Padişahın Üç Oğlu
(İç Anadolu Bölgesi, Sivas)

PADİŞAHIN ÜÇ OĞLU

Evvel zaman içinde, kalbur saman içinde,

Ben anamın beşiğini tangur tungur sallar iken,

Anam düştü beşikten, babam düştü eşikten

Anam evracı* aldı, babam ohlayı* aldı, dolandım dört köşeyi

Koştum koştum, bir dağa vardım; dağın deresine indim ki ne olsa?

İki duvar; birinin himi* yok, birinin aslı yok.

Aslı yok duvarda iki tüfek; biri sakat, birinin aslı yok

Aslı yok tüfeği aldım; koştum koştum, bir dağa çıktım

Baktım, derede ne olsa?

İki tavşan; biri ölü, ötekinin aslı yok.

Attım, aslı yok tavşanı vurdum, onu omuzuma aldım

Koştum koştum, diğer bir dağa çıktım ki deresinde ne olsa?

İki tane tencere; birinin dibi delik, diğerinin aslı yok

Aslı yok tencereyi aldım, ormanlığa vardım, ne olsa?

İki şelek* odun; birini sahibi arabasına yüklüyor, birinin aslı yok

Aslı yok odunu aldım, yaktım 

Tencereyi üstüne koydum, tavşanı içine koydum 

Güzelce pişirdim. Yedim… Yedim… Yedim… 

Hâlen dudaklarımın haberi yok…

Zamanın birinde bir padişah yaşarmış. Bu padişahın üç oğlu varmış. Bir de güzel bahçesi varmış. Bu bahçe, öyle bir bahçeymiş ki ucu bucağı yokmuş, içinde binbir çeşit ağaç varmış, görenler bir daha görmek istermiş.

Fakat bu padişah, bu bahçeden bir tane bile meyve yiyemezmiş. Meğer bu bahçeye bir dev alışmış; her sene meyveler olunca gelip meyveleri yermiş, padişaha da bir şey kalmazmış.

Bir gün padişah, çocuklarını yanına çağırıp:

— Sizler büyüdünüz. Bu bahçeye bu kadar emek veriyoruz. Ben padişah oldum olalı bir meyvesini yemedik. Bundan sonra hanginiz bu meyveden birini bana getirirse ben öldükten sonra yerime o padişah olacak, demiş.

İlk önce büyük oğlu eline okunu, yayını, kılıcını almış, akşamüstü yola çıkmış. Gelmiş, elma bahçesindeki bir ağacın dibine oturmuş. Gecenin geç saatlerine kadar oturmuş. Ortalık zindan gibi karanlık; iki metre ötedeki karaltı bile seçilmiyormuş. Bakmış olacak gibi değil; “Bari hayal kurayım.” demiş. Başlamış hayal kurmaya... “Dev gelir gelmez öldürürüm, bu ülkeye de ben hükümdar olurum. Düşman devletlere hiç aman vermem, hepsini boyun eğdiririm. Böylece ülkemi de büyütmüş olurum,” diye düşünmüş.

Bunlarla meşgul olurken bir anda bir gürültü kopmuş. Öyle bir gürültüymüş ki yerde yatan cansız varlıklar bile ürpermiş. Padişahın oğlunun ödü kopmuş. Nasıl korkmuşsa soluğu sarayda almış. O sene padişaha meyve nasip olmamış.

Gün geçmiş, ay geçmiş, derken öbür sene gelmiş. Sıra ortanca oğlana gelmiş. O da ne var ne yok, yanına almış, bahçeye gitmiş. Oturmuş bir elma ağacının dibine, beklemeye başlamış. Tam uyuyacağı sırada bir gürültü kopmuş. Nasıl bir gürültüyse bu da çok korkmuş, fırlayıp sarayın yolunu tutmuş. Padişah, o sene de bir tane bile meyve yiyememiş.

Gel zaman, git zaman, sonra sıra küçük oğlana gelmiş. Oğlan, bu işi üstlenir üstlenmez hazırlığa başlamış. Vakit akşamüstü olunca elma bahçesine doğru yola düşmüş. O da ağacın dibine oturup beklemeye başlamış. Epey bir süre hayale dalmış. Tam o sırada devin gürlemesi duyulmuş. Oğlan ürpermiş, ama korkup kaçmamış. Dev, elma ağacına yaklaşıp da elmayı almaya doğru boynunu uzatınca eûzü besmele çekerek bir kılıç vurmuş ki dev kendini şaşırmış. Şaşkınlığından elmayı orada bırakıp kaçmış. Oğlan, elmayı aldığı gibi babasının yanına gelmiş. Kardeşleri elmayı gördükleri hâlde oğlana inanmamışlar. Onun, babasının yerine geçeceğini düşündükçe canları sıkılmış. “Ona bir oyun oynayalım da gününü görsün! Babamızın yerine geçmek o kadar kolay değil,” diye düşünmüşler.

Oğlanı yanlarına çağırıp:

— Yalan söylüyorsun! Sen kim, dev kim? Sen onun yanında minnacık kalırsın. Nasıl olur da koskoca devi yaralarsın, demişler.

Oğlan, ısrarla yaraladığını söylese de ona inanmamışlar.

— Hadi öyleyse, gidip devin izini sürüp bakalım. Sahiden yaralanmış mı, yaralanmamış mı, bakalım, demişler.

Oradan hep beraber bahçeye gitmişler, devin izini bulmuşlar. Kan izlerini süre süre gitmişler. İzler oradaki bir kuyunun yanında bitiyormuş. Oğlanı öldürmeyi düşündükleri için:

— Demek ki dev buraya girmiş. İnip bir bakalım, demişler.

Oğlan da bunu kabul etmiş.

Abileri:

— Belimize bir urgan bağlayalım. Sırayla kuyuya inelim. Ama önce büyük olanımız girecek, demişler.

Büyük oğlanın beline urganı bağlayıp kuyuya sallamışlar. Oğlan, derine inince devin sıcağından yanıp:

— Yandım! Yandım, diye bağırmış.

Bunu yukarı çekmişler. Sıra ortanca oğlana gelmiş. Bu sefer de onun beline ip bağlayıp kuyuya sallamışlar.

Bu da:

— Yandım! Yandım, diye bağırmış. Onu da yukarı çekmişler.

Sıra küçük oğlana gelmiş. Oğlan:

— Ben sizin gibi yapmam. Ben; “Yandım!” dedikçe siz beni daha da sallayın, demiş.

Oğlanın beline ipi bağlayıp kuyudan aşağı sallamışlar. Oğlan:

— Yandım! Yandım, dedikçe daha sallamışlar.

Derken kuyunun dibine inmiş. Bakmış ki kuyunun dibi çok geniş, hem de bir sürü kapı varmış.

Oğlan, bir kapıyı açmış ki üç tane kız halı dokuyor. Kızlar, oğlanı görünce şaşırmışlar. Meğerse bu kuyuya şimdiye kadar hiç insanoğlu girmemiş.

Kızın biri oğlana:

— Babam yaralı, yatıyor. Uyanır da burada görürse seni mahveder, demiş.

Oğlan:

— Hani, baban nerede, diye sormuş.

Kız, karşı kapıyı gösterip:

— Aha, şu odada yatıyor, demiş.

Oğlan, odaya doğru gitmeye başlamış.

Kız:

— Hey, bana bak! Babam şimdi uyuyor. Odasının duvarında babamın kılıcı asılı, onu alıp boynuna bir defa vur! O; ”Bir daha vur, insanoğlu!” der. Sakın vurma, demiş.

Oğlan, kızın dediği kılıcı almış, devin boynuna vurmuş.

Dev, öyle bir bağırmış ki yer-gök inlemiş. Hatta bu sesi kuyunun başındaki ağabeyleri bile duymuş, çok korkmuşlar.

Dev, acı içinde:

— Hey insanoğlu, bir daha vur, diye bağırmış.

Oğlanın aklına kızın dedikleri gelmiş. Onun için bir daha vurmamış. Dev de oracıkta bağıra bağıra ölmüş. Devin küçük kızı da oğlana bir altın sıçanla kedi hediye etmiş.

Oğlan, kızların üçünü de almış, kuyunun ağzına getirmiş. Aşağıdan yukarıya, ağabeylerine seslenip:

— Uzatın urganı, diye bağırmış.

Kardeşleri sesi duyunca urganı uzatmışlar. Oğlan, büyük kızı urgana bağlamış.

— Urganı çekin! Bu, büyük kardeşime, diye bağırmış.

Kızı yukarı çekmişler. Oğlan yine:

— Urganı uzatın, diye bağırmış.

Urganı kuyuya sallamışlar. Oğlan:

— Bu da ortanca kardeşime olsun. Urganı çekin, diye bağırmış.

Bu kızı da çekmişler. Oğlanla küçük kız, kuyunun dibinde kalmışlar.

Kız:

— Genç! Önce sen çık, sonra ben, demiş.

Oğlan:

— Niye, diye sormuş.

Kız:

— Ben öbür kardeşlerimden daha güzelim. Kardeşlerin beni görünce belki sana bir oyun oynarlar, demiş.

Oğlan:

— Yok, benim kardeşlerim bana oyun oynamaz, kötülük de düşünmezler, demiş.

Kız da hemen saçından iki tel koparmış, oğlana uzatmış.

— Madem öyle, al bu telleri! Ola ki başın dara düşerse bu telleri yakarsın! Karşına iki koç gelir; biri beyaz, biri siyah! Beyaza binersen seni yeryüzüne çıkarır. Siyaha binersen yedi kat yerin himine* daha gidersin, demiş.

Kız, urganı beline bağlamış, onu da yukarı çekmişler. Kardeşleri bu kızı görünce şaş* kalmışlar. Urganı kuyuya sallamışlar. Oğlan da beline bağlamış.

— Çekin, diye seslenmiş.

Kardeşleri, onu kuyunun yarısına kadar çekmişler, yarıya gelince urganı kesmişler. Oğlan, “Şappadak!” diye kuyuya düşmüş.

Yerde bir zaman baygın yatmış. Ayılıp kendine gelince kızın kendine verdiği saç telleri aklına gelmiş. Telleri yakmış; iki koç gelmiş. Beyaza bineyim derken siyah koça binmiş. O da onu almış, yedi kat yerin dibine götürmüş.

Orada bir ihtiyar kadına rastlamış, ondan geçmişlerinin canı için bir tas su istemiş.

Kadın verememiş.

— Yavrum, bizde su ne arar? Burada bir çeşme var. Oraya bir dev gelir, pınarın başından bir kız alır götürür. O gidenden sonra herkes suyunu doldurur, demiş.

Oğlan:

— O çeşme nerede, hele bana bir göster, demiş.

İhtiyar kadın:

— Aha, bu gördüğün evin arkasında, diye yerini göstermiş.

Oğlan, oraya varmış, bakmış ki sıra padişahın kızına gelmiş. Oğlan, okunu, yayını hazırlamış, beklemeye başlamış. Az sonra dev gelmiş. Oğlan, okunu fırlattığı gibi devi öldürmüş. Padişahın kızı sevinçten elini devin kanına batırmış, oğlanın sırtına vurmuş.

Bu haber padişaha gelince çok sevinmiş.

— Devi kim öldürdüyse, kızımı ondan kim kurtardıysa ona ödül vereceğim, diye dört yana haber salmış.

Biri demiş ki; “Ben öldürdüm.”, öteki demiş ki; “Ben öldürdüm.”, ama padişahın kızı hiçbirini kabul etmemiş. Padişah, sarayının penceresinden bakarken ta uzakta, ağacın altında birinin yattığını görmüş. Hemen:

— O kimse, çabuk alıp yanıma getirin, diye emir vermiş.

Meğerse oğlan da devi vurduktan sonra oradan uzaklaşmış, gitmiş bir ağacın altına yatmış. O ağacın üstünde bir yuva varmış; ana kuş, yavrularına yiyecek bulmak için gitmiş, yavrular da ağacın başında analarını bekliyormuş. Oğlan uyurken yavru kuşlardan biri deli gibi ötmeye başlamış. Oğlan uyanmış, bakmış ki koskoca bir kuzgun, yavru kuşlara saldıracak. Hemen yayını hazırlayıp kuzguna fırlatmış, fırlattığı gibi de kuzgunu öldürmüş. Yavruları ağaçtan indirmiş, kuzgunu da yesinler diye önlerine koymuş. Ama yavrular, kuzgunu bir türlü yemek istemiyormuş.

Onlar da; “Annem gelir de oğlanı görürse düşman sanır, öldürür. Hâlbuki bizi o kurtardı,” diye düşündükleri için yemiyorlarmış.

Az sonra anaları gelmiş. Bakmış ki yavruları yuvada yoktur. Aşağıya bakmış ki yavruları orada, biri de yanlarında uyuyor. Hemen oğlana saldırmış, ama yavrular bağrışıp durmuşlar.

— Anne, o bizim düşmanımız değil. Bizi o kurtardı, demişler.

O sırada oğlan da uyanmış. Ana olan kuş, oğlana:

— Padişah seni çağıracak. “Dile benden dileğini!” der. Sen de; “Dilerim sağlığını!” de. O yine; “Dile dilediğini!” der. Sen de; “Kırk tuluk* et, kırk tuluk su” dile! Ben seni ışık dünyaya çıkarırım, demiş.

Ana kuş, kanatlarını germiş; oğlan, altında bir güzel gölgelenip uyumuş.

Tam o sırada padişahın gönderdiği adam gelip:

— Padişah seni istiyor, demiş.

Oğlan da:

— Bekle geliyorum, demiş.

Padişahın yanına varmışlar. Kız, oğlanın sırtına bakmış ki eliyle vurduğu kanın izleri duruyor.

Kız:

— Baba bu! Baba bu, diye bağırmış.

Padişah, oğlanı yanına çağırmış.

— Oğlum, beni dinle! Dile dilediğini, demiş.

Oğlan:

— Dilerim sağlığını efendim, demiş.

Padişah, oğlana:

— Sağlığımdan sana fayda yoktur. Dile dilediğini, demiş.

Oğlan, bu sefer:

— Diledim; kırk tuluk et, kırk tuluk su, demiş.

— Bundan kolay ne var, demiş padişah.

Hemen emir vermiş. Sürüden kırk koyun kestirmiş, oğlanın istediklerini vermiş. Oğlan, bunları aldığı gibi ana kuşun yanına varmış. Eti bir kanadına, suyu öbür kanadına koymuşlar. Kendi de kuşun üstüne binmiş.

Kuş, oğlana demiş ki:

— Ben, “Ah!” dedikçe et, “Vah!” dedikçe su vereceksin.

Oğlan:

— Tamam, demiş.

Bunlar yola düşmüşler… Oğlan, kuş “Ah!” dedikçe et vermiş, “Vah!” dedikçe su vermiş. Kuş, oğlanı ışık dünyaya çıkarmış, sonra da çekip gitmiş.

Oğlan, oralarda ne yapacağını şaşırmış. Şaşkın şaşkın dolaşırken bir dilenci görmüş. Onun üstünü başını almış, kendi giymiş. Kendi üst başını da ona vermiş. Gitmiş, bir demirci ustasına çırak olmuş.

Biz haber verelim kuyudan çıkan küçük kızdan. Kız, kuyudan çıktıktan sonra öbür iki oğlanla da evlenmemiş. Onlar öyle çok istemişler ki kız da bir şart koşmuş:

— Kim bana bir altın sıçanla kedi yapıp getirirse onunla evlenirim, demiş.

Bunu kimse bir türlü yapamamış.

Oğlan, demirci ustasının yanında çalışadursun, bir gün ustası düşünceli düşünceli dükkâna gelmiş.

Oğlan:

— Hayrola ustam, neyin var, diye sormuş.

Usta da gönülsüz gönülsüz:

— Hiç! Bir şeyim yok, demiş.

— O zaman çarşıda, pazarda ne var, diye sormuş.

Usta da:

— Ne olsun evlat? Padişah, oğlunu evlendirecek, kız gönül etmiyor. İlla da; “Altın sıçanla kedi” istiyor, demiş.

Oğlan:

— Ben yaparım ustam, demiş.

Oğlana bir mühlet vermişler. Zaman gelince oğlan, padişahın sarayına varmış, altın sıçanla kediyi vermiş. Kız bakmış ki kendi verdiği sıçanla kedi, hiç sesini çıkarmamış.

Padişah kararını vermiş:

— Düğün dernek başlasın! Hem de cirit oynanacak. Şayet kim kazanırsa kızı o alacak, diye emretmiş.

Padişahın oğulları cirit oynarken oğlan da ustasından izin istemiş, saraya varmış. Kimsenin görmediği yerde dilenci kılığından çıkmış, asıl elbiselerini giymiş, ama yüzünü hiç göstermemiş. Meydana çıkmışlar, cirit başlamış. Oğlan, önce küçük abisini, sonra da büyük abisini öldürmüş. Meydanın orta yerine dikilmiş, kalmış.

Padişah, uzaktan:

— Çabuk, o yiğidi yakalayıp yanıma getirin, diye bağırmış.

Oğlanı tutmuş padişahın huzuruna çıkartmışlar. Oğlan, yüzünü açmış. Padişah bakmış ki bu, kendi oğlu… Oğlan, başından geçenleri bir bir anlatmış. Kızların üçünü de almış.

Kırk gün, kırk gece düğün yapmışlar… Yemiş, içmiş, muratlarına geçmişler…

 


* evraç: Sac üzerinde pişirilen yufka ekmekleri çevirmeye yarayan uzun ve yassı tahta araç.

*ohla: Oklava.

*him: Duvarın temelle birleşen kenarları.

*şelek: Sırtta taşınan yük.

 

* şaş kalmak: Şaşırmak.

* tuluk: deri tulum.