Mehmet Ağa
(Karadeniz Bölgesi, Kastamonu)

Evvel zamanda biri varmış, biri yokmuş. Zengin bir ağa varmış. Gayet zenginmiş. Beş altı bin davarı, elli celep[1] beygiri, yetmiş ve seksen mandası ve sığırı varmış. Bir ailesi,[2] iki de oğlan çocuğu varmış. Bir gece rüyasında iki ak sarıklı adam gelmiş:

—Mehmet Bey, sana bir bela gelecek. Gençlikte mi gelsin, kocalıkta mı gelsin, diye sormuşlar.

—Yarın gece cevap veririm, demiş.

O gece unutmuş, arasından iki gece sonra ailesine danışmış. Ailesi de:

—Her ne bela gelirse gençlikte gelsin, diye cevap vermiş.

O gece bunun hiçbir şeysi kalmamış. Hepsi kırılmış, gebermiş. Son zamanlarda çocuklarını ve kendisini idare edemeyecek hâle gelmiş. Ailesi bir gün:

—Bu çocukları ilet, caminin önüne bırak. Bir çocuğu olmayan alır, demiş.

Birisini kucağına ve birisini hayvanın terkisine vermiş. Köylerinin yakın mevkisinde bir ırmak olduğu münasebetle, o ırmaktan geçerken göle düşmüş. Öteki çocukla birlikte çayın öte geçesine[3] geçmiş. O çocuğu kurtarayım derken öbürünü de kurt kapmış. Köye dönmüş.

Ailesi sormuş, cevap vermiş:

—Hasan suya düştü. Mehmet’i de kurt kaptı, demiş.

Suya düşeni balıkçılar almış. Kurt kapanı da avcı yukarıda [kurdu] vurmuş almış. Bu çocukların ikisi de bir köye gelmişler.

Biz gelelim ailesi ile Mehmet Ağa’ya.

Bunlar koyun sığırını almışlar gütmeye. Güdüp dururken karşıdan bir kervan aşmış. Bu karı gayet güzelmiş. Kervancı buna yanmış.[4] Mehmet Ağa’nın yanına gelmiş:

—Bizim eynimiz[5] başımız kirlendi. Şu karı mı yoksa kız mı, neyse çamaşırları yıkayıversin. Beş on kuruş para veririz, demiş.

Sonra yıkmışlar kervanı, kazanı koymuşlar ocağa. Kervancı ışıklık[6] bulamamış hizmetkârlardan ve kocasından.

Hizmetkârları odun toplamaya, kocasını da “Benim şu tepenin arkasındaki köyde çantam kalmış.” diyerek eline iki lira para ve bir kat elbise vermiş. [,göndermiş.]

Mehmet Ağa çantaya gider girmez kazanı kepçeyi yıkıp karıyı yaka paça kervana atmışlar. Mehmet Ağa bakmış ki ne kervan var ne sığır var. Orada kalan körü kötürümü toplayıp gelmiş. “Ey köylüler! Benim karı gitti. Herkes malına, sığırına sahip olsun.” deyip dolamayı[7] atmış.

Eskiden muinli muinsiz[8] asker toplarlarmış. Bir gün jandarma gelmiş. Muhtara söylemiş ki “Asker kim münasipse katıver.” Muhtar da Mehmet Ağa’yı çağırıp, eline de bir lira para verip jandarmaya katıvermiş. Bağdat’a gelmiş. Bağdat’ta bir kumandan olmuş. İki yaver tutmuş. Orada kumandanlık da durakoysun, biz gelelim çocuklara.

Günlerden bir gün, o köyün çocukları dövüş yapmışlar. O çocuklar da “Ananız babanız olsaydı rahat dururdunuz.” demişler bunlara. Oradan çocuklar, o balıkçının ailesine, öbürü de avcının ailesine “Babamız nerede?” diye sormuşlar. Kadın cevap vermiş:

—Ava gitti.

Diğeri de cevap vermiş:

—Balık tutmaya gitti.

Çocuklar:

—Siz bizim anamız değilsiniz, deyip köyden çıkmışlar.

Köyün yakın mevkisinde üç yol ayrıcı[9] varmış. Orada birleşmişler. Bunların kalpleri mühürlenmiş. Birbirlerine “Sen neredensin?” diye soramamışlar hiç.

Günlerden bir gün Bağdat’a gelmişler. Orada gezerken babalarının yaveri görmüş:

—Ne geziyorsunuz burada, diye sormuş.

Çocuklar cevap vermiş:

—Ekmek parası kazanmak için buraya geldik. Şimdi ise bir iş başı tutamadık, demişler.

—Sizi asker yazsam eder misiniz, diye sormuş.

Çocuklar:

—Ederiz, demişler.

Bunları kumandanın yanına götürmüşler. Birer at, cephane, tüfek, elbise… Hepsini vermişler.

Bunlar orada askerlik etmekte olsun, biz gelelim kervancı ile Mehmet Ağa’nın karısına.

Bir gün onlar da şehrin yakınında bir çayıra kervanı yıkmışlar. Kervancı şehre gelmiş. Dayısı-yaver, kunduracı dükkânında görmüş ve “Gel kahve içelim.” diye çağırmış. Kahveyi içtikten sonra kervancı gitmek istemiş. Dayısı “Yollamam. Eve gidelim.” diye söylemiş. “Gitmem. Benim kervanım, ailem filan çayırda. Durmam.” demiş. “Ben oraya iki asker yollarım. Onlar namuslu, iyi çocuklardır. Hayvanlarını ve aileni iyi hıfzederler.” diye cevap vermiş. Askerleri çığırıp:[10]

—Silahınızı, cephanenizi, atınızı alın. Filan çayırda kervan var. Oraya gidin, orada çadır var. O çadırın içinde bir kadın var. Sabaha kadar nöbet bekleyin.

Çocuklar oraya varıp nöbet beklemekte olsun, bunların kalplerindeki mühür silinmiş.  

 —Arkadaş, bunca zamandır biz seninle bu kadar arkadaşlık yaptık. Birbirimize “Sen neredensin ve ben neredenim?” diye sormadık, diye Hasan sormuş.

Mehmet de cevap vermiş:

—Ben filan köydenim.

—Ben de oralıyım, diye konuşurken kadın uşaklarını bilmiş.

— Oğlum, siz benim oğlumsunuz, diye içerden bağırmış.

Dışarıdan çocuklar:

—Edepsizlik etme! Biz senin nereden oğlunuzuz, diye sormuşlar.

—İmkânı yok! Siz benim olumsunuz, demiş.

O vakit çocuklar:

—Bizim neremizde ne nişanımız varsa ispat et. Biz senin anamız olduğunu bilelim, demişler.

Kadın cevap vermiş:

—Mehmet’in can evinde ben vardır. Hüseyin’in boynunda çıtlak[11] yanığı vardır.

Uşaklar birbirlerini muayene etmişler. Kadının dediği gibi nişanlar çıkmış. O vakit çadırı açıp analarının birisi sağ yanına, birisi sol yanına yatmışlar.

Sabah olmuş. Hizmetkârın birisi çadırın önüne gelmiş. Bakmış ki askerlerin birisi kadının sağında, birisi solunda yatıyorlar. O vakit bir hayvana binip kervancıya haber vermiş. Kervancı ve yaver, beş on süvariyle birlikte çadırı basmışlar. Bakmışlar ki hizmetkârın dediği gibi birisi sağında, birisi solunda yatıyorlar.

Yaver:

—Edepsiz çocuklar! Ben sizi böyle etsin mi diye gönderdim, diye çağırmış.

O vakit çocuklar kalkmışlar, bakmışlar ki kervancı, yaver, askerler çadırı basmışlar. O vakit analarını çadırdan çıkarıp, bir hayvana bindirip, kendileri de hayvanlarına binip, birisi sağında ve birisi solunda, babaları kumandanın yanına gelmişler.

Kumandan kervancıya sorduğu zaman “Bu benim ailem.” diye ifade vermiş. Sonra kadını çağırıp sormuş, kadın da ifade vermiş:

—Biz gayet zengindik. Benim bir ailem, iki oğlan çocuğum vardı. Günlerden bir gün, ailemin rüyasında iki ak sarıklı adam geliyor. “Mehmet Bey! Sana bir bela gelecek.” diye soruyorlar. O zaman bana danışmak için cevap vermiyor. Yarinkisi[12] gece cevap veriyor. “Her ne bela gelirse gençlikte gelsin.” diye söylüyor. O gece hiçbir şeyimiz ve bu çocukları da besleyip büyütmeye iktidarımız kalmadı. Ben bunların birini ailemin kucağına, birini terkisine verip caminin önüne yollarken biri suya düşüyor, birini de kurt kapıyor; ailem oradan dönüp geliyor. Son zamanlarda fakir olduğumuz için köyün sığırını gütmeye başladık. Sığırın yanında dururken bu kervancı gelip beni çamaşır yıkatmak için yanında alıkoydu. Sonra kocamı da çağırıp “Benim şu köyde çantam kalmış.” diyerek yolladı. O gider gitmez beni tutup kervanın sırtına attılar. O zamandan beri beni bu kervancı kötületmek istedi. Allah’a dua ettim, şöyle kendi bir kılıma dokundurmadım. Şimdi buraya geldim. Bu çocuklar da benim evladımdır.

Sonra çocukların nişanlarını söylemiş. O vakit kumandan, tekrar kervancıya sormuş. “Doğru söyle bu senin karın mı?” diye sorduğu zaman gene tekrar etmiş. “Benim şu zamandan beri karım.” deyince kumandan gazaba gelmiş “Doğru söyle!” diye tekrarladığı zaman gene tekrar etmiş eski sözünü. O zaman kumandan kervancının verdiği iki lirayı ve eline verdiği mektubu çıkarıp “Bunları bana sen vermedin mi?” diye sorduğu zaman kervancı şaşırmış ve o vakit sormuş:

—Kırk katıra mı razısın, kırk satıra mı?

O da:

—Kırk katıra razıyım, demiş.

Kırk katırın yelesine, kuyruğuna bağlayıp parça parça ettirmiş.

Ondan sonra ailesi, çocukları, kendisi birlikte yaşamakta olsunlar. Allah onları erdirmiş, biz de erelim muradımıza.    

 


[1] celep: Türkçe Sözlük’teki anlamı buraya uymamaktadır (Koyun, keçi, sığır vb. kesilecek hayvan ticareti yapan kimse.) Derleme Sözlüğü’nde Kastamonu’dan derlenmiş “Atlara döl veren eşek aygırı.” gibi bir anlam ve başka yörelerden derlenmiş “Uzun boylu hayvan.” anlamı bulunmaktadır.  

[2] aile: eş.

[3] geçe: karşılıklı iki yandan her biri, yaka.

[4] yanmak: âşık olmak, vurulmak.

[5] eyin: üst baş, giyecek; beden, vücut, eğin.

[6] ışıklık: İlgili metinde anlam verilmemiş. Derleme Sözlüğü’nde ve başka kaynaklarda “pencere; lamba” anlamları veriliyor.

[7] dolama: İlgili metinde anlam verilmemiş. Derleme Sözlüğü’nde Kastamonu’dan derlenmiş “Çoban değneği.” anlamı var.

[8] muinli/muinsiz: Askere alındığında geride bakacak kimsesi olan/olmayan.

[9] ayrıç: iki yolun ayrıldığı yer, kavşak.

[10] çığırmak: çağırmak, seslenmek.

[11] çıtlak: kıvılcım.

[12] yarinkisi: bir sonraki gün, yarınki.