Keloğlan
(Marmara Bölgesi, Balıkesir)

Keloğlan

Bir padişah varmış. Padişahın üç tane oğlu varmış. Yalnız padişah bir elma yangınıymış. Yılda bir tek elma olurmuş. Her sene bunu bir dev aparır gidermiş*. Şimdi büyük oğlan diyor ki.

—Şimdi baba, ben elmayı bekleyeceğim.

—İyi oğlum.

—Bana bir kılıç yaptırıver.

Büyük oğlana bir kılıç yaptırıyor. Elmanın bir günü varmış. O gün elma düşermiş. O gün de onu dev gelir götürürmüş. Büyük oğlan gidiyor beklemeye. İlerden bir dev geliyor, bir dal yerde bir dal gökte. Bunu gören padişahın oğlu kaçıyor. Öbür sene onun küçüğü geliyor beklemeye. O da aynı kaçıyor. Sıra gelmiş Keloğlan’a. Keloğlan diyor ki:

—Baba ben gideyim.

—Ulan büyüklerin bir bok yiyemedi. Sen ne yapacaksın?

—Baba, sen yap bana bir kılıç madem, diyor.

—İyi, hadi, diyor.

Neyse, elmanın günü varmış. Kılıcı da alıyor, Keloğlan varıyor. Varsa ki dev ileriden geliyor. Dev elmayı yiyecek. Kırk adım sayıyor Keloğlan.

—Ey dev sağdıç, al bakalım elmayı! diyor. O da:

—Vo vo vo vo, yaparmış.

Şimdi dev tam gelmiş,

—Bismillahirrahmanirrahim, diyor, bir kılıcı sallıyor, devi minare gibi göçürüyor. Keloğlan’a diyor:

—Bir daha vur!

Bir daha vurdu mu yine kalkarmış.

—Bir daha vur! diyor.

—Beni anam bir sefer doğurdu, on sefer doğurmadı, diyor.

Dev o şekilde, ardını görmeden kaçıyor. Elma düşmüş, Keloğlan getiriyor, babasına veriyor.

—Ulan Keloğlan, elmayı nasıl getirdin? diyor.

—Devi vurdum. Yalnız dev yaralı kaçtı, diyor.

—Ulan vurdun mu?

—Ben devi vurdum. Yalnız dev kaçtı. Elma düştü, dev yaralı kaçtı, diyor.

—Ulan deme!

—Bak elma, diyor.

Bir kırıyorlar elmayı. Hakikaten elma elmasla dolu. Dev kaçmış kanıyla. Şimdi bunlar

—Gidelim bunun ardından, diyorlar.

Şimdi gidiyorlar bunun ardından. Bir kör kuyuya kendini atmış dev. Bir bakıyorlar, kuyunun dibi görünmüyor. Büyük oğlan diyor ki:

—Ben gireceğim devin yerine.

—İyi bakalım, gir.

—Ben yandım deyince beni çıkarın, diyor.

Bağlamışlar urganları. Aşağı gidiyor gidiyor gidiyor, bu

—Yandım, korktum, çıkarın beni! diyor. Bunu çıkarmışlar. Öbürü de yine aynı. İki tane ağabeyi korkmuşlar, girememişler,

—Çıkar beni! demişler. Keloğlan’a geliyor sıra.

—Ben gireceğim, diyor Keloğlan.

—İyi ya, diyorlar.

—İp bitti mi beni koyuverin aşağıya, diyor Keloğlan.

—Yandım, söndüm, yandım, söndüm! diyor Keloğlan.

—İp bitti, diyorlar.

—Koyuverin ipi! diyor.

Koyuveriyorlar. Lapa küt lapa küt Keloğlan yere düşüyor. Keloğlan’ın tabi her yanı acımış. Şöyle bir oturmaya gelmiş. bir de baksa ki üç tane kapı. Birinci kapıya bakıyor, bir kız tezgah dokuyup durur. Kız ağlayıp duruyor öyle.

—Ay, sen nereden geldin buraya? Burada bir dev var, diyor.

—Nerede o? diyor.

—Şu benim ortanca biraderime sor, diyor.

O da aynısını söylüyor. Küçük kıza geliyor. En güzel de küçük kızmış.

—Şimdi babam şu odaya girdi. Gözleri fincan gibi şangır şangırsa uyuyordur.

Şöyle hafif sönükse bakıyordur, diyor.

Bir baksa ki dev uyuyup durur. Hemen kılıcını almış. Devin ayağının altına dürtüyor.

—Ey dev sağdıç, kalk, ayağa kalk! diyor.

—Ulan Keloğlan, dünyada buldun, burada da mı buldun beni? diyor. Bunun boynuna bir kılıç, ölüyor. Şimdi orada üç tane kız var.

—Birini büyük ağabeyime vereyim, ikincisini ötekine vereyim, küçük kızı da ben alayım, diyor Keloğlan. Kızlara diyor ki:

—Neyiniz varsa toplayın.

Hepsini toplatıyor.

—Çekin bakayım yukarıya.

—Bu büyük ağabeyimin nasibi, bu kız! diyor. Ötekinin eşyalarını çekiyor.

—Bu da onun küçüğü ağabeyimin! diyor.

—Küçük kız da, bu da benim! diyor. Şimdi küçük kız diyor ki ona:

—Keloğlan, sen çık evvela. Ben gittim mi sen çıkmazsın. Evvela sen çık. Şimdi ben çıktım mı senin ağabeylerin beni güzel görürler berikilerden, bak seni çıkarmazlar, diyor.

—Benim biraderler böyle bir şey yapmazlar. Çık bakalım sen, diyor.

—Pekala. Al sana şu yağlı kara kayışı. Bak bu yağlı kayışı yere vurdun mu bir ak koç var, bir kara koç. Dövüşürler. Ak koçun üstüne binersen o anda sen dünya yüzüne çıkmış olacaksın. Eğer kara koçun üstüne binersen yedi kat daha yerin altına ineceksin, diyor devin kızı.

—Ver bakalım kayışı, diyor. Veriyor.

—Bu da benim nasibim, diyor.

Büyük ağabeyleri bir bakmışlar, anam güneş gibi parlıyor.

—Bu bizim Keloğlan’a münasip değil. Bu bana münasip, diyor büyük oğlan. Keloğlan:

—Bir de ben varayım, diyor.

Bir de baksa ki Keloğlan, iple aşağıya düşmüş. Kızları ötekiler aldığıyla gidiyorlar. Keloğlan kalmış kuyunun içinde.

—Ey Keloğlan, biz kızın lafına bakmadık, diyor.

Neyse, kız kayış veriyor ya, kayışı bir vuruyor yere. Bir de baksa ki bir ak koçla kara koç dövüşüyorlar.

—Ulan bu ak koçun üstüne bir bineyim, diyor.

Hadi kara koçun üstüne. Yedi kat daha yerin altına gitmiş Keloğlan.

—Eeee bize gari dünya yüzüne çıkmak yok, diyor.

Keloğlan gidermiş boyuna. Bir büyük kasabaya varıyor. Bir çeşmenin başında bir kız kavakta bağlı, kız boyuna ağlayıp durur. Varıyor oraya.

—Ya kardeş, sen niye burada bağlısın?

—Ben hükümdarın kızıyım, diyor.

—Eeee?

—Burada bir dev vardır. Her gün burada bir insan yer. Biz de birer bardak su alırız. Çeşmelerimiz kapalı. Birimizi yedi mi salar suyu o. Biz de birer ikişer testi su alırız, diyor.

—Nasıl dev? diyor.

—Koca bir dev. Bir yanı gökte, bir yanı yerde. Sen beni bu beladan kurtar, diyor.

 

Keloğlan padişahın kızının ellerini ayaklarını çözmüş. Kız Keloğlan’ın başında durmuş.

—Çık, çık, çık, derken Keloğlan kızın başında uyuyakalmış. Dev de ilerden geliyor. Şimdi dev:

—Nasip birdi, iki oldu; nasip birdi, iki oldu! diyor.

Kız kaldıramıyor Keloğlan’ı. Kızın gözünün yaşı bir düşüyor Keloğlan’ın yüzüne. Kız:

—Geliyor, diyor.

Hemen Keloğlan

—Ya Allah Bismillah, deyip kırk adım sayıyor dikeliyor. Dev tabi geliyor.

—Ey dev sağdıç, beni geç de öyle kızı al, diyor. Dev de:

—Hovo vo ov vo, yaparmış.

Keloğlan

—Bismillahirrahmanirrahim, deyip bir kılıç sallıyor, devi minare gibi göçürüyor. Bu arada bir kanlı su gelmiş ki oraya. Kanlı suya kız hemen koşuyor. Elini suya sokuyor, Keloğlan’ın sırtına basıyor. Gidiyor hükümdara haber vermeye. Şimdi Keloğlan orada bir koca karının evine varıyor.

—Nine, çok acıktım. Bana biraz yemek veriri misin? diyor.

—Ya evladım sen nerelisin? Yabancısın galiba bu diyarda, diyor.

—Yabancıyım nine, diyor.

Nine buna yemeğini hazırlayıp önüne koyuyor.

—Nine bir suyun yok mu? diyor.

Nine çıkıyor dışarıya. Tasın içine işemiş. Nine bunu veriyor su diye. Keloğlan bir içiyor.

—Nine bu tuzlu tuzlu ne? diyor.

—Ah oğlum ah! diyor.

—Eeee?

—Burada bir dev var. Her gün bir insan yer. Bugün hükümdarın kızı yiyecek de biz birer ikişer su alacağız, diyor.

—Nine ben devi öldürdüm de geldim buraya, diyor.

—Ulan oğlum, senin gibiler kaç oldu geldi geçti buradan, falan derken padişah bir tellal bağırttırıyor ki, minare gibi yıkılmış dev, ölmüş yani. Tellalı bir bağırttırıyor ki:

—Bu devi öldüren derhal meydana çıksın! Benim kızım onu tanıyacak. Ona kızımı vereceğim. Büyük vezirim yapacağım onu, diyor. Adamlar:

—Padişahım, ben öldürdüm.

—Kızım, bu mu?

—Değil baba, değil!

—Padişahım, ben öldürdüm devi.

—Değil, değil baba!

Yine tellal bağırtıyor:

—Nerede kıyıda köşede insan varsa benim sarayımın önünden geçecek. Kızım üç tane elma atacak o şahıssa, diyor. Nine de Keloğlan’a diyor ki:

—Oğlum, bütün millet sarayın önünden geçecek. Yavrum, sen de gitsene.

—İyi ya nine, ben de geçeyim oradan, diyor.

Oraya varıyor. Keloğlan geçerken kız tabi bakıyor. Hemen lap lap lap elmaları atıyor. Hemen Keloğlan’ı yakalamışlar.

—Kızım, bu şahıs mı?

—Evet baba, bu. Bakın sırtına, kan vardır, diyor. Keloğlan’ın sırtına bir bakmışlar, kan durup durur.

—Tamam, inandık. Bu şahıs öldürmüş.

Padişah diyor ki:

—Oğlum, benden ne diliyorsun? diyor.

—Hükümdarım, ne dileyeyim? Sağlığını dileyeyim, diyor.

—Oğlum, sağlığımdan sana bir fayda yok. Dile!

—Beni şu dünya yüzüne çıkarabilir misin, diyor hükümdara.

—Ah oğlum, bende o kuvvet yok. Yalnız sana bir tarif vereceğim. Şurada ilerde büyük bir kavak vardır. Bir Anka kuşu denen kuş her sene oraya yuva yapar. O kuşa git sen. Kuş eğer kabul ederse seni o çıkarabilir, diyor.

—Nerede o kavak hükümdarım? diyor.

—Falan yerde.

Kavağa varsa baksa ki bir yılan kavağı sarıp durur. Yavrular yukarda çığrışıp durur. Hemen bu kılıcı bir vuruyor yılana, yılanı öldürüyor. Kavağa çıkıyor yılan da, yavruları yiyecek. İyice yılanı yığmış böyle, yastık yapmış, kafasının altına koymuş. Keloğlan uyuyakalmış orada. Anka kuşu da gelmiş.

—Ulan demek her sene benim yavruları öldürüp yiyen bu olmak var, diyor.

Hemen bir yerden taş almış. Keloğlan’a vuracağı zaman o taşı, hemen yavrular:

—Baba, sen ne yapıyorsun? Başucunun altına baksana, diyorlar. Başucunun altına vuruyor. Keloğlan da uyanmış. Korkuyor Keloğlan.

—Korkma oğlum benden. Dile oğlum benden dileyeceğini, diyor.

—Senden ne dileyeyim ben? diyor.

—Dile benden dileğini. Her sene bu yılan benim yavrularımı yerdi.

—Kuş ana, beni çıkarabilir misin dünya yüzüne? diyor.

—Oğlum, evvelki vaktim olaydı ben seni çıkarırdım. Ama yine ben deneyeyim kendimi. Şu kavak gibi beş misli yukarıya çıkabilirsem, ben seni çıkarırım, diyor.

—Tamam.

Kuş bir fırlıyor yukarıya, on misli gidiyor. Dönüyor geliyor.

—Seni ben çıkarırım. Sen bana kırk tulum et, kırk tulum su getireceksin, diyor.

—Tamam kuş ana, ben sana getireyim.

Hemen varıyor hükümdara.

—Padişahım, kuş beni çıkaracak. Kırk tulum bana et, kırk tulum su vereceksin, diyor.

—Tamam oğlum. Çabuk hazırlanın!

Kırk tulum et, kırk tulum su veriyorlar. Keloğlan alıyor bunları. Kuşun üstüne biniyor.

—Oğlum, iyi yakala beni. Allah şahidim olsun, seni ben çıkaracağım, diyor.

Lark diyor, et veriyor ağzına; lurk diyor su. Lark Lark Lark lurk Lark lurk, tam dünya yüzüne çıkacağı zaman kuş lark diyor, et bitmiş. Hemen kesmiş baldırını, kuşun ağzına veriyor. Bunu dünyaya çıkarmış. Kuş:

—Yürü bakalım evlat, diyor.

—Hadi kuş ana, sen git. Ben giderim, diyor.

—Git şöyle bakalım, bir yürü, diyor.

—Kuş ana, sen git, diyor.

—Sana bir vurursam yedi kat yerin altına dönersin oğlum! diyor.

—Nereye yürüyeyim, bacağım gitti, diyor.

Hemen dilinin altından çıkarıyor bu eti. İnsan eti olduğunu anlıyor bu. Bir sürüyor, Keloğlan’ın ayağı düzelmiş.

—Hadi gari serbestsin, diyor.

—Sağ ol kuş ana, sağ ol kuş ana!

Keloğlan ha bakalım de bakalım derken kendi vilayetlerine gelmiş. Şimdi küçük kızı büyük oğlan alacak. Babalarına demişler ki:

—Bizim Keloğlan’ı dev öldürdü. O kuyuda kaldı. Dev onu öldürdü.

Babası da ağlaya ağlaya,

—Ah benim Keloğlan’ım, diye diye gözleri bir ama haline gelmiş. O zaman büyük oğlan, küçük kızı alacak ya, küçük kız da:

—Şöyle kabul ederim ben. Evet varırım ben, varırım ama bir dileğim var padişahım, diyor.

—Söyle bakalım.

—Bir fındık içinde gözle görülmemiş, elle dikilmemiş bir gelinlik getirebilirsen senin oğluna varırım, diyor.

Keloğlan da terzilere hizmetçi durmuş o anda.

—Şimdi bunu kim yapar, kim yapar.

—Bunu terziler yapar.

Bütün terzileri topluyor.

-Size kırk gün müsaade. Kırk birinci gün boynunuz cellat. Bir fındık içinde el değmemiş, sındık* kesmemiş bir gelinlik. Derhal bulursanız bulursunuz, bulmazsanız boynunuz cellat, diyor.

Şimdi herkes gelir ağlarmış. Şimdi kim bunu yapabilir, öyle ya. Ağlarlarmış, ağlarlarmış. Keloğlan diyor ağasına:

—Sen ne diye ağlıyorsun?

—Ulan sorma Keloğlan?

—Söyle bakalım.

—Bizim padişahın gelin kızı bir fındık içinde elle kesilmedik, sındık değmemiş bir gelinlik istiyor, demiş.

—Kolay o, kolay. Siz bana bolca fındık, ceviz getirin, bolca badem getirin. Ben bunu yaparım, diyor. Herkes bademi, cevizi, fındığı getiriyor.

—Bana bir örs, çekiç getirin, diyor.

Bir örs, çekiç getiriyorlar. Keloğlan sabaha kadar yiyip, akşama kadar car car osururmuş gari. Yanında duramazlarmış. Şimdi Keloğlan sabaha karşı kara kayışı bir vuruyor yere, kız bakalım Keloğlan dünya yüzüne çıktı mı diye bunu istemiş. Kara kayışı yere bir vuruyor, hemen bir Arap çıkıyor.

—Buyur ağam, diyor.

—Bir fındık içinde göz görmemiş, el değmemiş, sındık kesmemiş bir gelinlik, diyor.

-Derhal ağam, diyor.

Hemen Arap geliyor. Bütün terziler orada. Bir kırmışlar fındığı. Kız anlıyor.

—Keloğlan dünya yüzünde. Buraya çıkmış. Bunu o yapar kayışla, diyor.

O zamanlar damat değnek oynamaya gidermiş. Hani evvelden böyle değnek oynanır ya. Herkes gidermiş.

—Hadi Keloğlan, değneğe gidelim.

—Kafam kel. Orada birisi kafama bir değnek vurur. Ölmeğe hiç vaktim yok. Siz gidin, diyor.

Herkes çekiliyor değneğe. Hemen kayışı bir vuruyor yere.

—Bana bir kır at, bir kıl elbise, bir kılıç. At, rüzgar gibi uçacak, diyor.

—Peki ağam, peki.

Arap getiriyor. Alıyor kılıcını, hadi değnek yerine.

—Varıyor bir oğlan, varıyor bir oğlan, varıyor bir oğlan! derken bir kılıç çekiyor, kelle bir kıyına, gövde bir kıyına. Hani ağabeyi ölüyor. Koyuveriyor atı, gidiyor. Millet böyle ağlarmış geri vardığında.

—Ne oldu ağalar?

—Ulan Keloğlan sorma. Bir kıl elbiseli, kır atlı biri geldi. Damadı kesti, kaçtı. Ah tüh ah tüh.

Şimdi Keloğlan kalaycılara geçmiş hizmetçi olaraktan. Damat öldü. Padişah:

—Bunu küçüğüne yapalım bunu, diyor. Kız diyor ki:

—Varırım, ama şöyle varırım, diyor.

—Nasıl varırsın?

—Bir altın sini içinde tavşan kaçacak, tazılar kovacak, avcılar tan tun tan tüfek atacak kelle horoz çırpınacak altın tas içinde. Bunu bana buldurabilirsen senin oğluna varırım. Öyle olmadıktan keri kabul etmem, diyor. Padişah diyor:

—Bunu kim yapar, kim yapar?

—Bunu kalaycılar yapar.

Bütün kalaycıları çağırıp geliyorlar.

—Bu durum bundan ibaret. Size kırk gün müsaade. Kırk birinci gün sizin hepinizi cellat yapacağım. Bir altın sini içinde tavşan kaçacak, tazılar kovacak, avcılar tan tun tüfek atacak, kelle horoz ötecek. Böyle isterim, diyor padişah.

—Valla biz bunu nasıl yapacağız ? diyorlar. Herkes bir ağlamak sızlamak. Keloğlan geliyor:

—Ağam, sen ne ağlıyorsun?

—Ulan Keloğlan böyle, diyor.

—Siz bana bolca ceviz, bolca fındık, bolca badem getirin. Ben onu yaparım.

—Ulan Keloğlan öyle mi? diyorlar.

—Öyle.

—Ulan bu iş kolaymış.

Buna örs, çekiç. Keloğlan yer yer, car car osururmuş. Bu yermiş, ötekiler de bakarlarmış bu nasıl yiyor diye. Sonra gidiyorlar. Sabaha karşı Keloğlan kayışı yere bir vuruyor.

—Çabuk bir altın sini! Tavşan kaçacak, tazılar kovacak, avcılar tan tun tüfek atacak, kelle horoz çırpınacak!

—Tamam ağam, diyor Arap.

Getiriyor. Keloğlan da ağasına veriyor. Tüm kalaycılar padişahın huzuruna. Bir bakıyor kız:

—Ha, bizim Keloğlan burada. Kimse yapamaz bunu, diyor. Kız Keloğlan’ın orada olduğunu anlıyor.

Hadi bakalım değneğe gitmişler öteki oğlana. Keloğlan’a:

—Hadi değneğe gidelim, diyorlar.

—Ulan kafam kel. Oralarda birisi değnek vurur da, ölmeğe vaktim yok ağalar, diyor.

Hepsi gitmiş değneğe. Keloğlan kayışı yere vuruyor.

—Çabuk bana bir sarı elbise, sarı at, bir kılıç getireceksin, diyor.

—Buyur ağam istediğin at, diyor Arap.

—Tamam.

Hemen elbiseyi giyiyor. Sarı elbise, sarı at, kılıç. Gidiyor değnek yerine. Orada

—Varıyor bir oğlan, varıyor bir oğlan, varıyor bir oğlan! derken varıyor, bir kılıç vuruyor damada. Öteki gibi onun da kelleyi yuvarlamış gitmiş. Keloğlan kaçıyor gari. Hemen geliyor, yere bir vuruyor kayışı. Hemen doğru babasına varıyor. Babasının sakalını kavrıyor.

—Ey padişahım, ben senin oğlun değil miyim? Keloğlan denen ben değil miyim? diyor.

—Oğlum, ben ne bileyim senin olduğunu. Ağabeylerin seni kuyuda dev öldürdü dediler. Benim senden haberim yok.

—İşte baba, böyle böyle. Benim ağabeylerim bana bu hakareti yaptılar. Kuyudan beni çıkarmadılar. Beni Anka kuşu denen bir kuş çıkardı dünyaya. O ağabeylerimin boynunu kesen benim. Keloğlan benim, diyor.

—Ulan oğlum, sen misin?

Sarmaş dolaş.

—Çalsın davullar Keloğlan’a, küçük kıza! diyor.

Kırk gün kırk gece bir davul, bir zurna. Şimdi ben de oradan geldim.

 

* aparır gidermiş: Alır gidermiş

* sındık: Makas