Chân Dung Tông Diễn

Chân Dung Tông Diễn (chữ Hán: 真融宗演, 1638–1709 hoặc 1640–1711), còn có hiệu là Đại Tuệ Quốc sư, là Thiền sư Việt Nam đời Lê trung hưng. Ông thuộc đời pháp thứ 32 tông Tào Động, là pháp tử của Thiền sư Thông Giác Thủy Nguyệt và được tôn xưng là Tổ sư đời thứ hai của Thiền phái Tào Động Bắc Việt. Cuộc đời hoằng pháp của ông đóng một vai trò quan trọng trong việc phát triển Thiền phái Tào Động ở Đàng ngoài cũng như công lao giải cứu Phật giáo Đàng ngoài khỏi pháp nạn diệt vong dưới thời Vua Lê Hy Tông.

Thân thế

Hiện nay có hai nguồn thông tin về năm sinh của Thiền sư Chân Dung Tông Diễn, cụ thể, sách Thiền Sư Việt Nam của Hòa thượng Thích Thanh Từ ghi ông sinh năm 1640, nhưng sách Tào Động Tông Nam Truyền Tổ Sư Ngữ Lục do Thượng tọa Thích Tiến Đạt biên dịch thì ghi là năm 1638. Ông thế danh là Tưởng Đình Khoa, quê ở xã Hương Ngãi, huyện Chân Định, phủ Kiến Xương. Nay là thôn Hương Ngãi, xã Bình Minh, huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình.

Cơ duyên ngộ đạo

Khi Tông Diễn đang trụ trì tại một ngôi chùa ở Đông Sơn thì nghe tin Thiền sư Thông Giác Thủy Nguyệt đắc đạo bên Trung Quốc vừa trở về nước (khoảng năm 1668) và đang hoằng pháp tại chùa Vọng Lão trên núi Yên Tử, ông liền lên núi yết kiến, lúc này ông khoảng ba mươi tuổi.

Gặp lại người mẹ
Khi đã hơn 40 tuổi và đang làm trụ trì một chùa nọ, trong một lần tọa Thiền ông bỗng nhớ về người mẹ xưa. Ông bèn về quê tìm mẹ và gặp được một bà cụ bán nước ở đầu làng, dò hỏi thì biết bà chính là mẹ ruột của mình nhưng ông không cho bà biết thân phận. Ông ngỏ ý mời bà về chùa làm công quả, cất am cho bà tu và được bà đồng ý. Trong thời gian bà cư trú tại chùa, ông thường ân cần thăm hỏi bà cụ và dạy bà tụng kinh, niệm Phật. Đến khi bà già yếu sắp mất, ông vì có việc phải đi nên dặn tăng chúng trong chùa nếu bà mất nhớ lo hậu sự chu đáo cho bà và phải đợi ông về mới được đóng nắp quan. Đúng như ông dự đoán, ba hôm sau khi ông đi thì bà cụ mất. Lúc về tới nơi, nghe tin bà cụ mất, ông liền đến chổ đặt quan tài của bà cụ, cầm tích trượng gõ vào quan tài ba cái rồi hô to "Như lời Phật dạy: 'Một người tu hành ngộ đạo cha mẹ sinh thiên', nếu lời ấy không ngoa xin cho quan tài bay lên hư không để chứng minh lời Phật." Hô xong, quan tài bà cụ bỗng nhiên bay lên hư không rồi từ từ hạ xuống mặt đất. Nhân đây mọi người mới vỡ lẽ bà cụ chính là mẹ ông, ai nấy cũng cảm phục lòng hiếu thảo khó nói của ông. Bởi vì nếu ông tiết lộ thân phận mình là con trai ruột của bà cụ, bà có thể sẽ vì quyến luyến con mà khó lòng tu tập, buông tay ra đi một cách nhẹ nhàng được.

Vua Lê Hy Tông mời ông lưu trú tại chùa Báo Thiên ở kinh thành để cầu nguyện cho quốc gia được thịnh vượng. Sau lại mời ông trụ trì ở chùa Khán Sơn để tiện thưa hỏi Phật pháp. Trong thời gian ở kinh thành, lúc thì ông vào cung giảng kinh cho vua nghe, khi thì vào phủ chúa Trịnh để thuyết pháp, vương tôn quý tộc và quan lại theo ông quy y rất nhiều. Ông xin phép vua về thăm thầy là Thiền sư Thông Giác Thủy Nguyệt và được đồng ý, còn ban thêm áo gấm để về tặng cho Thiền sư Thông Giác. Về tới chùa Hạ Long, ông lên chính điện đỉnh lễ chư Phật, rồi xuống tổ đường đỉnh lễ chư tổ sư, thánh tăng. Xong lại vào phương trượng đỉnh lễ Thiền sư Thông Giác và trình bày tin mừng từ nay tăng ni được đi lại tự do, không bị triều đình cấm cản nữa. Thăm thầy xong, ông lại vào kinh thành hoằng pháp và được vua ban danh hiệu Hòa thượng, được tặng cà-sa gấm và đặc ân được ngồi trước vua. Để truyền bá kinh điển, ông tổ chức khắc kinh Hoa Nghiêm và lưu mộc bản tại chùa Báo Thiên, khắc kinh Pháp Hoa và để tại chùa Khán Sơn.

Rồi ông nói kệ phó chúc:

:Phiên âm
:Hoa khai xuân phương đáo
:Diệp lạc tiện tri thu
:Chi đầu sương oánh ngọc
:Ngạc thượng tuyết liên châu
:Thanh thần vân tán sản long giáp
:Bạch nhật hà quang loả tượng khu
:Báo văn tuy kiến nhất
:Phụng chúng thể toàn câu
:Đạt-ma Tây lai truyền hà pháp?
:Lô hoa thiệp hải thủy phù phù.
:Dịch nghĩa
:Xuân đến hoa chớm nở
:Thu về lá vàng rơi
:Đầu cành sương lóng lánh
:Cánh hoa tuyết rạng ngời
:Buổi sáng trời trong rồng bày vẩy
:Ngày trưa mây sáng voi hiện hình
:Vằn cọp tuy thấy một
:Bầy phụng thể toàn đồng
:Đạt-ma Tây sang truyền pháp gì?
:Cành lau qua biển thổi phau phau.
Vở Thiền sư Tông Diễn (2019) do Tuệ Quang và Bùi Hữu Dược đồng sáng tác và được các nghệ sĩ Trọng Nghĩa, Mỹ Hằng, Hoàng Hải, Chí Cường... trình diễn tại Lễ Kỷ Niệm 35 Năm Thành Lập Học Viện Phật Giáo Việt Nam Tại TP. Hồ Chí Minh (1984-2019) ngày 7 tháng 12 năm 2019.

Chú thích

Nguồn tham khảo