[Cömertlik Efsanesi]
(Güneydoğu Anadolu Bölgesi, Şanlıurfa)

Urfa’da yaşayan zengin bir ağanın hayvanlarına kıran girer. Tarlaları da dolu yüzünden verimsizleşen ağa fakir düşüp bütün servetini kaybeder. Tuz ekmek arar olur. Ağa olduğundan ağalık dışında bir işten de anlamamaktadır. Yakın bir dostu başka bir ağanın yanında kahvecilik yapmasını önerir. Ağa teklifi kabul eder ve bir ağanın yanında aylık bir çuval un maaşla kahveciliğe başlar. Eski ağa artık yeni kahvecidir ve bir çadırda yaşamaktadır.

Bir gün ağasına bir Arap atı hediye edilir. Ağanın etrafındaki yalaka takımı atı övmeye başlar. Fakat ağanın gözü kahvecidedir, atla ilgili övgü dolu hiçbir cümle kurmaz. Etrafındakiler dağıldıktan sonra ağa kahvecisine dönüp neden atını övmediğini sorar. Kahveci bu atın Arap atı olmadığını onun için onu övmediğini söyler. Ağa önce inanmaz ve atı hediye edenlerin peşine düşer. Ağa onları sıkıştırınca onlar da:

—Ağam, bu tayı doğuran at doğumdan bir müddet sonra öldü, biz de onu ineğe emdirdik, derler.

Ağa konağına döner ve kahveciye durumu anlatır ve bunu nasıl bildiğini sorar. Kahveci:

—Arap atı suya işemez, bu at inek gibi derenin ortasına işiyor, der.

Ağa onu takdir eder ve aylığını iki çuval una çıkarır. Bir müddet sonra ağaya bir şahin hediye edilir. Etrafındakiler yalakalar şahini övmeye başlar. Fakat ağanın gözü yine kahvecidedir. Kahveci bu sefer de tek söz etmemektedir. Misafirler dağıldıktan sonra ağa kahveciye yönelir. Herkes şahinimi överken sen neden övmedin, der. Kahveci:

—Size hediye edilen şahinin anası şahin değil, der.

Ağa şahini hediye edenlerin peşine düşer ve kahvecinin iddialarını soruşturur. Şahini hediye edenler durumu şöyle izah ederler:

—Bir gün şahin yumurtası bulmak için dağa gittik. Bir yumurtasını alıp eve döndük, yumurtayı kuluçkaya yatan tavuğun altına koyduk. Bunun anası tavuktur, derler.

Ağa eve döner, kahveciye bunu nasıl bildiğini söyler. Kahveci:

—Şahinin gözü ette olur, evdeki sinekleri avlar. Bunun gözü tavuk gibi sürekli tavuk pisliğinde, der.

Ağa bu sözler üzerine kahveciyi takdir eder ve aylığına bir çuval un daha ekler.

Günlerden bir gün ağasının annesi onu ziyarete gelir. Ağanın etrafındakiler annesini övmeye başlar. Annesi ise bu yiğitliğinin ağa olan babasından geçtiğini söyler. Kahveci yine sessizdir ve bu durum ağanın dikkatini çekmektedir. Misafirler dağıldıktan sonra ağa kahveciye yönelir ve olayın aslını sorar. Kahveci:

—Ağam durumu size söylesem huzurunuz kaçar, boş ver gitsin, der.

Ağa kahveciyi sıkıştırır, bunun üzerine kahveci:

—Senin baban bir ağa değil, davulcunun biriydi, der.

Ağa beyninden vurulmuşa döner. Anasını bir dağ başına çıkarır:

—Ana bu gün ölüm kalım günün. Bana ya doğruyu söylersin ya da seni öldürürüm. Benim babam ağa mıydı yoksa gevende miydi, der.

Anası:

—Etme eyleme oğul, senin baban ağa oğlu ağa idi, der. Ağa ikna olmaz ve kamasını annesinin boynuna dayar. Annesi çarenin kalmadığını görünce gerçeği itiraf eder ve babasının bir davulcu olduğunu söyler. Ağa annesini bırakıp kahvecinin yanına döner. Ağa:

—Bunu da bildin, babam bir davulcuymuş. Peki, bunu nasıl anladığını söylersen senin maaşına bir torba un daha ekleyeceğim, der. Kahveci:

—Senin kapına yalvar yakar geldim, birçok olayın hakikatini sana anlattım. Ağalık vermekle olur. Eğer sen gerçek bir ağa olsaydın önce başımı sokacak bir ev ve maişetimi temin edecek iyi bir maaş verirdin. Ama sen bir davulcunun oğlu olduğun için bana un verdin. Yere girsin senin ağalığın!