Kırk Kardeş
(Akdeniz Bölgesi, Kahramanmaraş)

Vakti zamanında bir padişah varmış. Padişahın horantasında* otuz dokuz tane oğlu olmuş.

— İlahi ya Rabbi, bir daha evleneyim de Allah ondan da bir oğlan versin.

Padişah bir daha evlenmiş, bir oğlu daha olmuş; kırk oğlu olmuş. Mektebe gider gelirlermiş bu otuz doku oğlu; küçük oğlan evde büyüyerek on yaşına girmiş. Otuz dokuz oğlun kimi ihtiyarlamış, kiminin daha yeni evlenecek zamanı gelmiş. Padişahın bir de babası varmış. Bu otuz dokuz oğlan varmışlar dedelerinin huzuruna, şikâyet etmişler:

— Babamız bizi evermiyor, evlenmek zamanımız geçti.

deyince dedeleri demiş ki:

— Oğlum, Hasbahçe’ye gidin. Herkes şahsına göre birer elma koparsın. Bir sininin üzerine koyup bana getirsin, demiş.

Otuz dokuz oğlan Hasbahçe’ye gidip herkes şahsına göre birer elma kopartmışlar, sininin üzerine koyup dedelerine getirmişler. Dedeleri alıp padişahın önüne koymuş. Padişah babasına demiş ki:

— Bunlar neci?

Babası da:

— Oğlum, bunlar senin evlatlarındır. Kiminin evlenecek zamanı gelmiş, kimi yeni yetişiyor. Bunlar evlenmek istiyor, demiş.

Padişah demiş ki:

— Peki, evereyim, diye söylemiş.

Oğullarını huzuruna çağırtmış:

— Oğlum, evlenmek istiyorsunuz da niçin bana söylemiyorsunuz? Sizi evereyim, demiş.

Oğulları da demiş ki:

— Baba, biz otuz dokuz tanemiz bir anadan ve bir babadan ve alacağımız kız da bir anadan ve bir babadan olursa alırız. Yoksa biz elimizle buluruz, diye cevap vermiş.

Padişah demiş ki:

— Oğlum, bir defa tellal çağırttıralım da ondan sonra bulunmazsa siz elinizle üstüne konmayın, demiş.

— Peki baba, demişler.

Babaları da:

— Oğlum, varın tavlaya, atlarınız alın. Birer heybe altın alın, yola revan olun, demiş.

Bunlar atlarını çekip yola revan olmuşlar. Bunlar gitmekte olsun biz gelelim küçük oğlana.

Küçük oğlan mektepten gelmiş ki kardeşlerinin olduğu odada kimse yok. Hemen kopa kopa* babalarının yanına varmış:

— Baba, hani benim kardeşlerim? Nereye gittiler? Yoksa bir iş mi vardı da oda boş kaldı, deyince:

— Oğlum, kardeşlerin evlenmek istedi. “Biz otuz dokuz tanemiz hep bir anadan bir babadanız. Ayrı ayrı evlenmeyiz.” demiş.

— Hepsini bir arada bulamadık, kendileri atlarını çekip gittiler.

Küçük oğlan da demiş ki:

— Baba, kardeşlerim nereye gittiyse izin ver, ben de onların gittiği yere gidip kardeşlerimi bulayım, demiş.

Tellal çağırttırmış, hiçbirisi tamam olmadığından oğulları almamış. Oğulları demiş ki:

— Varalım babamızdan izin isteyelim de biz elimizle bulalım, demişler.

Babalarının huzuruna varmışlar. Büyük kardeşi demiş ki:

— Baba bize izin ver de kendi elimizle bulalım. Babaları da demiş ki:

— Oğlum, ben bir padişah olayım da siz elinizle evlenesiniz, demiş.

Bunlar babalarının sözünü dinlemeyip;

— Hiç çaresi yok, gideriz, demişler.

Babaları da:

— Peki oğlum, madem gideceksiniz size üç vasiyet edeceğim. Bu vasiyetimi tutun, demiş.

— Peki baba demişler.

— Oğlum, bir ulu ağaç dibine konmayın, bir de ulu çay kenarına konmayın, bir de üç yol. Bu vasiyetlerimi tut. Haydi Allah işini rast getirsin. Atını al, bir heybe alttın doldur, bin; kardeşlerinin gittiği yola git.

Çocuk tavlaya varıp, atına binip yola revan olmuş. Bu çocuk akşam namazında kardeşlerine yetişmiş. Varmış ki kardeşleri babasının vasiyet ettiği ağacın dibine konmuşlar. Bu yandan varıp kardeşlerine selam vermiş. Kardeşleri demiş ki:

— Biz senin elinden kaçtık. Sen gene bizi buldun, diye çocuğu iyice dövmüşler.

Çocuk da demiş ki:

— Babam bana vasiyet etti ki “Ulu ağaç dibine konmayın.” dedi. Biz geldik babamızın vasiyet ettiği ağacın dibine konduk. Başka bir yere konalım, demiş.

Çocuğu kovmuşlar ve çocuk gene gitmemiş. Kardeşleri uyuduktan sonra çocuk içlerinden çıkıp yukarı bir yere varıp oturmuş. Gecenin bir yarısı gün doğu tarafından bir inilti kopmuş. İnilti gittikçe çoğalmış. Çocuk bir de bakmış ki büyük bir dağ gibi adam geliyor. Meğer o gelen bir devmiş. Çocuk sıçrayarak bir ok atıp o kocaman devi vurmuş. Dev gitmiş. Sabah olup kardeşleri bakmış ki kendinin küçük kardeşleri içlerinden çıkmış, yukarıda yatıyor. Demişler ki:

— Deyyus oğlu deyyus. İçimizi de beğenmemiş de dışarıda yatıyor, demişler.

Kardeşlerinin birisi demiş ki:

— Uyarmayalım da bırakalım gidelim. Bizi nerede bulacak? Bunun elinden kurtuluruz demişler.

Atlarına binip, yola revan olup ulu çay kenarına konmuşlar. Küçük çocuk oradan uyanmış, bakmış ki kardeşleri kendi atlarına binip gitmişler, kendinin atıyla parayı orada koymuşlar. Kuşluk, çocuk kalkıp atına binip yola revan olmuş. Kardeşlerinin ardından yetmiş. Varmış ki gene babasının vasiyet ettiği yere konmuşlar. Çocuk demiş ki:

— Kardeşim, babam bana vasiyet ettiydi ki “Ulu çay kenarına konmayın.” diye söylediydi, deyince çocuğu bir iyice daha dövmüşler.

Çocuk gece yarısı selamete çıkıp durmuş. Gece gün batı tarafından bir inilti kopmuş. Gele gele gelmiş ki gene bir dev gelmiş. Çocuk onu da yaralamış. Sabahleyin kardeşleri bakmış ki gene dışarıda yatıyor, gene kardeşleri uyarmayıp yola revan olmuşlar. Babalarının vasiyet ettiği yolun üzerine durmuşlar. Çocuk sabahleyin uyanıp atına binerek yoluna devam etmiş; akşam namazı kardeşlerinin ardından gitmiş. Selam verip atından inip durmuş.

Bu sefer büyük kardeşleri demiş ki:

— Bu bizi kardeş biliyor da onun için bizi bırakmıyor, demiş.

Hâlbuki o yol üç çatalmış. Yolun birisine giden ya gelir ya gelmez diye yazılıymış, birisine giden de hiç gelmez diye yazılıymış. Öbür yola da giden üç sene gidip, doğru gidip doğru gelirmiş. Bunun hangisine gideceklerini şaşırmışlar. Bunun üzerine büyük kardeşleri demiş ki:

— Bizim vekilimiz küçük kardeşimiz olsun. Nereye giderse oraya gidelim, demiş.

Öyle deyince çocuk korkmuş ki:

— Beni öldürürsünüz, demiş.

Onlar da ant etmiş ki:

— Öldürmeyiz, senin emrindeyiz, demişler. 

Öyle deyince çocuk da demiş ki:

— Binin atınıza da gelmez yola gidelim, demiş.

Atlarına binip yola revan olmuşlar; az gitmişler, uz gitmişler, dere tepe düz gitmişler, altı ay, bir güz gitmişler, vara vara bir konağa varmışlar. Konağa hepsi birlikte inmişler, atlarını tavlaya bağlamışlar. Yukarı bir odaya çıkmışlar. Küçük kardeşleri demiş ki:

— Kardeşim, siz burada durun da bir kere dolaşayım, demiş.

Küçük kardeşleri oradan çıkıp bir içeriye girmiş ki bir karı oturuyormuş. Oğlan bunun yanına varmış, karının memesini ağzına alıp somurmuş.* Karı oğlanın kolundan yapışıp:

— Sen necisin de benim mememi emdin, deyince:

— Ben senin evladın oldum. Benim kardeşlerim aç, kardeşlerime bir yemek yap da yesinler, demiş.

Karı kalkıp yemek yapıp bunlara yedirdikten sonra küçük kardeşleri demiş ki:

— Karı nine, bir şerbet et de kardeşlerim yesin, demiş.

Meğer karı, cadı bir karıymış. Bir sihirle şerbet edip bunlara vermiş. İçen bayılmış. Küçük kardeşleri bunun sihirli olduğunu anlamışmış. Onlar gibi içip bayılmış.

Kocakarı demiş ki:

— Şimdi benim kırk tane oğlum var, bir de kocam var; sizi onlara kurban ederim, demiş.

Karı gene gitmiş, odasına oturmuş. Hemen küçük kardeşleri odadan çıkıp bir kapı açmış ki içinde kocaman bir bahçe, içinde otuz dokuz tane kız bir yerde oynuyorlarmış ve biri de ayrı ayrı oynuyormuş. O delikanlı demiş ki, o kıza sormuş:

— Onların otuz dokuzu bir oynuyor da sen ne diye yalnız oynuyorsun, diye.

Kız da demiş ki:

— Onların otuz dokuzu bir anadan bir babadan, ben de bir anadanım, demiş.

Delikanlı gerisine dönüp odaya gelmiş. Kardeşlerinin zeykirlerini* alıp geri o bahçeye varıp büyüğünü büyüğe, küçüğünü de küçüğe takıp, yerli yerince buldurup kardeşlerinin odaya gelmiş. Onların zeykirini de kardeşlerinin parmaklarına takmış. Geri gelip kocakarının yanına varıp demiş ki:

— Şimdi bu kardeşlerimi bayılttığın gibi ayılt. Yoksa başını vururum, demiş.

Kocakarı kalkıp sihri açıp hepsini uyandırmış. Bunlar içeride olmakta olsun, küçük kardeşleri eline bir tahta alıp kapının üzerine mıhlamış, üstüne oturmuş, kılıcını eline almış. Karının büyük oğlu avdan geliyormuş. Dışarıdan içeri girerek büyük oğlunu vurup bir kuyuya atmış. Onun ardınca birer birer otuz dokuz tane karının oğlunu öldürmüş, kuyuya atmış.

Karının kocası, onu dahi öldürüp onu da kuyuya atmış. Gelmiş kardeşlerinin yanına. Kardeşlerine demiş ki:  

— Kardeşlerim, siz kendi kendinizi yoklayın da bakalım bir şeyimiz kaybolmuş mu, olmamış mı?

Kardeşleri bir de bakmış ki zeykirleri değişilmiş.

— Bizim zeykirlerimiz değişilmiş, demişler.

Kardeşleri bunları alıp bahçeye götürmüş. Herkes nişanlısını bulup dışarıya çıkmışlar. O ayrı oynayan kız nişanlısına demiş ki:

— Sen anamı da öldür, yoksa başımıza felaket gelir.

Kızın sözüne aldırmamış. Kırk oğlan, kırk da kız, bir de anaları, hepsi yola çıkmışlar. Meğer bunların bir tane hududu varmış, bunlar hududa gelince karı bağırmış ki:

— Cansız yetiş, diye.

Bu karının Cansız isminde bir kardeşi varmış, karı kardeşini çağırdığı zaman o delikanlı onu da öldürmüş. Cansız gelip bu çocuğu yakalamış, demiş ki:

— Kırk tane yeğenimi öldürdün, eniştemi öldürdün, bacımı da öldürdün. Kırk tane yeğenimi götürdün. Şimdi elimden nasıl kurtulacaksın, demiş.

Cansız öteki kardeşlerine demiş ki:

— Siz yeğenlerimi alıp gidin, bu benimdir, deyince kardeşleri gitmiş.

Cansız da demiş ki:

— Ben hiçbir şeyden ölmem, benim ölümüm insanoğlunun elinden değil. Benim Zımara’da bir nişanlım var. Onu bana getirirsen bütün yeğenlerimin, eniştemin, bacımın kanını sana helal ederim. Getirmezsen senin ölümün benim elimde.

Delikanlı sormuş:

— Söyle bakayım neymiş?

— Benim Zımara’da olan nişanlımı yedi sene uğraştım alamadım, bunu getirirsen seni anana babana iletirim, demiş.

O da “Peki.” demiş, yola revan olmuşlar. Giderken oğlan bakmış ki biraz su gidiyor, suyun öte geçesinden* bir karınca geliyor, geri dönüyor. Karıncayı oradan alıp ininin üstüne koymuş. Yola çıkmadan karınca, oğlana demiş ki:

— Şu boynuzumun birini al da başın dara geldiği zaman yak; ben yetişirim, deyip yola revan olmuşlar.

Gide gide bir yüksek dağ başına çıkmışlar. Çocuk bakmış ki bir kurt ayağını havaya tutmuş uluyor. Oğlan bunun yanına varmış. Kurdun ayağına bir gamga* batmışmış, onu çıkartmış. Cansız onun yanına gelmemiş. Kurt demiş ki:

— Ey insanoğlu, benim yelemden bir kıl al da dara geldiğin zaman tüttür, ben yetişirim, demiş.

Çocuk Cansız’ın yanına gelince Cansız sormuş:

— Sen nasıl onun yanına vardın? Ben yalnız ondan korkarım. Beni yer de geri sıçmaz.

Varmışlar Cansız’ın konağına dâhil olmuşlar. Çocuk nişanlısının odasına varmış. Nişanlısı yukarıdan gelip cariyeye haber verip yemeklerini yemişler. Çocuk demiş ki:

— Ben sana dünürcü geldim, deyince kız da ona demiş ki:

— Bugün git de yarın gel, demiş.

Çocuk Cansız’ın yanına gelip yarın gene gitmiş. Kızın odasına varmış, kız demiş ki:

— Benim iki ahdim var. Bunu yaparsan dünürcülüğünü kabul ederim, deyince o da:

Hemen bir kazan yemek pişirmiş. Oğlanın önüne getirmişler.

— Bunu sabaha kadar yersen yedin, yemezsen dünürcülüğünü kabul etmem, demiş.

Çocuk bunları yemekle tüketememiş. Cansız’ı çağırmış. Cansız yemeği yemiş, tüketmiş. Sabahleyin bakmışlar ki yemek yenmiş, kap kalaylanmış gibi duruyor. Kız demiş ki:

— Bu Cansız’ın işi, senin işin değil. Bugün git de sabah gel.

Oğlan gitmiş, devrisi gün* geri gelmiş. Kız bir kile tohumu; bakla, buğday, arpa, velhasıl on iki türlü tohumu birbirine karıştırmış, içeriye koymuş. Oğlan gelir gelmez:

— Ağırlamadan bunu seçeceksin, demiş.

Oğlan içeri girmiş. Bunlar kapıyı kilitlemişler, gitmişler. Oğlan düşünceye dalmış, karıncadan aldığı boynuzu yakmış. Derhâl dışardan bir seda gelmiş ki:

— Ey insanoğlu, mermerin birini sök.

Mermerin birini sökmüş, içeriye karıncalar zorlamış.* O kendinin çıkarttığı karınca, karıncaların padişahının kızıymış. Karıncaların padişahının kızı gezerken öte geçede kalmış. Yedi sene anasına babasına hasretmiş. Karıncaların padişahı askeri alıp tohumun üzerine bırakmış. Emir vermiş ki:

— Tohumları ayrı ayrı yığacaksınız! Yiğide bir zulüm gelmesin, Demiş.

Çocuk çok güzel olduğundan kuşlar kadar gelmemiş ki tohumu seçsin de o çocuk kurtulsun. Karıncalar çekilip gitmişler. Çocuk mermeri geri kapatmış. Cariyeler gelip bakmışlar ki hiçbirinin içinde bir tohum kalmamış, ayrı ayrı seçilmiş. Beslemeler varmış, kıza söylemişler; kız buna taaccüp eylemiş. Oğlanı aşağıdan alıp yüksek yıldız köşküne götürmüş. Orada iki üç gün kadar durmuşlar. Sabahleyin bir cariye, iki de kendileri, beraber yeni* pahada ağır mallardan alıp Bola şehrine dâhil olmuşlar. Gariyeyi* orada bırakıp Cansız’ın konağına gelmişler. Cansız gelmiş:

— Aferin enişte. Üç gün misafirimsin, demiş.

Cansız gitmiş, oğlan kıza demiş ki:

— Cansız gelince yüzünü azdır.* O da “Sen ne diye yüzünü azdırdın?” diye sorunca “Sen gittiğin zaman benim dışlığım* gelmiyor. Senin canın nerdeyse bana söyle. Sen gelene kadar gönlümü eğlerim.”

Cansız demiş ki:

— Benim canım süpürgede, diye yalan söylemiş.

Kız süpürgeyi donatıp oynamaya başlamış. Cansız gülmüş. Kız öfkelenip Cansız’a:

— Sen beni oynatıyorsun, deyince Cansız demiş ki:

— Benim canım altı aylık yoldan bir dağın üstünde bir çal* var. O çalın içinde bir sandık var keveke* taşından. Sandığın içinde bir kutu var, kutunun içinde bir pamuk var, pamuğun içinde üç tane böcek var. Onlar orada ölürse ben de öldüm, demiş.

Cansız kaybolup gitmiş. Kız, oğlanın yanına gelmiş. Cansız’ın söylediklerini ona söylemiş. Oğlan koynundan alıp kılı yakmış. Kurt yanına gelmiş:

— Emrini söyle, demiş.

Kurda demiş ki:

— Beni filan yere, dağın üstüne çıkartacaksın, demiş.

Kurdun üstüne binip o dağın üstüne çıkartmış. Oğlan kılıcı almış, keveke taşını kırmış, kutuyu eline alır almaz Cansız yanına gelmiş.

— Aman enişte, canımı ver de seni memleketine ileteyim, demiş.

— Beni alıp sen iletirsen orada canını veririm, demiş.

Cansız alıp evine gelmiş. Oğlan demiş ki:

— Kızla beni de beraber alıp babamın konağının önüne indirirsen canını veririm, demiş.

Cansız ikisini bir alıp babasının konağına iletmiş. Cansız demiş ki:

— Enişte canımı ver, demiş.

Cansız’ın canını yere çalıp kırmış, Cansız ölmüş. Bu kıssamız burada oldu tamam, versin efendilere selam.    

 


* horanta: aile halkı.

* kopa kopa: koşa koşa.

* somurmak: emmek.

* zeykir: yüzük.

* geçe: karşılıklı iki yandan her biri, yaka.

* gamga: yonga.

* devrisi gün: ertesi gün.

* zorlamak: Metinde bu biçimde verilmiş, açıklama da yok ancak karınca, bit, pire vb. küçük hayvanların çokça bulunuşunu anlatan “zöğül zöğül” vb. bir söz de olabilir: “zoğlamak” vb. 

* yēni: Metinde bu biçimde geçen söz, dipnotta “yeni” biçiminde açıklanmış, ancak “pahada ağır” sözünden önce geçen bu kelime “yeğni” de olabilir.

* gariye: Metinde “gāriyē” biçiminde geçen bu söz için bir açıklama verilmemiş. Buna en yakın “garye” sözü Derleme Sözlüğü’nde, “köy” anlamında.

* azdırmak: Kaynak kitapta bir açıklama yok. Derleme Sözlüğü’nde uygun bir anlam yok. Tarama Sözlüğü’nde “değiştirmek” anlamı var. “… azdıra benzin rengini” örneğiyle.

* dışlık: rahat, huzur, sükun.

* çal: taşlık yer, tepe.

* keveke: İçi delikli, hafif, çabuk kırılabilen, yumuşak (taş vb. için). (Derleme Sözlüğü)