Şahmeram ile Sade Sultan
(Marmara Bölgesi, İstanbul)

Bir vaktin birinde bir padişahın üç oğlu varmış. Günlerden bir gün padişah hastalanarak ölür. Oğullan birbirlerine tahta sen geçeceksin, ben geçeceğim, diye kavgaya tutuşurlar. En sonunda küçük oğlan der ki:

— Haydi birer ok atalım, hangimizinki çok giderse tahta o geçsin.

Berikiler de, pekâlâ deyip oklarını alarak kıra çıkar­lar. Bunlar birer birer oklarını atıp büyük oğlanın oku bir çayırlık yere, ortanca oğlanınki yine ondan uzak bir bayıra, en küçüğünün oku da bir çalılığa düşer.

Bunlardan her biri oklarının düştüğü yere koşup gitmekte olsunlar akşam olup ortalık karanlık olunca gittikleri yerde her biri oklarını alırlar. Birbirlerini bulamayarak üçü de oldukları yerde kalırlar. Küçük oğ­lan o çalılıkta okunu bularak, acaba burası nasıl yerdir, şunu bir iyice görsem, diye dört yanına bakınıp durur­ken uzaktan bir mum ışığı görür. Varıp gideyim de şu mum ışığından bir fener bulayım, şurasını gezeyim, belki bir şey görürüm diye o ışığa karşı gider. Gide gide bakar ki bir büyük saray. Önünde kırk kişi bekli­yor. Gidip selam verir:

—Siz kimsiniz? diye sorar, onlar da:

—Biz hırsızız. Su konağa kaç yıldan beri girmek istiyoruz. Bir türlü yolunu bulup giremiyoruz, derler.

Oğlan hemen öteye beriye saldırarak konağın bir duvarına çıkıp:

—Haydi benim çıktığım gibi birer birer siz de çı­kınız, der.

Onlar da uğraşa uğraşa güç hal ile birer bi­rer duvara çıkarlar. Oğlan her çıkanın başını kesip öbür yana atar. Kırkı da tekmil olunca oğlan sarayın içine girer. Bütün odaları gezer. Üç odayı açarak her birinde birer güzel kız görür. Birini kendine, öbürlerini de büyük kardeşlerine ayırır. Kendininkinin belli olması için odanın kapısına belindeki hançeri çıkarıp saplar. Çıkıp gider. Oradan gidesiye kadar sabah da olur. Okunun düştüğü yere varır. Oraları gezip anlar. Sonra kardeşlerinin oldukları yere giderek onlarla görüşür. Küçük oğlanın oku hepsinden ileri gitmiş ol­duğu için onu tahta çıkarırlar.

Öbür padişah sabah olunca kalkıp küçük kızının kapısı önündeki hançeri görür. Çekip çıkarmak isterse de bir türlü çıkaramaz. Ne kadar adamları varsa uğraşırlar. Onlar da çıkaramayınca padişah her yere bildirip, eğer bu hançeri kim çıkarırsa kızımı ona veririm, demesi üzerine her şehirde ne kadar adam varsa gelir­ler. Hançeri yerinden çıkaramazlar. Kala kala bu üç kardeş kalırlar. Onlara da haber gidip üçü de gelirler. Büyük oğlan hançeri tutup çeker, çıkaramaz. Ortanca da çeker çıkaramaz. Küçük oğlan hançeri çekince çıkarır ve belindeki kınına sokar.

Padişah:

— Oğlum, kızım senindir, deyince oğlan benim iki kardeşim daha vardır, der.

Padişah:

— Onlara da büyük kızlarımı veririm, der.

Oğlan buna razı olup her biri kızların birini alarak atlarına binip yola çıkarlar. Giderlerken küçük oğla­nın aldığı kız gayet güzel olduğundan hemen havadan rüzgâr gibi bir şey inip oğlanın kucağından kızı kaparak gider. Meğerse o kıza bir dev âşık imiş. Oğlan ar­kasından baka kalır. Hemen kardeşlerine:

— Haydi siz gidin. Ben onu bulmayınca gelemem, diye onlara yol verir.

İki kardeş aldıkları kızlar-la beraber giderler. Küçük oğlan kızın peşine düşerse de nereye gitti­ğini göremez. Az gider, uz gider, dere tepe dümdüz gi­derek bir dev anasına rast gelir.

Meğerse o kızı kapan devin anası imiş. Oğlan bunu görünce, eyvah! şimdi bu beni paralar, diye gidip, ah anacığım! diye sarılır. O da, oğulcuğum, der. Karı nereden gelip nereye git­tiğini sorar. O da işi anlatır.

Karı:

— Eyvah senin karını alan benim oğlumdur. O kız için kaç yıldır uğraşır, bir türlü alamazdı. Hani o gördüğün hırsızlar yok mu? Bu kızı çalmaya uğraşırlardı. Onu çalıp benim oğluma vereceklerdi. Şimdi o kızı onun elinden almak pek güçtür. Filan yere git. Orada benim büyük kardeşim vardır. Benden selam söyle. Belki sana alıverir der.

Oğlan yola doğrularak dev karısının dediği yere gider. Ona da anacığım diye sarılarak başından geçenleri anlatır. O da:

Ben onu bilmem. Filan yerde benim büyük kar­deşim vardır, ona git, der.

Oğlan doğru oraya varır. Yine anacığım diye dev karısına sarılır. O da ah evladım filan, dedikten sonra oğlan işini söyler. Karı da:

— Oğulcuğum o senin karını alan dev buradan geçeli tam bir ay oldu. Şimdi onun bulunduğu yere git­mek pek güçtür ama yapabilirsen kolayı da var.

Oğlan:

— Nedir o anacığım? deyince karı:

Şimdi buradan filan yere varırsın. Oradaki de­niz kenarında kırk gün beklersin. Kırk günde bir de­niz aygırının yavruları karaya çıkar. Elinde bir kucak pamuk alarak bunlardan birini tutabilirsen alıp doğru buraya getirirsin. Biz onu kırk gün besleyerek büyütürüz. Sonra üstüne binip aradığın kızı gidip bulursun, der.

Oğlan doğru o deniz kenarına gider. Kırk gün orada bekler. Kırk birinci gün denizden aygır yavruları çıkınca oğlan elini sürmeyerek birini pamuk ile kucaklayıp o dev karısının yanına getirir. Bunu kırk gün beslerler. Kırk günden sonra karı aygıra:

Bu oğlanı filan yere götürebilir misin, deyince aygır:

Aman ben küçüğüm. Onun karısını alan be­nim babamdır. Şimdi ben her ne kadar uçsam o bana yetişir, ama eğer bu benim arkama bindiği vakit orada kızı alıp kaçarken sırtıma bir iğne batırırsa belki iğne­nin acısıyla çok kaçarım. Yoksa babam bana yetişir. Sonra beni de bunu da öldürür, der.

Oğlan aygıra biner. Eline bir iğne alıp doğru karısının olduğu yere varır. O dev yatmış, kızın yanında uyuyor. Bindikleri aygır da çayırda otluyor. Hemen kız oğlanı görünce:

— Aman şehzadem ben babamın yanında alındığım gibiyim. Hiç zararı dokunmadı ama durmayıp gi­delim, zira şimdi uykudan uyanırsa bizi öldürür, der.

Hemen oğlan kızı da bindiği aygınn üstüne alarak kaçmaya başlayınca devin yanındaki aygır bir kere kişner. Hemen dev uykudan uyanınca bakar ki kız yok. Çabucak aygıra binerek bunların arkasına düşer. Oğ­lan da gittikçe yol almak için altındaki aygıra bütün kuvvetiyle iğne batırır. Bir de aygır:

— Aman şehzadem, babam geliyor. Şimdi bizi tu­tacak olursa öldürür, deyince oğlan iğneyi aygıra daha sık batırmaya başlar.

Dev karısının yanına varırlar. Babası yetişemez. Kan bunları görünce:

—Oğlum hiç korkma. Eğer buraya varmamış ol­saydınız o aygır size yetişip üzerindeki dev sizi paralardı. Haydi, al kızı nereye gideceksen git, ama her gün bana bir adam gönder. Eğer göndermezsen bir gece ge­lir seni karınla yerim der.

Oğlan:

— Peki, deyip doğru şehrine gelir.

Öbür kardeşleri de onu merakla beklerlermiş. Kar­deşleri geldiğini görünce sevinirler. Kalkıp düğün kurarlar. Kırk gün kırk gece düğün yaptıktan sonra hepsi bir gecede güveyi girerler. Küçük oğlan düğün telaşından deve adam göndermeyi unutur. O gece kız ile yatarlar, bunlar uykuda iken dev karısı gelip bunları yataklarıyla beraber alıp götürür. Bir de kız ile oğlan uyanacakları zaman kendilerini dev karısının yanında bulurlar. Oğlan, eyvah ben bunun dediği şeyi unuttum, bunun için başımıza bu geldi, der.

Dev karısı oğlana:

— Ben sana bu kadar iyilik yaptım, sen ise gittin gideli bana hiçbir şey göndermedin. Şimdi ben ikinizi de yiyeyim mi? deyince oğlan:

— Aman anacığım bu sefer beni bağışla. Ben şehre gidince şimdiye kadar kaç gün geçtiyse o günlerin her biri için bir adam yollarım. Eğer yollamazsam bizi yine yakalarsın ve yersin, der.

Ne ise, dev karısını kandırır. Karı bunları salıverir. Yine yola çıkarlar. Gide gide yorgunluktan bir yere oturup dinlenirken oğlan kızın dizine yatıp uyur. Bir de kızı evvelce kapan dev yine aygıra binerek gelir. Kızı kapar gider. Oğlan uyanınca bakar ki, kız yok, aman yine ne oldu, diye öteyi beriyi arar dururken orada bir kuyu bulur. Kuyunun içine bakar ki dibinde bir gürültü… Çalgı çağnak artık deme gitsin. Oğlan, bu nedir şu kuyunun içine nasıl gireyim, acaba içinde kim var filân diye düşünüp dururken kuyunun içinden bir kuş çıkar. Kuş oğlanı görünce:

Ey yiğit sen burada ne geziyorsun, deyince oğlan:

Ben bir garibim. Buradan geçerken kuyunun içinde bir ses işittim. Acaba bu nedir diye onu bekli­yordum, demesiyle kuş:

Burada peri padişahının oğlu evleniyor, düğünü var. Ben de bunlara su taşıyorum, der.

Oğlan:

Acaba ben bunun içine giremez miyim, diye sorar. Kuş da:

Ben şimdi gidip su dolduracağım, eğer o vakte kadar beni beklersen seni kuyuya indiririm, der. Oğlan:

—Peki, beklerim der. Kuş gidip suyu alarak gelir.

Oğlana:

Şimdi seni aşağıya indireyim, fakat seni gördük­leri gibi hepsi birbirine girip içimize âdemoğlu geldi diye başına üşüşürler. Sen de, aman padişahım beni sen kurtar. Derdimin çaresini bul, dersin. Padişah da nedir o deyince başına gelenleri söylersin. O senin derdine çare bulur, diyerek onu kuyuya indirir.

Oğlan bakar ki bir bahçe. Türlü türlü ağaçlar, çiçek­ler, güller. Cennet gibi güzel. İçinde hep kuş dolu. Bir de onu görenler, vay! bu âdemoğlu nereden geldi diye başına üşüşürler. O da kuşların başına yalvarıp yakararak derdini anlatır.

Padişah kendisine:

Oğul sen bir âdemoğlusun. Buraya nasıl geldin? deyince o da su taşıyan kuşu gösterir.

Padişah o kuşa:

Haydi, bu oğlanı al istediği yere götür. Eğer ele geçecek olursanız şahım diye bağır. Ben sizi kurtarı­rım diye emir verir.

Kuş oğlanı sırtına bindirip havaya uçar. O devin olduğu yere varınca kızı aldıkları gibi yedi kat göğe çıkarlar. Aygır kişneyince dev uyanıp aygıra binerek bunları tutmaya koşarsa da hiçbir yerde bulamaz. Geri dönüp yerine gelir. Kuş bunları doğru o kuyuya getirince padişah:

Senin adın Şahmeram; kızın adı da Sade Sul­tan olursa bir daha ele geçmezsiniz amma sakın yanılıp eski adınızı çağırmayınız. O sana Şahmeram, sen ona Sade Sultan diyesiniz, diye tenbih eder. Bunlar da, peki diye şehirlerine gelirler. Orada kırk gün kırk gece tekrar düğün yaparak derneğe girerler.

O gece gene o dev gelip bunları kapacağı vakit kız uyanarak:

Şahmeram, diye bağırınca oğlan da:

Ne var Sade Sultan demesiyle dev orada taş olup kalır. Alırlar, bahçedeki havuz başına koyarlar. Her gün oğlan ile kız havuz başında otururken bazı kere oğlan unutup kızın eski adını, kız da oğlanın adını çağırmaya başladıkları zaman aniden o taşın orta yerinden yarıldığını görünce akılları başlarına gelerek kız:

Aman Şahmeram, oğlan da:

Ne var Sade Sultanım, der demez taş kapanıp dev bir türlü içinden çıkamaz.

Sonra epeyce vakit geçer. Bir gece oğlan ile kız yatarlarken kız rüyasında bir derviş görür. Derviş kıza:

—Kızım siz ne vakit adınızı unutursanız bu taş yarılıp içindeki dev çı­kınca sen Şahmeranım dediğin zaman Şehzade de sana; ne var Sade Sultanım, demeden devin başına havuzun suyundan bir avuç atacak olursanız o taşın içinden her vakit türlü altın, elmas havuzun içine akar, siz de bu devden kurtulursunuz, der.

Kız uykudan uyanınca işi Şehzadeye anlatır. Oğlan:

Peki ama ya ben havuzdan suyu serpeceğim der­ken senin adını çağırmayıp suyu da serpmeyecek olursam nasıl olur? derse de kız:

Adam sende elbet o kadarcık şey yapabilirsin, der. Oğlan da:

Haydi bakalım der, senin dediğin gibi olsun.

Gene bir gün havuz başında otururlarken taş yarılıp içinden dev çıkacağı zaman kız:

Aman Şahmeramım, der.

Oğlan da suyu serpeceği yerde hançerini çekip deve saldırınca dev taştan çıkıp oğlanın bileğinden tutar. Oğlan korkusundan:

—Aman Sade Sultanım, demesiyle dev havuzun içine düşerek taş olup kalır. Her yerinden kan akar.

Bunlar bunu oturup seyretmekte olsunlar bir gün havuz kenarında otururken kızın rüyada gördüğü der­viş gelip kız ile oğlana:

Siz benim dediğim gibi yapsaydınız bu gene taş olup duracaktı amma kan yerine altın ile elmas akacaktı. Sakın keşke böyle yapaydık demeyiniz; sonra bu taş gene dev olup sizin ikinizi de alıp gider. Bir daha bir­birinizi bulamazsınız, diyerek derviş oradan kaybolur.

Şehzade:

— Sade Sultanım.

Kız da:

Ne var Şahmeramım, deyince oğlan:

Bir daha bu havuz başına gelmeyelim. Zira gene unutup yanlış bir şey yapacak olursak bir daha bu de­vin elinden kurtulamayız, der.

Artık o havuz başına hiç gitmezler. Bahçeye kimse çıkmaz, o taştan havuzun içine kanlar akar durur. Oğlan da kız da ölünceye kadar güzel güzel otururlar.