Keloğlan
(Doğu Anadolu Bölgesi, Malatya)

Bir varmış bir yokmuş, vakti zamanında bir karının bir oğlu varmış.

— Oğlum, iki kırat* arpamız var, eşeğe yükle de değirmene ilet, demiş.

— İleteyim ana, demiş.

Yolda yüklemiş, götürdüğü yerde iki yol ayrılıyormuş. Eşeğe demiş:

— Sen bu yolda git, ben bu yolda gideyim. Kim en önde değirmene kavuşuyor?

Kendi önde gidip değirmenin kapısını kapatmış. Değirmenci demiş:

— Aman Keloğlan, ne ediyorsun?

O da demiş ki:

— Eşekle öncül* oynadık.

— Eşekle öncül oynanmaz. Eşeği şimdi kurt yer. Haydi git eşeği getir.

O da gitmiş, eşeği kurt yemiş. Kaburga çubuğunun arasına kargalar üşüşmüş, yiyorlarmış. Eğilerek gitmiş birini tutmuş, koynuna sokmuş. Oradan gitmiş gayrı bir eve, kapıyı dövmüş:

—Gar-ana* beni eve misafir alır mısın?

— Hayır, alamam Keloğlan.

Kapıdan dışarı etmiş.

Oradan ayakçaktan* dama çıkmış. Bir yere yatmış. Kapı dövülmüş. Bu karı açmış kapıyı, bir kaz getirmiş hovardası. Karı kazı almış, selenin altına koymuş. Hovardasını hasırın altına dolamış. Bir daha kapı dövülmüş. Bu adam da bir kuzu kızartması getirmiş. Onu da selenin altına koymuş. O hovardayı da hasırın altına dolamış. Yeniden kapı dövülmüş, bir hovardası daha gelmiş. O da bir karpuz getirmiş, onu da hasıra dolamış. Yeniden kuvvetli kuvvetli kapı dövülmüş. O da çiftçi kocasıymış:

— Acıktım. Ekmek getir, demiş.

O da ayranla ekmek getirmiş. Keloğlan merdivenden yavaşça inmiş:

— Ağa beni misafir alır mısın?

Karı da demiş ki:

—Yürü dert sokasıca Keloğlan. Demin de geldin, kovaladım seni, demiş.

Ağa demiş:

— Bırak, gelsin otursun.

Oturmuş, ekmek yemeye başlamış ayranla. Ekmeği yedikten sonra kolunu bir sıkmış, kolunun altındaki karga “Gıt!” demiş.

— Aman Keloğlan, o ne?

O da demiş:

— Bilgici kuşu.

— Ne diyor, demiş.

— Aman! Selenin altında kaz kızartması var, getirse yesek iyi olur.

Çiftçi ağa:

— Kız kalk getir! Kim getirdi.

— Halam oğlu getirdi.

Yedikten sonra gene bir daha kolunu sıkmış, karga “Gagıt!” demiş.

— Ne diyor Keloğlan, demiş.

— Selenin altında kuzu kızartması var, getirse yesek iyi olur.

— Onu kim getirdi?

— Emmim* oğlu getirdi.

Onu da yedikten sonra bir daha kolunu sıkmış.

— O ne diyor?

Çiftçi başı sormuş Keloğlan’dan.

— Selenin altında bir karpuz var, getirse yesek iyi olur bunun üstüne.

“Biz bunları yedik, hasırın altında dolananlar ne yiyecek?” deyince çiftçibaşı kalkmış, bıçağı çekmiş ve hasırın altında dolananlara hücum etmiş. Keloğlan da bıçağı çekmiş, çiftçibaşının öküzünü, atını bıçaklamış. O taşkalada* çiftçibaşının karısı:

— Aman Keloğlan, bilgici kuşu kaça?

— Bir sahan altına veririm.

Çiftçi başının karısı bir sahan altını getirip Keloğlan’a vermiş, bilgici kuşunu almış, teştin* altına koyarken kafasını dışarda koymuş. Bilgici kuşu ölmüş.

Keloğlan oradan gitmiş başka memlekete. Bir eşek almış, onlar da eşeği görmemişler.
— Aman Keloğlan, o ne?

— Ordubozan.

— Bizim buraya ordu gelecek. Bozar mısın?

Keloğlan da demiş ki:

— Bozarım. Günde her ev yarım kırat arpa getirirseniz bozarım.

— Tek sen boz da, getiririz.

Onlar günde yarım kırat arpa getirmişler. Eşeği içerde arpayla beslemişler. Eşek dışarı görmemiş, zapt olmuyormuş. Keloğlan’dan başka kimse gidemiyormuş. Köylüler:

— Keloğlan, bugün ordu gelecek.

Keloğlan da:

— Peki, demiş.

Eşeği ahırdan çıkartmış. Eşek zapt olmuyormuş. Orduya doğru götürmüş. Orduyu görünce eşeği seplemiş* kendi başka bir sokağa kaçmış.

Eşek zırlayarak bunların üstüne hücum etmiş, bunlar kaçmışlar. Bir tane topal atlı kalmış. O da yer bulamamış, kendi kendini dırının* içine atmış. Eşek de katırın üstüne sıçramış. Katırı boğmak istemiş. Katır tekmelemiş, eşek kaçmış. Dırının içindeki adam çıkmış, katıra binmiş gitmiş arkadaşlarının yanına:

— Katırın üstüne eşek sıçradı, beni aradı aradı bulamadı, geri döndü gitti.

Keloğlan da eşeği tutmuş, evine gitmiş.

 


*Kırat: tahıl ölçeği birimi.

*Öncül: önde giden, birinci; oyunlarda ebe.

*Gar-ana: ? (Kaynak kitapta ve Derleme Sözlüğü’nde yok. “Karı ana” olabilir.)

*Ayakçak: merdiven.

* Emmi: amca.

*Taşkala: kargaşa, hengâme.

*Teşt: hamur teknesi; çamaşır leğeni.

*Teplemek: koyvermek, salıvermek (Derleme Sözlüğü, Malatya.)

*Dırı: çalılık.