Köse
(İç Anadolu Bölgesi, Sivas)

Evvel zaman içinde, kalbur saman içinde, zamanın birinde bir padişah varmış. Padişah bir gün vaiz hocasını huzuruna çağırmış. Padişah ona hitaben:  

— Hoca, ilimden bilmediğin var mı, demiş. Hoca:

— İlimden bilmediğim yok, demiş. Padişah:

— Hepsini bilir misin, demiş. Hoca:

— Bilirim, demiş. Padişah:

— Seni hocalıktan kovuyorum. Sen nasıl ilimin hepsini bilebilirsin, deyip hocanın görevine son vermiş. Padişah, daha sonra vezirlerine:

— Sizden üç tane adam istiyorum. Çabuk çarşıya çıkıp kafası sarıklı ve hoca olan; saçı beyaz, sakalı siyah birini; saçı sakalı olmayan bir köseyi bulup bana getirin, demiş.

Vezirler çarşıya padişahın istediği adamları bulmak için çıkmışlar. Çarşıda ilk önce başı sarıklı birine rastlamışlar. Vezirler , adama:

— Baba, sen hoca mısın, demişler. Adam:

— Hocayım, demiş. Vezirler:

— Gel bakayım, seni padişah istiyor, deyip hocayı saraya getirirmişler.

Padişah, hocayı bir odaya yerleştirmiş. Vezirler daha sonra diğer adamları bulmak için çarşıya gitmişler. Bu sefer de saçı beyaz, sakalı siyah adamı bulup hocanın yanına getirip koymuşlar.

Son olarak da köse birini bulmak için çarşıya çıkmışlar. Çarşıyı gezerken Köse’ye rastlamışlar. Bakarlar ki adamın saçı sakalı yoktur. Cırcıbış* bir adam, hemen alıp saraya getirmişler. Köse’yi de hocanın yanına koymuşlar. Köse içeri girince hoca ile sakalı siyah, saçı beyaz adamı görmüş. Köse, hocaya:

— Sen burada ne arıyorsun hoca, demiş. Hoca:

— Vallahi, bilmiyorum. Padişah istemiş, ben de geldim, demiş. Köse:

— Padişah hocasını kovdu. Hocasına, “Hoca ilimden bilmediğin var mı?” demiş. O da, “İlmin hepsini de biliyorum. ” demiş. Padişah da, “İlmin hepsi bilinir mi?”, diye hocayı kovmuş. Bak, padişah seni çağıracak ve “İlimden bilmediğin var mı?” diyecek. Sen de, “Padişahım ilim dediğin bir deryadır. İlmin arkasına yetişilmez. Ben, bildiğimin âlimiyim, bilmediğimin talibiyim. Bildiğimi söylerim, bilmediğimi bellerim” diyeceksin, demiş.

Hocayı bir müddet sonra askerler padişahın huzuruna çıkarmışlar. Padişah, Hoca’ya:

— Hoca, gel bakalım. Senin ilimden bilmediğin var mı, demiş. Hoca:

— Çok padişahım. İlimin arkasına hiç yetişilir mi? İlim dediğin bir deryadır. Bu yüzden ilmin hepsini bilmek mümkün değil. Ben bildiğimin âlimiyim, bilmediğimin talibiyim. Bildiğimi söyler, bilmediğimi bellerim, diyerek Köse’nin dediklerini aynen padişaha aktarmış. Padişah:

— Aferin hoca, seni vaiz hocam yapıyorum, demiş.

Köse bu sefer de saçı beyaz, sakalı siyah adama:

— Senin ne işin var burada saçı beyaz, sakalı siyah, demiş. Saçı beyaz, sakalı siyah:

— Ben ne olduğunu bilmiyorum. Çarşıda gezerken beni aldılar, buraya geldiler, demiş. Köse:

— Padişah sana diyecek ki, “Saçı beyaz, sakalı siyah, senin neden saçın beyaz da sakalın siyah?” Sen de, “Padişahım, benim saçım sakalımdan on beş yaş büyük. Ben dünyaya gelince saçım vardı. Sakalım on beş sene sonra oldu. Onun için saçım beyaz, sakalım siyah” diyeceksin, demiş. Askerler bir müddet sonra saçı beyaz, sakalı siyahı alıp padişahın huzuruna çıkarmışlar. Padişah, adama:

— Senin neden saçın beyaz, sakalın siyah, demiş. Adam:

— Padişahım, saçım sakalımdan on beş yaş büyük. Ben dünyaya gelince saçım vardı. Sakalım on beş sene sonra dünyaya geldi. Bu yüzden saçım beyaz, sakalım siyah, demiş. Padişah:

— Seni vezirim yapıyorum. Bundan sonra bu sarayda yaşayacaksın, demiş.

Padişah daha sonra Köse’nin getirilmesini emretmiş. Köse gelince, Padişah:

— Köse, gel bakalım. Sen neden köse kaldın, demiş. Köse:

— Padişahım, benim anam ile babamın çocuğu olmuyormuş. Anam bir gün, “Ya Rabb’im, bana bir kız çocuğu ver de hizmetimi yapsın” diye dua etmiş. Aynı gün babam da “Ya Rabb’im, bana bir oğlan çocuğu ver” diye dua etmiş. İkisinin de duası kabul olmuş. Ben de o gün ana rahmine düşmüşüm. Dokuz ay sonra ben dünyaya gelmişim. Anamın duası kabul olduğu için saçım, sakalım olmamış. Babamın duası anamın duasından üstün geldiği için erkek olmuşum, demiş. Padişah:

— Seni birinci vezirim yapıyorum, demiş ve Köse’yi vezirliğe almış. Köse, çok akıllı ve uyanık olduğu için ülkesine çok yardımı olmuş. Vezirliği döneminde civar ülkelerde “Köse Vezir” diye nam salmış.

*cırcıbış: Tüysüz.