Balık Bilmez ise Halik Bilir
(Karadeniz Bölgesi, Tokat)

[BALIK BİLMEZ İSE HALİK BİLİR]

 

Bir varmış, bir yokmuş. Eski bir Türk ülkesi varmış. Bu ülkenin komşusu olduğu bir de komşu ülke varmış. Bu Türk ülkesinin padişahı gözleri görmeyen yaşlı bir adammış. Ancak padişah hiddetli mi hiddetli, gazaba gelince kimseye acımayan gaddar bir adammış. Bu yaşlı padişah gözlerinin görmemesine çok üzülürmüş.

Gözleri görmeyen padişah bir gün sarayda gezintiye çıkmış. Sarayda gezerken iki askerin kendi arasındaki konuşmasına kulak misafiri olmuş. Askerlerden biri, diğerine anlatıyormuş:

—Ben padişahın gözlerinin nasıl düzeleceğini biliyorum; ancak gazabından korktuğum için ona söyleyemiyorum, demiş. Padişah hemen tahtına kurulmuş ve bunu söyleyen askeri huzura çağırtmış. Askere:

—Anlat bakalım, benim gözlerim nasıl düzelir, diye sormuş. Asker de başlamış anlatmaya:

—Padişahım, senin gözlerinin açılmasının sırrı bir balıktadır. Bu balık senede yalnız bir defa su üzerine çıkar. Balığın su yüzüne çıkmasına kırk gün var. O balığı yakalayıp kanını gözlerinize sürerseniz gözleriniz düzelecektir, demiş.

Padişahın oğlu ülkenin ordularının komutanıymış. Padişah hemen oğlunu çağırtmış ve olan biteni oğluna anlatıp ondan balığı yakalamasını istemiş. Komutan da babasının gözlerinin iyileşmesini sağlayacak balığı yakalamak için deniz kıyısına adım başına asker dizdirmiş. Aradan zaman geçmiş, askerler beklemekten sıkılıp komutanlarına:

— Bu balığın çıkacağı yok, otuz dokuz gündür buradayız. Ama denizde bir kıpırtı yok, deyip durumlarından şikâyetçi olmuşlar. Komutan da:

—Zaten balığın çıkacağı yok, babam da çocuk gibi masallara inanıyor. Balık bu gece yarısına kadar çıkmazsa buradan dağılabilirsiniz, demiş. Otuz dokuzuncu günü kırkıncı güne bağlayan gece yarısında su hareketlenmeye başlamış ve balık su yüzeyine çıkmış. Askerler gidip padişaha ve komutanlarına haber vermişler. Komutan hemen deniz kıyısına gelmiş, bakmış ki bir balık su yüzeyinde yüzüyor ama böyle bir balığın dünyada eşi benzeri yok. Komutan balığın güzelliğine hayran kalmış ve onu seyretmeye başlamış. Balığa kıyamamış ve onu öldürmekten vazgeçmiş.

Bu sırada padişah sarayında sabırsızlıkla bekliyormuş. Oğlu saraya girince hemen yanına çağırtmış ve balığı sormuş. Oğlu olup biteni anlatmış ve balığın güzelliğine hayran kaldığını bu yüzden onu yakalamadığını söylemiş. Padişah bunları duyunca çok sinirlenmiş ve cellâtları çağırmış:

—Alın, bu artık benim oğlum değil, hemen onu öldürün, demiş. Cellâtlar padişaha:

—Padişahımız, siz ne kadar ona kızsanız da o sizin oğlunuzdur. Eğer biz onu sizin yanınızda öldürürsek siz dayanamazsınız, bizi öldürtürsünüz, demişler. Padişah da onlara uzak yerde öldürmeleri için emir vermiş. Cellâtlar komutanı kolundan tutup ıssız bir dağ başına getirmişler. Komutan, onlara:

—Bakın siz beni öldürürseniz bir şey kazanamayacaksınız. Gelin beni öldürmeyin, şuradan bir hayvan avlayalım onu öldürelim. Kanını da benim gömleğime sürelim. Siz o gömleği babama götürün. Oğlunu öldürdük, deyin. Ben de bir daha bu ülkede göze görünmem, çeker giderim, demiş.

Cellâtlar komutanı çok severlermiş. Bu sözleri duyunca, teklifini hemen kabul etmişler. Bir yaban hayvanı avlayıp kanını komutanın gömleğine sürmüşler. Komutanla helalleşip saraya geri dönmüşler.

Komutan az gidip düz gidip komşu ülkenin sınırına kadar gelmiş. Son kez topraklarımı göreyim diye arkasına bakmış. Bir de ne görsün ki dev gibi bir Arap, yalın kılıç atının üzerinde, kendine doğru geliyor. Arap, komutana selam verip yoluna devam etmiş. Komutan, Arap'ın arkasından bağırmış:

—Hey! İns misin cin misin? Bu topraklarda ne gezersin, demiş. Arap atını geri sürmüş ve komutanın yanına gelmiş. Arap attan inince komutan onun heybetinden korkmuş. Arap tekrar selam verip komutanın yanına oturmuş. Komutan başından geçenleri anlatmış. Sıra Arap'a gelmiş:

—Ben ülkesini terk eden biriyim. Kendi ülkemde beni öldürecekler. Bu yüzden komşu ülkeye gidiyorum, demiş. Komutan da ona birlikte yola devam etme teklifinde bulunmuş. Arap teklifi kabul etmiş, ama bir şart sürmüş:

—Can bulursak cana, mal bulursak mala ortağız, tamam mı, demiş. Komutan da onun teklifini kabul etmiş ve beraber yola koyulmuşlar.

Komşu ülkede uzun bir yolculuktan sonra varıp bir handa konaklamaya başlamışlar. Sabah olunca bir tellal sesi duymuşlar:

—Padişahın kızı evlenmek için uygun koca bekliyor. Padişahın kızı evlenmek için uygun koca bekliyor! Bu sesi duyan Arap, komutana dönüp:

—Sen git, bu kızı al, bu kızı bana vermezler. Sen, eli yüzü düzgün adamsın, daha uygunsun, demiş. İkisi birlikte gidip padişahın kızını komutana istemişler. Komşu ülkenin padişahı durumu değerlendirmiş, kızına da sormuş. Kızı komutana vermeyi kabul etmiş. Neyse düğün dernekten sonra kızı alıp çıkmışlar. Bir ev tutup kızı o eve götürmüşler. Komutan, Arap'a dönüp:

—Hadi sen bu akşamlık git. Biz kız ile bu evde yalnız kalalım, demiş. Arap bu sözleri duyunca sinirlenmiş, kılıcını çekip komutana yönelmiş:

—Biz senin ile yola çıkarken nasıl sözleşmiştik? Can bulursak cana, mal bulursak mala ortak olacaktık. Şimdi sözünden ne demeye dönüyorsun? Senin kelleni burada uçururum, demiş. Komutan:

—Ya hu nasıl olur? Bu nasıl bir iştir? Bu kadın artık benim eşim, böyle şey olur mu, dese de nafile. Arap söz dinlememiş ve daha hiddetli şekilde karşı çıkmış. En sonunda komutan çaresiz kabul etmek zorunda kalmış ve kız ile Arap'ın yalnız kalmasını kabul etmiş.

Kız ile Arap odaya girmişler, komutan onları beklemeye başlamış. Meğerki komşu ülkenin padişahının kızı sihirliymiş, bundan önce kendisi ile evlenen yedi kişiyi öldürmüş. Ne zaman evlenip gerdeğe girecek olsa kızın içinden büyük bir kara yılan çıkarmış ve damadı öldürürmüş. İlk önce Arap içeri girdiği için kızın ağzından çıkan yılan ile o karşılaşmış. Kızın ağzından çıkan yılanın başını kılıcı ile kesmiş ve yere düşen yılanın başını alıp cebine koymuş. Hemen odadan çıkıp komutanın yanına gelmiş. Kız ile yalnız kalmadıklarını, şaka için böyle yaptığını söylemiş.

Komutan kızın yanına gelmiş, yalnız kalmışlar, dünya evine girmişler. Aradan zaman geçmiş, komutanın hayatını kurtaran iki cellât komutana mektup göndermişler.

Mektup komutana ulaşmış. Mektupta padişahın öldüğü, kendisinin padişah olduğu yazıyormuş. Komutan mektubu okur okumaz, mutlu haberi ilk önce Arap’a sonra da komşu ülkenin padişahına vermiş. Her ikisi de çok sevinmişler. Komşu ülkenin padişahı, damadının bir padişah olduğunu anlayınca çok sevinmiş ve bir sürü hediye verip onları Türk ülkesine kendisi uğurlamış.

Komutan, Arap ve kız, Türk sınırına geldikleri zaman Arap, komutana dönüp:

—Dur bakalım. Burada başladı, burada biter. Mala da cana da ortağız demiştik. Şimdi burada malları paylaşalım ve yolumuzu ayıralım, demiş. Komutan teklifi kabul etmiş ve komşu ülkenin padişahının verdiği hediyeleri ikiye bölüp yarısını Arap’a vermiş. Arap bu seferde kıza doğru yönelip kılıcını vurmak için havaya kaldırmış. Komutan onu durdurunca, komutana:

—Mal bulursak mala, can bulursak cana ortağız demiştik. Şimdi bu kız bulduğumuz candır onu da ikiye böleceğiz, demiş.

Kılıcı kıza tam vuracak iken kız öksürmüş ve ağzının içinden kafası kesilmiş yılan dışarı çıkmış. Arap cebinden yılanın kesik başını çıkarmış ve durumu komutana anlatmış.

Komutan duyduklarına inanamamış. Arap atına binmiş ve helallik istemiş, sonra komutana dönüp:

—Unutma ki “balık bilmez ise Halik bilir” derler. Ben o denizde öldürmediğin balığım, demiş ve gözden kaybolup gitmiş.