Balık Bilmezse Halık Bilir
(Güneydoğu Anadolu Bölgesi, Kilis)

            Bir hikaye de şöyle dinleyelim. Zemanında bir bezirgan varmış. Tüccar da denilir bezirgan da denilir. Bu adam tüccar imiş. Gidermiş, Şam, Beyrut, şurak burakdan mal götürür, mal toplar, 40 katır yükü varmış. Katırlardan götürürlermiş. Gelirken yolda durur konaklarlarmış. Geceleyin yatarken bekçiler olurmuş, beklerlermiş. Sebeh olur, kağallar, yüklerini yükler gelirlermiş. Memlekette gelmiş bu adam. Kadının da evinde su yokmuş, konşuda varmış. Kuyudan su getirmelimiş. Örtü örtünürlerdi o zaman. Örtülerini geyinmiş getmiş. Bunlar da ufak bir köpeyi varmış. Fino derlermiş. Fino denilirdi eskiden. Bele şindi köpek, denilor, bilmem ne denilor. O da bereber gidermiş. Ufak bir köpekmiş. Gettiyi yerde tesadüfen kadının eteyine pislemiş. Daha doğruşu işek, südük, işemiş. Kadın bunu görmüş:

            — Aman örtüm battı, aman! demiş. Suyu getirmiş. Havlıyı almış. O sidiyi silmiş. Sildiyi kimi yerine komuş havlıyı. Kocası da gelmiş ya tüccarlıkdan,

            — Suyu getir! demiş. Adamcağız da almış yüzünü silmiş. Sildiyi kimi iki gözü de kör olmuş. Adamın gözü kör olmuş.

            — Aman nettik? demiş. Ettiyine pişman olmuş amma ne bilsin avrat kör olacağını? Köpeyin sidiyini gözüne verdiyinden kör olurmuş. Evde kalmış adamcağız, ne tüccarlığa gidebilor ne kervancılık edebilor, netsin kör oldu, oturdu. Fakat bu kervancılık ederken bunun çocuğu yokmuş. Zengin adam. Kervancı, tüccar. Demiş:

            — Ya Rabbi, bene bir oğlan çocuğu  verirsen her gün bir altın korum cebine, demiş. Adamın çıcuğu olmuş. Bunun cebinde parayı gördükleri kimi alışmış ya çocuklar hemen parasını alırlarmış. Kapının öyüne şu çıkadı da, adı ney mesela Ahmet veya Mustafa, hemen alırlarmış cebinden altını. Birgün gene çocuğun cebine komuş altını babası. Dışarı çıkmış. Bakmış kine birisi balığa gidor. Bu çocuk olduğu uçun. 

            — Emmi nere gidon?

            — Balık tutmaya gidorum, demiş.

Balıkçı da bilor cebinde para olduğunu, duyulmuş memlekette, hergün bir altın oyor, deyi. Mesela İskenderun kimi bir deniz kenarına getmiş. Oturmuş balıkçı, balık tutmuş. Çocuk da seyredor. Tutmuş bir tene.

            — Amca bunu bene sat yav, demiş. Daha ölmemiş.

            — Satarım oğlum, demiş.

            — Aha cebimde bir altın var, ver bene balığı,

demiş. Altını almış, balık tutmakdan vazgeçmiş, yeter, bir altın aldı bir balığa. Balık da oynamış daha diri. Tutmuş geri suya bırakmış. İşte zeman olmuş, bu adamın gözü kör olduğu kimi avradı da ölmüş. Ac kalmış. Ac deyilse bile iş bulamor. Şindi kapı döyülmüş,

            — Hele çık bak oğlum, demiş. Çıkmış dışarı bakmış ki bir genc adam.

            — Oğlum, demiş bir genc adam.

            — Baban var mı evde? demiş.

            — Hele yanına giricim, demiş.

            — Babi, demiş,

            — Bir genc adam geldi, senin yanına giricimiş, izin verirsen gelicim.

            — Kimmiş o?

            — Tanımadım, dor çocuk.

            — Gelsin, dor.

            — Gel, demiş,

            — Babam seni istor. demiş.

            — Selâmünaleyküm, demiş.

            — Amca, benim işim yok, işsiz çocuğuma yanınızda iş var mı ecep? demiş.

            — Çalışsa ne var!

            — Ben yabancıyım aha ele kaldım. Kalacak yerim de yok. Eyer beni bir azap⃰, bir işçi alırsan eyi olur, demiş.

            — Oğlum gel, tamam evimiz de var, barkımız da var, zatan ben kör oldum, aha sene de bir kardaş. Düşün kağın bilabar, demiş. Almış yanına. Kakmış heyvanlarına eşyalarını yüklemiş. Kervancılığa iki oğlan çıkmışlar. Heleb’i geçmiş, Şam’a ulaşmışlar. Şam’ın orda bir gece bu çocuğa dor ki:

            — Kardaşım, sen uyu, ben beklerim heyvanları, eşşekleri. Sen uyu.

Çocuk uyor, gendi de uyumor, beklor. O köpek de yanlarında beraber. Bu uyumor  Azap. Bir gelen var. Köpek hevlor, köpek kağor, köpeyin gettiyi yeri tekip edor. Ondan sonra getti bir kayanın dibine kaçtı. Bu da geriden tekip etti. Orda bir evran, bir böyük yılan.

            — Nedon sen? dor köpeye amma insanların deyil heyvan diliyle. O da:

            — Ne yapdın, nerdesin, keyipsin, dor yılan.

            — Ben ağamın hevlısına işedim. Ondan da benim ağam yüzünü gözünü sildi. Gözü kör oldu, dedi. Yılana, evrana bele, dedi. Evran da dedi ki:

            — Valla ben de Şam Padişahı’nın kızını sokdum, zehirledim, bir top oldu. Doktorlar çare bulamollar.

            — Eyni benimki de bele.

            — Gözüne heç çere yok, dedi. Yılan köpeye:

            — Sizin ağanın gözünün eyi olması uçun ne lazım? Güldü o zaman köpek.

            — Birisi beni bilmeli de benim boğazımı kesmeli, yüreyimi alıp onun gözüne sürerse onun gözleri eyi olur.

            — Ya senin bu bir yumak etdiyin kızın çeresi ney?

            — Benim de, burda beni bulucu da başımı kesiciler, orta etimden bir parça alıcılar.

            — Eee!

            — Onu eleticiler, kaynar su, sıcak su ile bunu bir süzgecin içine koyucular. Üstüne sıcak su ahtarıcılar, başına tutucular o et suyunu. O zaman kız olarak o meydana çıkar. Çeresi bu. Burda dağda beni kim bulucu, kim öldürücü de kim su dökücü, bele biri var mı?

            — Yok, dor köpek. O zaman oğlan bunu duyduğu kimi kılınçtan –köpek bunu gördüyü kimi kaçtı—  kesti yılanı, kafasını, kuyruğunu da kesti. Ortasından o bir parça eti aldı. Gemikli memikli aldı, çentesine kodu getirdi. Geldi ki köpek yerine yatmış. Heç seslenmedi. Geldi yattı. Kakdı mı Şam’a gettiler. Şam’da satacaklarını sattılar, eşyalarını hezırladılar. Bu çantayı boynuna  dakdı. O yılanın etini boynuna çenteye dakdı. Mehelleye düşdü Şam’ın içinde.

            — Ben dokdorum, dertlere devayım, hestelere şifayım, deyi başladı bağırmaya. Gezerken bu padişah dedi ki:

            — Hele çağırın şu adamı, yabancıyı, dışardan gelmiş.

Çağırdılar, sonra dediler:

            — Seni padişah istor.

Dedi:

            — Benim bir kızım var, bele bele oldu. can da var ya gende, fekat konuşma yok. Ağız kapalı, burun kapalı. Ecebe bulabilin mi buna çere?

            — Bakım hele şuna. Ben bulurum buna çere inşallah.

            — Nasıl?

            — Bulursan daha ne iston?

Kakdı:

            — Bir hemam tutun.

Gettiler bir hemam tuttular, kimse görmücü. İçeri girdi bir süzgeç istedi. Getirdi bunun üstüne koydu. Suları aldı aldı, tasdan kızın üstüne ahtardı. Ahtardıkça gözleri açılor, kulağı çıkor meydana, kafası çıktı. Göbeyine keder çıkdı. Kadına dedi:

            — Bunu sen kız çıkana keder ahtarıcın. Ötesi heram beye.

dedi. Ahtardı çıktı. Hemen elbise istediler. Kızı çıkarttılar. Şindi başladı.

            — Ben sizi bırakmam, kızımı eyi ettiniz.

Kızın babası:

            — Ne isterseniz vericim, dedi.

            — Valla biz berşi* istemezik. Eyer kızı çıkarırsan şu ağanın oğluna kızını verin mi demişti adam, o da:

            — Verim, deyi söz vermişti. Dedi:

            — Ben bu kardaşıma bu kızı istorum, dedi. Kız da güzelleşmiş tabi. Verdi. Kızı da geydirdiler, kuşattılar, 40 katır yükü de eşya yüklediler, oğurladılar genni*. Eskerleden geldiler. Eve girdiler bakdılar.

            — Ağa geldik,

dedi işçi. Aman sevindiler. Görmor amma. O zaman dedi ki.

            — Benim işim bitti artık, ben gidicim, dedi. Gözüm görmor amma bu gelini getirdin bize.

            — O zaman ben durum burda, dedi.

            — Ne istorsan verim sene, dedi ağa.

            — Gidici, emeyi çok, bizi gelin, eşya sehebi etti.

            — Yalınız şu köpeyi bene verin, dedi.

            — Köpek sene kurban olsun, köpek nemiş.

            — Yok, ben başka berşi istemorum. Köpeyi verin.

            — Peki, dor oğla. Yolcu edor. Genni gidor. Oğlan da evine döndü. Köpeyi orda boğazladı. Yüreyini çıkarttı. Aldı geldi. Kapıyı döydü.

            — Kim o?

            — Ben geldim,

            — Gel oğlum, geri mi geldin? Yanımızda kalıcın mı inşallah?

            — Yok baba, ben şeye berşi sölemeye geldim.

            — Ney?

            — Şu dizime yat acı,

            — Heyir işallah, aha yatım, ne var?

Dizine yatırdı, yüreyi çıkartı. Gözüne çaldı köpeyin yüreyini. İki gözü birden açılmasın mı!

            — Amman gözüm gördü, gözümü de eyi ettin, kal burda.

            — Duramam,

            — Şu kardaşım benden bilabar gelsin.

Gelor gidolar, denizin kenarına keder geldiler. Oğlan dedi:

             — Et bir eyilik at suya

             — Balık bilmezse Hâlık bilir.

O balık, taman oynadı, suya bırakdı ya o, insanoğlu olor. Cenâb— ı Allah ona bu eyilikleri yaptıror. O balıkçımış bu adam. Köpeyin dilinden ne anlıyıcıdı? Gendi heyvan olduğu uçun heyvanların dilini bilmiş. Kızı eyi etti. Köpeyi de boğazladı. Adamın da gözünü eyi etti. Lıp etti, balık oldu suya atladı.

            — Abooo!

dedi oğlan, heyret etti.

            — Ben küççükken bir altını balıkçıya vermiştim. Onu da suya bırakmıştı.

            — Et bir eyilik at denize

demiş,

            — Balık bilmezse Hâlık bilir.

            — Hâlık, Cenâb- ı Allah demekdir.

 O adamın gözü eyi oldu.  Bu hekeya da tamam oldu.  

 

----------------------------------------------------------------------

*azap: Köle.

*berşi: Bir şey.

*genni: Kendisi / kendisini.