Dipsiz Kuyu
(Akdeniz Bölgesi, Isparta)

Dipsiz Kuyu

Zamanın birinde bir padişahın üç oğlu varmış. Bir bahçeleri varmış. Bu bahçedeki tek elma ağacında senede bir tek elma olurmuş. Buna da bir dev alışmış. Tam olgunlaştığı vakit gelip, alır gidermiş.

Senenin birinde padişahın büyük oğlu:

–Bu sene ben bahçede elmayı bekleyeceğim deyip, bahçeye gitmiş. Elmayı beklemeye başlamış. Bahçenin bir kenarına saklanmış. Beklerken, ortalığı bir boz duman bürüyüp geçmiş. Arkasından bir boz duman daha bürümüş, geçmiş. Üçüncü olarak bir kara duman gelip geçmiş. Bu arada, dev gelip elmayı alıp gitmiş. Oğlan, korkusundan donuna işeyip, oradan kaçmış.

Ertesi sene olunca ortanca oğlan:

–Ben bekleyeceğim deyip, bahçeye giderek bir köşeye saklanmış. Oğlan beklerken dev aynı şekilde bir kara dumanın içinde gelince o da donuna işeyip kaçmış.

Daha sonraki sene küçük oğlan beklemeye gitmiş. Küçük oğlan ağalarından cesurmuş. Kur’an’ını, okunu, yayını alıp bahçede bir gül ağacının içine saklanmış. Başlamış Kur’an okumaya. Bu arada boz dumanlar gelip geçmiş. Dev, kara duman içinde gelip, tam elmaya uzanacağı zaman, oğlan okunu atarak, devi serçe parmağından yaralamış. Dev parmağının acısından, elmaya falan bakmadan kaçıp gitmiş. Oğlan da saklandığı yerden çıkıp, elmayı alıp babasına getirmiş. Ağalarına da:

–Haydi, ben bu devi yaraladım. Şimdi bunu öldürmezsek bize musallat olur. Bulup öldürelim, demiş.

Üç kardeş, atlarına binip, düşmüşler yola. Bahçeye gelerek, kan izlerini takip ede ede büyük bir çöl ovada bir kuyunun başına gelmişler. Devin kan izleri oradan aşağıya iniyormuş.

Devin de nefesi, içeri çektiği zaman üşütürmüş. Dışarıya verdiği zaman yakarmış. Büyük oğlan:

–Ben kuyuya ineceğim, ama yandım dedikçe de çekin, dondum dedikçe de çekin, demiş. Büyük oğlanı içeriye sallamışlar. Oğlanı biraz salladıktan sonra

–Yandım, dondum! diye bağırınca yukarıya çekmişler.

Aynı şekilde ortanca oğlan da kuyuya inmiş. O da,

–Yandım, dondum! diye bağırınca, onu da yukarıya çekmişler.

Küçük oğlan:

–Beni yandım dersem de sallayın, dondum dersem de sallayın, deyip, kuyudan aşağıya sallanmış. Küçük oğlan, yandım dediyse de dondum dediyse de sallamışlar. Kuyunun dibine inmiş.

Kuyunun dibine indikten sonra, bir kapı görmüş. Kapıyı açtığında bir kız orada halı dokurmuş. Bir kapı daha açmış, oradaki kız da kilim dokurmuş. Bir kapı daha açmış, o kız da zili dokurmuş. Zili dokuyan küçük kız:

–Hoş geldin yiğit.

–Hoş bulduk bacım.

–Niye geldin buraya?

–Devin peşinden.

–O dev bizi dışarıdan getirdi buraya hapsetti. Şimdi parmağı yaralı geldi, çok öfkeli. Görürse seni de öldürür bizi de öldürür.

–Ben de onu öldürmeye geldim.

–Peki neyle öldüreceksin?

–Kılıç ile.

–Senin kılıç ona kâr etmez. Ben sana bir kılıç vereyim, onunla öldür. Yalnız bir kere vuracaksın. Dev, o zaman ‘er isen bir daha vur’ der. Sakın bir daha vurma. ‘Bende erlik birdir dersin’ dev o zaman ölür. Ama dikkat et, devin gözleri açıksa uyuyordur. Kapalıysa uyanıktır.

Oğlan, devin yanına varmış. Devi uyuyorken yakalamış. Kılıcını devin kafasına geçirince, dev:

–Er isen bir daha vur.

–Bende erlik birdir, demiş.

Devi orada ölü hâlde bırakıp, yükte hafif nesi varsa toplayıp, kızları da yanına alarak, kuyunun ağzına gelmiş:

–Çek bakalım, büyük birader bu senin nasibin, deyip, büyük kızı ipe bağlamış. Ortancaya da ortanca kızı bağlayıp, yukarı çektirmiş.

Küçük kız:

–Ağaların senin ipini keserler. Seni burada bırakırlar. Önce sen çık, sonra beni çekersin. Şayet seni burada bırakacak olurlarsa, şu iki tüyü al. Bu iki tüyü birbirine çalınca, biri siyah, biri beyaz iki koç gelir. Eğer siyah koça binersen, yedinci kat yerin altına gidersin. Eğer beyaz koça binersen, kuyunun ağzına çıkarsın, demiş. Oğlan:

–Hayır ağalarım böyle bir şey yapmaz, deyip kızı bağlamış. Kız yukarı çıkınca, ağaları bakmışlar ki, bu kız ikisinden de güzel, oğlanın ipini kesmişler. Oğlan kuyuda kalmış.

Bunun üzerine oğlan tüyü tüye çalmış. İki koç tokuşarak gelmiş. Oğlan, beyaz koça binince kuyunun ağzına çıkmış. Kardeşleri bir şey diyememişler. Kızları atlarının terkisine alıp düşmüşler yola.

Giderlerken, küçük oğlan yolda gördüklerine, –Buyurun çorbayı bizim sarayda içelim, dermiş. Derken, yolda bir dervişe rastlamışlar. Büyükler selam verip geçmişler. Küçük:

–Selamunaleyküm derviş baba, buyur çorbayı bizim sarayda içelim.

–Hey yavrum, benim atım da topal, kendim de topalım. Siz gidin ben ardınızdan yavaş yavaş gelirim, demiş. Dervişin adı Bostancı Köse’ymiş.

Oğlanlar biraz gittikten sonra, Bostancı Köse atına binip, bir kamçı vurunca, at havaya çıkmış. Küçük oğlanın terkisinden kızı alıp gitmiş.

Oğlanın da üç kız kardeşi varmış. Bu kızların birini, kuşlar padişahına, birini, yılanlar padişahına, birini de devler padişahına vermişler. Oğlan Bostancı Köse’nin arkasından, büyük kız kardeşinin yanına gelmiş. Bakmış ki dağın tepesinde bir saray. Kapısını bir türlü bulamamış. Kız kardeşi, yukarıdan kardeşini görünce bir ip sallayıp onu içeriye almış:

–Sen buraya nasıl geldin? Şimdi enişten gelirse seni yer. Gel seni elma yapıp dolaba saklayayım, deyip, dolabın içine saklamış. Dev gelince:

–İnsan eti koktu.

–Kim gelecek buraya?

–Eğer kardeşlerinden gelen olduysa, büyükse yerim, ortancaysa yerim, küçükse başımın üstünde yeri var.

–Küçük kardeşim geldi deyip, kardeşini dolaptan çıkarmış. Dev, oğlana:

–Söyle bakalım birader derdin ne?

–Enişte derdim böyle böyle...

–Oğlum sen bundan vazgeç. Ona, Bostancı Köse derler. Onun yerini kimse bilmez. Gel, ben sana dilediğin kızı getireyim.

–Hayır ben onu bulacağım.

–Haydi o zaman yolun açık olsun. Buradan üç ay ötede ortanca enişten var. Belki o bilir, deyip uğurlamış.

Oğlan, üç ay sonra yılanlar padişahı olan eniştesinin yanına varmış. Onunla da aynı şekilde konuştuktan sonra, oradan da ayrılıp, üç ay ötede olan küçük eniştesi, kuşlar padişahının yanına gelmiş.

Küçük eniştesinden de bir cevap alamayan oğlan, oradan da ayrılıp, az gitmiş, uz gitmiş. Giderken bir yüce dağın tepesine çıkmış. Oradan bakarken, ovanın düzünde bir kara çadır görmüş. Atını çadırın olduğu yere sürmüş. Çadırın içine girince kızı orada görmüş. Köse de ilerde bostan çapalarmış. Oğlan Köse görmeden kızı alıp kaçırmış. Onlar kaçarken Köse’nin atı kişneyerek haber vermiş. Köse:

–Ne oldu atım?

–Kız gidiyor.

–Gitsin, şimdi getiririm, deyip, biraz daha bostan çapaladıktan sonra ata binip, arkalarından yetişmiş. Oğlana bir tokat vurup kızı alıp geri çadıra koymuş.

İkinci seferde de at haber verince, oğlan, kızı kaçıramamış. –Bu at olduğu müddetçe Köse’nin elinden kurtulamayacağız demişler. Kız:

–Bu atı kim geçerse onu ben bir öğreneyim, ondan sonra kaçalım demiş. Akşam olunca kız suratını asmış. Köse:

–Ne oldu? Sen, dün neşeliydin.

–Niye asmayayım. Senin bu atını kim geçer? Bir anlatmazsın.

–Bunu falan yerde bir padişah var. Onun ahırında bir at vardı. Bu onun tayıydı. Üç günlükken aldım kaçtım. Anca bunu yense yense anası yener. O da şimdiye ölmüştür, demiş.

Sabah olunca kız, Köse’nin anlattıklarını oğlana anlatmış. Oğlan düşmüş yola. Varmış, o padişahı bulmuş:

–Padişahım, ben senin atlarını güdeceğim deyip, orada at çobanı olarak işe başlamış. Oğlan, orada çobanlık yaparken, Köse’nin dediği atı bulmuş. At bakımsızlıktan ölmek üzereymiş. Bu atın üzerine düşmüş. Bakımını yapmış, tımarlamış. Kırk gün içerisinde hem at çobanlığı yapmış, hem de o ata özel bir bakım yapıp, atı iyi bir hâle getirmiş. Kırk gün sonra padişahtan izin isteyip, o atı da hediye olarak alıp, oradan ayrılmış.

Köse’nin çadırına gelip, kızı alıp kaçırmış. Köse’nin atı yine haber vermiş:

–Kız gidiyor diye. Köse atına binip tekrar arkalarına düşmüş. Tam yakalayacağı sırada, oğlanın atı, tayına:

–Ey yavrum, seni bu Bostancı köpeği üç günlük tayken elimden aldı kaçtı. Seni doya doya emziremedim. Evlatlığını yap gayri, demiş.

Tay bu lâfları duyunca, havaya doğru yükselip, biraz çıktıktan sonra bir silkelenmiş, Köse’yi üstünden düşürmüş. Köse, yere düşünce ölmüş. Tay da anasının yanına gelip, kızı üstüne almış. Hep beraber memleketlerine doğru yola düşmüşler. Memleketlerinin kıyısına geldiklerinde bir çadır kurup orada yatmışlar. Bunlar çadırda yatarken bir ejderha gelip çadırın kapısına yatmış. Oğlan uyandığı zaman bir bakmış ki, kapıda bir ejderha yatıyor, çıkmaya imkân yok. Ejderha:

–Bak sana bir sorum var. Eğer cevaplarsan, kız da senin atlarda, eğer cevaplayamazsan, seni öldürürüm.

–Söyle bakalım.

–Sinan güle neyledi?

Gül Sinana neyledi?

Oğlan: –Ben öğreneyim geleyim, demiş ve oradan ayrılmış. Oğlan giderken bir değirmenciye rastlamış. Değirmencinin saçları bembeyazmış.

–Selamunaleyküm.

–Aleykümselam.

–Amca, sana bir sorum var. Bunu mümkünse bir izah et. Gül Sinana neyledi, Sinan güle neyledi?

–Oğlum, ben bilemedim. Ama buradan bir ay ötede ortanca ağabeyim var. Git ona sor.

Gitmiş ona sormuş. Onun da saçları ala kırlıymış. O da

–İki ay ötede benim büyük biraderim var. O belki bilir demiş

Oraya gitmiş. Onun saçları simsiyahmış. O adam:

–Ben de bilmiyorum ama, çaresini sana söyleyeyim. Şu yüzüğü al. Falan şehre var. Orada Sinan Ağa diye birisi var. Ona sor. O anlatır. Yalnız sana bunu anlattıktan sonra seni öldürür. Seni bir odaya götürür. Götürürken o kapıları kilitlerken, sen de pencereleri aç. En sonunda hikayeyi anlatıp da, ‘Hadi şimdi seni keseceğim’ dediği zaman, ‘İki rekat namaz kılayım ondan sonra kes’ dersin. Sağa selam verip de, sola selam vereceğin zaman yüzüğü ağzına atıver. O zaman bir kuş olur pencereden kaçar gidersin demiş.

Oğlan, oradan ayrılmış. Sinan Ağa’yı bulmuş. Sinan Ağa:

–Oğlum benim adım Sinan, karımın adı da Gül’dü. Benim sandığımda yeşil bir kamçı vardı. Kamçıyı bana bir vurdu eşek oldum. Bir daha vurdu köpek oldum. Yoldan geçen birini ısırınca, kendi oğlum beni dövdü. Yoldan geçen adam da ‘Niye dövüyorsun o senin baban’ deyince oğlum sandıktan kamçıyı aldı geldi. Bana bir vurdu eşek oldum. Bir daha vurdu tekrar insan oldum. O zaman karım da bizi koyuverdi gitti.

Sinan Ağa, hikayeyi anlatıp da:

–Şimdi ben seni keseceğim, deyince, oğlanın aklına adamın anlattıkları gelmiş:

–İki rekat namaz kılayım da öyle kes.

Oğlan, namaza durup adamın dediği gibi, sağa selam verip, sola selam verdiği anda yüzüğü ağzına atıyor ve kuş olup oradan uçup gitmiş. Çadıra gelmiş. Ejderhaya cevabı vermiş. Ejderha o zaman tılsımından çıkmış ki, dünyalar güzeli bir kız:

–O Sinan Ağa, benim babamdı. O oğlan da benim kardeşimdi, demiş.

Atlara binmişler. Babasının sarayına varmışlar. O iki kıza kırk gün kırk gece düğün yapmışlar. Onlar ermiş muradına. Gökten üç elma düşmüş, birisi onların başına, birisi anlatana, birisi de dinleyenlere...