BEY BÖĞREK (ADSIZ OĞLAN)
(Karadeniz Bölgesi, Tokat)

 [BEY BÖĞREK (ADSIZ OĞLAN)]

 

  Bir varmış bir yokmuş. Allah’ın kulu çokmuş. Vaktin birinde bir padişah varmış. Padişah bir hanım ile evlenmiş. Bu hanımından üç kızı olmuş. Fakat hiç oğlu olmamış. Padişah tekrar evlenmiş. Bu hanımından da oğlu olmamış. Padişah bir gün veziri ile birlikte has bahçede geziyormuş. Aniden yaşlı bir adam gelmiş. Padişah onun mübarek bir zat olduğunu bilmiyormuş. Padişah, bu yaşlı mübarek kişiye:

— Nerden gelip nereye gidersin, diye sormuş. Bu yaşlı, mübarek kişi, padişaha:

— Yolum buraya düştü. Sen, benden ne dilersen dile, demiş. Padişah, bu yaşlı, mübarek kişiye:

— Ben koskoca bir padişahım. Senden ne dileyebilirim, demiş. Veziri, padişaha:

— Padişahım ondan bir oğul dileyin, diye uyarmış. Padişah da böyle deyince bu yaşlı mübarek kişi cebinden bir elma çıkarmış. Padişaha:

— Elmayı akşam olunca soy. Küçük hanımın ile ye. Kabuğunu atına, çekirdeğini de köpeğine ver. Dokuz ay sonra senin bir oğlun, köpeğinin bir yavrusu, atının da bir tayı olur. Ama oğlunun adını ben gelene kadar koyma, demiş. Sonra ortadan kaybolmuş.

Padişah elmayı kuşağına koymuş ama elmanın orda olduğunu unutmuş. Akşam olup kuşağını çözerken elma yuvarlanınca karısı, padişaha:

— Padişahım! Gençliğin aklına mı düştü, demiş. Padişah da olan biteni karısına anlatmış. Altın saplı bıçakla elmayı soymuşlar. Kabuğunu ata, çekirdeğini köpeğe vermişler. Elmayı da kendileri yemiş.

Günler geçmiş, padişahın karısı hamile kalmış. Sonra padişahın bir oğlu, atın bir tayı, köpeğinin de bir yavrusu olmuş.

Padişahın oğlu olmuş ama adını koymamışlar. Oğlan bir yaş, üç yaş derken yedi yaşına gelmiş. Padişah çocuğu okula göndermiş. Okulda çocuğa Adsız Bey, derlermiş. Bir gün çocuk başka bir çocukla kavga etmiş. O çocuk, Adsız Bey’e:

— Sen padişah oğlusun ama daha bir adın bile yok, deyince Adsız Bey “Herkesin adı var benim neden adım yok” diye ağlamış. Padişah da oğluna:

— Ama oğlum senin deden gelip sana ad koyacak, deyince oğlu, babasına:

 — Yedi sene oldu. Neden hâlâ gelmedi, demiş. Bu olay üzerine padişah oğluna ad koymaya karar vermiş. Tellallar ile herkese haber göndermiş. Herkes toplanmış. Yenilmiş, içilmiş. Sıra oğlana ad koymaya gelmiş. Kimi Ali, kimi Veli, kimi Hasan, kimi Hüseyin olsun, demiş. Hiçbirine karar verememişler. O anda kapı açılmış. Bu yaşlı mübarek kişi çıkagelmiş. Padişah, bu yaşlı mübarek kişiye olan biteni anlatmış. Zaten o mübarek de toplanılmayan yere gelmezmiş. Oğlanı, bu yaşlı mübarek kişinin yanına getirmişler. Bu yaşlı mübarek kişi de oğlanın sırtını sıvazlayarak:

— Oğlum elini büken olmasın, sırtın yere gelmesin. Senin adın Bey Böğrek, köpeğinin adı Hüdayi, atının adı da Bengüboz olsun, demiş. Padişah, bu yaşlı mübarek kişi için vezirini ambara bir teneke altın almaya göndermiş. Vezir gelene kadar yaşlı mübarek kişi ortadan kaybolmuş. Padişah, oradakilere:

— Bu yaşlı mübarek kişi nerede, demiş. Onlar da padişaha:

— Biz geldiğini görmedik ki gittiğini görelim, demişler. Zaman geçmiş, gün gelmiş padişahın oğlu büyümüş. Evlenme çağına gelmiş. Akkavak isimli bir kız ile nişanlanmış. Nişanlısına Kel Vezir adında bir adam göz koymuş. Bir gün padişahın oğlu Bey Böğrek, bir mecliste otururken:

— Şöyle ok atarım, böyle kılıç keserim, deyince Kel Vezir, Bey Böğrek’e:

— Sen neden böyle övünüyorsun? Oğuzeli padişahında dedenin Horasan kılıcı esir kalmıştı. Madem öyle yiğitsin, git de dedenin kılıcını kurtar, demiş.

Vezir böyle deyince Bey Böğrek’in çok zoruna gitmiş. Nişanlısını orada bırakmış. Eve gelmiş. Annesine:

— Ben Oğuzeli padişahına savaş açacağım. Bu vezirin lafının altında kalamam, demiş. Annesi, oğlunu ikna edememiş. Ertesi gün tellal çağırtmış. Askerleri toplatmış. Oğuzeli Devleti’ne savaşa gitmiş. Oğuzeli padişahının ordusu çok kuvvetliymiş. Bey Böğrek hariç tüm askerler ölmüş. Bey Böğrek burada bir müddet dinlenmeye karar vermiş. Bu arada bu Oğuz ellerinde dinleneyim, birkaç saat yatıp uyuyayım diye düşünürken yedi gün uyuyakalmış.

Bey Böğrek burada dinleneyim derken yedi gün uyuyakalmış. Padişahın habercisi Bey Böğrek’i uyurken görmüş. Koşup padişaha:

 — Bir adam uyuyor. Yanında da atı bekliyor, diye haber vermiş. Padişah, adamlarına:

— O bizim eski düşmanlarımızdandır. Atı salıverin. Adamı alıp getirin, demiş.

Adamlar, Bey Böğrek’i getirmeye gitmişler. Yalnız Bey Böğrek’in atı, adamların Bey Böyrek’i alıp götürmesine izin vermiyormuş. Bu arada atın gemi eyerin kaşında takılıymış. Adamlar, padişahın yanına gidip:

— At, uyuyan adamı vermiyor, demişler. Padişah da onlara:

— O hayvan küheylandır. Küheylanlar kuru sıkıdan korkar. Ona bir kuru sıkı atın. Korkup kaçsın. Uyuyanı da alıp getirin, demiş.

Gitmişler, kuru sıkı atmışlar. At kaçıp gitmiş. Atın gemi eyerin kaşına takılı olduğundan ağzının ulaşabildiği su bulduysa içmiş, boyuna kadar uzayan ot bulabildiyse yemiş.

Adamlar, Bey Böğrek’i alıp zindana koymuşlar. Yedi gün geçince Bey Böğrek uyanmış. Bir de bakmış ki zindanda. O padişahın da yedi senede bir bayramı gelirmiş. Zindandaki bütün mahkûmları serbest bırakırmış. Bayramı da o günlerde gelince padişah:

— Bey Böğrek hariç zindandaki bütün mahkûmları serbest bırakın, demiş. Bunun üzerine adamları padişaha:

— Padişahım! Bu adamda saç sakal karışmış, bitlenmiş bir şekilde kaç gündür zindanda yatmaktadır. Onu, surun başına koyalım da hiç olmazsa güneşlensin, demişler.

Diğer mahkûmları serbest bırakmışlar. Bey Böyrek’i surun başına oturtmuşlar. Padişahın da bir kızı varmış. Bey Böğrek buradayken kız pencereden onu görmüş ve âşık olmuş. Bu arada yıllar geçmiş. Bey Böğrek bir kervanın geldiğini görmüş. Kervan başına şöyle demiş:

 

  —Oğuzellerinden beri gelirsin,

  Kasavet gönlümün gamını alırsın,                    

  Anamdan babamdan kimi bilirsin,

  Eğlenin de haber verin hocalar…

Kervanın içinden bir ihtiyar da:

 

  —Ananı sorarsan gözü tutuldu,

  Babanı sorarsan beli büküldü,

  Kız kardeşlerin kara giydi, oturdu,

  Bir kulundan böyle duydum efendim, demiş.

Bey Böğrek annesinin ve babasının sağ olduğunu öğrenince nişanlısını, köpeğini ve atını da sormuş. Cevap veren ihtiyar şöyle demiş:

  —Gerildiler, bir araya geldiler,

Kimden kime kısmet oldu, dediler,

Nişanlını Kel Vezir’e verdiler,

Bir kulundan böyle duydum efendim.

Bey Böğrek de şöyle demiş:

 

  —Gerilsinler, bir araya gelsinler, 

  Kimden kime kısmet oldu, desinler,

  Nişanlımı Baltacıoğlu Kel Vezir’e versinler,

  Kaç geceyle kaç gün vade buldular. 

İhtiyar cevabında şöyle demiş:

 

  —Ne yalan söyleyeyim, kavak dikildi,

  Atlar eyerlendi, kalan çekildi,

  Üç ayla üç gün vade kılındı,

  Geçti üç ay, kaldı üç gün…

 

Sonra akşam olmuş. Kervan gitmiş. Bey Böğrek’i kırk kapıdan zindana atmışlar. Bu arada padişahın kızı Bey Böğrek ile ihtiyarın konuşmalarını dinlemiş. Gece olup herkes yatınca bir kova zeytinyağı ile bir tası eline almış. Her kapıya bir tas zeytinyağı dökerek Bey Böğrek’in yanına kadar gitmiş:

— Hanginiz dün kervandaki ihtiyara türkü söyleyen yiğitti, diye sormuş. Zindandakilerin hepsi “bendim!” diye cevap vermiş. Bey Böğrek de zindandakilere:

— Hepiniz buradan çıkarsanız, ben çıkamam ama ben çıkarsam hepinizi çıkarırım, demiş. Aslında kız, Bey Böğrek’i tanıyormuş. Bey Böğrek’e:

— Yiğit, ben senin kervan başında bulunan ihtiyarla konuşmalarını dinledim. Senin nişanlı olduğunu öğrendim. Ben seni buradan çıkarsam önce beni mi alırsın yoksa nişanlını mı, diye sormuş. Bey Böğrek de kıza:

— Padişah kızı; beni buradan istersen çıkar, istersen çıkartma. Önce nişanlımı, sonra seni alırım, demiş. Kız, Bey Böğrek’e:

— Sen sözüne mert bir yiğitmişsin. Çok yaşa. Önce seni alırım deseydin inanmazdım. Seni de buradan çıkarmazdım. Madem önce nişanlını, sonra beni alacaksın. Ben de seni buradan çıkarırım, demiş.

Kız, Bey Böğrek’i çıkarmış. Ama kale çok büyük olduğu için getirdiği ipleri uç uca bağlamış. Bey Böyrek’i kaleden aşağı indirirken ipin ucu yere yetişmeyince de saçını, ipin ucuna bağlayıp Bey Böğrek’i yere indirmiş. Bey Böğrek inince atına bir türkü söylemiş:

 

  —Sabah olup tan yelleri atmadan,

  Bütün kuşlar destur alıp ötmeden,

  Kâfir padişah sarayına yetmeden,

  Yetiş Bengüboz’um yar elden gitmeden,

Bu arada Bengüboz yedi senedir yiyip içemediği için sahibinin yanına gidememiş. Bunun üzerine Bey Böğrek şunu söylemiş:

 

  —Sabah olup tan yelleri attı,

  Bütün kuşlar destur alıp öttü,

  Kafir padişah sarayına yetti,

  Yetiş Bengüboz’um yar elden gitti,

Bunun üzerine Bengüboz perişan bir hâlde gelmiş. Bey Böğrek atına biner binmez Bengüboz onu yere atmış. At dile gelmiş ve:

— Ey Allah’tan korkmaz. Sen benim gemimi eyerin kaşına takmasaydın yedi sene boyunca hem yer, hem içerdim. Yedi sene boyumca ancak boyuma yetişebilen ot bulabildiysem, yedim. Boyumun yetişebildiği su bulduysam içtim. Ben böyle bir hâldeyken benim sırtıma nasıl binersin, demiş. Sonra Bey Böğrek padişahın kızının yedi senedir işleyip ona verdiği çevre (mendil) ile her tarafı yara bere içinde olan atını silmeye başlamış. Hem silmiş hem ağlamış. At, Bey Böğrek’e:

— Yeter artık ağlama. Şu ayağının altından biraz toprak al da sırtıma at ki yaralarım iyi olsun, demiş.

Bey Böğrek atın söylediklerini yapınca Bengüboz’un yaraları iyileşmiş. Atının sırtına binen Bey Böğrek doğru memleketine gitmiş. Ama üstü başı dilenci gibi perişan hâldeymiş. Daha önce Bey Böğrek’in bacıları Bengiboz’u suya götürür, suyu bulandırıp ata öyle içirirlermiş. Bu sefer Bengüboz suyun yanına kendiliğinden gidip suyu bulandırmadan içmiş. Köpeği Hüdayi de dilenci kılıklı Bey Böğrek’in yanına gidip onu koklamış. Kokladıktan sonra sevinerek Bengiboz’un ayaklarını yalamaya başlamış. Bacısı çok şaşırmış. Bacısı köpeğe taşı atınca Bey Böğrek şöyle demiş:

 

  —Vurma bacı vurma tazıya taşı,

  Kan revan oldu gözümün yaşı,

  Hudayi da Bengüboz’un kardaşı,

  Vurma bacı vurma tazıya taşı …

Bunun üzerine bacılarından biri Bey Böğrek’i azarlayarak:

— Sus Keloğlan! Bu gün benim kardeşimin nişanlısı gelin oluyor. Onu başkaları alıyor. Sen bana türkü mü söylüyorsun, demiş. Bu durumu gidip diğer kız kardeşlerine anlatmış.

Büyük kız kardeş bunları söyleyen adamın nerede olduğunu sormuş. Öteki de:

— Şurada sazı elinde oturuyor, demiş. Sonra büyük kız, annesine:

— Aman anne! Kardeşimin neresinde tanıyabileceğim bir nişanı vardı, diye sormuş. Annesi de kızına:

— Kardeşin kıyma dürümünü koynuna koyup yemeyi severdi. Aynı zamanda sol göğsünün altında da siyah bir beni vardı, demiş. Kız kıyma dürümünü hazırlayıp Bey Böğrek’in yanına gitmiş ve ona:

—Aman dilenci kardeş! Benim kardeşim yedi senedir esirdir. Koynuna kıyma koyup yemeyi severdi. Şimdi ben de senin koynuna şu kıymayı koyayım da kardeşimin canı için ye, demiş.

Bey Böğrek koynunu açınca kız siyah beni görür görmez Bey Böğrek’i tanımış, boynuna sarılmış. Bey Böğrek de bacısına:

— Sus bacı! Sakın kimseye söyleme, demiş. Bacısına toprağı işaret edip:

— Bu toprağı anamın gözüne at, gözü açılsın. Şu çubuğu da babamın beline vur, beli düzelsin, demiş. Bu arada Kel Vezir ve düğündeki diğer adamlar ok atma yarışı yapmışlar. Bey Böğrek her ok atana:

— Attın teres attın, vurdun teres vurdun, diyormuş. Vezire de bunu söyleyince Kel Vezir:

— Şu dilenciye de bir ok ile yay getirin de ok atabiliyor muymuş bir görelim, demiş. Bir okla yay getirmişler. Ama Bey Böğrek bunları beğenmeyince, vezir:

— Şu bizim Bey Böğrek’in oku ile yayını getirin bakalım, demiş. Bey Böğrek yedi sene içinde paslanmış yayını, kırılmış okunu görünce hem ağlamış hem silmiş, hem ağlamış hem silmiş. Bunun üzerine Oradaki adamlardan biri Bey Böğrek’e:

— Ne oldu dilenci, attın teres attın. Vurdun teres vurdun, diyordun. Bey Böğrek’in oku ile yayını görünce şaşırdın kaldın. Şimdi atsan vuramazsın, büksen kıramazsın, demiş.

Bey Böğrek atışların hepsini isabet ettirmiş. Bunun üzerine vezir:

 — Bir kese altın getirin, deyince Bey Böğrek:

— Ben altın istemem. Şu düğün evine kadınların yanına gideyim de aş artığı, ekmek kırığı alayım, yiyeyim, demiş. Düğün evine gitmiş bir köşeye oturmuş. Nişanlısı da elinde bir bardak zehir ile ortada dolaşıyormuş. Kel vezirin yanına gideceği zaman onu içip kendini öldürmeyi düşünüyormuş. Bu arada Kel Vezir’in bir karısı daha varmış. Kadın, Bey Böğrek’e:

— Sazın var mı Keloğlan, demiş. O da kadına:

— Sazım da var. Sözüm de var, diyince kadın Bey, Böğrek’e:

— O zaman sen çal, ben üstüme kuma gelse de oynayayım, demiş. Bey Böğrek sazını eline alıp şunu söylemiş:

 

  —Ayağına giymiş nalını,

  Gelir salını salını,

  Kel Vezir’in puşt gelini

  Dön oyna gelin, dön oyna

Bunu duyan kadın:

— Bana neden böyle dedin, aynısını kumama da söyle, demiş. Bey Böğrek nişanlısı Akkavak’a:

— Kel Vezir’e mi kaldın ancak, deyince kız onun Bey Böğrek olduğunu anlamış ve boynuna sarılmış.

Oradakiler Bey Böğrek’in geldiğini anlayınca kaçışmışlar. Kel Vezir de helâya saklanmış. Bey Böğrek, Kel Vezir’in nerde olduğunu sorunca bir çocuk, Kel Vezir’in helâda saklı olduğunu söylemiş. Kel Vezir’i Bey Böğrek’in yanına getirmişler. Bey Böğrek, Kel Vezir’e:

— Ok yarışında şu bizim Bey Böğrek’in oku ile yayını getirin demen seni kurtardı. Düğün ziyan olmasın. Madem düzenlenmiş, bu benim düğünüm olsun, demiş.

Kendisi kırk gün kırk gece davul zurna çaldırmış. Akkavak kızını almış. Muradına yetmiş. Anasının gözü açılmış. Babasının beli düzelmiş. Bengüboz’una binmiş, Hudayi’sini de yanına almış. Gidip Oğuzeli padişahının kızını da almış. Yiyip içip muratlarına ermişler.