Şah Muhammet
(Güneydoğu Anadolu Bölgesi, Gaziantep)

Vaktinde bir süpürgeci koca varmış. Onun on bir, on iki yaşında bir kız çocuğu varmış. Onunla bir merkep alıp dağa süpürge devşirmeye giderlermiş. O süpürgeyi devşirirlermiş, onunla idare olurlarmış. Dört, beş uşağı* varmış. O kızla babası süpürge devşirirken bir Kara Abit adlı bir kul karşılarına dikilmiş, demiş ki:

— İhtiyar baba, bu kızı bana vermez misin? Bir ağrı* altın veririm.

İhtiyar baba da demiş ki:

— Git oğlum, git.

— İki ağrı vereyim, demiş.

Gene koca yalan söylüyor diye zannetmiş, gene:

— Git oğlum, git, demiş.

— Üç ağrı vereyim ihtiyar baba, demiş.

O da:

— Getir oğlum, demiş.

Öyle demede olsun, Abit kaybolmuş, bir saat sonra bir telis altınla, bir de teraziyle gelmiş. Üç ağrı tartmış, kızı almış götürmüş Abit.

Oradan babası aklını şaşırmış, fukaralık bağrına hond etmiş.* Hemen süpürgeleri almış, altını eşeğe yüklemiş; eve gelmiş, karısına demiş:

— Gel şu çuvalı indirelim.

Öyle demede olsun, çuvalı indirmişler. Süpürgeci koca ucundan tutmuş, silkelemiş evin köşesine altını. Avradın kız hiç hatırına gelmemiş. Birkaç gün sonra alalım bu kızdan haberi.

Abit kızı götürmüş bir ıssız bir konağa, bahçe içerisinde, kimse yok; bir Abit bir de kız. Bu kızın adı da Sultan’mış. Bir, iki bu Abit bu kızın her hizmetini görürmüş. Çamaşırını yurmuş,* yemeğini yaparmış, yatağını açarmış. İşte, ev kadını gibi her bir şeyini yaparmış. Dilde tez vakitte geç; bu bir ay, iki ay derken bu kız dört ayı doldurmuş Abit’le beraber. Öyle derken bu kız bir gün pencereye çıkmış, babası memleketine yönünü dönmüş, ağlamış:

— Benim de anam, babam var mıydı? Kardeşlerim, bacılarım var mıydı?

Öyle diyerek ağlamış.

Öyle ağladığı yerde Abit yukarı çıkmış:

— Niye ağlıyorsun Sultan Hanım?

Kız da demiş ki:

— Ben anamı, babamı çok göresedim.*

— Seni babanın yanına götüreyim mi?

— Çok memnun olurum, beni anama, babama götürürsen.

Onun da bir kocası varmış. Abit bunların hizmetçisiymiş. Sultan Hanım’ın kocası, bir çocuğu olanaca* ayaline* görünmezmiş. Sonra bu Abit gitmiş, onun adı da Şah Muhammet’miş. Bu Abit gitmiş izin istemiş “Bunu anasının yanına götüreyim. Çok ağlıyor, yazık.” diye.

Şah Muhammet:

— Bu beni gündüz gözüyle görmedi. Korkarım ki anası buna başka huy belletir.

Abit de demiş ki:

— Ben nasıl götürdümse öyle getirip sana teslim ederim.

Orada üç hafta izin almış. Kızı bindirmiş bir ata, kendi de binmiş bir ata, gelmişler babası memleketine. Evvel süpürgeci kocaymış, ismini Süpürgeci Koca çağırırlarmış, şimdi Süpürgeci Ağa diye çağırmışlar.

Bu kız bakmış, babasının güzel güzel konakları olmuş. Bir gün hava kışlıkmış. Güneşte otururken anası Sultan Hanım’la, demiş:

— Kızım, kocan da bu mu? Kocan bu Abit mi?

— Hayır ana. Bilmiyorum kocam olduğunu. Her bir işimi tutuyor. Akşam olduğunda yemeği yediğimle bilmiyorum nerede yattığımı.

Oradan Sultan Hanım’a anası demiş ki:

— Kızım, herhâlde sana içki içiriyorlar, seni sarhoş ediyorlar. Ondan sonra senin, kızım, kocan bu değil. Sana kızım sarı bir mendil vereyim. Gittiğin gece bir kadeh iç, ikincisinde sen seni sarhoş eyle, çakal dubarası* eyle sen seni, uyumuşluğa vur. Üçüncüsünü ağzından aşağı dök. Oraya yıkıl.

Üç hafta bitmiş, Abit demiş:

— Sultan, gitmeyelim mi konağımıza?

— Gidelim Abit, ben konağımızı çok göresedim.

Öyle demede olsun, buna anası tedarik kurmuş, bu kızını yollayacak, ona anası bir sarı mendil vermiş. Dilde tez vakitte geç, bunlar konaklarına gelmişler. Akşam olmuş yemeği yemişler, içki gelmiş. Bu kız, anasının verdiği mendili çenesine bağlamış. Bir kadeh içmiş, ikincisinde sarhoş olmuş, dubara etmiş, düşmüş. Abit kızın yüzüne şeşini* bürümüş, aşağı inmiş. Oradan Şah Muhammet gelmiş, kız şeşin altından bakmış ki ayın on dördü gibi parlayan bir çocuk girmiş içeriye. Hiç seslenmemiş bu kız.    

— Sen üç haftadır neredeydin Sultan Hanım?

Bu hiç seslenmemiş, bayılmış yatmış.

Şah Muhammet bunu kucağına almış, yerine götürmüş yatırmış. İkisi de uyumuşlar. Bu kızın koynu beş aylık hamile imiş.

Oğlan uykuya vardığında bu kızın kalbine şeytan girmiş:

— Bu ismi, cismi… Bir defa ben bunu arayayım, demiş.

Bu kız elini Şah Muhammet’in gövdesine sürmüş. Bakmış ki göbeğinin üstünde bir ufacık bir kapı dili bulmuş. Kız, göbeğindeki dili bükmüş; bu Şah Muhammet’in karnından bir dağa açılmış. Açılmada olsun, bu kız kafasını tıkmış, içeri girmiş. Bakmış ki bu Şah Muhammet’in karnının içinde bir ulu şehir olmuş. Azıcık biraz ileri varmış ki terziler kutnu kumaş dikiyorlarmış. Demiş:

— Bunlar ne olacak?

Oradaki terziler de demiş:

— Şah Muhammet’in avradı hamileymiş. Doğdusuna,* kendisine esvap dikeceğiz.

Azıcık daha öteye gitmiş, bakmış ki kuyumcular pazvat,* halhal döküyorlar.

Oradan çıkmış, geri dağdan çıkmış. Çıktığı yerde Şah Muhammet uyanmış. Çarpmış, kolundan tutmuş:

— Kız bu ne, demiş.

— Aman Şah Muhammet, ben ettim sen etme!

— Sen benim Şah Muhammet olduğumu nereden tanıdın?

— Ben senin karnına girdim, terzilerden işittim.

Oradan Şah Muhammet Çağırmış:

— Abit yetiş! Bunun şimdi kanlı gömleğini senden isterim. Bu benim sihrimi dünyaya beyan eyleyecek.

Orada Abit, Şah Muhammet’e çok yalvarmış. Ağlamış, elini ayağını öpmüş;

— Yazık Sultan Hanım’ımıza, demiş.

— Olmaz! İlle şimdi isterim kanlı gömleğini, demiş.

Oradan Abit ağlayarak Sultan Hanım’ın bir gömleğini hırsızlamış. Abit bir ata binmiş, Sultan Hanım’ı terkisine almış, epey gitmiş bir uzak yollara. Bir dağın başında demiş ki Sultan Hanım:

— Benim uykum geldi.

— Sultan’ım gel benim şu dizime yat, demiş.

Sultan Hanım da:

— Sen beni burada bırakıp gideceksin.

Abit de:

— Eğer inanmazsan eteğini eteğime düğümleyelim.

“İyi.” demiş ve eteğini onun eteğine düğümlemiş.

Sultan Hanım, Abit’in dizine yatmış, orada şirin bir uykuya varmış. Abit orada eteğini çözmüş, dizini çekmiş, başının altına bir taş koymuş. Abit atına binmiş, beri gelmiş ve bir tavşan vurmuş. Sultan Hanım’ın gömleğini tavşanın kanına belemiş. Konağa gelmiş, demiş ki:

— Şah Muhammet’in düşmanının ömrü de bu gadek* olsun.

Öyle demede olsun, kanlı gömleği meydana atmış ve demiş ki:

— Şah Muhammet’im, şimdiden sonra bana bu konak haram olsun, Sultan Hanım gittikten sonra.

Şah Muhammet de:

— Sana haram olsun da bana olmasın mı?

Öbür tarafa ağlamış, sızlamış, gitmiş. Abit de gitmiş. Alalım Sultan Hanım’dan haberi.

Sultan Hanım uykudan dağ başında, çalıların içinde uyanmış; ağlamış, sızlamış:

— Ah anam gözün kör ola. Bana devre* huy bellettin.

Oradan ağlamış. Dinlemiş ki bir köpek sesi geliyor. Seğirtmiş çalıların içinden, eğleyerek köpeğin sesine gelmiş. Bakmış ki iki dağ arasında bir şehir görünüyor. Bu şehrin hep duvarları kara boya boyanmış. 

Şah Muhammet’in orada üç bacısı varmış o şehirde. Sultan Hanım’ın kilidi büktüğü, karnına girdiği, Şah Muhammet’in karnından bir dağa açıldığı o şehirmiş. Kız gitmiş en uçta bir kapıya:

— Bacım, garibim. Beni bir gecelik misafir almaz mısınız?

— Git. İnsanoğlu değil misiniz, demiş.

Oradan Sultan Hanım başka bir kapıyı dövmüş. Ev sahibi de sormuş:

— O kim?

Demiş:

— Bacı, bugünlük beni misafir almaz mısın?

O da demiş:

— Git. İnsanoğlu değil misiniz, çiğ süt emdiniz.

İleri varmış, bir kapı daha dövmüş. Onun üçü de Şah Muhammet’in bacısıymış. Sonraki dövdüğü Şah Muhammet’in küçük bacısıymış. Bu da:

— Gel içeri bacım, demiş.

İçeri almış; dilde tez, vakitte geç, bir iki ay kadının yanında kalmış. Bir gün oturduğu yerde Şah Muhammet’in küçük bacısı:

— Bacım, sormak ayıp olmasın, nereden gelip nereye gidiyorsun? Ben senden huylanıyorum. Eteğinin altı kabarıyor, hamile misin?

— Evet bacım. Koynumda çocuk var.

— Çocuğun babasını bilir misin görsen?

— Evet, görsem bilirim.

Başına geleni nakleylemiş küçük görümüne.*

— Hayy, sen benim kardeşimin ayali misin? Benim kardeşim beni çok sever.

Öyle demiş, boynuna sarılmış Sultan Hanım’ın. Ağlamış, sızlamış orada.

— Merak etme bacım. Sizi geri kardeşimle kavuşturayım inşallah. Senede bir defa gelir yanıma, Cuma salası verilirken. Sabah Cuma günüdür. Atın üstünde gelir, attan inmez. “Bacım bana bir tas su yetiştir.” der. Ben o zaman atının başından tutarım, sen çabucak bir tas su yetiştir.

Cuma günü olmuş, atının kuvvetinden Şah Muhammet’in konak sallanmış.

— Hazırlan kız, kardeşim geldi.

Yetişmiş bacısı Şah Muhammet’in atının başından tutmuş. Öyle demede olsun, Sultan Hanım çabucak bir tas su alıp varmış Şah Muhammet’in yanına. Şah Muhammet bu tası onun elinden almış, tası ağzına tutmuş; içmemek şartıyla kıza derin gözle çokça bakmış Sultan Hanım’a.

— Bacım senin hizmetçin yoktu. Bu kadını nereden yakaladın?

— Kardeşim, kapıyı çaldı, “Garibim, beni misafir alın.” dedi.

Oradan demiş:

— Bacım iyi etmişsin. Garibe hürmet lazımdır. Evvel yanına senede bir defa geliyordum, şimdi bu kadının hatırası için ayda bir defa gelirim.

Bu sefer Şah Muhammet, ayı terk edip bu kadın için haftada bir kere gelmeye başlamış. Bir gün dilde tez, vakitte geç, Sultan Hanım çocuk getirmiş. Yerine, yatağına yatırmışlar.

Hani Sultan Hanım, Şah Muhammet’in karnının içinde bir şehre girmişti. İçinde terziler öteberi biçiyordu, kuyumcular halhal, pazvat yapıyorlardı. Görümcesi onları almış getirmiş, Sultan Hanım’la çocuğa giydirmiş. Üç gün, beş gün sonra çocuğun ismini babasının adını koymuşlar: Şah Muhammet. Sonra bu kadın yatarken loğusa hastası, Şah Muhammet gelmiş, bacısı çabucak bir tas su vermiş. Sormuş:

— Bacım, hizmetçin nice oldu?

— Kardeşim, biraz keyifsizledi.

— Bacım yazık. Paran yok mu, demiş.

Çabucak elini cebine sokmuş, bir pençe* para bacısına vermiş.

— Yazık. Doktora yetiştir, demiş.  

Oradan bacısı kardeşine demiş ki:

— Sonra kardeşim duyarsın. Hastalık değil, demiş.

Oradan kardeşi suyu içmiş, gitmiş namaza. Bunun canı rahat etmemiş. Sabahleyin erceden* gelmiş bacısının evine:

— Bacım, bana bir tas su yetiştir, demiş.

Bacısı hemen atın başından tutmuş:

— Sultan Hanım! Küçük Şah Muhammet’i kucağın al, bir tas da su al da gel.

Sultan Hanım o dakikada çocuğu kucağına almış, bir eline de bir tas su almış, gelmiş Şah Muhammet’in yanına.

Şah Muhammet bunları görür görmez kendi kendini attan aşağı atmış, Sultan Hanım’ın boynuna sarılmış:

— Ver benim oğlumu, demiş.

— Oğlan sahibi mi oldun? Kanlı gömleğimi Abit’ten istedin.

Oradan birbirinin boynuna sarılmışlar. Dokuz gün dokuz gece davullar çalınmış, kurbanlar boğazlanmış; toy, düğün etmişler. Birkaç hafta oturmuşlar, Şah Muhammet demiş ki:

— Sultan Hanım, artık konağımıza gitmeyelim mi?

— Yaa, ben sana canımı inanmam Abit olmazsa, demiş.

Orada tel vurmuşlar her tarafa, Abit’i derhâl bulmuşlar; Abit gelmiş. Demişler:

— Artık konağımıza gidelim.

Şah Muhammet binmiş bir ata, Sultan Hanım binmiş bir ata, Abit binmiş bir ata. Yolda altın atıp elma gibi tutarak, çocuğu severek konaklarına gidiyorlarmış.

Havadan üç elma düşmüş. Birisi Müdür Bey’ime, birisi Gardiyan Ana’ma, birisi de hikâyeyi söyleyene.

 


* uşak: çocuk, evlat.

* ağrı: ? (Kaynak kitapta ve Derleme-Tarama Sözlükleri’nde yok.) “Bir” sözüyle birlikte “ağırlınca” anlamında kullanılmış olabilir mi? O zaman “iki ağrı” biçimi de “ağırlığının iki katı” anlamı kazanabilir.) 

* hond etmek: canına tak etmek, gücüne gitmek.

* yumak: yıkamak.

* göresemek: göresi gelmek.

* olanaca: olana kadar.

* ayal: karı, eş.

* dubara: tekrar, dübare. (Kaynak kitapta, metin altında ve sözlük bölümünde bu anlam verilmişse de bu ve “çakal dubarası” biçimine bu anlam oturmamaktadır. Derleme Sözlüğü’nde Elazığ’dan derlenen “dubara” sözü için “hile, numara” anlamı verilmektedir. Bu metinde de bu anlamda olmalı.    

* şeş: tülbent, yazma, başörtüsü.

* doğdu: Kaynak kitapta anlam verilmemiş. Tarama Sözlüğü’nde “loğusa cemiyeti” anlamı var. Bu metinde ise “doğacak çocuk; yenidoğan” anlamında kullanılmış olmalı.

* pazvat: süs için kola takılmak üzere gümüşten yapılan halka; pazubent.

* gadek: kadar.

* devre: ters, yanlış, aksi. (Kaynak kitapta yok, Derleme Sözlüğü: Birçok yöre.)

* görüm: görümce.

* pençe: avuç.

* erceden: erkenden.