Cıdıllı 
(Doğu Anadolu Bölgesi, Erzurum)

Evvel zaman içinde kalbur saman içinde bir köy var imiş. Bu köyde bir de nine varmış ve bu nine 3 oğluyla beraber yaşarmış. Ninenin büyük oğlunun adı Hasan, ortancanın adı Hüseyin, küçüğün adı ise Cıdıllı'ymış. Köyde ahalinin büyük bir sürüsü varmış, bu sürüye de bir çoban lazımmış. Ninenin büyük oğlu Hasan işe talip olup çobanlığa başlamış. Önceki çoban Hasan'a demiş ki: Hasan her yöne git lakin karşı dağın oradaki ormana asla gitme. Hasan da merakından sormuş: Her yöne git dedin de niye ormana gitme dedin? Tabi ne etse de ne yapsa da çobandan bir cevap alamamış. Günler haftalar geçmiş Hasan her yeri gezmiş gezdiği yerleri tekrar tekrar gezmiş lakin ormana hiç gitmemiş. Bir vakit sonra canı sıkılan Hasan kendi kendine: Acaba bu ormanda ne var ki bana gitme dediler? diye söylenip düşünmeye başlamış ve en sonunda merakına yenik düşerek hayvanları köye doğru sürüp kendisi ormana doğru gitmeye başlar. Epey bir vakit geçer sürü köye iner lakin Hasanı göremezler. Bunun üstüne meraklanan köylüler belki eve gitmiştir diye Hasan'ın evine giderler ama hasan evde değildir. Hasan’ı ararlar ararlar ama bulamazlar. Anlarlar ki Hasan ne kadar gitme deseler de ormana gitmiştir. Hasan'ın annesi Hasan'ı düşünmekten ağlamaya başlamış ve hastalanmış. Bunun üzerine Hasan'ın kardeşi Hüseyin Hasan'ı aramak için ormana gitmeye karar vermiş. Köylüler de engel olmaya çalışmışlar Hüseyin demiş ki: Ne yapalım ağabeyim Hasanı ormanda mı koyalım? Elbet, onu aramaya gideceğim. Köylülerden biri: Hüseyin o ormana gidip geri dönen olmadı. Biz Hasan'ı ormana gitmesin diye uyardık ama Hüseyin ağabeyi Hasan'ı orda bırakmaya niyeti yoktu. Köylüler de Hüseyin'e demiş ki: Bunu çözse çözse köyün ağası çözer. Hüseyin yanına anasını ve Cıdıllı'yı alarak ağanın yanına giderler. 

Hüseyin:

 -Ağam eline ayağına düştük ağabeyim Hasan söz dinlemeyip karşı dağın oradaki ormana gitmiştir onu aramamız için bize birkaç silah ve adam ver.

 Ağa ise ormana gidenlerin hiçbirinin gidip geri dönmediğini bilirmiş ve Hüseyin'e demiş ki: Hüseyin adamları ve silahlarımı meraklı Hasan için harcayamam sen de sen ol canını seviyor isen sakın o ormana gitme.

 Ama anasının haline üzülen Hüseyin yanına birkaç eşya alıp ormana doğru yola çıkmış. Epey bir vakitten sonra Hüseyin de geri gelmemiş. Bu sefer ailenin en zekisi Cıdıllı ormana gitmeye karar vermiş. Cıdıllı ormana gitmiş orman balta girmemiş büyük ağaçları olan güzel bir ormanmış. Cıdıllı ormanda ağabeylerini aramaya başlamış ve ormanda kocaman bir ayak izi görmüş. Cıdıllı ayak izini görür görmez anlamış ve kendi kendine: Bu ormanda belli ki bir dev var ve ağabeylerimi de o dev yakalamış derken dev arkasından Cıdıllı'yı da bayıltıp yakalamış ve Cıdıllı'yı götürmüş.

Epey bir vakitten sonra Cıdıllı kendine gelememiş ve gözlerini açmış büyük bir mağaranın içinde elleri ayakları bağlı duruyormuş. Etrafa bakmış ve bir kazan kazanın başında bir dev görmüş ve ağabeyleri de elleri bağlı duruyormuş. Cıdıllı deve demiş ki: Dev ne yapacaksın o kazanla? Dev de demiş ki: Kazanda sizi pişirip yiyeceğim. Bunun üstüne Cıdıllı ne yapıp edelim de bu devden kurtulalım diye düşünmeye başlamış. Dev ateşi yakmış kazanı da ateşin üstüne koymuş ama dev o kadar tembelmiş ki tembelliğinden ve uykusundan ateşi harlamıyormuş.  Ateşe odun atmasa suyu kaynatamaz ve bir süre daha aç kalırmış. Cıdıllı deve dönüp demiş ki: Ah Ah! Anam olsaydı ellerimi çözerdi ben de ateşe odun atardım demiş. Dev de Cıdıllı'nın ellerini çözmüş ateşin başına koymuş Cıdıllı da ateşe odun atmaya başlamış. Bunu gören dev zaten ayakları bağlı kaçamaz diye uykuya dalmış. Cıdıllı  devin  uyuduğundan iyice emin olduktan sonra ellerini çözmüş ve ağabeylerinin yanına gidip onları da çözdükten sonra devin mağarasından kaçıp köye gitmişler. Bunları gören köylüler hemen yanlarına gidip: Ormana gidip dönen olmadı. Hele anlatın ne vardı, nasıl geldiniz, diye sorular sormaya başlamışlar. Cıdıllı da: Ormanda tembel bir dev var ormana giden insanları yakalayıp yiyor, demiş. Bunun peşine ağa bunların geldiğini duyup hemen yanlarına gitmiş Ağa: Hele anlatın devin mağarasında ne vardı, diye sormuş Hasan da: Ağam devin çok güzel şamdanları vardır, demiş. Ağa da bu şamdanları almak istemiş ama devin mağarasına kimse gitmek istemiyormuş. Düşünmüş bu işi yapsa yapsa Cıdıllı yapar, demiş. Ağa Cıdıllı'yı yanına çağırmış ve demiş ki: Devin mağarasına gidip bana şamdanları getireceksin. Cıdıllı da: Nasıl olur ağam ben bunu yapamam ki, demiş ama ağa kararlıymış ve demiş ki: Ben bilmem onları gidip getireceksin.  Cıdllı yine kabul etmez bunun üzerine ağa Cıdıllı’nın kardeşlerini esir alır ve Cıdıllı'ya der ki: Ya şamdanları getirirsin ya da daha da kardeşlerini salmam benim esirim olurlar. Cıdıllı da yapacak bir şey bulamaz ve devin şamdanlarını almaya ormana doğru gider. Ormana gitiitikten sonra devin mağarasına gizlice girer ve tembel devi görür. Dev yine uyumak için taşa uzanır. Cıdıllı  bir süre bekler ve dev uyuduktan sonra şamdanları alır ve devin mağarasından çıkmak için mağaranın ağzına doğru devi uyandırmamak için sessiz, yavaş adımlarla yürümeye başlar  ama ayağı takılır ve düşer düşüşün etkisiyle şamdanların yere çarpması sonucu yüksek bir ses çıkar ve dev uyanır. Devin uyandığını gören cıdıllı şamdanları alarak hızılıca kaçmaya başlar, dev de  Cıdllı'yı şamadanları elinde kaçmaya başladığını görür ve peşine takılır. Devin peşinde olduğunu gören Cıdıllı bir ağacın kavuğuna şamdanları saklayarak kaçmaya başlar ama dev Cıdıllı'yı yakalar. Dev şamdanlarının nerde olduğunu Cıdıllı'ya sorar. Cıdıllı kardeşlerini kurtarmak istediği için şamdanların yerini söylemez ve dev eğer şamdanları verirse Cıdıllı'yı bırakacağını söyler lakin Cıdıllı köye şamdanlarla beraber gitmez ise ağa Cıdıllı'nın kardeşlerini bırakmaz. Bunun üzerine Cıdıllı'nın aklına bir fikir gelir ve deve der ki: Dev gel senle bir anlaşma yapalım. Dev de der ki nasıl bir anlaşma? Bunun üstüne Cıdıllı anlatmaya başlar: Bizim köyde bir ağa vardır, senin şamdanları bu ağa istemiştir, almam için de kardeşlerimi esir alıp beni yollamıştır. Sen beni serbest bırak ben de şamdanlardan bir tanesini ağaya götüreyim sonra diğer şamdanlar için ağayı ormana getirmeyi ikna edeyim ve kardeşlerimle şamdanları değiş tokuş edeyim. Sen de o sırada bir yere saklan ve ben kardeşlerimi aldıktan sonra ortaya çık, hem ağayı ve ağanın adamlarını karnını doyurmak için al hem de şamdanlarını. Dev demiş ki: Geçen sefer beni kandırıp kaçtın ve şamdanlarımı çalmaya çalıştın ben sana nasıl güveneceğim, der. Bunun üzerine Cıdıllı:  İster güven ister güvenme ama eğer anlaşma yapmazsan ne sen şamdanlarını alırsın ne de ben kardeşlerimi kurtarabilirim, demiş. Dev de aklına daha iyi bir şey gelmediği için Cıdıllı'nın planını kabul etmiş. Önce ormanın girişlerinde devle bir yer bulmuşlar dev güzel bir şekilde saklanmış ve Cıdlılı'da sakladığı yerden şamdanlardan birini alarak köye doğru gitmiş ve ağanın evine varmış. Cıdıllı ağaya: Ağam bu şamdanlardan sadece bir tanesidir, daha güzel şamdanlar vardır lakin onları ormanda bir yere sakladım eğer kardeşlerimle beraber gelirseniz şamdanları size veririm siz de kardeşlerim bırakırsınız lakin sizin de gelmeniz şarttır, der ve ağaya ormanda nereye geleceğini söyler. Cıdıllı ormana gider ve ağanın gelmesini bekler. Ağa birkaç adamı ve Cıdıllı'nın kardeşleriyle buluşma noktasına gelir. Cıdllı elinde şamdanlarla beklemektedir. Ağa Cıdıllı'nın kardeşlerini bırakır o sırada dev ortaya çıkar ve ağayı adamlarıyla beraber yakalar. Cıdıllı da deve şamdanları verir. Dev şamdanları ve ağayı alarak yola düşer Cıdıllı ise kardeşlerini kurtarır, eve doğru yola koyulur. O sırada şunları söyler: Tembel isen dev de olsan aç kalırsın, hasan gibi meraklı isen yem olursun, ağa gibi açgözlü isen deve aş olursun, der ve eve anasının yanına gider.