Kusmuk
(İç Anadolu Bölgesi, Sivas)

KUSMUK

Bir varmış, bir yokmuş. Allah’ın kulu çokmuş. Vakti zamanın birinde, bir padişahla gayet güzel, üç tane kızı varmış. Bunlara, hiç kimse dünür olmazmış. Bu da, padişahın ağırına* gidiyormuş. Bir gün saraya bir çingene gelmiş. Padişah, çingeneyi içeri almış. Çingeneye demiş ki:

— Benim kızlarımın hiç bahtı açılmıyor. Bu ne demektir? Ben bir padişah olayım da kimse kızlarıma dünür olmasın!

Çingene de:

— Padişahım! Senin kızlarının üçü de bir deve nasip olacak, demiş, çekmiş, gitmiş.

Ertesi gün, dev gelmiş, saray kapısının önündeki dilek taşına oturmuş. Bunu hizmetçi görmüş. Hemen padişahın yanına gelmiş. Demiş ki:

— Padişahım sağ olsun. Dilek taşının üstünde bir tane dev oturuyor.

Padişah da:

— İçeri sesleyin gelsin, demiş.

Devi seslemişler. Dev de içeri girmiş, doğru padişahın yanına gitmiş. Selamlaşmış. Padişah, sormuş:

— De bakalım, dileğin nedir?

O da cevap vermiş ki:

— Allah’ın emri, peygamberin kavliyle senin büyük kızına dünürüm.

Padişah, o vakit:

— Mademki sen Allah’ın emriyle kızıma dünürsün, ben de verdim gitti, demiş.

Ertesi gün olmuş. Dev, gelip kızı götürmüş. Bir mağaradan içeri sokmuş. Kızı buraya koymuş, kendi gitmiş. Dev gittikten sonra kız bakmış ki bir ıssız yer.

— Ya Rabbi! Bu neydi, benim başıma geldi, demiş.

Akşam olmuş. Dev gelmiş:

— Ne iş görüyorsun, diye hâlini, hatırını sormuş. O da:

— İyiyim, demiş.

Dev, bunun üstüne:

— Ben şimdi gideceğim. Gelene kadar evi süpürürsün. Kapları yıkarsın. Oraya da kustum, onu da yersin, demiş, geçip gitmiş.

Kız, dev gittikten sonra evi süpürmüş, kapları yıkamış. Sıra kusmuğa gelince:

— Dev, benim yiyip yemediğimi nerden bilecek, demiş.

Kusmuğu silip, süpürüp, kaldırıp çöplüğe atmış. Aradan biraz vakit geçtikten sonra dev gelmiş. Kıza sormuş:

— Evi süpürdün mü?

— Süpürdüm.

— Kapları yıkadın mı?

— Yıkadım.

— Pekiii!.. Oraya kustum. Onu yedin mi?

— Yedim.

Dev, bunu duyunca kusmuğa seslenmiş:

— Kusmuğum nerdesin?

Ses gelmiş ki:

— Çöplüğün başındayım.

O vakit kıza demiş ki:

— Sen bana niye yalan söyledin?

Hemen evden çıkıp doğru meşeliğe gitmiş. Çokça odun toplamış, getirmiş. Bir ocak yakıp kızı içine atmış. Kız, bütün bütüne yanmış gitmiş. Dev, kızı ateşten alıp ölüsünü yukarıdan bir çengele asmış. Tekrardan padişahın oraya gitmiş. Padişaha demiş ki:

— Kızın halı dokuyor. Ortanca bacısını da istiyor.

Padişah, bu sefer ortanca kızı devin yanına katmış, yola vurmuş. Dev, ortanca kızı alıp aynı mağaraya getirmiş. Kendi de dışarı çıkmış. Kız o yana, bu yana bakmış ki ablası yok. Bir de yukarı bakmış ki bacısı çengelde asılı duruyor. Korkusundan orada dört yerinden dudağı yarılmış, kanlar şırıl şırıl akmış.

— Eyvah! Beni de böyle yapacak, demiş.

Dev, dolanıp gelmiş ki kız bir köşede kıvrılmış, oturuyor. Kızın hâlini hatırını sormuş. Arkasından da ablasına dediklerini buna da demiş, gerisin geri gitmiş.

Kız da evi süpürmüş. Kapları yıkamış. Kusmuğu da köz tavasına koyup götürmüş tandırın küflesine* atmış. Akşam olunca dev gelip demiş ki:

— Evi süpürdün mü?

— Süpürdüm.

— Kapları yıkadın mı?

— Yıkadım.

— Pekiii!.. Oraya kustum. Onu yedin mi?

— Yedim.

O vakit kusmuğa sormuş:

— Kusmuğum nerdesin?

Kusmuk da demiş ki:

— Tandır küflesindeyim.

Dev, bunu duyunca meşeliğe gitmiş, odun toplayıp onları da ocakta yakmış. Kızı içine atmış. Ortanca kız da ablası gibi ateşte yanmış. Dev, bunu da bacısının yanına asmış. Astıktan sonra tekrardan padişahın yanına gitmiş. Selamlaşıp demiş ki:

— Bacıları halıyı bitirdiler. Hanayı* kesecekler. Küçük bacılarını istiyorlar. Padişah da:

— Peki, götür, demiş.

Kızı bunun yanına katıp yola vurmuş. Dev, küçük kızı da mağaraya getirmiş, koymuş. Kendi de çıkıp gitmiş. Kız, o gittikten hemen sonra bacılarına bakmış. Sağa bakmış, sola bakmış, bir de tepesinin üstüne bakmış ki ikisi de çengelde asılı duruyor. O vakit kendi kendine demiş ki:

— Ben şimdi bunların neden öldüğünü anlarım.

O sırada dev gelmiş. Kızın hâlini hatırını sormuş. Sonunda da bacılarına dediklerini ona da tembih etmiş, eşiğe çıkmış. Kız, dev çıktıktan sonra silmiş, süpürmüş, kapları yıkamış. Kusmuğa sıra gelince demiş ki:

— Herhalde dev, bacılarımı bunun yüzünden yaktı. Hemen bir torba dikip kusmuğu da bu torbanın içine koymuş, yüreğinin başına asmış.

Akşam dev gelmiş. Kızı karşısına almış. Demiş ki:

— Evi süpürdün mü?

— Süpürdüm.

— Kapları yıkadın mı?

— Yıkadım.

— Pekiii!.. Oraya kustum. Onu yedin mi?

— Yedim.

Dev, bunları duyunca kusmuğa seslenmiş:

— Kusmuğum nerdesin?

Kusmuk cevap vermiş ki:

— Sıcak yürek başındayım.

Dev, bunu duyunca keyiflenmiş. Kıza demiş ki:

— Ben şimdi kırk gün uykuya yatacağım.

Başını kızın dizine koyup uykuya yatmış.

Yalnız, dev vakti gelmeyince uyanmazmış. Dev uyuyunca kız, devin kafasındaki fesi kaldırıp kırk tane anahtarı almış. Anahtarlarla teker teker kapıları açıp bakmış ki hepsinde de adam. Kapılar açılınca adamlar çıkıp kaçmışlar. Kız, bir kapıyı da açmış ki iki tane adam tahtayla sandık yapıyor. Adamlar kızı görünce demişler ki:

— Sen ins misin, cin misin? Biz kırk senedir buradayız. Senden başkasını görmüş değiliz.

Kız da olup biteni anlatmış. Anlatınca:

— Ben sizi kurtardım. Siz de beni kurtarın, demiş.

Onlar da:

— Biz sana nasıl iyilik yapalım, deyince kız:

— Bana bir sandık yapın. Bir de tahtadan tam tamına bir adam yapın. Kırk günlük de yiyecek bulun. Beni tahta adamın içine koyun, sandığı kilitleyin, denize atın, demiş.

Adamlar sandığı da tahta adamı da yapmışlar. Sandığa kırk günlük azık koymuşlar. Kızı da tahtaya kapatıp denize atmışlar. Sandık, denizde gece gündüz gitmiş. Bir gün, denizin ortasındaki padişahın konağına kadar gitmiş. Bunu padişah görmüş. Hemen adamlarına emir vermiş ki:

— Gidin, bakın. Bu gelen nedir? Cansa bana, malsa size.

Adamlar, sandığın yanına gitmiş, tor atmışlar. Sandığı yukarı çekip padişahın yanına getirmişler. Sandığı açmışlar ki içinden bir tahta adam çıkmış. Tahtaya demişler ki:

— Sen ne iş görürsün?

Tahta da cevap vermiş:

— Kaz yayarım, culuk* yayarım.

Onlar da bu tahtayı kaz çobanı etmişler. Tahta, bir gün, beş gün, bu kazları yaymış.

Bu deniz padişahının da bir oğlu varmış. Oğlan, kendi kendine demiş ki:

— Ya! Bu tahta, kazları nasıl yayıyor? Ben bir saklanayım.

Hemen gidip bir dereye saklanmış. Kız da buraya gelmiş. Hava da çok sıcakmış. Kız bunalmış, tahtadan çıkmış. Oğlan, bir de bakmış ki tahta yarıldı, ortasından ay gibi bir kız çıktı. Öyle bir kız, “Doğan aya, doğma ben doğacağım; çavan güne, çavma ben çavacağım” derdi. Kız, suya girince oğlan saklandığı yerden çıkıp doğru kızın elbiselerinin yanına gelmiş. Oradaki yüzüklerden birini alıp gerisin geri* saklanmış. Kız da suda yıkanıp çıkmış. Üstünü giyinmiş, bileziklerini, yüzüklerini takmış. Bir de bakmış ki sırça parmağının yüzüğü yok! O vakit:

— Ya Rabbi! Burada kazlarla benden başkası yoktu. Acaba bu kazlar mı yuttu, demiş.

Bıçağını çıkarıp kazları kesmiş. Hepsinin de kursaklarına bakmış ki hiçbirinde yok!.. O zamana kadar akşam olmuş. Kazların bir kısmı kalmış. Onları da ertesi güne bırakmış. Kestiği kazları sırtına almış. Geriye kalanını da önüne katıp götürmüş. Oğlan da bunları hep görmüş. Kız, kazları saraya getirmiş. Adamlar tahtanın önünü kesmişler:

— Bu kazları niye kestin, demişler.

O da:

— Ne yapayım, zehirli ot yediler. Ben de kestim.

Bunu padişahın oğlu duymuş. Yanlarına gitmiş.

— Kestiyse kesti, ne var? Götürün, etini yiyin, demiş.

Onlar çaresiz kalmış, ölü kazları alıp gitmişler.

Biz haber verelim padişah tarafından... Bunlar, karı-koca, epeydir oğullarını evlendirmek istiyorlarmış. Oğlanın anası:

— Padişahım! Gel, biz bunu, birine sorduralım. Bakalım ki kimde gözü varmış, demiş.

Deli beslemeyi çağırıp öğütlemişler. Deli besleme de gidip oğlanın ağzını aramış. Oğlan da:

— Ben, kapıdaki tahtayı alacağım. İster ki dünya güzeli olsun, başkasını almam, demiş.

Deli besleme, duyduklarını padişaha gidip söylemiş. Padişah da demiş ki:

— Yaa!.. Ne demek, olsun. Biz bir padişah olalım da böyle birini eve gelin getirelim. İns midir, cin midir? Belli değil. Mademki o, böyle diyor, biz artık onun ne hayrına, ne şerrine karışırız.

Böyle deyip karşı çıkmışlar. Oğlan, anasını da babasını da dinlememiş, gidip tahtayı kendine almış, evine getirmiş. O vakit de bir düğün varmış. Tahtayı karşısına alıp demiş ki:

— Şimdi, sen bu düğüne gideceksin. Üstündeki tahtadan çık. Babam da anam da ordalar. Seni görsünler.

Kız, kabul etmemiş.

— Nasıl olur? Allah beni de böyle yaratmış. Sen derinden çık, ben de tahtamdan çıkayım, demiş.

Öyle deyince oğlan, parmağındaki yüzüğü göstermiş. Kız, yüzüğü görünce hemen tanımış. O vakit, olanı, biteni anlamış.

Biz haber verelim devden... Dev, uykusundan kalkmış. Bakmış ki kız yanında yok. Hemen elindeki ip yumağını sara sara kızı takibe başlamış. Her yanı gezmiş.

Oğlan, yatak odasında yüzüğü gösterdikten sonra, kıza:

— Hadi tahtandan çık, demiş.

Kız da başından ne geçtiyse hepsini anlatmış. Anlattıktan sonra:

— Şimdi, ben bu tahtadan çıkarsam dev benim kokumu alır. Gelir beni bulur, demiş.

Oğlan da:

— Dev sana bir şey yapamaz. Bütün askerleri karşısına çıkarırım. Onu öldürürler. Senin yanına yaklaşamaz, demiş.

O vakit, kız çaresiz kalmış, tahtasından çıkmış. Oğlana demiş ki:

— Eğer ki benim tahtama bir keser vurursan geçip giderim. İzimi kaybederim.

Oğlan da:

— Keser vurmam, diye yemin etmiş.

Kız, altınını, incisini takmış. Üstünü giymiş. Düğün yerine gitmiş. Kız oraya gidince oğlan, kızın tahtasını ateşe atıp yakmış. Kız, gerisin geri gelmiş ki oğlan tahtasını ateşe atmış. Kız ağlamış:

— Eyvah! Sen bana düşmanlık ettin, demiş.

Oğlanın anası da düğünden gelince deli beslemeyi karşısına almış, demiş ki:

— Bizim oğlanın ettiğini beğendin mi? Bu niye böyle etti? Biz arar, en güzelini bulurduk. Gitti de kapımızdaki beslemeyi aldı.

Deli besleme, oğlanın hizmetçisiymiş. Kızı, bu da görmüş. Oğlanın anasına demiş ki:

— Gel, o kız burada. Sizi götürüyüm, kapının deliğinden bakın.

Oğlanın anası, babası, bacıları bunu duyunca doğru deli beslemenin yanına düşüp dediği yere gitmişler. Kapının deliğinden bakmışlar ki düğünde gördükleri kız. Hemen:

— Düğün başlasın, demişler.

Düğün başlamış. Tam o gece de dev gelmiş. Ne var, ne yok, herkesin uykusunu bağlamış. Kız, sağa gitmiş, sola gitmiş. Ona, buna vurmuş, fakat hiçbiri uyanmamış. Kendini dışarı atmış. Bir de bakmış ki ak sakallı, kır atlı, kara yamşılı* bir pir, dede. Orada öylece duruyor. Kızı görünce:

— Kızım, sen içeri gir, demiş.

Kız da:

— Ben nasıl içeri gireyim? Dev, beni öldürür, diyerek reddetmiş.

Pir, demiş ki:

— Sen içeri gir. Devi görünce boynuna sarıl. O vakit, devin elindeki yumak düşer. Sen hemen yumağı al, ateşe at.

Kız, içeri girmiş. Deve sarılmış. Sarılınca elindeki yumak düşmüş. Hemen yumağı alıp ateşe atmış. Atınca herkes uykusundan kalkmış. Bir de bakmışlar ki dev, kızı parçalayacak. Hepsi de devin üstüne atılmış, devi parça parça etmişler.

Tekrardan kıza, oğlana düğün yapmışlar. Kırk gün, kırk gece çalmış, oynamışlar. Onlar yedi, içti, muratlarına geçtiler. Siz de yiyip için, muradınıza geçin...

 


* ağırına: Zoruna.

* küfle: Tandırdaki ateşin yanmasını sağlayan hava deliği.

* hana: Halı, kilim ya da bez dokuma tezgâhı.

* culuk: Hindi.

* gerisin geri: Tekrar.

* yamşı: Yağmur ve soğuktan korunmak için kıldan, keçeden yapılmış üst giysisi.