ŞAHMERAN'IN YÜZÜĞÜ
(İç Anadolu Bölgesi, Sivas)

Evvel zaman içinde, kalbur saman içinde; develer tellâl iken, pireler berber iken, ben anamın beşiğini tıngır mıngır sallar iken, köyün birinde bir kadınla oğlu birlikte yaşarlarmış. Bu kadınla oğlu çok fakirlermiş ve yokluk içinde yaşıyorlarmış. Oğlan her gün çıkar, köy köy gezer. Herkesten yardım toplarmış.

Günlerden bir gün, yine böyle köylerden un, bulgur, ne toplayabildiyse toplamış ve evinin yoluna koyulmuş. Yolda giderken dere kenarında toplanmış bir kuş sürüsü görmüş. Kuşların biri konuyor, biri kalkıyormuş. Merak eden çocuk, neler olduğunu görmek için biraz daha yaklaşmış. Kuşların inip kalktığı yerde bir yılan yavrusu duruyormuş. Kuşlar yavruyu bir iki yerinden yaralamışlar. Yılanın bu durumuna üzülen çocuk, onu alıp eve götürmüş. Annesi:

— Ne yapacaksın oğlum bu yılanı? Zaten zar zor geçiniyoruz, demiş.

Bunun üzerine çocuk, annesine şöyle demiş:

— Anneciğim, bizim ineğin dört tane memesi var. Birinden akan süt bana, birinden akan süt yılana, diğer ikisi de sana olsun, demiş.

Annesi kabul edince, bir sepet bulup yılanı onun altına koymuş ve beslemeye başlamış.

Günlerden bir gün, çocuk yine yardım alabilmek için köyleri dolaşıyormuş. Bir köyde yürürken, çocukların küçük bir kediyi ortalarına alıp taşladıklarını görmüş. Durmaları ve vurmamaları için çocukları uyarmış. Bakmış ki çocuklar durmuyorlar, kediyi beş kuruşa satın almak istediğini söylemiş. Çocuklar satmayı kabul edince, kediyi alıp evine götürmüş. Annesi bu yavruyu görünce oğluna şöyle demiş:

— Biz zaten geçinemiyoruz. Bu hayvanlara nasıl bakarız, bunları neyle besleriz? Çocuk:

— Olsun anne. Ben bir çaresini bulur, ona da bakarım, demiş.

Yine yollara düşen çocuk, bu sefer de savunmasız bir köpek yavrusuna rastlamış ve ona da acıyıp eve götürmüş. Annesi kızmış kızmasına ama oğluna söz geçirememiş. Bu yavruyla birlikte küçük çocuğun bir yılan, bir kedi ve bir de köpeği olmuş.

Gün olmuş, devran dönmüş. Aradan uzun zaman geçmiş. Bu anne ve oğlun fakirlikleri az da olsa dinmiş. Bir gün oğlan, annesine:

— Bana gidip padişahın kızını isteyeceksin, demiş.

Annesi, olmaz dese de oğluna söz geçirememiş. Sarayda bir altın, bir de gümüş sandalye varmış. Misafir olarak gidenler gümüş sandalyeye, görücü olarak gidenler ise altın sandalyeye otururlarmış. Yaşlı kadın, saray avlusuna vardığında öyle yorgunmuş ki yanlışlıkla gidip gümüş sandalyeye oturmuş. Kadının gümüş sandalyeye oturduğunu gören hizmetçiler, padişaha gidip bir misafiri olduğunu söylemişler. Padişah:

— Yine halktan biriyse ne istediğini sorun, sonra da hazineden iki altın verin gitsin, demiş.

Hizmetçiler kadının yanına gidip ne istediğini sormuşlar. Kadın padişahın kızını istemeye geldiğini söyleyince, hizmetçiler gülüşmüşler. Daha sonra içlerinden bir tanesi:

— Be kadın! Sen bu fakir hâlinde neyine güvenip padişahın kızını istersin, diye sormuş.

Yaşlı kadının cevabına fırsat bile vermeden, eline iki altın tutuşturup göndermişler. Yaşlı kadın eve vardığında oğlu sabırsızlıkla onu bekliyormuş. Annesine neler olduğunu sormuş. Kadın ise oğluna üzgün bir hâlde istediğinin olmadığını, saraydan kovulduğunu anlatmış.

Aradan epey bir zaman geçmiş. Delikanlı beslediği yılanı, sepetin altından çıkarmaya karar vermiş. Sepeti kaldırıp yılanına bir bakmış ki kalınlığı bir insan gövdesinin kalınlığına yaklaşmış. Bunu gören delikanlı, neredeyse küçük dilini yutacakmış. Yılanı sürükleyerek dışarı çıkarmış. Sanki yıllardır uyuduğu bir uykudan uyanıyormuş gibi, yılan bir o yana bir bu yana kıvrılıp duruyormuş. Bunlar olup bittikten sonra, yılan birden dile gelmiş ve şöyle söylemiş:

— Ey insanoğlu! Ben Şahmeran’ın kızıyım. Bin sırtıma, yum gözünü.

Çocuk yılanın söylediklerini yapmış ve yola çıkmışlar. Bir zaman sonra yılan delikanlıya gözlerini açmasını söylemiş. Delikanlı gözlerini açtığında bir de bakmış ki hiç bilmediği, hiç görmediği bir dağın tepesindeler. Yılan, delikanlıya dönerek şöyle demiş:

— Biraz sonra bir kapı açılacak. İlk odada bizi yılanlar bekleyecek, ikinci odada karşımıza örümcekler çıkacak, üçüncü odada akrepleri göreceğiz ve en sonunda annemin olduğu odaya varacağız.

Yılanın söylediği gibi kapılar açılmaya başlamış ve delikanlı ile yılan, bu odalardan tek tek geçerek ilerlemişler. Bu yollardan geçerken yılan, delikanlıya şöyle demiş:

— Annemin parmağında bir yüzük vardır. Sana ne istediğini sorduğunda, ona hiçbir şey istemediğini, sadece parmağındaki yüzüğü istediğini söyleyeceksin.

Delikanlı yılanın söylediklerini dikkatlice dinlemiş ve yılanla birlikte bütün odaları geçtikten sonra, sonunda Şahmeran’ın yanına varmışlar. Oraya gittiklerinde, yavrusunu gören Şahmeran çok sevinmiş ve kızına nasıl hayatta kaldığını sormuş. Yılan bütün olanı biteni; delikanlının kendisine ne kadar iyi baktığını anlatmış. Bunun üzerine Şahmeran:

— Söyle dileğini, vereyim muradını, demiş.

Delikanlı, yılanla yolda anlaştığı gibi yapmış ve şöyle söylemiş:

— Hiçbir şeyde gözüm yoktur, yalnızca parmağındaki yüzüğü isterim. Şahmeran:

— Aslında benden büyük bir şey istiyorsun. Ama madem sen benim kızımı kurtardın, ben de sana bu hediyeyi vereceğim, demiş.

Yüzüğü kendi parmağından çıkartıp delikanlının parmağına takmış.

Şahmeran’ın yavrusu, delikanlıyı yanına alıp yine geldikleri odalardan geçirerek aynı dağın tepesine ulaştırmış. Oraya vardıklarında yılan şöyle söylemiş:

— Bak delikanlı, eğer dilini bu yüzüğe sürersen, karşına bir Arap çıkacak. Sana dileğini soracak. Ondan her istediğini dileyebilirsin, demiş.

Bunları söyledikten sonra, yılan ortadan kaybolmuş. Delikanlı, yılanın söylediklerinin doğru olup olmadığını çok merak ediyormuş. Bunu anlamak için, dilini yüzüğe değdirmiş. Bunu yapmasıyla birlikte, karşısına dev gibi bir Arap dikilmiş. Delikanlıya baktıktan sonra, kalın ve gür bir sesle:

— Söyle dileğini, vereyim muradını, demiş.

Delikanlı biraz düşündükten sonra, dileğini söylemiş:

— Bana bir heybe vereceksin, iki gözü de altın dolu olacak. Üzerime bir takım elbise, altıma iyi bir at vereceksin. Evimin önünde de kırk kazan yemek pişecek ve kırk kazanın kırkında da ayrı yemek olacak.

Dileğini söyler söylemez, atının üzerinde iki gözü de altın dolu bir heybe ve onun üzerinde de güzel elbiseler hazır olmuş. Delikanlı elbiseleri giyinip atına atladığı gibi evine varmış. Kapıyı çalınca, annesi kapıda kimin olduğunu sormuş ve oğlunun sesini duyunca sevinçle kapıyı açmış. Oğlunu öyle görünce çok şaşırmış. Ona ne olduğunu ve o güzel şeyleri nereden bulduğunu sormuş. Annesine bütün olanı, biteni anlatan delikanlı; sonra annesine evlerinin bahçesine çıkıp bakmasını söylemiş. Yaşlı kadın bahçede kaynayan kırk kazanı görünce şaşkınlıktan ne diyeceğini bilememiş.

Delikanlı, tellâllar tutup köyün her bir yanına haber salmış. Herkesi, evine yemek yemeye davet etmiş. Bir sürü insan, gelip kırk kazanda kaynayan yemeklerden yemişler. Bu olay, padişahın kulağına gitmiş. Bir fakirin, bu kadar misafiri nasıl ağırladığını merak etmiş. Araştırmış, soruşturmuş, en sonunda delikanlıyı huzuruna çağırtmış. Ne yaptıysa, ne ettiyse bir türlü delikanlının ağzından lâf alamamış. Hazır gitmişken, padişahın kızını da isteyen delikanlıya, padişahın cevabı sert olmuş:

— Üç beş misafir ağırladın diye, kızımı isteme hakkına sahip olduğunu mu sanıyorsun? Benim kızım saraylarda yaşamaya lâyıktır, senin fakir kulübeni ne yapsın, demiş.

Bu cevaba çok sinirlenen delikanlı, saraydan çıkar çıkmaz yüzüğüne dilini sürmüş. Arap karşısına çıkıp dileğini sormuş. Bunun üzerine delikanlı dileğini söylemiş:

— Evimin yerinde öyle bir saray olmalı ki padişahın sarayı benim sarayımın görkeminden güneş görmesin.

Dileğini söylemesi ile birlikte, padişahın sarayının üzerine büyük bir gölge düşmüş. Evine vardığında, eski kulübesinin yerinde muhteşem bir sarayın yükseldiğini görmüş. Padişah, sarayındaki aydınlığın nasıl birden karanlığa dönüştüğünü merak ederek hizmetçilerine sormuş. Hizmetçiler araştırmışlar ve padişaha, bunun saraydan kovduğu delikanlının sarayının gölgesi olduğunu söylemişler. Bunu duyan padişah, delikanlıyı saraydan kovduğuna çok pişman olmuş.

Delikanlı, artık padişahın kızını vereceğinden eminmiş. Annesini kızı istemesi için saraya göndermiş. Yaşlı kadın, saray avlusundaki altın sandalyeye oturup padişahtan kızını istemiş. Bu kadar zenginliğe sahip bir adamı geri çeviremeyen padişah, kızını vermiş. Kırk gün, kırk gece düğün yapılmış. İnsanlar doyasıya yiyip içmişler, eğlenmişler.

Aradan epey bir zaman geçmiş. Padişahın kızı dayanamayıp delikanlıya sormuş:

— Sen çok fakir biriydin. Bu kadar altını, parayı nasıl kazandın, nereden buldun?

Delikanlı cevap vermek istememiş. Fakat kız o kadar çok ısrar etmiş ki dayanamayıp yüzüğü ve yüzüğün tılsımını anlatmış. Kızın başka bir sevgilisi olduğu için, delikanlıdan kurtulmayı planlıyormuş. Bunun çok iyi bir fırsat olduğunu düşünmüş. Delikanlıyı oyuna getirmek için şöyle söylemiş:

— Ben bu yüzüğün gücüne inanmıyorum. Sen bu yüzüğü benim parmağıma tak, kedini ve köpeğini alıp bir ava çık. Ben yüzüğü kullanarak, sizi avdan getirmeye çalışayım. Eğer yüzüğün gücü buna yeterse, sana inanırım.

Delikanlı bunu kabul etmiş, kedisini ve köpeğini alıp ava çıkmış. Yüzüğü ele geçiren prenses, delikanlının dediğini yapıp yüzüğe dilini sürmüş. Dev Arap, onun da karşısına çıkmış ve dileğini sormuş. Bunun üzerine kız, dileğini söylemiş:

— Kocamın sarayını alıp Akdeniz ve Karadeniz’in tam ortasına yerleştir. Sarayın içine de sevdiğim adamı koy.

Kızın maksadı, kocasının onları bulmasını engellemekmiş. Dev, kızın dileğini yerine getirmiş, sarayı istediği yere taşımış. Bu arada kocası gittiği yerde beklemekten usanmış ve geri dönmüş. Tabii ki döndüğünde sarayını yerinde bulamamış. Sarayın yerinde eski evleri duruyormuş. Annesi bütün olanı biteni; kızın dileğini oğluna anlatmış. Kızdan gönlü geçen delikanlı, yüzüğünü geri almak için yola düşmüş.

Delikanlı, kedisi ve köpeği ile birlikte az gitmiş, uz gitmiş, dere tepe düz gitmiş. Sonunda sarayı görebileceği bir deniz kıyısına varmış. Köpek yüzebildiği için, kediyi de sırtına alıp suya atlamış ve saraya doğru ilerlemiş. Saraya varmışlar. Köpek etrafı kontrol ederken, kedi de sarayın bacasından içeriye girmiş. Prensesin odasına gitmiş. Prenses yatağında uyuyormuş. Kedi kuyruğunu prensesin burnuna sürmeye başlamış. Kuyruğu sürmesiyle, prenses birdenbire hapşırıvermiş. Hapşırınca, ağzında sakladığı yüzük de yere yuvarlanmış. Kedi yüzüğü görür görmez ağzına alıp geldiği yerden geri dönerek saraydan çıkmış. Dışarı çıktığında köpek:

— Yüzüğü bana ver. Sen gevezesin, şimdi balıklarla falan konuşur, yüzüğü ağzından düşürürsün, demiş.

Bunu kabul etmeyen kedi, köpek ile tartışmaya başlamış. Fakat geri dönüşte yüzemeyeceğini bilen kedi, mecburen yüzüğü köpeğe vermiş.

Kedi ile köpek denize atlayıp sahiplerine doğru yüzmeye başlamışlar. Tam kıyıya yaklaştıklarında, yanlarından heybetli bir balık geçmiş. Balığı gören köpek, birdenbire havlayınca, yüzük ağzından denize düşmüş. Köpeğin havladığı balık, düşen yüzüğü hop diye yutuvermiş. Kedi ile köpek karaya çıkmışlar. Fakat yüzük akıllarından çıkmıyormuş. Sahiplerine nasıl hesap vereceklerini düşünürken, kıyada denize olta atıp balık tutan adamları görmüşler. Adamlar kendi aralarında, sabahtan beri uğraşıp hiç balık tutamadıklarını konuşuyorlarmış. İçlerinden bir tanesi kedi ile köpeği göstererek:

— Şu kedi ile köpeğe bakın, arkadaş olmuşlar. Gelin, bunların şansına bir kere daha oltalarımızı denize atalım, demiş.

Oltalarını denize atıp beklemeye başlamışlar. Beklemeleri sonuç vermiş ve çok büyük bir balık yakalamışlar. Adamlardan bir tanesi:

— Balığı onlara verelim, demiş.

Diğer adam vermeyi kabul etmemiş ve bundan sonrakini vermeyi teklif etmiş. Fakat üçüncü arkadaşları, oltayı onların şansına attıklarını ve balığı vermeleri gerektiğini söyleyerek balığı kedi ile köpeğe vermiş. Balığı tanıyan kurnaz kedi, hemen solungaç tarafından yemeye başlamış ve yüzüğü bulmuş. Bulmuş bulmasına ama köpeğe söylemeden dilinin altına saklamış. Sonra da köpeğe dönüp:

— Kardeş, ben bir tuvalete gideyim, sonra gelirim, deyip oradan uzaklaşmış.

Kedinin maksadı, yüzüğü sahibine yalnız ulaştırıp onun takdirini kazanmakmış. Kedinin gelmesini bekleyen köpek, kandırıldığını anlayınca koşmaya başlamış. Yavaş giden kediye yetişen köpek, ağzında sakladığı yüzüğü kediden alıp sahibine ulaştırmış. Yüzüğü eline geçiren delikanlı, hemen dilini sürmüş ve gelen dev Arap’tan sarayını eski yerine götürmesini istemiş. Saray onlarla birlikte eski yerine tekrar yerleşmiş. Hemen padişahı bulan delikanlı, kızı ve sevgilisini ona gösterip prensesten ayrılmış. Kendine güzeller güzeli ve iyi kalpli bir kız bulan delikanlı, onunla evlenmiş ve hayvanları ile birlikte ömür boyu çok mutlu yaşamış.