Padişahın İmtihanı
(Doğu Anadolu Bölgesi, Malatya)

PADİŞAHIN İMTİHANI

Bir varmış, bir yokmuş. Evvel zaman içinde, kalbur saman içinde; zamanın birinde çok uzak diyarlardan birinde bir Padişah varmış.

Bir gün canı çok sıkılan bu Padişah eğlence olsun diye vezirine biraz da böbürlenerek,

̶ Benden akıllısı var mı? diye sormuş.

Fakat akıllı ve doğru sözlü veziri, başına gelebilecekleri hesaba katmadan,

̶ Dünya büyüktür padişahım, muhakkak vardır, diye cevap vermiş.

Bunun üzerine istediği cevabı alamayan padişah,

̶ Benden daha akıllısını biliyorsan, muhakkak nerede olduğunu da bilirsin. O zaman git getir. Beraber bir yarışmaya girelim, diye ferman buyurmuş.

̶ Eğer imtihanda beni geçemezse senin boynunu vururum; eğer kaybedersem seni affederim, deyip ona kırk gün mühlet vermiş.

İçine düştüğü bu zor durumdan bunalan vezir, çaresiz ve düşünceli bir hâlde evine gitmiş. Durumunu soran karısına,

̶ Hanım ben bugün başıma belâ açtım ki sorma, deyince karısı,

̶ Ne belâsı, diye sormuş.

Vezir,

̶ Padişah, bu gün bana benden akıllısı var mı? diye sordu, ben de muhakkak vardır deyince öyle ise git bul diye görev verdi, demiş.

Durumun ciddiyetini anlayan akıllı karısı,

̶ Kelleni kurtarmak istiyorsan bir zaman buralarda durma, uzaklaş, diye öğütte bulunmuş.

Karısının öğüdünü tutan vezir de alelacele gece yarısı şehri terk edip gitmiş. Az gitmiş, uz gitmiş; arpa boyu yol gitmiş; birde bakmış ki hava kararmış. İlk vardığı köyde konaklamak istemiş.

Köye girdiğinde bir kapının önünde genç bir delikanlının durduğunu görmüş. Selam vermiş ve delikanlıya,

̶ Baban evde mi? diye sorunca oğlan,

̶ Yok, demiş.

Vezir,

̶ Nereye gitti? diye sormuş.

Oğlan da,

̶ Yukarı köyde dün, birdenbire kanlı bir çeşme ortaya çıktı; o çeşmeyi kurutmaya gitti, demiş.

Bu defa Vezir,

̶ Anan nerde? diye sormuş.

Oğlan da,

̶ Öbür taraftaki köye gitti. Köyde bir adam ölmüştü, ailesine başsağlığına gitti, diye cevaplamış.

Tam delikanlıyla konuşurlarken, bu arada delikanlının babası gelmiş ve misafirle tanıştıktan sonra alıp yukarı çıkarmış. Sonra karısı gelip yemek hazırlamış.

Yemek yedikten sonra Vezir, ev sahibine,

̶ Bu senin oğlan deli mi, akıllı mı? diye sormuş.

Bu soru karşısında afallayan babası,

̶ Bir kusurunu mu gördün? deyince Vezir,

̶ Baban nerde? diye sordum, ‘kanlı çeşmeyi kurutmaya gitti’, dedi, Anan nerde? dedim, ‘Yasına borca hal hatır sormaya gitti’ dedi, karısının da borca ağlamaya gittiğini söyledi, demiş.

O zaman ev sahibi,

̶ Oğlum deli falan değildir. Siz söylediklerini yanlış anlamışsınız, demiş, ve durumu şöyle izah etmiş,

̶ Sağ olsunlar burulardaki köylüler bize itibar ederler, saygı duyarlar. Benim gittiğim köyde de bir kan davası vardı; iki tarafı barıştırdım. Yani kanlı çeşmeyi kuruttum. Karım da günün birinde bizden biri ölür, onlar da gelir, bizim hal hatırımızı sorarlar diye borca hâl hatır sormaya gitti. Gelinime gelince altı aylık bir gelindir, onun da çocuğu ölür, onlar da gelip bizim yasta ağlarlar. Bütün bunlar borç gibidir.

Bu sözlerden sonra oldukça şaşıran Vezir,

̶ Oğluna göre ben, lal-u ebkem bir hayvan gibiyim. Sözlerinden hiç bir şey anlamadım, demiş, aslında kendisinin kim olduğunu açıklamış.

Adama,

̶ Ben Padişah'ın veziriyim. Padişah bir gün bana benden akıllısı var mı? diye sordu. Ben de, ‘dünya büyüktür; mutlaka vardır’ diye cevap verdiğimde de, ‘öyle ise git bul, benimle imtihan olsun. Eğer olmazsa boynunu vururum’ dedi. Ve bana kırk gün de mühlet verdi, deyip sözünün ardından,

̶ Siz akıllı adamlarsınız; benimle padişahın arasını yapamaz mısınız? diye ricada bulunmuş.

Ev sahibi de,

̶ Padişah kendine ne kadar da güveniyormuş? Sen hiç merak etme; gönlünü ferah tut. Ben senin bu derdine bir çözüm bulurum; sen hiç merak etme, diyerek vezirin yüreğine su serpmiş.

Sabah olunca sabırsızlıkla bekleyen vezir,

̶ Ağa bana ne diyorsun, ne yapacağız? diye sormuş.

Ev sahibi de oğlunu çağırıp ona,

̶ Haydi oğlum, Allah yardımcın olsun. Bu adamla git ve davasını hallet, diye emretmiş.

Vezir,

̶ Oğlun bu işe bir çözüm bulabilir mi? diye sorunca adam,

̶ Yapar, yapar. Yapamazsa ben imdadına yetişirim, diyerek veziri rahatlatmış ve

̶ Sen çocuğu al götür, diye ısrar etmiş.

Yola çıkarken çocuğun elinde bir çubuk vermiş. Oğlan çubuğu hiç elinden bırakmamış. Zorluklarla dolu uzun bir yolculuk sonunda saraya varınca hiç dinlenmeden, doğruca Padişah'ın huzuruna çıkmışlar.

Padişah Vezir'e alaycı bir ifadeyle,

̶ Ne yaptın, uzun zamandır nerelerdeydin; yoksa korkup kaçtın mı? diye sormuş.

Vezir de,

̶ İşte Padişah'ım, size sizden daha akıllı olan bu genci getirdim, demiş.

Padişah vezire,

̶ Madem öyle, önce git bana bir tas su getir, diye emretmiş. Vezir derhâl bir tas su getirip Padişah'a vermiş.

Padişah tası masanın üzerine koymuş ve kalbinden,

̶ Ben deniz gibiyim. Sen benimle uğraşabilir misin? diye geçirmiş.

Bu arada çocuğun gözüne hiddetle bakmış. Çocuk çubuğunu getirip tasın üstüne koymuş.

Padişah elini çenesine atmış. Çocuk da karşılık olarak elini başına koymuş. Bunun üzerine Padişah da çocuğu çağırmış ve iki gözünden öpmüş,

̶ Yavrum, Allah seni kem gözlerden, uğursuzdan esirgesin, diyerek cebine bir kese altın bırakmış.

̶ Artık gidebilirsin; memleketine gidince babana selâm söyle, diyerek onu uğurlamış.

Bu durum karşısında olanlara bir anlam veremeyen vezir, olduğu yerde donakalmış. Padişah,

̶ Vezirim, ne gidiyorsun ne de oturuyorsun. Neden? diye sorunca Vezir,

̶ Ben bu genci sizinle imtihana girmesi için getirmiştim, diye kekeleyerek cevap vermiş.

Padişah,

̶ Görmedin mi, imtihana girdi, kendisini yenemedim; ödüllendirip yolladım, demiş. Konuşmasına devam ederek,

̶ Baktım ki peşine düşüp devam edersem beni iyice rezil edecek… Yol yakınken döneyim diye düşündüm." demiş. Veziri de affettiğini söylemiş.

Bu sözlerden hiçbir şey anlamayan Vezir,

̶ Padişahım affınıza sığınıyorum ama hiç bir şey konuşmadınız, deyip hayretini dile getirince Padişah,

̶ Akıllı adam konuşmadan da lâfı anlar. Ben senden su istedim; suyu masaya koydun. İçimden, ‘Ben deniz gibiyim çocuk, sen benimle uğraşamazsın’ diye geçirdim. Çocuk tasın üzerine çubuğu koyunca bu hareketiyle, ‘Ben senin üzerinden köprü bağlar geçerim.’ demek istedi. Elimi çeneme attım. ‘Ne çabuk anladın’ dedi.Çocuk da elini başına koydu. Yani, ‘Çenede akıl yoktur; ne varsa kafadadır.’ demek istedi. Baktım ki gücüm yetmeyecek, daha fazla ısrarcı olmadım.” diye açıklamada bulunmuş.

Böylece dersini alan Padişah, bundan sonra insanlara karşı daha merhametli olmuş. Halka tepeden bakmamış. Ülkesinde uzun yıllar adalet ve sevgiyle hüküm sürmüş. Onlar ermiş muradına; biz çıkalım kerevetine.