AKILLI OĞLAN İLE DELİ OĞLAN
(İç Anadolu Bölgesi, Sivas)

Bir varmış, bir yokmuş. Allah’ın kulu çokmuş. Çok söylemesi de büyük günahmış. Bir akıllı oğlan ile deli oğlan varmış. Bu iki kardeş, analarına:

— Ana biz çalışmaya gidiyoruz, deyip evden ayrılmışlar. Az gitmişler uz gitmişler. Gide gide bir eve gelmişler. Bu evde bir dul kadın yaşıyormuş. Kardeşler, dul kadına:

— Biz senin koyunlarına çoban olalım, demişler. Kadın:

— Koyunları ne kadar altına güdersiniz, demiş. Akıllı oğlan:

— Üçer kepçe altına güderiz, demiş. Kadın:

— Benim şu keçim hamile. Keçi kuzulayıncaya kadar güderseniz, size üçer kepçe altın veririm, demiş. İki kardeş, kadının şartlarını kabul ederek koyunları gütmeye başlamışlar.

Aradan iki, üç ay geçmiş. Bir gün iki kardeş koyunları güderken kar yağmaya başlamış. Akıllı oğlan, deli oğlana:

— Deli oğlan, git de bize ekmekle benim de çarığımı, çorabımı getir, demiş.

Deli oğlan eve gelip ekmekle kardeşinin çarığını, çorabını almış ve koyunların yanına doğru yola düşmüş. Koyunların yanına gelirken aç bir köpek görmüş ve ekmeği aç köpeğe vermiş. Az ilerleyince de bir kargaya rastlamış. Elindeki çorabı, çarığı da üşümüş olan kargaya vermiş:

Deli oğlan, kardeşinin yanına gelince:

— Ekmeği acıkmış olan bir köpeğe; çarığı, çorabı da ayakları çok üşümüş olan bir kargaya verdim, demiş. Akıllı oğlan:

— Deli oğlan sen koyunların yanında dur da ben gidip çoraplarımı alıp geleyim, demiş.

Akıllı oğlan, koyunların yanından ayrılınca deli oğlan, tüm koyunları bir armut ağacının altında toplamış ve koyunlara:

— Koyunlar, ben şimdi ağacı sallayacağım. Yere düşen yaprakları siz yiyin, armutlarını bana bırakın, demiş.

Armut ağacına çıkan deli oğlan, bütün gücü ile ağacı sallayıp aşağıya inmiş. Aşağı inince bakmış ki koyunlar yere düşen armutları hep yemişler. Armutların yenmesine çok kızan deli oğlan, koyunların hepsini kesmiş. Sadece keçiyi kesmemiş. Çünkü armudun biri keçinin boynuzuna takılmış. Deli oğlan da bunu görünce keçinin kendisi için armut sakladığını düşünmüş.

Birkaç saat sonra akıllı oğlan koyunların yanına gelmiş. Koyunların kesilip yerde yattığını gören akıllı oğlan, kardeşine kızarak:

— Ne yaptın böyle, deli oğlan, demiş. Deli oğlan:

— Onlar benim armudumu yediler. Sadece bu keçi bana armut sakladı. Ben de armudumu yiyenlerin hepsini kestim, demiş. Akıllı oğlan:

— Bu böyle olmaz. Gel şu koyunları ağıla taşıyalım. Keçinin ayağına da bir tavşan bağlayıp keçi kuzuladı diye kadından hakkımızı alalım, demiş.

İki kardeş bütün koyun ölülerini ağıla taşımılar. Keçinin ayaklarına da bir tavşan bağlayıp kadının yanına gelmişler:

— Senin keçi kuzuladı. Bizim hakkımızı ver de biz gidelim, demişler. Dul kadın, kızına:

— Kızım git bak bakalım, keçinin oğlağı güzel mi, demiş.

Kız, keçinin yanına gelmiş. Tavşan kızı görünce kaçmaya başlamış. Kız tekrar evine gelip annesine:

— Bir güzel oğlağı var ki, demiş.

Kadın bunun üzerine akıllı oğlana üç, deli oğlana iki kepçe altın vermiş. Deli oğlan, akıllı oğlana:

— Yok, ben senden daha çok koyun ölüsü çektim. Ben iki kepçe altını kabul etmem, demiş. Akıllı oğlan:

— Sus, deli oğlan! Al bu üç kepçe altın da senin olsun, demiş.

Deli oğlan altınların hepsini almış. Dul kadın iki kardeşe yolda acıkınca yemeleri için azık hazırlamış. İki kardeş kadınla helâlleşmişler.

Kadından haklarını alan kardeşler, yola çıkmışlar. Az gitmişler, uz gitmişler, bir dağın başına gelince ateş yakıp oraya yatmışlar.

Kadın sabah olunca ağıla girmiş. Ağıla bir bakmış koyunların ölüsünü görmüş. Koyunlarından olan kadın, en azından altınlarını kurtarmak için bunların peşine düşmüş. Biraz yol yürüdükten sonra iki kardeşin yaktığı ateşi görmüş. Koşarak ateş yanan yere gelmiş. İki kardeşe:

— Koyunlarımın hepsini öldürmüşsünüz. Bari benim paramı verin, yoksa sizi nacakla keserim, demiş. Akıllı oğlan, dul kadına:

— Boşuna seninle dövüşmeyelim. Gel şu ateşin etrafında dönelim. Bu ateşe kim basarsa o altınlardan vazgeçsin, demiş. Kadın:

— Tamam, deyince hepsi ateşin etrafında dolanmaya başlamışlar. Bu iki kardeş, kadını orada bırakıp kaçmışlar.  Sonra da oradan uzaklaşmışlar.  

Köylüler bu iki kardeşi yolda karşılamışlar. Herkes bunlara, hoş geldin ediyormuş. Deli oğlan, akıllı oğlana:

— Sen burada dur da ben gideyim anamı müjdeleyeyim, deyip evlerine gitmiş. Eve gelince tandırdaki suyu görmüş. Deli oğlan, anasına:

— Ana, bu su ne, demiş. Anası:

— Başımı yıkayacağım, demiş. Deli oğlan:

— Sen dur, ana. Ben suyu getireyim de başına dökeyim, demiş.

Suyu kaptığı gibi anasının başına dökmüş. Anasını sıcak su ile haşlayıp öldürmüş. Deli oğlan anasını götürüp yatağına yatırmış ve eline de bir tane yufka dürümü yapıp vermiş. Deli oğlan tekrar kardeşinin yanına gelerek:

— Kardeş, anamı yıkandırıp yatağına yatırdım. Eline de yufka dürümü verdim, demiş. Akıllı oğlan:

— Deli oğlan, anamı öldürmeyesin, deyip eve koşmuş.

Eve gelince bir de ne görsün? Anası çoktan ölmüş. Deli oğlan da kardeşinin anasını öldürdüğü haberini köye yaymış. Suçu, güya kardeşine yükleyecekmiş.

Köylüler akıllı oğlanı jandarmaya şikâyet etmişler. Jandarma gelip akıllı oğlanı götürürken; akıllı oğlan, deli oğlana:

— Bak ben gidiyorum. Kapıya, bacaya sahip ol, demiş. Deli oğlan:

— Tamam, demiş.

Akıllı oğlan ile jandarmalar gidince deli oğlan; kapıyı sırtına, bacayı başına alarak hapishanenin önüne gelmiş. Bunu gören kumandan, deli oğlana acıyıp akıllı oğlanı serbest bırakmış. Serbest kalan akıllı oğlan, deli oğlana:

— Ne bu hâlin, demiş. Deli oğlan:

— Sen dedin ya; kapıya, bacaya sahip çık. Ben de sahip çıktım işte, demiş.

Deli oğlanın hâline gülen akıllı oğlan, kardeşini alıp eve getirmiş ve yaşamlarına devam etmişler.