các yêu sách về chống độc tài, đòi đa nguyên, đa đảng, minh bạch hóa bầu cử, tranh đấu đòi tự do, dân chủ, nhân quyền, tôn giáo, cho đến chuyển đổi hình thức từ xuống đường biểu tình tuần hành ôn hòa, bất bạo động rồi diễn biến đến bạo loạn, bạo động dẫn đến lật đổ chế độ hiện hành, đưa những nhân vật thân phương Tây lên nắm quyền, mang kịch bản của một cuộc cách mạng màu. Các cuộc biểu tình và phong trào dân chủ này có sự theo dõi sát sao và lên tiếng từ các thế lực bên ngoài như các tổ chức xã hội dân sự, các tổ chức phi chính phủ (NGO) các tổ chức nhân quyền trong và ngoài nước. Một số bài báo thời sự chính trị đã đặt tên không chính thức cho làn sóng sự kiện này là "Mùa xuân châu Á", trong khi một số khác gọi chuỗi sự kiện này là "Nổi dậy châu Á" (Asian Uprising). trong khi ở các quốc gia như Myanmar, nơi do chính quyền quân sự điều hành, thì làn sóng này không đạt được nhiều thành công và bị dìm xuống. Trong khi các quốc gia như Timor-Leste và Philippines hiện đang trải qua một cuộc nổi dậy như vậy. Nhiều chuyên gia và nhà phân tích chính trị đã liên hệ sự tương đồng với Mùa xuân Ả Rập từ đó một số người dù không chính thức nhuyng đặt ra thuật ngữ "Mùa xuân Châu Á" để chỉ về chuỗi sự kiện này.

Làn sóng
Myanmar (2021)

Các cuộc biểu tình ở Myanmar bùng phát vào năm 2021, được người dân địa phương gọi là Cách mạng mùa xuân (Spring Revolution; tiếng Miến Điện: နွေဦးတော်လှန်ရေး) diễn ra sau cuộc đảo chính quân sự tháng 2 năm 2021 do lực lượng quân đội Tatmadaw lật đổ bà Aung San Suu Kyi vốn là một nhân vật tranh đấu cho dân chủ, nhân quyền được phương Tây hậu thuẫn. Một phong trào bất tuân dân sự khổng lồ, với Thế hệ Z đóng vai trò nòng cốt, đã nổ ra trên toàn quốc. Người biểu tình sử dụng các hình thức phản đối ôn hòa và bất bạo động, bao gồm những hoạt động bất tuân dân sự, đình công, chiến dịch tẩy chay quân đội, đập nồi chảo, chiến dịch ruy băng đỏ, biểu tình công khai và công nhận chính thức kết quả bầu cử trước đó. Nhiều người biểu tình mặc màu đỏ vì màu này gắn liền với Liên minh Quốc gia vì Dân chủ. "Kabar Ma Kyay Bu" (ကမ္ဘာ မ ကျေ ဘူး), bài hát được xem là quốc ca của Cuộc nổi dậy 8888, được phong trào bất tuân dân sự dùng làm bài ca biểu tình. Người biểu tình dùng kiểu chào bằng ba ngón tay như một dấu hiệu phản đối. Một số cư dân mạng ủng hộ dân chủ tham gia vào Liên minh Trà sữa, một phong trào đoàn kết dân chủ trực tuyến ở châu Á. Quân đội đã đàn áp phong trào một cách mạnh tay. Cuộc biểu tình đã bị dập tắt và chuyển hóa thành một cuộc nội chiến vũ trang tại Myanmar vẫn còn tiếp diễn gây ra tình cảnh phân mảnh đất nước, chia năm xẻ bảy.
Sri Lanka (2022)

Cuộc biểu tình rầm rộ được biết đến với tên gọi "Aragalaya" (tiếng Sinhala: අරගලය/Cuộc đấu tranh), bùng phát từ một cuộc khủng hoảng kinh tế tồi tệ nhất trong lịch sử đất nước. Xuất phát từ việc Sri Lanka vỡ nợ, thiếu hụt nhiên liệu, thực phẩm và thuốc men trầm trọng. Ban đầu là các cuộc biểu tình nhỏ lẻ vì kinh tế, nó nhanh chóng biến thành một phong trào chính trị đòi Tổng thống Gotabaya Rajapaksa từ chức. Đỉnh điểm là vào tháng 7 năm 2022, hàng trăm nghìn người đã chiếm dinh tổng thống, buộc ông Rajapaksa phải tháo chạy. Khi Tổng thống Gotabaya Rajapaksa đã từ chức, đánh dấu sự sụp đổ của một trong những gia tộc chính trị quyền lực nhất châu Á. Một chính phủ mới đã được thành lập để đàm phán với Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và tái cấu trúc đất nước. Hiện nay, Chính quyền Sri Lanka do ông Anura Kumara Dissanayake là tổng thống. Cuộc biểu tình ở Sri Lanka "Aragalaya" có một số điểm giống với các cuộc cách mạng màu như nó đã huy động được đông đảo người dân thuộc mọi tầng lớp xã hội xuống đường biểu tình. Mục tiêu làm thay đổi chế độ, buộc Tổng thống Gotabaya Rajapaksa và gia tộc của ông phải từ bỏ quyền lực. Mạng xã hội đóng vai trò quan trọng trong việc lan truyền thông tin, kêu gọi và tổ chức biểu tình.
Bangladesh (2024)

Các cuộc biểu tình Bangladesh năm 2024 hay còn được gọi là Cách mạng tháng Bảy (July Revolution, tiếng bản ngữ: জুলাই বিপ্লব/Julāi Biplôb) là một cuộc nổi dậy rầm rộ ở Bangladesh vào năm 2024}} tạo ra bạo loạn lật đổ dẫn đến sự sụp đổ của chính phủ cầm quyền suốt 15 năm của bà Sheikh Hasina. Ngay sau đó, một chính phủ lâm thời đã được thành lập với người đứng đầu là Giáo sư Muhammad Yunus một nhà kinh tế học do phương Tây đào tạo, từng đoạt giải Nobel Hòa bình. Bắt đầu từ Phong trào Cải cách Hạn ngạch của sinh viên, cuộc biểu tình đã leo thang thành Cách mạng tháng Bảy sau khi chính phủ đàn áp bằng bạo lực và từ đó bùng phát phong trào bất hợp tác hay còn gọi là Phong trào Một điểm (One-point movement/এক দফা আন্দোলন/Ēk Dôphā Āndōlôn). Phong trào này đã leo thang thành một cuộc nổi dậy diện sau khi chính phủ thực hiện "cuộc thảm sát" người biểu tình, được gọi là "cuộc thảm sát tháng Bảy" thông qua sự kiện vào cuối tháng 7 năm 2024.

Khi chính phủ mạnh tay trấn áp thì các tổ chức nước ngoài như Tổ chức Ân xá Quốc tế đã đổ lỗi cho "phản ứng mạnht tay" của chính phủ Hasina đã gây ra cái chết của "sinh viên, nhà báo và người qua đường" và yêu cầu "chính phủ Bangladesh do Hasina lãnh đạo phải chấm dứt ngay lập tức sự đàn áp này." Phong trào nhanh chóng chuyển mục tiêu từ cải cách sang lật đổ, với yêu sách duy nhất là Thủ tướng Sheikh Hasina phải từ chức. Một chính phủ lâm thời do sinh viên hậu thuẫn đã được thành lập. Sau cuộc cách mạng màu ở Bangladesh diễn ra vào năm 2024, nhiều bức tượng của vị tổng thống đầu tiên Sheikh Rahman trên khắp Bangladesh đã bị người biểu tình giật sập, phá hoại, lật đổ, gồm bức tượng lớn tại Mrityunjayee Prangan ở Bijoy Sarani của thủ đô Dhaka đã bị người biểu tình trèo lên đập phá. Phong trào này do sinh viên và thế hệ trẻ dẫn dắt, sử dụng mạng xã hội để huy động người biểu tình, người biểu tình đập phá các bức tượng của lãnh tụ lập quốc Sheikh Mujibur Rahman (giống như cảnh tượng giật sập tượng Lê-nin ở Đông Âu) cùng với việc ông Muhammad Yunus vốn một nhân vật có mối quan hệ sâu rộng với phương Tây lên nắm quyền được xem là phù hợp với kịch bản đưa một nhân vật thân phương Tây lên lãnh đạo.

Campuchia (2024)

Vào ngày 18 tháng 8 năm 2024, một nỗ lực biểu tình đã được diễn ra tại Phnôm Pênh nhằm phản đối sáng kiến Tam giác Phát triển giữa ba quốc gia Campuchia, Lào và Việt Nam (CLV). Các nỗ lực biểu tình được diễn ra trong bối cảnh kỷ niệm 25 năm sáng kiến được ký kết, tâm lý bài Việt Nam của người Campuchia gia tăng cùng với việc chính quyền Hun Sen và Hun Manet đàn áp các phong trào đối lập. Vào ngày 11 tháng 8, hàng ngàn người Campuchia đã tổ chức biểu tình tại Hàn Quốc, Nhật Bản và Úc yêu cầu chính phủ rút khỏi CLV–DTA. Một người biểu tình ở Hàn Quốc và một số cá nhân trong nước cũng đã tuyên bố trên mạng xã hội về việc nên làm theo Bangladesh để lật đổ chính phủ. Một nhóm trên Telegram cũng được lập ra nhằm kêu gọi biểu tình vào lúc 16 giờ ngày 18 tháng 8 năm 2024. Sau những lời kêu gọi biểu tình, chính phủ Campuchia khẳng định sẽ ngăn chặn cuộc biểu tình bằng mọi giá và đã triển khai lực lượng vũ trang ở thủ đô Phnôm Pênh. Nỗ lực biểu tình đã thất bại khi chính quyền Campuchia đã bắt giữ nhiều người được cho là khởi xướng và có liên quan đến cuộc biểu tình từ trước. Ít nhất 30 người đã bị bắt giữ cùng nhiều vật dụng được chuẩn bị cho cuộc biểu tình như xăng, dao, côn, dùi cui, ná cao su và đạn kim loại.

Theo tướng Chhum Sucheat, phát ngôn viên Bộ Quốc phòng đã tuyên bố vào ngày 19 tháng 8 năm 2024 rằng các nỗ lực kích động biểu tình của các nhóm đối lập nước ngoài đã thất bại. Ông cho biết việc cố gắng lật đổ chính phủ hợp pháp theo cách phi dân chủ của các nhóm này là một "thất bại đáng xấu hổ mới" và gọi đây là "cách mạng màu". Bộ trưởng Bộ Nội vụ Campuchia Sar Sokha đã cáo buộc "một nhóm nhỏ ở nước ngoài" đang phát tán những tin giả nhằm lật đổ chính quyền. Trước áp lực chỉ trích từ dư luận và để tránh các phe đối lập "làm cái cớ để lừa dối người dân và kích động hỗn loạn xã hội", đến ngày 20 tháng 9 năm 2024, ông Hun Sen chính thức tuyên bố rằng Campuchia sẽ rút khỏi Sáng kiến Tam giác Phát triển giữa ba nước, vấn đề này đã được thảo luận với Thủ tướng Campuchia và việc rút lui là để tránh các nhóm đối lập "làm cái cớ để lừa dối người dân và kích động hỗn loạn xã hội".
Thái Lan (2025)

Một cuộc khủng hoảng chính trị Thái Lan năm 2025 là một giai đoạn bất ổn chính trị diễn ra bắt đầu từ ngày 18 tháng 6 năm 2025, khi xảy ra sự việc rò rỉ cuộc gọi điện thoại giữa Thủ tướng Thái Lan là ba Paetongtarn Shinawatra với Chủ tịch Thượng viện Campuchia là Hun Sen trong bối cảnh xung đột biên giới Campuchia–Thái Lan 2025 leo thang giữa hai nước. Sự việc này đã gây tranh cãi và chỉ trích dữ dội nhắm vào nữ Thủ tướng cùng với đó là các cuộc biểu tình phản đối và hạ bệ bà Paetongtarn. Vào thứ Năm, ngày 19 tháng 6 năm 2025, Mạng lưới Nhân dân và Sinh viên vì Cải cách Thái Lan (NSPRT), cùng với Quân đội Dhamma và do những nhân vật như Pichit Chaimongkol dẫn đầu, đã tổ chức một cuộc biểu tình gần Tòa nhà Chính phủ Thái Lan tại Bangkok. Cuộc biểu tình kêu gọi Thủ tướng Paetongtarn Shinawatra từ chức sau khi nội dung cuộc điện đàm giữa bà và Chủ tịch Thượng viện Campuchia Hun Sen bị phát tán. Những người biểu tình cáo buộc bà Paetongtarn đã xâm phạm lợi ích quốc gia của Thái Lan trong cuộc điện đàm này. Vào ngày 20 tháng 6 năm 2025, một liên minh các nhóm vận động chính trị dưới sự lãnh đạo của Đảng Nhân dân Cách mạng đã yêu cầu bà Paetongtarn từ chức và tuyên bố kế hoạch biểu tình vào ngày 28 tháng 6 năm 2025 từ 4 giờ chiều đến 9 giờ tối tại Tượng đài Chiến thắng. Cuộc biểu tình do Quỹ Yam Fao Paendin tổ chức đã nhận được khoảng 10 triệu baht tiền quyên góp từ công chúng để tài trợ cho cuộc biểu tình, thời gian nhận quyên góp đến hết ngày 29 tháng 6 năm 2025. Vào ngày 28 tháng 6 năm 2025, cảnh sát ước tính có khoảng 6.000 người tham gia cuộc biểu tình rầm rộ tại Tượng đài Chiến thắng, yêu cầu Thủ tướng Paetongtarn từ chức. Tranh cãi và phản ứng dữ dội sau đó đã khiến Tòa án Hiến pháp Thái Lan đình chỉ chức vụ chính thức của bà Paetongtarn vào ngày 1 tháng 7 năm 2025, trước khi chính thức bãi nhiệm bà Paetongtarn vào ngày 29 tháng 8 năm 2025 và sau đó là ông Anutin Charnvirakul, kế nhiệm chính phủ lâm thời.

Indonesia (2025)

Các cuộc biểu tình ở Indonesia tháng 8 năm 2025 (August 2025 Indonesian protests) là đỉnh điểm của một phong trào phản kháng toàn quốc chống lại chính quyền của Tổng thống Prabowo Subianto. Vào tháng 8 năm 2025, các cuộc biểu tình đường phố quy mô rất lớn đã diễn ra ở Jakarta và các thành phố lớn khác. Tháng 8 năm 2025 đã trở thành đỉnh điểm của sự phẫn nộ vì Chính quyền đã kiên quyết từ chối hủy bỏ quyết định tăng giá, nhưng vẫn giữ khoản trợ cấp hậu hĩnh cho các quan chức nghị sĩ khiến sự tức giận trong công chúng ngày càng gia tăng. Các tổ chức sinh viên đã tận dụng động lực của Ngày Quốc khánh Indonesia (17 tháng 8) để tập hợp tinh thần dân tộc, mô tả các cuộc biểu tình như một cuộc đấu tranh vì "Kemerdekaan" (độc lập tự do) của người dân khỏi khó khăn kinh tế và áp bức chính trị. Các cuộc biểu tình, chủ yếu tập trung quanh thủ đô Jakarta, đã gia tăng cường độ và lan rộng trên toàn quốc sau vụ vụ sát hại Affan Kurniawan, một tài xế xe ôm trực tuyến (Ojek online) bị một xe chiến thuật của Lữ đoàn Cơ động Brimob cán qua vào ngày 28 tháng 8 năm 2025, trong một cuộc đàn áp bạo lực và tàn bạo quá mức ngày càng gia tăng đối với những người bất đồng chính kiến. Tại một số thành phố như Makassar và Surabaya, nhiều tòa nhà chính phủ đã bị đốt cháy. Ngoài ra, nhà cửa liên quan đến hoặc thuộc về các thành viên quốc hội cũng bị cướp bóc và hôi của. Hội sinh viên toàn Indonesia (BEM-SI) là nhân tố lĩnh xướng cuộc biểu tình. Tổ chức BEM-SI này có nhận tài trợ từ các quỹ quốc tế hoặc các cơ quan viện trợ của phương Tây từ các tổ chức xã hội dân sự như NGO.
Nepal (2025)

Biểu tình Gen Z Nepal 2025 (tiếng Anh: 2025 Nepalese Gen Z protests; tiếng Nepal: जेन-जे विरोध/Jēn-jē virōdha) là một phong trào quy mô lớn, được gọi là "biểu tình của Thế hệ Z", do sinh viên và các công dân trẻ tuổi chủ yếu tổ chức tại Nepal và diễn ra vào 8 tháng 9 năm 2025. Nguyên nhân bắt đầu vào ngày 4 tháng 9 năm 2025 khi Chính phủ Nepal đã ra lệnh đóng cửa 26 nền tảng mạng xã hội, bao gồm các nền tảng lớn như Facebook, X (Twitter), và YouTube, với lý do các công ty này đã không đăng ký theo quy định mới của Bộ Truyền thông và Công nghệ Thông tin nhưng được lan truyền là chính quyền cấm mạng xã hội. Các cuộc biểu tình bắt đầu diễn ra và còn được thúc đẩy bởi sự chỉ trích của người dân Nepal bất mãn đối với nạn tham nhũng trong chính phủ, việc quản lý yếu kém các quỹ công, và sự phô trương tài sản của các quan chức chính phủ và gia đình họ. Những người biểu tình bắt đầu xuống đường vào ngày 8 tháng 9 năm 2025 ở Kathmandu nhằm phản đối lệnh cấm mạng xã hội. Biểu tình sau đó lan rộng ra nhiều địa phương khác.

Cuộc biểu tình đã nhanh chóng chuyển thành bạo loạn, lật đổ và đốt phá, trên diện rộng, nhiều tòa nhà công quyền như văn phòng chính phủ, trụ sở quốc hội, tòa án tối cao và nhà riêng của nhiều quan chức chính quyền bị phóng hỏa, nhà riêng của cựu Thủ tướng KP Sharma Oli và nhà riêng của cựu Bộ trưởng Nội vụ Ramesh Lekhak đã bị người biểu tình đốt phá, bà Rajyalaxmi Chitrakar, vợ cựu thủ tướng Nepal Jhalanath Khanal, mắc kẹt trong nhà khi nhóm biểu tình do những người Gen Z phóng hỏa thiêu sống gây thiệt mạng, Bộ trưởng Tài chính Bishnu Prasad Paudel bị người biểu tình truy đuổi, đá và đánh đập dã man ngay trên đường phố thủ đô. Người biểu tình trong hai ngày đã phóng hỏa, đốt phá nhiều tòa nhà, công trình mang tính biểu tượng ở Nepal, trong đó có khách sạn Hilton 5 sao ở thủ đô Kathmandu, được cho là khách sạn cao nhất nước này, người biểu tình còn phóng hỏa nhiều công trình mang tính biểu tượng khác, bao gồm Tòa nhà Quốc hội, Tòa án Tối cao, trụ sở Bộ Y tế và Dân số. Khi chính quyền áp dụng các biệt pháp lập lại trật tự, các tổ chức quốc tế ngay lập tức lên án việc cảnh sát dùng vũ lực sát thương và kêu gọi mở cuộc điều tra độc lập. Văn phòng Nhân quyền Liên Hợp Quốc cho biết cơ quan này sốc trước số người thiệt mạng đồng thời kêu gọi một cuộc điều tra minh bạch, cơ quan này cho biết đã nhận được “nhiều cáo buộc đáng lo ngại” về việc lực lượng an ninh lạm dụng vũ lực trong biểu tình. Thủ tướng Nepal là ông KP Sharma Oli (chính khách của Đảng Cộng sản Nepal Marx-Lenin Thống nhất) đã từ chức sau làn sóng biểu tình bạo loạn khiến 19 người thiệt mạng và khoảng 400 người bị thương.
Đông Timor (2025)

Vào ngày 15 tháng 9 năm 2025, hơn 1.000 người, chủ yếu là sinh viên đại học từ Dili, đã tập trung trước tòa nhà quốc hội để biểu tình. Nguyên nhân trực tiếp của các cuộc biểu tình này là quyết định của chính phủ trong việc xóa bỏ trợ giá nhiên liệu, cụ thể là sự phẫn nộ của công chúng khi biết thông báo của chính phủ do Thủ tướng Xanana Gusmão đứng đầu về việc chấm dứt chương trình trợ giá nhiên liệu, yêu cầu, kêu gọi hủy bỏ chế độ lương hưu trọn đời dành cho các cựu nghị sĩ. Các cuộc biểu tình do sinh viên lãnh đạo đã làm tê liệt thủ đô Dili. Thủ tướng Xanana Gusmão đã rời Timor-Leste để đi qua Luân Đôn trong suốt thời gian diễn ra các cuộc biểu tình. Chính phủ không sụp đổ, nhưng đã buộc phải đảo ngược chính sách và khôi phục lại trợ giá nhiên liệu để xoa dịu công chúng. Vào ngày 17 tháng 9 năm 2025, ngày biểu tình thứ ba đã kết thúc với một thỏa thuận giữa các nhà lãnh đạo biểu tình và quốc hội rằng chế độ lương hưu dành cho các cựu nghị sĩ sẽ bị hủy bỏ và đổi lại, các cuộc biểu tình sẽ kết thúc.
Philippines (2025)

Các cuộc biểu tình lớn đang diễn ra tại Philippines trong năm 2025 là sự hội tụ của nhiều luồng phản đối, trong đó nổi bật là các cuộc tuần hành chống tham nhũng quy mô lớn và sự chống đối nỗ lực sửa đổi hiến pháp của chính quyền. Ngòi nổ chính cho làn sóng phẫn nộ hiện nay là một vụ bê bối tham nhũng liên quan đến các dự án kiểm soát lũ lụt. Các cuộc điều tra của quốc hội đã phanh phui việc nhiều chính trị gia và quan chức bị cáo buộc nhận những khoản lại quả, gây thiệt hại cho ngân sách nhà nước ước tính lên tới hàng nghìn tỷ peso. Vụ việc này, xảy ra trong bối cảnh đất nước vẫn đang đối mặt với nghèo đói và các dịch vụ công thiết yếu như y tế, giáo dục bị cắt giảm ngân sách, đã làm bùng lên sự tức giận của công chúng. Các cuộc biểu tình được tổ chức bởi một liên minh rộng rãi bao gồm các tổ chức xã hội dân sự, công đoàn lao động, các nhóm sinh viên, và đặc biệt là các tổ chức có liên hệ với nhà thờ Công giáo, vốn có ảnh hưởng lớn tại Philippines. Cuộc tuần hành mang tên "Trillion Peso March" (Cuộc tuần hành Nghìn tỷ Peso) gồm các bên tham gia, bao gồm các tổ chức hội thánh, liên minh chính trị, công đoàn và các nhóm sinh viên, cho thấy quy mô và tính chất toàn diện của phong trào biểu tình.

Chú thích