Bộ Công dân vụ Việt Nam Cộng hòa

| headquarters = 272, Hiền Vương, Sài Gòn (1963)
}}
Bộ Công dân vụ Việt Nam Cộng hòa là cơ quan chính phủ phụ trách công tác giáo dục công dân, cải thiện dân sinh, nâng cao dân trí, tổ chức quần chúng và tuyên truyền chính trị của Việt Nam Cộng hòa. Bộ này được thành lập vào năm 1961 và bị giải thể sau cuộc đảo chính năm 1963. Trụ sở của Bộ Công dân vụ tọa lạc tại số 272, đường Hiền Vương, Quận 3, Sài Gòn.

Lịch sử
Tiền thân là Phủ Đặc ủy Công dân vụ dưới thời Quốc gia Việt Nam, vốn là một cơ quan trực thuộc Phủ Thủ tướng được tạm thời thành lập theo Huấn thị số 11/TTP/NV ngày 7 tháng 3 năm 1955, trước khi chính thức thành lập và đặt trực thuộc Phủ Tổng thống Việt Nam Cộng hòa theo Sắc lệnh số 22/TTP ngày 18 tháng 11 năm 1955. Cơ quan này có nhiệm vụ tổ chức huấn luyện công dân, cải thiện dân sinh, nâng cao dân trí, phát động phong trào quần chúng và tuyên truyền tinh thần quốc gia. Đặc ủy trưởng Phủ Đặc ủy Công dân vụ đầu tiên là Kiều Công Cung tại nhiệm từ khi thành lập năm 1955 cho đến lúc mất năm 1959, sau đó Ngô Trọng Hiếu lên thay làm Đặc ủy trưởng tiếp theo từ năm 1959 đến năm 1961.

Ngày 28 tháng 5 năm 1961, ngay sau khi Ngô Đình Diệm tái đắc cử Tổng thống nhiệm kỳ hai, chính phủ công bố việc cải tổ nội các và chính thức sáp nhập Phủ Đặc ủy Công dân vụ, Nha Tổng Giám đốc Thông tin và Nha Tổng Giám đốc Thanh niên tạo thành Bộ Công dân vụ. Ngô Trọng Hiếu được bổ nhiệm làm Bộ trưởng và là người duy nhất giữ chức vụ này trong suốt thời gian tồn tại của bộ. Bộ này hoạt động dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Tổng thống và có mối liên hệ chặt chẽ với các tổ chức do Đảng Cần Lao hậu thuẫn.

Sau cuộc đảo chính ngày 1 tháng 11 năm 1963, Bộ Công dân vụ chính thức bị giải thể vĩnh viễn vào ngày 2 tháng 11 cùng năm. Các chức năng về giáo dục công dân, cải thiện dân sinh, nâng cao dân trí, tổ chức quần chúng và tuyên truyền chính trị được chuyển về các bộ chuyên ngành hoặc các tổ chức dân sự khác. Kể từ đó, không có bộ nào mang tên hoặc chức năng tương đương được thành lập trong bất kỳ chính phủ nào về sau của Việt Nam Cộng hòa cho đến năm 1975.

Cơ cấu tổ chức
Nghị định số 1146-CDV ngày 15 tháng 11 năm 1961 tổ chức Bộ Công dân vụ được chia thành cơ quan trung ương và cơ quan địa phương:
;Cơ quan trung ương:
Nha Đổng lý Văn phòng
Văn phòng
Phòng Bí thư và Giao tế
Phòng Báo chí
Phòng Công văn và Lưu trữ
Nha Tổng Thư ký
Sở Hành chánh và Tài chánh (5 phòng)
Sở Pháp chế và Kiểm tra tài nguyên (2 phòng)
Sở Xã hội (2 phòng)
Huấn luyện vụ
Thanh tra vụ
Tổng vụ Kế hoạch và Thông tin
Tổng vụ Công tác và Thanh niên
Nghị định số 752-CDV ngày 17 tháng 7 năm 1962 tái lập lại Bộ Công dân vụ các cơ quan sau đây với những nhiệm vụ và cơ cấu cũ:

Tuy nhiên đây vẫn là một diễn đàn ủng hộ chính quyền Ngô Đình Diệm về kế hoạch mở rộng ấp chiến lược bằng cách ngợi ca hiệu quả kinh tế mà "mô hình" này mang lại như các bài: "Dư luận thế giới về ấp chiến lược", "Quốc sách dinh điền trong 9 năm qua", "Vấn đề tiêu thụ gạo trong ấp chiến lược"... Vào thời kỳ sau, Tiến Thủ cũng có những bài báo mang tính chất phản kháng chống lại chính quyền Ngô Đình Diệm, khi nói về các vấn đề quan hệ đối ngoại. Nhìn chung Tiến Thủ đóng vai trò là loại báo chí của chính quyền chủ trương và là tiếng nói của các bộ trong chính phủ Ngô Đình Diệm nên tính chất thông tin nội bộ của nó nhiều hơn là tính chất báo chí.

Danh sách Bộ trưởng

Nhận định
Bộ Công dân vụ là một cơ quan đặc thù phản ánh xu hướng tổ chức chính quyền theo mô hình ý thức hệ hóa dưới thời Đệ Nhất Cộng hòa. Bộ này góp phần củng cố tinh thần quốc gia, giáo dục công dân, cải thiện dân sinh, nâng cao dân trí và tổ chức phong trào quần chúng, đặc biệt trong các chương trình như ấp chiến lược, giúp chính quyền mở rộng ảnh hưởng đến nông thôn. Tuy nhiên, bộ này cũng bị chỉ trích vì chức năng chồng chéo với các bộ khác và thiếu tính chuyên môn hành chính. Việc gắn liền với Đảng Cần Lao khiến bộ mang nặng màu sắc chính trị tư tưởng, bị xem là công cụ phục vụ chế độ hơn là cơ quan hành chính thuần túy. Sau đảo chính năm 1963, bộ này bị giải thể và không được tái lập trong bất kỳ chính phủ nào về sau, cho thấy một chuyển hướng rõ rệt sang mô hình chính quyền thực dụng, chuyên môn hóa, ít lý tưởng hóa hơn trong bối cảnh chiến tranh leo thang.

Tham khảo