SÜPÜRGECİ KOCA
(Güneydoğu Anadolu Bölgesi, Gaziantep)

Bir varmış, bir yokmuş. Allah’ın kulu çokmuş. Deve tellâllık ederken, eşek hamallık ederken; üvez eşeğe binmiş, minareyi de kucağına almış. Derelerden yel gibi, tepelerden sel gibi, ödünç alınmış un gibi tozup gitmeye başlamış. Altmış torba firik buğdayı yedik; karnımız doymadı, yüzümüz de gülmedi. Bunun burası masaldır. İşiten bilir adını, işitmeyen sorar tadını.

Vakti zamanında bir süpürgeci koca varmış. Bu süpürgeci kocanın üç de oğlu varmış. Bir gün büyük oğluna:

— Oğlum İbrahim Halil, kalk! Bugün seninle gidelim süpürgeye, ben yalnız gitmekten usandım.

İbrahim Halil demiş ki:

— Peki baba, gidelim.

Kalkmışlar bunlar, Mirem’in dağına gitmişler. Süpürgeyi biçmişler, desteleyip sepetlere koymuşlar. Çatalbağ’da oturmuşlar, suyun başında ekmeklerini yemişler.

— Oğlum Halil! Şurada bir, iki rekât da namazımı kılayım, ondan sonra gidelim, demiş.

— Peki baba, demiş.

Koca namazını kılmış, sol tarafına selam verip dönerken kaya şarkadana yarılmış, içinden bir ihtiyar çıkmış:

— Selamünaleyküm baba.

— Aleykümselam hoca.

— Baba, oğlunu bana verir misin? Eski yazı öğreteyim, Kur’an-ı Kerim’i hatmettireyim.

— Hay hay, ne demek!

İhtiyar, İbrahimm  Halil oğlanı almış. Hoca, Süpürgeci Koca’ya bir heybe altın vermiş. Koca, süpürgeyi de oraya bırakmış. Yalın ayak, baş topak eve gelmiş. Karısı başlamış:

— Süpürge nerede, Halil nerede, diye söylenmeye.

— Hanım, Halil’i, hocaya verdim. Karşılığında da bir heybe altın aldım.

— Bey, sana ne diyeyim. İnşallah hayırlı olur, demiş.

Ertesi gün olmuş. Süpürgeci koca diğer oğluna:

— Oğlum Mustafa, bu gün de seninle süpürgeye gidelim.

— Tamam baba, gidelim, demiş.

Kalkmışlar bunlar süpürgeye gitmişler. Süpürgeye  gidince bunlar Meremin Dağı’nda süpürgeyi biçmiş, aynı yere gelmişler. Ekmeklerini yemişler. Adam namazını  kılıp da sağ tarafına selam vermiş, sol tarafına dönerken kaya şarkadana yarılmış.

— Selamünaleyküm koca, demiş.

— Aleykümselam, hocam.

— Emrini söyle.

— İbram Halil, Mustafa’yı istiyor. Al sana bir heybe altın. Mustafa’yı da ver.

— Buyurun, sizin olsun.

Koca yine süpürgeyi bırakmış. Yalın ayak, baş topak gene gelmiş eve. Gelince hanımı demiş ki:

— Sen yine ne yaptın? Çocukları bırakıp, bırakıp geliyorsun, demiş.

— Hatun, Kur’an-ı Kerim okuyacaklar, hatmedecekler, hoca olacaklar.

— Umarım öyle olur. Ertesi gün demiş ki:

— Oğlum Memet, bugün seninle gideceğim.

— Tamam baba, gidelim.

Bunlar kalkmışlar, ekmeklerini yanlarına almışlar. Bunlar süpürgeyi biçmişler, aynı Çatalbağ’a gelmişler.

— Oğlum Memet, şurada ekmeğimizi yiyelim. İki rekât da namazımı kılayım, ondan sonra gidelim.

— Tamam baba, demiş.

Ekmeklerini yemişler, sularını içmişler. İki rekât namazını kılmış, sağ tarafına dönüp selamını vermiş, sol tarafına dönüp selamını verirken kaya şarkadak yarılmış.

Yine kayadan çıkan ihtiyarla selamlaşmışlar.

— Tabi, tabi. Alın, götürün.

— Al, sana bir heybe altın daha veriyorum. İnşallah, bu çocuklarını hoca ederim, demiş.

Adamcağız yalın ayak, baş topak yine eve gelmiş. Gelince karısı:

— Bey, sen ne yapıyorsun? Üç çocuğumuz vardı. Üçünü de verdin, geldin. Şimdi biz ne yapacağız, demiş.

— Hatun, sen merak etme. Onlar orada kalsın.

Gelelim Süpürgeci Koca’nın çocuklarına ve hocaya. Meğer bu çocukları götüren ihtiyar, bir devmiş.

— Oğlum İbrahim Halil! Al sana aşık, al sana turunç. Bunlarla oyna, sek. Selenin altında ekmek, et var. Acıkınca bunları yersin.

— Peki hoca, yerim.

İbrahim Halil; sekmiş, oynamış. Öğlen olmuş, karnı acıkmış. Selenin yanına gitmiş. Seleyi kaldırmış ki orada et varmış. Ama etin üstüne bir sürü kurt düşmüş. İbrahim Halil demiş ki:

— Ben bunu acımdan ölsem de yemem.

Onu orada bıraktık, gelelim Mustafa’ya:

Dev, Mustafa’ya demiş ki:

— Oğlum Mustafa! Al sana aşık, al sana turunç. Bunlarla oyna. Acıktığın zaman selenin altındaki eti ye.

— Tamam, oynarım da yerim de.

Mustafa zaman geçmiş, acıkmış. Devin dediği seleyi kaldırmış ki yine et kurt kaynıyormuş. Mustafa da seleyi kapatmış, eti yememiş.

Geldik Memet’e. Dev, Memet’e demiş ki:

— Oğlum Memet! Oyna, zıpla. Acıktığın zaman da bu selenin altındaki eti ye, demiş.

— Peki hoca, yerim.

Memet; oynamış, zıplamış. Öğlene doğru acıkmış. Karnı acıkınca gitmiş, seleyi kaldırmış. Bir de bakmış ki et kurttan gözükmüyormuş. Memet’in cebinde bir gıram kutusu varmış. Gıram kutusunun içinde kedi  varmış. Kutunun ağzını açar açmaz pisik, “Miyav, miyaavv” demiş.

Memet kediyi etin üstüne bırakmış. Evire çevire kurtlu eti yemiş. Ağzını, burnunu silmiş. Dev gelmiş:

— Etim neredesin, demiş.

— Karındayım. Hoca demiş ki:

— Demek ki bunun cinsi, benim cinsimden oldu. Oğlum Memet, işte sana otuz dokuz tane anahtar. Canın sıkıldığında bu kapıları açıp bak, gez, demiş.

Memet kalkmış, bu kapıları açmış. Bakmış ki kırk tane kapı varmış. Anahtarı saymış, otuz dokuz taneymiş. Anahtarın birini düşürdüğünü sanarak sağa sola bakmış ama hiçbir yerde anahtar bulamamış.

Gelmiş ki dev uyuyormuş. Devin sakalına bakmış ki sakalın bab telinde anahtar bağlıymış. Memet, yavaşca devin sakalını kesmiş. Kırkıncı kapıyı da açmış. İçeri girmiş. Bakmış ki içeride bir it, bir de at varmış. İtin önünde ot, atın önünde de et duruyormuş.

Memet kalkmış. İtin önünden otu almış, atın önüne atmış; atın önünden eti almış, itin önüne atmış. Atı, Mehmet tımar etmiş. Sonra yoluna devam etmiş. Biraz gitmiş, bakmış ki orada bir kız oturuyormuş. Kız da o kadar güzelmiş ki aynı güneşe benziyormuş. Kız, oğlanı görünce:

— Ey insanoğlu! Burada ins gezmez, cin gezmez. Hele insanoğlu, burada hiç gezmez. Git de atı tımar et, demiş.

— Atı tımar ettim.

— Git, bir bıçak al öyleyse, demiş.

Oğlan gitmiş, bıçağı almış. Ondan sonra kız demiş ki:

— Bir de tuz al.

Oğlan tuzu da almış, getirmiş.

— Git, bir bardak da su al, demiş

Memet, suyu da getirmiş. Kızın istekleri tamam olunca, bunlar birlikte ata binmişler. At da yel atıymış. Yel estikçe gidermiş. Bunlar az gitmişler, uz gitmişler, epey bir zaman gitmişler. Kız, Memet’e demiş ki:

— Memet dön de geri bir bak. Bulut geliyor mu, gelmiyor mu?

Memet geri arkaya dönmüş, bakmış ki Sof’un tepesinden bir bulut geliyormuş.

— Geliyor, demiş.

— Nereden geliyor, demiş.

— Sof’dan çıktı geliyor, demiş.

— Tamam.

Biraz daha gittikten sonra kız, Memet’e:

— Geri dön, bak, demiş.

Geri dönmüş Memet bakmış ki bulut yaklaşmış.

— Nereye geldi, demiş.

— Mezere’ye geldi, demiş.

— At bıçağı yere, demiş.

Dünya bıçak kesmiş. Devlerin yürüdüğü yerde bıçaklar devleri yaralamış. Yaralayınca:

— Memet dön de bak, demiş.

— Geliyor, demiş.

— Tuzu at yere.

Dünya tuz kesmiş. Devin yaralarına tuzlar serpilmiş. Biraz sona kız demiş ki:

— Memet dönüp bir daha bak. Dev geliyor mu, gelmiyor mu?

Memet dönmüş, bakmış ki dev hâlâ geliyormuş.

— Yaklaştı.

— Şimdi o zaman suyu at, demiş kız.

Suyu atarken Memet ile kızın arasına bir damla su düşmüş. Dünya su kesmiş. Kız suya gark olmuş. Memet ile at yürümüş.

Bunlar yürüyünce az mı gitti, uz mu gitti; altı ay, bir güz mü gitti? Bilinmez. Bu Memet ile at, Batal’a varmış. Batal’a varınca:

— Ey insanoğlu Mehmet!  Beni nereye götürüyorsun? Şurada in, kuyruğumdan üç kıl çek. Belki bir gün olur, sana gerek olur. Başın darda kaldığı zaman kibritle bu kılları yak. Ben hemen yanına gelirim, demiş.

Oğlan kabul etmiş. Attan inmiş, atın da kuyruğundan üç tel kıl kopartmış. Atın arkasına bir sopa vurmuş. At bir tarafa gitmiş. At gidince Köroğlu da Kavaklık’ta bir bahçede kavak sularmış. Fidanlıkta da bir Bekir Çavuş varmış. Seslenmiş.

— Heey Köroğlu!

— Buyur.

— Ne yapıyorsun?

— Kavakları suluyorum, demiş.

O zaman Köroğlu demiş ki:

— Çavuş, çavuş.

— Buyur, Köroğlu.

— Buraya bir av geldi, yanına göndereyim de yat, demiş.

— Sal, Köroğlu sal.

O zaman Köroğlu, Memet’i fidanlıktaki çavuşun yanına salmış. Çavuş:

— Köroğlu’nun saldığı adam sen misin?

— Evet, benim.

Memet attan ayrılırken başına bir karın geçirmiş. Keloğlan olmuş.

Günlerden bugün gibi cumaymış, Hasan Çavuş:

— Keloğlan!

— Buyur ağa.

— Al, sana bir sapan taşı ve sapan. Eğer bahçeye inen olursa bu sapan ile, taş ile kovala.

— Peki ağa.

Bu Hasan Çavuş cuma namazına gitmiş. Bu Memet de atın dediklerinin doğru mu, yalan mı olduğunu denemek için kılı kibritle yakmış. At gelmiş:

— Buyur ağa, demiş.

— Elbisemi getirdin mi?

— Evet getirdim, Memet.

Memet bu elbiseyi giymiş. Giydiği anda elbise pırıl pırıl yanmaya başlamış. Padişahın kızları valinin evindeymiş. Memet oraya gitmiş. Padişahın küçük kızı Memet’i görünce ona âşık olmuş. Onunla gitmiş. Fidanlıkta hiç ağaç koymamış, devirmiş.

Hasan Çavuş gelmiş ki fidanlıkta hiç ağaç kalmamış. Bütün meyve ağaçları yerdeymiş.

Memet, ağasının korkusundan devrilen ağaçları ip ile bağlamış. Hasan Çavuş gelince:

— Ne oldu, oğlum Memet?

— Ağam bir atlı geldi, bütün ağaçları kılıcı ile yıktı. Ben onu durdurmaya çalıştım ama başaramadım.

Hasan Çavuş, bunları duyunca Memet’i dövmeye başlamış. Tam bu sırada padişahın kızları, Hasan Çavuş’a bağırmışlar:

— Oğlana vurma, neden dövüyorsun?

Hasan Çavuş’un da aklı noksanmış. Kendi kendine padişahın kızlarına âşık olmuş. Ertesi cuma günü gelmiş. Hasan Çavuş, Memet’e:

— Oğlum Memet! Bak, bu sefer atlı, eşekli, develi girerse seni öldürürüm.

— Tamam ağa.

Hasan Çavuş yine sapanı vermiş, namaza gitmiş. Memet atın kılını yakar yakmaz at yine gelmiş.

— Buyur ağa, emrini söyle.

Memet bu elbiseyi tekrar giymiş, pırıl pırıl olmuş. Ata binmiş. Hasan Çavuş’un kavun ektiği tarlada bir baştan bir başa gitmiş, gelmiş. Ortada ne kavun kalmış ne de tarla.

Hasan Çavuş tarlasına gelmiş ki her taraf darmaduman olmuş. Hasan Çavuş, Memet’i yanına çağırmış:

— Ben sana ne demiştim, bu tarlanın hâli nedir, demiş.

Hasan Çavuş, Mehmet’i dövmeye başlamış. Çavuş, Memet’i döverken padişahın kızları gelmiş.

— Hasan Çavuş, elin kırılsın. Oğlanı dövme!

Hasan Çavuş yine vazgeçmiş. Bahçede kala kala iki, üç elma kalmış. Çavuş, Memet’e:

— Al, gidip bunu padişahın kızlarına ver, demiş.

— Olur ağa, veririm.

Memet bu üç elmayı padişahın kızlarına vermiş. Geri dönerken kızlar:

— Dur, gitme Memet. Sana bir sözümüz var, demişler.

— Buyur, söyle.

— Otur şuraya beş dakika da konuşalım.

Bu kızlar beş dakikanın içinde iki tane dolma torbası yapmışlar.

— Şunu sen ye, şunu da ağana ver. Sakın sana verdiğimizi ağana verme, demişler.

— Peki abla, demiş.

Memet gelmiş. Hasan Çavuş demiş ki:

— Şu senin, bu da benim.

— Bir dolmayı sen tek başına nasıl yiyeceksin? Şu torbayı birlikte yiyelim. Şu torbayı  da sonra yeriz, demiş.

Kızlar, Memet’e verdikleri dolma torbasına altın doldurup öyle pişirmişler. O zamana kadar Memet, Hasan Çavuş’un yanından çıkmış; nalbantın yanına çırak durmuş. Bu kızlar elmayı Memet’le babalarına göndermişler.

Padişahın sarayının önünde de üç tane nöbetçi varmış. Bu korumalar Memet’i öldürmeye yeltenmişler. İçlerinden biri:

— Biz bunu neden öldürmeye çalışıyoruz? Padişaha haber verelim, padişah ne derse onu yapalım, demiş.

Diğerleri de bu teklifi kabul etmişler. Padişaha bir kel oğlanın onu görmeye geldiğini söylemişler. Padişah da Keloğlan’ı huzuruna kabul etmiş. Mehmet, padişahın huzuruna çıkınca elmaları sunmuş. Elmaları verdikten sonra tam çıkmak üzereyken padişah:

— Dur oğlum, bekle, demiş. Sonra vezirlerine dönmüş, demiş ki:

— Bu üç elma ne demek? Bu ne manaya geliyor? Bu elmaları bana kızlar göndermiş.

Vezirler elmaları ayırmışlar:

— Padişahım; bu büyük kızın, bu ortanca kızın, şu da küçük kızın. Büyük kızın evlilik çağı geçmiş, ortanca kızın tam vaktiymiş, küçük kızınki de daha tam dolmamış. O zaman padişah:

— Büyük kızım, büyük vezirimin oğluna; ortanca kızım, ortanca vezirimin oğluna; küçük kızım, küçük vezirimin oğlana, demiş.

Bunlar düğün hazırlıklarına başlamışlar. Ama küçük kız, babasının bu isteğine razı olmamış. Demiş ki:

— Ben vezirin oğluyla evlenmem. Memlekete tellâl çıkarılsın. Sarayın penceresinden elma atacağım, o  elma kimin başına düşerse onunla evleneceğim.

Padişah da kızının bu isteğini kabul etmiş. Memlekete tellâl çıkarmış. Sarayın önünde bir sürü insan toplanmış. Kız aşağıya bakmış, elmasını atmamış. Demiş ki:

— Burada herkes tamam mı, başka kimse var mı? Yanındakiler:

— Nalbantın yanında çalışan bir Keloğlan var. O burada yok, demişler. Kız:

— O zaman o da gelsin, demiş.

Meydana Memet’i de getirmişler. Kız elmayı aşağıya atar atmaz Keloğlan’ın başına düşmüş.

Padişah bakmış, oğlanı beğenmemiş. Tekrar tekrar elmayı kızına attırmış ama her seferinde elma Keloğlan’ın başına düşmüş. Padişah bu duruma öfkelenmiş. Askerlerine:

— Bunu kaz damına atın. Oradaki kazlarla kalsın, demiş.

Aradan zaman geçmiş, padişah bir iç hastalığa yakalanmış. Memlekette ne kadar doktor varsa bu hastalığa çare bulamamış. Bir doktor demiş ki:

— Bu aslan sütü içerse iyi olur, demiş. Demişler ki:

— Peki, bu aslan sütünü bulmaya kim gidecek?

— Bu iş padişahın damatlarına düşer.

Vezirlerin çocukları aslan sütü bulmak için binmişler atlarına, düşmüşler yola. Damatların aslan sütü bulmak için gittiğini öğrenen Keloğlan, karısına:

— Habib’in hanında topal bir katır var. Ne olur, babana söyle onu da bana versin. Ben de gideyim, demiş. Karısı:

— Aman Keloğlan! Babam sana at vermez, dediyse de Keloğlan ısrar etmiş. Karısı, babasının yanına gitmiş:

— Baba, Keloğlan da aslan sütü aramaya gitmek istiyor. Kör de olsa, topal da olsa ona da bir at ver. Babası:

— Habib’in hanında uyuz bir katır var, onu al da git, demiş.

Kız da atı handan alıp evine gelmiş. Topal, uyuz atı Keloğlan almış ve yola düşmüş. Biraz gittikten sonra cebinden atın kılını çıkarmış, yakmış. At hemen gelmiş.

Keloğlan üstünü değişmiş. Kılıcını, gürzünü de yanına almış. Bu oğlan az gitmiş, uz gitmiş; altı ay, bir güz gitmiş. Bir ormanlık dağa gelmiş. Ormanda giderken bir kaplan sesi duymuş. Sesin olduğu yere gitmiş. Bakmış ki kaplanın ayağına yalman batmış. Hemen atından inip kaplanın yanına varmış. Kaplanın ayağındaki yalmanı çıkarmış. Yarasına merhem sürüp bir güzel ayağını sarmış. Kaplan da demiş ki:

— Ey insanoğlu! Dile benden, ne dilersen; sen dile, ben yapayım.

— Ey kaplan! Ben senden ne dileyeyim?

— Sen dile yeter ki.

— Ey kaplan, o zaman senden bir tuluk süt istiyorum.

Kaplan ona bir tuluk sütü vermiş. Keloğlan binmiş atına, yola devam etmiş. Gide gide yine bir ormana gelmiş. Orada da bir ses duymuş. Bakmış ki bir aslan inliyormuş. Aslanın yanına gitmiş, bakmış ki onun da ayağına yalman batmış. Aslanın da ayağındaki yalmanı çıkarmış. Yarasına merhem sürmüş, yarayı sarmış. Aslan:

— Ey insanoğlu! Dile benden, ne dilersen, demiş.

— Ey aslan! Ben senden bir tuluk süt istiyorum.

Aslan ormandaki diğer aslanları da çağırmış. Demiş ki:

— Bu insanoğluna bir tuluk süt verin.

Bütün aslanlar birleşmiş, Keloğlan’a bir tuluk süt vermişler. Keloğlan oradan atına binip ayrılmış. Sonra da bir yerde çadır kurmuş, ateş yakmış.

Keloğlan burada kalsın. Gelelim, padişahın diğer damatlarına. Damatlar süt bulmak için büyük bir dağa çıkmışlar. Bu dağın karşısında büyük bir ışık görmüşler.

— Şu karşıdaki ateşe doğru gidelim, demişler.

Ateşin yanına gelmişler. Geldikleri çadır da Memet’in çadırıymış. Memet bunları görünce tanımış. Padişahın damatları çadıra gelmişler. Selamlaşmışlar. Memet:

— Hayırdır, buralarda ne geziyorsunuz, demiş. Damatlar:

— Kayınbabamız hastalandı. İyileşmesi için aslan sütü lâzım. Biz aradık, bulamadık. Memet:

— Bende var. Fakat bir şartla veririm, demiş.

— Söyle şartını, eğer uygun olursa anlaşırız.

— Atımın arka nalını çekerim, kızdırırım. Sonra da bunu sizlerin arkasına basarım. Bunu yaptırırsanız size sütü veririm.

Ortanca damat karşı çıkmış, kabul etmemiş. Büyük damat:

— Şartını kabul edelim. Padişah arkamıza bakacak değil ya, demiş.

Anlaşmışlar. Keloğlan dediğini yapmış. Bu damatlar sütü almış. Dilde tez, vakitte geç bir zamanda memleketlerine gelmişler. Sütü karılarına vermişler. Padişahın kızları babalarına sütü içirmişler ama padişah bu sütü içtikten sonra daha da kötü olmuş.

Bu arada Memet, damatlar gidince çadırını toplamış. Onların arkasından padişahın memleketine gelmiş. Karısına seslenmiş:

— Bak, sütü buldum. Babana götür, bunu içsin, demiş.

Kız bir bardak sütü almış, babasının yanına gitmiş:

— Bak baba, kel damadın sana sütü getirdi. Artık bizim düğünümüzü edecek misin, etmeyecek misin? Padişah:

— Diğer iki damadımın getirdiği sütlerden iyi olmadım da bunun getirdiği sütle mi iyi olacağım, demiş.

Kız, babasını dinlemeyip zorla sütü içirmiş. Sütü içen padişah iyileşmeye başlamış. Kızından bir bardak daha süt getirmesini istemiş.Kız:

— Sana süt getiririm ama bir şartım var. Bizi dünya evine sokarsan olur, yoksa sütü vermem, demiş. Padişah:

— Sen önce sütü getir. Sonra konuşuruz, demiş.

Kız sütü getirmiş. Padişah içmiş, tamamen iyileşmiş. Fakat bu gençlerin dünya evine girmesine izin vermemiş.

Bu arada padişah  bir cirit oyunu çıkarmış. Ciritte kim damatlarını yenerse kızını ona verecekmiş. Memet, topal katırı yine istemiş. Kız, topal katırı alıp gelmiş. Memet o katırla biraz gittikten sonra cebinden atın kılını çıkarmış, yakmış. At:

— Buyur ağa, deyip gelmiş.

Memet elbisesini giymiş. İyice hızlanmış. Koşu meydanına gelmiş. Ciritte herkesi yenmiş. Padişah:

— Şu atlıyı yakalayıp getirin, demiş.

Memet’i yakalayıp padişahın yanına getirmişler. Bakmışlar ki kızın mendili Memet’in kolunda bağlıymış.

Kız, sevinerek babasının yanına gelmiş. Padişah yine evlenmelerine izin vermemiş.

Bu arada bir devlet, padişaha savaş açmış. Padişah bu savaşı kim kazanırsa kızını ona vereceğini söylemiş. Kızının yüzüğünü de savaşı kazanan delil olarak getirecekmiş. Memet, bütün düşmanları öldürüp kızın yüzüğünü almış. Memet yüzükle saraya gelmiş.

Kız bu durumu görünce hemen babasının yanına koşmuş, haber vermiş. Padişah inanmamış. Memet’i yanına çağırmış. Bakmış ki gerçekten de kızının yüzüğü ve mendili Memet’in elindeymiş.

Sonunda padişah ikna olmuş. Bunlara bir saray yaptırmış. Kırk gün, kırk gece düğün edip kızıyla Mehmet’i dünya evine sokmuş.

Burası bitti.