Ali Bağdat Kuşu
(İç Anadolu Bölgesi, Sivas)

ALİ BAĞDAT KUŞU

Bir varmış, bir yokmuş… Evvel zaman içinde, kalbur saman içinde… Develer tellal iken, pireler berber iken… Ben anamın beşiğini tıngır mıngır sallar iken… Diyarların diyarında, yerle göğün birleştiği ırak bir yerde bir memleket varmış.

Bu memlekette tüccarlık yapan zengin bir Yahudi yaşarmış. Bu Yahudi’nin güzeller güzeli üç tane de kızı varmış. Kızlarını çok severmiş, bir dediklerini iki etmezmiş. Bu tüccar, her sene mal getirmek için başka bir şehre gider, çeşit çeşit mallar alırmış. Her gidişinde kızlarına sorar, onlar ne isterse alır getirirmiş. Büyük kızlar, elbise istermiş; ayakkabı, terlik istermiş; inci, mercan istermiş. Küçük kız da her defasında babasının sağlığını dilermiş.

Yine bir gün tüccar, mal getirmek için yola çıkacakmış. Kızlarını yanına çağırıp:

— Yakın zamanda ticaret için, mal getirmek için yola çıkacağım. Söyleyin bakalım, benden ne istiyorsunuz, diye sormuş.

Büyük kız:

— Bana çok süslü, işlemeli bir elbise ile bir de ayakkabı getir, demiş.

Öbür kız da:

— Bana dünyada bir daha eşi benzeri olmayan bir mücevher getir, demiş.

Sıra akıllı mı akıllı olan küçük kıza gelmiş.

— Eee! Sen ne istiyorsun bakalım, diye sormuş babası.

Küçük kız:

— Ne isteyeceğim baba! Sadece canının sağlığını isterim. Sen sağ git, selâmet gel, bana yeter, demiş.

Tüccar, küçük kızını dizinin dibine oturtmuş. Bir yandan saçlarını okşamış, bir yandan da:

— Kızım, hep böyle diyorsun, sağ ol, ama her yola gidişimde ablaların onca şey istiyor, sen hiçbir şey istemiyorsun. Benim içime sinmiyor. Hem senin hakkın bende kalıyor. Bu defa olsun bir şey iste de getireyim, diye ısrar etmiş.

Kız, yine bir şey istemediğini söylemiş, ama babası:

— Ne istiyorsan iste! Söz, getireceğim, demiş.

Tüccar, o kadar ısrar etmiş ki kız, babasının ısrarına dayanamayıp:

— Madem çok istiyorsun, ben de senden Ali Bağdat Kuşu’nu istiyorum, ama eğer bulup getiremezsen önün dağ, ardın duman ola! Eğer istediğimi hatırlarsan ardındaki dumandan ancak bir adam geçecek kadar açıla, demiş.

Babası:

— Hay hay kızım. İnşallah bulur da getiririm, demiş.

Tüccar, sabah kalkmış; develerini, atlarını, katırlarını yanına almış. Ailesiyle vedalaşmış, yola düşmüş.

Tüccar mal getirmeye gitmekte olsun, ablaları küçük kızla alay etmeye başlamışlar. Vay neymiş efendim; “Hiç böyle bir şey var mıymış ki getireymiş. Ali Bağdat Kuşu ne ki istiyorsun.” gibi söylene söylene kızın kulağını kurutmuşlar.

Tüccar, kırk gün, kırk gece yol gittikten sonra şehre varmış. Alışverişini yapmış. Büyük kızlarının ısmarladıklarını aramış, bulmuş. Malı mülkü develere, atlara, katırlara yüklemiş, gerisin geri yola düşmüş. Aradan aylar geçmiş, küçük kızın istediğini unutmuş, aklına bile gelmemiş. Günlerce yol gelmiş. Yolu yarıladığı sırada bir gürültü kopmuş. Sanki önüne bir dağ çekilmiş. Öyle korkmuş ki ne var ne yok bırakıp kaçmak istemiş. Bir de arkasına dönüp bakmış ki uzaktan yoğun bir duman, kendine doğru geliyor. Sanki boğulacak gibi olmuş. Önündeki dağla arkasındaki duman birbirlerine doğru yaklaşıyormuş. Tüccar, ne olup bittiğini anlamaya çalışıyormuş. Tam o sırada küçük kızının dediklerini hatırlamış. Adam, hemen arkasına dönmüş, dumanın arasından bir kişinin geçeceği kadar yer açılmış. Duman da daha ilerlememiş.

Yahudi tüccar, o aralıktan çıkıp tekrar şehre geri dönmüş. Önüne gelene Ali Bağdat Kuşu’nu sormuş. Nasıl bir şeyse kimse bilememiş.

Gide gide yolda bir kadına rastlamış.

— Bacı! Canım bacı! Belki sen bilirsin. Ali Bağdat Kuşu’nu arıyorum. Acep bulabilir miyim, diye sormuş.

Kadın:

— Ali Bağdat Kuşu’nu bulup da ne yapacaksın, demiş.

Tüccar da:

— Benim dünya güzeli bir kızım var, kuşu o istedi. Onun istediğini bulamazsam memleketime geri gidemem, demiş.

Kadın:

— Ali Bağdat Kuşu’nu bulamazsın. O, bir peri padişahıdır. Hem de uğursuzluk getirir, demiş.

Tüccar, meraklanmış:

— Ben onu nerede bulurum, sen hele bir söyle, demiş.

Kadın da nazlanmış.

— Ben onun yerini nereden bileyim, bilmem ki, demiş.

Yahudi, bakmış ki kadın konuşmuyor, nazlanıyor. Hemen kesesinden bir altın çıkarıp vermiş ve demiş ki:

— Şimdi söyle bakayım, bu kuşu nerde bulurum?

Kadın:

— Şu ilerdeki sokağın sağına sap! Karşına büyük bir yapı çıkar. İşte Ali Bağdat Kuşu, orada annesiyle beraber yaşar, demiş.

Tüccar, hemen kadının tarif ettiği yere gitmiş, kapıyı çalmış. Kapıyı nur yüzlü, yaşlı bir kadın açmış.

Kadın, tüccara:

— Sen kimsin oğul, buraya niye geldin, diye sormuş.

Tüccar da:

— Ben bir Tanrı misafiriyim, beni içeri alırsanız meramımı anlatırım, demiş.

İhtiyar kadın:

— O ne demek!.. Kapımız Tanrı misafirine de açık, bizi deyip gelene de açık, demiş.

Tüccar, yaşlı kadınla konuşmuş, derdini anlatmış. Bir müddet sonra yaşlı kadın:

— Oğul, az sonra benim oğlum gelir. Ne de olsa bir peridir. Sana bir kötülüğü dokunmasın. Sen şuraya saklan, şu delikten bizi gözle! Ne olup bitiyor, kendi gözünle gör! Ben oğluma bir sorarım, uygun görürse seni içeri alırım, demiş.

Tüccar, olduğu yerden etrafı seyrediyormuş. Ortada altından bir masa, üstünde de altın bir sandalye varmış. Sandalyenin üstünde kuş tüyü bir minder, minderin üstünde de içinde su olan altın bir tas duruyormuş.

Sağı, solu incelerken evin üstünü bulutlar kaplamış. Gök gürlemiş, şimşekler çakmaya, yağmur yağmaya başlamış. Evin tavanı ortadan ikiye yarılmış, içeriye süt gibi bembeyaz bir güvercin girmiş. Altın tasın içindeki suya girip çıkmış. Bir silkelenmiş, bir daha silkelenmiş, bütün tüyleri dökülmüş. Meğer bu Ali Bağdat Kuşu’ymuş. Hemen bir elbise giymiş, annesinin elini öpmüş, kuş tüyü minderin üstüne oturmuş. Minder iki taraftan yukarı kalkmış, Ali Bağdat Kuşu içinde gömülüp kalmış. Annesiyle karşılıklı sohbet etmeye başlamışlar.

Bir ara annesi, Ali Bağdat Kuşu’na:

— Oğlum, buraya bir insanoğlu gelse ne yaparsın, diye sormuş.

O da:

— Ne mi yaparım? Hiçbir şey yapmam. Yedirir, içirir, sohbet ederim, demiş.

Annesi, oğlunun fikrini öğrenince Yahudi tüccarı içeri almış. Altına tüy minder koymuş, ama ne minder! Tüccar, oturur oturmaz minderin içine gömülmüş, sadece başı görünüyormuş.

Hoş beşten sonra Ali Bağdat Kuşu, tüccara:

— Beni kimseler bilmez, tanımaz. Buralara ne diye geldin? Söyle bakalım, demiş.

Tüccar, olanı biteni anlatmış.

— Ali Bağdat Kuşu’nu almadan tövbe memleketime gidemem, demiş.

Ali Bağdat Kuşu, tereddüt etmiş, Yahudi’ye inanmamış. Yahudi, o kadar dil dökmüş, o kadar el etek öpmüş ki sonunda Ali Bağdat Kuşu’nu inandırmış.

Ali Bağdat Kuşu:

— Demek öyle… Gidelim bakalım, Allah ne gösterir, ama sen şimdi git! Aynı burada gördüğün gibi bir yer hazırla, ben kırk gün sonra gelirim, demiş.

Tüccar, sevincinden ne yapacağını şaşırmış. Hemen kervanın yanına dönmüş, memleketinin yoluna düşmüş. Yahudi tüccar, günlerce yol gelmiş. Hiçbir engel de çıkmamış. Evine varınca kızları onu kapıda karşılamış. Tüccar, malı mülkü yerine indirdikten sonra evine gelmiş. Önce büyük kızın istediği süslü elbise ile ayakkabıyı vermiş. Sonra da öteki kıza getirdiği mücevheri vermiş, ama küçük kıza hiçbir şey vermemiş. Büyük kızlar, hediyelerine çok sevinmişler. Küçük kız ne sormuş ne de söylemiş.

Yahudi tüccar, işlerini yoluna koyduktan sonra bir saray yaptırmış. İçini de aynı Ali Bağdat Kuşu’nun evi gibi döşemiş. Hiçbir şey söylemeden küçük kızı getirip buraya koymuş. Otuz dokuz bitip kırkıncı gün olunca Ali Bağdat Kuşu bu saraya, kızın yanına gelmiş. Aman nasıl sevinmişler, nasıl sevinmişler! Hele de küçük kız…

Neyse, kırk gün, kırk gece düğün yapılmış; bunlar evlenmişler. Mutlu mesut yaşamaya başlamışlar; ama öteki kızlar, bacılarının bu mutluluğunu çekememişler. Kahırlarından çöpe dönmüşler. Hasetlerinden çatır çatır çatlamışlar.

— Bu böyle olmayacak. En iyisi biz bunlara bir oyun edelim, diyerek planlar yapmaya başlamışlar.

Bacılarına:

— Bacı, senin kocan peri padişahı değil mi? Sen onun tılsımını biliyor musun, diye sormuşlar.

Kız da:

— Yok, bilmiyorum, demiş.

— Aman, hiç öyle şey olur mu? İnsan, kocasının tılsımını bilmez mi? Hele bir öğren, neymiş, diye kızı fitlemişler*.

Kız, düşünmüş, taşınmış, kocasını sıkı sıkı takip edip onun tılsımını öğrenmiş. Büyük bacılarına söylemiş.

Ali Bağdat Kuşu, her cuma cirit meydanına gider, cirit oynarmış. Büyük kızlar, kendi aralarında:

— Hani Ali Bağdat Kuşu her cuma cirit oynamaya gidiyor ya. İşte biz de bacımızı kandırıp cuma günü hamama götürelim, onlara bir oyun oynayalım, diyerek kurdukları tuzağı iyice kafalarına yazmışlar.

Cuma günü olmuş, kızın sarayına varmışlar.

— Bacı, hadi hamama gidelim, demişler.

Kız kabul etmemiş. Yalvar yakar olmuşlar. Allem edip, gallem edip kızı kandırmışlar. Kız, acele acele hamam bohçasını hazırlamış, kapıdan çıkmışlar. Öbür kızlardan biri:

— Aman, tüh! Görüyor musun? Ben sabun almayı unuttum, demiş.

Sonra da içeri girmiş. Hemen cebindeki tarağı altın tasın içindeki suya koymuş, dışarı çıkmış. Dışarı çıkar çıkmaz evin üstüne bulut toplanmaya başlamış. Küçük kız, bunu görünce:

— Aha, kocam geliyor. Ben hemen eve gideyim, demiş.

Fakat ablaları, kızı bırakmamışlar. Ali Bağdat Kuşu, yıldırım gibi gelip damdan içeri girmiş. Tüylerinden kurtulmak için altın tasın içine girince tarak göğsüne batmış. Feryat figan ederek uçup anasının evine varmış. Anası, Ali Bağdat Kuşu’nu böyle görünce ne kadar doktor var, ne kadar hekim varsa hepsini çağırmış. Oğlunu iyi edemeyenlerin başını kestirmiş. Ali Bağdat Kuşu, göğsündeki yarayla acılar içinde yaşamaya çalışıyormuş.

Olan bitenden haberi olmayan kız, hamamdan gelmiş ki kocası yok! Evin her yanını aramış, taramış yok! Evinde oturup kırk gün, kırk gece kocasının gelmesini beklemiş. Kırk günden sonra gelen giden olmayınca Ali Bağdat Kuşu’nu aramaya karar vermiş. Ayağına demir çarık, eline de demir âsâ yaptırmış. Belindeki kuşağın içine de altın liralar koymuş, yola düşmüş.

Az gitmiş, uz gitmiş… Gide gide yolda bir çobana rastlamış. Ona bir altın lira vermiş; bir koyun kesip karnını da kendisine vermesini istemiş. Çoban lirayı almış, kızın dediğini yapmış. Kız, koyunun karnını temizlemiş, başına geçirmiş, olmuş bir kel oğlan! Yine düşmüş yollara. Az gitmiş, uz gitmiş. Altı ay, bir güz gitmiş. Ali Bağdat Kuşu’nu aramaktan ayağındaki demir çarık delinmiş, elindeki demir âsâ eskimiş, yine bulamamış. Artık öyle yorulmuş ki bir çeşmenin başına oturup dinlenmeye başlamış.

Az sonra kulağına sesler gelmeye başlamış. İki kurdun kendi aralarında konuştuklarını duymuş. Kurtlar, Ali Bağdat Kuşu’nun çok yaralı olduğunu, ama bir türlü kimsenin iyileştiremediğini, hâlbuki bunun çok kolay olduğunu söylüyorlarmış. Kız, bunu duyunca daha bir dikkatli dinlemiş. İki kurdun birinin akciğeri, öbürünün karaciğerinin kavrulduktan sonra iyice dövülüp yaranın üstüne serpilirse bi-iznillâh* yaranın iyi olacağını söylüyorlarmış.

Kız, hemen elindeki âsâyla kurtların başına vurup onları yere yıkmış. İki kurt da bayılmış. Atik davranıp kurtlardan birinin akciğerini, ötekinin de karaciğerini söküp çıkarmış. Sonra da yola çıkmış. Yolda gelirken bir ev görmüş, hemen evin kapısını çalmış. Kapıyı yaşlı bir kadın açmış.

Kız:

— Nene, şu elimdeki ciğerleri kavurmam lazım. Beni içeri al da şunları bir kavurayım, demiş.

Yaşlı kadın, kel oğlan kılığındaki kızı içeri almak istememiş. Kız, belindeki kuşaktan bir altın lira daha çıkarıp kadına vermiş. Kadın, parayı görünce kızı içeri almış.

Kız, içeri girmiş, ciğerleri ayrı ayrı kavurmuş, ayrı ayrı dövmüş. Her ikisini ayrı ayrı çaputlara çıkılamış*, belindeki kuşağın içine yerleştirmiş. Sonra da yaşlı kadına:

— Şimdi Ali Bağdat Kuşu’nun evine gidip onun yaralarını iyi edeceğimi söyleyeceksin, demiş.

Yaşlı kadın:

— Kızım, deli olma! Şimdiye kadar kim geldiyse iyi edemedi de bedelini başlarıyla ödediler. Sen canına mı susadın, diye kızı caydırmaya çalışmış.

Kız, kadının dediklerine hiç aldırmamış. İlla da gidip haber vermesini söylemiş. Kızın ısrarı karşısında kadın çaresiz kalmış, gidip Ali Bağdat Kuşu’nun annesine:

— Evimde bir misafir var. Ali Bağdat Kuşu’nu iyi edeceğini söylüyor. Ne kadar “Olmaz!” dediysem de bir türlü ikna olmuyor. “İlla gideceğim.” deyip tutturuyor. Ne diyorsunuz gelsin mi, diye sormuş.

Onlar da önce kabul etmemişler, sonra:

— Şimdiye kadar kim geldiyse bir çare bulamadı. Madem öyle, bir de o gelsin, baksın. Belki çaresi bunun elindedir, diye kabul etmişler.

Kadın, gelip kıza haber vermiş. Kız, onu da yanına almış, Ali Bağdat Kuşu’nun evine gitmiş. Önce yaraları eliyle temizlemiş, sonra da tozu iyice her tarafa dökmüş.

Böyle kırk gün beklemişler. Kırk gün sonra Ali Bağdat Kuşu’nun yaraları geçmiş, anadan doğma gibi olmuş. Ali Bağdat Kuşu, kel oğlanın iyiliğinin altında kalmak istememiş. Ona, bacısını vermek istemiş.

Kel oğlan:

— Yoook! Olmaz, demiş.

Bu teklifi önce kabul etmemiş. Ali Bağdat Kuşu ısrar edince:

— Evlenirim, ama bir şartım var, demiş.

Ali Bağdat Kuşu çok sevinmiş:

— Söyle bakalım kel oğlan, şartın neymiş, diye sormuş.

O da:

— Evlenmeden önce seninle beraber bir hamama gidelim, diye teklif etmiş.

Ali Bağdat Kuşu, kel oğlanın teklifini kabul etmiş. Beraber hamama gitmişler. Kel oğlan, hamamda başındaki karnı çıkartmış, mis gibi yıkanınca Ali Bağdat Kuşu karısını tanımış. Kız, hamamda başından geçenleri oğlana anlatmış. Olanı biteni anlayan Ali Bağdat Kuşu, kıza yeniden kırk gün, kırk gece düğün yapmış. Yemiş, içmiş muratlarına geçmişler. Bunu duyan büyük bacıları da hırslarından çatır çatır çatlamışlar. Onlar erdi muradına, biz çıkalım kerevetine…

 


*fitlemek: Birini, başkasına karşı kışkırtmak, fitnelemek.

*bi-iznillâh: Allah’ın izni ile.

*çıkılamak: Bir beze sararak düğümlenmiş küçük bohça yapmak.