Tavuk Kız Masalı
(Doğu Anadolu Bölgesi, Erzurum)

Bir varmış bir yokmuş, zamanın birinde bir kadınla kocası varmış. Kadının hiç çocuğu olmadığı için ah çeker dururmuş. “Ben kocama ne yapayım ki çocuğum olsun.” diye düşünürmüş. Bir gün kocasını kandırır: “Ben bir yumurta alıp kundağa sarayım, kocamı kandırayım.” Bir tane yumurta alır ve onu kırk tane kundağa sarar. Bu kundağı kocasına gösterir ve, “kocacığım ben lohusa yattım, bir kızım oldu.  Bana dediler ki bunu kırk gün babasına göstermeyeceksin.” der. Kocası buna inanır. Kadın bu yumurtayı beşiğe koyarak hiç durmadan otuz dokuz gün ninni söyleyerek sallar. Hamur pişireceği bir gün kocasına:
-Sen gel çocuğu salla, ben hamur pişireceğim. Salla fakat yüzünü açıp bakma der. Kocası: 

-Peki sallarım açmam. 

-Otuz gün kırk güne tamam olacak ki sana göstereyim. Kırk gün tamam olmadan sana bunu görmek yasaktır. 

-Peki kırk gün olmadan görmeyeyim. Kadın hamur yoğurur, hamur ekşir, fırını yakar. Kocası beşiği sallamaya başlar. “Bu nasıl çocuk ne sesi var, ne sedası. O ekmek pişirmeye başladı, ben buna bir bakayım.” Kundağı açmaya başlar. Kırk kat bezden sonra bir yumurta çıkar. “ Allah Allah bu kadın beni nasıl kandırdı.” diye düşünür. Yumurtayı duvara vurur. Karısının yanına gelir:

-Hanım sen beni kandırdın, ben de yumurtayı kaldırıp duvara çaldım. Bir ferik oldu. Ben gidiyorum. Allahaısmarladık der ve gider. Bu kadın kocasını arar bulamaz, sahipsiz kalır. Bu kadın evine geri döner gelir ki bir ferik olmuş çıkmış rafta oturuyor. Eline biraz yem alır, yere döker ve cik cik diyerek sesler. Ferik aşağı iner ve gıt gıt diyerek yer. Bu ferik annesi evde olmadığı zaman silkinir tüylerinden etrafı siler süpürür. Öyle bir peri kızı ki, doğan aya sen doğma ben doğayım, çalan güneşe sen çalma ben çalayım dercesine güzeldir. Bir gün padişah ve seyisleri bu kızın evinin yanındaki pınara atlara su içirmek için gelirler. Bu esnada kız bir türkü söylemeye başlar. Padişahın oğlu bunun sesine vurulur. “Bu evde bir kız sesi beni yaktı. Ben bu kızı alayım.” diye düşünür. Annesinin yanına gider: 

-Anne falanca evde bir kız var. O kızı bana alın. Annesi ile vezirlerin hanımları bir faytona binerek kızı istemeye giderler. Ne kadar ararlarsa da bulamazlar. Eve dönerler. 

-Oğul bulamadık.

 -Bulamadıysanız vazgeçin. Padişah bunu takip etmeye başlar. Feriğin annesi hem kocasının kaybolmasına hem aç kalmalarına hem de kızı için eve dünürcü gelmelerine üzülür. Ferik:

-Anne senin neyin var ? Ne istiyorsan ben gidip getireyim.

 -Kızım, hiçbir yerim ağrımıyor. Fakat padişah oğlunun has bahçesindeki narı olsa da yesem. “Peki.” der. Pır diyerek kaybolup gider. Annesi hasta olduğu için gidip padişah oğlunun bahçesinden içeri girer. “Bağbancıbaşı başın baş aşağı, ayaklarını dik yukarı, kapılar açılsın gözlerin kör olsun ben geldim.” der. Has bahçeye girip narları toplar torbasına doldurur.”Padişah oğlu işte ben aldım gidiyorum. Bağbancı kardeş başın baş yukarı, ayakların baş aşağı, kapılar kilitlensin şimdi ben gidiyorum.” Torbayı doldurur oradan çıkar gelir. O gün narları getirir annesinin önüne koyar o da onları yiyerek iyileşir. Ertesi gün olur yine annesi inlemeye başlar. “Anne senin neren ağrıyor? Senin canın ne isterse söyle ben gidip getireyim.” Padişah oğlu da o gün has bahçeye gelir orada da dört tane gülü varmış. Güllerin ikisi kopmuş, bağbancıya kızmaya başlar: “Bağbancı bahçenin bu hali nedir? Bu narlara ne olmuş, benim güllerime ne olmuş? Ben onlara çok emek vermiştim.”Ben kimin gelip kimin gittiğini bilmiyorum, bana böyle böyle diyor bende ben de böyle oluyorum. Sonra da çıkıp gidiyor.” “Peki beni bahçede sakla da ben o adamı gözetleyeyim.” der. Bağbancı padişahı bir yere saklar. Bakar ki bir ferik geldi. “Görüyor musun?” “Evet görüyorum.” “Sen dur ben bakayım.” Padişah oğlu bakar ki bir tane ferik: “Bağbancıbaşı başın baş aşağı, ayaklarını dik yukarı, kapılar açılsın gözlerin kör olsun ben geldim.” diyip içeri girer, elmaları ve gülleri toplayıp torbasına koyar. Kız havuzun kenarına gelir, hemen donundan çıkar, onu bir taşın yanına koyar, yüzüklerini çıkarıp taşın üstüne koyar, öyle bir kız olur ki padişah oğlunun ağzının suyu akar. “Bu nasıl kızdır?” der. Kız orada yıkanmaya başlar. Havuzun içine girip yüzer ve çıkar. Padişah oğlu da o yüzerken hemen yüzüğün birini alıp cebine koyar ve gizlenir. Kız gelip oturur elbiselerini giyer yüzüklerini parmaklarına takar. Parmaklarının bir tanesi boş kalır. Parmaklarının sayar ve bir yüzüğün eksik olduğunu görür. Padişah oğlunun da içi yanar ve kıza aşık olur. Kız yine tavuk olur elmayı arkasına alır.” Bağbancı kardeş başın baş yukarı, ayakların baş aşağı, kapılar kilitlensin şimdi ben gidiyorum.” der ve çıkar gider. O bahçeden dışarı çıkınca padişah oğlu da dışarı çıkar ve onun peşinden gider. “Hele bakayım ki bu nereye gidecek?” Padişah oğlu kızın yıkık ve önünde çöplük olan bir evden içeriye gittiğini görür. Oğlan evi öğrendikten sonra dönüp annesinin yanına gider:

 -Anne falanca evde bir kız var. Git onu bana iste

 -Çocuğum etme eyleme, sen bir padişah oğlusun. Nasıl bir fakirin kızını alırsın. Ne yapacaksın ben sana lalanın kızını alırım der. 

-İstemem, ben ondan başkasını istemem. Lalanın vezirin hanımlarını faytona bindirip bu eve dünürcü yollar. Faytoncu sokak sokak arar tarar hiçbir sokakta bulamaz. Bir ara sokağa gelir der ki: “Hele durun bu ara sokaklara bakayım ki var mı yok mu?” Ara sokağa gelince padişah oğlunun tarif ettiği evi bulur. Kapının önüne gelir. “Padişah ne diye buranın kızını alacak.” der. Kapıyı çalarlar. Annesi hastalıktan yeni iyileşmiştir. İnim inim inleyerek bunlara kapıyı açar ve görünce de utanır. “Ben bunları nereye oturtayım? Hiçbir şeyim yok ki.” der. Bir tane tandır çulu getirip altlarına serer. “Ne yapayım sizden utanıyorum ama padişahım sağolsun bunun üzerine oturun.” Kadın der ki: “Ben bunun kızını ne diye isteyeyim. Ona bak bana bak. Ben bunun kapısına kız istemeye geldim. Allah’ın emriyle senin bir kızın varmış onu istiyorum.” “Aman padişahım sağolsun benim kızım ne arar, benim kızım kim senin oğlunu almak kim.” “Yok benim oğlum senin kızını istiyor. Allah’ın emriyle kızını istiyorum.” “Vallahi benim kızım yok.” “Ee anne ben buradayım. Söylesin padişaha bana elbise getirsin, koluma bilezik getirsin, fayton getirsin. Ben buradayım, ben gelirim.” Padişahın karısı başını kaldırır ki, üzeri pis bir ferik, hiçbir şeyi yok. Onlara: “Peki.” der. İçinden de: “Benim oğlumun gözü kör olsun ne diye buna vurulmuş. Bu ferik bunun neyi var?” diye düşünür. Oradan oğlunun yanına gelir. “Anne geldin mi?” der. “Geldim ama senin istediğin öyle bir şey ki bir ferik.  Feriğin nesi var ki sen ona aşık olmuşsun?” “Anne sen başka bir şey söyleme. Sen boş ver. Onu bana alacaksın.” Sonra kalkıp kızın evine altın ve elbise yollarlar. Fakat giyecek adam yok. Kız bunları alır bahçeye koyar annesinin elini öpüp altını annesine verir. Sonra faytona biner ve padişahın evine gider. Onu padişahın odasına çıkarırlar. Orada bir rafa konar. O rafta otururken padişah içeriye gelir. “Anne bundan sonra benim yemeğimi fazla koyun.” “Bu feriği ne yapacaksın?” “Boş ver iyi olur.” Ferik bunun evinde birkaç gün kalır. Annesini de düğüne çağırırlar. Ferik bunu duyunca kalkıp aşağıya iner. Kaynanası kete açarken sofranın başında gıt gıt gıt diyerek gezinir. Gagasını hamura vurur. O gagasını vururken kaynanası: “Git murdar, hem oğlumu aldın hem de gelip yemek mi yiyorsun?” diyip feriğin başına merdaneyle vurur. O da mahzun mahzun çıkıp rafa oturur. Onlar işlerini bitirir giderler. Süslenir bezenirler ve düğüne giderler. Bunlar düğüne gittikten sonra kız tavuk kılığından çıkar. Kıyafetini odunluğa saklar. Öyle bir kız olur ki, hiçbir gözün görmediği elbiseler giyer, padişahın evinde olmayan altınlar takar. Altın terliklerini giyinir ve düğüne gider. Sora sora düğün evinin kapısını bulur. Bunu içeri girerken görenler, buyur paşam buyur paşam diyerek yukarı alırlar. Kimse orada ki geline bakmaz. Gelin de duvağını fırlatıp atar ve: “Ben gelin olmam. Siz hep ona bakıyorsunuz bana bakmıyorsunuz “ der. “Kızım ona bakıyoruz ama o güzel tabi ki bakarım bakınca ne olur?” Kızı bir iskemleye oturturlar. “Sen elbiseni bana ver ben elbisemi sana vereyim. Hiç olmazsa sen bazen.  Ben senin elbiseni giyerim hiçbir şey olmaz.” der ve çıkarıp elbisesini geline verir ki gelin küsmesin ona baksınlar. Kaynanası der ki: “Oğlum böyle güzel kız almadı gitti ferik aldı. Keşke böyle bir kız alsaydı. Kızım nereden geliyorsun?” “Benim babam bezirganbaşıydı. Merdane elinden gelirim oklava iline giderim.” Kaynanası feriğin başına merdaneyle vurduğu için ferik böyle der. Kaynanası oradan toplanıncaya bu çıkar gider. Aceleyle gelir tavuk kılığını odunluktan alıp giyinir tavuk olup rafa çıkar ki padişah görmesin. Oturur hemen kaynanasıgil toplanır gelirler. Kapıyı açar, kızgınlıkla sofraya oğlunun önüne atar. “Al ye.” “Anne niçin böyle kızıyorsun?” “Oğlum öyle bir kız alaydın ki ben de aşık olsaydım. Bugün bir kız geldi merdane ilinden, oklava iline gidiyordu. Hele bir görseydin bayılırdın sen de aşık olurdun. Sen niçin onu almadın?” “Aman anne her şeyin en iyisini Allah bilir.” Daha sonra sabah olur kına gecesine gidecekleri için kaynanası gelir tandırı yakar yine kete açar. Ferik yine aşağı iner anlar ki düğüne gidecekler. Gıt gıt gıt ederek hamura gagasıyla bir tane vurur. Evin içinde dolaşmaya başlar. Kayın validesi oklavayla buna vurur: “Git murdar sen de geldin burayı kirletiyorsun. Cehennem ol git.” der. Ferik yine çıkıp rafa oturur. Bunlar kalkıp süslenip bezenip kına gecesine giderler. B ukız kalkar tavuk kılığını çıkarır odunluğa koyar, öyle bir elbise giyer ki ötekine mi benziyor. Düğün evinin kapısını öğrenir. Padişah oğlu gidince o da çıkar gider. Düğün evinin kapısını çalar. Onu öyle bir saygıyla içeri alırlar ki zannederler ki padişah geliyor. Bir sandalyeye oturturlar. Kaynanasına doğru kül serper. Öteki tarafa bir avuç altın serper oturur. Hiç kimse gelince bakmaz buna bakmaya başlarlar. Kaynanasının da kızı gördükçe içi sızlamaya başlar. Daha sonra meyve ve yemiş getirirler. Kaynanası bu kıza bir elma verir. Kız elmayı bıçakla soyarken tavuk tüyü kokusu burnuna gelince parmağını keser. Padişah oğlu da eve geldiğinde feriğin olmadığını görünce odunluğu açar tavuk kılığını sobaya atıp yakar ki bir daha ona girmesin. Kaynanasının da kocasının da verdiği bir mendil varmış: “Kızım ben bu mendili kimseye vermezdim ama getir senin parmağını sarayım hatıra olarak saklarsın.” der ve kızın parmağını sarar. Onlar toplanıp eve dönünceye kadar kız hemen eve gelir. Anlar ki tavuk kılığı yanmış, padişah oğlu odada beklediği için hemen kızı kolundan tutup içeri alır. “Sen beni çok beklettin bundan fazla sabır olmaz.” “E ne yapayım padişah oğlu, tek beni yaksaydın da kılığımı yakmasaydın. Sen kılığımı yakınca parmağımı kestim.” Padişah oğlu bunu yatağa yatırır ve üzerini örter. Annesi gelir kapıyı açar ve sofrayı hazırlar. Padişah gelmiştir diye aceleyle odadan içeri verir. “Al da bunu ye.” der. “Anne niçin böyle kızgınsın. “Bugün çok üzüntülüyüm oğlum.” “Niye anne?” “Oğlum elinde oklava olan bir kız geldi. Bezirgan başının kızıymış bizimle oturdu. Bir tane elma verdim soyup yemeye başladı. Nasıl olduysa parmağını kesti. Hiç kimseye vermediğim kocamın mendilini verdim parmağına sarıp çıkıp gitti. Onun sızısı içimde sanki sevdaya düştüm. Keşke bulsak da onu sana alsak.” “Anne her şeyin iyisini Allah bilir hele gel yukarı.” “Gelmem.” “Zaten feriği getirmiş getireli padişah oğlunun odası annesine haram olmuştur. Odaya hiç girmemiştir. “Anne Allah’ını seversen içeri gel.” “Oğlum yapma.” Yemin verdiği için annesi karşı koyamaz ve kapıyı açar içeri girince düğünde gördüğü kuğunun yattığını görür. Parmağında da mendil sarılıdır. “Anne gördün mü? Gördüğün kız bu muydu?” “Aman oğul bu.” der ve boynuna sarılıp yüzünü öper. “Anne ben sana demedim mi ki her şeyin iyisini Allah bilir. Dün gelen buydu parmağını kesen de buydu.” Kadın bakar ki gerçekten mendili parmağına sarılı sevinir, dünyalar onun olur. Kırk gün kırk gece düğün yapar, yemekler yedirir, açları doyurur, çıplakları giydirir. Onları muratlarına nail eyledi, yediler içtiler yerin dibine geçtiler.