umutphp/masallar huggingface dataset:
Akılsız Kurt
(Doğu Anadolu Bölgesi, Ağrı)

AKILSIZ KURT

Zamanın birinde bi tane kurt varmış. Bu kurt çoh acıhmış, yemek aramaya çıkmış. Acaba ne bulurum ne bulmam diye bi tane öküze rastlamış. Kurt da ele günlerdir acıhmış, o yana bu yana öküzün etrafında dolaşmış. Öküz bahmış kurtulacağı yohdur dönüyor kurda diyor ki:

-Ya benim kaçmamla senden kurtulmam, sen beni nasılsa yiyeceksin etim de helal olsun sana. Ama senin deden çoh iyi hekimdi, yaradan bereden, hastalıhtan anlar idi. Benim iki boynuzum arasında bir yara var, ben bilmiyorum hastalıh neyin nesidir. Ben bileyim bu nedir ölüm Allah’ın emridir. Demiş.

-Ben kafamı eğeyim sen bi bah.

Kafasını eğiyor, kurt bakıyor ki iki boynuzunun arasında ur var mi yoh mi diye. Tabi onun yanaşmasıyla bu nasıl bir boynuz vuruyorsa bu kafa üstünden arha tarafa düşüyor ve kurt kendinden geçiyor. Öküz kaçıp kurtuluyor. Bu kahıp bahıyor ne yarası, ne beresi, ne öküzü piyasada hiç bi şey yoh. Bu gene dolaşıyor tur atıyor. Acaba başka bir şey bulur muyum bulmaz mıyım diye. Bu sefer kendine bi at buluyor. Atın etrafında dolaşıyor. At diyor ki kendisine:

-Ben öküz değilim seni öldüreyim. Nasılsa beni öldürecehsin, ben seni becermem diyor.Etim de sana helal olsun fakat senin baban çok büyük bir alimdi insanın yaşından, mesleğinden, her şeyinden anlardı diyor. Menim arha nalımda çizgiler var, her bir çizgi menim bir yaşımi gösterir. Men kaç yaşında olduğumi bilmiyorum keşke ömrümi biledim ölüm Allah’ın emridi. Sen gel menim nalımın çizgilerini say menim yaşımi söyle ölüm Allah’ın emridir.

- Tamam diyor. Bu da hoş öküz gibi değildir, boynuzuyla beni alsın.

Yanaşıyor arha tarafa nalını incelemeye, at buna bi tene oturahli tekme sallıyor, o da kendinden geçiyor at da kaçıp kurtuluyor. Kurt gidip yiyecek aramaya bi tene topal koyuna denk geliyor. Topal koyunun etrafında dönerken koyun dior:

-Ben ne öküzüm seni boynuzumla vurayım ne de atım sana tekme atiyim. Men seni becermem etim de sana helal olsun. Fakat sizin sülalede nenen müthiş şarkı söylerdi. Yıllardır onun sesi hala kulağımdadır. O sesin hatiresine bu tepeye çıh bana bi haykır, ölüm Allah’ın emri. Tamam diyor kurt.

-Bu ne attır ne öküzdür. Ne olacah bi sesdir.

Hafif bir tümsek varmış tümseğe çıhdığı zaman aşağıda köyün hepsi gözüküyormuş. O tümseğe çıhıp köpeh gibi ulumaya başliyi. Ulumaya başlayınca tabi köyün bütün köpehlerinin haberi oluyor. Hemen kurdun peşine veriyorlar. Köyün bütün köpekleri peşine verince artıh kurt kendi derdine düşüyor. Koyuni bırahıp kaçıyor. Köyden epey uzahlaşdıktan sonra zar zor canıni kurtarır bir ağacın dibine kendi kendine söylenir:

-Ulan senin deden ne zaman hekimdi, senin baban ne zaman alimdi, senin nenen ne zaman şarkıcıydı.
Apaların Krallığı
(Doğu Anadolu Bölgesi, Ağrı)

APALARIN KRALLIĞI

Bir zamanlar insan ayağı değmemiş, balta girmemiş, kocaman bir orman varmış. Ağaçların başı göğe erer, diplerinden buz gibi sular akarmış. Her türlü hayvan kendine yer bulup geçinip giderlermiş. Bir gün Apalar bu ormana kral olmuş. Varlığını belli etmek, kendilerini saydırmak için karar üstüne karar almışlar.

-Ayaksız solucanlara ayak takılacak, kırkayaklıların da ayakları azaltılacak!

Emir demiri eritmiş. Solucanlar meydanın bir yanına, kırkayaklılar da öbür tarafa toplanılmış, Kral tarihi nutkunu söylemiş.

-Sevgili milletim, biz çağdaş milletiz, sosyal adaletten yanayız. Akıl var, solucanlar ayaksız gezerken, öbürünün kırk ayakla kırk zahmet çekmesi çağ dışı bir olaydır. Şimdi kırk ayaklıdan yirmi ayağını alıp solucanlara takacağız, her ikisi de rahat edecek. Solucan:

-Sayın ve çok çağdaş kralımız ve onun etrafındaki ateş böcekleri! Bizi toprak altından çıkararak hepimize en büyük kötülüğü yaptınız. Belki hepimiz öleceğiz. Bir de ayak takmaya kalkarsanız bırakınız yürümeyi sürünemeyiz bile.

Kral ayağa kalktı, parmağını ileri uzatarak olanca gücüyle bağırdı:

-Hiç kimse akıl yolundan bizi geri çeviremez, hiç kimse çağdaşlığa mani olamaz! Ateş böceklerinin aydınlattığı yoldan yürüyeceğiz.

Kırkayak parmak kaldırdı. Kral yan gözle bakıp:

-Beni memnun edeceğin bir sözün varsa söyle, yoksa sus!

-Sayın kralım, sizin memnun olup olmayacağınızı bilemem. Bakın ben kırk ayağımla çok rahat yürüyorum. Bunun birisini alsan yürümeyi şaşırırım…

Kral iki elini havaya kaldırdı:

-Bu kadar akılsız bir millete ben ne yapabilirim?

Aslan kahkahayı bastı:

-Boa yılanına da boynuz tak, her şey düzene girsin.

Apalar çok kızdı.

-Unutmayın ki ben kralım! Hepiniz bana itaat etmek zorundasınız! Aksi halde…

Sözünü tamamlamadan menan cinleri tahtın her tarafına doldu. Menan dede arkadan başını uzatıp, kralın kulağına fısıldadı:

-Kurulu bir düzen bozuyorsun, senin düzenini bozarlar…

-Kim?

-Mikroplar

-Mikroplar kendine güveniyorlarsa meydana çıksın, hepsini helak edeceğim.

-Helak olmak için kurulu düzeni bozup, kendi düzenini kuruyorsun.

-Bu dünyada sadece benim düzenim var başkası olamaz.

Tam bu sırada kralın sancısı tuttu, feryadı yeri göğü çınlattı. Solucanalar kırkayaklılar dağıldı. İkisi de gülerek kralın ahmaklığını anladılar. Bu arada boa yılanı da boynuzların bitip bitmediğini anlamak için göle baktı. O da böyle bir şeyin olmayacağını bir kez daha anladı. Ateş böcekleri de kralın sancısına hayret kaldılar, böyle bir kralın nasıl böyle bir sancıya yenik düştüğünü anlayamadılar. Aslan büyük bir taşın üstüne çıkıp kükredi:

-Böyle ahmak bir kralın öldüğüne yanmam da bir gün “Burada bir kral yaşadı deyip benim krallığıma gölge düşüreceklerine yandım” diyerek kayadan indi, salına salına ormanın içinde kayboldu.
Akıllı Serçe
(Doğu Anadolu Bölgesi, Ağrı)

[Akıllı Serçe]

Günün birinde bir avcı kış ortasında açlık tehlikesi geçiren kuşları yakalamak için onlara tuzak kurmuş ve buna aldanan onlarca serçe gelip o adamın tuzağına yakalanmış. Yalnız avcı aklını kullanıp onları besiye tutacak ve etlenip büyüdükten sonra da iyi fiyata satacakmış.

Avcı onlarca serçeyi besleyeceği alanı küçük aralıklı ağlarla çevirmiş ve onlara yazdan sakladığı taneleri yedirmeye başlamış. Bir gün o kuşlar içinden diğer arkadaşlarının hoşuna gitmeyen sözler söyleyen bir serçenin sesi yükselmiş:

— Arkadaşlar! Söyleyeceklerime kulak verin ve beni iyi dinleyin. Gelin, avcının bize verdiği taneleri yemeyelim ve zayıflayıp bu ağlardan rahatça geçelim ve esaretten hatta başkalarına yem olmaktan kurtulalım.

Daha sonra etrafı bir sessizlik bürümüş. Kalın sesli ve biraz da yaşlıca bir serçe bu sessizliği bozmuş:

— Bu kışta bu soğukta, kısacık ömrümüzü bu sıcak ve bol yiyecekli yerde geçirmek en iyisi. Dışarı çıkıp açlıktan kıvranmaktansa, kurda kuşa yem olmaktansa burada bolluk içinde eğlenip yatarak geçirmek daha güzeldir, demiş. Etrafındaki kuşların hepsi de bunu tasdiklemiş ve eklemişler:

— Zaten bir tane için tutsak olmadık mı? Çıkarsak yine o tane uğruna başkalarına esir olmayacak mıyız?

Bu sözler üzerine o akıllı serçe onların yanlış düşündüğünü bir türlü onlara kabul ettirememiş ve avcının yem vermeğe geldiğini görünce derin sessizliğe gömülmüşler. O günden sonra o akıllı serçe ile birkaç serçe daha yem yememeğe başlamışlar. Gün geçtikçe zayıflamışlar ama arkadaşları da habire kilo almışlar. Akıllı serçe ile arkadaşları diğerleri tarafından alaya alınmış ve dışlanmışlar. Derken avcı bir gün birkaç alıcı ile ağların etrafında belirmiş ve kuşları kesilmek üzere onlara satmış. Artık iyice zayıflayıp küçülen akıllı serçe ve arkadaşları o ağların arasından çıkıp dışarıdaki engin güzelliğe kavuşmuşlar. Diğer kuşlar ne yapmışlarsa çıkamamışlar ağlardan ve birbirlerine garip garip bakmışlar. Önlerine son kez atılan taneleri ise yiyememişler artık.
Sihirli Yüzük
(Doğu Anadolu Bölgesi, Ağrı)

SİHİRLİ YÜZÜK

Bir varmış bir yokmuş. Zamanın birinde çok güçlü bir padişah ve bu padişahın da sihirli bir yüzüğü varmış. Bu padişah, yüzük parmağında iken kendisine ok saplanmaz, kendisini kılıç kesmezmiş. Bir gün padişah askerleriyle bir savaşa giderken bir nehirden geçmek zorunda kalmış ve bu nehirden geçerken padişah atının ürkmesi sonucu nehre düşmüş ve nehre düşünce parmağındaki yüzük parmağından çıkmış ve bu yüzüğü de bir balık yutmuş. Ne yapıp etmişlerse o balığı bir türlü tutamamışlar. Hatta nehirde balık nesli tükenme tehlikesi ile karşı karşıya kalmış. Aradan yıllar geçmiş ve o yüzük unutulmuş. O nehrin geçtiği köylerden birinde yaşlı, zengin ama çocukları olmayan bir adam pazardan aldığı balığı evine götürüp yarınca o balığın karnından bir yüzük çıkmış. Adam yüzüğün sıradan bir yüzük olmadığını görünce, onu bir bilge adama götürmüş. Bilge adam yüzüğü görünce onun yıllar önce kaybolan sihirli yüzük olduğunu anlamış ve bunun derhal padişaha götürülmesi gerektiğini söylemiş.

Adam padişahın huzuruna çıkıp yüzüğü kendisine sununca padişah çok sevinmiş. Genç olan padişah bu yüzükle ülkesinin sınırlarını genişletip halkını zenginliğe kavuşturacağı sözünü vermiş. Bu arada yüzüğü getiren adama dileği sorulunca adam:

-Sadece soyumu devam ettirecek bir evlat istiyorum demiş.

Bunun üzerine padişahın emriyle en iyi hekimler oraya getirilmiş ve adamın isteği gerçekleştirilmeye çalışılmış. Adamın isteği gerçekleşmiş ve adamın o yaştan sonra bir oğlu olmuş. Yüzüğü alan padişah gücü kendinde toplayınca halkına verdiği sözü unutmuş ve zevke eğlenceye kaptırmış kendini. Halk gün geçtikçe daha da fakirleşmiş. Düşünmüşler ve sonunda yine o bilge adama gitmişler. Bilge adama çıkan halk, biraz da ona kızmışlar ve demişler:

- O yüzüğü padişaha sen verdirdin fakat onunla bize zulmediyor. Şimdi ondan kurtulmanın yolunu da bize ver. Bilge onlara:

-Bana padişaha o yüzüğü veren adamın oğlunu gönderin ki size yardımcı olayım demiş.

Aynen dediğini yapmışlar. Adamın oğlu bilge adama gitmiş. Bilge adam ona bir sır verip padişahın üzerine salmış. Uzun mücadeleden sonra padişah ölmüş ve halk huzura kavuşmuş. Adamın oğlu da padişah koltuğuna oturmuş. Yemişler, içmişler, murtlarına ermişler.
Cengaver Cenger
(Doğu Anadolu Bölgesi, Ağrı)

Bir varmış bir yokmuş. Evvel zaman içinde bir değirmenci varmış. Bu değirmencinin çocuğu olmazmış. Günün birinde yoldan geçen bir kafileden bir kadın konakladıkları yerde bu nur yüzlü, çocuğuna iyi bir gelecek kazandırır düşüncesiyle değirmenciye durumu açar ve o da sevinerek kabul eder bunu.

Değirmenci ve hanımı o gün evliliklerinin en mutlu gününü yaşarlar. Çocukları Cenger ile adeta evlerine ikinci bir güneş doğmuş. Zaman ilerledikçe bu çocuk büyümüş ve iri yarı bir pehlivan olmuş. O civardaki hiçbir genç bunun bileğini bükememiş, sırtını yere getiremez olmuş. Cenger’in namı kısa sürede ülkeye yayılmış ve bunu duyan padişahın adamları hemen padişaha durumu iletmişler. Padişah da:

— Tez elden sarayıma getirile, diye emir vermiş.

Bunun üzerine askerler değirmencinin yurduna doğru harekete geçmişler. Değirmenciye durumu bildirip oğlunu istemişler. Değirmenci:

— Ferman büyük yerden deyip gözü yaşlı bir şekilde oğlunu uğurlamış

Cenger padişahın emrinde kısa sürede en üst yetkili olmuş ve komşu ülkelerin korkulu rüyası olmuş. Cenger’in emrindeki padişahın ordusu ülke sınırlarını günbegün genişletmiş. Bu durum diğer padişahların canını sıkmış ve Cenger’i öldürmek için denemedik yol bırakmamışlar. En azgın devlerle bile kahramanca savaşan Cenger’in, değirmenci anası ile babasını öldürmeğe karar vermişler.

Bir gün Cenger’in haberci kuşları ona annesi ve babasının öldürüldüğü haberini getirmişler. Bunu duyan Cenger hızla yurduna doğru ilerlemiş ve babasının son nefesine yetişebilmiş. Ancak babası Cenger’i görünce olup biteni anlatmış ve onun kendi öz oğlu olmadığını söylemiş.

Bu olanlar üzerine Cenger, amansız rakipleri tarafından babasız ve soysuz yiğit olarak anılmış ve padişahla da araları bozulmuş. Bu tehlikeyi sezen Cenger bir akşam kaçmış ve kendini gizleyip sıradan bir adam gibi komşu ülkeye sığınmış. Günler haftaları, haftalar ayları, aylar da yılları kovalamış ve Cenger sonunda öz annesini bulmuş. Cenger’in yokluğundan yararlanan diğer ülkeler Cenger’in öz yurdunu abluka altına almışlar. Onlar savaşa devam etsin biz gelelim Cenger’e, Cenger annesinden geldiği ülkenin padişahının oğlu olduğunu öğrenir. Annesi Cenger’in sırtındaki nişanın babası tarafından bırakıldığı haberini verip onu babasına yardım etmesi için geri gönderir. Cenger babasının sarayına gizlice girer ve babasına olup bitenleri anlatıp nişanını gösterir. O gece padişah ve oğlu kendi yerlerinde gözü olan ve kendilerini çekemeyenleri gizlice öldürürler.

Sabah Cenger ve babası askerlerin başında amansız bir savaşa girerler ve uçsuz bucaksız topraklar üzerinde ana baba ve oğul mutlu bir yaşam için yıllardan sonra bir araya gelirler. Memlekette kırk gün kırk gece şenlikler düzenlenir. Onlar erer muradına, biz çıkalım kerevetine.
Nasip
(Doğu Anadolu Bölgesi, Ağrı)

NASİP

Bir varmış bir yokmuş. Zamanın birinde bir kral varmış. Bu kral bir gün ülkesini gezmiş. Bir buğday tarlasının içinden geçerken, oradan bir buğday seslenir.

-Hey adam adam! Ben Meşrık padişahının oğlunun nesibiyem.

Yan taraftaki arpa tarlasından bir arpa da:

-Men de Mağrip padişahının kızının atının nesibiyem deyir. Kral uşahlarına emir vererek özel bir ambarda sahlanmalarını istir. Aradından da ekler diyir ki:

-Bunlar benden habersiz çıharılmayacah.

Gel zaman git zaman bi kış günü kral emredir.

-Arpayı atıma, buğdayı da mana hazırlayın.

Kralın emri yerine getirilir. Ahşam kral sofrasına otururken aniden kapı çalınır ve bir Allah misafiri gelir. Kral misafiri yemeğe oturtur ve yemekler yendikten sonra kral adama sorar:

-Sen kimsen, nerden gelirsen? O da:

- Men Meşrık padişahının oğluyam. Babamın Mağrıp padişahının kızına hediye ettiği atı oraya götürmeh için yola çıhdım diyir. Kral da biraz düşinir ve deyir:

-Heç kimse nesibi bilmez. İşte nesip buna deyirler.
Padişahın Konuşmayan Kızı
(Doğu Anadolu Bölgesi, Ağrı)

 

Bir varmış bir yokmuş. Zamanın birinde bir padişah ve bunun evlilik çağın gelmiş heç konuşamayan bir kızı varmış. Padişah tellallar çağırtır ve kızını konuşturana kızını vereceğini duyurtır. Ülkenin dört bir yanınnan adamlar gelmiş ve kızı konuşturmağa çalışırlar. Bir hafta aradan geçir ve o zamanda kimse kızı konuşturamiyir. Günler geçedursun bu olaya padişah da kızmağa başlir. Derken günün birinde iyi kalpli bir demircinin oğlu çıhagelir. Bu oğlan diyir:

— Men sadece bir hekat* anlatıp gidecem.

Başlar hekatini annatmağa. Ama iki sevgülünün aşk hayatını annadan çoh acıhlı bit hekatmiş. Bu oğlan annadırken ordakilerin hepsinin ağzı açıhtda kalır. Bu oğlan hekatın en güzel yerinde durur ve deyir:

—  Bundan sonrasını sadece padişahımı annatacağım.

Oğlan padişaha annadır ve ordan gidir. Onnan sonra gelen heç kimse kızı konuşduramir, yarışma da bitir. Aradan altı ay geçir, bir gün padişahın kızı babasına deyir.

— Baba o hekatın sonu nasıl bitir mana annat.

Padişah buna çoh sevinir ve kızını demircinin oğlunan evlendirir.

 

*hikaye
ŞİFA ÇİÇEĞİ
(Doğu Anadolu Bölgesi, Ağrı)

ŞİFA ÇİÇEĞİ

Bir varmış, bir yohumuş. Zamanın birinde Türh illerinde çoh merhametli bir padişah varmış. Bu hükümdarın hanımı çaresiz bir hastalıhdan dolayi ölir ve çoh sevdiği kızı Sevginaz ile yaşamaya başlarlar. Aradan yıllar geçir ve annesinin yohluğundan dolayı Sevginaz da bu hastalığa yahalanir. Hükümdar bu biricih kızını kaybetmemek için her yoli denir ve her şeyini vereceğini söylir. Tüm hekimler, falcılar, büyücüler bir çözüm bulmaya uğraşırlar ama bir sonuç almazlar.

Vezirin çoh akıllı bir oğlu varmış. Bu kılıcını kuşanıp atına binir ve memleketin tüm akıldanelerinin fikrini almağa gidir. Haftalarca gezir ve sonunda Ağri Dağı’nın tepesinde yaz sonunda açan bir çiçeğin onu kurtaracağını öğrenir. Tabi o dağa çıhmah da imkânsız imiş. Vezirin oğli o akıldanelerden nasıl çıhacağını da öğrenir.

Vezirin oğli bir gün dağa tırmanir, üç gün dinlenir. O çıhmağa dursun biz gelelim Sevginaz’a. Sevginaz hastalıhtan dolayi erimiş bi çocuh gibi olmuş, artıh ölmeh üzere. Bi gün düşünde anasıni görir. Anası çiçehler içinde oturir ve ona şifa göndereceğini söylir. Ama ona dayanması gerehdiğini tembih edir. Bu düş üzerine Sevginaz ümitlenir ve moral bulir. O , moral bulsun biz gidelim vezirin oğluna.

Vezirin oğli tepeye ulaşir ama çiçeh daha açmamış. Oni bi hafta beklir ve çiçeh açir. Çiçeği toprağınnan alir ve Sevginaz’a ulaşdırir. Vezirin oğli çoh yorulduğunnan baygın şekilde yatağa düşir ve Sevginaz o çiçeği yiyip bir haftada ayağa kalhir.

Bu arada baygın olan vezirin oğluni bit türli ayıdamazlar. Herkes oni ayıtmağa çalışsın. Sevginaz diyir men oni ayıldıram. Gidir. Vezirin oğluni kaşlarınin çatınnan öpir ve bunun üzerine oğlan kendine gelir. Hükümdarnan vezir bunnarı evlendirir ve o güne keder heç görülmemiş dillere destan bir düğün yapilar ve herkes muradına erir. Onnar erdi muradına biz de çıhah kerevetine.
Tek Gözlü Devin Mağarasındaki Kızla Çoban
(Doğu Anadolu Bölgesi, Ağrı)

TEK GÖZLÜ DEVİN MAĞARASINDAKİ KIZLA ÇOBAN

Bir varmış bir yokmuş. Evvel zaman içinde, kalbur zaman içinde zamanın birinde bir çoban varmış. Bu çoban çok akıllı ve çalışkan biriymiş. Her gün köyün koyunlarını alır, dağ bayır demeden otlatır, karınlarını doyurtur öyle köye getirirmiş. Bir gün köyde bu çobanı çekemeyen daha genç çobanlar onun sürüsünden koyun çalıp, köylülere bunu yediğini, kimini de yolculara sattığını söylemişler. Çoban:

—Doğru değil! Dediyse de anlatamamış. Sonunda köylüler çobanı kovmuş.

Çoban o köyden ayrılmış, yola düşmüş, başka bir ülkeye gitmeye karar vermiş. Günlerce yol yürümüş. Sonunda bir dağ başına gelmiş. Oracıkta bir çeşmenin başında oturmuş. Dinleniyormuş. Bakmış ki öyle bir fırtına koptu ki ağaçlar çatırdamaya başlamış. Çoban hemen kalın bir ağacın gövdesine sinmiş. Otlardan sıkı sıkı tutmuş. Biraz sonra gürültü bağırtıyla su içmeye koca bir devin geldiğini görmüş. Dev eğilmiş, koca pınardan suları içmiş, kurutmuş. Sonunda oradaki otlara sırtüstü uzanıp horlayarak uyumuş. Çobanın ekmeği yokmuş. Bakmış ki devin sırtına bağlı çantada kavrulmuş etler, yemekler, ekmekler var. Yavaşça yakalamış. Çoban çok korkmuş. Dev onu kaldırmış bakmış, demiş ki:

—Ey insanoğlu! Ne ararsın ekmek torbamın içinde?

Çoban:

 — Günlerdir açtım. Ekmek kokusuna dayanamadım demiş.

Dev:

— Seni şimdi dişlerimin arasına atayım mı? Demiş. Çoban:

— Elindeyim. Bana sormana gerek var mı? Demiş.

Bunu söylemesi devin hoşuna gitmiş. Gülmüş adamı yere bırakmış. Çoban deve dikkatlice bakınca onun tek gözlü olduğunu görmüş. Tek gözlü dev:

— Benim işlerimi görürsen sana istediğin kadar yiyecek vereceğim demiş.

Çoban:

— Ya yemeğe kalkarsan? Diye sormuş.

Tek gözlü dev:

— Hayır, söz veriyorum yemem demiş.

Tek gözlü devle çoban yürüyerek devin mağarasına doğru gitmişler. dev mağarasını çobana gezdirmiş. Bir odayı çobana göstermemiş. Anahtarı yanına tekrar almış, gelmiş uzanmış, uyumağa başlamış. Çoban devin cebinden anahtarı yavaşça almış, mağaradaki odalardan devin açmadığı odayı açmış. Bakmış ki içinde bir kız. Kız ona:

— Çabuk kaç, birazdan dev uyanırsa seni getirir buraya hapseder, sonra yer demiş.

Çoban kızı almış gelmiş, bakmış dev hala uyuyor.

Kız:

 — Bu devi uyandırmadan öldürmek gerekiyor demiş.

Çoban:

— Nasıl öldürmeli ki? Gücümüz yetmez ki demiş.

Kız:

— O koca dev tek gözünden ölür demiş

Hemen oracıkta duran bir demir parçasını ateşte kızartmış, devin o tek gözüne sokmuşlar. Dev çığlıklar ata ata bağırmış, ölmüş. Çoban kızı almış, devin mağarasındaki her şeyini yüklemiş, getirmiş köyüne. Yemiş içmiş mutlu olmuşlar.
Cırtlan ile Bırtlan'ın Ettikleri
(Doğu Anadolu Bölgesi, Ağrı)

CIRTLAN İLE BIRTLAN’IN ETTİKLERİ

Bir varmış bir yohmuş. Allah’ın kuli çohmuş. Zaman zaman içinde kalbur saman içinde. Develer tellal iken pireler berber iken ben anamın beşiğini tıngır mıngır sallar iken bir ülkede iki kardeş varmış. Birisinin adı Cırtlan, birisinin adı Bırtlan. Bunnar fakirmişler, bir sonbahar ayında savuhlar başlamış. Savuhlar başlayınca bu iki kardaş demişler gideh ormannan biraz odun temin edeh. Bu iki kardeş iplerini sırtlarına alilar, ormana doğri yürüyorlar. Ormanda epeyi yürüdühten sora bi odun tarlasına rastgeliyorlar. Odunlarıni toplayıp, kesip, denk edip, sırtlarına alıp yola düşerlerken önlerine bir cadı çıhar. Cadı diyi:

— Çocuhlar siz ne dolaşışız? Onlar da:

— Valla kıştır geldih odun falan götürmeye evimize. Cadı demiş:

— Gelin sizi bu gece misafir edim, geşdir yarın sabah gidersiz. Şimdi yolunizi falan kaybedersiz.

Bunlar da cadıya inanarah onun misafiri olurlar. Cadı ahşam bunlara bişeyler hazırliyi. Cırtlan bahi bu cadının niyeti köti. Cadı bunları yiyeceh. Cırtlan diyi:

— Bırtlan, Bırtlan!

— Ne var kardeş?

— Valla bunun niyeti kötüdür. Bu bizim başımıza bi iş açacah. Bu bizi yiyeceh. Bahalım nolacah diyi Bırtlan.

Cadı bunnarın yatahlarını hazırliyi, ahşam olunca bunnar yatahlarına gidiyorlar. Cadı ikide bir kontrole geli bunnarı yemeh için. Eğer uyuyuplarsa bunnarı yiyeceh. Gelip diyi:

— Kim yatıp, kim uyah? Cırtlan diyi:

— Curtlan bala uyah.

— Cırtlan sen niye uyah? Diyip cadı. O da

— Valla anam ahşam bi kuzi kızartırdı ben yerdim sonra yatardım. Cadi gidi bi kuzi kesi ona kızarti. Bu da zamannan istifade edip sabahın açılmasını behliyi. Onnan sonra cadi kuzuyi geteri bunnara . Cırtlan’nan Bırtlan kuzuyi yedihten sonra, cadi yine geli sori:

— Kim yatıp, kim uyah? Cırtlan diyi:

— Cırtlan bala uyah

—Ya Cırtlan bala sen niye uyah diyi.

— Abla anam mana ellinde kaykanah bişirirdi, men yerdim sonra uyurdum. Cadi gidi buna kaykanah da bişiri getiri. Cırtlan yedikten sonra Bırtlan’a sori:

— Daha sabah olmadi mi? Diye Bırtlan diyor:

— Neyapalım ki sabah olsun. Cırtlan da diyi:

— Heç merah etme ben buldum. Cadi tekrar gelip sori:

— Kim yatıp kim uyah? Cırtlan diyi:

— Cırtlan bala uyah. Cadı kızarah sori:

—Ya Cırtlan bala sen niye uyah? Cırtlan diyi:

— Valla anam bana halburda su getirirdi içer öyle yatardım.

Cadiyi göderirler suya. Cadi gider nehrin kenarına. Halburu batırır suya çıharır, batırır çıharır. Derken halburda su kalmadığı için sabaha kadar onunla uğraşir. Cırtlan’nan Bırtlan hemen kalharlar ordan kaçarlar. Cannarıni kurtarırlar, evlerine giderler. Cadi tekrar kulübesine döner. Bahar Cırtlan da yoh Bırtlan da yoh.

—  Ula bunlar nereye gittiler? Der. Sonra:

— Eyvah! Bunlar beni aldattılar der ve onnardan vazgeçer, onnar da cannarıni kurtarır evlerine giderler.