Kustum Kusak
(İç Anadolu Bölgesi, Sivas)

KUSTUM KUSAK

Varıymış, yohuymuş. Allah’ın gulu çohuymuş. Vahdın, zamanın birinde bi padişaan gayyet gözel, üç tene gızı varıymış. Bunnara, heç kimse dünür olmazıymış. Bu da padişaan ağırına gederiymiş.

Bir gün saraya Çingen gelif. Padişah, Çingen’i içeri alıf. Çingen’e deyif ki:

— Menim gızdarımın heç bahtı açılmır. Bu ne demeyhdir? Men bi padişah olum da kimse gızdarıma dünür olmasın.

Çingen de:

— Padişaam! Senin gızdarıyın üçü de bi deve nesib olacah, deyif, çekif, gedif.

Ertesi günü, dev gelif, saray gapısının öyündeki dileyh başına oturuf. Bunu hızmatçı görüf. Hemen padişaan yanına gedif, deyif ki:

— Padişaam sağ olsun. Elçi daşının üsdünde bi tene dev oturur.

Padişah da:

— İçeri sesdeyin gelsin, deyif.

Devi sesdiyifler. Dev de içeri girif, dooru padişaan yanına gedif. Selamlaşıf. Padişah soruf:

— De bahım, dileyin nedi?

O da cuvap verif ki:

— Allaan emri, peygamberin gabliynen senin böyüyh gızına dünürem.

Padişah, o faat:

— Meedem ki sen Allaan emrinnen gızıma dünürsen men de verdim getti, deyif.

Ertesi gün oluf. Dev gelif, gızı götürüf. Bir mağaradan içeri sohuf. Gızı burya goyuf, gendi gedif. Dev gettiyhden soona gız bahıf ki bir ıssız yer.

— Yâ Rebbi! Bu neydi? Menim başıma geldi, deyif.

Ahşam oluf. Dev gelif:

— Ne iş görürsen, deyi hâlını hatırını soruf.

O da:

— Eyiyem, deyif.

Dev bunun üsdüne:

— Men indi gedecem. Geleneçe evi süpürersen. Gabları yuyarsan. Orya da gusmuşam, onu da yeyersen, deyif, geçif, gedif.

Gız, dev gettiyhden soona evi süpürüf, gabları yuyuf. Sıra gusaa gelende:

— Dev, menim yeyif yemediyimi hardan bileçeyh, deyif.

Gusaa silif süpürüf, galdırıf, çöplüye atıf. Aradan fahıt geçennen soona dev gelif. Gızdan soruf ki:

— Evi süpürdün mü?

— Süpürdüm.

— Gabı yudun mu?

— Yudum.

— Pekii! Orya gusdum. Onu yedin mi?

— Yedim.

Dev bunu duyanda gussa sesdenif:

— Gusaam, hardasan?

Ses gelif ki:

— Çöplüyün başındayam.

O faat gıza deyif ki:

— Sen mana niye yalan söyledin?

Hemen evden çıhıf, dooru meşeliye gedif. Çohluca odun topluyuf, getirif. Bir ocah yahıf. Gızı içine atıf. Gız bütün bütüne yanıf, gedif. Dev, gızı ataşdan alıf, ölüsünü yuharıdan, çengelden asıf. Terkelden padişaan orya gedif. Padişaa deyif ki:

— Gızın halı tohuyur. Ortancıl bacısını da isdiyir.

Padişah, bu sefer ortancıl gızı devin yanna gatıf, yola vuruf. Dev, ortancıl gızı alıf, aynı mağaraya getirif. Gendi tişeri çıhıf. Gız o yanı, bu yanı bahıf ki ablası yohdu. Bi de yuharı bahıf ki bacısı çengelde asılı durur. Gorhusunnan ordaca dört yerinnen dodaa yarılıf, gannar şırıl şırıl ahıf.

— Hayvah, deyif, meni de bele yapacah.

Dev dolanıf, gelif ki gız bi köşede gıvrılıf oturur. Gızın hâlını hatırını soruf. Arkasınnan da ablasına dediyhlerini buna da deyif, gerisin geri gedif.

Gız da evi süpürüf. Gabları yuyuf. Gusaa da kös tavasına goyuf, götürüf, tendirin küflesine atıf.

Akşamınan dev gelif, deyif ki:

— Evi süpürdün mü?

— Süpürdüm.

— Gabı yudun mu?

— Yudum.

— Pekii! Orya gusdum. Onu yedin mi?

— Yedim.

O faat gusahdan soruf:

— Gusaam, hardasan?

Gusah da deyif ki:

— Tendir küflesindeyem.

Dev, bunu duyanda meşeliye gedif, odun topluyuf. Onnarı da ocahda yahıf. Gızı içine atıf. Ortancıl gız da ablası kimi ataşta yanıf. Dev, bunu da bacısının yanına asıf. Asannan soona terkelden padişaan yanına gedif. Selamlaşıf. Deyif ki:

— Bacıları halıyı pitirdiler. Hanayı keseceyhler. Gucciyh bacılarını isdiyirler.

Padişah da:

— Peki, götür, deyif.

Gızı bunun yanna gatıf, yola vuruf. Dev, gucciyh gızı da mağaraya getirif, goyuf. Gendi çıhıf, gedif. Gız, o gedende hemen bacılarına bahıf. Sağa bahıf, sola bahıf, bi de tepesinin üsdüne bahıf ki ikisi de çengelde asılı durur. O faat öz özüne deyif ki:

— Men indi bunnarın neden öldüyünü anlayaram.

Onaçan dev gelif. Gızın hâlını hatırını soruf. Sonunda da bacılarına dediyhlerini ona da tenbah edif, eşiye çıhıf. Gız, dev çıhan da silif süpürüf, gabları yuyuf. Gusaa sıra gelende deyif ki:

— Herhâl, dev, bacılarımı bunun üsdüne yahdı. Hemen bir torba tikif. Gusaa da bu torbanın içine goyuf, üreenin başına asıf.

Ahşam dev gelif. Gızı annacına alıf. Deyif ki:

— Evi süpürdün mü?

— Süpürdüm.

— Gabı yudun mu?

— Yudum.

— Pekii! Orya gusdum. Onu yedin mi?

— Yedim.

Dev, bunarı duyanda, gusaa sesdenif:

— Gusaam, hardasan?

Gusah cevap verif ki:

— İsicak üreyh başındayam.

Dev, bunu duyanda kehlenif. Gıza deyif ki:

— Men indi gırh gün yuhuya yatacam.

Başını gızın dizine goyuf, yuhuya yatıf. Yalanız, dev, fahtı gelmiyende uyanmazıymış. Dev yuhluyanda gız, devin gafasındaki fesi galdırıf, gırh tene anahtarı alıf. Anahtarlarınan teker teker yapıları açıf. Bahıf ki hamısında da adam. Gapılar açılanda adamlar çıhıf, gaçıflar. Gız bi gapıyı da açıf ki iki tene adam tahtayınan sandıh yapır. Adamlar gızı görende deyifler ki:

— Sen insen mi, cinsen mi? Biz gırh senedir burdayıh. Sennen başgasını görmüş deyiliyh.

Gız da oluf piteni agnadıf. Ağnadanda:

— Men sizi gutardım. Siz de meni gutarın, deyif.

Onnar da:

— Biz sana nasıl eyliyh yapah, diyende gız:

— Mana bi sandıh yapın. Bi de tahtadan tam tamına bi adam yapın. Gırh günnüyh de yeyeceyh bulun. Meni tahda adama goyun, sandığı kitdeyin, denize atın, deyif.

Adamlar, sandığı da tahda adamı da yapıflar. Sandığa gırh günnüyh azığı goyuflar. Gızı da tahdıya gapadıf, denize atıflar.

Sandık, denizde gece gündüz gedif. Bir gün, denizin ortasındaki padişaan gonaana, gendini vuruf. Bunu padişah görüf. Hemen adamlarına emir verif ki:

— Gedin bahın. Bu vuran nedi? Cansa mana, malsa size.

Adamlar, sandığın yanına gedif, toru atıflar. Sandığı yuharı çekif, padişaan yanına getirifler. Sandığı açıflar ki içinnen bi tahta adam çıhıf. Tahdıya deyifler ki:

— Sen ne iş görersen?

Tahda da cuvap verif ki:

— Gaz yayaram, culuh yayaram.

Onnar da bu tahdıyı gaz çobanı edifler. Tahda, bir gün, beş gün bu gazdarı yayıf.

Bu deniz padişaanın da bir oğlu varıymış. Oğlan, öz özüne deyif ki:

— Yav! Bu tahta, gazdarı nası yayır? Men bir pusum. Hemen gedif, bir dereye pusuf. Gız da burya gelif. Hava da çoh isicahıymış. Gız bunalıf, tahdadan çıhıf. Oğlan bi de bahıf ki tahda yarıldı, ortasınnan ay kimi bi gız çıhdı. Ele mi gız; “Doğan aya; doğma, men doğacam; çavan güne; çavma, men çavacam” derdi. Gız suya girende, pusudan çıhıf, dooru gızın elbiselerinin yanna gedif. Ordaki üzüyhlerden birini alıf, gerisine geri pusuya yatıf. Gız da suda yıhanıf, çıhıf. Üsdünü geyif. Bilerziyhlerini, üzüyhlerini tahıf. Bi de bahıf ki sırça parmaanın üzüyü yoh. O faat:

— Yâ Rebbi! Burda gazdarnan, mennen başgası yohdu. Ecebe bu gazdar mı yuddu, deyif, pıçaanı çıharıf, gazdarı kesif.

Heresinin de denciyhlerine bahıf ki heçbirinde yoh. O zamana gader ahşam oluf. Gazdarın bir kısmı galıf. Onnarı da ertesi güne bırahıf. Kesdiyi gazdarı sırtına alıf. Geriye galanına da öyüne gatıf, götürüf. Oğlan da bunnarı hep görüf. Gız, gazdarı saraya getirif. Adamlar, tahdanın öyünü kesifler. Hamısı da:

— Bu gazdarı niye kesdin, deyifler.

O da:

— Needim, Ağılı ot yediler. Men de kesdim.

Bunu padişaan oğlu duyuf. Yanlarına gedif.

— Kesende n’avar, götürün etini yeyin, deyif.

Onnar naçar galıf, ölü gazdarını alıf gedifler.

Biz haber vereyh padişah terefinnen...

Bunnar, garı goca epeydir oğullarını evermeyh isdiyirlermiş. Oğlanın anası:

— Padişaam, gel biz birine bunu sordurah. Bahah ki kimde gözü varıymış, deyif.

Deli Besleme’yi çağırıf öğütdüyüfler. Deli Besleme de gedif oğlanın ağzını arıyıf. Oğlan da:

— Men gapıdaki tahdayı alacam. İsder ki dünya güzeli olsun. Başgasını almam, deyif.

Deli Besleme, bunu duyanda padişaa gedif, hamısını da söylüyüf. Padişah da deyif ki:

— Yavv! Ne demeyh olsun. Biz bir padişah olah da bele birisini eve gelin getireyh. İndi mi, cindi mi? Belli döyül. Meedem ki o bele deyir, biz artıh onun ne hayrına ne şerrine garışırıh.

Bele deyif, garşı çıhıflar. Oğlan, anasını da babasını da diynemiyif, gedif, tahdıyı gendine alıf, evine getirif. O faat da bir toy varıymış. Tahdayı annacına alıf, deyif ki:

— İndi sen bu toya gecedeyhsen. Üsdündeki tahdannan çıh. Babam da anam da toydalar. Seni görsünner.

Gız gabil etmiyif:

— Nasıl olar? Allah meni de bele yaradıf. Sen derinnen çıh, men de çıhım, deyif.

Ele diyende oğlan, barnaandaki üzüyü görsedif. Gız, üzüyü görende hemen tanıyıf. O faat, olan biteni anlıyıf.

Biz haber vereyh devden...

Dev, yuhusunnan gahıf, bahıf ki gız yanında yoh. Hemen elindeki ip yumaanı sara sara gızı tagıbe başdıyıf. Her yanı gezmiye başdıyıf.

Oğlan, yatah odasında gıza üzüyü görsedennen sona, gıza:

— De, tahdannan çıh, deyif.

Gız da başınnan ne keştiyse hep ağnadıf. Ağnadannan sonra:

— İndi, men bu tahdadan çıharsam dev, menim gohumu alar. Geler, meni bular, deyif.

Oğlan da:

— Dev sana bir şey yapamaz. Bütün esgerleri garşısına çıhararam. Onu öldüreller. Senin yanna yahlaşamaz, deyif.

O faat, gız naçar galıf, tahdasınnan çıhıf. Oğlana deyif ki:

— Eyer ki menim tahdama bi keser vurarsansa keçer, gederem. İzimi gaybederem.

Oğlan da:

— Keser vurmam, deyi yemin edif.

Gız altınını, incisini tahıf. Üsdünü geyif. Toy yerine gedif. Gız orya gedende oğlan, gızın tahtasını ataşa atıf, yahıf, gız gerisine geri gelif ki oğlan, tahdasını ataşa atıf. Gız ağlıyıf.

— Hayvah! Sen mana tüşmanlık ettin, deyif.

Oğlanın anası da toydan gelende Deli Besleme’yi annacına alıf, deyif ki:

— Bizim oğlanın ettiyini beyenirsen mi? Bu, niye bele etti? Biz arıyar, en gözelini bulardıh. Geddi de gapımızdaki beslemeyi aldı.

Deli Besleme, oğlanın hızmatçısıymış. Gızı, bu da görüf. Oğlanın anasına deyif ki:

— Gel, o gız burdadı. Seni götürüm, gapının deliyinden bahın.

Oğlanın anası, babası, bacıları bunu duyanda dooru Deli Besleme’nin yanna tüşüf, dediyi yere gedifler. Gapının deliyinnen bahıflar ki düyünde gördüyühleri gız. Hemen:

— Toy gurulsun, deyifler.

Toy guruluf. Tam o gece de dev gelif. Ne var, ne yoh, herkesin yuhusunu bağlıyıf. Gız sağa gedif, sola gedif. Ona, buna vuruf. Fagat heçbiri uyanmıyıf. Gendini teşeri atıf. Bi da bahıf ki ah sahallı, gır addı, gara yamcalı bir pir dede, ordaca durur. Gızı görende:

— Gızım, sen içeri gir, deyif.

Gız da:

— Men nası içeri girim? Dev, meni öldürer, deyi reddedif.

Pir deyif ki:

— Sen içeri gir. Devi görende boynuna sarıl. O faat, devin elindeki yumah tüşer. Sen hemen yumaa al, ataşa at.

Gız içeri girif. Deve sarılıf. Sarılanda elindeki yumah tüşüf. Hemen yumaa alıf, ataşa atıf. Atanda herkes yuhusunnan gahıf. Bi de bahıflar ki dev, gızı parçalıyacah. Heresi de devin üsdüne atılıf, devi parça parça edifler.

Terkelden gıza, oğlana toy guruflar. Gırh gün, gırh gece çalıf oynuyuflar.

Onnar yedi, işdi, muratsarına geştiler, siz de yeyif için, muradınıza geçin...