Süpürgeci Emmi
(İç Anadolu Bölgesi, Sivas)

SÜPÜRGECİ EMMİ

Bir varmış, bir yokmuş, Allah’ın kulu çokmuş. Çok söylemesi günahmış. Bir padişahın iki kızı varmış. Bu padişah, kızlarını gelin etmiş. Biri fakir yere düşmüş, biri zengin yere düşmüş. Bu kızlardan fakir yere düşenin doğumu gelmiş. Doğum yapacakmış, ama evde yakacak yokmuş. Buz gibi bir ev... Kış ortası... Gelin kıvranıp duruyor, yakacak yok.

Kocasına demiş ki:

—Git de hamamcıdan anahtarı al da gel! Ben gideyim hamamda rahatça, güzelce doğumumu yapayım, sıcakça da eve geleyim.

Ondan sonra kocası gidip durumu hamamcıya anlatıyor. Hamamcı da:

— Al kardeş, aha anahtar. Götür, doğumunu yapsın, demiş.

Anahtarı almış, gelmiş. Karıyı sırtlanmış, hamama götürmüş ki hamamda doğum yapa... Orda sancı çekerken dört tane karı peydah olmuş:

Çarşafçılar çarşaf dokur,

Peşkirciler peşkir* dokur.

Çarşafçılar çarşaf dokur,

Peşkirciler peşkir dokur.

diye karının karşısında oynuyorlar. Karı da onlardan utanıyor. Utancından girecek delik arıyor. Ondan sonra karının doğumu oluyor. Giderken biri diyor ki:

— Gel, o kadar utandı, çekindi bizden. Niye karıyı öyle bıraktık? Gel, gidip çocuğu çimdirip* kundak edelim!

Biri diyor ki:

— Niye öyle bırakalım? Karı bizden o kadar utandı, sıkıldı. Adını da biz koyalım.

Geri dönüp tekrar içeri giriyorlar.

Biri diyor ki:

— Güldükçe güller açılsın!

Biri diyor ki:

— Çimdiği sular altın olsun!

Biri diyor ki:

— Yürüdükçe çayır çimen bitsin.

Adını bunlar koyuyorlar:

Güldükçe güller açılsın,

Çimdiği sular altın olsun,

Yürüdükçe çayır çimen bitsin.

Çocuğu çimdirip kundaklıyorlar, karıya veriyorlar. Kocası geliyor, alıyor, gidiyorlar.

Bu çocuğu çimdirdikçe altın oluyor. Çocuk gülmeye başlıyor, güller açılıyor. Yürüdükçe çayır çimen bitiyor. Ağladıkça gözünden inci, mercan döküyor. Bunlar zengin oluyor. Bir ev yapıyorlar. Bu kızın ünü gittikçe yayılıyor.

Derken bir zaman sonra zengin kızın da sancısı geliyor.

— İlle ben de bacım gibi gideceğim, hamamda doğuracağım, diyor.

Kocası:

— Karı, onların yakacağı yoktu, bir şeyleri yoktu. Bunlar onun için gitti. Sen niye gidiyorsun? Yakacağın var, evin var. Bol bol, sıcak… Sen niye gideceksin, diyor.

— Yoook! Ben de gideceğim!

Kocası, hamamcıya gidip diyor ki:

— Kardaş, böyleyken böyle... Benim karı da tutturdu ki “Ben de hamamda doğuracağım”.

— Al kardaş anahtarı, diyor.

Anahtarı veriyor, o da doğurmaya oraya gidiyor. Gene orda dört tane karı peydahlanıyor.

Çarşafçılar çarşaf dokur,

Peşkirciler peşkir dokur.

Çarşafçılar çarşaf dokur,

Peşkirciler peşkir dokur.

diye onlar da onun karşısında halay çekiyorlar. Amma bu karı onlara bir küfür ediyor, bir küfür ediyor, bir küfür ediyor ki deme gitsin.

— Gidin, neye geldiniz buraya? Ben buraya doğuma geldim. Siz benim yanıma niye geldiniz? Siz varsınız diye doğuramıyorum, diyor.

Onların ağzı, burnu küfürden gidiyor. Neyse doğum bitiyor. Karılardan biri:

— Gel, adını koyalım, diyor.

Öteki:

— O kadar küfür yedik ki ne adı koyacağız, diyor.

Öbürü diyor ki:

— Gel, koyalım!

Hepsi birden:

Alnından bir et peydahlansın,

Budadıkça yesin,

Budadıkça yesin,

Bundan başka da adı yok.

diyorlar.

Bunlar, daha hiç bir şeye bakmadan oradan gidiyorlar. Kocası geliyor, diyor ki:

— Doğurdun mu?

— Doğurdum, diyor.

— Ne ettin, diyor.

— Böyle böyle... Dört tane karı geldi. Bırakmadılar ki doğurayım. Giderken de bana böyle böyle dediler, diyor.

Çocuk eve gidene kadar alnındaki et büyüyor.

Gel zaman, git zaman, bu iki bacının kızları da büyüyor. Ama öbür kız ünlendikçe ünleniyor. Padişahın oğlu, anasını dünür gönderiyor. Kızı veriyorlar. Kız, gelin gideceği zaman alnında et çıkan kız:

— Aman, ben teyzemin kızını memleket memleket boş göndermem. Yanı sıra ben de gideceğim, diyor.

Hemen bir avuç un, iki avuç da tuz koyuyor, ekmek yapıyor. Köyden kıyıya çıkınca gelin kıza bir tane gılik* veriyor. Ondan sonra az daha gidince bir gılik daha veriyor. Gıliğin tuzundan gelin olan kızın ciğerleri parçalanıyor. Teyzesinin kızı hem de tembih ediyor:

— Aman ha, teyzem kızı! Buralarda su isteyip misteme. Bir gözünü çıkarıp bir tas su veriyorlar. Bir gözünü çıkarıp bir tas su veriyorlar, diyor.

Gelin kız, duruyor, duruyor, ama duramıyor.

— Aman, teyzem kızı! Tek gözümü alsınlar, bir tas su versinler. Ölüyorum ben, diyor.

Sağ gözünü oyuyor, sağ cebine koyuyor. Bir tas da su veriyor. Kız yine susuyor:

— Ölüyorum. Bir tas su daha versinler, şu gözümü de alsınlar, diyor.

Bu kız, bir tas su daha veriyor, öbür gözü de çıkarıp sol cebine koyuyor.

Biraz sonra ırmağın kıyısına geliyorlar. Gelin giden kızın elbisesini çıkarıp kendi giyiyor. Kendi elbisesini de o kör olan kıza giydiriyor. Kör kızı arkasından iteliyor. “Coooom!” diye ırmağa bırakıyor.

Bunlar giderken, giderken eve yetişiyorlar. Gelin iniyor, damat geliyor.

Damat, kızın ününü biliyor tabii… Gelini güldürüyor, bir şey yok! Yürütüyor, bir şey yok! Çayır çimen, yok!

Oğlan, kıza soruyor:

— Hani ağlayınca inci, mercan dökülüyordu?

— Beyim, onun da bir vakti var, bir saati var, diyor.

O orada kalsın, biz gelelim bu kıza... Irmağa atılan bu kızı sel alıp götürüyor. Bir kenara itiyor. Kız, çöpleri tuta tuta kenara çıkıyor.

Oradaki köyde de iki fakir varmış. Süpürge yapar, süpürge satarlarmış. Bunlar ırmağın kenarında süpürge toplarken uzaktan bir karaltı görüyorlar. Arkadaşı diyor ki:

— Malsa bana, cansa sana! Malsa bana, cansa sana!

İki arkadaş, gidiyorlar ki bir kör kız oturuyor. Kıza soruyor:

—  İns misin, cin misin?

— Ne insim ne cinim. Yaradan Allah’ın kuluyum. Emmi, kurbanların olayım, beni kurtar! Ben bu gece burada kalırsam kurtlar, kuşlar yer. Beni bu gece burada bırakma. Götür, kapının arkasına at. Benim sana faydam olur, zararım olmaz. Emmi, kurbanların olayım, diyor.

— Bacım, seni bu gece ne eder eder buradan götürürüm. Fakir fukara, kül döken bir karım var. Süpürgecilikle idare ediyoruz. Gideyim, ona danışayım, ondan sonra gelir, seni götürürüm, diyor.

Gidiyor, karısına diyor ki:

— Kör bir kız var. “Benim size faydam olur, zararım olmaz.” diyor. Getireyim, şu kapının arkasında dursun. Kap suyu, map suyu, yanığı, yırtığı verirsin, yer. “Bu gece burda kalırsam beni kurtlar yer emmi!” diye çok ağlıyor, diyor.

Karısı:

— Getir, ne zararı olacak, diyor.

Adam gidiyor, kızı sırtına bindiriyor, alıp geliyor. Karı, su koyuyor, çimdiriyor.

Kız, kendini bildiği için kadına çimdiği suyu dökmesin diye yalvarıyor:

— Teyze, canını yerim. Beni çok korkutuyorlar. O leğeni al da kimsenin takılmayacağı bir yere koy. İçindeki suyu da şimdi dökme, sabahleyin dök! Bu gece dökme, diyor

— Tamam yavrum, koca ev... Zaten bir şeyimiz yok. Fareler cirit atıyor evde. Olur, olur. Bir kenara koyarım, diyor.

Karı, leğeni götürüp ocağın başında bir köşeye iteliyor. Kızın karnını, burnunu doyurup yatırıyor.

Sabah olunca kalkıyorlar ki leğenin içi dolu altın. Karı-koca seviniyor:

— Bu bizim işimize yaradı, diyorlar.

Ordan kız gülüyor, iki tane gül açılıyor.

— Emmi, aha şu yukarı mahalleye doğru git de “İki göze iki gül! İki göze iki gül!” diye bağır, sana göz verirler, diyor.

Adam kabul ediyor.

— Aman yavrum, tabii giderim, tamam, diyor.

Adam iki gülü alıp cebine koyuyor. Kız, adamı tembihliyor:

— Aman, sakın gözleri yanlış alma. Sağ gözü alınca sağ cebine koy, sol gözü de sol cebine koy, diyor.

Adam, gülleri alıp yukarı mahalleye doğru çıkıyor. Hem gidiyor hem de:

— İki göze iki gül! İki göze iki gül! diye bağırıyor.

Teyzesinin kızı vardı ya... Hani gözlerini oymuştu. Hah! İşte o kız sesi duyar duymaz:

— Gel, gel, diye süpürgeciyi çağırıyor.

Adamdan hemen gözleri alıyor, gülleri de ona veriyor. Akşam olunca o teyze kızının kocası geliyor.

Kız, kocasına diyor ki:

— Beyim, bak bugün zamanıydı güldüm, iki gül açıldı, diyor.

Kocası, bunun sözüne kanıyor:

— İnşallah, diyor.

Adam, gözleri alıp kıza getiriyor. Tükürüp kızın gözlerini yerlerine yapıştırıyor. Kız, eskiden de iyi görüyor. Kızın gözleri açılıyor.

Kızın gözleri açıldı. Çimdiği sular da altın oluyor. Artık bunların keyfine diyecek yok... Ev, bark yapıyorlar, zengin oluyorlar. Bu kızın ünü her tarafa yayılıyor.

Bir zaman sonra, köye birçok at getiriyorlar. Bu atlar padişahın atları imiş. Atlar iyice beslensin diye köyün ahalisine dağıtıyorlarmış. Atları dağıtan da kızın eski nişanlısıymış.

Kız, süpürgeciye yalvarıyor:

— Emmi, canını yerim. Bir at da bize getir. N’olursun, ben bakarım. Sen yalnız şöyle kuyruğundan tut, getir. Ahırın ortasına koy. Daha hiçbir şeyine karışma. Onu ben beslerim, diyor.

— Yavrum, bana vermezler. Biz fakiriz, fukarayız. “Ne ile besleyeceksin?” derler, vermezler, diyor.

— Sen git de bir tane iste, diyor.

Adamın canı sıkılıyor:

— Haydi haydi! Karnını doyurdun da at mı kaldı, diyor.

Adam gidiyor:

— Bir kızım var, çok yalvarıyor. Şöyle “Ölünce âh demeyeceğin” bir kötü tay da bize verin, kızım çok istiyor, o bakacak, diyor.

Adama kötü, yerinden kalkmayan bir tay veriyorlar. Dört-beş kişi zorla götürüyorlar. Getirip evin ortasına koyuyorlar.

Kız, atın geldiğine çok seviniyor. Her gün kimseye görünmeden duvarın dört tarafını dönüyor. Çayır çimen, adam boyu yukarı kalkıyor. Dermanı kesik at, dizin dizin onları yiyor. İki helke de su koyuyor. At, on beş günün içinde ayağa kalkıyor. Amma at bir oluyor, bir at oluyor ki şöyle yıpıl yıpıl yanıyor. Artık ata içerde bakıyor.

Bir de bahar geliyor. Padişahın adamları, atları toplamaya geliyorlar. “Ölenlerin derisi, ölmeyenlerin canı!” diye tellâl bağırıyor, atları geri istiyorlar. Bunlara da ufak bir çocuk gönderiyorlar.

Kız, tellâlın sesini duyar duymaz aşağıya, ahıra iniyor. Atı okşayıp seviyor, sonra da ata şöyle diyor:

— Sağ elimden yediğin kan olsun, sol elimden yediğin irin olsun! Önüne geleni kapacaksın, arkadan geleni tepeceksin! Benden gayrısına yularını çektirmeyeceksin.

Kız, yukarı çıkıyor, giyiniyor. Çocuk gelip:

— Emmi, atın gönünü vereceksin, götüreceğim, diyor.

— Ben ahırın kapısından bile girmedim. At öldü mü, kaldı mı, haberim bile yok, diyor..

Çocuk:

— Emmi, atın gönünü ver de götüreceğim, diyor.

— Yavrum, aha ahırın kapısı... Aç bak! Duruyorsa da haberim yok, derisi varsa da haberim yok. Ben hiç görmedim de binmedim de... Getirdiğim günden beri de görmedim, diyor.

Çocuk, ahırdan içeri giriyor, bakıyor. Ortalıkta deri-meri göremiyor. Amma bir at var ki yıpıl yıpıl... İnanamıyor. Atın önüne geçiyor, at oğlanı ısırıyor. Arkasına geçiyor, at bir tekme atıyor, oğlanı yere oturtturuyor.

Çocuk, gelip:

— Emmi, ben bu atı çözemiyorum. Bunu çöz de götüreyim, diyor.

Adam gidiyor. At, adamı da tekmeliyor. Atı bu da çözemiyor.

Çocuğa:

— Git de büyüklerinden birini gönder. Gelsinler de onlar götürsün, diyor.

Çocuk, gidip diyor ki:

— Vallahi atı kimse çözemiyor, kimse de getiremiyor. At, böyle böyle yaptı, diyor.

Kızın eski nişanlısı geliyor. O da gidiyor, yine at ısırıyor, tekme vuruyor.

— Emmi, buna kim baktıysa onu çağır, diyor.

— Vallahi evde bir kötü kız var, o baktı. Biz hiç karışmadık, diyor.

Kızın yanına gidiyor, diyor ki:

— Şu atı çöz de götürelim!

Kız:

— İç eşikten dış eşiğe kadar ayağımın altına ipekler ser! Atın yanına kadar da ser, öyle çözerim, diyor.

Efendim!.. Ondan sonra bir top ipeği getirip ahıra, atın yanına kadar seriyorlar. Kız, ipeğin üstünde yürüdükçe çayır çimen ayağa kalkıyor. Doğruca atın yanına gidiyor:

— Kalk, kötü beygir! Sahibinden ne hayır gördüm ki senden ne hayır göreceğim, diyor.

At, kişneyip ayağa kalkıyor. Kız, yuları çözüyor. At, kapıdan çıkmadan oğlan oraya düşüp bayılıyor. Neyse, oğlanı ayıltıyorlar, atı da alıp gidiyorlar.

Oğlan, gider gitmez anasına diyor ki:

—  Ana, acele dünür gideceksin. Ben dediğim kızı yeni buldum.

Ordan gidip kızı istiyorlar. Kızı veriyorlar. Kızın sözünü alır almaz oğlan, karısının yanına gidiyor:

— Keskin kılıca mı razısın? Kır ata mı razısın, diyor.

— Keskin kılıç sizin boynunuza olsun. Kır ata biner babamın yanına giderim.

Oğlan:

— Tamam, diyor.

Öbür kızın beslediği atla başka bir at getiriyorlar. Bir bacağını bir ata, öteki bacağını da öbür ata bağlıyorlar. Atlar yürüdükçe kız parça parça oluyor. En küçük parçası el kadar kalıyor. Götürüp mezarlığa gömüyorlar.

Bunlar da güzelce bir düğün yapıyorlar. Kırk gün, kırk gece sürüyor. Sonra da yiyip, içip muratlarına geçiyorlar.


* peşkir: Genellikle pamuk ipliğinden dokunmuş ince havlu

* çimmek: Banyo yapmak

* gılik: Yuvarlak, ortası delik ekmek