Beynamaz
(Doğu Anadolu Bölgesi, Iğdır)

Vakti zamanın birinde üç kişi gitmiş Revan tarafına *düğü biçmeye. Bu üç kişinin ikisi namaz kılanmış, bir tane kılmayanmış. Bu ikisi namaz kıldıklarında *aftala götürürlermiş *destamaz almaya. Sonra abdesthaneye gittikleri zaman da aftala götürürlermiş.

Bu namaz kılmayan da aftala götürürmüş. Ağalar bir gün sormuş ailesinin yanında, demiş:

— Namaz kılar mısın?

Onlar da yeminle söylemişler ki “Kılarız.” O namaz kılmayana da sormuş:

—Sen de kılar mısın?

O da demiş ki:

— Ben beş vakit namazımı kılarım. İşim ne kadar sıkı olsa gene kılarım.

Ev sahibi demiş ki:

— Sağ ol. Babana rahmet, dedene rahmet.

Demiş:

—Namaz kaç rekâttır?

Bu demiş:

— Kırk rekâttır.                                                                                                                             

Bu bunları *güdüp arkadaşları abdesthaneye gidince, aftalanın suyuyla temizlenirlermiş. Bu namaz kılmayan da aftalayı *aparıp suyu bir yere dökermiş ki desinler “Bu da namaz kılıyor.”

Ev sahibi gidip görmüş ki bu suyu öyle bir yere döküyor, demiş ki:

— Sen diyorsun ki “Ben namaz kılıyorum.” Be yalancı! Söyle bakalım doğrusunu namaz kaç rekâttır?

Bu demiş ki:

— *Bayah da dedim ki kırk rekâttır namaz.

Öyle deyince ev sahibinin avradı ağaç götürüp üçünü de kovmuş.

Avrat demiş ki:

— Özünüz bilmiyorsanız gidin beş Ermeni’den, beş Müslüman’dan haber alın. Namaz kırk rekât olur mu?  

Bunlar düğü biçtikleri *merendiyi almışlar, yola düşmüşler. Yolda bu iki namaz kılan yoldaşları, bu namaz kılmayan yoldaşına demiş ki:

— İt oğlu it! Bilmiyordun, diyeydin on yedi rekâttır, ya beş rekâttır; bu kırk rekâtı niye yalan söyledin?

O namaz kılmayan da kılanlara demiş ki:

— İt oğlu itler! Ağamızın avradı kırk rekâta razı olmadı, az bildi. On yedi rekâta kail olur muydu? On yedi rekât azdır.

Bunlar gelmişler, mollaya şikâyet etmişler. Demişler ki:

— Bu yoldaşımız namazı az söyledi, ağamız bizim *fehle hakkımızı vermedi.

Molla da demiş ki:

— Beynamaz, sen namazı yalan söylüyorsun. Orada bunların hakkını şeriatça evinden, malından vereceksin.

Almış, bunların hakkını vermiş. Onunla beynamazın *uşağı aç kalmış. Bu beynamazın avradı eriyle döğüşmüş. Demiş ki:

— Senin evin yıkılsın! Sen o dünyaya ne cevap vereceksin? Senin tayların namaz kılıyor. Sen namaz kılmadığından uşağımızın rızkını şeriat aldı, verdi namaz kılanlara. Ya beni boşayacaksın ya namaz kılacaksın.

O da demiş ki:

— Benim sakalım bu yere gelip öğrenmemişim, tezden ben *hardan öğreneceğim?

Bunu oğlanlarıyla avradı evden kovmuşlar. Ağlamış, Allahutaala tarafına el götürmüş. Demiş ki:

— *Mimarı *mismara döndüren Allah, sayılı dilenci borçtan kurtaran Allah, ahuyu balasına gönderen Allah! Bana ya bir ölüm ya bir zihin. Namaz öğreneyim.

Gece yatmış bir *haravanın birinde, eve koymamışlar. Uykusunda görmüş ki, demişler ki “Git sen Meşhet Şükür’e *nöker ol. Hem hakkını al hem de namazını kıl, Allah’a şükür eyle,  ölecek günün gelir.”

Bu namazını, ev sahibi namaz kıldığında bu da secde eder kılarmış. Bu öğrenmiş bir sene içinde namazı. Hakkını da alıp ağasından evine de gelmiş. Gelip bir hafta namaz kılmış evinde. Bunun oğlanları da ölmüş, avradı da ölmüş. Bu gidip namaz öğrendiği adamın ot *tayasına *odverip yandırmış.    

Ot sahibi demmiş ki:

— Benim ot tayamı niye yandırdın?

Bu demiş ki:

— Allah senin evini yıksın! Sen bana namaz öğrettin, namaz bana *düşmedi. Avradım da öldü, uşaklarım da öldü, evim de yıkıldı. Bana namaz düşmedi.

Bu başını almış, başka memlekete gitmiş. Gitmiş o memleketin her bir tarafını dolanmış. *Katık satmış, sakız satmış. Bakmış ki bir zengin karı var Şiddi köyünde. Bakmış ki karının kapısında beş altı nöker çalışıyor. Ona demiş ki:

— Senin erin yok mu, bu kadar dünya malını, paranı *hardan alıyorsun?

Bu da demiş ki:

— Ben ere gitmedim. Bu dünya malını özüm kazandım. Allah da verdi.

Hemen beynamaz, namaz öğrenip ahirinde evini yıkan; buna, karıya demiş ki:

— Bana gelir misin?

Demiş:

— Gelmem.

Demiş:

— Niye gelmezsin? Senin gönlün erle yatmak istemiyor mu?

Demiş:

— İstiyor. Ben öz nefsime düşman olurum.

Bu beynamaz demiş ki:

— Niye öz nefsine düşman oluyorsun? Sebebi ne?

Karı demiş ki sebebi budur:

— Ben öyle bir adama giderim ki bu varlığımla beraber, Allah’ın işine hiç karışmaya.

Hemen beynamaz demiş ki:

 

— Benimle Allah’ın işi ne? Allah gökte, ben yerde.

Avrat demiş ki:

— Allah’ın işine karışmazsan ben gelirim.

Bu da kol *çekmiş ki “Ben Allah’ın işine hiç karışmam.”

Avrat gelmiş, beynamazı da almış; bir zaman yiyip içip sefa sürmüşler. Bir müddet sonra avrat demiş ki:

— Benim Aladağ’da *dedemin evi var. Gidelim dedemin evini görmeye.

Beynamaz demiş ki “Gidelim.”

Gidip birçok yiyecek içecek, *şirni alıp getirip gitmişler avradın dedesinin evini görmeye. Orada yiyip içip bir zaman dedesinin evinde, avradıyla beraber kalmışlar.

Bir gün avradı demiş ki:

— Erim, gidelim. Evimiz sahipsiz kaldı; nöker, naip şimdi evimizi dağıtmıştır.

Bu da demiş ki:

—Ben sana bakarım avrat, gidersen gidelim.

Sabahtan bunlar atlara binip yola düşmüşler, yüz çevirmişler evlerine doğru gelmeye. Az gelmişler, çok gelmişler; bir zaman bakmış ki yağış yağıyor. Eri demiş ki:

— Avrat sür, yağış yağıyor. Bizi ıslatacak.

Avrat o zaman eriyle hiç *danışmayıp atı *çapmış evine. Gidip yetişip erinden evvel attan *düşmüş, atı vermiş nökere. Nökerlere demiş ki:

— Benim o beynamaz erim geldiğinde, hiç koymayın yakına gele. Tabancayla vurun.

Eri de gelmiş üç saat sonra yetişmiş avradının *minarasına, attan düşmüş. Nökerlere seslenmiş “Gelin, atı tutun” demiş.

Nökerler hemen tabancayla buna gülle atmışlar. Demişler ki:

— Avradının dediği söz budur; “Ondan er olmaz. Vurun ölsün. Koymayın yakına gele.”

O ağlamış, demiş:

— Koyun, ben bir avradımı göreyim. Ağzından bir cevap alayım, ondan sonra gideyim.

Bunlar bırakmamışlar, demişler “Olmaz.”

Gidip köylüleri minnetçi getirmiş avrada. Köylüleri yollamış avradın evine. Köylüler bu avrada çok minnet eylemişler. Demişler ki:

— Hiç olmazsa bir müddet baş yastığa koydunuz beraberlikte, erindir. Sen onun sözünü al, o da senin sözünü alsın. Görelim neden oldu. Evveli özün getirdin, şimdi de koymuyorsun.

Avrat demiş ki:

— Yarın gün orta üstü evime cemaat çağıracağım gelsin.

Yarın gün ortaya kadar avrat koyun öldürüp, öküz öldürüp, düğü getirtip düğü pilavı pişirtip, çörek yaptırıp, çay koydurup kizir bağırttırmış. Demiş:

— Gün ortada cemaat uşaktan büyüğe benim o beynamaz erimi de götürsünler, gelsinler.

Cemaat gelip yerbeyer halının *halçanın üstüne oturmuşlar, eri de başta. Çalışanlar pilavlar çekmişler *nemçelere, çörekler koymuşlar sinilere. Hazır olmuş. Bir tanesi gelip demiş ki, orada da *ahunt varmış:

— Ahunt emmi, bir Kur’an oku da *ertmek getirelim.

Ahunt Kur’an okuyup *tapşırmış o ocaktan giden ölülere. Kur’an’dan sonra çörek gelmiş, pilav gelmiş. Ahunt demiş ki:

— Bismillahirrahmanirrahim, buyurun.

O zaman herkes yemek yemeye başlamış.

Yiyip kurtulduktan sonra çöreği, pilavı yığıştırmışlar. Avrat girip içeri demiş:

—Cemaat! Beni bağışlayın. Büyükleriniz dedemdir. Uşaklarınız da kardeşimdir. Benim bu beynamaz erimin yüzünden sesimi cemaat işitti, yüzümü de cemaat gördü. Şimdi ben bunu evime koymayacağımı diyeceğim. Bu da kol versin ki, benim, vakti zamanın birinde, ikimiz arasında bir söz oldu, onu *danmasın, ben diyeyim.

Beynamaz kol vermiş, demiş ki:

— Kulaklarım kar olsun eğer  dediğim sözü dansam.

Avrat demiş:

— Cemaat, kulak asın. Bu beni istedi, ben dedim “Gelmem.” Bu dedi “Ya senin erle yatmak gönlün istemiyor mu?” Ben dedim “İstiyor. Ben o adama geleyim ki, o Allah’ın işini karışmaya.” Bu dedi ki “Allah gökte, ben yerde. Benim Allah’ın işinde ne işim var.” 

Bu demiş şimdi “Sen Allah’ın işine karışmazsan ben malım variyetimle gelirim.” Bunlar karar koymuşlar, nikâh kesmişler, bu gelmiş, bu da almış.

Demiş ki:

— Bu beynamazdan haber alın; dedemin evinden gelirken niye dedi ki “Avrat, atı sür. Yağış bizi ıslatacak.” Cemaat, haber alın,  görün ki o bu sözü dedi mi demedi mi?

Haber almışlar, beynamaz demiş ki:

— *Beli, doğrudur, dedim.

Avrat demiş ki:

—Bu Allah’ın işi değil mi, sen karışırsın; yağış yağıyor yerine yurduna. O yağışın *heresini bir melaike getirip yere koyuyor.

Avrat demiş ki:

— Söz tamam.

Nökerleri seslemiş, hepsi eli kılıçlı. Demiş ki:

— Bundan sonra herkes danışsa onun boynu vurulacak. Ahunt emmi beni boşa.

Ahunt demiş ki:

— Kızım, koy bir erinden de haber alalım.

Demiş ki:

— Güzel ahunt emmi, senin hatırına bir cevap diyecek yok.

Ahunt demiş:

— Oğlum, avradın boşanıyor. Sen de boşuyor musun? Şeriatın işidir haber almak.

Kişi demiş ki.

— Ahunt emmi, eğer boşanmazsa boşamam.

Ahunt demiş ki:

—Kızım ne diyorsun?

Demiş ki:

— Ahunt emmi, arşıâlâdan Cebrail inse gene boşanacağım.

Beynamaz demiş:

— Ahunt emmi boşa. Evvel baştan benim evimi yıkan namaz oldu. Benim evim de vardı, uşağım da vardı. Altmış yaşında namaz öğrendim, ahirim böyle oldu.

Kalkmışlar hepsi, çıkmışlar eşiğe. Demiş:

— Cemaat! Size de benim bir sözüm var. Helalleşelim, diyeyim, gideyim.

Demiş:

— Cemaat! Gidin dünyada yiyin için Allah’ın işine karışmayın. Gördünüz ki evvelinde benim evimi namaz yıktı, ahirinde de, kulağınızla işittiniz, Allah’ın işine karışmak yıktı.

deyip helalleşip gitmiş.

Gidip destamaz alıp namaz kılmış, *eşedeni okuyup özünü deryaya atmış. Bu da beynamazın sonu.  

  

 


* düğü: pirinç; çeltik.

* aftala: ibrik.

* destamaz: abdest.

* gütmek: takip etmek, kollamak.

* aparmak: alıp götürmek.

* bayah: demin, az önce.

* merendi: çeltik biçmek için kullanılan küçük tırpan.

* fehle: işçi, amele.

* uşak: çocuk; evlat.

* hardan: nereden.

* mimar: ? (Kaynak kitapta ve Derleme Sözlüğü’nde yok. “Boradayı (demir tozu) mismar eden ...” biçiminde bir kalıp söz var ağızlarda. Bununla ilgili olabilir.)

* mismar: çivi.

* harava: sahipsiz ev, arsa, harabe. (Arpaçay Köylerinden Derlemeler)

* nöker:  erkek hizmetçi, uşak.

* taya: ot, ekin yığını.

* od: ateş.

* düşmemek: iyi gelmemek, yaramamak.

* katık: yoğurt.

* hardan: nereden.

* kol çekmek: imzalaşmak.

* dede: baba.

* şirni: tatlı.

* danışmak: konuşmak, söylemek.

* çapmak: koşmak.

* düşmek: inmek.

* minara: ? (Kaynak kitapta ve Derleme Sözlüğü’nde yok)

* halça: küçük halı; seccade.

* nemçe: tabak.

* ahunt: hoca.

* ertmek: yemek.

* tapşırmak: ısmarlamak, yerine getirmek, yetiştirmek, ulaştırmak vb.

* danmak: inkâr etmek.

* beli: evet.

* heresi: her biri.

* eşeden: ? (Kaynak kitapta ve Derleme Sözlüğü’nde yok. “Ezan” anlamında kullanılmış olabilir. )