Üç Kardeş
(Doğu Anadolu Bölgesi, Malatya)

ÜÇ KARDEŞ

Bir varmış, bir yokmuş; Allah'ın kulu çokmuş. Bir zamanlar memleketin birinde bir oduncu, oduncunun da üç oğlu yaşarmış. Oduncu evin geçimini ormandan odun kesip satarak sağlamaya çalışırmış.

Bir gün yine ormanda odun keserken, gözü ilerdeki bir ağacın tepesindeki yuvada parıldayan bir cisme takılmış. Hemen ağaca tırmanan oduncu, bakmış ki parlayan şey, bir kuş yumurtası… Yumurtayı alıp hemen evinin yolunu tutmuş.

Oduncunun hanımı ile çocukları bu pırıl pırıl parlayan yumurtayı görünce ne yapacaklarını şaşırmışlar. Bunun ne olduğuna da bir türlü karar verememişler. Ne yapacaklarını düşünürlerken, akıllarına komşuları olan kuyumcu gelmiş,

̶ Bunun ne olduğunu bilse bilse kuyumcu bilir, deyip, yumurtayı alıp kuyumcuya götürmüşler.

Kuyumcu bu parlayan yumurtayı görünce, hemen altın olduğunu anlamış. Fakat ses çıkarmamış. Oduncuya,

̶ Buna bin lira vereyim, demiş.

Oduncu da kuyumcunun kendisiyle alay ettiğini sanarak,

̶ Yahu komşu sen bizimle alay mı ediyorsun? diye sitem etmiş.

Kuyumcu da oduncunun parayı azımsadığını sanarak,

̶ On bin vereyim; yüz bin vereyim... diye fiyatı yükseltince oduncu yumurtanın değerini o zaman anlamış. Kuyumcuya,

̶ 'Hadi ver bakalım yüz bini, demiş.

Parayı verip altın yumurtayı alan kuyumcu, oduncuya bu yumurtadan daha varsa getirmeleri için sıkı sıkı tembihte bulunmuş.

O günden sonra oduncu günde bir tane altın yumurtayı kuyumcuya satar ve gül gibi geçinir olmuş. Sonunda oduncu altın yumurtlayan kuşu yakalayıp evine getirmiş ve bu şekilde her gün ormana gitmekten kurtulmuş.

Zenginlik ve bolluk içinde hayatını sürdüren oduncu bir gün ölmüş. Bu arada kuyumcu altın yumurtlayan kuşu elde etmenin yollarını aramaya başlamış. Gidip falcılara fal baktırmış. Falcılar,

̶ Altın yumurtlayan bir kuşun başını yiyen padişah olur; yüreğini yiyenin her sabah başucunda bir altın yumurta olur; kuyruk kısmını yiyen de çok şanslı olur, demişler.

Bütün bunları öğrenen kuyumcu, kuşu ele geçirmek için oduncunun dul karısının etrafından dolanmaya başlamış. Evlenmek vaadiyle kadını kandırmış. Kuyumcu böyle planlar kurarken, oduncunun evindeki hizmetçi bir gece rüyasında kuyumcuyu görmüş. Kuyumcu rüyada kuşla ilgili dileklerini hizmetçiye söylemiş.

Nihayet kuyumcu bir gün oduncunun dul karısına,

̶ Bu kuşu kes de bana yedir. Canım öyle kuş eti çekiyor ki... demiş.

Kadın da kuyumcuyla evleneceğini düşünerek,

̶ Olur, demiş.

Bu karara oduncunun çocukları çok karşı çıkmışlar. Ama analarını ikna edememişler. Evin durumdan haberdar olan hizmetçisi kuşu kesmiş. Kuşun başını büyük oğlana, yüreğini ortancaya, kuyruk kısmını da küçük oğlana yedirmiş. Kalanını da kızartarak kuyumcunun önüne götürmüş. Durumu gören kuyumcu çok gücenmiş ve kuşu bile yemeden evden çıkıp gitmiş.

İlk planı boşa çıkan kuyumcu, ne yapayım, ne edeyim diye düşünmüş ve tekrar fala baktırmaya karar vermiş. Falcıya göre, kuşun başını yiyenin başını, yüreğini yiyenin yüreğini ve kuyruk kısmını yiyenin arkasını da yerse falcının söylediklerinin gerçekleşeceğini öğrenmiş.

Bu durum yine oduncunun evindeki hizmetçisinin rüyasına girmiş. Hizmetçi, çocukların başına bir bela gelmesin diye gece olur olmaz çocukların yanına gidip durumu anlatmış. Öldürülmekten korkan çocuklar hemen evi terk edip yola çıkmışlar.

Üç kardeş, az gitmişler, uz gitmişler; dere tepe düz gitmişler. Nihayet bir gün karşılarına üç yol çıkmış. Aralarında oturup konuşmuşlar. Kısmetlerini ayrı ayrı aramaya karar vermişler. Sonra da parmaklarından çıkardıkları yüzükleri oradaki bir taşın altına saklamışlar.

Kim önce dönüp gelirse kendi yüzüğünü alacak ve diğer kardeşlerinden birinin gittiği yola devam edecek, diye de kararlaştırmışlar. Böylece üç kardeş helalleşmişler ve her biri ayrı bir yola gitmiş.

Küçük oğlan günlerce yol yürümüş, bir gün bir çeşmenin başında mola vermiş, dinlenirken yanına bir ihtiyar gelmiş. Biraz sohbetten sonra ihtiyar,

̶ Oğlum, yolculuk nereye? diye sormuş.

Oğlan da,

̶ İlk rastlayacağım memleket neresi olursa olsun, orada kalıp kısmetimi arayacağım, demiş.

Oğlanın bu sözü üzerine ihtiyar adam,

̶ Oğlum biraz daha yol aldıktan sonra karşına bir mağara çıkacak. Bu mağaraya gir. Bu mağaradan yalnızca en çok hoşuna giden bir tek şey al. Unutup iki eşya alırsan kapı kapanır, dışarı çıkamazsın, diye tembihlemiş.

Böylece ihtiyar adamdan ayrılan küçük oğul yine yola revan olmuş.

Biraz gittikten sonra önüne bir mağara çıkmış. Mağaradan içeri giren oğlan, gezerken çok hoşuna giden bir lamba görmüş. Lambayı hemen alıp cebine koymuş. Sonra yine gezmeye başlamış. Oradan bir külçe de altın alıp cebine koyan oğlan, mağaradan çıkmak için kapıya geldiğinde kapı açılmamış,

̶ Bu kapı niye açılmıyor acaba? diye kendi kendine söylenirken iki şey aldığını hatırlayıp, hemen cebindeki külçe altını bırakıvermiş. Altını bırakır bırakmaz da kapı açılıvermiş. Oğlan da şehre doğru yollanmış.

İlk önce bir hana yerleşmiş. Hava karardığında cebinden lambayı çıkarıp yakınca şaşırmış kalmış. Çünkü lambayı yakar yakmaz odanın içinde kızlar raks etmeye, hizmetçiler mükellef bir sofra hazırlamaya başlamışlar. Oğlan sofraya oturmuş yemiş, içmiş, eğlenmiş ve lambayı söndürerek yatmış.

Oğlanın odasından her akşam eğlence sesleri gelmeye başlayınca, bu durum etrafındakilerin dikkatini çekmiş. Odanın anahtar deliğinden gizlice onları seyretmişler. Oğlanın lambasının marifetleri ta saraya, padişahın kızının kulağına kadar gitmiş.

Padişahın kızı bu lambayı o kadar çok merak etmiş ki en sonunda padişah babasına çıkıp,

̶ Baba illa da bana o lambayı alacaksın, diye ağlayıp yalvarmış.

Kızının yalvarmalarına dayanamayan padişah, askerlerini oğlanın kaldığı otele göndermiş. Tam o sırada da oğlan odada lambasını yakmış, eğleniyormuş. Askerlerin geldiğini görünce hemen lambayı söndürmüş ve saklamış.

Bu sırada odaya giren askerlere,

̶ Ne istiyorsunuz, ne suç işledim ki? diye sormuş.

Askerler de,

̶ Biz senin marifetli lambanı almaya geldik, demişler.

Oğlanın sakladığı lambayı bulup alarak doğruca saraya götürüp kıza vermişler.

Lamba ile becerilerini halka göstermek isteyen padişahın kızı hemen tellallar çıkartarak,

̶ Padişahın kızının bir hüneri var; pazar günü sarayın bahçesinde halka gösterecek! diye ilan ettirmiş.

Oduncunun küçük oğlu durumu bildiği için pazar günü geldiğinde sarayın bahçesine gitmemiş. Canının sıkıntısından ırmak boyunda gezmeye çıkmış. Gezerken bir değirmene rastlamış. Değirmenci ile koyu bir sohbete dalmış. Bu arada halk sarayın bahçesinde toplanmış. Padişahın kızının hünerini görmek için heyecanla bekleşiyorlarmış.

Nihayet padişahın kızı elinde lambayla sarayın kapısının önüne çıkmış. Lambayı yakar yakmaz da ortalığı bir karanlık bürümüş. Ellerinde kılıçlar olan Arap savaşçılar halkın arasına bir dalmışlar ki vurduklarını yere seriyorlarmış. Kız bunları görünce lambayı zor söndürmüş. Sarayın bahçesi bir kan gölüne dönmüş.

Halk sinirlenip,

̶ Bu kızın cezasını vereceğiz, diye homurdanmaya başlayınca bu duruma çok üzülen padişah,

̶ Alın kızım sizin olsun. Onun cezasını verin, demiş ve kızını kendi elleriyle halka teslim etmiş. Ahali, kız ile lambayı bir sandığa koyup, sandığı da ırmağa bırakmışlar.

Bütün bunlar olurken oduncunun küçük oğlu ile değirmenci ırmak kenarında sohbet ediyorlarmış. Irmağın üstünde yüzen bir sandık görünce değirmenci,

O sandıktaki cansa senin, malsa benim olsun, demiş.

Anlaşmışlar. Oğlan suya atlayıp sandığı kenara çıkarmış. Sandığı açmışlar. İçinden padişahın kızı ile bir lamba çıkmış. Oğlan lambayı değirmenciye verip kızı da kendi yanına alarak oradan ayrılmış.

Kızla oğlan hiç zaman kaybetmeden şehrin dışına çıkıp, diğer kardeşlerini bulmak için yola revan olmuşlar.

Az gitmişler, uz gitmişler; dere tepe düz gitmişler. Nihayet kardeşlerinden ayrıldığı üç yol ağzına gelmişler. Küçük oğlan yüzükleri bıraktıkları taşı kaldırmış ki, yüzüklerin hepsi orada duruyor. Hemen kendi yüzüğünü alarak büyük kardeşin gittiği yola gitmişler. Küçük oğlan, yanında kısmeti olan padişahın kızı ile büyük kardeşin gittiği yola gidedursun.

Biz bakalım ortanca oğlanın kardeşlerinden ayrıldıktan sonra başına neler gelmiş? Ortanca oğlan da kardeşlerinden ayrıldıktan sonra bir ülkeye varmış. Bir ev kiralamış. Her sabah kalktığında da başucunda bir yumurta buluyormuş. Bu yumurtaları satarak gül gibi geçinip gidiyormuş.

Bir sabah, oğlan yatağında uyurken dışarıdan gelen sesler üzerine pencereye koşmuş. Bakmış ki bir genci asmaya götürüyorlar. Gidip sormuş; eğer on kese altın verilirse affedilip asılmayacakmış. Bu genç bir gezginler turnesinde çalışıyormuş. Gence acıyan ortanca oğlan altınları verip genci asılmaktan kurtarmış.

Gencin arkadaşları oğlana,

̶ Başın darda kalınca muhakkak bizi ara, deyip gitmişler.

Bir de o memlekette güzel mi güzel bir kız varmış. O kadar güzelmiş ki karşısına geçip para sayarlar ve paraları bitene kadar seyrederlermiş. Ortanca oğlanda da para çok olduğu için, her gün gider kızın karşısında altın sayar, saatlerce kızın güzelliğini seyredermiş.

Genç ve güzel kız, ortanca oğlanın zenginliğine hayran olmuş ve bir akşam oğlanı evine davet etmiş. Akşam yemişler, içmişler, oğlan içkiden sarhoş olunca ağzını tutamamış ve sırrını kıza söyleyivermiş.

Oğlan iyice sızdıktan sonra kız oğlanı kusturup, yüreği yıkamadan yutuvermiş. Oğlan sabahleyin uyandığında altını kendi başucunda değil de kızın başucunda görünce oyuna geldiğini anlamış.

Çaresiz, kalkıp evi terk etmiş. Kara kara düşünürken de aklına canını kurtardığı gençten yardım istemek gelmiş. Onları aramaya başlamış. Nihayet onları bulmuş Derdini anlatarak yardım istemiş. Onlar da,

̶ Sen hiç canını sıkma, biz o yüreği kızdan alır geri sana yuttururuz, demişler.

Ertesi gün oğlanı başka bir kılığa sokup, kızın evinin önüne gelip, türlü cambazlıklar, gösteriler yapmaya başlamışlar. Pencereden gösterileri seyreden kız, gösteri ekibini evine davet etmiş. Böylece eğlence akşama kadar sürüp gitmiş.

Akşam olunca da gösteri ekibindekiler kıza,

̶ Yatacak yerimiz yok, izin verirsen bu gece senin evinde konaklayalım, diye rica etmişler. Kız da kabul etmiş.

Gece kıza belli etmeden ilaç içirmişler, yüreği kusturup hemen oğlana yutturmuşlar. Ses çıkarmadan da kızın evini terk etmişler. Sabah olunca güzel kız uyanmış, bakmış ki yanında altın yok.

Durumu anlamış fakat elinden bir şey gelmemiş. Bu arada ortanca oğlan da memlekette kalmaktan vazgeçip diğer kardeşlerini bulmak için oradan ayrılmış. Haftalarca yol yürüdükten sonra, kardeşlerinden ayrıldığı üç yol ayırımına varmış. Taşın altında küçük kardeşinin yüzüğünün olmadığını görünce kendi yüzüğünü alıp o da büyük kardeşinin gittiği yola revan olmuş.

Gelelim büyük oğlana… O da kuşun başını yediği için padişah olacaktı ya, bakalım gittiği memlekette ne olmuş.

Büyük oğlan da kardeşlerinden ayrıldıktan sonra bir memlekete varmış. Vardığında akşam karanlığı çöküyormuş. Misafir olmak için bir evin kapısını çalan oğlana kapıyı yaşlı bir kadın açmış, onu misafir etmiş. Bir gece bu evde kalan oğlan, ertesi gün kalmak için kendisine yer aradıysa da bulamamış. Mecburen gece sokakta kalıp gezinerek sabahı etmiş.

Gece bağıran tellalların sesinden, ertesi gün padişahın seçileceğini ve sabahleyin ilk kim sarayın kapısına varırsa onun padişah olacağını işitmiş. Gece gezinerek sabahı ettiği için herkesten önce sarayın kapısına varmış. Böylece o ülkenin yeni padişahı seçilmiş.

Padişah olur olmaz, hemen sarayın bahçesine bir çeşme yaptırmış. Çeşmenin üzerine de kendi resmini nakşettirmiş.

Çeşmenin başına bir bekçi diktiren oduncunun padişah oğlu, bekçiye,

̶ Eğer buraya gelip su içen birisi, ‘of kardeşim of’ diye derin derin iç çekerse onu alıp hemen huzuruma getirin, diye de sıkı sıkı tembihte bulunmuş.

Gelelim büyük kardeşi bulmak için yollara düşmüş olan küçük kardeşe… Bakalım onun başına neler gelmiş?

Küçük kardeş büyüğünün gittiği yolu takip edip bir memlekete varmış. Şehri gezip kardeşini aramış. Bu arada bir hayli yorulmuş olan küçük kardeşle nişanlısı, padişahın kızı sarayın bahçesinde gördükleri çeşmeden su içmek istemişler.

Çeşmeden su içerlerken küçük kardeşin gözü çeşmenin üzerindeki resme takılmış. Bir de ne görsün! Büyük kardeşlerinin resmi değil mi? İç geçirerek,

̶ Of kardeşim of! deyince, bu sözleri işiten bekçi, oğlanı tuttuğu gibi hemen padişahın huzuruna çıkarmış. İki kardeş birbirlerini görünce tanımışlar, kucaklaşmışlar, hasret gidermişler.

Yine aradan aylar geçmiş, ortanca oğlan da kardeşlerinin bulunduğu memlekete ulaşmış. Sıcaktan bunalan ortanca oğlan sarayın bahçesindeki çeşmeyi görünce, gidip elini yüzünü yıkamak istemiş. Çeşmede elini yüzünü yıkarken çeşmenin duvarındaki büyük kardeşinin resmini görmüş. İç geçirerek,

̶ Of kardeşim of! Sen buralarda mıydın? demiş.

Bu sözleri duyan çeşmenin bekçisi onu da apar topar padişahın huzuruna çıkartmış. Huzura çıkarılan ortanca oğlan büyük kardeşinin padişah olduğunu görünce sevincinden ne yapacağını bilememiş.

Üç kardeş birbirleriyle uzun uzun hasret gidermişler. Üçü bir araya gelmenin sevincini kutlamak için kırk gün kırk gece süren bir eğlence düzenlemişler. Bu arada küçük kardeşlerini de nişanlısı olan kızla evlendirmişler. Yemişler içmişler; muratlarına ermişler.