Köse
(Doğu Anadolu Bölgesi, Erzurum)

KÖSE

Bir varmış, bir yokmuş. Evvel zaman içinde kalbur saman içinde bir adam varmış. Bu adam çok korkakmış. Dışarı bile yalnız çıkamıyormuş. Önemli bir şey olduğunda bile karısıyla çıkarmış. Karısının canına artık tak etmiş. Altınlarını balkona serip Köse’nin gidip toplamasını istemiş. Köse dışarı çıkıp altınları toplayıp karısına vermiş. Karısı altınları alıp kapıyı kapatmış. Köse dışarıda kalmış. Köse ne kadar kapıyı açmasını istese de karısı açmamış. Köse, bari bir yumurta, bir çuvaldız, bir avuç da un vermesini istemiş. Karısı dediklerini kapının altından vermiş.

Köse az gitmiş uz gitmiş, dere tepe düz gitmiş. Bir deve rastlamış. Deve sormuş:

-Nereye dev kardeş?

Dev der ki:

-Giderim kardeşlerimin yanına.

Köse der:

-Beni de kardeş olarak kabul eder misin?

Dev:

-Ederim etmesine de benim bir de yedi tane kardeşim var. Onlara da sormak gerek.

Köse’yle dev düşerler yola. Biraz giderler. Köse der:

-Taşı sıkıp suyunu çıkarabilir misin?

Dev der ki:

-Taşın hiç suyu çıkar mı?

Köse taşı eline alır. Taşı cebine koyar ve cebindeki yumurtayı çıkarır. Yumurtayı sıkar, yumurtanın akı aktığında deve der:

-Bak ben çıkardım.

Dev Köse'den korkmaya başlar. Biraz daha giderler. Köse yine sorar:

-Taşı sıkıp da demir edebilir misin?

Dev der ki:

-Taştan hiç demir olur mu?

Köse taşı alır cebine koyar, cebinden çuvaldızı çıkarır. Deve gösterir.

-Bak ben demir yaptım, der.

Dev Köse'den iyice korkmaya başlar. Biraz daha giderler. Köse sorar:

-Taşı sıkıp da un yapabilir misin?

Köse taşı alır, cebine koyar. Cebinden unu çıkartır.

-Bak ben yaptım, der. Dev, Köse'den çok korkmaya başlar. En sonunda devin evine varırlar.

Devin yedi kardeşi de deve kızar:

-Biz kendimizi zor doyuruyoruz. Bir de bu geldi şimdi. Nasıl doyuracağız.

Bir şekilde bu Köse’yi kabul ederler. Bu devler her hafta birisi bir tulum alır, gider çeşmeden su getirir, bir hafta boyunca o tulumdan o suyu içerler. Su sırası Köse’ye gelir. Köse tulumu alır. Çeşmenin başına gider, düşünür.

-Ben bunu doldurup nasıl götüreceğim?

Tulumu şişirir. Devlere götürür. Devlerin tam birisi su içmek için tulumu alacakken Köse der:

-Ben gittim ta nereden getirdim. İlk ben içeyim, kalırsa siz içersiniz. Köse, hava dolu tulumun kapağını açtığı zaman hava birden boşalır. Devler, Köse’den korkar.

-Biz sekiz kişi bu suyu bir haftada içerken bu adam bir nefeste bu suyu nasıl içti?

Neyse… Köse bundan yırtar. Bu devler bir de odun sırası yapmışlar. Her ay iki dev gider, ormandan getirebildikleri kadar odun alıp gelirler. Sıra Köse’ye gelir. Köse der ki:

-Siz her gün niye gidiyorsunuz? Köyün tüm urganlarını toplayın, ormanın dört bir köşesine toplayın. Ormanı sırtıma kaldırın, kapının önüne getireyim. Her gün de gidip gelmeyin.

Devler urganları bağlarlar. Köse oturur, urganların uçlarını eline alır ve devlere bağırır:

-Kaldırın!

Devler ne kadar zorlasa da ormanı kaldıramıyorlar. Köse bir daha bağırır:

-Kaldırın!

Devler ne kadar zorlasa da orman bir türlü kalkmıyor. Devler Köse’ye diyor ki:

-Bırak kardeş bırak. Biz getiririz kendi odunumuzu.

Köse ondan da yırtıyor.

Biraz zaman geçiyor. Devlerin bir oyun taşı var. O taşı tüm güçleriyle fırlatıyorlar. Sonra gidip geri getirip tekrar atıyorlar. Devin biri Köse’ye der ki:

-Gel bir de sen at.

Köse gelir, nasıl atacağını düşünür. Devin biri sorar:

-Ne düşünürsün Köse?

Köse der:

-Ben bu taşı hangi dağa fırlatayım da bir daha oynayamayasınız.

Devler korkar.

-Bizim taşımızı hiçbir yere atma, derler.

Köse ondan da kurtulur. Devler Köse’yi öldürmeye karar verirler. Köse uyurken onu döverek öldürmeye karar verirler. Bunu da Köse duyar. Kendi kıyafetini süpürgeye giydirir. O farklı yerde yatar.

Devler gelir. Sopalarla Köse’yi dövdüklerini sanırlar. Biri el uzatır. Kardeşlerine der ki:

-Bu odun olmuş, kesin ölmüştür. Bırakalım burada, sabah gelir cenazesini kaldırırız.

Sabah olur, cenazesini çöpe atmak için giderler. Gittiklerinde Köse, yatağının üzerinde kıyafetlerini giymektedir. Devler sorar:

-Güzel uyudun mu Köse kardeş?

Köse cevap verir:

-Biraz pireler ısırdı, onun dışında güzel uyudum.

Devler Köse’den iyice korkmaya başlamış. Kendi kendilerine:

-Biz bunu tüm gücümüzle dövdük. Bu, pireler ısırdı diyor.

Bunun üzerine devler, Köse’yi getiren deve:

-Git, bunu nereden aldıysan oraya götür. Gitmezse de bir çuval altın ver, o zaman gider, derler.

Köse’yle dev yola düşerler. Dev, Köse’yi evinin önüne götürür. Köse’yi orada bırakır, geri döner. Köse kapıyı çalar, karısına der ki:

-Aç bak, sana bir çuval altın getirdim.

Karısı kapıyı açar, Köse’yi içeri alır. Hemen altınları boşaltırlar, yerine saman doldururlar.

Dev giderken tilkiyle karşılaşır. Tilki sorar:

-Nereden böyle dev kardeş?

Dev, başından geçenleri anlatır. Tilki der ki:

-Kardeşim sen salak mısın? O korkudan dışarı bile çıkamaz. Sizi kandırmış. Kalk gidelim altınlarını alalım.

Dev şaşırır. Tilkiyle beraber Köse’nin evinin önüne giderler. Köse’den çuvalı ister. Köse çuvalı atar. Çuval yere düşer ve samanlar dışarı çıkar. Dev der ki:

-Tilki kardeş! Bu taşı sıktı, un yaptı. Taşı sıktı, suyunu çıkardı. Ormanı kaldırmaya çalıştı. Şimdi de bir çuval altını yok etti. Kalk, kalk gidelim. Bırak altınlar onda kalsın.

Dev gider, Köse’yle karısı mutlu mesut yaşarlar.