Ağbalık
(Güneydoğu Anadolu Bölgesi, Şanlıurfa)

Vakti zamanında bir padişah varmış. Bu padişah ahalisine çok iyi, halden anlayan, merhametli bir adammış. Ahali de onu sever, sözünden çıkmaz, şehirde hiçbir olay çıkarmazlarmış. Hem kendi tebaasından hem de ülke komşularından barış içinde geçinip giderlermiş.

Dünya bu, hiçbir zaman baş ağrısız gitmez. Bizim padişahın da bir derdi varmış. Şimdi siz dersiniz ki padişahın da derdi mi olur? Hiç dertsiz baş mı olur? Bizim padişah da iki gözünden âmâ imiş. İnsanın gözleri görmezse padişah olsa neye yarar. Dünya senin olmuş, ışığı olmamış ne yapacaksın? Ne kadar Lokman Hekim varsa memlekette padişahlarının derdine derman olamamışlar. Padişah da onu çok seven ahalisi de buna çok üzülüyorlarmış.

Günlerden bir gün hacca giden bir kafileyle beraber bir derviş gelmiş o memlekete. Derviş o memleketin tebaasından bir eve misafir olmuş. Sohbet ederken söz dönüp dolaşıp padişahın gözlerine gelmiş. Kafilede olan derviş:

— Bu kadar misafirperver olan bu memleketinizin çok sevdikleri padişahına bir iyiliğimiz olsun, onun gözünü Allah’ın izniyle iyi ederiz inşallah, demiş. Bunu duyan ahali çok sevinmiş. Hemen dervişi alıp padişahın huzuruna çıkarmışlar. Derviş, padişahın gözüne bakmış:

—Padişahım derdinizin dermanı kolay, demiş. Bunu duyan padişah çok memnun olmuş. Derviş:

—Denizdeki bir balık sizin derdinin dermanıdır padişahım, demiş. Padişah:

—Buysa çok kolay, hemen adam gönderip bir balık getireyim demiş. Derviş:

—Padişahım bu balık öbür balıklara benzemez. Bu beyaz bir balıktır. Beyazlığı kardan beyazdır. Gözleri Aynızeliha’nın gözleri gibi güzeldir. Sözün özü bu çok güzel bir balıktır. Bu balığı tutup bir havanda dövüp merhem yapacaksınız. Yaptığınız bu merhemle bir parça alıp gözlerinize sürün, gözleriniz hemen açılacaktır der. Padişah

—Ne dilersen dile benden derviş, demiş. Bir de bakmışlar ki derviş bir parça ekmek olup kaybolmuş. Padişah, bu adamın derviş olmayıp Hızır Aleyhisselam olduğunu anlamış, vezirlerine:

—Şehzademi çağırın demiş. Padişah oğluna:

—Oğlum, denizde hiçbir balığa benzemeyen bir balık varmış. Bu balığı tutup havanda döver, bundan yapılan merhemden gözlerime sürersem derhal görecekmişim. Fermanımdır bu balığı tutsunlar, tutanlara hediyeler vereceğimi ahalime tellallar duyursun. Bunu duyan şehzade:

—Başım gözüm üstüne baba, hemen gidiyorum, demiş. Şehzade memleketin dört bir tarafına tellallar göndermiş. Dervişin söylediğini herkese söylemişler. Haberi alan ahali çok sevinmiş. Padişahlarının gözü açılacak diye bayram yapmışlar. Hem padişahlarının gözü açılacak diye hem de balığı tutana bahşiş verilecek diye herkes işe koyulmuş. Denizleri efın tefın* etmişler. Gece gündüz denizden çıkmamışlar, ama bir türlü aradıkları balığı tutamamışlar. Bu duruma çok üzülmüşler. Çok sevdikleri padişahlarının gözleri açılmayacak diye oturup ağıt yakmışlar. Bunu duyan padişah:

—Allah büyüktür. Allah’ın dediği olur. Allah bize Hızır Aleyhisselamı yolladığı gibi balığı da gönderir elbet, demiş.

Herkes tam umudunu kesmişken, bir sabah ihtiyar bir balıkçı, “bismillah” deyip ehlinin rızkını kazanmak için ağını deryaya atıp bir süre sonra çekmiş. Bir de ne görsün, tuttuğu balıkların arasında peynir gibi beyaz bir balık görmüş. Bu balık öyle güzel bir balıkmış ki güzelliği ihtiyar balıkçının aklını başından almış. Balıkçı hemen gidip şehzadeyi bulup müjdeyi vermiş. Şehzade balığı görünce gözleri büllıh büllıh* açılmış. Ağzı açıkta kalmış şörıgı*akmış. Nasıl akmasın ki balığın bir rengi var ayın on beşi gibi parıl parıl parlıyor. Gözleri aynı güneş gibi. Şehzade, balığın bulunduğuna sevinsin mi üzülsün mü bilememiş. Bu güzel hayvanı nasıl havanda döveceğim diye kara kara düşünmeye başlamış. Sonunda kararını vermiş. “ Babam bu yaşına kadar görmedi de ne oldu, bu saatten sonra görse ne olacak, görmese ne olacak. Yazık değil mi bu güzel hayvana!” deyip götürmüş balığı denize bırakmış. Balık suya bırakılınca sevinerek başını sudan çıkarıp şehzadeye gülmüş, sonrada denizin serin sularına atlayıp gözden kaybolmuş. Padişah, oğlu balığı getirecek diye sabırsızlıkla bekliyorken oğlunun eli boş döndüğünü duyunca gazaba gelip:

— Demek balık benden kıymetli haa, bundan sonra görsem ne olacakmış haa! Defol karşımdan, senin gibi evlâdım yok artık deyip huzurundan bunu sürmüş. Buna çok üzülen şehzade, yanına bir hizmetli, biraz de altın alıp saraydan ayrılmış, gurbet ellerine düşmüş. Bir müddet yol almış, dağları tepeleri aşmışlar. Böyle Edene*gibi sulak bir yere gelmişler. Bir soluk oturup dinlenmişler. Şehzade dinlenirken hizmetli de sofrayı sermiş, yemeği hazırlamış. Şehzade sofraya oturmuş, âdeti olduğu üzere hizmetliyi de sofraya çağırmış:

—Sen de gel, demiş. Hizmetli de dünden hazırmış gibi hemen sofraya çökmüş. Şehzade içinden kızmış “Bir buyurunun üç eyvallahı vardır, böyle hizmetli mi olur!” demiş kendi kendine. Şehzade böyle herkese buyur eder ama kimsenin de sofraya oturmasını istemezmiş. Hizmetlisi bir türlü bunu anlayamamış, sonunda hizmetlisinin haftalığını verip onu işten çıkarmış. Yola yalnız başına revan olmuş. Geçtiği köylerde, şehirlerde kendi kendine bir hizmetli de arıyormuş, ama gönlüne göre bir tane bulamamış. Böyle bir köyden çıkıp bir sigara içimi kadar gitmişti ki arkasından biri kaça kaça gelmiş:

—Duydum ki kendi kendine bir hizmetçi arıyormuşsun ben yanında çalışmak isterim, demiş. Şehzade adama bakmış böyle Kız Mıço* gibi uzun boylu, yakışıklı bir adam. Çalışkan, efendi birine benziyor. Dili de şeker gibi tatlı biri. Hizmetli olarak almış yanına. “Senin adın ne?” demiş şehzade. Adam “Adım Ağbalık (beyaz balık) ağam” demiş.

 

Meğerse Ağbalık şehzadenin babasının gözleri için yakaladıkları, sonrada kıyamayıp denize bıraktığı sihirli balıkmış. Şehzadenin kendisine yaptığı iyiliği unutmamış, kendisinin yüzünden saraydan sürüldüğünü anlayınca soluğu şehzadenin yanında almış. Ama kendi kendisini de şehzadeye tanıtmamış haa! Beraber yola revan olmuşlar. Gide gide bir hana varmışlar. Ağbalık hemen şehzadesine sofrayı hazırlayıp buyur etmiş. Şehzade, Ağbalık’a “Sende gel!” demiş. Ağbalık “Sen ye canına şifa olsun!” demiş. Şehzade içinden “İşte tam aradığım hizmetli!” demiş. Yemeklerini yedikten sonra şehzade yatağına uzanıp yatmış. Ağbalık yatmamış. Gece kırıldıktan sonra Ağbalık sesler duymağa başlamış. Meğerse bu han cinlerin sarayı imiş. Buraya gelen garipleri sevmiyorlarmış. Gece gelip öldürüyorlarmış. Ağbalık takadan* sokağa bakmış, bir de ne görsün, böyle koca bir meydan cinlerle perilerle dolmuş. Ağbalık hemen okunu yayını alıp okunun ucuna bir parça çapıt sarmış, çapıdı gazyağına batırıp yakmış. Cinlerin olduğu meydana doğru atmış okunu. Cinler ateşi görünce erenk perenk*olmuşlar. Ok gidip cinlerin başı olan büyük cine isabet etmiş. Cin o dakika ölmüş, kara bir bez parçası olmuş. Neyse ağama söyleyeyim, sabah olmuş şehzade uykusundan uyanmış, gece olanlardan habersiz toplanıp yola koyulmuşlar.

 

Az gitmişler uz gitmişler, dere tepe düz gitmişler, altı ay bir güz gitmişler, arkalarına dönüp bakmışlar bir arpa boyu yol gitmişler. Vara vara büyük bir şehre varmışlar. Bakmışlar ki millet bir yere toplanmış, tellallar bağırıyor “Güveyi olmak isteyen var mı? Güveyi olmak isteyen var mı?” diye. Şehzade ile Ağbalık birbirlerine bakmışlar, “Bu ne la, bunlar güveyleri böyle mi seçiyorlar? Bu ne garip bir âdettir? Ağbalık, hemen kalabalıktaki adamlardan birinin omzundan tutup “Kardeş bu tellal ne diyor?” diye sormuş. Adam “Siz garipsiniz herhalde?” demiş. Ağ balık “He” demiş. Adam “Bizim vezirin çok hoş, çok güzel bir kızı var. Aya güne doğma, ben doğarım diyen bir güzel. Evlilik çağı gelmiş geçiyor. Kaç keredir evleniyor, güveyiler sabaha çıkmıyorlar. Bütün güveyler ölüyor. Onun için bekârlar da korkuyor evlenmeye” demiş. Ağbalık meseleyi anlayınca hemen tellala “Biz güveyi olmak istiyoruz” demiş. Şehzade şaşırmış, daha bir şey demesine fırsat vermeden kollarına girip bunları doğru vezirin sarayına aparmışlar*. Şehzadeyi hamama koyup yurlar, yıkarlar; giydirip kuşatırlar, yatsı namazından sonra nikâhını kıyıp gerdeğe koymuşlar. Bunlar gerdeğe girmiş.

Ağbalık hemen okunu yayını alıp kapının önünde nöbet tutmuş. Gece kırılıp gelin güveyi uykuya dalınca Ağbalık kapının anahtar deliğinden içeri bakmış. Meramı, güveylerin ölümüne sebep olan şeyin ne olduğunu öğrenmekmiş. Ağbalık daha böyle içeriyi izlerken birden bir bakar ki gelin hanımın ağzından kara bir yılan çıkıyor. İşi hemen anlamış. “Demek güveyileri bu yılan öldürüyormuş” deyip hemen yayına bir ok yerleştirip fırlatmış. Yılan daha şehzadeye ulaşmadan ölmüş. Hemen parmaklarının üzerine basa basa içeri girip yılanın ölüsünü alıp çıkarken, yılanlın kuyruğu şehzadenin burnuna değmiş. Şehzade gözlerini açıp Ağbalığı başucunda görünce

—Neydi o burnuma değen soğuk şey, demiş. Ağbalık

—Bir şey yok şehzadem pısık* içeri girmişti, onu çıkardım, demiş. Şehzade tekrar uykuya dalmış. Ağbalık tekrar içeriyi gözlemeye başlamış. Bir ara Ağbalık da uykuya dalar gibi olmuş ama sanki kırk kişi onu dürtmüş. Bir de bakmış ki bir yılan daha gelinin ağzından çıkmış neredeyse şehzadeyi sokacak. Yayına ok yerleştirecek zaman yokmuş. Belinden bıçağını çekip fırlatmış. Bıçak yılanın başını gövdesinden ayırmış. Hemen içeri süzülüp yılanın leşini yavaşça tutup çekmiş. Eksiklik olacak ya, yine yılanın kuyruğu şehzadenin burnuna değmiş, yine uykudan kalkmış. Şehzade Ağbalık’ı görüp “Ne oldu yine!” demiş. Ağbalık da “ Ağam burası eski bir saray, sıçanlar pısıkler dolaşıyor. Sen rahatına bak, ben onları çıkarırım odadan” demiş. Neyse sakızı uzatmayalım, sabah olmuş, memlekette ne kadar insan varsa vezirin sarayının önüne toplanmışlar, “Acaba ne oldu?” diye merak ediyorlarmış. Bir taraftan da cenaze hazırlığı yapılıyormuş. Sarayın takasında şehzadeyi görünce çok şaşırmışlar, bir taraftan de seviniyorlarmış.

Neyse ağama söyleyeyim bunlar gelini de alıp tekrar yola revan olmuşlar. Epeyce gittikten sonra Fırat gibi bir suyun başına gelmişler. “Oturup bir soluk dinlenelim” demişler. Ağbalıx şehzadeye dönüp:

—Ağam şimdiye kadar ses çıkarmadım, bakıyorum senin de umurunda değil. Böyle olmaz, bu gelin ikimizin hakkı demiş. Şehzade önce şaşırmış, sonra kızmış:

—Sen ne diyorsun. Bu benim nâmehremimdir. Densiz densiz konuşma demiş. Ağbalık “Ben anlamam. Bu ikimizindir” deyip gelinin beline sarılmış. Şehzade daha yerinden kalkmadan Ağbalık gelini tuttuğu gibi baş aşağı edip un çuvalı gibi silkelemeye başlamış. Gelin korkusundan ne yapacağını şaşırmış, haho çağırmak* için ağzını açınca ağzından bir yığın yılan yavrusu dökülmüş. Gelin de şehzade de olup bitenlere çok şaşırmışlar. Ağbalık:

—Ağam kusura bakma, bunu gelin gafilken yapmam lazımdı diye böyle yaptım. Gerdek gecesi beni odanızda gördüğün vakit gelin bacımın ağzından çıkan yılanları görüp öldürmüştüm. Ahali “gerdek gecesi bütün güveyiler ölüyor” deyince şüphelenmiştim, onun için gece odanızı gözledim, yılanları görüp öldürdüm. Bunların yavrusu da vardır gelin bacımızın karnında diye düşündüm. Yoksa avradında gözüm yoktur. Dünya ahiret anam bacımdır. Sen benim hayatımı kurtarmıştın, ben sana nasıl hainlik yaparım deyip kendi kendisini şehzadeye tanıtmış. Şehzade kalkıp Ağbalık’ı kucaklamış “Bundan sonra sen benim dünya ahiret kardeşimsin” demiş. Ağbalık:

— Haydi şehzadem baban seni bekliyor memleketinize gidin demiş. Şahzede:

—Ben artık oraya dönemem. Babamın gözleri görmüyorken nasıl dönerim, demiş. Ağbalık:

— O kolay şehzadem. Kapatın gözlerinizi, demiş. Gözlerini kapatmışlar. Açın demiş, açmışlar. Kendilerini deniz kenarında bulmuşlar. Ağbalık:

—Şehzadem benim işim buraya kadar. Al bu balık pullarını babanın gözüne sür. İnşallah açılacaktır. Hakkını helal et deyip kendisini denize atmış. Suya düşünce tekrar beyaz bir balık olmuş. Şehzade avradıyla beraber babasının sarayına gelip balık pulunu “bismillah” diyerek babasını gözüne sürmüş. O dakika babasının gözleri görür olmuş. Padişah gelinine oğluna sarılmış, şehzade başından geçenleri bir bir babasına anlatmış. Böylece baba oğluna yeniden kavuşmuş.

 

Yemişler içmişler muratlarına ermişler.

Allah da sizin de muradınızı etsin.

Biz bu masalı niye anlattık şimdi?

İnsan ne yaparsa bir gün yoluna çıkar. İyilik yapan iyilik bulur. Kötülük yapan da kötülük bulur. Yapılan iyilik ne vakit başın dara düşse Hızır Aleyhisselam gibi yetişip elinden tutar. Hızır dedikleri insanın iyiliğidir. Ne vakit sıkıntıya düşersen yaptığın iyiliği Allah önüne çıkarır. Büyüklerimiz Allah’ın bu yardımına Hızır demiş. Peygamberimiz Aleyhisselam “Yarım hurmadan da olsa iyilik yapın” demiş. Onun için yine büyüklerimiz “ İyilik yap denize at, balık bilmezse Halık bilir” demişler. Siz siz olun iyilikten yüz çevirmeyin…

 


* efın tefın: Altını üstüne getirmek.

* büllıh Büllıh: Pörtlemek, gözleri yuvalarından oynamak.

* şörıg:Salya.

*edene: Şanlıurfa’da büyük bir pınarı olan ve içinden dere geçen bir köy.

* kız mıço: İnce sesli ve kibar konuşan.

* taka:Pencere.

* erenk peren: Bölük pörçük.

* aparmak: Götürmek.

* pısık: Kedi.

[10] Haho çağırmak: İmdat eylemek