Haknezer Pehlivan
(Doğu Anadolu Bölgesi, Kars)

Haknezer Pehlivan 

Bir varmış bir yokmuş, evvel zaman içinde kalbur saman içinde, develer tellal iken, pireler berber iken, ben annemin beşiğini tıngır mıngır sallar iken, eski tarihlerde bir ana oğul varmış. Bu kadının kocası yokmuş. Birkaç keçisi, tavuğu, kazı varmış; onların verdiği sütle, yumurta ile geçinip gidiyorlarmış. Yalnız annenin düşündüğü bir şey varmış; oğlunun çok korkak olması! Öyle ki, evden dışarı bile çıkamazmış. Bu durumda anneyi “Niye oğlum böyle?” diye hep düşündürürmüş. Bu köy yerinde kadının komşuları da varmış, komşuları akıl verip demiş ki:

_ Onun sevdiği bir şeyler pişir, bir oyunla onu evden çıkar.

Çocuk da pişiyi çok seviyormuş. Annesi pişiyi yapmış, birini kapının dışına bırakmış, birini onun az ötesinde evin içine bırakmış, birkaç tane de yere dizmiş. Birini de çocuğun eline vermiş. Oğlu birinciyi yiyor, yine istiyor, yerdekileri yavaş yavaş yiye yiye kapının eşiğine kadar gidiyor, dışarıdakine elini uzatıyor, uzandıkça alamıyor, biraz daha kendini dışarı doğru çıkarıyor. O esnada annesi çocuğa arkadan bir tekme atıp kapıyı kapatıp kilitliyor. Çocuk dışarıda feryat figan bağırıyor:

 _ Anne aç kapıyı, rüzgâr beni savurdu, güneş beni yaktı, kurt kuş yedi! diye bağırıyor, kapıyı yumrukluyordu. Annesi de:

_ Kapıyı açmayacağım, nereye gidersen git! diyordu.

Çocuk dışarıda biraz kalınca bakıyor ki, ne rüzgâr savurdu, ne de güneş eritti. Annesi de içeri almayınca kendi kendine gitme kararı alıyor, yola çıkmadan annesinden birkaç şey istiyor. Bunlar; sopa, çuvaldız, biraz un ve sevdiği kedisinin yavrusu. Sopayı omzuna koyup yola koyuluyor. Haknezer pehlivan evinden ayrılıp günlerce yol gidiyor, bir ormana varıyor. Orda biraz yemek yiyip dereden su içiyor. Karnı tok ya, bir güzel uykuya dalıyor. Uyandığında bakıyor ki, değneğinin üzerine sinekler konmuş. Hızlıca değneğini tersine çevirip yere vuruyor, sinekler ölmüş tabi, sayıyor bakıyor tam kırk tane sinek öldürmüş. Kırk sineği birden öldürünce değneğinin üzerine yazıyor “Haknezer pehlivan, bir vuruşta kırkını ezer.” Değneğini yazdıktan sonra oraya bırakıyor ve tekrar uykuya dalıyor. Bu esnada ormanın derinliklerinde yaşayan devlerin de başka bir kavimle savaşı olacakmış, bu yüzden devler ikişerli ayrılıp onlara güç katacak birilerini arıyorlarmış. Devler o esnada ağacın altında uyuyan Haknezer’i fark eder. Haknezer’in yanından geçerken değneğinin üzerinde yazılmış yazıyı görmüşler, “Haknezer pehlivan bir vuruşta kırkını ezer.” Devler kendi aralarından karar alırlar, "Aradığımız kişiyi bulduk" diye düşünürler. Devler kendi aralarında konuşur, "Savaşı kazandıktan sonra bir yolunu bulur, bu adamdan kurtuluruz", derler. Haknezer’i uyandırıp:

_ Bizim diğer dev ülkesi ile savaşımız olacak, eğer bize yardım edersen sana da ganimetlerden veririz, derler.

Haknezer hem devlerin onu öldürmesinden korkup hem de sonunda ganimet kazanma hevesiyle devlerin teklifini kabul eder. Dev, Haknezer’i sırtına alıyor, dev Haknezer’e diyor ki:

 _ Bana çok hafif geldin, böyle pehlivan mı olur? Haknezer diyor ki:

_ Ben sen yorulma diye ağırlığımı vermiyorum, bekle vereyim ağırlığımı, diyor ve torbasından çuvaldızı çıkarıp deve batırıyor. Dev diyor ki:

_ Aman aman ağırlığını verme, hafifliğini ver. 

Haknezer çuvaldızı çıkarıp torbasına koyuyor. Devlerin Haknezer’in ufaklığından inanamıyorlar pehlivan olduğuna, dev bir taşı alıp elinde sıkıyor, taşlar paramparça oluyor. Haknezer diyor:

_ O da bir şey mi? 

Taşı alıyor sıkıyor, o esnada çaktırmadan elini torbasına atıp bir avuç un çıkarıyor. Taşı geriye atıp torbadan unu alıp devlere üflüyor, devler taşı un ufak etmiş olmasına inanamıyor, Haknezer’in gerçek bir pehlivan olduğuna ikna oluyorlar. Daha sonra diğer dev kaşınıyor kaşınıyor vücudundan bir pire çıkarıyor ve diyor ki:

_ Böyle büyük pire olur.

Haknezer de kaşınıyor kaşınıyor, elini torbasına atıp evden aldığı küçük kedi yavrusunu atıyor yere. Devler gözlerine inanamıyorlar ve Haknezer’in çok büyük bir pehlivan olduğuna emin oluyorlar. Alıp Haknezer’i devler ülkesine götürüyorlar. Ülkedeki devler Haknezer’i görünce çelimsizliğinden yardım edemeyeceğini düşünüyorlar ama diğer devler onun yaptıklarını anlatıyor, herkes şaşırıyor. Akşam oluyor, yemek getiriyorlar pehlivana. Pehlivan kuzudan az yiyince devler neden böyle az yediğini soruyorlar. Haknezer:

_ Sizinle karşılaşmadan hemen önce iki deve yemiştim! diyor.

Sonrasında devlerden su istiyor ama camış derisinde istiyor, diyor ki:

_ Neyse buradaki su bana yetmez gidip dereden doldurayım.

Gidiyor dere kenarına deriyi ağzıyla şişiriyor, içine de azıcık su koyuyor. Devlerin yanına geliyor, havayı boşaltıyor, azıcık suyu içiyor. Devler Haknezer’in bir camış derisinin tamamını nasıl içtiğine inanamıyorlar. Sonra devler onun zayıf vücuduna rağmen bu kadar güçlü olmasından korkuyorlar, “Bir vuruşta kırkını ezen bir adam gece hepimizi öldürmesin?”  diye düşünüyorlar. Bir plan yapıyorlar ve gece Haknezer pehlivanı öldürmeye karar veriyorlar. Haknezer bu plana kulak misafiri oluyor ve kendini korumak için önlem alıyor. Gece yatacağı yatağın içine taşları adam şeklinde koyuyor. Kendisi yatağın altına saklanıyor. Devler bir müddet sonra sopalarla gelip yorganı kaldırmadan değneklerle vuruyorlar, epeyce vurduktan sonra öldüğüne kanaat getirip gidiyorlar. Haknezer devler gittikten sonra un ufak olan taşları temizleyip yatağa girip uyuyor. Ertesi sabah devler öldürdüklerini sandıkları Haknezer’in cesedini atmak için Haknezer’in kaldığı çadıra gidiyorlar ki ne görsünler, Haknezer canlı ama durmadan kaşınıyor, neden kaşındığını soruyorlar, Haknezer de diyor ki:

_ Sabaha kadar pireler üzerimde zıpladı durdu.

Devler inanamıyorlar kendi aralarında “Bizim sabaha kadar dövmemiz ona pire zıplaması gibi gelmiş, bu nasıl güçlü bir pehlivandır!” diye konuşmuşlar. Sonra devler savaş için Haknezer’i ahıra at seçmesi için götürürler. Haknezer ahıra giriyor, bütün atlar besili, iri yarı, kocaman! Haknezer kendi kendine düşünüyor, “Ben zaten ata binmeyi bile bilmiyorum, bunlara nasıl bineceğim?”. Sonra ahırın en dibinde küçük, zayıf bir at görüyor onu seçiyor. Devler kendi aralarında yine şaşırıp, “Bu nasıl bir pehlivan en hızlı, en yorulmaz, en dayanıklı atı nasıl da hemen bilip seçti!” diye düşünüyorlar. Haknezer ata binmeyi bilmediğinden diyor ki:

_ Beni bu ata bindirin ve üzerinde bağlayın ben savaşta çok sinirlenip üzerinden atlamayayım. 

Devler de sımsıkı onu atın üzerine bağlıyorlar, savaşa gitmeye başlıyorlar. Haknezer’in atı yıldırım gibi tüm devleri geride bırakıp gidiyor. Haknerzer atın hızından çok korkuyor, kendini yere atacak ata bağlı olduğu için atlayamıyor, elini sağa atıyor, sola atıyor bir türlü bir şeye tutunamıyor. En sonunda ağaca öyle bir sıkı sarılıyor ki, ağacı kökünden yerinden çıkarıp kucağına alıyor. Düşmanlar da karşıdan Haknezer’e doğru geliyor; Haknezer’de elinde kocaman dalları olan ağaçla düşmanların arasına dalıyor. At yıldırım gibi koşuyor, pehlivan elinde ağaç o tarafa savuruyor, bu tarafa savuruyor. Ağacın dalları, budakları, kökleri düşmanı attan düşürüyor, kimini yaralıyor, kimine batıp öldürüyor, devler gelene kadar Haknezer bütün düşmanların hepsini bertaraf ediyor. Devler gelip bakıyorlar ki, Haknezer tüm düşmanları öldürmüş atın üstünde atı zorla yakalayıp Haknezer’i indiriyorlar, ülkelerine geri dönüyorlar. Devler kendi aralarında konuşup Haknezer’i buldukları yere götürmeye karar vermişler. Haknezer’e ganimetlerden de bölüp vermişler; altın, gümüş. İki dev eşliğinde Haknezer’i ormana götürmüşler, Haknezer ormandan eve gitmiş. Annesi onu altınlarla, gümüşlerle görünce çok sevinmiş. Haknezer demiş ki:

_ Artık ne güneşten ne rüzgardan korkmam, pehlivanım ben!

O esnada devler geri dönerken yolda tilki ile karşılaşırlar, tilki devlere nereden nereye gittiklerini sorar. Devler:

_ Haknezer Pehlivan’ı bıraktık ülkemize geri dönüyoruz, derler. Tilki der ki:

_ Haknezer’in neresi pehlivan, onu ben bile dövüyorum. Devler inanmaz. Tilki der:

_ İsterseniz sizin yanınızda da döveyim. Bana inanmaz kaçacağımdan korkarsanız alın bu ipi siz belinize dolayın, ben de belime bağlayayım beraber gidelim, kaçmayacağımdan emin olun.

Devler ipi bellerine bağlar, tilki de beline bağlar. Birlikte Haknezer’in evine doğru yol alırlar. Haknezer Pehlivan o esnada camdan bakıyor ki, devler ile tilki onların evine doğru gidiyor. Haknezer’in annesi oğluna akıl veriyor, Haknezer de çıkıp camdan bağırıyor:

_ Ey tilki senin dedenin benim dedeme yedi dev borcu var, iki dev getirerek bu işin içinden çıkamazsın!

Devler “Demek ki bu tilki bizi borç karşılığında götürüyor” diye konuşup hemen devler geri dönüp ipi açmadan kaçıyorlar, tilkinin de beline ip bağlı tilki de yerde sürükleniyor, başı o taşa bu taşa deyip ölüyor. Devler de ipi açıp bu beladan da kurtulduk deyip ülkelerine dönüyorlar. Haknezer pehlivan da zenginlik içinde ömrünün sonuna kadar yaşamış. Onlar ermiş muradına biz çıkalım kerevetine…