Devlet Kuşu
(Doğu Anadolu Bölgesi, Malatya)

DEVLET KUŞU

Ülkenin birinde bir zamanlar zengin mi zengin, yakışıklı mı yakışıklı bir Bey yaşıyormuş.

Bu Bey'in ülkesinin bir tarafı denize dayanır, bir tarafı otlu, bitek, serin yaylalara uzanırmış; bir başka hududu da yeşil ovalarla ve ormanlarla çevrili imiş.

Bey, aynı zamanda ülkenin en güzel kızı olan Has adındaki kızla da evlenerek mutluluğunun da hudutlarını genişletmiş.

Bey ile Has Hatun kâh deniz kıyısına iner, kâh ormanlara dalar, kâh yaylara çıkar, halkı ile mutlu bir hayat sürerlermiş. Halk, hastaları ve yoksulları gözeten; adaletli ve hoşgörülü Beylerinden çok memnunmuş.

Allah bu iyi yürekli Bey ve eşine iki tane de erkek evlat vermiş. Bey ve adamları, on yaşına gelen büyük oğluna ok atma, ata binme, denizde ve karada avlanma gibi dersler vermeye başlamışlar.

Bu mutlu ve tatlı günler böyle akıp giderken, Bey'in gördüğü bir rüya, ailedeki neşeye gölge düşürmüş.

Bey rüyasında yaşlı, uzun ve bembeyaz sakallı, sopasına yaslanan bir Pir’e rastlamış.

Rüyasında bu Pir:

— Ey iyi yürekli Bey, halkının sevgilisi olan yiğit. Tanrı sana bir bela verecek; bunu gençlikte mi, yoksa ihtiyarlıkta mı istersin? deyip üç defa tekrarlayarak sormuş.

Bey, kan ter içinde uyanmış. Eşine sezdirmeden kalkıp bir köşeye çekilerek, korkudan tüyleri diken diken olmuş bir vaziyette gördüğü rüyayı yorumlamaya çalışmış. Fakat ne kadar düşünürse düşünsün bu rüyaya kendince tatminkâr bir anlam verememiş.

Aradan üç gün geçtikten sonra bir gece yaşlı Pir yine rüyasına girerek Tanrı'nın isteğini tekrarlamış. Bey'e:

— İyi düşün, kararını ver. Tekrar geleceğim, demiş.

Bey yine korkunç bir sıkıntı ile uyanmış ama bu sefer gözlerine uyku girmez olmuş. Uykusuz geceler birbirini kovaladıkça, gündüzleri de neşesi kaçmış ve saraydan çıkmamaya başlamış. Yemeden içmeden kesilmiş, soranlara derdini açamamış. Günden güne zayıflayıp bir hortlağa dönüşmeye başlamış.

Bu durum karısını, çocuklarını ve yakınlarını çok huzursuz etmeye başlamış. Karısı Has Hatun daha fazla dayanamamış. Kocasına:

— Sen yiğitlerin yiğidisin. Yoksulların, düşkünlerin dertlerine koşansın. Sakatlara el kol, hastalara ilâç olursun. Ne olur derdini söyle. Ben senin en yakınınım. İki ciğerpâre oğlunun annesiyim. Saklama derdini benden ne olur… diye ağlayıp yalvarmış.

Karısının sözlerine dayanamayan Bey, rüyasında gördüklerini bir bir anlatmış. Karısı da çok üzülmüş ama telaşa kapılmamış.

Has Hatun:

— Bu konuda salim kafayla oturup, biz bize konuşarak sağlam ve akıllı bir karar verelim, demiş.

Oturmuşlar, konuşmuşlar, rüyayı yorumlamaya çalışmışlar, sonunda da kadın:

— Benim iyi yürekli kocam, bir daha rüya görürsen o nur yüzlü Pir'e de ki, mademki Tanrı bize bir belâ verecekmiş, bu belâyı gençlikte versin. Yaşlanınca güçsüz düşeriz; belki kötülüklere göğüs geremeyiz, demiş.

Bu teklif Bey'in de kafasına yatmış ve karısının fikrini kabul etmiş. Öyle de karar vermişler. Gel zaman, git zaman, yaşlı Pir tekrar Bey'in rüyasına girmiş. Aynı rüyayı görünce Bey, Pir’e:

— Mademki Tanrı bize bir kötülük verecek, bunu gençlikte versin, demiş.

Fakat Pir hiçbir tepki göstermeden sopasına yaslanarak uzaklaşıp gitmiş. Bu de kez Pir’in kayıtsızlığı karşısında telaşa kapılan ve ne olacağını bilemeyen Bey, kafasını dağıtmak için yine halkının arasına girmiş. Düşkünlere, hastalara, yoksullara yardıma koşmuş. Çocuklarla ilgilenmiş, yurdunun yönetim işlerini takip etmiş. Bu işleri her zamanki çalışkanlığı ve dürüstlüğü ile yürütmeye çalışmış ama her an içinden bir kötülük haberi gelecekmiş gibi ürperir dururmuş.

Derken, Bey'in korku ile beklediği kötü haber gelmiş.

Daha önce dost olan bir hudut komşusu anlaşmayı bozarak ülkesine saldırıp, bir kısım verimli topraklarını işgal etmiş.

Bundan güç alan başka bir komşusu da saldırıya geçip bir sınır şehrini işgal etmiş. Bir gece limanda bulunan donanma gemilerinin cayır cayır yandığını ve batırıldıklarını görmüş. Yurdunu işgalden kurtarmak için ordusunun başına geçen Bey, huduttan hududa geçip, savaşmış ama hiçbir savaştan tatminkâr bir galibiyet alamamış.

Bir taraftan da doğal afetler sarmış ülkeyi… Şiddetli kasırga ve fırtınalar, ülkede tahıl ve meyve bırakmamış. Sürüler sellere kapılıp derelere, nehirlere, denizlere sürüklenmiş. Şehirler, kasabalar, ormanlar cayır cayır yanmaya başlamış. Halk ne yapacağını bilemez durumda Bey'in sarayının etrafına toplanmış. Derken, Bey'in sarayı da bir zelzele ile alt üst olmuş.

Herkes korku ve telaş içindeyken, açlık ve salgın hastalıklar baş göstermiş. İnsanlar kırılmaya başlamışlar. Yapacak hiçbir şeyi kalmadığını anlayan Bey, bir gece yarısı karısı ve iki oğlu ile kılık değiştirip şehri terk etmiş.

Aç, çıplak, yorgun günlerce yol yürüyüp, dağlardan, bellerden aşıp, derelerden, çaylardan geçmişler. Otlarla ve buldukları meyvelerle beslenmişler. Derken önlerin azgın, büyük bir nehir çıkmış.

Bey, nehri geçmek için soyunup, büyük oğlunu omzuna alarak suya dalmış ve öbür tarafa geçmiş. Tekrar dönüp dört yaşındaki küçük oğlunu almış omzuna ve dalmış coşkun akan nehre…

Tam suyun ortasına geldiğinde büyük oğluna azgın ve kocaman bir kurdun saldırdığını ve kemerinden yakaladığı oğlunu sürükleyerek uzaklaştığını ve oğlunun,

— Babacığım yetiş! Babacığım yetiş! diye acı acı çığlık attığına görmüş.

Heyecandan eli ayağı birbirine karışınca, telaşa kapılıp şiddetli akıntıyla daha derin bir yere düşüp, küçük oğlu da azgın ve köpüklü sularda gözden kaybolmuş. Kendisi de bata çıka suyun akıntısına doğru yüzmeye çalışmış.

Olanları gözyaşları ve canhıraş çığlıklar içinde, saçını başını paralayarak izleyen çaresiz karısı da deliye dönmüş; nehrin kıyısında bir öteye, bir beriye koşuşturmaya başlamış.

Canını güçlükle kurtaran Bey kıyıya çıkıp karısını durdurarak, susturmaya çalışmış,

— Tanrı'nın isteği oluyor. Yapacak hiç bir şeyimiz yoktur. Bütün bu olanları engellemek gücümüzün üstündedir. Bunların hepsi beklediğimiz ve kabullendiğimiz belalardır işte.. diyerek karısını teselli etmeye çalışmış ve elinden tutarak nehri geçmişler.

Her şeyinin yanında iki çocuğunu da kaybeden Bey ile karısı yine bir zaman yürüdüktün sonra güzel bir şehre gelmişler. Yüksek bir yerden şehri seyredip gözyaşları içinde eski mutlu günlerini anmışlar.

Güneş ortalıktan çekilince şehre yaklaşmışlar. İlk rastladıkları evin sahibi, inekleri ve koyunları ahırlarına almaya çalışırken ona yardım etmişler.

Ev sahibi de bu yardımdan çok memnun olup, kim olduklarını, nereden geldiklerini sormuş. Karı koca da:

— Garip yolcularız, deyince eve alıp o gece misafir etmiş.

Ertesi sabah izin isteyip ayrılırlarken, bu konuk karı kocanın tavır ve davranışlarını beğenen ev sahibi, Bey’e:

— Gideceğiniz bir yer yoksa burada kalabilirsiniz. Çobanımız bizi terk etti gitti. Sürülerimiz ortalıkta sahipsiz kaldı. Gitmeyin, bize çoban olursunuz. Size ev de verir, ihtiyaçlarını da karşılarız, diye teklifte bulunmuş.

Sığınacakları güvenli ve sıcak bir yuva bulduklarına sevinen bey hemen kabul etmiş. Sürüyü alıp yaylıma çıkarmış, karısı da verilen evi temizleyip eşyaları yerleştirmiş.

Günler böylece geçip gitmiş. Mahalle halkı bu yeni ve dürüst çobandan çok memnun kalmış. Çünkü bu çoban geleli beri, bereket artar olmuş; hayvanların sütü de fazlalaşmış.

Hayvanlar daha iyi beslenir olmuş. Mahalle halkı da çobanın karısının tertip ve düzenini görmeye evine geliyorlarmış. Önceden konak sahibesi olan bu kadının tertibine, düzenine misafirlerini ağırlamasına ve sohbetine hayran kalıyorlarmış.

Mahalle halkı çobanla karısının kibar davranışları, temizlik ve görgüleri karşısında kendi aralarında uzun uzun düşünüp konuşmuşlar. Birbirlerine çobanla karısının görmüş geçirmiş insanlar olabileceğini söylemişler.

Çobanla karısı da kimseye bir şey söylemeden keder içinde günlerini geçirmeye çalışıyor, kaybettikleri çocuklarını düşünüp düştükleri durum için birbirlerini teselli ediyorlarmış.

Bir gün şehirde davullar çalınmış, tellallar mahalle mahalle dolaşıp:

— Ey ahali... Duyduk duymadık demeyin; memleketimizin Bey'i ölmüştür. Yeniden Bey seçilecektir. Yirmi yaşından yukarı ne kadar erkek varsa yarın meydanda toplanacaktır. Duyduk duymadık demeyin ha! diye bağırmış.

Herkes meydana toplandığında, bir ihtiyar çıkıp açıklama yapmış:

— Seçim şeklimizi biliyorsunuz. Birazdan devlet kuşumuzu uçuracağız. Bu kuş kimin başına konarsa o, yeni beyimiz olacaktır, demiş.

Meydanda toplanan binlerce insan o gün en güzel elbiselerini giyip, silahlarını kuşanıp bekleşmeye başlamışlar. Kimileri yüksek gözükmek için ayaklarının altına bir şeyler koymuş. Nihayet kuş uçurulmuş. İnsanların üzerinde dolanan kuş kimi zaman kalabalığın üzerinde alçalmış, kimi zaman yükselmiş. Fakat bir türlü hiç kimsenin başına konmamış. Nihayet gidip bir tepeye konmuş. Görevliler:

— Bu olmadı. Kuş, bey olacak kişiyi göremedi; yeniden uçuralım, demiş.

Üç kere uçurmalarına rağmen kuş hiç kimsenin başına konmayınca içlerinden güngörmüş, ihtiyar biri:

— Herhalde bu kentte bulunup da meydana gelmeyen biri var. Onu bulun getirin, demiş.

Kalabalık gelmeyen kalmadığını söyleyince, içlerinden birisi, bu şehirde olup da toplantıya gelmeyen garip bir çobanı tanıdığını söylemiş. Hemen atlıları gönderip, hiçbir şeyden habersiz çobanı değneği ile getirip halkın ortasına bırakmışlar.

Yaşlı adam kuşu tekrar uçurmuş. Kuş kalabalığın hayret dolu bakışları arasında havada geniş bir daire çizerek dolanıp doğruca çobanın başına konuvermiş.

Şehrin ileri gelenleri:

— Olmaz! Bir yanlışlık oldu, demişler.

Çobanın yerini değiştirip kuşu tekrar uçurmuşlar. Üç kere çobanın yeri değiştirilip Devlet Kuşu uçurulmuş ise de, kuş yine gidip çobanın başına konunca ihtiyar adam gelip kuşu almış, çobanın da elinden tutarak orta yere getirmiş. Halka:

— Geleneklerimizde değişme yapılamaz. Çoban da olsa, bu bir insandır. Beylik hakkı bu garibindir. Ey çoban, sen şu andan itibaren bu ülkenin beyi oldun. Ey ahali, beyimiz belli olmuştur; hayırlı olsun, demiş ve dualarla beyliği ilan edilmiş. Bunun üzerine de halk şaşkın bir vaziyette dağılmış.

Görevliler hemen, şaşkınlık içinde ne olduğunu anlayamayan çobanı saltanat arabasına bindirerek saraya götürmüşler. Sonra gidip karısını getirerek saraya yerleştirmişler.

Böylece çoban, tekrar Bey olmuş. Çobanın karısı da Has Hatun olmuş. Bey karısını karşılayarak:

— Gel benim can yoldaşım, sırdaşım; sevgili karım. Beni bir tek sen anladın. Tanrı'nın buyruğuna benimle birlikte zaafa düşmeden sabır gösterdin. Yılmadın, bezginlik duymadın; zayıf düşmedin. Bütün varlığımızı kaybettik. Tüm bunların ötesinde iki tane nur topu gibi yavrumuzu yitirdik. Çoban oldum, aç ve çıplak kaldık, ama beni yalnız bırakmadın. Tanrı Beyliğimizi geri verdi. İçimden bir ses, sanki yavrularımıza da kavuşacağımızı söylüyor. Birlikte her şeye sabrettik, yine de sabredeceğiz, deyip karısını kucaklamış.

Kent halkı önce bir çobanın bey olmasını pek iyi karşılamamış. Fakat çobanlık yaptığı mahalledeki komşuları kentin her tarafını gezerek, bunlarda gördükleri inceliği, efendiliği ve insanlığı herkese anlatmışlar. Kentin yaşlıları ve ileri gelenleri de Bey’i kutlamaya gelmişler. Bey de geçmişini ve başlarından geçenleri onlara anlatmış.

Bunun üzerine, ülke halkının yeni Bey hakkındaki olumsuz duyguları hızla değişmiş ve yeni beylerini sevip bağırlarına basmışlar. Tebrikler, ziyaretler ve eğlenceler günlerce sürmüş.

Şenlikler ve alaylar düzenlenmiş. Yarışlar yapılmış, güreşler tertip edilmiş. Bey ve karısı yarışları insanlarla birlikte izlemişler.

Fakat bunca eğlence ve başlarına konan devlet kuşuna rağmen yüreklerinin derinliklerinde kapanmayan bir yaranın acısı her gün kendini iyiden iyiye hissettiriyormuş.

Her ikisi de sanki öldü sandıkları çocukları bir sabah ansızın geriye döneceklermiş gibi acılara boğulmuş bir umutla ufka bakıp duruyorlarmış. Fakat her geçen gün umutları biraz daha azalıyormuş.

Günün birinde, gönüllerini biraz olsun eğlendirmek için düzenledikleri yarışmalardan birinde, meydana iki cengâver yarışçı gelmiş. Bu iki yiğit, ok atmada birinci gelmişler, ciritte, mızrak atmada ve kılıç kullanmada da rakip tanımıyorlarmış.

Bunların birine Kurdoğlu, diğerine de Değirmencioğlu diyorlarmış. Törenlerin son günü başpehlivan belli olacakmış, çam yarması gibi bu iki pehlivan alana çıkmışlar. Kıyasıya bir güreş olmuş. Sonunda Kurdoğlu, Değirmencioğlu'nu yenerek birinci ilân edilmiş.

Bey, onları alınlarından öperek birincilik ve ikincilik kemerlerini takmış.

Onlar da önce Bey'in sonra da Has Hatun'un ellerini öpüp gitmek için arkalarını dönünce Has Hatun ansızın:

— Oğlum, oğullarım! diye feryat etmiş.

Kalabalığın hayret dolu bakışları arasında ikisinin de sırtlarının ortasındaki siyah beni göstererek:

— İşte oğullarım. Bakın sırtlarında, aynı yerde; aynı büyüklükte siyah benleri var. Tanıdım onları. Tanrım sana şükürler olsun, diyerek gözyaşları içinde yüzlerinden, gözlerinden öpmeye başlamış.

Bu sırada iki yaşlı adam kalabalığı güçlükle yararak gelip, Bey'e doğru eğilip selam verdikten sonra birisi:

— Ben bu yiğidi yıllar önce bir kurdun ininde, kurt yavruları ile oynaşırken buldum, kaçırdım. Yanımda büyüttüm ve eğittim, demiş.

Öbür adam da:

— Ben de yıllar önce değirmenimin oluğunda ölmek üzere iken buldum, kendime evlât edindim; besleyip büyüttüm, demiş.

Bu iki adamın şahadetiyle durum açıklığa kavuşunca iki kardeş yıllar sonra kavuşmanın sevinci ile kucaklaşıp, anne babalarının ellerini öpmüşler. Bu çocukları bulup yetiştiren her iki kişi de, Bey tarafından ödüllendirilmiş. Mutluluktan adeta sarhoş olan Bey, Tanrı’ya kurbanlar adamış; günlerce süren eğlenceler tertip etmiş. Yeniden bir araya gelen çocukları ve karısı ile ülkesinde mutlu bir hayat sürmüş. Ölene kadar halkına adaletle ve hoşgörüyle muamele etmiş. Muradlarına ermişler. Onlar ermiş muradına, biz çıkalım kerevetine.