Akıldane
(İç Anadolu Bölgesi, Sivas)

AKILDANE

Bir varmış, bir yokmuş. Evvel zaman içinde, kalbur saman içinde, köyün birinde yaşlı bir adam yaşarmış. Bu adamın hem genç hem de güzel bir karısı varmış.

Yaşlı adam, bir gün evindeki buğdayları almış, değirmene öğütmeye götürmüş. Değirmenden dönerken köprünün altında koskoca bir karpuz görmüş. O zaman da mevsim kışmış, hava da çok soğukmuş. Yaşlı adam kendi kendine; “Hayrola? Bu havada bu karpuzun işi ne ki? Şimdi bunu alıp köye götürsem bir Allah’ın kulu bile bana inanmaz. En iyisi köye gidip söyleyeyim. İnanan inanır, inanmayan inanmaz,” demiş.

Adam dönüp köye gelirken yolda bir delikanlıya rastlamış. Bu delikanlı, meğerse yaşlı adamın karısına göz koymuş. Adamı görünce:

— Değirmenden mi geliyorsun, diye sormuş.

Yaşlı adam:

— He, oradan geliyorum, ama garip bir şey oldu. Köprünün altında bu havada koca bir karpuz gördüm. Alıp getiremedim. Kimse bana inanmazsa da bari ahaliye haber vereyim, diye cevap vermiş.

Delikanlı, yaşlı adamın dediklerine inanmamış, fakat hemen şeytanca düşünmüş:

— Hadi baba, sen şimdi eve git, ununu koyup gel! Sonra da seninle o anlattığın karpuz için bahse girelim, demiş.

Yaşlı adam:

— Olur, demiş, kabul etmiş.

Adam eve gidince delikanlı da koşa koşa köprünün oraya varmış. Bakmış ki gerçekten koskoca bir karpuz… Hemen karpuzu koparıp saklamış. Sonra da koşa koşa geri gelmiş. Yolda yaşlı adamla karşılaşınca:

— Hadi, şimdi bahse girelim mi, demiş.

Yaşlı adam ne bilsin başına ne gelecek!?

— Olur, girelim, demiş.

O zaman delikanlı:

— Bak şimdi, gidip köprünün oraya bakacağız. Sen karpuzun olduğunu söylüyorsun, ama ben inanmıyorum. Eğer karpuz ordaysa sen kazanacaksın, yoksa ben kazandım demektir. Bahsi kim kazanırsa o, öbürünün evine gidip istediği bir şeye el koyacak, tamam mı, demiş.

Yaşlı adam, onun şeytanlık düşündüğünden haberi yok ya:

— Tamam, öyle olsun, demiş.

İkisi beraber köprünün oraya gitmişler ki ortalıkta karpuz marpuz yok… Yaşlı adam şaşırıp kalmış. Oradan ayrılıp eve gelmiş. Olup biteni karısına anlatmış. Karısı bunu duyunca şöyle bir düşünmüş. Kocasına demiş ki:

— Ben şimdi anladım; onun gözü bende, bana el koyacak. Sen şimdi ona git de ki; “Bana kırk gün müsaade et, kırk birinci gün gel, ne istiyorsan ona el koy.”

Yaşlı adam kalkıp delikanlının yanına gitmiş, kırk gün izin istemiş. O da kabul etmiş.

Adam eve gelmiş ya; yeri, göğü ateş olmuş. Başını iki elinin arasına alıp düşünmeye başlamış. Bu hâl bir hafta kadar devam etmiş. Karısı, adamı böyle gördükçe üzülüyormuş.

— Kalk, hazırlan, İstanbul’a git. Orada babamın Akıldane’si var. Ona her şeyi anlat, ondan akıl al da gel, demiş.

Adam, İstanbul’a gitmiş, Akıldane’nin evini bulmuş. Akıldane evde yokmuş, karısı yaşlı adamı içeri almış. Akıldane’ye de; “Çabuk eve gelsin, bir misafiri geldi.” diye haber yollamış.

Akıldane, o zamanlar sarayda padişahın yanında duruyormuş. Ona akıl hocalığı yapıyormuş.

Haberi alan Akıldane, padişahtan müsaade istemiş, hemen eve gelmiş. Bakmış ki üstü başı yırtık pırtık yaşlı bir adam oturuyor. Hemen üst baş getirmiş, adama giydirmiş.

Aradan bir vakit geçmiş geçmemiş; padişah, Akıldane’ye; “Yanına misafirini de alsın, çabuk saraya gelsin.” diye haber yollamış. Akıldane, misafirini de yanına almış, sarayın yolunu tutmuş. Yolda giderken yaşlı adama epey bir tembihte bulunmuş.

— Saraya vardığımızda ben nereye oturursam sen de yanıma otur. Sakın kimseye yerini verme, demiş.

Bunlar saraya gidince Akıldane hemen padişahın yanına oturmuş, yaşlı adam da onun yanına oturmuş. Az sonra başka gelenler olmuş, yaşlı adam yerini vermiş. Bir, beş derken her gelene yer verince kendi de kapının ağzına kadar gelmiş. Akıldane bunu görmüş, ama hiçbir şey yapamamış.

Herkes tamam olunca padişah:

— Haydi bakalım, şu karpuzu alın da gelin, diye emretmiş.

Gelenlerden biri çelik gibi yerinden fırlamış, karpuzu kucaklayıp padişahın huzuruna getirmiş.

Padişah bu sefer de:

— Kimde bıçak varsa bu karpuzu kessin de görelim, demiş.

Hiç kimse yerinden kalkmamış. Yaşlı adam yerinden kalkıp karpuzun yanına varmış. Cebindeki bıçağı çıkarıp kesmeye başlar başlamaz padişah çok hiddetlenmiş.

— Bu bıçak, zamanında babamın hazinesindeydi. Hazine soyulunca bu bıçak da kaybolmuştu, şimdi o işi yapanı buldum, diye bağırmış.

Adam da, Akıldane de, oradakiler de şaşırıp kalmışlar.

Padişah:

— Çabuk bu adamı asın, diye gürlemiş.

Akıldane, padişahın yanına gidip:

— Efendim, iznin olursa kendisini bir gece misafir edeyim, demiş.

Padişah istememiş.

— Olmaz, bunu eve götürürsen akıl öğretirsin, demiş.

Akıldane yalvarmış, yakarmış.

— Yemin olsun ki ona evde hiçbir şey söylemeyeceğim, diye söz vermiş, padişahtan zorla izin almış.

İkisi birlikte eve gelmişler. Akıldane, yaşlı adama arkasını dönüp oturmuş, başındaki kalpağını da dizinin üstüne koymuş. Kalpağa bakarak konuşmaya başlamış:

— Kalpak! Kalpak! Sana diyorum, sana! Yarın seni asmaya götürecekler. Götürürken diyeceksin ki; “Benim babam kervancıydı, ben de babamın yanında İstanbul’a gitmiştim.” Kalpak, sana diyorum! “Babamla İstanbul’a gelip develerin yükünü aldık, sonra da oradan ayrıldık. Bir ağaçlık yerde mola verdik. Babam bana dedi ki; ‘Biraz odun topla da kahve pişirelim.’ Kalpak, sana söylüyorum kalpak! “Ben odun toplamak için oradan ayrıldım. Geri döndüğümde babamın yanında biri vardı.” Kalpak, sana söylüyorum kalpak! “Yanlarına iyice yaklaştığımda yanında kimse yoktu, babam da bir bıçakla bıçaklanmış yerde yatıyordu.” Kalpak, sana söylüyorum, sana! “Ben bıçağı babamın karnından aldığımda babam ölmüştü. Üstelik ben o zamanlarda on iki, on üç yaşındaydım.” Kalpak, sana söylüyorum kalpak! “O zamandan bu zamana bu bıçağı saklıyordum ki babamın düşmanını bulayım diye.” İşte seni sabah asacaklar kalpak! Seni darağacına götürünce sana soru sorarlar. Kalpak duyuyor musun? Sana söylüyorum. Benim bu anlattıklarımı sen de orada söylersin, tamam mı?

Sabah olmuş, Akıldane ile yaşlı adam saraya gitmişler. Akıldane söz verdiği üzere adamı padişaha teslim etmiş. Az sonra cellatlar darağacına götürmek için adamın yanına gelmişler.

— Seni asmaya götürüyoruz; bir arzun, bir isteğin var mı, diye sormuşlar.

Fakat adamdan hiç ses çıkmamış. Cellatlar ipi boynuna geçirince Akıldane’nin akşamki söyledikleri aklına gelmiş. Hepsini bir bir anlatmış. Cellatlar boynundaki ipi çıkarmışlar.

Padişaha:

— Bu anlattıklarından sonra biz bunu asamayız. Bir mahkeme kurulsun, ondan sonra asılıp asılmayacağına karar verilsin, demişler.

Padişah, Akıldane’nin yanına gelerek:

— Misafirin davadan vazgeçsin, iki deve yükü altın vereyim, demiş.

Yaşlı adam bunu kabul etmiş. Altınları gören adam, Akıldane’ye; “Allah’a ısmarladık!” bile demeden oradan ayrılmış.

Biraz yol gittikten sonra köyde gördüğü karpuz aklına gelmiş. Geri dönmüş, olanları Akıldane’ye anlatmış. Akıldane de ona şöyle söylemiş:

— Köye gittiğin zaman bir ev yaptır, ama kapısını, penceresini açtırma! Bir de balkon yaptır, bu balkona da karını koy! Bu balkona çıkmak için de süslü bir merdiven yaptır. Sonra da karında gözü olan adamı evine davet et!

Köyüne dönen adam, Akıldane’nin dediği evi yaptırmış. Sonra da delikanlıyı çağırmış.

— Artık istediğini alabilirsin, demiş.

Delikanlı elini merdivene atınca yaşlı adam arkasından bağırmış:

— Sen demiştin ya! “Neye el koyarsak o onun olacak.” diye… Madem elini merdivene koydun, şimdi merdiveni al, git, demiş.

Delikanlı neye uğradığını şaşırmış. Eee, yapacak bir şey de olmayınca çaresiz çekip gitmiş. Yaşlı adam da karısıyla uzun yıllar mutlu, mesut yaşamış...