Şahşah Paşa
(İç Anadolu Bölgesi, Sivas)

ŞAHŞAH PAŞA

Evvel zaman içinde, kalbur saman içinde. Cinler cirit oynarken eski hamam içinde. Deve tellâl iken, pire berber iken, ben babamın beşiğini tıngır mıngır sallar iken beşik devrildi. Anam kaptı maşayı, dolandım durdum dört köşeyi... Neyse anahtar deliğinden zorla kaçtım. Az gittim, uz gittim, dere tepe düz gittim. Altı ay, bir güz gittim. Bir de dönüp arkama baktım ki bir arpa boyu yol gitmişim. Lafı uzatmayalım, masala su katmayalım…

Vakti zamanında bir değirmenci yaşarmış. Bu değirmencinin kırk tane tavuğu varmış. Değirmeni köyün dışında olduğu için her akşam tavuklarını değirmene kapatır, köye öyle gidermiş. Bir sabah değirmene vardığında tavuklarının otuz sekize indiğini görmüş. Ertesi sabah, tavukların sayısı otuz altıya düşmüş. Değirmenci, bu işi tilkinin yaptığından şüphelenmiş. O gece eve gitmemiş; kimin yaptığını öğrenmek için oturup beklemeye başlamış. Bir müddet sonra, tilki bacadan içeri girmiş. Değirmenci de o içeri girer girmez bacayı kapatmış, tilkiyi yakalamış. Belindeki kemerle tilkiyi bağlamış, ama tilki yine de kaçmayı başarmış. Kaçarken de değirmenciye:

— Senin ne adam olduğunu anladım, seni adam edeceğim, demiş.

Değirmenci de:

— Git şurdan, murdar soyka*, demiş.

Günün birinde, tilki, değirmencinin yanına gelmiş, bir altın istemiş. Değirmenci, tilkiyi kovmuş. Tilki, ne yapıp edip değirmenciyi kandırıp altını almış. Sonra da doğruca padişahın sarayına gitmiş. Padişaha:

— Padişahım, altın ölçtüğünüz ölçeği ödünç verir misiniz, demiş.

Padişah da:

— O ölçekle ne yapacaksın, diye sormuş.

— Şahşah Paşa'nın altınlarını ölçeceğiz, diyerek altın ölçeğini almış.

Değirmenciden aldığı bir altını, ölçeğin görünen bir yerine sıkıştırıp, ölçeği götürüp geri vermiş.

Padişah, karısına:

— Sultanım, ölçeğin yanına, yöresine iyi bak! Sakın başına bir iş gelmesin, demiş.

Padişahın karısı, ölçeğe bakarken tilkinin yapıştırdığı altını görmüş.

Aradan biraz zaman geçmiş, tilki yine gelmiş. Bu sefer de mecidiye ölçeğini istemiş. Ölçeği aldıktan sonra ona da bir mecidiye yapıştırıp geri vermiş. Padişah, merak edip tilkiye:

— Şahşah Paşa dediğin nasıl bir adamdır, diye sormuş.

Tilki:

— Şahşah Paşa'nın bir evi vardır. Dışı camdan, içi cevahirdendir, demiş.

— Peki bu Şahşah Paşa'ya kızımızı versek nasıl olur, diye sormuş padişah.

Tilki de:

— Vallahi, padişahım, bunu ben de çok düşündüm, ama size söyleyemedim.

Padişah:

— O hâlde kızımızı Şahşah Paşa'ya vereceğiz, gelsin de bir görelim, demiş.

Tilki, değirmencinin yanına gelmiş:

— Padişah seni istiyor, demiş.

Değirmenci, önce razı olmamış, ama tilki onu kendisi ile beraber gelmeye razı etmiş. Saraya yaklaştıkları bir yerde tilki, değirmenciye:

— Beni burada bekle! Hemen dönerim, demiş.

Acele acele padişahın yanına varmış:

— Padişahım, gelirken köprü yıkıldı, ırmağa düştük. Şahşah Paşa’nın üstü başı ıslandı. Utanıyor, gelemiyor, demiş.

Bunun üzerine padişah, tilkiye bir kat elbise vermiş. Tilki, elbiseyi değirmenciye giydirmiş. Arkasından da şu tembihte bulunmuş:

— Padişahın sarayında öteye beriye bakmayacaksın, yemeği gayet az yiyeceksin, demiş.

Saraya gelmişler. Değirmenci yemek yerken duramamış, sarayın dört köşesine bakmış. Tilki, değirmencinin ayağına basmış. O da önce elbisesine bakmış, daha sonra da dışarı bakmış.

Padişah, tilkiye:

— Şahşah Paşa niçin ikide bir elbisesine, oraya buraya bakıyordu? Üstelik yemeklerden de çok az yedi, diye sormuş.

Tilki de:

— Herhalde beğenmemiş olacak. Ben size demedim mi? Onun evinin dışı camdan, içi cevahirdendir.

Beklemişler, beklemişler, Şahşah Paşa gelmemiş. Meğer değirmenci, dışarı çıkınca orada duran turşu fıçısını görmüş:

— Şurdan biraz turşu alıyım da yiyim, demiş.

Fıçının yanına gitmiş. Turşu almak için epey çabalamış, bir türlü becerememiş. Şura bura derken fıçının içine düşmüş. Fıçının içinde inlemeye başlamış. Bu arada, tilki dışarı çıkmış, değirmenciyi aramış, ama değirmenciyi bulamamış, geri dönmüş.

Padişaha da:

— Şahşah Paşa, arkadaşlarıyla satranç oynuyordu, kalk diyemedim, diye yalan söylemiş.

Biraz sonra tekrar dışarı çıkmış. Bir inilti duymuş. O tarafa doğru gitmiş. Fıçının içinde değirmenciyi görmüş. Onu oradan çıkarıp deniz kıyısına götürmüş. Gelmiş, padişaha:

— Şahşah Paşa, arkadaşlarıyla dolaşırken bir adam denize düşmüş. Paşam da onu kurtarmak için üstüyle denize atlamış. Onun için utanıyor, gelemiyor, demiş.

Padişah, yeni elbiseyi vermiş. Tilki, elbiseyi değirmenciye giydirip saraya getirmiş. Uzun uzun konuştuktan sonra, düğünün kırk gün sonra yapılmasına karar vermişler. Saraydan ayrılmışlar.

Kırk gün olmuş, gelip giden olmamış. Tilki, değirmenciye:

— Gitme parasını bana geri ver, demiş.

Fakat değirmenci bu parayı hazırlayamamış. Tilki, saraya gidip:

— Kızınız bize uğursuz geldi. Paşam düğünü kırk gün uzattı, demiş.

Kırk gün geçmiş, değirmenci parayı yine hazırlayamamış. Tilki yine saraya gitmiş. Bu sefer de:

— Paşamın kardeşinin oğlu öldü, kızınızı almıyor, demiş.

Öyle deyince padişah, kızını tilkinin yanına katmış, bir tabur da asker katmış, uğurlamış. Tilki, yolda giderken tabur komutanı Kara Paşa'ya:

— Siz beni takip edin! Ben önden gideceğim, siz arkadan gelin, demiş.

Tilki önde, ordu arkada, yola devam etmişler. Tilki biraz sonra orduyla aradaki mesafeyi açmış. Derken yolda sığırcılara rastlamış. Onlara:

— Karşıdan gelen ordu sizi yok edecek. Komutan size “Bu sığır kimin?” derse “Şahşah Paşa'nındır” deyin, demiş.

Kara Paşa, sığırcıların yanına gelince:

— Bu sığırlar kimindir, diye sormuş.

Sığırcı da:

— Şahşah Paşa'nındır, diye cevap vermiş.

Tilki, koyun çobanlarına rastlamış. Onlara da aynı tembihte bulunmuş. Kara Paşa, gelip sorunca onlar da:

— Bu sürü Şahşah Paşa'nındır, demişler.

Yolda devlerin sarayına rastlamışlar. Tilki saraya girmiş:

— Kara Paşa, ordusuyla size doğru geliyor. Şu odaya girin de ben onu kandırırım, demiş.

Onları odaya sokmuş. Kara Paşa, ordusuyla gelince tilki güya Kara Paşa’ymış gibi seslenmiş:

— Her asker şu odaya beş kurşun sıksın, sonra da yukarıya yanıma gelsin, benden mükâfatını alsın, demiş.

Askerler tilkinin dediğini yapmışlar. Böylece devler ölmüş. Kara Paşa da memleketine dönmüş. Devlerin ne kadar malı, mülkü varsa değirmenciyle tilkinin olmuş. Değirmenci ile padişahın kızı evlenmişler.

Aradan uzun bir zaman geçmiş… Bir gün tilki, değirmenciye demiş ki:

— Ben ölsem ne yaparsın?

— Seni altın kafese koyar, başımın üstüne asarım, demiş.

Bir gün tilki, bunları sınamak için hastalanmış. Değirmenci eve gelmiş ki tilki hasta. Onu kuyruğundan tuttuğu gibi pencereden dışarı atmış. Tilkinin ayağı kırılmış. Az sonra tilki topallaya topallaya eve geri girmiş. Şahşah Paşa’ya:

— Aslı hu! Nesli hu!.. Ben senin değirmenci olduğunu biliyordum. Sana bu kadar iyiliğim dokundu. Bana bunu mu yapacaktın, demiş.

Değirmenci:

— Tilki, etme tutma. Sen bilirsin, beni sakın mahcup etme, demiş.

Tilki de onu mahcup etmeyeceğine dair yemin etmiş.

Padişahın kızı, kocasının Şahşah Paşa değil de değirmenci olduğunu öğrenince:

— Ben bir değirmencinin karısı olamam, demiş.

Bunun üzerine babasının evine gitmek için yola düşmüş. Tilki, peşine düşüp bağırmış, ama padişahın kızı geri dönmemiş. Tilki, padişahın kızının arkasından:

— Dur, soytarının kızı, diye bağırmış.

Padişahın kızı dönüp:

— Ben soytarının kızı mıyım, diye cevap vermiş.

Kurnaz tilki, kafayı çalıştırıp:

— Sen soytarının kızı değilsin de sanki bu, değirmenci mi? Aklıma geldi, öyle söyledim, demiş.

Bunun üzerine kız geri dönmüş, gelmiş. Az zaman sonra çok zaman sonra, tilki ölmüş. Değirmenci, tilkiyi altından bir kafese koymuş, evin tavanına asmış. Fakat tilki kokmaya başlamış. O zaman tilkiyi kafesten çıkarmış, dışarı atmışlar. Değirmenci ile padişahın kızı uzun yıllar mesut bir şekilde yaşamışlar.

Gökten üç elma düştü... Biri söyleyene, biri dinleyene, bir de yazana...


* soyka: 1. Ölen kişinin giysileri, 2. Olumsuz bir durum, nesne ve kavramları anlatmak üzere kullanılan bir söz.