Çerçi
(Güneydoğu Anadolu Bölgesi, Şanlıurfa)

Bir varmış, başka yokmuş. Allahın garip kulu da dolu kulu da ahmak kulu da çokmuş.

Adamın biri, bir yerden bir yere giderken yolda bir çerçiye rastlar. Selam, merhabadan sonra adam Çerçiye sorar:

— Yolun nereye böyle?

— İlerideki köyleri dolaşacağım, diye cevap verir çerçi. Sohbet ederek bir müddet yol alırlar. Adam çerçiye dönerek:

 —Bana bir salkım üzüm verirsen sana bir nasihat veririm, der. Çerçi adama bakıp içinden “ Adamın canı üzüm çekti, parası da yok herhalde onun için böyle söylüyordur” diye geçirir ve adama eşeğin üzerindeki sandıktan bir salkım üzüm verir. Adam üzümü alır ve şöyle der:

 —Arkadaşlık yaptığın kişinin adını sor. Çerçi içinden kızarak “ Ben de ne söyleyecek dedim! Bunu ben de biliyorum” der. Bir süre daha yol alırlar. Sohbet ederler. Adam bir müddet sonra çerçiye tekrar:

—Bana bir salkım üzüm daha verirsen, sana bir nasihat veririm, der. Çerçi yine içinden “ Ne aç gözlü bir adammış yav, az önce bir salkım yedi doymadı, bir salkım daha istiyor” diye söylenir ve bir salkım üzüm daha verir. Adam, üzümü alınca:

—Bir cemaate gittiğinde yerini tanı, der. Çerçi yine içinden adama kızarak “ Sanki ben çocuğum, nerede oturacağımı bilmiyorum!” der. Yola devam ederler. Epeyce yol alırlar. Adam yine çerçiye dönerek:

—Bana bir salkım üzüm daha verirsen sana bir nasihat daha veririm, der. Çerçi, için için kızar “ Belaya çattık. Ne doymaz bir adammış. İki salkım üzümü yuttu, hala doymadı. Böyle gidersek üzümü bitirecek. Bununla yolumuzu ayırmak lazım.” der ve bir salkım üzüm daha verir. Adam üzümü alınca:

—Senden sorulmayan işe karışma, der. Çerçi, dudağını bükerek “Ben de önemli bir şey söyleyecek sandım. Senden sorulmayan işe karışmaymış.”diye sinirlenir. Derken bir yol ayrımına gelirler. Çerçi, adamdan kurtulmanın yolunu bulmuş olmanın verdiği sevinçle:

—Ben bu yoldan gideceğim, sana uğurlar olsun, diyerek eşeğini çevirir. Adam da diğer yola koyulur. Elli yüz metre gitmeden çerçinin eşeği tökezler ve yükünü düşürür. Çerçi, ne kadar uğraşırsa da ağır yükü yerinden kaldıramaz. Az önce ayrıldığı yol arkadaşını yardıma çağırmak aklına gelir, adamın ismini sormayı akıl etmediğinden:

—Hey arkadaş, diye bağırır. Adamın hiç oralı olmaz. Belki duymamıştır, diyerek daha çok bağırmaya başlar, adam yine dönüp bakmaz. “ Hey! Pişt! Yolcu! İhtiyar! ” Nasıl ederse sesini adama ulaştıramaz. Tekrar yükü kaldırmaya uğraşır. Yine beceremez. Adam bu arada epeyce de uzaklaşmıştır. Çerçi bakar olacağı yok, koşarak adamın peşine düşer. Hem koşar hem bağırır. Adam duymaz. Çerçi çileden çıkar :

— Zehir zıkkım olsun yediğin o kadar üzüm. Boğazına dizilsin. Çıkaramayasın. Doktorlar çıkara!

Kızgın güneşin altında kan ter içinde nihayet adama ulaşır, kolundan tutup çeker:

—Yahu adam sen sağır mısın? Ben beni yırtıyorum, bağırıyorum, çağırıyorum bir dönüp Allah için bakmıyorsun. Sesimi duymadın mı?

—Duydum. Ama sen arkadaş, ihtiyar falan diye bağırıyordun. Ben başkalarına bağırdığını sandım.

—Yahu Allah’tan kork, ikimizden başka bir Allah’ın kulu var mı buralarda?

—Yok, ama sen beni adımla çağırmadın ki.

—Hele bunları boş ver. Eşeğim tökezledi, yükünü devirdi, yük de ağır kaldıramadım. Hele bir el at da yükü tekrar yükleyelim, der. Adam döner, yükü eşeğe tekrar yüklerler. Çerçi yine adamın adını sormaz, ayrılırlar. Herkes kendi yoluna gider.

Çerçi, köyleri dolaşır, eşyalarını satar. Akşam olunca da bir köy odasına misafir olur. Odaya girince buyur ederler, oda pek kalabalık değildir, başköşeye, mindere kurulur.

Çerçiden ayrılan adam da işini bitirir, dönüşte akşam olduğu için çerçinin misafir olduğu köyde o da misafir olur. Köyün odasına gider. Buyur ederler. Adam hemen kapıya yakın bir yere oturur. Her ne kadar başköşeye çağırırlarsa da adam yerinin iyi olduğunu söyler ve kalkmaz. Gece ilerledikçe köylüler birer birer odaya gelmeye başlarlar. Her geleni buyur ederler ve gelen başköşeye gider oturur. Her misafir geldikçe çerçi, yavaş yavaş kapıya doğru kaymaya başlar. Derken çerçi kendini kapının arkasında ayakta bulur. Odada oturacak yer kalmamıştır. Adam, çerçiyi gözlemektedir. Gece yarısına doğru ağanın oğlu şehirden döner. Odaya gelir. Herkes ayağa kalkar. Yer verir. Çerçi, iyice kapının arkasına sıkışmış olur. Köylü ağanın oğluna ikram etmek üzere büyükçe bir karpuz getirir. Karpuzu kesmek için bıçak isterler. Çerçi, belki dikkatlerini çekerim de bana yukarıda bir yer verirler, diye düşünerek belinden altın ve gümüş kaplamalı bir hançer çıkarır verir. Ağanın oğlu hançeri görünce çok beğenir. Hançere sahip olmak ister. Bir hançere bakar bir çerçiye bakar:

—Bu hançeri nereden getirdin, der.

—Baba yadigârıdır ağam, der çerçi. Ağanın oğlu bakar ki hançeri öyle ricayla falan alacağı yok, kafasında hemen bir şeytanlık düşünür ve:

—Bu hançer, geçen sene evimiz soyulduğunda çalınan diğer ziynet eşyalarının arasındaydı. Hırsızı ne kadar aradıksa da bulamamıştık, demek kısmet bu güneymiş. Yakalayın bu adamı, hırsız buymuş. Adamlar hemen çerçiyi yakalayıp elini ayağını bağlayarak odanın ortasına uzatırlar. Çerçi neye uğradığını şaşırır. Ağanın oğlu:

—Arkadaşlar gördünüz, bu çerçi hırsız çıktı. Ben derim ki yarın sabah bu herifi köyün meydanında asalım ki âleme ibret olsun. Köylüler ağanın fikrini onaylar, asılmasına karar verirler. Çerçinin yol arkadaşı olan adam oturduğu yerden olanı biteni sessiz sessiz seyreder. Çerçi orta yerde kurbanlık koyun gibi yatmaktadır. Bir ara göz göze gelirler. Çerçi yalvaran gözlerle adama bakar. Ağanın oğlu;

—Geç oldu artık yatalım. Bu herifi bir yere hapsedin sabah erkenden asarız, der. Adam, ağanın oğluna:

—Bu çerçi benim yol arkadaşımdır. Tuz ekmek olduk. İzin verirsen bu gece birlikte kalalım. Yarın ne yaparsanız yapın. Ağanın oğlu:

—Olmaz. Gece konuşursunuz, deyince adam:

—Namus sözü veriyorum ki onunla bir tek kelime bile konuşmayacağım, der. Ağanın oğlu namus sözü alınca aynı odada kalmalarına razı olur. Köylüler evlerine dağılır. Çerçiyle adamı da bir odaya hapsederler. Adam ev sahibine:

—Kusura bakma, acaba evinizde kedi var mı? Gece koynumda kedi olmadan yatamıyorum. O mırıldandıkça benim uykum gelir, der. Ev sahibi gider bir yavru kedi getirir. Adam kediyi koynuna koyup yatağına uzanır. Vakit gece yarısı olunca adam doğrulup çerçiye bakar ki çerçi, horuldayarak uyuyor. Sanki sabah asılacak olan kendisi değildir. Çerçiye bir tekme vurur. Çerçi yatağından fırlar:

—Ne oluyor yahu? Ne var? Niye beni tekmeliyorsun, der. Adam, onunla konuşmayacağına dair söz verdiği için koynundaki kediyi çıkarır:

—Ey kedi! Yarın sabah asılacaksın. Çerçi bunu duyunca lafın kendisine olduğunu anlar ve kulaklarını dikerek dinlemeye başlar.

—Sen ahmak bir kedisin. Yolda sana “Bana bir salkım üzüm ver, sana bir nasihat vereyim.” dedim, sen içinden “Bunun canı üzüm çekmiş, bahane uyduruyor.” diye geçirdin. Sana “Yol arkadaşının adını sor." dedim, sen sormadın. Yükün düştü, adımı bilmediğin için arkamdan koşmak zorunda kaldın. Sana “Bir meclise girdiğinde yerini tanı!” dedim. Geldin başköşeye kuruldun. Sonunda kapının arkasında ayakta kaldın. Sana “Senden sorulmayan işe karışma!” dedim. Sen, karpuz kesmeleri için hançerini verdin. Beni dinlemedin. Şimdi de beni dinlemezsen yarın asılacaksın. Keyfin bilir. Seni asmak üzere yarın köy meydanına götürdüklerinde köylülere “Ben bu saate kadar sustum, belki yanlış yaptığınızı söylersiniz diye. Gördüm ki bu hançer gerçekten ağanın oğlununmuş. Benim babam tüccardı. Halep’ten mal getirirken, yolda eşkıyalar tarafından kervanı soyulmuş, babam da öldürülmüştü. Babamın sırtında bu hançer saplıydı. Babamın katilleri bulunamadı. Ben şimdi hangi cemaate, hangi kahveye gitsem bu hançeri çıkarıyorum ki belki sahibi çıkar da bu hançer benim der, ben de babamın katilini bulmuş olurum. Dün akşam da onun için kalabalığın içerisinde çıkardım. Ağanın oğlu bu hançerin kendisinin olduğunu söyledi. Hepiniz buna şahitsiniz. Demek ki babamın katili ağanızın oğluymuş. Ey kedi, benden sana son söz bu. Aklını başına topla!" der ve adam kediyi pencereden dışarı atar, yorganını başına çekip, uyur. Çerçi, işi anlar, uykusu kaçar, kara kara düşünmeye başlar. Adam uyur, çerçi uyanık sabah olur. Köylüler gelir, Adam çerçiyi onlara teslim eder. Ağanın oğlu:

—Hiç konuşmadınız değil mi, der. Adam:

—Yemin ederim ki dilim diline değmedi, der. Ve çerçiyi alıp köy meydanına götürürler. Adam da köyden çıkar gider.

Çerçiyi, darağacının yanına getirirler, ipi boynuna geçirirler. Çerçi:

—Durun, der. Adamın anlattıklarını bir bir tekrar eder. Köylü şaşırır. Ağanın oğluna bakarlar. Ağanın oğlu bakar iş ciddi. İşler düşündüğü gibi değil. İşin sonunda bir de katil olmak var. Hemen emir verir:

—Çıkarın boynundan ipi!

 Çerçinin yanına gelip

 —Ben sana şaka yaptım. Bu hançer benim değil. Köylüler beni tanır. Benim öyle soygunla, adam öldürmekle bir işim yok. Biz biraz eğlenelim dedik. Zaten seni de asmayacaktık. Hançerini verip gönderecektik, der. Çerçi bakar ki ağanın oğlu korktu, üstüne gider:

—Olmaz öyle şey. Hançerin senin olduğunu söyledin. Bütün köylü buna şahit. Babamın katilini yıllardır arıyorum. Babamın kanı var, bir sürü malı var. Şimdi buldum. Senden mahkemede, kadının önünde hesaplaşacağız, der. Ağanın oğlunun eli ayağı birbirine dolaşır. Araya adamlar koyar. Çerçiye mal mülk de vereceğini vaat eder, çerçinin bu işten vazgeçmesini ister. Rica minnet çerçi davasından vazgeçer. Kendisine para verirler, eşeğinin üzerine de yükte hafif, pahada ağır eşyalar yüklerler ve çerçiyi köyden uğurlarlar. Çerçi, köyden keyifli bir şekilde ayrılır. Yolda türkü söyleye söyleye giderken arkadaşını bir ağacın altında oturmuş onu beklerken görür. Yanına gelir, selam verir, eşeğin yükünü ağacın altına boşaltır:

—Görüyor musun nasıl kandırdım onları? Hem ölmekten kurtuldum hem de mal mülk sahibi oldum. Bu dünyada ne ahmak insanlar varmış. Dün akşam bir de sen bana

ahmaksın diyordun. Adam, yerinden kalkıp yola koyulurken:

—Başkasının ahmaklığıyla eğlenme! Sen kendi ahmaklığına yan, diyerek yola koyulur. Adam tepeye ulaşmıştır ki, ellerinde silahla beş altı kişi çerçinin etrafını sarıp mallarını alarak giderler. Çerçi, Adamın arkasından bağırmaya başlar:

—Hey arkadaş! Hey İhtiyar! Adam tepenin arkasına geçtiğinde çerçi hala bağırır. Adam, acı acı güldü:

—En büyük ahmaklık, insanın kendi ahmaklığının farkında olmayıp başkasını ahmak sanmasıdır, der.