Bey Böyrek
(İç Anadolu Bölgesi, Kırşehir)

BEY BÖYREK

Evvel zaman içinde, galbur saman içinde. Develer tellaliken pireler berberiken ben annemin beşiğini tıngıır mıngır sallariken bi avrat, bi de herifi varmış. Bunların çoçuhları olmazmış. Bunlar,

— Gidip Allah’ı bulacaaz, Allah’tan çoçuh isteyecez, diye garar vermişler.

Allah, ne verdiyse hazırlamışlar. Yumurta haşlamışlaar, ondan bundan goymuşlar, yola düşmüşler. Gitmişleer gitmişleer, az gitmişler uz gitmişler dere tepe düz gitmişler. İki gün iki gece yol gitmişler. Bu gadınla adam acıhmış. Gocası dimiş ki:

— Hanım, bişeyler hazırla da şurda yiyelim. Git git nereye gadar? dimiş.

Garısı azıhlarını* açmış. Allah ne verdiyse hazırlamış. Adam dimiş ki garısına:

— Hanım, bi bah baalım. Gelen giden var mı? Varısa, Allah rızası için o da otursun bizimle yisin, dimiş.

Gadın:

— Tamam bey, dimiş gitmiş bahmış.

Geri gelmiş dimiş ki:

— Bey, taaa nerelerden bi adam geliyo ya, anca biz yimeemizi mimeemizi yirik, o onda soona gelir, dimiş.

Bunlar oturmuşlar, yumurtanın birini soymuşlar. İkincisini soyakene adam çıhmış gelmiş, başlarına dikilmiş. Adam garısına dimiş ki:

— Hanım, hani taa uzahta diyodun? Nası geldi bu adam buraya?

— Ne bilim bey, dimiş gadın. 

[İşte bu gelen de Hızırmış amma bunlar bilememişler.] Adam bunlara dimiş ki: 

— Sizin derdiniz ney? Nereye gidiyonuz, ne istiyonuz?

Onlar da dimişler:

— Bizim çocuumuz olmuyo, atımız da itimiz de gunnamıyo.* Böyle böylee biz Alla’a gidiyoh. Çocuh isteyecek, dimişler. 

Hızır dimiş ki:

— Size üç tane elma virecaam. Bunun bi tanesini eve gidince hanımın yisin, birini atına vir, birini de itin yisin. Allah size bi oolan verecek. Atınızın da bi beygiri olacah. İtiniz de gunnayacah. Oolunuzla atınıza ben varana gadar da isim vurmayın.* Ben gendim vuracaam, dimiş.

Bunlar eve varmışlar. Hızır’ın didii gibi elmanın birini gadın, birini at, birini de gapıdaa it yimiş. Aradan zaman geçmiş, gadın hamile galmış. At da it de gunnamış. Dokuz ay soona bunların bi oolu olmuş. Amma buna isim goymamışlar. [Hızır öyle söylemiş ya.] Herkez buna, adsız oolan diye hitap ediyomuş. İşte adsız oolan geldi, adsız oolan gitti, diyolarmış. Birgün zabah vaatı gapıları çalmış. Gapıyı açmışlar, bahsalar ki o bekledikleri adam. [Hızır yani] Hemen içeri buyretmişler. Adam dimiş ki:

— Atınızın adı Bengiboz, itinizin adı Alaminik, oolunuzun adı Bağ Böğrek olsun, dimiş.

— Aman dur ha, otur ha! Yimek yi, dimişler.

— Yoh, gidiyom dimiş adam, gitmiş.

Aradan aylar, yıllar geçmiş. Oolan yedi yaşına deemiş. Bağ Böğrek’in bi de bacısı olmuş. Adam dışarılara çalışmaya gitmiş. Adam çalışmaya gittii zaman gadın da başkasına dadanmış.* Orda bi gavur varmış. Gadın bu gavura dadanmış. Oolana gıza, işe güce bahmaz olmuş. Oolan eve gelirmiş, baharmış ki ev bark her taraf palapusul.* Ne iş güç yapılmış, ne de yimek.

— Anne, bu ne hâl? dirmiş oolan.

Anası da,

— İşte şöyle oldu da, böyle oldu da, diye geçiştirirmiş.

Neyse oolan anasına hesap sorduuna öbür adam huzursuz olmuş:

— Bu oolan bize dirlik vermeyecek. En iyisi biz bunu öldürek, dimiş gadına.

— Manyah mısın sen? Ben bunu ne hallerle buldum, dimiş gadın.

— Ya bu oolanı öldürürsün ya da biz seninle bir araya gelemek, dimiş adam.

— Nöörecek,* nası edicek? dimiş gadın.

— Bunun yemeene zehir gatalım, dimiş adam.

Bu arada Bağ Böyrek büyümüş, on dört on beş yaşına deemiş. Çoh güzel, civan gibi bi delikanli olmuş. Oolanı da Ak Gavak diye bi gızla nişanlamışlar. Bir gün oolan okuldan eve gelince annesi başlamış:

— Aaman oolum! Gel otur şöyle. Ben sana yimek yaptıım, çay yaptıım. Gel otur da yi, dimiş.

— Tamam ana, sen burda dur da, ben bi Begniboz’un yanına varıyım. Yemini veriyim de geliyim, dimiş.

Begnibozun yanına varmış. Tabii at yimaa zehir gonduunu bilmiş. Hemen Bağ Böyrek’e dimiş ki:

— Hıh hıh Bağ Böyrek

Durmuyo ganıyo yürek

Anan yimaani zehirledi

Yidirse öldürse gerek, dimiş.

— Sen ne diyon Bengiboz? Gurban oluyum, dimiş.

— Ne dimesi var mı, Böyree’im? İnanmazsan ananın yimeeni önce Alabötçü’nün önüne at, soona gendin yi, dimiş.

— Öyle mi?

— Öyle.

Soona oolan, yimeği önce Alabötçü’ye deel de Alaminik’e atmış. Yavrularının aç galmasını istememiş. Köpek yir yimez olduğu yere gıvrılmış.* Soona oolan gitmiş, selenin altından ekmek çekmiş, onu yimiş. Anası hemen,

— Aman oolum nereye gidiyon? Yimeeni yi, çayını iç, dimiş.

— Yoh annem, ben gidiyom dimiiş.o

Oolan evden gitmiş. Neyse adam eve gelmiş:

— Noldu? dimiş gadına.

— Böyle böyle oldu, dimiş gadın da.

— Tamaam. Ööleyse asbaplarını* zehirleyelim, dimiş.

Anası asbapları zehirlemiş. Oolan eve gelmiş. Anası gene başlamış:

— Aman oolum! Gurban oluyum üstünü deeş. Bah gözel gözel yıhadım, şunları giy, dimiş.

Oolan,

— Ana, ben önce Bengiboz’un yanına varıyım. Yimeeni veriyim. Onda soona gelir, banyo yapar, üstümü deeşirim, dimiş. Gene Bengiboz başlamış:

— Hıh hıh Bağ Böyrek

Durmuyo ganıyo yürek

Anan asbabını zehirledi

Giydirse öldürse gerek, dimiş.

— Aman ne diyon Bengiboz? Gurban oluyum, dimiş oolan.

— Gurban olması var mı, böyle böyle. Anan seni zehirleyecek. İnanmazsan o asbapları, önce orta diree giydir. Soona gendin giy, dimiş.

Bağ Böyrek, asbapları orta diree giydirmiş. Evin ortasında da bi direk varmış. Orta direk asbapları giyişin çatır çatır yanmış. Soona gene bu oolan, selenin* altında bi ekmek çekmiiş, çıhmış gitmiş evden. Neyse adam eve gelmiş:

— Noldu? dimiş gadına.

— Böyle böyle oldu, dimiş gadın da.

— Böyle olacah gibi deel, iyisi mi aaşam bu atı öldürek. [At haber viriyo, yanına gidiyo ya.] Başga kim söölicek bunları oolana, dimiş adam.

At bu gonuşulanları da duymuş. Oolan yine ohuldan eve gelmiş. Atının yanına varmış. Atı dimiş ki:

— Bağ Böyrek, bizim hâlımız hâl deel. Anan seni de beni de öldürecek, dimiş.

— Nöriim, gurban oluyum sana, dimiş oolan.

— Benim ayahlarıma altından nal yaptır. Sırtıma iki haabe dolusu ekmeenen su doldur, vur sırtıma. Allah nereye gösderirse oraya gideriz. Tamam mı? dimiş at.

— Tamam da nişanlım noolacah? dimiş.

— Allah büyük bi gareline gomuştur,* dimiş.

Öyle diyişin,*

— Tamam, dimiş oolan.

Bunlar yola düşmüşler. Gitmişleer gitmişler bahmışlar ki gidecek gibi deel. Binee bine, atın her tarafı yara olmuş. At perişaan. Neyse az daa gitmişler, bi çayıra varmışlar. At dimiş ki:

— Bağ Böyrek gayri beni buraya baala. Sırtımdan da iki tane gıl çek. Sen bu gılı ne zaman biribirine sürersen, dünya dünyada olsa ben gelir seni bulurum, dimiş.

— Tamam, dimiş oolan.

Atı oraya bırahmış, gendi yalın ayah* yollara düşmüş. Gidee gide gavur memleketine gelmiş. Gavurlar, memleketlerine gelen Türkleri dutup, zindana atarlarmış. Bi tane gezen Türk youumuş orda. Bağ Böyrek’i görmüşler, Türk olduunu bilmişler. Bunu dutup golunda zindana atmışlar. Bu, zindanda tam yedi yıl geçirmiş. Bağ Böğrek’in babasının gözleri kör olmuş. Annesinin dizlerine ingi inmiş.* Bacısı öyle ortada mecnun olmuş. Zindanda yatanları da arada bi baaçaya,* hava aldırmaya çıhartırlarmış. Bi gün Böğrek, baaçaya çıhtıında kervan gelmiş. Baaçanın yanına gonmuş. Kervan başına,

— Durun hele durun, nereye gidiyonuz, kimin nesisiniz? dimiş.

Kervan da abdalların kervanıymış:

— Bağ Böyrek diye bi yiit varıdı. Nişanlısı Ak Gavak’ı kel vezire vermişler. Adam da çoh zenginimiş. Biz onun düününü çalmaya gidiyok, dimişler.

Adamın birine yalvarmış:

— Gulun gurbanın oluyum, sana bi kese altın veriyim de elbisenle sazını bana vir, dimiş.

Adam gabul itmiş. Bağ Böyrek’in baaçaya çıhtıı bi gün, gavur padişaanın gızı bunu görmüş. Oolana aşşıh olmuş. Çok güzelmiş Bağ Böyrek. Bi bahan bi daa baharmış:

— Bağ Böyrek ben seni çoh seviyom. Nolur benimle evlen, dimiş.

Oolan da,

— Senle ancah beni burdan çıhartırsan evlenirim, durum böyle böyle diye başından geçenleri anlatmış. Nişanlımı aldıhtan soona sana söz veriyom, seni de gelir alırım, dimiş.

Gız gabul itmiş. Neyse aaşam olmuş, bu gız saçının beliini* birbirine ulayıp* zindana sallamış:

— Bağ Böyrek saçımdan dut da seni çıharayım, dimiş.

Bağ Böyrek’i zindandan çıhartmış. Bağ Böyrek hemen atının verdii iki gılı birbirine sürtmüş. At, üstündeki eyeriynen gopup gelmiş. Yedi yıldır atın eyeri üstünde durduu için atın beli yara olmuş. Böyrek atına binince at duttuu gibi oolanı yere çalmış:

— Alla’an zalimi. Yedi yıl oldu beni goyuralı.* Eyerimi galdır da şu yarama bah, dimiş.

Gavur padişaanın gızı da, Bay Böyre’e mendil işleyip vermişmiş. Hemen oolan o mendili atının ganayan yerine bastırmış. Neysem oolanla atı, saz çala çala memleketine geliyollarmış. Gelee gele, çeşmenin başına gelmişler. Oolanın bacısı da çeşmede su dolduruyomuş. Yanında da Bengiboz’un kardeşiynen köpekleri Alabötçü varımış. Bağ Böyrek’i görünce kohusundan tanımışlar. Alabötçü paçasının arasından geçiyomuş. Ordan oraya, ordan oraya gidiyomuş. At da kişneyip duruyomuş. Gız köpee daş atmış. Daş atınca Bağ Böyrek,

— Bacım ne istiyon köpekten de daş atıyon? dimiş.

— Vay gardaşıım! Gardaşımın nişanlısını iller alıyo, bu da burda cirit atıyo,* seviniyo. Nasıl gızmam? dimiş.

Ööle diyince, Bağ Böyrek sazı eline almış, başlamış. Dimişkine:

— Atma bacım atma, köpee taşı

Gan ahıtır oldu gözümün yaşı

Atınan it kadar da mı yoosun

Bengiboz da Gamertay’ın kardaşı, dimiş.

— Aman, gurban oluyum. Ne diyon sen? dimiş.

Bunlar sarmaş dolaş olmuşlar. Hemen Ak Gavak’ı sormuş Bağ Böyrek:

— Düün başladı, aaşama da gınası yahılacah, dimiş bacısı.

— Benin o düüne gitmem lazım, dimiş.

— Aman Aabey, sen ne diyon? Heç erkek gider de gızın arasında saz çalar mı? dimiş.

O sırada da bi tane kel gız geçiyomuş ordan. Hemen gopmuş oolan,

— Durala dur! Sana şu hadar para. Şu yüssüü eline al. Ak Gavak’ın avcuna gısdır, dimiş. Ben gapıda bekliycem, o yüssüü görünce benim ölmediimi anlar, dimiş.

Gız gabul itmiş. Bunlar yola çıhmışlaar, düün evine varmışlar. Gızın gınası yahılacaamış. Kel gız, gıza dooru yahlaşmaya başlamış. Ak Gavak da elinde zehirinen bekliyomuş. Kel gızı görenler,

— Kel gız buraya gelmesin, diye çıırışmışlar amma kel gız galabalıın içinde Ak Gavak’ın yanına varmış.

Yüssüü gıza eletmiş.* Gız yüssüü görüşün,

— Bunun saabı nirde? dimiş.

Bağ Böyrek’de gapıda bahıyomuş. O zamanaça hemen sazı çalmaya başlamış:

— Gelin mi oldun iki gözüm durnası, soldu mu ellerinin gınası? dimiş.

Öyle diyince, gız bunu sesinde bilmiş. Gız hemen Bağ Böyrek’e goşmuş. Bunlar Bengiboz’a binmişler. Eve varmışlar. Durum böyle böyle diye Bağ Böörek olanı biteni anasına, bacısına, gıza anlatmış. Anası yaptıhlarından çoh pişmanmış. Oolu gittikten soona gavur padişaandan ayrılmış. Annesinin ağlamaktan gözleri kör olmuş. Böyrek anasını affetmiş ve gözlerini açmak için ayak değmemiş yere gidip toprak getirmiş. Annesinin ağlamaktan kör olan gözleri açılmış. Bağ Böyrek, Ak Gavak gızına gırh gün gırh gece düün yapmış. Kel vezir de almış gendini kümese gapatmış. Kel veziri de kümesten çıhartmış. Ona da bacısını virmiş. Bağ Böyrek gitmiş, gavur gızını da almış getirmiş. Yalınız bizim Türkler gavurlarla evlenmezmiş o zaman. Gavur gızına,

— Müslüman ol, seninle evleneyim, dimiş.

Gız gabul itmemiş. Anasına dadanan gavur padişaa gelmiş gıza talip olmuş. Gız da şipsevdiyimiş. Padişaa göönü kaymış* hemen. Oolan da buraya bi daha gelmemeleri şartıyla gızı ona virmiş. Herkes muradına irmiş…

 


* azıh / azık: Yolculuk için hazırlanan yemek, erzak

* gunlamak / gunnamak: 1. Kedi, köpek vb. hayvanları doğurmak, 2. Mec. Piç doğurmak

* isim vurmak: Ad vermek

* dadanmak: 1. Sürekli aynı şeyi yapmak, 2. Bir kişinin kötülüğü için sürekli uğraşmak

* palapusul: Çok dağınık ve özentisiz hâl

* nööreceek: Ne yapacağız

* olduğu yere gıvrılmak: Bulunduğu yerde ölmek, bulunduğu yere uzanıp yatmak

* asbap: Elbise, kıyafet

* sele: 1. Kulpsuz, yayvan, çamaşır sepeti, 2. Ekmek sepeti, 3. Kaşık konan küçük sepet

* gareline goymak: İşleri, sıkıntıları yoluna ya da düzene koymak

* öyle diyişin: Öyle dediği zaman

* yalın ayah: Çıplak ayak

* ingi inmek: Bir çeşit felç olma durumu

* baaça: Bahçe

* belik: Saç örgüsü

* ulamak: Birleştirmek

* goyurmak: 1. Serbest bırakmak, 2. İzin vermek

* cirit atmak: Serbestçe gezip dolaşmak

* eletmek: İletmek, göndermek, götürmek

* göönü kaymak: Sevmek, birine gönül vermek