Keloğlan
(İç Anadolu Bölgesi, Sivas)

KELOĞLAN

Bir varmış, bir yokmuş. Allah’ın kulu dağdan, taştan doğmuş. Evvel zaman içinde, kalbur saman içinde...

Bir evde üç oğlan, bir ana, bir baba yaşarmış. Bir gün, bir bezirgânbaşı gelmiş, bu oğlanların analarını kaçırmış. Sadece baba ve oğulları kalmış.

Zaman geçmiş, çocuklar büyümüş. Büyüdükten sonra babaları demiş ki çocuklara:

— Oğullarım, sizin ananızı bir bezirgân kaçırdı. Ananızı bulmamız lazım. Bu bezirgân nereye götürdüyse gideceğiz, bulacağız, getireceğiz.

Oğulları da:

— Tamam baba, demişler.

Oğullarından biri:

— Yalnız, baba, her birimize birer tane at vereceksin, demiş.

Babası da:

— Tamam oğlum, demiş.

Gitmiş, üç tane at bulmuş üç evladına. Bunlar almışlar atları, düşmüşler yollara... Giderken üç tane çatal yola denk gelmişler. En büyükleri demiş ki:

— Sen şu yola, ben bu yola, ben de bu yola...

Her biri üç yola dağılmış. Üç yola dağıldıktan sonra en küçüğü az gitmiş, uz gitmiş, dere tepe düz gitmiş... Bir eve denk gelmiş. Eve denk geldiğinde de karnı acıkmış. O evin kapısını dövmüş. Bir kadın çıkıp:

— Buyur evladım, demiş.

Oğlan da demiş ki:

— Ana, çok açım, benim karnımı doyurur musun?

Kadın:

— Olur evladım, demiş.

Ondan sonra, acıkan oğlanı eve buyur etmiş. Karnını doyurmuş. Demiş ki:

— Evladım, artık yoluna git. Burada yedi başlı dev var, dev gelir, seni yer.

Oğlan da hayretle:

— Deme ana, demiş.

Kadın:

— Dedim bile, demiş.

Neyse, bu oğlan evden çıkacağı sıra dev gelmiş. Dev, gelir gelmez:

— Burada bir insanoğlu kokuyor, demiş.

Ondan sonra, kadın ne kadar inkâr ettiyse de dev inanmamış. Oğlan, evde bulduğu kılıcı eline almış, kapının arkasına geçmiş. Dev kafasını kapıdan uzatır uzatmaz kesip düşürmüş.

Dev:

— İnsanoğlu, bir daha vur, demiş.

Oğlan:

— Yok. Ben anamdan bir sefer doğdum, bu iş burada biter, demiş.

Devi orada öldürmüş. Kadın, oğlana sormuş:

— Evladım, nerelisin?

Oğlan:

— İşte, ben falan köylüyüm, demiş.

Kadın da hayretle:

— O köyde benim çocuklarım vardı, demiş.

Oğlan da:

— Kaç taneydi, diye sormuş.

Kadın:

— Üç taneydi, diye cevap vermiş.

Ondan sonra, oğlan, kadının anası olduğunu anlamış. Anasıyla tanışmışlar. Tanıştıktan sonra kadın:

— Oğlum, git kardeşlerini de bulup bana getir, demiş.

Oğlan da:

— Tamam ana, deyip gitmiş.

Oğlan, kardeşlerini bulmuş, alıp gelmiş. Babasını da getirmiş. Bunlar orada kavuşmuşlar. Kavuşmuşlar, ama oğlan üç tane kız resmi görmüş duvarda. Anasına demiş ki:

— Ana, bu resimler ne? Nerededir bu kızlar?

Anası:

— Oğlum, burada bir kuyu var, kızlar bu kuyunun içinde, demiş.

Oğlan da:

— Ana, ben bu kızları çıkaracağım, demiş.

Anası:

— Olmaz oğlum, çıkaramazsın, demiş.

Oğlan da ısrar ederek:

— Yok, çıkaracağım, demiş.

Kuyunun kapağını açmışlar. Büyük kardeşlerini kuyuya sokmuşlar. “Yanıyorum!” dedikçe daha aşağıya göndermişler. Büyük kardeş:

— Beni çekin, diye bağırmış.

Büyük kardeş kuyuya inememiş. Kuyunun yarısından sonra geri dönmüş. Ondan sonra, ortancayı kuyuya sallamışlar. Ortanca, biraz daha aşağı inmiş, ama en aşağı inememiş. En küçük oğlan, anasına:

— Ana, “Yanıyorum!” desem de beni aşağı salın, demiş, kuyunun dibine inmiş.

Küçük oğlan, indikten sonra üç tane oda görmüş. Birini açmış ki altın tavukla altın horoz birbirlerini kovalıyorlar. Bir diğerini açmış ki altın köpekle altın tavşan birbirlerini kovalıyorlar. Neyse, sonuncu odaya girmiş ki kızların üçü de orada. Kızlara:

— Ben sizi yeryüzüne çıkarmaya geldim, demiş.

Tabii, bu kızlar çok sevinmişler. Kızları yanına almış:

— Şu büyük kız, büyük kardeşime, çekin yukarıya, demiş.

Onu çekmişler yukarıya. Ortanca kızı getirmiş:

— Ortanca kız da ortanca kardeşime, demiş.

Ondan sonra da sıra en küçük kıza gelmiş. En küçük oğlan:

— En küçük kız da bana, demiş.

Onu da çekmişler yukarıya. Sıra kendine gelmiş. Onu da çekmeye başladıkları sırada büyük kardeşi ipi kesmiş. Kestikten sonra küçük oğlan aşağı düşmüş. Büyük kardeşi demiş ki yalandan:

— Artık ip dayanmıyor, çekemeyiz seni.

Bu çocuk kuyuda kalmış. Kalmış, ama gelgelelim orada da bir yaşantı varmış. O kuyunun dibinde. Kuyunun kapağını kapatmışlar, bırakıp gitmişler. Küçük oğlan kuyuda kaldıktan sonra gezerken bir tane çobana rastlamış.

— Çok acıktım. Şuradan bir tane kuzu versene, demiş.

Neyse, kuzuyu almış çobandan, kesip yemiş. Derisini de kafasına geçirmiş. Bunun adına demişler ki; “Keloğlan!”. Keloğlan, sıcakta gezerken gitmiş, bir ağacın gölgesine yatmış. Orada tavus kuşu diye bir kuş varmış. Bir yılan gelir, devamlı o kuşun yavrularını yermiş. Yine bu tavus kuşu yavrularına yem getirmeye gitmiş, ama yılan yine gelmiş, yavruları yiyecekmiş. Keloğlan, ağacın gölgesinde uyurken hışır hışır diye bir ses gelmiş. Bakmış ki cücükler bas bas bağırıyor. Tutmuş, orada yılanı kılıçla öldürmüş. Tavus kuşu döndüğünde bakmış ki yılan ölmüş, yavruları yaşıyormuş. Yılanı Keloğlan’ın öldürdüğünü anlamış. Bakmış ki oğlanın kafası gölgede değil. Tavus kuşu, kanadını germiş, oğlanın kafasına gölgelik yapmış. Keloğlan, uyanmış ki bir kuş, başında duruyor.

Tavus kuşu:

— İnsanoğlu, dile benden ne dilersen, demiş.

O da:

— Beni gökyüzüne çıkarır mısın, diye sormuş.

Tavus kuşu:

— Ben biraz yaşlandım, ama ne yapalım? Bana iyiliğin dokundu; insanoğlunun dileği yerine gelsin, diye cevap vermiş.

Anlaşmışlar. Ondan sonra Keloğlan:

— Ben seni sonra bulurum, demiş.

Şehrin içine doğru gitmiş. Şehrin içine inerken susamış. Bir eve rast gelmiş. Demiş ki:

— Şu teyzeden bir su isteyeyim.

Gitmiş, kapıyı çalmış.

— Bir su verir misin teyze, demiş.

Kadın:

— Su yok ki evde, demiş.

Yedi başlı bir dev yatarmış suyun başında. Yedi başlı dev, suyun başında durduğundan herkesin suyu bitmiş. Dev, ağanın kızını yerse suyu vereceğini söylemiş.

Kadın:

— Vah yavrum, vah! Yedi başlı dev, suyun dibinde yatıyor, demiş.

Keloğlan:

— Nerede, diye sormuş.

O da:

— Falan yerde, diye göstermiş.

Oğlan, hemen kılıcı çekmiş, devin yanına gitmiş. Devi orada öldürmüş. Bırakıp gitmiş. Giderken de orada uyanığın biri, elini hemen devin kanına batırıp Keloğlan’ın sırtına sürmüş. Keloğlan, oradan ayrılınca bir tane davar çobanına azap* olmuş. Ağa da olanları öğrenmiş. Demiş ki:

— Dev, kızımı yiyecekti, kurtuldu. Devi öldüren adam benden ne dilerse onu yapacağım. Bulup getirin, kızımı ona vereceğim.

Ağanın dediklerini duyan herkes çıkıp; “Devi ben öldürdüm” demeye başlamış. Keloğlan’ın sırtına kan süren uyanık da ağanın yanındaymış. O adam, gelen herkesin sırtına bakmış.

— Yok ağam, bu da değil, demiş.

Ağanın dedikleri kulaktan kulağa yayılmış. Keloğlan’ın azap durduğu çoban da duymuş. Çoban, Keloğlan’a:

— Keloğlan, böyle böyle. Devi öldürüp şehri beladan kurtaran adamı arıyorlar. Ağa, ona kızını verecekmiş, demiş.

Keloğlan:

— Devi öldüren benim. Gideyim, bakayım. Kızını da istemiyorum. Bana kırk tuluk* et, kırk tuluk su versin yeter, demiş.

Bunun üzerine Keloğlan ile çoban, ağanın yanına gitmişler. Ağanın yanındaki uyanık adam, Keloğlan’ın sırtını açıp bakmış ki devin kanının izi var. Ağa bunu görünce:

— Tamam, dile benden ne dilersen, demiş.

Keloğlan:

— Ne dileyeyim ağam? Bana kırk tuluk et, kırk tuluk su versen yeter, demiş.

Ağa, isteğini kabul etmiş. Dediği gibi kırk tuluk et, kırk tuluk da su vermiş. Keloğlan, doğruca tavus kuşunun yanına gelmiş. Tavus kuşu, Keloğlan’ı yeryüzüne çıkarırken ağanın verdiği et ve suyla beslenecekmiş. Bunlar, gidecekleri zaman için anlaşmışlar. Gidecekleri gün gelmiş, çatmış. Keloğlan, tavus kuşunun sırtına binmiş.

Tavus kuşu:

— “Et” dedikçe et ver; “Su” dedikçe su ver, diye tembih etmiş.

Keloğlan da:

— Tamam, demiş.

Yeryüzüne çıkarken tavus kuşu; “Et” demiş, Keloğlan et vermiş. “Su” demiş, Keloğlan su vermiş. Yeryüzüne gelmeye az kaldığında et bitmiş. Et biter bitmez Keloğlan, bacağından biraz et koparıp tavus kuşunun ağzına vermiş. Yeryüzüne vardıklarında tavus kuşu, yediğinin insan eti olduğunu anlamış. Demiş ki:

— İnsanoğlu, yürü bakalım.

Keloğlan, sendeleye sendeleye yürümüş. Meğer tavus kuşu Keloğlan’ın etini yutmamış. Ağzından çıkarıp Keloğlan’ın bacağına yapıştırmış. Ondan sonra, demiş ki:

— İnsanoğlu, sana iki tane kıl vereceğim. Bunları birbirlerine sürttüğün zaman bir tane Arap gelecek. Ondan ne istersen hemen getirir.

Keloğlan:

— Tamam, demiş.

İkisi vedalaşmışlar, tavus kuşu yurduna dönmüş. Keloğlan, yeryüzünde gezmeye başlamış. Kafasındaki deriyi de çıkartmamış. Şehirdeki bir kuyumcunun yanına çırak olmuş. Keloğlan’ın babası da meğer o şehre ün salan bir ağa olmuş. Büyük oğlunu evlendirecekmiş, ama Keloğlan’ın kuyudan çıkardığı büyük kız evlenmek istemiyormuş.

— İlle de benim altın horozumla altın tavuğum, diyormuş.

Keloğlan’ın babası Mehmet Ağa da çareyi kuyumcuda aramış.

— Bana ne yapıp edip altın horozla altın tavuk bulup getireceksin, demiş.

Dertli kuyumcu, olan biteni Keloğlan’a anlatmış. Keloğlan:

— Usta, ondan kolay ne var? Sen git, ağadan bir çuval altın al. Bana da bir çuval fındık, bir de çekiç getir, demiş.

Kuyumcu:

— Tamam, ben bunları bulup getireyim, diye cevap vermiş, doğruca ağanın yanına giderek istediklerini getireceğinin haberini vermiş.

Kuyumcu, Keloğlan’ın istediklerini getirmiş. Keloğlan oturmuş, tak tak kırarak fındık yemeye başlamış. Kuyumcu, gidip gelip ona bakmış, ama Keloğlan hâlâ fındık yiyormuş.

— Keloğlan, ne yaptın altın horozla tavuğu, diye sormuş.

O da:

— Ustam, sen dert etme, ben halledeceğim, demiş.

Keloğlan, kuyumcuyu göndermiş. Diğer yandan da düğün başlamış, cirit alanı kurulmuş. Keloğlan da cirit alanına gitmiş. Tavus kuşunun verdiği kılları birbirine sürtmüş, hemen kıyafeti değişmiş. Bir daha sürtmüş, altına doru bir at gelmiş. Cirit alanına girer girmez düğündeki herkesi bir güzel pataklamış. Hemen kılı kıla sürtüp eski hâline dönmüş; doğru dükkâna dönmüş. Yine fındık kırmaya başlamış. Bir zaman sonra ustası dükkâna gelmiş.

— Keloğlan, senin işin gücün fındık kırıp yemek. Düğüne bir doru atlı geldi, hepimizi ciritte öyle bir dövdü ki sorma gitsin. Hepimizi kırdı, geçirdi. Sen altın horozla tavuğu ne yaptın, demiş.

Keloğlan:

— Çok geçmiş olsun. Akşama gelir ustam, sen hele biraz dolan, demiş.

Ustası gitmiş. Keloğlan hemen kılı kıla sürtmüş. Arap ortaya çıkmış. Ona:

— Altın horozla altın tavuğu bana getir, demiş.

Arap, Keloğlan’ın dediğini yapmış, altın horozla tavuğu getirmiş. Dükkândaki dolaba koymuşlar. Bir zaman sonra kuyumcu tekrar gelmiş. Demiş ki:

— Keloğlan, ne yaptın? Beni mi astıracaksın ağaya?

Keloğlan da:

— Ustam, dert etme. Aç da dolaba bak, demiş.

Kuyumcu, dolabı açmış ki altın horozla altın tavuk birbirini kovalıyor. Hemen alıp ağaya götürmüş. Bu dertten kurtulmuş. Düğün de bitmiş. Aradan biraz zaman geçmiş. Bu defa da Keloğlan’ın ortanca kardeşi evleniyormuş. Kuyudan çıkan ortanca kız da:

— Altın köpekle altın tavşanı isterim, yoksa evlenmem, diye tutturmuş.

Mehmet Ağa, yine kuyumcuyu çağırtmış. Kuyumcudan altın köpekle altın tavşan bulup getirmesini istemiş. Kuyumcu, yine telaşlı şekilde dükkâna dönüp olanları Keloğlan’a anlatmış. O da:

— Usta, ondan kolay ne var? Sen git, ağadan bir çuval altın daha al. Bana da yine bir çuval fındık, bir de çekiç getir, demiş.

Kuyumcu, Keloğlan’ın dediklerini yapmış. Keloğlan, yine fındık kırıp yemeye başlamış. Düğün vakti gelince de kılı kıla sürtüp cirit meydanına girmiş. Yine düğündeki herkesi kırıp geçirmiş. Hemen eski hâline dönüp dükkâna gelmiş. Kuyumcu, geldiğinde Keloğlan’ın yine fındık yediğini görünce:

— Keloğlan, sen ne yapıyorsun? Ağa bu defa beni kesin öldürür? Altın köpekle altın tavşanı bulamadın mı, demiş.

Keloğlan:

— Ustam, dert etme. Sen hele biraz dolan da gel, demiş.

Kuyumcu, dolaşmaya çıkmış. Keloğlan yine kılı kıla sürterek dilekte bulunmuş. İstedikleri gelince de dolaba saklamış. Kuyumcu, bir zaman sonra geri gelip:

— Keloğlan, ne yaptın, diye sormuş.

Keloğlan:

— Dert etme usta. Aç da dolaba bir bak, demiş.

Kuyumcu, dolaba bakmış ki altın köpekle tavşan birbirilerini kovalıyorlar.

— Hay yaşa Keloğlan, diyerek doğruca ağaya götürmüş.

Aradan zaman geçmiş, sıra gelmiş en küçük kıza... En küçük kız:

— Ben bu altın horozla tavuğu, altın köpekle tavşanı bulanı ille göreceğim, diye tutturmuş.

Mehmet Ağa:

— Ne yapacaksın görüp? Kelin biriymiş işte, diye kızmış.

Kız da ısrar etmiş. Mehmet Ağa, çaresiz şekilde kuyumcuyu yeniden çağırtmış.

— Bunları bulan kel oğlanı buraya getir, demiş.

Kuyumcu hemen Keloğlan’ı alıp ağanın yanına getirmiş. Kız, Keloğlan’ı görür görmez onun kendisini kuyudan kurtaran en küçük oğlan olduğunu anlamış. Kafasındaki deriyi kaldırıp Mehmet Ağa’ya:

— Bu kel oğlan, senin öz oğlun! Benim de kocam olacak izin verirsen, demiş.

Keloğlan’ın kim olduğu ortaya çıkınca onlara da bir düğün alayı kurulmuş. Kırk gün, kırk gece düğün yapmışlar. Onlar ermiş muradına, biz çıkalım kerevetine...

 


*azap: Bir yıllık tutulan erkek hizmetçi, uşak.

*tuluk: Pekmez, peynir, yağ vb. şeyler koymaya yarayan ya da yayık olarak kullanılan deri, tulum.