Çember Has Güzel
(İç Anadolu Bölgesi, Sivas)

ÇEMBER HAS GÜZEL

Zaman zaman içinde

Kalbur saman içinde

Deve tellal iken

Eşek berber iken

Serçe pehlivan iken

Kurbağa baş yülüyordu 

Kör balta imle 

Var varanın

Sür sürenin

Destursuz bağa girenin

Hâli budur padişahım

Zamanın birinde, bir adamın üç kızı vardı. En büyük kız, bir gün dedi ki:

— Padişah, padişah olsa da beni alsa. Ona öyle bir halı dokurum, öyle o bir halı dokurum ki bütün askerlerini alsın, bir yanı da artsın, kalsın.

Ortanca kız da dedi ki:

— Padişah, padişah olsa da beni alsa. Ona öyle bir çadır yapar, öyle bir çadır yaparım ki askerlerinin hepsini alır, bir yanı da artakalır.

En küçük kız da dedi ki:

— Padişah, padişah olsa da beni alsa. Ona altın perçemli oğlanla sırma saçlı bir kız doğururum.

Bu esnada padişah, tebdil-i kıyafet gezerdi. Kızların evinin önünden geçerken onların dediklerini işitti. İşittiklerini de yanındaki lalaya yazdırdı. Ertesi gün, kızlara dünür gönderdi. İki taraf da anlaştı. Padişah, her üç bacıyla da evlendi.

Aradan hayli zaman geçti. Günlerden bir gün, padişah, büyük karısını yanına çağırttı, dedi ki:

— Hanım, senin bir vaadin vardı. Hani, n’oldu?

Karısı:

— Amaaan, padişahım! O geçen gece gerekti. Onun zamanı geçti, dedi.

Bunun üzerine padişah, ortanca karısını çağırttı, dedi ki:

— Hanım! Hani sen bir çadır dokuyacaktın. Bütün askerimi alacaktı da bir yanı da artıp kalacaktı, deyince hanımı da:

— Ooo… Padişahım! O eskidendi, zamanı geçti, cevabını verdi.

Padişah, bu kez küçük karısını çağırttı. Ona da:

— Hanım, sen bir oğlan, bir kız doğuracaktın. Altın perçemli, sırma saçlı olacaktı. Hani, n’oldu?

Küçük karısı:

— Padişahım, hele bekle. Bu benim değil, Cenab-ı Allah’ın bileceği iştir. Zamanı gelmeyince belli olmaz. O vakit ben vaadimi yerine getiririm, dedi.

Dokuz ay, dokuz gün, dokuz saat, dokuz dakika sonra padişahın küçük karısından altın perçemli bir oğlanla sırma saçlı, nur yüzlü, bir kızı oldu.

Bunu haber alan kızın öteki bacıları, buluşup doğruca bir nene karının yanına gittiler.

Dediler ki:

— Ey nene karı! Biz üç bacıydık. Üçümüz de padişahla evlendik. İkimiz vaadimizde durmadık. Bizim küçüğümüz de altın perçemli bir oğlanla sırma saçlı bir kız doğurdu. Bunları yok etmenin çaresi neyse bize söyle.

Nene karı:

— Çok kolay. İki it eniği bulun. Oğlanla kızı alın, bana getirin. Enikleri de çocukların yerine koyun, dedi.

Karılar da onun dediklerini yaptılar. Padişah, karısının doğum yaptığını duyunca vaat ettiği çocukları görmek için yanına gitti. Bir de gördü ki çocuk yerine iki it eniği! Hemen emir verdi. Karısını saraydan çıkarttı. O da bir cami avlusuna gitti. Herkes onu gördükçe yüzüne tükürdü, hakaret etti.

Biz haber verelim nene karıdan... Nene karı, çocukları evine götürdü, yanında alıkoydu, büyütüp besledi.

Padişah, bir gün yolda giderken bu çocuklara rastladı. Onlara hemen kanı kaynadı. Çocukları yanlarına çağırdı, öptü, okşadı, ellerine para verdi, yola vurdu. Kendi de olup biteni düşüne düşüne sarayına döndü. Döndükten sonra karılarına:

— Aaah! Aaah! O adı batasıcanın bir vaadi vardı. Vaadini yerine getiremedi. Bugün altın perçemli bir oğlanla sırma saçlı bir kız gördüm de o aklıma düştü, dedi.

Bunu duyan karıları, doğruca nene karının yanına gittiler. Durumu ona da anlattılar. Çocukları ortadan kaldırmasını, yoksa sonlarının ölüm olduğunu söylediler.

Nene karı, bunun üzerine onlara söz verdi. Kendi de çocukları yanına alıp bir dağa çıktı.

Çocuklara:

— Siz azıcık burada durun, biraz odun toplayayım. Çok sürmez, gelirim, dedi.

Çocuklar oyuna daldılar. Bir de baktılar ki akşam olmuş, anaları hâlâ gelmemiş. Hemen sağa koştular, sola koştular, ağlayıp fizah ettiler*. Bir türlü bulamadılar. Önlerine bir mağara çıktı. O geceyi orada geçirdiler. Ertesi gün yine aradılar, bulamadılar. Yeniden mağaraya döndüler. Böylece epey zaman orada kaldılar.

Padişah, yine bir gün ava çıktı. Av ederken o mağaraya rast geldi. Mağaradan içeri girdi. Bir de gördü ki iki tane çocuk, kendi kendilerine oynuyorlar. Yanlarına gitti, gözlerinden öptü.

Dedi ki:

— Siz burada ne yiyip ne içiyorsunuz?

Çocuklar da:

— Allah, bizim rızkımızı veriyor, dediler.

Padişah da onlara:

— Daraldığınız zaman gelin, beni görün, dedi.

Oradan saraya döndü. Karılarıyla otururken gördüklerini onlara anlattı. Karılar, hemen nene karının yanına gittiler. Durumdan onu da haberdar ettiler. Nene karı, hemen yola revan oldu. Derelerden geçerek, lâle, sümbül biçerek vara vara çocukların yanına vardı.

— Ah çocuklarım! Siz nerelerdeydiniz? Ben sizi kaybettim, dedi.

Çocuklar:

— Ana, biz de seni arıyorduk. Allah, bize burayı ihsan etti. Burada yaşıyoruz, dediler.

Nene karı, oğlanın yanına gitti.

— Maşallah oğlum. Babayiğit delikanlı olmuşsun. Bir yerde yedi başlı dev var. Onun yanında da bir sazı var. Git, onu getir de yiğit olduğunu biliyim, dedi.

Oğlan, bacısına baktı. O; “He” derse gidecekti; “Yok” derse gitmeyecekti. Bacısı:

— Git, dedi.

Oğlan, bacısının dediğini yaptı. Sazı getirmek için azığını düzdü*, yola çıktı. Giderken yolda ağ sakallı bir pîre rastladı. Pîr, delikanlıya nereye gittiğini sordu. O da söyledi.

Pîr:

— Ah oğlum! Bu fikri sana yanlış vermişler. O yedi başlı devin elinden sazı almak fermana mahsustur, dedi.

Oğlan:

— Eee, ne yapalım? Bu dâr-ı dünyada bir tek bacım var. Onun dileğini yerine getirmek için saz ağacını ele geçirmem lazım, dedi.

Pîr:

— Mademki gidiyorsun, benim dediklerimi aklından çıkarma. Buradan giderken önüne bir kanlı ırmak gelir. Onun üç koşam* suyunu içersin. “Oh! Ne güzel de suyu var.” dersin. Yola çıkarsın. Bir ırmak daha çıkar. Bu da irinli akar. Ondan da eğilir, üç koşam su içersin. İçtikten sonra önüne bir açık kapı çıkar, bir de kapalı kapı... Açığı kapat, kapalıyı da aç. Daha sonra iki hasır gelir. Dürülü olanı açar, açık olanı da dürersin. En sonunda da bir koyunla bir kurda rastlarsın. Koyunun önündeki eti kurda, kurdun önündeki otu da koyunun önüne koy. Gayrısına benim aklım ermez. Allah yardımcın olsun, dedi, gözden kayboldu.

Delikanlı, pîrin dediklerini tek tek yaptı. Yaylalardan geçerek; lâle, sümbül biçerek devin yanına vardı, selam verdi. Dileğini bildirdi.

Dev de:

— Sen burada dur. Ben şimdi saz ağacını getiririm, dedi.

Dev gider gitmez oğlan baktı ki yan tarafta kapalı bir dolap var. Hemen dolabı açtı. Bir de gördü ki saz orada. Sazı almasıyla kaçırması bir oldu.

Dev, oğlanın elinde sazla kaçtığını görünce:

— Ah insanoğlu! Beni kandırdın. Nereye kaçıyorsun, dedi.

Koyuna seslenip:

— Aman koyunum, şunu tut, dedi.

Koyun dile geldi:

— Bana senelerden beri kan kusturdun. Ben ete değil, ota muhtaçtım. Sen önüme et sürdün.

Dev, bu defa kurda seslenip:

— Aman kurdum, şunu tut, dedi.

Kurt:

— Benim senelerden beri önüme et yerine ot koydun. Âdemoğlu bana et verdi. Ben tutamam, dedi.

Dev, o zaman kapalı kapıya yalvardı. Kapalı kapı da:

— Beni senelerden beri örtük bıraktın. Güneşin yamacında cayır cayır kavurdun da bir sokum* açmadın. İnsanoğlu bana iyilik etti. Ben onu tutamam, dedi.

Dev, bu kez açık kapıya yalvardı. Açık kapı da:

— Beni senelerden beri açık bıraktın. Açık durmaktan temelli küflendim. Sen benden iyilik mi bekliyorsun, dedi.

Dev, o zaman dürülü hasırla açık hasırdan yardım istedi. Onlar da kapılar gibi cevap verdiler. Hasırlardan da yüz bulamayan dev, irinli ırmaktan aman diledi. İrinli ırmak da:

— Eee! Sen gelip gelip yüzüme tükürüyordun. O adamsa üç koşam suyumu içti. “Ne güzel de suyu var imiş.” dedi. Ben de tutamam, diye cevap verdi.

Dev, bu sefer kanlı ırmağa yalvardı. O da öteki ırmak gibi reddetti. Velhasıl, oğlan, devin elinden kaçıp kurtuldu. Sazı nene karıya getirdi. Mağaraya, bacısının yanına döndü.

Padişah, bir gün yine bunlara rastladı. Yaraları tekrar tazelendi. Onların hâllerini sordu, yanlarına para bırakıp çıktı, sarayına geldi. Akşamleyin otururken gördüklerini avratlarına anlattı. Ertesi gün, karılar, nene karının yanına geldiler. Nene karıdan çocukları bu kez iyice gözden ıraklaştırmasını isteyip, çekip gittiler. Nene karı, mağaraya geldi ki çocuklar saz çalıp eğleniyorlar. Onları yalandan sevdi, öptü, sarıldı. Arkasından kıza:

— Amaaan! Sizin işiniz iş değil. Saz çalıyor, siz oynuyorsunuz. Kardeşin dediğimi yapsın da yiğit olduğunu bileyim. Bir yerde “Çember Has Güzel” var; gitsin, onu getirsin de göreyim, dedi.

Bunun üzerine kız da kardeşine gidip Çember Has Güzel’i getirmesini, yiğitliğini ispat etmesini istedi.

Oğlan, ertesi gün azığını düzdü, yola çıktı. Giderken yolda ak sakallı bir ihtiyara rastladı. Selam verip yanına oturdu. İhtiyar, nereye gittiğini sordu, o da söyledi.

O zaman ihtiyar:

— Vay ahmak oğlum, vay! Binlerce adam, Çember Has Güzel’i almaya gitti, taş kesildi. Sen de mi gidip taş olacaksın? Seni ölüm yoluna göndermişler. Bu sevdadan vazgeç, dedi.

Oğlan:

— Benim ne anam ne de babam var. Bu fani dünyada varım yoğum bir kız kardeşim var. Onun dileğini yerine getireceğim, dedi.

İhtiyar:

— Peki öyleyse. Gitmeye gidiyorsun, dediklerime kulak ver bari! Oraya varınca bir pınar vardır. O pınardan abdest al, iki rekât namaz kıl. Allah’ına şükret. Ondan sonra kızı almaya git! Kız, oradaki sarı kayanın içindedir. Adına seslen! Çıkarsa çıkar, yoksa kaderine boyun eğer, taş kesilip kalırsın, dedi, gözden kayboldu.

Delikanlı, ihtiyarın dediği yere vardı. Pınardan abdest aldı, namazını kıldı, Allah’a kendisine yardımda bulunması için niyazda bulundu. Kayanın dibine vardı. “Söyleyeyim mi, söylemeyeyim mi?” diye tereddüt ettikten sonra cesarete geldi, seslendi:

— Çember Has Güzeeeel, dedi.

Dizlerine kadar taş kesildi.

— Çember Has Güzeeeel, dedi.

Göbeğine kadar taş kesildi. Üçüncü defa:

— Çember Has Güzeeeel, deyince:

— Lebbeyk beyim; sen oradan, ben buradan, diye ses geldi, kaya ortadan yarıldı.

Bir güzel kız çıktı. Kız çıkar çıkmaz oğlanın da taşları açıldı.

Oğlan:

— Hadi gidelim, deyince kız:

— Duuur! Hep bu kadar ahali geldi, taş kesildi. Demek ki Cenab-ı Hak beni sana nasip etmiş. Bir abdest alıp namaz kılalım. Allah’a niyazda bulunalım. Bu vatandaşlar cana gelsin, memleketlerine dönsünler, dedi.

Oğlan:

— Peki, o zaman onlar da seni elimden alacak olurlarsa! O zaman n’olacak, dedi.

Kız da:

— Alamazlar. Ben senin nasibinim, dedi.

Kız gitti, kayanın içinden bir avuç pirinç, bir deste gül, bir de ölü horoz aldı. Beraberce abdest alıp namaz kıldılar, dua ettiler. Orada taş kesilmiş olan ahali hep kalktılar.

Oğlana:

— Delikanlı! Kız, anamızın sütü gibi sana helâl olsun. Sen bizi kurtardın, dediler.

Bunlar, sağa sola dağılıp memleketlerine döndüler. Oğlan da kızı getirip nene karıya gösterdi. Beraberce mağaraya, bacısının yanına döndüler.

Biz haberi padişahtan verelim...

Altın perçemli oğlanla sırma saçlı kızı son defa gördükten sonra içine bir köz düştü. Aylarca hep onları görmek için mağaraya gitti. Oraya varınca gördü ki iki iken üç olmuşlar. Oğlan ile kız eline vardılar.* Çember Has Güzel de padişah içeri girince altına minder koydu. Karşısına geçip el pençe divan durdu. Padişah şaşırdı. Olan biteni oğlandan haber aldı. Hâl ve hareketlerini sual eyledi. Gönül hoşnutluğuyla evine döndü. Her zamanki gibi o günkü gördüklerini de karılarına anlattı. Arkasından da:

— Yarın kuzular, koyunlar kurban edilecek. Ertesi gün, çocuklar davetlimdir, haberiniz ola, dedi.

Sabah olunca padişahın emri yerine getirildi. Kazanlar kuruldu, yemekler pişti. Bu arada karıların biri nene karının yanına gitti. Olan biteni anlattı.

Nene karı da:

— Artık benim yapacağım bir şey kalmadı. Sonra, yanlarına peri kızı da geldi ki onlara hiçbir oyun oynayamam, dedi.

Padişahın karısı da ters yüz olup geri döndü. Padişah, bir araba göndererek altın perçemli oğlan, sırma saçlı kızla peri kızını getirtti. Bunlar, şehirde caminin önünden geçerken arabayı durdurdu. Padişah da onların sırlarına agâh olmak için geriden takip ediyordu.

Oğlan, karının yanına gidip başına bir tokmak vurdu, yüzüne tükürdü, savuştu. Kız da aynısını yaptı. Peri kızı olan Çember Has Güzel, karının yanına gitti, eline vardı, başına bir deste gül koydu, savuştu. Padişah, bu oğlanla kızı, kendi oğlu ve kendi kızı zannediyordu. Onların bu hareketini görünce anladı ki iş düşündüğü gibi değil.

Akşam yemekten sonra, padişah, peri kızından horozu getirmesini istedi. Çember Has Güzel, gidip ölü horozu getirdi. Padişahın huzurunda ölü horoza pirinci yedirmeye çalıştı.

Padişah dedi ki:

— Kızım, ne ediyorsun? Ölü horoz hiç pirinç yer mi? .

Çember Has Güzel de:

— Eee, padişahım! Ölü horozun pirinci yemeyeceğini biliyorsun da bir kadının enik doğurmayacağını bilmiyor musun? Sen nasıl padişahsın, deyince padişahın başı taşa değdi.

Çember Has Güzel:

— Padişahım! Bu gördüğün yavrular, senin kızın ve oğlundur. Ben de senin gelininim. Çabuk emret de o kadını oradan aldır, dedi.

Padişah, kabahatini anladı. Karısını cami avlusundan alıp saraya getirtti. İki karısıyla nene karıyı da kırk katırın kuyruğuna bağlatıp dere tepe yuvarlattı. Oğluyla kızına da kırk gün, kırk gece toy düğün yaptırdı...

 


* fizah etmek: Feryat etmek.

* azık düzmek: Yol hazırlığı yapmak.

* koşam: Avuç.

* sokum: Parça.

* eline varmak: El öpmek.