Kırk Kollu Şamdan
(İç Anadolu Bölgesi, Sivas)

KIRK KOLLU ŞAMDAN

Bir varmış, bir yokmuş. Allah’ın kulu çokmuş, çok söylemesi günahmış. Zamanın birinde bir padişahın hiç çocuğu olmazmış. Padişah, bir gün böyle, beş gün böyle düşününce bir gün vezirine demiş ki:

— Vezir, ben öldüğüm zaman benim yerimi, tacımı, tahtımı alacak kişinin benim sülalemden olmasını isterdim.

Vezir de demiş ki:

— Bir sürü hekimler, hacılar, hocalar var. Baktır, çaresini buldur. Sen bu ülkenin padişahısın.

Padişah, ne kadar ilim adamı varsa hepsini davet etmiş, bir araya toplamış. Hepsi de:

— Senin çocuğun olmaz, demişler.

Tabii, padişah yanmış, sızlanmış, içi içini yemiş. Padişahın bu hâlini gören vezir:

— Padişahım! Çok düşünme, hasta olacaksın. Sen en iyisi git, bir iki ay hava al, halkın içine gir, dertlerini dinle. Hem de derdini anlat, belki bir şey sebep olur, çaresini bulursun, demiş.

Padişah:

— Çok doğru dedin vezir, tamam. Vekâletimi sana veriyorum, demiş, yola çıkmış.

Kazaları, köyleri dolanmış, derken aradan bir ay mı, iki ay mı geçmiş... Bir güzel çeşme görmüş, yemyeşil... Çeşmenin başında abdest almış, sabah namazını kılmış. Kılarken arkadan biri bağırmış:

— Padişahım, padişahım!

Padişah, selam vermiş. Bakmış ki bir derviş...

— Sen benim padişah olduğumu nereden bildin, diye sormuş.

Derviş de:

— Aman padişahım! Giyiminden, kuşamından herkes bilir senin padişah olduğunu, demiş.

Padişah:

— Sen benim padişah olduğumu bildin, derdimin devasını da bilirsin, demiş.

Derviş:

— Aman padişahım! Senin derdinin devasını nereden bileyim, demiş.

Padişah:

— Yok, ya bileceksin ya da kelleni uçururum, demiş.

Derviş de:

— Söyle bakayım, derdin neymiş padişahım, demiş.

— Benim hiç çocuğum olmadı. Soyumun devamı olsun istiyorum, demiş, derdini anlatmış padişah.

Derviş, heybesinden bir elma çıkartıp:

— Ama bir şartım var, demiş.

Padişah da:

— Şartın ne, diye sormuş.

Derviş:

— Çocuk yedi yaşından on dört yaşına kadar bende kalacak. Razı mısın? Çocuğun adını da ben koyacağım, demiş.

Padişah da hiç çocuğu olmamasındansa çaresiz “Tamam.” demiş. Derviş demiş ki:

— Bu elmayı soyacaksın. Kabuğunu kısrak ata yedireceksin. Elmanın yarısını sen, yarısını da hanımın yiyecek. Çocuk olduğu zaman sakın ismini koyma! Ben gelip koyacağım. Bunlara razı mısın padişahım, demiş.

Padişah:

— Razıyım, demiş.

O arada derviş, birden kaybolmuş. Padişah, sevine sevine gelmiş, olanları hanımına anlatmış. Hanımı da:

— Olacak şey değil, ama ne yapalım, demiş.

Aradan zaman geçmiş. Padişahın nur topu gibi bir oğlu olmuş, büyümüş, yedi yaşına basmış. Millet demiş ki:

— Çocuk yedi yaşına geldi, adı yok! Ne diyelim, ne yapalım?

Padişah da:

— Haklısınız. Ahali toplansın, çocuğun adını koyacağım, demiş.

Tam adını koyacakken derviş gelmiş.

— Selamünaleyküm, demiş.

Padişah, dervişi tanımış, ayağa kalkmış, millet şaşırmış. Derviş, çocuğun adını Mehmet koymuş.

— Ben sözümde durdum padişahım. Sen de sözündesin değil mi, diye sormuş.

Padişah, çaresiz:

— Tamam, demiş.

Neyse, padişah o gece yatmış. Sabah namazına kalkmış. O sırada derviş gelip demiş ki:

— Ben çocuğu istiyorum, götüreceğim.

Tabii, çocuğun anası durur mu? Ağlamış, sızlamış, ayılmış, bayılmış, ama çocuk gidecekmiş. Neyse, çocuğu bir güzel donatmışlar, parasını, altınını koymuşlar. Dervişe teslim etmişler. Derviş, ata binip:

— Oğlum, yum gözünü, demiş.

Mehmet, gözünü yummuş, sonra açmış. Derviş:

— Kaç günlük yol geldik, diye sormuş.

Mehmet:

— Bir günlük, demiş.

Derviş:

— Hayır, on yıllık yol geldik, demiş.

Çocuk olmuş on yedi yaşında... Derviş:

— Oğlum Mehmet! Karşıda bir mağara var, görüyor musun, diye sormuş.

Mehmet:

— Görüyorum, demiş.

Derviş:

— Mağaradan içeri gireceksin. İçeride kırk tane oda var. Odaları tek tek aç. Otuz dokuzuncu odada kırk kollu bir şamdan var. Onu al, gel. Kırkıncı odaya sakın girme! Mağara kapanır, seni kurtaramam, demiş.

Mehmet:

— Peki, demiş.

Mağaraya girmiş, odaları tek tek açmaya başlamış. Birinde elmas, birinde yakut, birinde bir bakıyor ki insan iskeleti, diğerinde at eyeri falan varmış. Derken otuz dokuzuncuyu da açmış. Çekmecede bir altın şamdan... Bunu almış, heybesine koymuş. “Yahu, bu adam neden bana ‘Kırkıncıyı açma!’ dedi,” diye düşünmüş.

Açayım mı, açmayayım mı derken şeytan koltuğunun altına girmiş.

— Açıp da gireyim, demiş.

İçeri girer girmez de bayılmış, mağara kapanmış.

Derviş:

— Eyvah, Mehmet! Sen ne yaptın? Ben sana  “Açma!” demedim mi, demiş.

Neyse, Mehmet ayılmış, bakmış ki duvarda bir resim. Resimde dünyalar güzeli bir kız... Görür görmez kıza âşık olmuş. Tabloyu da almış. Orada bir yar* varmış, ona doğru gitmiş. Su sesi geliyormuş. Suyun sesine doğru gitmiş. Az gitmiş, uz gitmiş. Demek ki epey yol gitmiş, acıkmış, susamış. Deniz kenarına gelmiş, düşüp bayılmış. O ülkenin de bir balıkçı Behram Emmi’si, fakir, garip bir balıkçısı varmış. Adam, geçimini balıkçılıkla sağlıyormuş. Bir hanımı, bir kendisi varmış. Çoluğu çocuğu yokmuş. Bir bakmış ki bir delikanlı çocuk, oraya düşmüş, bayılmış. Hemen gidip onu ayıltmış.

— Aman oğlum, evladım! Burada ne yapıyorsun, diye sormuş.

Tabii, Mehmet başından geçeni tek tek anlatmış.

Balıkçı Behram Emmi:

— Gel oğlum, gidelim, demiş.

Doğru evine getirmiş. Hanımına durumu anlatmış. Hanımı da:

— Vay sen aç karnını doyurdun da bu çocuk mu kaldı? Ne yiyecek bu çocuk, demiş, kabul etmemiş.

Mehmet’in cebinde dört-beş tane altın varmış, çıkartmış, kadına vermiş.

Kadın:

— Aman yavrum, sana demedim ki ben. Yatacak yerim de var, yiyecek ekmeğim de var, demiş.

Neyse, Mehmet orada senelerce kalmış.

Bir gün Behram Emmi’ye:

— Baba, bana çay ocağı gibi bir yer bulsan da ben de sana yardımcı olsam. Olmuyor böyle, böyle geçinemeyiz, demiş.

Behram Emmi, Mehmet’in isteğini yerine getirmiş. Bir çay ocağı bulmuş. Mehmet, orada millete kahve yapıyormuş, çay yapıyormuş.

Bir gün demiş ki:

— Baba, buranın üstüne oda gibi bir şey yapalım da eve gitmeyeyim.

Behram Emmi:

— Aman oğlum olur mu? Annen kızar, demiş, ama dediğini de kabul etmiş.

Çay ocağının üstüne bir oda yaptırmışlar. Mehmet, odaya çıkınca demiş ki:

— Başıma türlü türlü işler geldi. Hiç ortada bir şey yok. Acaba bu şamdanda ne var?

Gece olmuş, perdeyi çekmiş, mumu yakmış. Kırk tane peri kızı oynamaya başlamış. Mumlar sönene kadar oynamışlar. Mumlar sönünce de hepsi birer tane altını havlunun içine bırakarak kaybolup gitmişler. Mehmet, bir de bakmış ki kırk tane altın... Hemen gitmiş, babasına:

— Nerede ne satılıyorsa alacaksın. Bir yerde bina satılıyor; git, al. Dükkân satılıyor; git, al, demiş.

Balıkçı Behram Emmi, olmuş balıkçı Behram Ağa... Sonra bir gün Mehmet’in arkadaşları demiş ki:

— Panayır gelmiş. Hadi gidelim.

Panayıra gitmişler. Mehmet bir de bakmış ki o resimdeki kız!.. Hemen yanına gitmiş, bakmış ki kızla oturmak, bakmak on akçe. Mehmet’te zaten para çok... Vermiş günde bir altın. Bir gün değil, beş gün değil, altı ay değil, bir sene değil... Kız şaşırmış.

Mehmet’e:

— Mehmet, gel bakalım! Bu derenin suyu nereden geliyor? Sen ne iş yapıyorsun, diye sormuş.

O da:

— Çaycıyım, demiş.

Kız:

— Çaycıda bu kadar para ne gezer?! Tez bu işin sırrını söyle, demiş.

Mehmet önce:

— Sırrımı söyleyemem, demiş.

Kız da meğer padişah kızıymış. Kız ısrar edince dayanamayıp şamdandan bahsetmiş. Bunu duyan kız, cariyeleri çağırıp Mehmet’i bayıltmış. Mehmet’i dışarı çıkartıp padişah babasının huzuruna şamdanı götürmüşler. Kız, babasına:

— Bu şamdanda kırk tane peri var. Oynayıp kırk tane altın bırakıp gidiyorlar, demiş.

Babası bir davet vererek bütün halkı başına toplamış. Herkes geldiği zaman şamdandaki kırk mumu yakmışlar. Mum sönmeye yakın şamdandan peri yerine kırk tane eli sopalı Arap çıkmış. Araplar, bu adamları bir güzel dövmüşler.

Padişah:

— Kızım, sen bize ne yaptın böyle? Hani bundan peri çıkıyordu? İyice rezil olduk, bir güzel dayak yedik, demiş. 

Kız, Mehmet’in şamdandan peri çıkardığını tekrar söylemiş. Babası şamdanın tekrar yakılmasını emretmiş.

— Beni büyük bir küpün içine koyun, eğer yine kırk tane Arap çıkarsa beni yukarı çekin, diye tembihlemiş. Bu kez mumları bir erkek yaksın, demiş.

Mumları erkek yakmış. Mum bitmeye yakın şamdandan yine kırk tane Arap çıkmış, oradakileri bir güzel dövmüş. Padişah, kızına iyice kızmış.

— Benim senin gibi kızım yok, seni de tanımıyorum, demiş.

Kız da:

— Baba! Vallahi doğru, bunu Mehmet’e yaktıralım, demiş.

Sonra Mehmet’in şamdandan peri çıkardığını tekrarlamış. Padişah, Mehmet’i huzuruna getirtip şamdanı yakmasını emretmiş. Mehmet, şamdanı yaktığında mumlar sönmeye yakın kırk tane peri çıkmış. Oynayıp, birer tane altın bırakıp gitmişler.

Mehmet:

— Padişahım, senden bir ricam olacak, demiş.

Padişah:

— Buyur oğlum, demiş.

Mehmet:

— Ben Allah’ın emri, peygamberin kavliyle kızına talibim. Ben de filan padişahın oğluyum, kızına gönül verdim. Benimle evlendirir misin, demiş.

Başına gelenleri anlatınca padişah da:

— Tamam oğlum. Kulun başına gelmedik olmaz. Ben razıyım, ama kızıma bir sor, razılığı var mı, bir görüş, demiş.

Mehmet, kızın yanına gitmiş; kız, “Yok.” demiş. Neyse, kızı zar zor ikna etmişler. Kırk gün, kırk gece düğün yapmışlar. Yiyip, içip muratlarına geçmişler...

 


* yar: Uçurum.