AYININ OĞLU
(İç Anadolu Bölgesi, Sivas)

Zamanıyla memleketin birinde, bir oduncu yaşarmış. Bu oduncu zenginlere, ağalara ve padişahlara odun çeker, satarmış. Oduncu, günlerini böyle geçirirken günlerden bir gün yine odun kesmek için dağa çıkmış. Tabi bu arada da oduncu epey ihtiyarlamış, elden ayaktan düşer olmuş.

Bu oduncu dağa çıktığında ayının bir tanesi bu oduncuyu kaçırmış. Yani oduncuyla evlenmiş. Gel zaman, git zaman derken bu oduncunun ayıdan bir oğlu olmuş. Bunlar bir mağarada ömürlerini geçirirlermiş. Ayı bunlara avlar, toplar, getirir mağarada bunları beslermiş. Ayı, ava giderken de mağaranın kapısının önüne kocaman bir kaya kormuş. Daha sonra da geçer, avına gidermiş. Günler böyle geçip gitmiş. Zamanla bunların oğulları büyümüş, gücü kuvveti her şeye yeter hâle gelmiş. Bu arada da babası olan oduncuyla anlaşırlarmış.

Günlerden bir gün oduncu, oğluna demiş ki:

— Oğlum, annen kapının önüne sürekli kocaman kaya koyuyor. Biz dışarı çıkamıyoruz. Hâlbuki dışarıda güzel gezilecek, avlanılacak yerler var. Bir de onları görsen. Senin bu kapıyı açman için ayı tarafından muhakkak bir sihir gücün olmalıdır. Sen bunu annenden öğrenmelisin. Annen geldiğinde ben uyuyor gibi yaparım. Sen de o arada öğrenirsin.

Ayı, avlanmadan döndükten sonra oğlu, annesine sormuş:

— Anne, ben ne kadar güçlüyüm böyle? Bunun sırrı nedir?

Oduncunun da uyuduğunu gören ayı, oğluna demiş ki:

— Senin şu demir topuzun elinde olduğu müddetçe yapamayacağın hiçbir iş yoktur. Bu topuzla neye vurursan o, paramparça olur. Yalnız, bunu bulunduğu kılıfından çıkarırsan sen ölürsün. Topuz, kılıfında olduğu müddetçe seni hiçbir güç yenemez.

Bunları söyledikten sonra ayı, oradan ayrılmış. Ayının gittiğini fark eden oduncu da oğluna demiş ki:

— Oğlum, o elindeki topuzla kapının önündeki kayaya vur da parçalansın. Biz de dışarı çıkalım.

Oduncu bunu dedikten sonra oğlu, elindeki topuzla kapının önündeki kayaya vurması ile kayanın paramparça olması bir olmuş. Böylelikle oduncu ile oğlu dışarı çıkmayı başarmış.

Bunlar dışarı çıkmış çıkmasına ama ayının oğlunu görenler çok şaşırmışlar. Çünkü oduncunu oğlu, yani ayının oğlu, yarı adam yarı kıllı, iri yarı bir yaratıkmış. Etrafta hemen:

— Oduncu baba yanında acayip bir yaratıkla geri geldi, diye yaygara çıkmış. Tabi hemen oduncu babanın yanına gelmişler, oduncu baba da tabi ki:

— Bu benim oğlum, demiş.

Bunlar birkaç gün dinlendikten sonra bu oduncu babaya yine eski işine devam etmesi için teklif gelmiş.

— Dağa odun kesmeye giderken oğlunu da götür, demişler.

Oduncu baba da denileni yapmış, dağa odun kesmeye giderken oğlunu da beraberinde götürmüş. Tabi oğlu hangi ağacı gövdesinden kavrasa o ağacı kökü ile söküp çıkarıyormuş. O derece kuvvetliymiş. Bunun adı, namı yayılmaya başlamış.

— Ayının oğlu ormanı kökü ile, budağı ile söküp getiriyormuş, gibi söylentiler etrafta yayılmaya başlamış. Böylelikle de aynın oğlunun ünü de gittikçe artmış. O arada da ayının oğlu, babasının yaptığı işten vazgeçmiş. Babasına da başkasının emri altında çalışmaması gerektiğini söylemiş ama babası bunu dinlememiş.

Bundan sonra ayının oğlu, babasına veda ederek oradan ayrılmış. Bu ayının oğlu alıp başını bir zaman uzaklara gitmiş, giderken yolda birisine rastlamış. Rastladığı adam, ayağına bağladığı ağaçlarla dağı taşı sürüyormuş. O adamın yanına varmış ve selam vererek demiş ki:

— Ne avlıyorsun burada?

Bunun üzerine o adam demiş ki:

— Buralarda tavşan avlıyorum.

Bunun üzerine ayının oğlu sormuş:

— Peki, ayağındaki nedir?

— O kadar güçlüyüm ki beni ancak bu zaptediyor.

Ayının oğlu şaşırmış:

— Bu ne kadar güç, demiş. Bunu duyan o adam demiş ki:

— Benim gücümde ne var ki? Bir ayının oğlu varmış ki ormanı kökü ile sökebiliyormuş.

Bunu duyan ayının oğlu:

— O ayının oğlu benim, demiş. Daha sonra karşısındaki de sormuş ki:

— Peki, sen nereye gidiyorsun?

Ayının oğlu:

— Gurbete, diye cevaplamış. Bundan sonra karşısındaki adam:

— Beni de götürür müsün, diye sormuş. Ayının oğlu da kabul etmiş.

Bunların ikisi düşmüşler yola. Vara vara varmışlar ki bir yere, adamın bir tanesi ayağına değirmen taşı bağlamış, dağlarda gezdiriyormuş. Bunlar:

— Bu ne kadar güç!

Ayının oğlu bu adama da aynı soruları sormuş. Bu adam da çok güçlü olduğu için ayağına değirmen taşı bağlamış. Üçüncü adam da bunlara katılmak istemiş. Çünkü o da ayının oğlunun namını duymuş. Orada da ayının oğlu ile tanışınca onlara katılmaya karar vermiş.

Bunlar, hayli devam etmişler. Az gitmişler, uz gitmişler, dere tepe düz gitmişler. Bir yere varmışlar ki adamın bir tanesi kulağını yere dayamış, yeri dinliyormuş. Bunlar bu adamın yanına gelmişler. Selam vererek ne yaptığını sormuşlar. Adam da:

— Benim kulağıma öbür dünyadan sesler gelir, diye cevaplamış. Bunlar yine şaşırınca yer dinleyen adam demiş ki:

— Benim gücüm de ne var ki bir ayının oğlu varmış ki ormanları hep kökü ile sökermiş.

Ayının oğlu orada kendisini ve yanındakileri tanıtmış. Yer dinleyen de bunlara katılmış.

Olmuşlar dört kişi. Hayli yol aldıktan sonra bakmışlar ki adamın bir tanesi sürekli gökyüzünü denetliyormuş. Varmışlar yanına, selam vermişler. Ne yaptığını sormuşlar. O adam da demiş ki:

— Bundan üç gün önce havaya bir ağaç fırlatmıştım. O ağaç henüz düşmedi. Onun düşmesini bekliyorum.

Bunu duyan ayının oğlu ve yanındakiler, bu adamın gücüne de çok şaşırmışlar. Onu da yanlarına katarak yollarına devam etmişler. Hayli yol kat ettikten sonra bir yere varmışlar. Vardıkları yerde bir adamla karşılaşmışlar. O adam, kendisini bir pınarın akış yönüne bırakmış, suyun yönünü değiştiriyormuş. Bu adamın da yanına varmışlar. Selam vermişler. O adamla da tanışmışlar ve onu da yanlarına katıp yolarına devam etmişler.

Bu altı kişi beraberce epey bir yol almışlar. En sonunda bir yola rastlamışlar. Yolun ortasında harami kılıklı birisini görmüşler. Bu harami, yolun ortasına insan kafatasları yığmış bir şekilde orada beklermiş. Bunların geldiğini gören harami, demiş ki:

— Sizin geldiğiniz iyi oldu. Bana da sizin sayınız kadar kelle lazımdı.

Bunu duyan ayının oğlu demiş ki:

— Sana bizlerin kellesi lazımsa şöyle bir yol izleyelim: Sen bizlerin her birisi ile tek tek cenk et. Yendiklerini bağla ve onu kellesini al.

Bu teklifi o yoldaki harami de kabul etmiş, daha sonra ayının oğlu, yanındaki arkadaşına dönerek demiş ki:

— Ey arkadaş! Erlik, dağlarda değirmen taşı ile tavşan avlamak değil. Er meydanı burası. Göster hünerini.

Böyle dedikten sonra ayının oğlu kenara çekilmiş ve arkadaşları ile o haraminin cenklerini seyretmeye başlamış. Bu harami, ayının oğlunun tüm arkadaşlarını cenkte yenerek bir kenara bağlamış. Sıra ayının oğluna gelmiş, Ayının oğlu, meydana çıkmış ve o harami ile cenk etmeye başlamış. Bu harami ile epey bir cenk ettikten sonra ayının oğlu, sihirli topuzunun da yardımı ile o haramiyi yenmiş.

Ayının oğlu, bu haramiyi yere yıktıktan sonra yüzündeki peçeyi kaldırmış ki o harami güzeller güzeli bir kızmış. Kızın yüzü ayın on dördü gibi parlakmış. O kız, bu ayının oğluna demiş ki:

— Yıllar önce ahdetmiştim. “Beni cenkte yenenin hanımı olacağım.”, demiştim. Sen de beni yendin. Artık ben senin hanımınım.

Ayının oğlu bu teklifi kabul etmemiş. Orada bulunan o kızın cariyelerini de, o kızı da yanındaki arkadaşlarına almış. Oradaki evin kapısının önüne de bir ağaç dikmiş ve arkadaşlarına demiş ki:

— Ne zaman ki bu ağacın yaprakları kurudu, o zaman gelin ve beni arayın.

Bunu dedikten sonra ayının oğlu oradan ayrılmış. Az gitmiş, uz gitmiş, dere tepe düz gitmiş, epey bir yol almış, en son bir konağın yanına varmış. Konağın kapısı altından ve pencereleri gümüştenmiş. Bu ayının oğlu, o konağa girmiş, girmiş ki ne görsün? İçeride perilerden daha güzel bir kız gergef dokuyormuş. Bu kızın her tarafında zümrütler takılıymış. Kızın yüzü, ay gibi parlarmış. Ayının oğlunun içeriye girdiğini gören bu kız, şaşırarak sormuş:

— Kimsin sen? İns misin, cin misin? Buraya nasıl geldin? Bundan sonra ayının oğlu demiş ki:

— Ne insim, ne cinim. Seni, beni yaratan Allah'ın kuluyum. Daha sonra o kız demiş ki:

— Yıllar önce kendi kendime söz vermiştim. Bu binanın kapısını açmayı başarıp da buraya girebilen kimsenin hanımı olacağım. Bunu sen başardığın için artık ben senin hanımınım.

Ayının oğlu da bunu kabul etmiş. O kızı kendisine hanım olarak almış. O kız, orada bu ayının oğluna "Şah Mehmet" diyerek de isim vermiş.

Bu Şah Mehmet, dağa gider avlanır, toplar, getirirmiş. Böylece yaşamlarını sürdürürmüş. Şah Mehmet bir gün avdan gelerek hanımına demiş ki:

— Ben ava çıktığımda seni sürekli özlüyorum. O altın saçlarından bir tel ver de avda aklıma düştüğünde çıkarıp koklayayım.

Hanımı da bunu kabul etmiş, saçından bir tel vermiş. Yine günlerden bir gün bu Şah Mehmet ava gittiğinde aklına hanımı gelmiş, o arada hanımın saçını çıkarıp koklamaya başlamış. Tam bu sırada da bir rüzgâr gelerek o saçı, Şah Mehmet'in elinden alıvermiş. O saçı, uçura uçura bir göle düşürmüş. O gölde de bir balıkçı avlarmış. Balığı avladığı esnada ağlarına çok parlak bir şeyin takıldığım fark etmiş, hemen ağlarını çekmiş ve bakmış ki, çok parlak bir saç teli.

O balıkçı, o saç telini alarak zamanın padişahına götürmeye karar vermiş. Saç teline karşılık padişahın kendisine mükâfat vereceğini düşünmüş. Çünkü o saç telinin bir eşi, benzeri daha yokmuş.

Saç telini alarak padişaha götürmüş, vermiş. Padişah, saç telinin o yana tutup bakarken, bu yana tutup bakarken o arada bir cadı karısı bunu fark etmiş, hemen padişahın yanına gelerek demiş ki:

— Ey padişahım! Bu güzelin saç teli böyle görkemliyken sen o saçın sahibi güzeli görsen ne yaparsın?

Böyle diyerek padişahın aklını çelmiş. Hemen o balıkçıyı çağırarak o saç telinin sahibini nerede bulabileceğini sormuş. Balıkçı da durumu izah etmiş, saç telinin gelip de ağlarına takıldığını söylemiş. Sahibinin kim olduğundan haberinin olmadığım söylemiş.

Balıkçı böyle dedikten sonra cadı karısının aklına hemen bir şeytanlık gelmiş, padişaha demiş ki:

— Ey padişahım! Bana pabuçlarımın dolusu altın verirsen sana o saç telinin sahibi olan güzeli bulur, getiririm.

Bu durum üzerine padişah demiş ki:

— Sana istediğin kadar altın. Yeter ki o saç telinin sahibi olan güzeli bana bul, gel.

Ondan sonra cadı karısı hemen uçan küpüne binmiş ve göğe yükselmiş. O saç telinin sahibi olan güzeli aramaya başlamış. Hayli bir zaman gökyüzünde dolaştıktan sonra o saç telinin sahibi olan güzelin kaldığı evi bulmuş. Hemen varmış, o evin bahçesine konmuş. Bahçede hemen inci, boncuk dizmiş. Bu Şah Mehmet, avdan gelince o ihtiyar cadı karısının bahçede durduğunu fark etmiş. Hemen karısının yanına vararak demiş ki:

— Bahçeye bir ihtiyar cadı kadın küpüyle inmiş. Hacca gidiyormuş. Mola vermiş. Bu kadını misafir edelim.

Şah Mehmet'in hanımı her ne kadar “Bu kadınlar zararlıdır, içeri alma” dediyse de Şah Mehmet, hanımını dinlemeyerek o kadını içeri almış, birkaç gün öylece durmuş. Onları takip etmiş, o arada da o kıza sürekli methiyeler diziyormuş:

— Sırma saçlım, altın saçlım, diyormuş.

Bir gün böyle, beş gün böyle dururken kıza demiş ki:

— Sırma saçlı kızım. Seni bu altın, gümüş evde durman için bir büyük kuvvet tarafından korunuyor olman lazım. Nedir bu kuvvet? Kocan tarafından büyük bir kuvvetin olmalı. Eğer kocan seni seviyorsa o kuvvetin ne olduğunu sana söylemelidir.

Şah Mehmet, avdan dönüce, hanımı sormuş ki:

— Sende bir kuvvet var. Bu kuvvetin kaynağı nedir?

Şah Mehmet, demiş ki:

— Benim gücümün kaynağı şu topuzdur. Bu topuz ile neye vurursan o paramparça olur. Bu topuz bende olduğu müddetçe hiçbir kuvvet beni yenemez. Eğer bu topuzu kılıfından çıkarırsam ölürüm ben.

Bu arada da cadı karısı bunları dinlermiş. Bunlar gece yatarken  kalkmış, topuzu kılıfından çıkarmış ve bir kuyuya atmış. Sabah olmuş. Şah Mehmet'in hanımı uyanmış, cadı karısı uyanmış ama Şah Mehmet uyanmamış. Cadı karısı, kıza demiş ki:

— Kocanı rahatsız etme de uyusun. Biz seninle bahçede gezelim.

Böyle dedikten sonra o kızla birlikte küpünün yanına varmışlar. Cadı karısı o sırada demiş ki:

— Hacca giderken götürdüğüm hediyelere bakalım. Hepsi de küpün içinde. O sırada kız, eğilip de küpün içine bakarken bu cadı karısı, kızı arkasından iteleyerek küpün içine düşürmüş. Kendisi de küpe binerek uçmuş. Varmışlar padişahın yanma.

Kız, padişaha demiş ki:

— Bana kırk gün mühlet ver. Kırk gün sonra senin olayım. Kırk gün boyunca şenlik olsun.

Biz gelelim o altı kişiye. Onlar yiyip, içip günlerini geçirirken bir gün sabah kalkmışlar ki, o ayının oğlunun diktiği ağaç kurumuş. Bunlar durumu hemen anlamış ve ayının oğlunu aramaya çıkmışlar. Ararken herkes kendi hünerini göstermiş. Biri yeri dinlemiş, haber vermiş; birisi onları korumuş. Derken ayının oğlunu bulmuşlar.

Ayının oğlu, yani Şah Mehmet, bayılmış gibi yatıyormuş. Hemen aralarında görev bölümü yaparak o topuzu aramaya başlamışlar. Birisi yeri sürmüş, birisi dinlemiş. Derken topuzu bulunduğu yerden çıkarmış, kılıfına koymuşlar. Bu arada da ayının oğlu uyanmış. Arkadaşlarını gören ayının oğlu, yani Şah Mehmet sevinmiş:

— Benim sadık dostlarım beni ziyarete gelmişler. Bunu duyan arkadaşları demişler ki:

— Ne ziyareti arkadaş, sen kaç gündür böyle yatıyorsun?

Ayının oğlu hemen işi anlamış. Cadı karısının, sırma saçlı hanımını kaçırdığını fark etmiş. Hemen yola düşmüşler. Vara vara, araya araya o padişahın ülkesinde sırma saçlının izine rastlamışlar. O sırada da padişahın verdiği kırk günlük şenliklerin otuz dokuzuncu günüymüş.

Bunlar hemen şehrin bir yanından girmişler. Ayının oğlu, yani Şah Mehmet demiş ki:

— Ey arkadaş, senin göğe attığın insanlar üç gün düşmeyecek; senin şehre çevirdiğin su, şehri basacak. Sen şehri süreceksin, sen değirmen taşıyla düzleyeceksin.

Böylelikle tüm arkadaşlarına görev vermiş. Şehirde bir hareketlilik olduğunu fark eden padişah durumu merak etmiş ve öğrenmeleri için adamlarını göndermiş. Padişaha:

— Sırma saçlı güzelin sahipleri geldi, vermezseniz tüm şehri yıkacaklarmış, demişler.

Padişah hemen şenlikleri durdurmuş.

— Şehri yıkmayın da güzelinizi verelim, demiş. Sırma saçlı güzeli, sahiplerine teslim etmiş.

Şah Mehmet ile o sırma saçlı güzel de birbirine kavuşmuşlar ve mutlu bir ömür geçirmişler.