Ayı ile Tilki
(Doğu Anadolu Bölgesi, Ağrı)

Günlerden bir gün, bir ayı ile bir tilki arkadaş olmuşlar. Gece gündüz birliktelermiş. Birinin başı ağrısa öteki koşuyor, birinin canı yansa öbürü hemen varıyormuş. Bir gün tilki, ayıya:

-Aman ayı kardeş, kardeşten yakınım gel birlikte üzüm bağına varalım. Salkım salkım üzümleri söküp, tane tane mideye atalım, demiş. Ayı da:

-Peki, demiş.

  Az gitmişler,  uz gitmişler.   Dere tepe, bağ bayır düz gitmişler. Vara vara Deli Avcı’nın bağına varmışlar. Deli Avcı ki ne deli.  Attığını vuran bir avcı imiş. Gözünü yumar, havadaki sineği kanadından arkasına bakmadan, sesi çıktığı ağızdan vururmuş.

  Ayı ile tilki varmışlar Deli Avcı’nın bağına. Üzümlerden üzüm beğenmişler. Her üzüm ceviz kadarmış. Koparıp koparıp yiyorlarmış. Tilki, biraz yedikten sonra artık üzüm yemenin zararlı olacağını anlamış. Hemen bir köşeye uzanmış. Ayı tilkinin uzandığını görünce:

-Ne oldu tilki kardeşim? Üzümlerde pek yok gözün. İstediğin bir şey var mı? Elma, armut, bal mı, demiş.  Tilki:

-Ayı kardeşim, can kardeşim, midem tıka basa dolu benim, demiş. Ayı :

-Sen bilirsin. Ömründe böyle bir bağ göremezsin, demiş. Sonra önüne gelen ağaçtan salkım salkım üzüm koparıp yemiş. Yiye yiye şişmiş. Artık adım atacak gücü kalmamış. Tilki:

- Ayı kardeş bitirdiysen gidelim, yeter artık, demiş.

  Deli Avcı bağının biraz ötesinde bir tuzak kurmuş. Tilki önde, ayı arkada yürüyorlarmış. Tuzağın olduğu yere gelmişler. Tilki atlayıp tuzağı geçmiş. Ayı ise üzüm yiye yiye şişip kaldığından kımıldayacak gücü yokmuş. Sıçramak istemiş, kendini tuzağın dibinde bulmuş. Tilki çekip gitmiş. Ayı:

- Kurtar beni tilki kardeş! diye bağırmış. Ama tilki dinler mi. Oracıkta bırakıp ayıyı dalmış ormana. Ayı bağırdıkça böğürdükçe ortalık çınlamış. Sesini Deli Avcı duymuş. Kaptığı gibi koca sopayı, dünyanın kaç bucak olduğunu anlamış ayı. 

  Sonunda can acısıyla ayı sıçramış, kendini kurtarmış. Nefes nefese dalmış ormana. Gelmiş, varmış tilkinin yanına. Tilkiye:

- Sen ne utanmaz bir tilkiymişsin, yaptığı kalleşlikti bilesin.  Nasıl bıraktın beni kötü durumda? Hiç üzülmedin mi bana? Demiş. Tilki, hiçbir şey olmamış gibi.

- Ne yapayım, ben de mi öleyim? Sen düşünce tuzağa, dedim bari ben kendimi kurtarayım, demiş.

  Birkaç gün ayı ile tilki küs kalmışlar. Sonunda birbirleri ile yeniden barışmışlar.  Yürüye yürüye varmışlar bir düz alana. Öyle bir ekin görmüşler ki duvar boyunda. Tilki ekini ayıya göstermiş elini bereketli toprağa daldırmış.

-Bak ayı kardeş! Bu dünyanın en güzel toprağıdır. Bir ekersin, bin alırsın, demiş.

Ayı, ekine toprağa bakmış ama bir şey anlamamış. Dönüp tilkiye:

- Ne yapalım, demiş. Tilki:

- Seninle çiftçilik yapalım. Ekelim buraya arpayı buğdayı sonra bölüşürüz buğday hasat zamanı, demiş. Ayı:

-Peki, demiş.

Tilki bağlamış peştemalı önüne. Ayı ise girmiş çift çubuk işine.

-Ha, demiş. Ho, demiş.

Günlerden bir gün, tarlayı sürüp bitirmiş. Tilki ektikten sonra tohumu kenara çekilmiş. Aradan zaman geçmiş, ekin büyüyüp gelişmiş. Hasat zamanı gelince tilki, ayıya:

-Gel kardeşim biz kardeş payı yapalım. Diptekiler senin olsun, tepedekileri ben alayım, demiş. Ayı:

-Olur, demiş.

Böylece ekinin tepesindeki başaklar tilkinin, samanlar saplar ayının olmuş. Herkes payını almış, gitmiş. Ancak ayının aklı başına gelmiş. Böyle ortalıkta kandırıldığını söyleyip tilkiye:

-Tilki kardeş beni kandırdın. Samanı bana kaldı, başağı sen aldın, demiş. Tilki gülmüş:

- Biz seninle böyle anlaştık, birlikte çalıştık. İstersen bu kez soğan ekelim. Kökü benim olsun, üstü senin olsun, demiş.

Ayı bu işe “evet” demiş. Hemen kollarını sıvamışlar. Biri küreğe sarılmış, biri tohum taşımış, Tilki, yan gelip yan yatmış, ayı her şeyi birer birer yapmış. Soğanlar olunca toplamışlar. Ardından paylaşmışlar. Tilki:

- Kızmıştın bana öbür kez, istediğin olsun ayı kardeş. Kökü benim olsun, üstü senin olsun, demiş.

Aradan zaman geçmiş, yapraklar kuruyunca ayı kandırıldığını anlamış. Tilkiye:

-Sen beni hep kandırıyorsun, böyle yapmaktan utanmıyor musun, demiş. Tilki:

-Kabul etme arkadaş, üstelik senin dediğini yaptım niye kızıyorsun, demiş.

Ayı ile tilki hırlaşa hırlaşa tutuşmuşlar kavgaya. Tilki uzun bir sırık almış, ayıya kısa bir odun vermiş. Başlamışlar vuruşmaya. Ayı kıpırdadıkça tilki uzun sırıkla vurmuş, her yanını çürük içinde bırakmış. Vuruşa vuruşa varmışlar bir mağaraya. Ayı yine:

- Kandırdın beni tilki, yaptığın kalleşlikti, demiş.

Tilki gülmüş. Hemen elindeki uzun sırığı ayıya vermiş.

- Al senin olsun bu sırık. Sırıkla sen sopayla ben vuruşalım, demiş.

Ayı sevinçle sırığı almış. Ama mağara darmış, sırığı zor sallıyormuş. Tilki kısa odunla ayıyı güzelce dövmüş. Sonunda ayı çığlık atarak mağaradan kaçmış. Tilkiye seslenerek:

-Vazgeçtim ben ekinden, soğandan. Hepsi senin olsun, yeter ki rahat bırak beni, her şey senin olsun, demiş.