Deli ve Akıllı Kardeşler
(Akdeniz Bölgesi, Isparta)

Deli ile Akıllı Kardeşler

Evvel zaman içinde kalbur saman içinde... Bir ananın iki oğlu varmış. Biri deli, biri de akıllıymış. İkisi bir arada geçinir giderlermiş. Biri oduna gider, biri de çifte gidermiş.

Bir gün deli oğlan, işe gitmemiş:

–Bizim oğlan ben anamı bugün yüyüp arıtacam, demiş. Akıllı işe gitmiş. Deli de anasını yümeye* durmuş. Bir, bir yana yatırmış. Bir, bir yana yatırmış da anasını kaynar kazanın içine sokunca öldürmüş. Kurusun diye bir köşeye sorutturmuş*. Eline de bir ekmek vermiş. Ölünce kadının dişleri sırıtmış kalmış. Oğlan da güler zannedermiş. Soruttuğu yerde akşam olunca akıllı eve gelmiş:

–Bizim oğlan anam nerde ya? demiş. Deli:

–Netcen, yüdüm arıttım. Oraya sorutturdum. Gülüp durur. Eline de yağlı ekmek verdim onu yiyor, demiş. Akıllı dışarıya bir çıkmış. Bir de ne görsün, anası ölmüş. Sabah olunca konu komşuyu ünlemişler. Anamız ölmüş. Yüyüp, yıkayıp, gömelim demişler. Akıllı mezar kazmaya gitmiş. Deli de evde kalmış. Komşulardan biri:

–Allah belânı versin! Ay deli oğlan ananı kazana attın da öldürdün mü? demiş. Deli:

–Anamı kazana attığımı bir sen mi bildin? deyip ona da bir taş atıp öldürmüş. Anasıyla komşunun bacaklarına bir ip bağlayıp, sürüyerek mezarlığa yaklaşıp, kardeşine bağırmış:

–Hey bizim oğlan! Ölü birken iki oldu. Mezarı gen kaz, demiş. Akıllıyla deli anasıyla komşu kadını aynı yere gömüp eve geri dönmüşler. Deliyle akıllı ayrılmaya karar vermişler. Öküzleri bölüşelim demişler. Eski eve giren öküz, eski evin, yeni eve giren öküz yeni evin olsun demişler. Deli:

–Yeni ev benim, demiş.

–Tamam, demiş akıllı. Öküzleri –ho demişler. Öküzler, eski eve alışık olunca hepsi eski eve girmiş. Yeni eve uyuz bir öküz girmiş. Ertesi gün:

–Ben öküzü satacam, deyip, öküzün boynuna bir ip takıp düşmüş yola. Giderken yorulmuş. Bir kavak ağacının altında oturmuş. Öküzü kavağa bağlamış. Kavağın altındaki taşın altından bir keler* çıkmış, kafasını uzatıp kayanın altına girmiş. Keler bir daha kafasını uzatınca, deli:

–Öküze vurulduysan bırakıp gidiyorum. Paran yoksa haftaya gelir alırım, demiş ve oradan gitmiş. Akşam olunca canavarlar öküzü orada yemişler. Deli bir hafta sonra varmış. Kelerden öküzün parasını istemiş. Keler, yine taşın altına kaçmış. Deli:

–Benim öküzün etini yedin. Paramı çıkar. Valla evini damını yıkarım, demiş. Keler taşın altından çıkmayınca, deli oğlan kelere kızıp kayayı kırmış. Altında bir küp altın bulmuş. Ağasını çağırmış:

–Ağa ağa! Ben öküzü bir kelere sattım. Parasını vermeyince evini damını yıktım. Evinde bir küp altın buldum. Gel bölüşelim, demiş ve altını eve getirmişler. Komşudan bir şinik* alıp, altınları bölüşmüşler. Altınları eve koymuşlar. Beraber gurbete çıkmaya karar vermişler. Deli kapıyı sırtına yüklenmiş ve gurbete çıkmışlar. Giderlerken karşılarından kervancıların geldiğini görünce, büyük bir ağacın üstüne çıkıp saklanmışlar. Kervancılar da o ağacın altına gelip, konak durmuşlar. Yemek yemeye oturmuşlar. Deli ağacın üstünde sıkışmış, büyük abdestini bozmuş. Kervancılar da:

–Gökten helva yağıyor diyerek yemişler. Biraz zaman geçmiş. Deli oğlan küçük abdestini bozmuş. Kervancılar:

–Eyvah yağmur yağıyor diye toplanmaya çalışırken, deli oğlan elindeki kapıyı ağaçtan aşağıya düşürmüş. Kervancılar da:

–Eyvah gök göçüyor diyerek, hepsi korkudan orada ölmüşler. Deli oğlan ile akıllı oğlan ağaçtan aşağı inerek, kervancıların yüklerini toplamaya başlamışlar. Büyük oğlan, kervancıların kumaş yükünü toplarken, deli de ekmekleri toplamış. Eve doğru yola çıkmışlar. Yolda büyük oğlan acıkmış:

–Hadi yemek yiyelim, demiş. Deli:

–Yok, ben ekmek vermem. Bana kumaş verirsen ekmek veririm, demiş. Akıllı kumaş vermiş, deli de ekmek. Oturup yemek yemişler. Biraz daha gitmişler. Bir köye çoban durmuşlar. Deli kuzu güdecekmiş. Akıllı da koyun güdecekmiş. Ağa, deliye:

–Kuzuyu sen şu ağacın altına vur. Akıllıya da:

–Koyunu sen şu ağacın altına vur, demiş. Koyunu kuzuyu bunlara teslim etmiş. Deli, ağa kuzuyu vur dedi diye, bütün kuzuyu vurmuş vurmuş çaya atmış. Ağa bunun üzerine:

–Aman paranızı vereyim de bir gidin, diyerek başından savmış.

*sorutmuş: Ayakta bekletmiş.

*şinik: Sekiz kiloluk ölçü birimi.

*yümek: yıkamak

*keler: Kertenkele