Zümrüdü Anka
(Akdeniz Bölgesi, Isparta)

Zümrüdü Anka

Bir adamın üç oğlu varmış, adam çocuklarına:

–Oğlum ben fakir bir adamım, artık sizi besleyemeyeceğim. Gidin kendi kısmetinizi kendiniz bulun, demiş. Çocuklar, üçü birlikte yola çıkmışlar. Az gitmişler uz gitmişler, dere tepe düz gitmişler, iki ay bir güz gitmişler. Çölde bir kuyunun başına gelmişler. Kuyunun içindeki,

–Su mu, altın mı elmas mı? derken, büyük ağaları:

–Beni kuyudan içeri sallayın. Amma korkarım, yarı yolda, yandım dondum dersem, yukarı çekin demiş. Aşağıya sallamışlar. Büyük oğlan, yarı yolda

–Yandım dondum! diye bağırınca yukarı çekmişler. Ortanca oğlan:

–Beni sallan, demiş. Sallamışlar:

–Ben de korktum, çekin yukarı, demiş. Küçük oğlan:

–Ben yandım dedikçe de sallan, dondum dedikçe de sallan. Kuyunun içinde ne varsa görecem, demiş. Sallamışlar küçük oğlanı. Yandım dedikçe dondum dedikçe kuyunun dibine inmiş. Bir de bakmış ki, kuyunun dibinde üç dünya güzeli kız. Oğlan:

–Siz kim oluyorsunuz?

–Biz kim olalım, seni yaratanın kuluyuz.

–Benim iki kardeşim de dünya yüzünde var. Onlarla nişanlanabilir misiniz?

–Dünya yüzüne çıkarabilirsen nişanlanırız, demişler. Büyük kızı, urgana bağlamış:

–Sen büyük ağama nişanlanırsın. Çek ağa, demiş. Çekmişler. Ortanca kızı, ortanca ağası için çekmişler. En küçük kız çok güzelmiş. Onu kendine alıkoymuş. En küçük kız:

–İnsanoğlu çiğ süt emmiş, beni sana lâyık görmezler. Önce sen çık, ben arkadan geleyim. Yoksa ben çıktıktan sonra kardeşlerin senin ipini keserler, demiş. Oğlan:

–Hayır, benim kardeşlerim öyle bir şey yapmaz, deyip, kızı bağlamış, kız:

–Ben yukarı çıktıktan sonra senin ipini kesecek olurlarsa, bir ak koyunla bir kara koyun birbirleriyle tokuşarak gelir, ak koyuna hamle edip de kara koyuna binme sakın, kara koyuna hamle et ak koyuna bin, dünya yüzüne çıkarsın, eğer kara koyuna binersen yerin yedi kat dibine inersin. Eğer hemen yeryüzüne çıkamazsan ve beni de başkasına verecek olurlarsa, ben senin yeryüzüne çıktığını nasıl anlayacağım? demiş. Oğlan:

–Seni başkasına gelin ederlerse gelin esbabını sındı kesmedik, terzi dikmedik istersin. Onu kimse yapamaz, yalnız ben yaparım, demiş. Kızı urgana sarmış:

–Çekin, bu da benim kısmetim, demiş. Ağaları kızı görünce çok beğenmişler. Oğlanın ipini kesmişler. Oğlan, kuyuda kalmış. Aynı, kızın dediği gibi ak koyun ile kara koyun gelmiş. Kara koyuna hamle edip de ak koyuna binecekken kara koyuna binmiş. Yedinci kat yerin altına inmiş gitmiş. Gezmiş gezmiş, dünya yüzüne çıkmanın imkânı yok. Acıkmış, susamış. Uzakta bir köy görüyormuş. Çığrış, bağrış, davul zurna sesi birbirine karışmış. Ne olduğunu bilmiyormuş. Oraya kadar yürümüş, yaklaşmış. Köyün kıyısındaki bir koca karının evine misafir olmuş. Kadın, ekmek koyuvermiş, ekmeği yemiş:

–Çok susadım nene bir de su versene, demiş. Kadının suyu yokmuş. Sularının başında bir dev varmış. Kadın evden az uzaklaşmış, bir tasın içine işemiş. Oğlana vermiş. Oğlan sidiği içince:

–Nine her şeyiniz iyi de suyunuz niye tuzlu.

–Ay benim oğlum niye tuzlu olacak? Suyumuzun başında bir dev var. Günde bir kız giydirir kuşatırız. Dev, kızı yerken biz su doldururuz. Sana ayıp olmasın diye, ben sana sidiğimi verdim

–Orayı bana bir gösteriver nine, demiş. Kadın öne düşmüş, oğlan arkada suyun başına varmışlar. O gün de o köyde, padişahın bir tanecik kızını deve kurban vereceklermiş. Giydirmiş kuşatmışlar. Davulla zurnayla, millet ellerinde testisi bardağıyla beklerlermiş. Oğlanın elinde de bıçak varmış. Kızı, devin önüne getirmeden önce, oğlan bıçağıyla deve saldırmış. Bıçağı bir sallamış, devin kafası yuvarlanmış gitmiş. Bu arada millet su kapışırmış. Deve kurban edilecek kız, sağ elini devin kanına basmış, oğlanın yağrısına bir damga vurmuş. O zaman millet bağrışırmış. Padişahın kızını almak için:

–O dermiş ben öldürdüm, o ben öldürdüm. Kızını bana vereceksin diye. Kız ise:

–Öldüren oğlan bizim köylü değil. Ben onu gördüm, bilirim, demiş.

Padişah, kapının önüne bir ağaç diktirmiş. Milletin bütün gencini o ağacın önünden birer bire geçirmiş. Kızına:

–Şu mu, şu mu? diye sorarmış. Kız da:

–Hayır hiçbiri değil, dermiş. Oğlan, oradan geçince kız oğlanı göstermiş:

–İşte bu oğlan, demiş. Padişah:

–Oğlum dile benden ne dilersen. Kızımı mı vereyim, mal mı vereyim? demiş. Oğlan:

–Hayır padişahım. Bana hiçbir şey verme dünya yüzüne çıkmak için kırk davar isterim. Kırk besili davarı kesip, tuluğunun yirmisine et basıver. Yirmisine de su dolduruver. Ben senin kızını da malını da istemem, demiş. Oğlan, oradan ayrılmış. Bir ulu ağacın altına yatmış, uykuya dalmış. O ağacın altında uyurken ağaçta kuşlar çığrışırmış. Büyük bir kuşun yavrularını her sene bir ejderha gelir, yer gidermiş. O sene de kuşun olmadığı bir vakit ejderha gelmiş yavruları yiyecekken, kuşların çığrışına uyanan oğlan, ejderhayı görmüş ve bıçağını çekip öldürmüş. Tekrar yatmış uyumuş. Yavrularının çığrışına gelen kuş, tam oğlanın gözlerini oyacağı sırada, yavrular dile gelip:

–Ana bizi ejderhadan bu oğlan kurtardı, deyip ejderhanın ölüsünü göstermişler. Kuş o zaman kanatlarını germiş. Oğlan, kırk gün kırk gece uyumuş. Oğlan, uyandığında bir bakmış ki, başının üstünde kara bulut gibi bir kuşun kanatları önce korkmuş, kuş:

–Korkma, sen benim yavrularımı kurtarmışsın. Ben de sana kanatlarımı gerdim. Ne güneş gösterdim, ne de yağmur. Ne derdin varsa bana söyle yapayım

–Beni dünya yüzüne çıkarıver.

–Seni dünya yüzüne çıkarırım emme karnım aç nasıl edeceğiz?

–Ben senin karnını doyururum, deyip, padişahtan aldığı yirmi tuluk et ile yirmi tuluk suyu kuşun kanatlarına sarmış. Kendisi de ortaya binmiş. Kuş, kuyunun ağzına doğru havalanmış. Oğlan, kuşa gak dedikçe et, guk dedikçe su veriyormuş. Tam dünya yüzüne çıkacakları vakit, et bitmiş. Oğlan, bacağından kopardığı bir parça eti kuşun ağzına vermiş. Kuş, son verilen etin insan eti olduğunu fark ederek yememiş. Dilinin altına saklamış. Dünya yüzüne çıkınca oğlana:

–Haydi bir yürü, demiş. Oğlan, kuşun üstünden inmiş. Yürümeye çalışmış, yürüyememiş. O zaman kuş, damağının altından oğlanın kestiği parçayı çıkarıp yerine yapıştırmış. Oğlan da yürümeye başlamış. Kuş, sonra kanadından iki tüy kopartıp oğlana vermiş:

–Bu tüyleri birbirine çaldığın zaman her derdine çare bulunur, demiş ve kuyunun içine inmiş, gitmiş.

Yeryüzünde kardeşleri, onun olan küçük kızı büyük bir paraya bir padişaha satmışlar. Kendileri nişanlılarıyla düğün yapmışlar. Küçük kızın, padişahla düğün hazırlığı başlamış. Kız, padişahtan gelin esbabını sındı kesmedik, terzi dikmedik istemiş. Padişah, bütün alimleri ulemaları başına çağırmış. Kızın isteğini yerine getirmelerini istemiş. Fakat kimse bu isteği yerine getirememiş.

–Böyle bir gelinliği kim dikebilir? diye tellal ünletmişler. Oğlan, oraya gelmiş. Tüyü tüye çalmış. Hiç el değmeden gelin esbabını kıza giydirmişler. Kız, o zaman oğlanın kuyudan çıktığını anlamış. Oğlanla buluşup bütün olanları bitenleri padişaha anlatmışlar. Padişah, büyük oğlanları yanına çağırıp cellat ettirmiş. Küçük kızla oğlana kırk gün kırk gece düğün etmişler. Onlar ermiş muradına, biz çıkalım kerevetine.