Göğbaldır
(İç Anadolu Bölgesi, Sivas)

GÖĞBALDIR

Zamanın birinde bir atılmaz tüfeğim vardı, bir de topal atım vardı. 

Gittim, bitmedik çalının dibinde doğmadık tavşanı vurdum. 

“Bunun yağını eriteyim de çizmelerime çalayım” dedim. 

Baktım ki, bir tepenin başında iki bina görünüyor. 

Gittim ki biri yıkılmış, birin temeli yok. 

Yıkık binaya baktım ki iki tane karı yatıyor; biri ölmüş, birinin canı yok. 

Ölü karıya sordum: “Bu yağları nerede eriteceğim?”. 

“Şurada iki tencere var” dedi. 

Gittim ki birinin dibi yok, birinin kasnağı yok. 

Dibi olmayan tencerede yağı erittim. 

Çizmenin birine yetti, birine yetmedi. 

Yağlanmayan çizmem küstü gitti. 

Çizme gitti, ben gittim; çizme gitti, ben gittim, 

Baktım ki çizmem bir devenin üstündeki karpuzun içine girdi. 

Elimi, ayağımı büzdüm, ben de arkası sıra girdim. 

Girdim ki karpuzun içi bir şehir, bir şehir ki Paris gibi. 

“Ben burada alış veriş ederim” dedim. 

Elimi cebime attım ki bir on param var, bir yüz param var. 

On parayı verdim, bana iki ceviz verdiler. 

Birini kırdım çürük çıktı, birini kırdım fos çıktı. 

Çürük çıkan cevizden Allah bir ceviz verdi, bir ceviz verdi, dal budak kırıldı. 

Köyün dölleri gelen taşladı, giden taşladı. 

Cevizin başı oldu bir tarla. “Ulan, ben bunu süreceğim?” dedim. 

Adana’ya gittim, çalıştım çabaladım, bir çift öküz parası kazandım, getirdim.

Ok yok ki çift sürelim. 

Samanlığa girdim ki çavdar saplarından bir ok var. 

Onu da getirdim, çift kurdum. Dön babam, tös babam, burayı sürdüm. 

Öyle kesekler[*] kalktı ki hiç sorma. 

Allah bir ekin verdi, bir ekin verdi ki adam boyu. 

Ekin yetti, biçmeye gittim. 

Benim biraz ekine yüzüm yok.*

Sıcak düştü, kafam şişti, belim ağrıdı. 

Bir tilki geldi, ekine dadanmış yiyordu. 

“Ulan, bu tilkiyi öldüreyim” dedim. 

Galıçı* attıydım, tilkinin g..üne gitti. 

Tilki kaçtı, galıç biçti. Tilki kaçtı, galıç biçti, 

Ekin bitti. Tilki s...tı, galıç düştü. 

“Ben bunu nasıl toplayacağım?” diye düşünürken,

Cenab-ı Allah bir yel verdi, torladı topladı, bizim harmana yığdı. 

Harman yola yakın idi. 

Önceleri kervancılar develerle giderdi. 

Deve taşa basınca devenin ayağından bir çıngı* çıktı.

Çıngı çıkınca sıçradı, ekine düştü. 

Ateş çıktı, harman yandı, kül oldu. 

O yalan, bu yalan, fili yuttu bir yılan. Bu da mı yalan? 

Karıncaya vurdum palanı, yede yede çektim kolanı.*

Karıncaya bindim, deveyi kucağıma aldım. 

Aldık sazı sinesine, geldik sözün binasına...

 

Zamanın birinde bir padişahın kırk tane oğlu vardı. En küçüğünün adı Göğbaldır idi. Bunlar büyüyor. Büyüyorlar ama evlenmiyorlar. Vezir, vüzera toplanıyorlar. Padişaha diyorlar ki:

‒ Senin uşakların niye evlenmiyorlar? Everelim.

Bunun üzerine padişah, uşakların başına topluyor:

‒ Oğullarım, hep büyüdünüz. Sizi everelim, deyince Göğbaldır diyor ki:

‒ Baba! Bir anadan, bir babadan kırk tane kız olmazsa biz evlenmeyiz.

‒ Peki, nerede bulacaksınız? diyor.

‒ Biz buluruz, diyor.

Sabah oluyor. Kırkı da yürüyor. Az gidiyor, uz gidiyor, dere tepe düz gidiyor. Ödünç almış un gibi, derelerde yel gibi, tepelerde sel gibi. Arkalarına bakıyorlar ki bir arpa uzunluğu yol gitmişler. Amasya’dan Zile’den, şimdi geçtik buradan. Çamur dizde, su topukta gidiyorlar. Gidiyorlar ki bir çöl. Yazının* yüzünde büyük bir konak. Konağa gidiyorlar. Orası ağ devin yeri imiş. Bir ananın, bir babanın da kırk tane kızı varmış. Üç kardeş dev, ağ dev, kara dev, sarı dev ana babalarını öldürmüşler, bu kızları yanlarına getirmişler. Yirmisi ağ devin yanındaymış, on dokuzu sarı devin yanında, biri de kara devin yanındaymış.

Göğbaldır, kardeşlerini içeride koyuyor, ağ devin yanına gidiyor. Öteki kardeşlerinin haberi yok. Göğbaldır, kapının birini açıyor ki orada yirmi tane kız var.

‒Aman insanoğlu! Buraya neye geldin, diyorlar.

‒ Çabuk kardeşlerime yemek hazırlayın, diyor Göğbaldır.

Yemek hazırlatıyor, getiriyor. Kardeşleri soruyor:

‒ Bunları nereden aldın?

‒ Anam pişirmiş, heybeye koymuştu, diyor.

Kılıcını alıyor [bir kötü kılıcı varmış], kapıya duruyor. Bakıyor ki dev geliyor.

‒ Ey insanoğlu! Kaç gündür insan eti yemedim. Al sana bir gürz, diyor.

Oğlan vurunca gürzü bunu ikiye bölüyor, devi orada öldürüyor. Kardeşlerine hiç demiyor bile. Kızlara diyor ki:

‒ Siz burada durun.

Kardeşlerini alıyor, bu kez de sarı devin konağına gidiyor. Orada sarı devi de öldürüyor. Sarı devin yanında da on dokuz kız var. Kara devin yanına gitmeden bunları da kurtarıyor. Kardeşlerini yanına alıp kara devin konağına götürüyor, içeriye oturtuyor. Bir kapıyı açıyor ki dünya güzeli bir kız. Kızın bir gözünden kan, bir gözünden yaş akıyor. Kız o zamana kadar:

‒ Ey insanoğlu! Buraya neye geldin, diyor.

Kara dev, kardeşlerinin öldürüldüğünü duydu. Diyor ki:

‒ Elbette o Göğbaldır buraya gelir.

‒ Sen hiç korkma. Kardeşlerime yemek hazırla, diyor.

Kız, yemek hazırlıyor. Göğbaldır yemeği getiriyor, bunlara veriyor.

‒ Kardeş, bunları nereden aldın, diyorlar.

‒ Anan pişirmiş, heybeye koymuştu, diyor.

Onların yanından çıkıyor. Kılıcını alıp kapıya duruyor. Bakıyor ki dev geliyor. Kara dev:

‒ Ey Göğbaldır. Ağ devle sarı devi yendin, sıra bana mı geldi?

‒ Seni de yenerim inşallah, diyor.

Kara dev, gürzünü atıyor, oğlana değmiyor. Oğlan, kılıcı atıyor, ama kesmiyor kılıç. Bunlar birbirine girişiyor.* Göğbaldır, kaldırıp devi altına alıyor. Altına alınca oğlana diyor ki Kara dev:

‒ Göğbaldır! Sen beni öldüremezsin, hiç imkânı yok. Ben de seni öldüremem. Yalnız, kardeşlerin kızları alıp gitsin. Denizin öte yanında padişahın bir kızı var. O kızı bana getirirsen ben kızı sana veririm. Yoksa senin yakanı koyurmam.*

‒ Nasıl geçeceğim denizi, diyor.

‒ Ben sana bir dua belleteceğim, bir de gem vereceğim. Duayı okursun. Gem çarptın mı deniz aygırı gelir. Biner öte yana geçersin, diyor.

‒ Peki, diyor.

Göğbaldır, kardeşlerinin yanına gidiyor, diyor ki:

‒ Bakın kardeşlerim. İlk geldiğimiz konakta yirmi kız var, ikincide de on dokuz kız var, bir de burada toplam kırk kız. Bunları götürürsünüz. Bu benimki [tek kıza diyor]. Ben gelene kadar buna bakın. Ötekilerin de her biri birinize.

Geri kara devin yanına gidiyor. Kara dev, dua belletmede olsun, biz gelelim otuz dokuz kardeşe... Otuz dokuz kardeş, o kırk kızı alıp geliyorlar. Yolda da bir gömlek kanlıyorlar. Getiriyorlar, babalarına diyorlar ki:

‒ Göğbaldır, böyle böyle vuruldu, öldü. Biz de üç tane devi öldürdük, kırk tane kız getirdik.

Böyle deyince, babaları diyor ki:

‒ Göğbaldır’ın ya ölü ya diri haberi gelmeyince ben sizi evermem.

Bunlar orada kalsın, gelelim Göğbaldır ile deve... Dev, buna bir dua belletiyor, eline bir gem veriyor. Denizin kenarına gidiyorlar. Gem çarpınca aygır geliyor. Denizin ortasında bir ada varmış. Diyor ki dev:

‒ Bu adaya gidince in, yaya yürü. Öte gidince yine dua oku. “Gem”i çarp, aygır yine gelir .

Göğbaldır, aygıra biniyor, adaya gidiyor. Adaya gidince gemi atın başına koyuyor. Aygır gemle gidiyor. O yana, bu yana dolaşırken bakıyor ki bir ihtiyar pir, orada duruyor. Pir, buna diyor ki:

‒ Oğlum! Sen de mi kara devin oyununa geldin? Ben de buraya geldim, burada kaldım.

Göğbaldır:

‒ “Gem”i aygırın başında koydum, deyince ihtiyar:

‒ Bende var. Bu gemi al. Şimdi sen duayı okur da denize çarparsan, aynı aygır gem başında gelir. Gemin birini sakla, bir gün sana lazım olur.

‒ Peki, diyor.

‒ Yalnız, senden bir dileğim var, diyor ihtiyar. Gelirken bana on iki metre bezle bir kalıp sabun getir. Sen gelinceye kadar ben ölürüm. Beni buraya defnet, git.

‒ Peki, diyor.

Göğbaldır gidiyor. Duayı okuyor, gemi çarpınca aygır geliyor. Biniyor, öte tarafa geçiyor. Öbür gemi de beline bağlıyor. Hani, “Bir gün lazım olur.” dedi ya... Gidiyor, bir eve misafir oluyor.

‒ Ana beni misafir al, diyor.

Kadın bunu misafir alıyor. Göğbaldır, kadından su istiyor. Kadın içeri gidiyor, bir tasa işeyip getiriyor. Göğbaldır içiyor.

‒ Öf ana, suyun da ne tuzluymuş, diyor.

Kadın diyor ki:

‒ Oğlum! Burada pınarın başında bir dev yatar. Haftada bir kız yer. O kızı yiyinceye kadar ne su alırsak, hepsi işte o, diyor. Bugün de padişahın kızının sırası.

Göğbaldır diyor ki:

‒ Ana, o kız giderken bana haber verir misin?

‒ Veririz, diyor.

Bu, içeri giriyor, oturuyor. Kız giderken haber veriyorlar. Göğbaldır da beraber gidiyor. Kız, bir de kuzu götürürmüş. Göğbaldır, orada bu kuzuyu yemeye başlıyor. Dev bunu görüyor:

‒ Hııı. Kuzumu yersin öyle mi? Önce seni yiyeyim de o zaman gör, diyor.

Dev ortaya çıkıyor. Göğbaldır, hemen vurur vurmaz devi öldürüyor. Kız, beş parmağını da kana batırıyor, Göğbaldır’ın sırtına vuruyor. Kız kaçıyor. Saraya varınca padişah diyor ki:

‒ Kızım neye geldin? Şimdi dev gelir bizi yer, deyince,

‒ Baba! Bir delikanlı geldi, devi öldürdü, diyor.

‒ Görsen tanır mısın, diyor.

‒ Tanırım. Sırtına, kana batırıp beş parmağımı vurdum.

Padişah:

‒ Bir hafta kimse evinde yemek yemeyecek, benim sarayımda yiyecek, diye tellal bağırtıyor.

Herkes gidip yiyor. Bu oğlan gitmiyor, kadının evinde karnını doyuruyor. Kadın her gün buna yemek getiriyor. Bir gün bekçiler bunu çeviriyorlar:

‒ Nereye götürüyorsun bu yemekleri, deyince,

‒ Evde bir oğlum var, ona götürüyorum, diyor.

‒ Yarın oğlun da gelsin, diyorlar.

Ertesi gün oğlunu da getirince kız pencereden bunu görüyor.

‒ Baba, geliyor, diyor.

Oğlanı padişahın yanına götürüyorlar. Padişah:

‒ Oğlum, dile dileğini, diyor.

O da:

‒ Diledim kızını, diyor.

‒ Kızımı zaten sana verdim oğlum. Daha dile dileğini.

‒ Diledim, on iki metre bezle bir kalıp sabun istiyorum.

‒ Padişah, bunları veriyor. Sabah oluyor. Bu, kızı alıyor, denizin kenarına geliyor. Duayı okuyor, “gem”i çarpıyor. Aygır geliyor. Biniyorlar aygıra. Adaya geliyorlar ki hakikaten ihtiyar ölmüş. İhtiyarı defnediyor. Kız diyor ki:

‒ Beni nereye götürüyorsun?

‒ Seni deve götürüyorum, diyor.

‒ Keşke beni deve götürmesen de burada öldürsen, deyince kıza diyor ki:

‒ Ben saklanırım. Sen bunun canını sor ki canı nerede. Ben bulur, onu öldürürüm. Seni de alır, giderim.

Devin yanına gidiyorlar. Kara deve kızı verince dev diyor ki:

‒ Tamam, sen gidebilirsin artık, kurtardın.

Göğbaldır, gidip saklanıyor. Aradan zaman geçiyor. Kız, kara deve diyor ki:

‒ Sen sabahleyin kalkıp ava gidiyorsun, ben burada yalnız kalıyorum. Senin canın neredeyse onu bana de ki ben onunla gönlümü eğleyim.

‒ Benim canım şu posttadır, diyor.

Orada bir namaz postu varmış. Kara dev, yine ava gidiyor. Göğbaldır geliyor:

‒ Ne dedi, diyor.

‒ Şu posttaymış devin canı, diyor.

‒ Sen o posta boncuk, cıncık tak, takmadık bir kılını koyma. Akşam gelince döşek ser, üstüne koy. O sana sebebinin sorar.

Kız, akşama kadar hiçbir iş görmüyor, o postu donatıyor. Akşam dev gelince bir döşek seriyor, üstüne oturtuyor.

Dev diyor ki:

‒ Hııı deli! Hiç postta can olur mu? Ben seni kandırdım.

Kız da o zaman:

‒ Doğrusunu söyle ki ben gönlümü eğleyim.

‒ Benim canım nerede biliyor musun? Senin geldiğin yerdeki pınara üç tane dev gelir, birer kilo su içerler. Karanın karnında değil, beyazın karnında değil, sarının karnında bir tane kutu var. Onun içinde üç tane cücük* var. O cücükler öldü mü ben de ölürüm, diyor.

Sabah oluyor. Bu ava gidince Göğbaldır geliyor. Kız, devin canının nerede olduğunu söylüyor. Göğbaldır:

‒ Tamam, diyor.

Belinde hani ayrıca bir gem daha var ya... Gidiyor, denizin kenarına. Duayı okuyor, “gem”i çarpıyor. Çarpınca aygır geliyor. Aygıra biniyor, geçip gidiyor. O pınarın üstünde bir tane taş varmış. Taştan gözetliyor. Kara dev geliyor, bir kilo su içip gidiyor. Ağ dev gelip, içip gidiyor. Derken sarı dev de geliyor. Bu gelince Göğbaldır, kılıcıyla vurup öldürüyor. Karnını yarıyor ki hakikaten bir kutu, kutunun içinde üç tane cücük. Cücüğün birini orada öldürüyor. Cücüğün birini orada öldürünce dev evde hastalanıyor.

‒ Başım ağrıyor. Korkarım, canım Göğbaldır’ın eline geçti, diyor.

Kız da diyor ki:

‒ Göğbaldır gideli bir hafta oldu, nereden eline geçecek?

Göğbaldır, iki cücüğü alıp geliyor. Devin yanına gelince dev buna yalvarıyor:

‒ Etme Göğbaldır. Ölene kadar kapında köle olurum, öldürme, diyor.

Göğbaldır, cücüğün birini daha öldürünce canı gırtlağına çıkıyor. Göğbaldır, deve acıyor, öldürmek istemiyor.

Kız:

-Ver bakayım, diyor.

Cücüğü Göğbaldır’dan alıp öldürüyor. Üçüncü cücük de ölünce devin canı çıkıyor. Göğbaldır, bunun üstüne yükte hafif, pahada ağır nesi varsa torluyor, topluyor, kızı da alıp memleketine geliyor. Padişaha haber oluyor ki “Göğbaldır geliyor” diye.

Padişah, bu kızı, bir de eskiden vardı ya, onu Göğbaldır’a veriyor. Öteki otuz dokuz kızı da Göğbaldır’ın otuz dokuz kardeşine veriyor. Etrafa okuntu* salıyor, düğün ediyor.

Çiftçi asasıyla, ağa kesesiyle, boyun bükeni, samı* kıranı, b... püsür yiyeni, hepsi geliyor.

Hikâyedir bunun adı, dinlemede gelir tadı, dinlemeyenin anasını ağlatsın Mısır’daki kadı...

 

 


[*] kesek: Katılaşmış toprak parçası

* ekine yüzü olmamak: Ekinle uğraşmaya isteksiz olmak

* galıç: Orak

* çıngı: Kıvılcım

* kolan: Dizgin

* yazı : Yerleşim yeri dışındaki arazî, kır

* girişmek: Kavgaya tutuşmak

* koyurmak: Bırakmak, salıvermek

* cücük: Kanatlı hayvanların yavrusu

* okuntu: Düğüne davet haberi

* samı: Öküz arabasında öküzlerin bağlandığı ağaç