ŞAH İSMAİL İLE GÜLİZAR
(İç Anadolu Bölgesi, Sivas)

 

[ŞAH İSMAİL İLE GÜLİZAR]

 

Bir varmış bir yokmuş. Evvel zaman içinde kalbur saman içinde develer tellal, pireler berber iken, ben annemin beşiğini tıngır mıngır sallar iken, bir padişah varmış. Bu padişahın hiç mi hiç oğlu olmazmış. Bu durum padişah ile karısını çok hüzünlendirir, durmadan kederlenirlermiş. Günlerden bir gün bu padişah demiş ki:

— Ben ülkeme bir gezi yapacağım. Bu işin pirini bulacağım. Bu durumu ona danışacağım. Bize bulsa bulsa o çare bulur.

Padişah, atına atlamış. Memlekete bir gezi yapmış. Tabi bu arada tebdil-i kıyafet yapmış ki kimse bunu tanımasın diye. Atla birlikte epey bir yol aldıktan sonra bir yere varmış O yerde konaklamaya karar vermiş. Konakladığı yerde de yemek yemeye başlamış. O sırada bu padişahın yanına ak sakallı bir pîr-i fani gelmiş. Pîr-i fâni selam verip yanına gelmiş. Nerden nereye gidersin diye sormuş. Padişah da durumu anlatmış:

— Böyle böyle, benim hiç oğlum olmuyor. Bu işin pîrini bulup ona soracağım. Bana yardım etse etse ancak o yardım eder diyor.

Ak sakallı pir-i fâni ile epey bir hoşbeş etmişler. En son, ayrılacağı vakit ihtiyar, cebinden bir elma çıkartıp bu padişaha vermiş. Demiş ki:

— Bu elmanın kabuğunu soyacaksın. Kabuklarını ata yedireceksin. Elmanın yarısını sen yiyeceksin, yarısını da hanımına yedireceksin.

Padişah, ak sakallı pîr-i fâninin dediği gibi yapmış. Elmanın kabuklarını atına yedirmiş. Elmanın yarısını kendisi yemiş, yarısını da hanımına yedirmiş. Aradan günler aylar geçmiş. Bu padişahın bir oğlu dünyaya gelmiş. Padişah, bu oğlunun doğumu için bütün memlekete kırk gün kırk gece ziyafet vermiş. Herkese yedirmiş, içirmiş, şenlikler düzenlemiş. Oğlunun doğumunu kutlamış. Bu oğlanın adını Şah İsmail koymuşlar.

Elmanın kabuğunu verdikleri atın da bir sene sonra bir tayı olmuş. Bu tayın adını da Kamertay koymuşlar. Aradan günler geçmiş, zaman ilerlemiş. Bir yandan tay büyümüş, bir yandan da Şah İsmail büyümüş. Şah İsmail’i babası eğitmiş, büyük ustalardan dersler aldırmış. Şah İsmail de tahtın tek vârisi imiş. Aradan yıllar geçmiş. Şah İsmail iyice büyüyüp serpilmiş. Bunun evlenme çağı gelmiş. Tabi babası demiş ki:

— Oğlum gel seni evlendirelim. Bu tahtın tek varisi sensin.

Babası her ne kadar Şah İsmail’in evlenmesi için çabalasa da Şah İsmail sürekli bunu reddedermiş:

— Evlenmeyeceğim, dermiş.

Şah İsmail de ava çok merak sararmış. Sürekli ava çıkar, uzun süre eve dönmezmiş. Atına biner, ava çıkar, günlerce eve dönmezmiş.

Yine bir gün arkadaşlarıyla beraber bir ava çıkmışlar. Atlarla birlikte uzun bir yol aldıktan sonra bir obaya rast gelmişler. Çadırlar kurulmuş, göçmenler orada konaklamış. Şah İsmail, arkadaşları ile beraber oraya varmışlar. Selam verip içeri girmişler. Tabi bunları bir çadıra konuk etmişler. Bunlara yedirmişler, içirmişler. İzzet ve ikramda bulunmuşlar.

Aralarında konuşurlarken Şah İsmail’e soruyorlar ki sen necisin, nerelisin. Şah İsmail de:

— Ben padişahım oğluyum, demiş. Orada da Gülizar isminde güzel mi güzel bir kız ekmek pişirirmiş. Tabii Şah İsmail Gülizar’ı görünce buna vurulmuş. Gülizar da Şah İsmail’e vurulmuş. Bunlar birbirlerine âşık olmuşlar. Şah İsmail de toy bir delikanlı o zamanlar. Bunlar orada konuşup anlaşmışlar. Kız demiş ki:

— Biz buradan bir hafta sonra ayrılacağız. Gideceğimiz yerin adını ben yazar, filan taşın altına koyarım. Sen oradan alır nereye gittiğimizi öğrenirsin.

Tabii Şah İsmail ile arkadaşları oradan ayrılıp evlerine dönmüşler. Aradan bir hafta geçmiş. Şah İsmail arkadaşları ile birlikte yine aynı tarafa avlanmaya çıkmışlar. Aynı obaya varmışlar ki çadırlar kalkmış. Göçmenler oradan gitmişler. Şah İsmail, Gülizar’ın dediklerini hatırlamış. Gidiyor, dediği taşın altına bakıyor ki bir mektup. O mektupta Yemen’e gittikleri yazılıymış. Beni bulmak istersen ancak Yemen’de bulabilirsin yazılmış, kağıda.

Şah İsmail hemen yanına bir arkadaşını alarak doğru Yemen’in yolunu tutmuş. Yemen’e giderlerken bir yere gelmişler ki kocaman bir sur. O suru aşıp yola devam etmeleri gerekmektedir. Fakat geçmenin hiçbir imkânı yokmuş. Surun yanında da bir kaya dururmuş. Şah İsmail, kayaya kılıçla bir vurmuş, kaya ikiye ayrılmış. Kayanın içinden dünya güzeli bir kız çıkmış. Tabi Şah İsmail şaşırmış. Sormuş ki:

— Sen ins misin, cin misin? Kız demiş ki:

— Ne insim ne cinim. Seni beni yaradan Allah’ın kuluyum.

— Burada ne arıyorsun, diye sormuş Şah İsmail. Kız demiş ki:

— Kardeşlerim benim için savaşa gittiler. Ben de buraya saklandım. Buraya gelirlerse seni de öldürürler. Filan yerde savaşıyorlar.

Şah İsmail ile arkadaşı hemen onların yanına gitmişler. Varmış bakmışlar ki kızın kardeşleri üç kişi ama karşı taraf çok kalabalık. Hemen kızın kardeşlerinin yanında savaşa girmişler. Karşı tarafı bozguna uğratmışlar. Savaş bitince bunlar eve dönmüşler. Aralarında fısıltı ile konuşurlarmış. Şah İsmail demiş ki:

— Fısıltı ev yıkar. Açıkta söyleyin de biz de duyalım. Onlar da demiş ki:

— Bize yardım eden delikanlıya ne hediye edelim diye aramızda konuşuyorduk.

En sonunda sana kız kardeşimizi vermeyi kararlaştırdık, demişler. Şah İsmail durumu anlatmış:

— Eğer kardeşiniz ikinci ailem olmayı kabul ederse alırım, demiş. Onlar da bunu kabul etmişler. Şah İsmail bu kızı almış. Varmışlar Arap ellerine. Bunlar bir çeşmenin başına varıp yatmışlar. Tabi askerler hemen etraflarını çevirmişler. Bu arada da hemen padişaha haber göndermişler. Padişah:

— Alın buraya gelin, demiş. Bunu Şah İsmail’e demişler. Şah İsmail demiş ki:

— Ben kimsenin ayağına gitmem. Padişahınız benim ayağıma gelsin. Şah İsmail’in bu sözlerini padişaha demişler. Padişah atına atlamış, bunların yanına varıyor. Selam veriyor. Soruyor:

— İns misin, cin misin? Necisin? Şah İsmail de demiş ki:

— Ne insim ne cinim. Seni beni yaratan Allah’ın kuluyum.

Arap da çok yiğit ve iyi kılıç kullanan birisiymiş. Bunu hiç kimse yenemezmiş. Fakat yüzünü hiç kimseye göstermezmiş. Bu padişah, Şah İsmail’e demiş ki:

— Eğer beni yenmeyi başarırsan canının bağışlarım.

Tabii Şah İsmail atına binmiş. Silahını kuşanmış. Zorlu bir mücadele olmuş. Şah İsmail vurmuş, Arap vurmuş. En son Şah İsmail Arap’ı attan düşürmüş. Attan düşürür düşürmez kılıcı hemen boğazına dayamış. Arap demiş ki:

— Beni şimdiye kadar attan düşürmeyi kimse başaramadı. Ben seninim.

O sırada yüzünü açmış ki padişah güzel mi güzel bir kadınmış. Şah İsmail ona da durumu anlatmış. Eğer üçüncü ailem olmayı kabul edersen seni de alırım demiş. Arap da bunu kabul etmiş. Şah İsmail onu da almış.

Bunlar hep beraber Arap ülkesine gitmişler. Yemişler, içmişler, eğlenmişler. Daha sonra bunlar yola düşmüşler. Varmışlar Yemen’e. Yemen’e varınca bir davul sesi duymuşlar. Bu davul sesinin ne olduğunu bize ancak bir kocakarı bildirir demişler. Varmışlar kocakarının yanına:

— Bu davul sesi de nedir, diye sormuşlar. Kocakarı demiş ki:

— Hiç sormayın, bir Gülizar vardır. Dünya güzeli. Onu zorla evlendiriyorlar. Gülizar’ın da gönlü başkasındaymış.

Şah İsmail ile Gülizar ilk karşılaştığında Gülizar, Şah İsmail’e bir yüzük vermişmiş. Şah İsmail bu kocakarıya demiş ki:

— Bu yüzüğü alıp Gülizar’a gösterirsen sana şu kadar altın. Kocakarı kabul etmiş. Varıyor gelinin evine:

— Geri çeklin geri çekilin, kızımı son kez bir daha göreyim, demiş. O sırada Gülizar’a yüzüğü göstermiş. Gülizar hemen anlamış:

— Buraya niye gelmedi, demiş. Kocakarı da durumu anlatmış. Gülizar, yarın kadın kılığında onları al, buraya getir, demiş.

Sabah olmuş, Şah İsmail’e kadın elbisesi giydirmişler. Bu şekilde Güzlizar’ın yanına girmeyi başarmışlar. Bunlar orada kaçmaya karar veriyorlar:

— Yarın has bahçede herkes kına telaşındayken sen alır, beni kaçırırsın, diyor.

Ertesi gün herkes kına için has bahçede toplanmış. Tabi etraf çok kalabalık ve herkes telaş içindeymiş. Kına ile, çerez ile bunlar uğraşırlarken Şah İsmail ile Arap, Gülizar’ı alıp kaçırmışlar. Epey bir zaman gitmişler. Bir yerde dinlenmek için durmuşlar. Gülizar, yorgunluktan Şah İsmail’in dizinde uykuya dalmış, dinlenmiş.

Bunlar yine epey bir yol kat ettikten sonra Arap ülkesine varmışlar. Arap, eşyalarını almış. Ülkeyi vezirlerine emanet etmiş. Varıyorlar üçüncü ailenin yanına. Bu üçüncü kızın da bir kitabı ile küçük bir köpeği varmış. Bunlar sihirliymiş. Şah İsmail:

— Kızla birlikte bu kitabı ve köpeği de verirseniz kardeşinizi alırım, yoksa almam, demiş. Bunlar razı olmuşlar. Dönüp gelmişler kendi ülkelerine.

Bunlar sihirli kitaba bakmışlar. Hemen padişahın sarayının karşısına geceleyin bir saray yaptırmışlar. Sabah olup da herkes kalkınca bakmışlar ki sarayın karşısında bir saray.

— Bunu yapsa yapsa Şah İsmail yapar, demişler. Şah İsmail’in yanına tüm komşular hoş geldin etmeye gitmişler. Arap kızını görünce korkuyorlar, peri kızını görünce ürküyorlar, Gülizar’ı görünce bayılıyorlarmış. Şah İsmail’in annesi de gelmiş. Annesine kızları göstermiş Şah İsmail. Şah İsmail’in annesi olan biteni padişaha anlatmış. Bunun üzerine padişah:

— Bir de ben göreyim şunları, demiş. Padişah, Gülizar’ı görünce bayılmış. Tabi bunlara bir tuzak kurmaya çalışmışlar. Bunları saraya yemeğe davet etmiş. Ama yemeklerin hepsine zehir koydurmuş. Tabii Şah İsmail’e peri kızı demiş ki:

— Şu yüzüğü al, tüm yemeklerin üstünden gezdir. Zehirleri kalkar.

Şah İsmail saraya varmış. Tabi yemekleri hazırlanmış, sofralar kurulmuş. Şah İsmail hemen yüzüğü yemeklerin üstünden gezdirmiş. Yiyebildiği kadar yemiş. Padişah bakmış ki hiçbir şey olmuyor. Bunda başarılı olamamış.

İkinci sefer tuzak kurmaya başlamış. Kendi kapısından Şah İsmail’in kapısına kadar kuyu kazdırmış. Kuyunun da üzerini hafif bir şey ile örttürmüş. Güya Şah İsmail’i kuyuya düşürtüp öldürecekmiş. Peri kızı hemen kitaba bakıyor. Diyor ki:

— Böyle böyle baban kuyu kazdırdı. Seni yine davet edecek. Önden köpek gitsin. O nerelere basarsa sen de oralara bas.

Tabii babaları yine Şah İsmail’i davet etmiş. Şah İsmail peri kızın dediği gibi önden köpeği göndermiş. O nereye basarsa o da oraya basıyormuş. Varmışlar saraya. Babası şaşırmış. Demiş ki:

— Allah Allah, bu köpeğin sarayda ne işi var yahu? Şah İsmail:

— Köpeği almazsan ben de gelmem, demiş. O zaman kabul etmişler. Babası, Şah İsmail’e demiş ki:

— Bir oyun oynayalım, kim kazanırsa o diğerinin gözünü oyacak.

İkisi de kabul etmişler. Oynamaya başlamışlar. Her seferinde Şah İsmail kazanmasına rağmen babasının gözünün oymuyormuş. Bir seferinde de bilerek yeniliyim, babam gözümü oyacak mı diye düşünmüş. Bir sefer de bilerek yenilmiş. Babası hemen bunun gözlerini oydurmuş. Gözlerini cebine koyup daha sonra da Şah İsmail’i götürüyor bir dağın başına atmışlar.

Bu arada peri kızı sihirli kitaba bakmış. Şah İsmail’in durumunu görmüş. Şah İsmail’in yanına da dağda bir kuş gelir gidermiş. Şah İsmail kuş dilinden anlarmış. Bu kuştan, cebinden gözleri çıkartıp takmasını istemiş. Fakat kuş, gözleri yanlış takmış. Sağ gözü sola, sol gözü sağa takmış. Şah İsmail şaşı olmuş. Bu arada da padişah, Gülizar’ı Arap ile peri kızından istiyormuş.

Şah İsmail oradan gelmiş. Memlekete yakın yerde bir çiftçiye rastlamış. Selam vermiş. Çiftçiden tüm durumları öğrenmiş.

O sırada da memlekette savaş oluyormuş. Sırayla herkes savaşa gidermiş. Şah İsmail, çiftçiye:

— Atın var mı, diye sormuş.

— Bir topal atım var, demiş çiftçi de. Hemen o topal atı almış.

— Yarın savaşa gitme sırası bende, demiş çiftçi. Şah İsmail de:

— Sen dur, senin yerine ben giderim, demiş. Şah İsmail ata binip de yola düşünce peri kızının sihirli kitabı kırk yarılmış ki Şah İsmail ata binip de geliyor diye.

Bu arada da meydana padişahın bir adamı çıkmış. Şah İsmail ata binip onun karşısına meydana çıkmış. Sağa sola hamle yapmış. Şah İsmail bu adam ile önceden anlaşmışmış. Adam hamle yapıp güya Şah İsmail’i attan düşürmüş. Adam Şah İsmail’in boğazına kılıcı dayamış ve numaradan:

— Padişahım koş, düşmanını kendi ellerinle öldür diye feryat etmiş.

Padişah oraya gelince Şah İsmail ile anlaşmalı olan bu adam, bir kılıçla padişahı öldürmüş. Yerine Şah İsmail geçmiş. Annesini kendisine yardım eden çiftçiye vermiş. O çiftçiye mal mülk de vermiş. Kendisi de peri kızıyla, Arap ile Gülizar ile kırk gün kırk gece eğlence yapmışlar, düğün yapmışlar. Onlar ermiş muradına biz çıkalım kerevetine.