Şemsibanı
(İç Anadolu Bölgesi, Sivas)

ŞEMSİBANI

Bir varmış, bir yokmuş. Allah’ımızın kulu çokmuş. Bir padişah varmış. Bu padişahın üç oğlu, üç de kızı varmış.

Gel olmuş, git olmuş, bu padişah bir gün hasta düşmüş. Hasta düşünce oğullarına:

— Benim üç kızım var, bir binek taşım var. O binek taşına kim binerse o kızımı ona veririm, diyor.

Padişah, böyle dedikten sonra vefat ediyor. Yuyup, yıkayıp kaldırıyorlar. Sabah kalkar bakarlar ki binek taşına biri binmiş. Oğlanlar bakıyor ki bu bir kurt...

— Bir tane kurt binmiş bizim binek taşımıza, diyorlar.

Kurdu içeri getiriyorlar:

— Ne var, diye soruyorlar.

Kurt da:

— Allah’ın izniyle kızınızı istemeye geldim, diyor.

Büyüğü:

— Vermem, diyor.

Ortanca:

— Ben de vermem, diyor.

En küçüğü Şıh Muhammed:

— Ben veririm, diyor.

Bunu giydiriyor, kuşatıyorlar. Atın sırtına bindiriyorlar. Atı alıp gidiyorlar ıssız çölün kervan yerine...

Üç gün sonra binek taşına bir binen daha oluyor. Gelip oğlanlara diyorlar ki:

— Bizim binek taşına binmişler. Kızımızın dünürcüsü gelmiş.

Bakıyorlar ki bir tilki gelmiş, taşta oturuyor.

— Hoş geldin, sefa geldin tilki kardeş, diyorlar.

Tilki:

— Kızınızı istemeye geldim, diyor.

Büyük oğlan diyor ki:

— Kızımızı istemeye geldin, ama ben vermem.

Ortanca:

— Ben de vermem, diyor.

Küçüğü:

— Gel, biz bunu verelim, diyor.

Onu da giydiriyor, kuşatıyor, veriyorlar.

Üç gün sonra bakıyorlar ki binek taşına yine bir binen olmuş. Bu büyük bir kartalmış.

— Ne var, diyorlar.

— Kızınızı istemeye, geldim, diyor.

Oğlanların büyüğü:

— Biz onu ona verdik. Bunu buna verdik. Ben vermem, diyor.

Ortanca oğlan da:

— Vermem, diyor.

Küçük diyor ki:

— Babamın vasiyetidir, ben veririm.

Haydi… Bunu da giydirip kuşatmışlar. Koymuşlar kartalın kanadının üstüne, havalanmışlar.

Gelelim büyük oğlana…

Büyük oğlan, öbür kardeşlerine:

— Bugün, yarın benim askere gitme zamanım. Bir Birecik benim davetlim, ama önce kışlaya gidip askerlerime bir bakayım. Ne var, ne yok, diyor.

Üç kardeş, kışlaya gidiyorlar. Bakıyorlar ki askerlerin her bir şeyi tamam. Gelirken yoldan küçük bir köpek yavrusu geçermiş.

Büyük oğlan:

— Eyt!.. Benden iyi kimse var mı, diye bağırıyor.

— Yoktur, diyorlar.

Büyük oğlan, “Cart!..” diye yavru köpeği vuruyor. Kellesini kopartıyor, getirip evdeki çardağa asıyor.

Üç kardeş oturup yemek yiyorlar. Bakıp bakıp gülüyorlar.

Büyük oğlan diyor ki:

— Kardeşler, ne var, neye gülüyorsunuz? Demiyorsunuz ki bugün senin başına neler geldi?

— Ne geldi, diyorlar.

O da:

— Baksanıza, bir canavar öldürdüm, görmüyor musunuz? Benden iyi yiğit kim var, diyor.

— Yok, vallahi kardeş, senden yiğit hiç kimse yok, diyorlar.

Neyse, yemeklerini yiyorlar… Ertesi gün ortanca oğlan:

— Bu sefer benim davetimdeler, diyerek herkesi davet ediyor.

O da:

— Hele bir gidip bakayım, askerlerin neyi var, neyi yok, diyor.

Gidip bakıyor ki askerlerin her bir şeyi tamam, rahat. Koyup gelirken geldiği yerden bir sıçan geçiyor.

— Hött! Hele bana kim derler, diyor, gece vakti hayvanı “Cart!” diye vuruyor, getirip çardağa asıyor.

Sabah yemek yemeye başlıyorlar. Bu sefer öbür iki kardeş bakıp bakıp gülüyorlar.

— Ne var kardeşler? Görmüyor musunuz? Canavarı öldürdüm. Benden yiğidi yok, diyor.

Öbür oğlanlar:

— Vallahi doğru, senden yiğidi yok, diyorlar.

Neyse, o gün de geçiyor, ertesi gün oluyor. Küçük oğlan Şıh Muhammed diyor ki:

— Bugün de benim davetimdeler. Hele bir ben de gidip bakayım, askerim nasıldır? Önüme ne çıkacak, diyor.

Gider gitmez bakıyor ki askerler karanlıkta oturuyorlar. Çıraları* sönmüş, başka bir şeyleri yok. “Acep ben nereden çıra bulurum,” diye dışarı çıkıyor. Oraya buraya bakarken bakıyor ki Balkız’ın Dağı gibi bir yerde üvez üvez çıra yanıyor. Hemen atına binip çırayı yakmak için ateş almaya gidiyor. Bakıyor ki bir dev karısı orada. Bir memesini bir omzuna atmış, öbür memesini öbür omzuna atmış. Ağzına bir batman sakız almış. Bir o yana geçiriyor, bir bu yana geçiriyor. “Lak! Lak!” diye çiğniyor. Kırk kulplu kazanın başında oturuyor, insan eti kaynatıyor. Etrafına da kırk tane oğlu düzülmüş. Şıh Muhammed, hemen gidip dev karısının memesine yapışıp emiyor.

Dev karısı:

— Ah, sen benim oğlum oldun şimdi. Eğer emmeseydin seni de bu kazana basardım, diyor.

Oğlan diyor ki:

— Eee ana, bunun içinde pişen ne?

Dev anası:

— Oğlum, ne edeceksin? Çıranı yak, işine git, diyor.

Şıh Muhammed:

— Yok! İlla bunu söyleyeceksin, söylemezsen gitmem, diyor.

Dev anası da:

— Bunu üç kelleli deve pişiriyorum. Benim çocuklarım gider; kiminin kuzusunu, kiminin oğlağını, kiminin kızını, kiminin çocuklarını tutar, getirirler. Ben de bu kazanda pişiririm, deve veririm. Suyunu da şuraya indiririm, donar. Onu da benim çocuklarım yer, diyor.

— Öyle mi?

— He, öyle!

Oğlan, dev anasına diyor ki:

— Ana, dev şimdi nerede?

Dev anası da:

— Aha, şu mağarada yatıyor, diyor.

Oğlan gidip bakıyor ki bir değirmen taşı altına konmuş, bir değirmen taşı da üstüne konmuş, yatıyor.

Oğlan:

— Kalksana, diyor.

— Git başımdan. Beni rahatsız etme, diyor dev.

Oğlan:

— Kalk, seninle harp etmeye geldim, diyor.

Dev de:

— Niye, diye soruyor.

Oğlan:

— Niye olacak? Kırk senedir Arap Dağı’nda taş kestirirdim, Gelip araba getireyim, götüreyim dedim. Sen hepsini almış, getirmişsin. Kendine yatak etmişsin, döşek etmişsin, diyor.

Dev, taşı biri fırlatıyor.

— Ula al, git, diyor.

Oğlan hemen kılıcını çekiyor, nasıl sallıyorsa üç kellesini birden uçuruyor. Boynundan ayırıyor. Heybesine koyuyor, atın terkisine atıp getiriyor. Oradan gelirken üç tane kız önüne çıkıyor, boynuna sarılıyor. Hepsi nasıl güzel kızlar...

— Bizi kurtardın, diyorlar.

Onların her biri bir padişahın kızıymış. Dev; daha kundakken almış, getirmiş, beslemiş. Oğlan, oradan dev anasının yanına gitmiş.

— Ana, öte git! Ana, öte git, diyor, kırk kulplu kazanın kulpuna yapışıyor.

Dev anası:

— Oğlum, benim kırk tane oğlum zorla kaldırıyor. Sen nasıl kaldıracaksın, diyor.

O da:

— Öte! Öte, dedikten sonra Muhammed’e salavat getiriyor: kaldırdığı gibi kazanı deviriyor.

Dev anası, oğlandan korkup:

— Ben sana bir şey etmedim, diyor.

Oğlan, dev anasına diyor ki:

— Yok, Sütünü emdim ya sana bir şey etmem. Seni öldürmem. Hadi, uşaklarını topla buradan git.

Bu, kızlar da yanında eve geliyor. Çardağın altına perde çekiyor. Kızları bir tarafa koyuyor. Devin kellelerini de çardağa asıyor.

Sabah olunca kardeşleri yemeklerini yerken bu oğlan da yiyor. Bakıp bir kere gülüyor.

— Ne var kardeş? Görmüyor musun canavarı, diyor.

Bakıyorlar ki böyle koca bir devin kellesi. İnanmıyorlar.

— Git, kim bilir hangi ipsiz sapsızın biri verdi, diyorlar.

Oğlan:

— Benim şahitlerim var, diyor.

Kardeşleri de:

— Getir şahitlerini, diyorlar.

Oğlan, kızlara sesleniyor:

— Çık Gülperi! Büyük ağabeyimin nasibi, diyor.

Gene inanmıyorlar.

— Hele bak! Çık Gülmamir! Ortanca ağabeyimin nasibi, diyor.

Bu kız da çıkıyor, ama gene de inanmıyorlar.

— Tamam, bir şahidim daha var. Çık Şemsibanı! Bu da benim nasibim, diyor.

Kızlar çıkıyorlar ki hepsi birbirinden güzel, adam bakmaya kıyamıyor. O zaman inanıyorlar. Kırk gün, kırk gece davul çaldırıyorlar, düğün yapıyorlar. Bunları nikâhlıyorlar.

Bir gün, küçük oğlan, ağabeyinin birine:

— Kalk, seninle denizin kenarına gezmeye gidelim, diyor.

Denizin kenarına gidiyorlar. Bakıyorlar ki üç ayaklı bir at, çamura çökmüş. Üstünde de bir köse; o yana uğraşıyor, bu yana uğraşıyor, çıkamıyor.

Kardeşine diyor ki:

— Kardeş, gel, buna yardım edelim.

O da:

— Git, oğlum git! Köselerle gitme yola, başına getirir türlü bela, çıkartma, diyor.

Küçük kardeş:

— Yok, ben çıkartırım, diyor.

Çıkarıp eve getiriyor. Ekmek, yemek pişiriyor. Yedirip içiriyor. Karnını burnunu doyuyor. Köseyi bir hafta misafir ediyor.

Köseye diyor ki:

— Senin gidecek yerin yok mu?

Köse de:

— Gidecek bir yerim yok, diyor.

— Eee, ne olacak?

— Vallahi bilmem, diyor köse.

Oğlan:

— Öyleyse bizim yanımızda azap ol! Eve gelecekleri getir, götürecekleri götür. Hanımın işini gör, diyor.

Köse, o yana, bu yana derken evin her yerini öğreniyor. Bir gün, kalkıp oğlanın karısının yanına geliyor.

— Kirvemizin düğünü çalınıyor. Gel, seni oraya götüreyim, diyor.

Kadın da:

— Olur. Hangi atla gidelim, diyor.

Kösenin atı, denizatı olduğu için üç ayaklı ya...

Köse:

— Benim atımla gidelim. Senin atın geç götürür, diyor.

Köse, büyük bir çarşaf alıp getiriyor.

— Benim atım yıldırım gibi gider. Seni bu çarşafla bağlayayım ki düşüp müşmüyesin. Yoksa ağam beni rezil eder, diyor.

Kadını çarşafla ata iyice bağlıyor. Ata bir vuruyor, at havalanıyor. Bunları götürüyor ta köselerin memleketine.

Oğlan akşam eve gelince evdekiler kilidi oğlana verirken:

— Senin kardeşliğinin kirvesinin düğünü varmış. Gelini oraya götürdü, diyorlar.

— İyi, tamam, gittiyse gitti, diyor o da.

Bir gün, iki gün, üç gün… Bir hafta oluyor, gelinden ses yok. Bir gün kirve geliyor. Oğlan diyor ki:

— Yahu kirve, bizim hanımı artık salsana!

Kirve:

— Ne hanımı, diyor.

O da:

— Ya, bizim hanım azapla beraber sizin düğüne geldi, diyor.

Kirve de diyor ki:

— Git babam, ne düğünü? Sen ne söylüyorsun?

Oğlanın o zaman aklı başına geliyor. “Aha! Benim hanımı kaçırdılar,” diye düşünüyor. Eve geliyor.

Ağabeyi diyor ki:

— Kardeşim, sen bunu eve alma demedim mi? Sen niye eve koydun? De git! Hadi, nerede bulacaksan bul!

Oğlan da:

— İmkânı yok! Gider bulurum. Hiç imkânı yok, Şemsibanı’yı bulurum, diyor.

Kalkıp atın yiyeceğini, içeceğini koyuyor, yola düşüyor. Artık az gidiyor, uz gidiyor. Dere tepe düz gidiyor. Altı ay, bir güz gidiyor. Derelerde yel gibi… Tepelerde sel gibi… Hamza-yı pehlivan gibi… Konalım, göçelim. Naneyi sümbül biçelim… Vara vara gidip bakıyor ki bir kale. Ne kapısı var ne de bir bacası var… Yorgunluktan hâli kalmadı, bir şeyi kalmadı. Kalenin içinde kırk tane cariye çalışıyormuş.

Birine diyor ki:

— Bacı, acımdan öldüm. Bana bir lokma ekmek verin.

Cariye:

— Yok, biz veremeyiz, diyor.

Cariyelerin dediğini oranın hanımı işitiyor. Sesleniyor:

— Kız, durun! Bu yabani, ıssız çöl-i Kerbela’da aç kalmasa buraya gelmez. Durun, ben ekmek getiririm, diyor.

Ekmeğin içine, iki üç parça peynir, ufak tefek bir şey koyuyor. Alıp oğlana getiriyor. Ekmeği verirken bakıyor ki kendi kardeşi.

— Aboovv! Kardeş, burada ne geziyorsun, diyor.

Bu, kurda verdikleri bacısıymış. Boyun boyuna sarılıyorlar, ağlıyorlar.

Bacısı:

— Aman kardeş, şimdi kurt gelir. Seni bilmez; yüreğini çeker, koparır, atar. Gel seni saklayayım, diyor.

Oğlanı saklarken kurt geliyor. Kız, kurdu görmüyor.

Kurt:

— Kız, sen beni ta öteden gelirken karşılardın. Şimdi niye karşılamıyorsun, diyor.

— Vallahi gözüm görmüyor, hastayım, diyor.

Her gün kız, koltuğuna girer çıkarırmış. Bu sefer kendi çıkıyor. Etrafı kokluyor.

— Burada insanoğlu kokusu geliyor, diyor.

Kız:

— Herif, yılan göbeğinden, kuş kanadından buraları kimse bulamaz. Sen nereden çıkarttın, diyor.

Kurt:

— Yok, imkânı yok, söyle! Ya doğru söyleyeceksin ya da seni öldürürüm, diyor.

Kız:

— Yok, söylersem beni öldürmez misin? Kardeşim geldi, diyor.

O da diyor ki:

— Büyüğü ise dişimin altına koyarım. İkincisi ise kıpraştırmadan yutarım. Ama küçüğü ise başım gözüm üste!

Kız da:

— Şıh Muhammed geldi. En küçüğüm, diyor.

Kurt da diyor ki:

— Çıkartsana! Şimdi oğlanın yüreğini koparttın.

Oğlanı çıkarıyorlar. Boyun boyuna sarılıp ağlıyorlar. Akşam oluyor, bir yemek geliyor. Oğlan bir kusma kusuyor, bir kusma kusuyor ki böyle kömür gibi, ateş gibi kusuyor. Hasta oluyor.

Kurt, oğlana:

— Neyin var kardeş, diyor.

Oğlan da hâl böyle diyor, olanları anlatıyor.

Kurt diyor ki:

— Ah!.. Ah!.. Hanesi harap kalasıca köse, üç ayaklı atıyla o kadını buradan götürdü. O kadın kanlı yaş döküyordu, feryat figan ede ede götürdü. Ne kadar kurdum, kuşum varsa hepsini ardına saldım. Tozuna bile ulaşamadık,

Oğlan, orada bir hafta kaldıktan sonra bacısına:

— Bacım, artık bana izin verirsen ben gideyim, diyor.

Bacısı:

— Kardeş, gel. Seni kiminle dersen, nerede dersen evlendirelim, diyor.

—Yok bacım. İlla Şemsibanı! İlla Şemsibanı, diyor o da.

Bacısı kalkmış; yiyecek vermiş, içecek vermiş, at vermiş, üst baş vermiş, heybe vermiş. Oğlan yola düşmüş. Allah kulunu zapt ede, delikanlı değil mi, koyup gidiyor.

Bir, iki, üç ay gittikten sonra yoruluyor. Aç, susuz, hiç sesi soluğu çıkmıyor. Nere gitsin fukaracağız? Vara vara karşıda bir kale görüyor: “Ya Rabbi! Ben o kaleye kadar ölmesem. Ulaşırsam belki bana bir parça ekmek verirler de yerim,” diyor kendi kendine. Yani üstünden de bir tel çekseler kırk yamalık dökülecek olmuş. Gidip bakıyor ki kalenin kapısı açık, kendini içeri atıyor. Oradaki kızlar dışarı iteliyor, kapıya koyuyorlar.

Bu da:

— İmkânı yok, ölürüm de hiçbir yere gitmem. Acımdan öleceğim, karnımı doyurun, buradan gideyim, diyor.

Kalenin hanımı, bunun dediklerini duyuyor:

— Ne var kızlar, diye soruyor.

Kızlar da:

— Hanımım, gel de bak! Buraya biri gelmiş; baş edemiyoruz, çıkaramıyoruz, diyorlar.

— Açın. Durun, ben ona biraz bir şey getireyim, diyor hanım.

Kalkıyor, sahana biraz öteberi koyuyor, getirip verirken bakıyor ki kardeşi… Hani tilkiye verdikleri bacısı!

— Aman Şıh Muhammed! Sen burada ne arıyorsun, diye soruyor.

Oğlan, bacısına hâlini anlatıyor. Ağlaşıyorlar, kızın gözleri köfte gibi şişiyor.

Oğlana diyor ki:

— Şimdi tilki gelir. Senin kokunu alır, parçalar. Gel, seni saklayayım.

Bacısı oğlanı saklıyor. Tilki öteden çıkıp geliyor.

Karısına:

— Kız, her gün beni dağdan karşılardın. Bugün niye karşılamadın, diyor.

Kız da:

— Ne bileyim? Hastaydım, hâlim yoktu, karşılamadım, diyor.

Kız ibriği getiriyor. Tilki, elini yüzünü yıkıyor. Avlarını pişirip yiyorlar. Yukarı çıkınca tilki kokluyor.

— Kız, burada insanoğlunun kokusu var, diyor.

Kız da diyor ki:

— Hanen harap ola! Biz hep insanoğluyuz ya!

Tilki:

— Yok, insanoğlunun kokusu başka. Doğru söyle, yoksa seni öldürürüm, diyor.

Kız da diyor ki:

— Doğru söylersem beni öldürmez misin?

Tilki bu defa:

— Yok, diyor.

O da:

— Kardeşlerim geldi, diyor.

Tilki:

— Büyüğü ise hiç imkânı yok öldürürüm. Ortanca ise yine öldürürüm. En küçüğü ise başım gözüm üstünde yeri var, diyor.

Kız kalkıp kardeşini çıkarıyor. Tilki, oğlanı görür görmez:

— Hayırdır inşallah, diyor.

Oğlan da hâlini, ahvâlini anlatıyor.

Tilki:

— Ah! Ah! Hanesi harabe kala! O üç ayaklı atın üstündeki eksiğin* bağırtısı böyle arş-ı âlâya gidiyordu. Kanlı yaş döke döke, feryat ede ede götürüyordu, diyor.

O söyledikçe oğlanın yüreğine sanki ateş yapışıyor.

— Eee, nasıl edelim, diyor.

Tilki:

— Hiç bilmem, diyor.

Bir hafta geçtikten sonra oğlan, bacısına:

— Bana izin ver, ben gideyim, diyor.

Neyse… Bu oğlan yine yola düşüyor. Az gidiyor, uz gidiyor. Dere tepe düz gidiyor. Altı ay, bir güz gidiyor. Derede yel gibi, tepede sel gibi, Hamza-yı pehlivan gibi… Konalım, göçelim. Naneyi sümbül biçelim. Oturur kalkar da kalkar da… Kahve çubuğu içerde… Bu oğlan bir zaman gidiyor. Gide gide hâli kalmıyor. Yiyecek yok, bir şey yok! “Neydi başıma gelen?” diyor. Bakıyor ki yine karşıda bir kale görünüyor. “Hele ben beni şu kaleye ulaştırsam, hâlim yok!” diye düşünüyor. Kendini kalenin kapısına atıyor. Ne kadar ısrar etseler de kalkmıyor. Gidip hanıma haber veriyorlar. Diyorlar ki:

— Bir adam gelmiş, ne ettiysek çıkmıyor. Hele gel de bir bak! Benim adamın hâline yüreğim sızladı.

Hanım gelip bakıyor:

— Belki açtır. Siz durun da ben biraz ekmek mekmek getireyim, diyor.

Getirip eline verirken bakıyor ki kardeşi…

— Aman kardeş! Bu ne hâl, diyor.

Oğlan:

— Sorma bacı, hâlim bu, diyor.

Ağlıyorlar, sızlıyorlar...

Kız:

— Kartal, her kanadının üstüne bir dağ koyar. Oradan buraya gelene kadar oraya, buraya çarpa çarpa o dağı kanadının üstünde ufada ufada gelir. Şimdi gelirse seni kanadının üstüne koyar. “Gördün mü? Kanadım şuna çarptı, buna çarptı,” der, canını çıkarır. Seni saklayayım, diyor.

Akşam oluyor, kartal geliyor. Kız, acısından kartalın geldiğini görmüyor.

Kartal diyor ki:

— Kız, sen beni her gün karşılardın. Bugün niye karşılamadın?

Kız da:

— Vallahi hastayım, hâlim yok herif, diyor.

Neyse, oturup durdular. Yemeklerini, ekmeklerini yediler, yukarı çıktılar.

Kartal diyor ki:

— Buraya insanoğlu gelmiş.

Kız:

— Yok, hepimiz insanoğlu değil miyiz, diyor.

Kartal:

— Yok, sizin kokunuz başka, onun kokusu başka. İmkânı yok, söyleyeceksin. Yoksa seni kanatlarımın üstüne aldım mı ezerim, diyor.

Kız:

— Vallahi, kardeşim gelmiş, diyor.

Kartal da:

— Büyüğü geldiyse öldürürüm. Ortanca ise yine öldürürüm. Küçüğü ise başımla gözümün üstünde yeri var, diyor.

— He, he! Küçüğüm geldi, diyor o da.

Oğlanı sakladığı yerden çıkarıyor.

Kartal:

— Hayırdır inşallah, diyor.

Oğlan da:

— Hâlim, vaziyetim bu; köse, hanımımı kaçırdı. Ben de peşine düştüm, diyor.

Kartal:

— Hanesi harabe kala! Gene buradan geçirirken o eksik, kanlı yaş döke döke fizah* ediyordu.

Oğlan:

— Eee, ne olacak, diyor.

Kartal da:

— Vallahi bilmem ne olacağını? Ne kadar kurdum, kuşum varsa hepsini ardına bıraktım. Hiçbiri tozuna bile ulaşamadı, diyor.

Oğlanın yüreğine sızı düşüyor. Bir hafta kaldıktan sonra:

— Bacım, yolcu yolundan kalmasın. Gel, beni bırak, gideyim, diyor.

Bacısı da:

— Ey kardeşim! Kimi istiyorsan, hangi paşanın kızını dersen alayım. Gitme, kal, diyor.

Oğlan:

— İmkânı yok! İlla Şemsibanı! İlla Şemsibanı, diyor.

Kartal, oğlana diyor ki:

— Şimdi burada benim bir kardeşliğim var. Kırk günlük yoldur. Sana kırk tane asker katarım, onun yanına gidersin. O benden daha iyi bilir. Gider, kuşlarına sorar; “Köseler memleketini gören var mı?” diye.

Şıh Muhammed’in yanına kırk tane asker veriyorlar. Bunlar kırk günlük yola düşüyorlar. Bu yol, kuşların uçmasıyla kırk gün sürüyormuş. Onun için her gün bir asker havalandırıp götürüyormuş. Oğlan, kardeşliğin yanına varıp mektubu veriyor. Mektupta; “Bu benim kaynımdır. Bunun karısını köse kaçırmıştır. İnşallah bunu bulabilirsin.” diye yazıyormuş.

Adam okuyor:

— Haftada bir kuşlarımı ziyaret ederim. Bir hafta sonra onları ziyarete gideceğim. Kuşlara sorarım, diyor.

Oğlan, orada bir hafta kalıyor. Bir hafta sonra kuşların yanına varıyorlar. Oğlan, bir ağıt ediyor, bir ağıt ediyor ki ne kadar kuş varsa toplanıp geliyorlar.

Diyorlar ki:

— Ne duyduk? Ne işittik? Ne gördük?

Adam:

— Ey yavrum, duydun işte! Ne yapayım, nasıl edeyim? Benim karşıda bir öz kardeşim var. Seni oraya göndereyim. Orası yirmi günlük yoldur. Seni götürürler, ancak Allah vere de bulabile, diyor.

Şıh Muhammed, yine yola düşüyor. Gidip bakıyor ki onun kafası insan, altı sadece kuş. Ulaaa, kerkez* bir sandalyede oturuyor. Gidip elini öpüyor. Elindeki mektubu veriyor.

— Ey yavrum, iki hafta burada kalırsın. İki hafta sonra gider kuşumu ziyaret ederim. Ziyarette sorarım, belki köseler memleketini gören olur, diyor.

Beklediği hafta tamam olunca kalkıp kuşu ziyarete gidiyorlar. Kuşlarını, kurtlarını, ne kadar canavarı varsa hepsini çağırıyor. Köseler memleketini soruyor.

Onlar da diyor ki:

— Ne biliriz? Ne işitmişiz? Ne görmüşüz?

— Ey yavrum, ben ne edeyim, diyor o da.

Oradan kalkıp eve geliyorlar. Düşünüyor, düşünüyor, sonra oğlana diyor ki:

— Benim bir kardeşliğim var. Belki o bizden kırk gün ötede… Belki onun kuşları bilir.

Oradan kalkıp kırk günlük yola düşüyorlar. Bunun yanına kırk tane asker katıyorlar. Her gün biri havalandırıp götürüyor. Gidip adamın yanına ulaşıyor. Mektubu veriyor.

— İyi, tamam! Ben kuşların yanından geleli bir hafta oldu. İkinci hafta onları ziyaret edeceğim. Giderken seni de götüreyim. Allah vere de köseler memleketini bilmiş olalar, diyor.

Neyse, bir hafta tamam oluyor.

— Hadi, kalk, gidelim, diyor.

Kuşların yanına gidiyorlar. Kuşlar diyor ki:

— Ne gördük? Ne işittik? Ne duyduk?

Adam:

— Peki, bu köseler memleketini nasıl bulacağız, diyor.

Bir tanesi diyor ki:

— Kayanın dibinde bir kerkez var. Senelerden beri orada yatıyor. Belki o bilir, diyor.

— İyi! Gidin, onu getirin, diyor o da.

Kerkezin yanına gelip diyorlar ki:

— Kuşlar padişahı seni istiyor. Kalk, gidelim!

Kerkez de diyor ki:

— Yürü, yürü! Kuşlar padişahı şimdiye kadar benim hatırımı sormadı. Ama biliyor ki işine gerek oldum, beni çağırıyor. Ben buradan, kayanın arasından çıkarsam soğuk beni vurur, ölürüm. Tüyüm dökülmüş, hepsi parça parça olmuş. Ben nasıl gideceğim?

Gelip adama söylüyorlar. O da diyor ki:

— Alın, size bir sandık! İçini pamuk döşeyin, üstünü pamuk döşeyin. Kendini de pamuğun içine koyun, getirin.

Adamın dediği gibi kerkezi alıp geliyorlar.

Kerkez:

— Ne var, padişah hazretleri, diyor.

O da:

— Köseler memleketini bilir misin, diye soruyor.

— Vallahi biz uşaktık. Anamız köseler memleketine bize gıda getirmeye gitti. Köseler memleketine gidince bizden toprakbastı parası alırlarmış. Anamı üç gün hapsetmişler. Biz üç gün aç kaldık. Anam orada bir tane rehin koymuş, geldi. Bizimle helâlleşip geri gitti. Orada üç ay hapis yattı. Öyle bilirim ki köseler memleketi orasıdır, diyor kerkez de.

Kuşlar padişahı:

— Eeee, oraya gidebilir misin?

Kerkez:

— Tooo, gidemem, nerede gideceğim? Nasıl gideyim?

Kuşlar padişahı:

— Ya nasıl olacak?

Kerkez:

— Kırk gün bana kuyruk yutturun. Kırk güne kadar ancak tüylenirim, tozaklanırım*, güzel olurum. Oğlanı ben götüremem. Kırk tane asker katarsın, kendini her gün biri götürür.

Buna her gün kuyruk geliyor. Oğlan tek hanımını bulsun diye elinden de kesip yediriyor. Kırk gün tamam olunca kerkez:

— Vallahi bir iki kuyruk daha yedirmelisin, diyor.

İki kuyruk daha yiyor. Bir tüy diziyor ki tüyleri pırıl pırıl ediyor. Sanki dersin on beş yaşında.

Oğlana:

— Ben götürmem, diyor.

Oğlan da diyor ki:

— N’olacak?

Kerkez:

— Kırk günlük yoldur bura! Kırk tane asker katarsın, seni onlar götürür, diyor.

Kırk asker katıyorlar. Kendini her gün biri götürüyor. Tam oraya götürüyorlar.

— Daha üç aya ulaşamayız. Üç ay tamam olana kadar nerede bekleyeceğiz? Gelin, biz bunu biraz daha uçuralım, diyorlar.

Biraz daha uçurduktan sonra bir yere ulaştırıyorlar. Oğlana diyorlar ki:

— Biz buradan öte gidemeyiz. Gidersek bizden toprakbastı parası alırlar. Sen buradan öteye gizli gizli kendin git. Sen kendine bir çare bul, biz de dönüp gidelim. Bizi tutarlarsa hapsederler.

Bu da kendi kendine gidiyor. Köseler memleketine ulaşıyor. Bir kadının evine varıyor.

— Misafir kabul eder misin, diyor.

Kadın:

— Git anam, git! Biz fakiriz. Sana yer varsa atına yok. Atına yer varsa sana yok, diyor.

Oğlan, kadına:

— Al ana, sana bir taç, diyor.

Kadın, tacı görünce:

— Ah! Anan kurban olsun. Biz de bir zaman misafir sahibiydik. Ama yoksulluğun gözü kör olsun. Gel yavrum, gel! Sana da yer var, atına da yer var, diyor.

Oğlanı içeri alıyor; yediriyor, içiriyor. Oğlan, kadına diyor ki:

— Ana, ne var, ne yok? Buralarda bir mesele yok mu?

Kadın:

— Ah! Ah! Şu üstümüzdeki konağı görüyor musun?

Oğlan:

— He, diyor.

Kadın da diyor ki:

— O konak, bir kösenin. Bir kız getirmiş. Beş altı senedir bu eksik, kanlı yaş döküyor, feryat ediyor. Kız, kapıyı kilitlemiş, içeri girmiş. Bir elinde zehir, bir elinde bıçak! Ne yiyor, ne içiyor. Kan ağlıyor, kara bağlıyor. Aha işte, derdi, dümüğü* bu!

— Ana, biz onu nasıl görelim? O, benim hanımımdır. Köse kaçırdı. Hanen harabe kala, diyor oğlan da.

Kadın:

— Ne bileyim yavrum, nasıl göreceksin?

Oğlan:

— Bir gün oraya süt götür. Benim yüzüğümü içine atayım, sütü götür. Dersin ki; “Uzakta kalan sevdiğinin başı için bunu al, iç!”

Kadın, kösenin konağına varıyor:

— Açın! Açın! O gelin bana kızmaz, diyor.

— Git anam, git! Koca paşaları, beyleri kabul etmiyor, seni kor mu, diyorlar.

Kadın:

— Belki kor, şansım keskindir, diyor.

Kıza:

— Kızım, diye bağırıyor.

O da diyor ki:

— Ne var?

Kadın:

— Uzakta kalan sevdiğinin başı için hemen şu bir damla sütü iç, diyor.

Kız da:

— Ah ana, ah! Yedi sene zindan bekleseydim de öyle söylemeseydin. İyi, izin verdim, getirin, diyor.

Kız sütü nasıl içtiyse “Gümmm!” diye oraya düşüyor. Ayılınca:

— O kadını bırakın, gelsin, diyor.

Kadına yüzüğü gösteriyor.

— Bunun sahibi nerede, diyor.

Kadın:

— Kızım, bunun sahibi bizde, diyor.

Kız:

—Eee, nasıl olacak? Bunu nasıl göreceğim, diyor.

Kadın eve geliyor. Oğlana olup biteni anlatıyor.

— Oğlum, nasıl edelim?

Oğlan:

— Bir lağımcı tutalım.  Bizim evden onun evine lağım açsın.

Bunlar lağımı açtırıyorlar. Oğlan, oradan kızın yanına gidiyor, görüşüyorlar. Kıza:

— Nasıl olacak bu iş, diyor.

Kız:

— Köse, altı aylık uykuya yatar. Altı aydan sonra kalkar, diyor.

Oğlan da:

— Altı aylık uykusundayken ben seni kaçırayım, diyor.

Oğlan, kızı kaçıracak, ama bunun atı konuşuyormuş. “Yel atı”ymış...

Kadın da:

— Kızım, kösenin atı konuşuyor. Oğlanı gördü, köseye söyler. Sen atı yemlemeye beraber git. Kurban olduğum, azıcık atı sev, diyor.

Kız, atı yemlemeye gidiyor. “Kurban!” diyor, “Hayran!” diyor.

— Sen niye böylesin? Niye her yerin tırnağına kadar çamur olmuş, diyor, yemliyor, yukarı çıkıyor.

Köseye:

— Köse!

— Ne var?

Kız:

— Bak! Yat, kalk, nikâhımızı kıyacağız, diyor.

Köse:

— Olur! Yatayım, kalkayım, kıyalım, diyor.

Kız:

— Allah’ım! Üç aylık bir uyku ver. O yatıp kalkana kadar biz geçip gideriz. Kurtarırız, diyor.

Ne bilsin kendininki yel atı!? “Vızıttt!” diye uçuyor. Oğlanınki “Tahuruk! Tuhuruk!” yürüyüp gidecek. Bunlar, “Yallah!” kaçıyorlar. Köse, bunları izliyor. Gelip buluyor. Kızı çekip alıyor, oğlanı orada bırakıyor. Oğlan, oradan kadının evine bir ayda geliyor.

Kadın:

— Ne ettin oğlum?

Oğlan:

— Vaziyet böyle böyle!

Kadın:

— Ah! Ben sana demedim mi, ondan kurtulamazsın, diyor.

Oğlan:

—Ana, nasıl edelim? Bunu gidip sor, diyor.

Kadın gidip yine kızla görüşüyor.

Kadın, kıza:

— Ne edeceğiz? Kızım, bu uykudan kalkınca de ki; “Sen bu atı nereden tuttun?” Hele bu atı nereden tuttuysa bu oğlan da oradan tutsun. Gelsin; binin, gidin, diyor.

Köse uykudan uyanıyor.

— Kız, Şemsibanı, diyor.

Kız da:

— Buyur köse, ne diyorsun, diyor.

O da:

— Yemeğimi getir, diyor.

Şemsibanı, yemeği getiriyor.

Köse bu defa:

— Ekmeğimi getir, diyor.

Getiriyor. Sonra gidip atı beraber yemliyorlar.

Kız:

— Kurban olduğum, sen nasıl hoş bir atsın. Sen nasıl güzelsin, diyor.

Kız yalvarıyor; yüzünü, gözünü öpüyor, tırnağını öpüyor. Gelip oturuyorlar.

Şemsibanı, köseye diyor ki:

— Köse, senin atın ne yamanmış. Bak, geldi, bize ulaştı. Sen bunu nereden tuttun?

Köse:

— Bu, dört ayaklıydı. Zorundan bir ayağı kırıldı, diyor.

— Sen nasıl tuttun?

Köse:

— Denizin kenarına gittim. Orada bir havuz vardı. O havuza tatlı su akıyordu. Ben de tatlı suyu kestim, denize bıraktım. Havuzun içine arak* doldurdum. İçti, gitti; içti, gitti; içti, gitti! Ben de berdehayı* hazırladım. Baktım ki at sarhoş oldu. Kendini tuttum, zorladım. Zorladığından ayağı kırıldı, üç ayaklı oldu, diyor.

Şemsibanı:

— Eeee!

Köse:

— Aha, onun için tuttum. Bu at, benim atımdır, diyor.

Şemsibanı da:

— Sen altı aylık uyku istedin. Kalkınca seninle bir davul çaldıracağız, diyor.

— Öyle mi?

— Öyle!

Tek köse yatsın diye kız, köseye iyi davranıyor. Köse uyuyunca bunlar arakı alıyorlar, atlara yüklüyorlar. Arabalar gidip o tatlı suyu kesiyor. Berdehayı da hazırlıyorlar. Denizden atlar çıkıyor. İçen gidiyor, içen gidiyor. En nihayetinde yanında tayı da olan bir at geliyor. İçince sarhoş oluyor. Oğlan, hemen atın üstüne berdehayı vuruyor. Üstüne atlıyor, “Yallah!”

At:

— Dur, insanoğlu, beni zorlama! Ben hamileyim, diyor.

Oğlan, atı alıp Şemsibanı’nın yanına geliyor.

— Hadi, kalk, gidelim, diyor.

Kösenin parasından pulundan yanlarına alıyorlar. Kadına da biraz veriyorlar.

— Ana, sen de biraz zengin ol, diyorlar.

Az gidiyorlar, uz gidiyorlar. Dere tepe düz gidiyorlar. Altı ay, bir güz gidiyorlar. Derede sel gibi, tepede yel gibi… Hamza-yı pehlivan gibi… Konalım, göçelim, naneyi sümbül biçelim. Bunlar geldiler.

Altı ay geçti. Köse kalktı, baktı ki atı kulağına kadar çamur!

Ata:

— Ne var, diyor.

At da:

— Sen atın yerini söyledin. Oğlan gitti, atı tuttu. Aha, koydu, gitti, diyor.

Köse, o zamana kadar:

— Ah! Deme, diyor.

At:

— Ekmeğimi ver, yemeğimi ver! Beni temizle, yedi yerden kolanımı* çek! Bir çubuk vur! Kendilerinin üstündeyim, diyor.

Nasıl bir atmış! Ekmeğini yedi, yemeğini yedi. Nasıl bir çubuk vurduysa tam üstlerine dikiliyor. Meğer kösenin atı, oğlanla kızı taşıyanın yavrusuymuş. Yukarıda kişnediğinden aşağıdaki oğlanı, kızı götüren at, bunu görüyor. Buna:

— Sağ mememden verdiğim sağ gözünden gelesice… Sol mememden verdiğim sol gözünden gelesice… Benim yüküm zaten ağır, iki canlıyım. Üstümde iki de yük var. Ekmeğim seni kör ede! Sen bu iki cihanın sevgilisini birbirinden ayırıyorsun. Acele onu yere bırak! Sonra da gel, benim yükümü kaldır, diyor.

Köseyi taşıyan at da köseye:

— İşittin mi anamı, diyor.

Köse:

— Gel, bu sevdadan vazgeç, diyor.

At, köseyi dinlemiyor. Yukarıdan bıraktığı gibi yere yapıştırıyor. Sonra gelip anasının yüzünü, gözünü öpüyor. Sonra da oğlanın kartala verdikleri bacısının evine geliyorlar. Orada beş altı gün kalıyorlar.

Oğlan:

— Bacım, artık bize izin ver, gideceğiz, diyor.

O atı, bacısına veriyor:

— Bacı, bu at senin olsun, diyor.

Oradan ortanca bacısına geliyorlar.

— Bacı, küçük bacıma atı verdim. At doğursun, o tayı da sen gel, al, diyor.

Sonra büyük bacısının yanına varıyorlar. Orada da bir hafta kalıyor, bacısına dua ediyor.

— Bacı, bak! At doğurursa onu ablama gönder, diyor.

Oradan memleketine uçup geliyor. Kırk gün, kırk gece davul çaldırıyor. Geri kendine nikâh yapıyor...

 


* çıra: Işık.

* eksik: Kadın.

* fizah etmek: Feryat etmek.

* kerkez: Akbaba.

* tozak: Uzun tüy.

* dümük: Hırs.

* arak: Bir çeşit içki.

* berdeha: Atın sırtına konulan nesne.

* kolan: At, eşek vb. hayvanların semerini veya eyerini bağlamak için göğsünden aşırılarak sıkılan yassı kemer: