DEĞİRMENCİ İLE TİLKİ 
(Akdeniz Bölgesi, Osmanıye)

DEĞİRMENCİ İLE TİLKİ

Bir varımış, bir yoğumuş, bir değirmenci ile bir dilki varımış. Bu değirmencinin azzığını, her gün bir dilki gelir yerimiş. Değirmenci, her gün aç galırımış. Bu değirmenci diyor ki:

-Bir gün, bunu bekliyem bakim, benim bu azzığımı yiyen kim?

Değirmenci bekliyor, bakıyor ki; bir dilki! Geliyor, azzığı yiyor! Değirmenci, bunu gedecâ zaman yakalıyor:

-İs misin, cis misin? diyor değirmenci. Dilki:

-İsim de cisim de, ben sana gardaşlık olmaya geldim, diyor.

-Get şurdan -diyor- dağ dilkisinden gardaş olur mu? Ben, seni gardaş edip de ne edecâm? diyor.

-Vallâ, ben sana gardaş olurum, senin çamaşırını yıkarım, sırtını yıkarım, dediğini getiririm. İşde, ne dersen onu yaparım, diyor.

Değirmenci:

-Pekiyi, gel bakalım, diyor.

Bu dilkiyinen değirmenci, bir zaman beraber galıyorlar. Bir gün, bu dilki dü­şünüyor:

-Eeee gardaş, sen bekâr, ben bekâr, nolacak bizim hâlimiz? diyor. Değirmen­ci:

-Gardaş, sen bir dilkisin, ben bir değirmençi. Bize kim gız verici? diyor.

Dilki:

-Ben, sana padişahın gizini bitirecâm, diyor.

-Aman gardaş, padişahın gizini bize kim verir? diyor.

-Sınamak bir şey değil ya. Ben bir dünür gedecâm, diyor.

Bu dilki, bir gün gediyor, varıyor padişahın gapısına. Padişahın gapısında da iki tene daş varımış. Biri "dünür daşı"yımış öteki de "isdek daşı"yımış. Dilki varı­yor, "isdek daşı"nın üsdüne oturuyor. Padişah diyor ki:

-Çağırın bakiyim, şu dilki biyâyi*. İsdâ neyise, onu yerine getirin, diyor.

Uşaklar, bunun yanına varıyorlar:

-Buyur dilkim diyorlar. Dilki:

-Vallâ padişahım, biraz altınımız varıdı, onu ölçecâk da sizin şiniğinizi* isdiyom, diyor.

-Verin, diyor padişah.

Şiniği, bu dilkinin guyruğuna bağlıyorlar . Dilki, alıp geliyor. Biraz beriye gelişin, şiniğin arkasına bir tene altın yapışdırıyor, eletiyor geri teslim ediyor.

Sabahısı gün oluyor, gene varıyor padişahın yanına, "isdek daşı"nın üsdüne oturuyor. Çağırıyor padişah bunu yanına. Diyor ki:

-Vallâ, dün vakdımız olmadı, yetişdiremedik. Biraz da gümüşümüz varıdı da, onu ölçecâk da, şiniğin için geldim, diyor.

Şiniği gene götürüyor. Bu sefer de arkasına bir gümüş yapışdırıp getiriyor. Avrat gızına diyor ki:

-Görüyon mu gizim, meğer bunnar nagadara zenginlenmiş. Bir gün altın ölçdüler, bir gün gümüş ölçdüler, diyor.

Devliğisi gün oluyor, gene varıyor dilki, "dünür daşı"nın üsdüne oturuyor . Padişah diyor ki:

-Çığırın dilkiyi.

Dilki geliyor :

-Buyur dilki biya, emrini bekliyom, diyor padişah .

-Padişahım, benim emrim; Allah’ın emriyinen, gizinizi gardaşım dârmençiye isdemeye geldim. Gardaşımdan ötürü düğürçüyüm, diyor. Padişah:

-Dilki biya, bizim âdetimizde enişteyi görmiyeşin, gizi vermek. Getir gardaşını, bir görek de ondan sonra gizi verek, diyor.

Bu dilki, işdahlı işdahlı gediyor, dağirmençiye varıyor:

-Yörü, yörü -diyor- senînen barabar gedecak. Ben işi yapdım, adamlar seni görecek, diyor.

Değirmençi:

-Aman dilki gardaş, ben nasıl gedîm, ben bir değirmenciyim, üsdüm un, başım un, sırtım yamalık. Ben nasıl olup da padişahın huzuruna çıkacâm? diyor.

-Yörü sen, ben ileride bir dilki düzeni gullanırım, seni oraya eletirim, diyor.

Bunnar ireliye varıyorlar. Bu dilki, şimdi adamı oraya otudduruyor, bunu yıkandırırkan yıkandınrkan, güzelce temizliyor. Adama:

-Sen, burda otur, diyor.

Gendi de suya giriyor, yola yatıyor, oluyor her tarafı bir çamır! Varıyor, padi­şahın gapısına. Padişah:

-Aman dilki, bu halin ne? diyor.

-Vallaha padişahım, bir yağmır yağdı, bir yağmır yağdı, üç tene altımızda at, gözleri altın dolu halı hâbe, onnar hep sele getdi -diyor- ben, gardaşımı zor gurturdım. Buriye, bir gat çamaşır diyen geldim. Ev uzakda galdı, geriye de dönemedik, diyor. Padişah:

-Açın bakiyim mağazayı, dıkın dilkiyi içine, diyor.

Mağazayı açıyorlar ki, darmençiye bir elbise çıkıyor ordan ki, daha darmençi ömründe diyal, öyle bir elbise görsün!

Dilki, elbiseleri alıp geliyor. Bunu gardaşma gevdiriyor, diyor ki:

-Bak, sen bir darmençisin, sen görgüsüz olun. Orada, önüne çeşit çeşit yemek goyarlar. Onu yiyecâm, bunu yiyecâm diye görgüsüzlük yapma. Güzel, temiz te­miz ye. Ben, öte dolanırım, beri dolanırım, lâmbayı söndürürüm. Sen, tabağındaki yemeği ye, başga tabakdakını goy. Lâmba yandımı, "doydum," diye geri çekil -di­yor- benim tembaham bu. Bir de apartumana bakıp da üsdünü çırpma. Sana gör­güsüz derler, bu da iki. Bir de, apartumanı dâniyep, elbiseni geri daneme. Sana üç tene tembahem var, bu üçünü dutacan," diyor.

-Pekiyi.

Varıyorlar, hoşbeşden sonra oturuyorlar. Padişahınan biraz oturdukdan sonra, bunnara yemek geliyor. Bu dilki, kalkıveriyor, öte dönüp, beri dönerken lâmbayı söndürüveriyor. Söndürüşün, darmençi gendi yemâni yemiyor, başga tabakdakı yemâ yiyor, sonra lâmba yanıyor. Buna, "ye" falan dedilerise de:

-Yok -diyor- sağolun doydum, elinize sağlık, diyor.

Sabânan oluyor. Tabii, bu gızı galan vermişler. Oğlan, evi şöyle bir daniyor, elbisesini bir çırpıyor. Padişah diyor ki:

-Çığırın şu dilkiyi, bu ne böyle, görgüsüz gimi, eve bakıp üstünü çırpıyor, diyor.

Dilki:

-Aaah padişahım, onun bir elbisesi varidi ki, ne diyeyim size. Şimdi elbiseyi beğenmiyor padişahım, ben ne yapayım? diyor. Padişah:

-O zaman, mağazaya gendini dikin, diyor.

Bu, mağazaya giriyor, ordan bir gat elbise daha geyiyor. Bunar, gelini alıp yola çıkıyorlar. Bu gelin, atlıların önündeyimiş, atıyınan geliyor. Dilki bunnara:

-Vallâ gardaş, siz şöyle durun , biz evden ayrılalı epeyce oldu. Bizim eve dev mi yerleşdi, yoksa başga bir şeyler mi oldu bilmiyom. Ben önden gedîm de ev işini hallediyim, diyor.

Dilki, gopup geliyor eve. Yolda gördüğü sığırcıya diyor ki:

-Size, bu sığır kimin diye sorarlarsa, 'Osman Çavış’ın deyin, diyor.

Goyun sürüsü görünce:

-Bunnar, Osman Çavış’ın den, diyor.

Malcıları görünce:

-Osman Çavış’ın den, diyor. İşde, ne görürse:

-Osman Çavış’ın den, diyor.

Dilki geliyor. Geliyor kine, orda bir dev, goca bir apartımamn içine oturmuş,duruyor! (Ev gendilerin nerde...). Dilki, hımır hımır ediyor. Dev, şöyle bir dönüyor:

-Ey insanoğlu -diyor- buraya guş ganadıyınan giremez, sen nasıl girdin? diyor.  

- Aaah nene, şo gelen asgerler, seni öldürmeye geliyor. Ben, dağdan beriye gopdum geldim, seni saklamaya geldim, öldürtmiyecâm diyor. Dev:

-Aman gurban olayım, get öyliyeşin get, beni neriye saklarsan sakla, diyor.

-Peki o zaman seni çordaki sapın içine saklıyam, diyor.

Dilki, devi eletiyor, sapın içine sokuyor. Ardından adamlar geliyor, gelini indi­riyorlar. Bakıyorlar ki; yem, yiyecek, eşya, padişahın evindekinden daha fazla! Bu adamın evi daha güzel!

-Allah Allah, bunun padişahın evinden üstünlüğü var, eksikliği yok, diyorlar.

Bunnar, yiyor, içiyor, gedecekleri zaman dilki diyor ki:

-Sizin gizinizin bir düşmanı var, onu da öldürün de, ondan sonra gedin, diyor.

-Nerde?

-Valla böyle böyle, bir dev, sapın içinde yatıyor!

Oruya bir gaz döküyorlar, bir de kirbit çalıyorlar, devi oracıkda yakıyorlar. Yakdıktan sonra, tabii bunnar (darmençiyinen garısı) mutlu oluyorlar. Galan, bunnarın bir çocukları oluyor. Bu dilki de daha yanlarındaymış. Bir gün dilki diyor ki:

-Ben bunu, yalanman palanınan everdim. Ev sahibi etdim, çocuk sahibi etdim. Aceba, benim gıymetimi biliyor mu bu adam? Bir gün gedîm de, bir dilki düzeni gullanim bakîm ne yapacak?" diyor.

O gece, dilki yatmıyor, sancılanıyor, bağırıyor, çağırıyor. Adam diyor ki:

-Vay ananı, avradım dilki, bugün bizi çenenden uyutmadın, diyor.

Dilki, sabaha garş gendini ölmüşlüğe vuruyor. Bu adamın gizi, sabanan, çay zamanı yanına varıyor:

-Dilki amca, dilki amca, kalk, çay içecak, diyor.

Öyle diyeşin bakıyor ki giz, dilkiden heç ses çıkmıyor! Giz, geri geliyor, diyor ki:

-Baba, dilki amcam ölmüş, dilki amcamda heç ses yok, diyor.

-Gızım, çok da gıymatlı dâal ya, ayândan dut, götür at da gel, diyor.

Giz geliyor, varıp bunun ayândan dutuyor, sürüye sürüye dışarıya atıp geliyor. Çocuk daha yeman başına oturmadan dilki geri geliyor:

-Ey insanoğlu, çiğ süt emmiş insanoğlu! Sen bir darmençiyidin, ben seni padişahın evine götiirdüm. Padişaha yalan söyledim; biz şöyliyek, biz böyliyek diye. Yalanınan palanınan everdim, çocuk sahabı etdim, yuva sahabı etdim. Emeğim, gözüne, dizine dursun. İşde, ben gediyom, diyor.

Dilki, çıkıp gediyor, dağa gediyor. Değirmençi de orada galip, mutlu oluyor. Yiyep içip muratlarına geçiyorlar.

 

*biyâ: bey, ağa.

*şinik: bir çeşit tahıl ölçeği.