[Gençlikte mi, İhtiyarlıkta mı?]
(Karadeniz Bölgesi, Kastamonu)

 

 

Bi adam varumuş, ağa. Gece rüyasında bunu gorhutmuşla. Bir, iki gaç defa, her gün böyle.

— Her sabalin düşkün düşkün galhıyan efendi, deya hanımı. Sen, deya, iki sabahdu, üç sabahtu bir düşkün galhıyan, deya.

— Ya hanım, deya, beni gece çok gorhutuyala, deya. Sana biz bela verecez, ne zaman bela verelim diye soruyala bana. Ne deyin, deya. Hanımı deya ki:

— E biz şindi gencüz, deya. Bela gençlikte zor sıkı çekülü emme ıhtıyarlıyınca çekemeyüz, gençliğimizde vesin, deya, madem bela varısa.

O gün sabalin yatıya, galhıya rüyasında gine gorhutuyala bunu. Gençliğimizde verin, deya. Galhıyala bahıyalaki otduğu evle, yatduğu yatak denizin yüzünde çırpınıya. Deniz olmuş. Yeri yurdu hiçbi şeyi galmamış.

— Nedelim e şimdi biz? Çalışsak biz eski bir ağayuz. Bullarda çalışamayuz. Nedelim biz? Bırakalım burayu, terk edelim gidelim.

İki de güccük çocuğu va. Bunla yol boyuna düşer. Gider, gider, gider, gider bir galabaluk köye varu. O köye sığırtmaç durar yani çoban durar. İşti eskiden de kervancılar geçer ya, böyle bol ya. Kervancı çamaşurunu o köye bırakırımış. Kirini, şeyini yıkarlarımış. Goruyucu, köyün goruyucusu yıharımış, temizini verirmiş, kirini alurumuş, paraynan. İşti o köyün muhtarı demiş ki:

— Ya bu sefer de çobanın hanımına yukatduralım, beş on guruş alsın, iyi insanla, demiş.

Tabi goruycunun hanımı böyle çamaşuru yıkama, dikiğine bahma, söküğüne bahma en iyi şekilde yapar gerü dolduruverürümüş emme bu şindi beya ağa hanımı. Ne olusa olsun temüz diker, söküklerini diker, ütüler, eder kervancıya verir. Şindi kervancıya verir. Kervancı bahar:

— Lan her zaman böyle değil idi. Lan bu gadun iyi bi gadun. Der ki muhtara:

— Muhtar, bu gadun gendü getirsin bi daha bu çamaşuru, der.

(Muhtar da benim gibi cahil imiş birez.)

— Tamam, der. Heralda beş on guruş fazla verecek, der.

Tamaaam. Gadun gözel yıhar, gine ütüler, temüzler, getürür.

— Uzat yenge bana, der. Derken gadunun bileğinden gapduğuynan arkasına atar.

Allah’a ısmarladuh. İki çocuğunan ağa sığırda galdı, kadun gitdi. Kervancı aldı gitdi. Akşam olur, gelür hanım yok.

— Ne oldu la muhtar?

— Goruyucu yav, böyle böyle oldu yav.

— Lan bana burada durmak haram olsun, der. Yola düşer. İki çocuğunu alur, yola düşer. Gider, gider, gider, gider, gider, gider, gider… Böyle böyük bir ırmağa çıhar. Irmağa bakar, ırmağa bakar, böyük ırmak. Bu ırmağın köprüsü var. Şindi köprüden geçecek, çocuğun ikisiynen geçse geçemeycek. Birini beri bırakup birini öte bırakacak. Birine gelecek ya tam köprünün ortasına varınca beriki çocuğu gurt gapmış. Allah’a ısmarladuh. Geride galana bakıp da, geri dönüp te çocuğu gapınca,

— Eyvaaah, çocuğum gitti, deyince o da düşer mi çaya? Onu da çay alu. Onu da gurt alu. Ağa boş galuuuu. Geçer öte geçeye,* ağlaya ağlaya yola revan olu. Gurdun alduğunu çobanla bırahduru hiçbi şey olmadan. Çocuk iyi. Beriyankini, sel alan da gelü değmenin çarpuntusuna* (Allah’tan bi şey olmaz), değmenci alu. Gardaşının oğlanı yoğumuş, gardaşına verü.

Bu ağlar gayrı. Ağa deylim, çoban deylim varu bir kalabaluh toplanmış. (Eskiden dövlet guşu kimin gafasına gonarsa pedişah oymuş.) Toplaşmışla o gün, ziyafet vemişle, guş goyvemişle. Guş kimin gafasına gonarsa pedişah olacak. Gelmiş, gelmiş efendim bunun gafasına. Buna:

— Yağv, galh pedişeh oluyon. Guş senin gafana gonuya la.

— Ne padişahı, ben ölüyon aşlıhdan.

Efendi iki kere salıverü, üçüncü salıverü gine ona gonmuş. Ustayı [ağayı] ordan alular, pedişah olur. Otutdurula tahta.

Arasından zaman gelü, değmencinin çocuğuynan [selle gelen çocuk] döğüş ederle. Değmencinin çocuğu kızdırır onu.

—  Seni çarpunuda buldu bıbam, der. S..tir eder, oğlan yola revan olu.

Öteki de gine [kurdun kaptığı oğlan] ötekiynen döğüşü. O da revan olu. Gelüle, gelüle, gelüle bıbalarının olduğu vülayete gelüle. Orda hayır zahabı varımış bunları alu, (böyle sizin gibi) okudu, sever, okutmaya başlar. Bunlar okur. Pedişahın sır ketibi olula. Fakat pedişah bıbaları emme ne pedişeh uşaklarını biliye ne o onu biliye. Pedişehin sır ketibi olula.

Kervancı pedişaha şikayete gelü. Bu gadun o günden bu güne gada, gaç gün gaç ay, gaç sene geçtiyse kervancıynan anlaşamamışla. Pedişah o kadını getürün der. Çadıra guyarla gadunu.

— Bunu kime teslim edelüm, kime teslim edelüm bunu yağv?

— Pedişahın sır katipleri nöbet tutsun, derler.

Pedişahın sır katipleri nöbet dutuya. Anaları olduğunu bilmeya.

— Ya arkadaş anlatsana, burda uyhumuz gelü, anlat.

— Ne anlatayım ya, der. Babamgil şöyleymiş, beni sel almış, ben, der, efendim, değmenin çarpuntusundan almışla beni. Ben orda bozuştum, geldim, der.

— Ya beni de gurd almış, gurd bırakmış. Onun, çobanın evinde...

Eeeeee filen diyeyken gadun içerde diğnermiş. Kadın:

— Ah anam, der. Bunla benim evladım ya, der. Gel yavrum. Gelin bakalım. Bunlaru diğneya ya. Gadun:

— Gelin bakalım yavrum, der. Neyle olmuş,* der. Böyle olmuş, tamam siz benim evladımsınız a benim yavrum, der. Şindi dizine birini alu, şu dizine birini alu, ikisinin de yüzünü gor. Evlat değil mi? Orda üçü de sızagalu. Sabaleyin kervancı gelü, bakar çadıra. Der ki:

— Lan bu deliganlılarınan, nöbetçilerinen bu garı nediya? Hemen yaruşu yaruşu* pedişehe gelü.

— Pedişahım, der. Yav senin nöbetçilerin kim yav, der. Kadının yanındala yav, der.

— Nasıl oluyor yav? Çağıru pedişah.

— Nettiniz, noluya, der. Gadun gelü;

— Pedişahım, der. (Gadun da bilemedi mi netti?)

— Pedişahım, der. Bunla benim evladımmış. Durum böle, böle, böle der.

Pedişah hemen der;

— Bu kervancıyı asın. Sen benim hanımımsın, der. Uşakla da benim uşağım, der. Hedi yavrularım, der. Ondan sonra orda aynı yaşayala. Şimdi biz de bullarda uğraşalım.

 


* öte geçe: Karşı taraf

* değmenin çarpuntusu: Değirmene su sağlayan düzenek

* neyle ol-: Nasıl ol-

* yaruşu yaruşu: Koşa koşa