Değirmenci ile Sandık 
(Doğu Anadolu Bölgesi, Erzurum)

Bir varmış bir yokmuş. Evvel zaman içinde kalbur saman içinde, develer tellal iken, pireler berber iken, ben ninemin beşiğini tıngır mıngır sallar iken bir adamla bir kadın varmış. Bunlar evlenmişler. Zaman sonra kadın gebe kalmış. Adam her gün gelip gidip karısına bana bir oğlan evladı vereceksin diyormuş. Kadın her ne kadar:

— Bey, Allah ne dilemişse o olur, demişse de adama laf anlatamıyormuş. Üstelik adam iyice kızıyormuş. Doğum günleri yaklaştıkça kadını bir korkudur almış. Gün gelmiş ve kadının bir kız çocuğu olmuş. Adam çocuğun kız olduğunu öğrenince:

— Ben bunu evimde istemem. Şimdi gidiyorum döndüğümde onu evde görmeyeceğim, ne yaparsan yap yeter ki başımdan def et, demiş.

Zavallı kadın ne kadar ağlamış, yalvarmışsa da adamı razı edememiş. Adam gittikten sonra kadın çaresizce ne yapacağını düşünmüş. Sonunda bebeği kucağına almış, ebenin yanına koşmuş. Başından geçenleri olduğu gibi ona anlatmış:

— Bu bebeği al sen büyüt büyüyünce ben bir şekilde yolunu bulur onu senden alırım, demiş.

Ebe, kadına:

- Kızım burası küçük bir köy kocan eninde sonunda bebeği benim yanımda görür o zaman onun canına kıyar. Gel biz bu bebeği bir sandığa koyalım, onu suya salalım. Yanına da halimizi anlatan bir mektup yazalım. Elbet bir hayır sahibi ona sahip çıkar,  demiş.

Ana yüreği bu ya çocuğunu suya salmaya, uzak diyarlara göndermeye kadının yüreği el vermemiş ağlamış, sızlanmış.

Ebe kadın:

— Kızım etme eyleme. Kocan burada görürse öldürür ölmesindense göremesen bile yaşadığını bilmen daha iyi değil mi, demiş.

Sonunda kadın razı gelmiş bebeği bir güzel emzirmiş, karnını doyurmuş, altını temizlemiş, kundaklanmış ve yanına da başından geçenleri anlatan bir mektup yazmış. Bebeği ebe kadına vermiş. Ebe kadın, bebeği almış bir sandığın içine koymuş. Sandığı akarsuya bırakmış ve ardından da dualar etmiş. Su, sandığı almış götürmüş. Sandık gide gide bir değirmenin çarkına takılmış ve orada öylece kalmış. Sandık çarka takılınca çark durmuş. Değirmenci çarkı kontrol etmek için dışarı çıkmış. Çarka bir sandığın takıldığını görünce şaşırmış ve onu almış kenara çekmiş. İçinden bir ağlama sesi gelince hemen sandığı açmış gördüklerine inanamamış. Sandıkta bir bebek ve yanında bir mektup varmış. Alelacele bebeği ve mektubu almış doğruca karısının yanına koşmuş. Kadın bebeği severken adam mektubu okumuş. İkisi de çok üzülmüşler bebeğin haline.

Adam karısına:

— Zaten bizim bir çocuğumuz olmadı. Gel bu bebeği biz büyütelim Allah rızası için, demiş.

 Kadın da buna çok memnun olmuş. Değirmenci ve kadın bu bebeği öz evlatları gibi sevmişler. Günler ayları aylar yılları kovalamış bu kız kocaman çok güzel bir genç kız olmuş. Kız, anne ve babası bildiği değirmenciyi ve karısını çok sever, sayarmış. Onlara hizmet eder, yardım edermiş. Günlerini gülerek, eğlenerek geçirirlermiş. Günlerden bir gün yine değirmenci, karısı ve kızları bahçe işleriyle uğraşırken oradan at üstünde gencecik civan gibi bir delikanlı geçiyormuş. Onları görünce yanlarına gelmiş.

Delikanlı atından inip onlara:

- Falanca yerden geldim ormanda avlanıyordum. Çok yoruldum. Bir bardak içmeye ayranınız varsa verir misiniz,  demiş.

Değirmenci kızına:

— Kızım hemen bir bardak ayran yap da getir, beynimize ikram edelim, demiş.

Kız ayranı yapmış getirmiş delikanlıya ikram ederken delikanlı kızın güzelliğine vurulmuş. Kızın da gönlü ona kaymış. Delikanlı ayranını içmiş kalkmış gitmiş ama aklı da o güzel kız da kalmış. Bu delikanlı meğer ülkenin padişahının oğluymuş. Padişah oğlunun halinde bir durgunluk olduğunu anlayınca ona derdinin ne olduğunu sormuş. Oğlan da başından geçenleri babasını anlatmış. Babası tezden bir hazırlık yapıp değirmencinin kızını istemeye gitmiş. Padişah değirmenci ile konuşmuş. Kızını oğluna istediğini söylemiş. Değirmenci koskoca padişahın kendi gibi bir köylünün kızını istemesine çok şaşırmış. Değirmenci kızını çağırmış. Razı olup olmadığını sormuş. Padişahta kızı görünce güzelliğine hayran olmuş.

Kız, padişaha:

— Benim annemin babamın benden başka kimsesi yok. Ben evlenince onlar burada yapayalnız kalırlar. Eğer onlar da benimle birlikte gelir orada yaşarlarsa kabul ederim,  demiş.

Padişah kabul etmiş. Kızı, annesini, babasını da alıp ülkesine götürmüş kırk gün kırk gece düğün etmişler. Mutlu mesut yaşarlarken kız gebe kalmış. Değirmencinin karısı her gece sabahlara kadar kızı için dua edermiş. Annesinin başına gelenleri onun da yaşamasından korktuğu için hep bir oğlan çocuğu olması için Allah’a yalvarırmış. Gün gelmiş kız, iki tane nur topu gibi oğlan çocuğu dünyaya getirmiş padişah da oğlu da hepsi çok mutlu olmuşlar. Günler geçmiş bu çocuklar kocaman iki tane delikanlı olmuş. Kılıç kuşanıp, at binmeye, avlanmaya başlamışlar. Padişah torunlarını en iyi şekilde yetiştirmesi için uzak bir köyde yiğit bir delikanlıdan talim almaları için oraya göndermeye karar vermiş.

Gelini:

— Müsaadeniz olursa biz de onlarla gidelim. Hem de biraz gezmiş oluruz, demiş.

Hazırlıklar başlamış, atlar hazırlanmış ve hep beraber o köye doğru yola koyulmuşlar. Oğlanlar, yiğit delikanlıdan talim dersleri alırken anneleri de köyde gezintiye çıkmış. Bir evin bahçesinde yaşlı bir kadının ağlamakta olduğunu görmüş. Yanına gitmiş ve onunla konuşmaya başlamış. Derdinin ne olduğunu sormuş. Zavallı kadın meğer bu kızın öz annesiymiş. Yaşlı kadın, başından geçenleri kıza anlatmış. Kız onun haline çok üzülmüş ama elimden gelen bir şey de yokmuş. Oğlanların talim dersi bitince gitme vakti gelmiş yola koyulmuşlar ama kızın aklından yaşlı kadının hali bir türlü çıkmıyormuş. Saraya gidince kız yaşadıklarını annesine anlatmış kadın olanları duyunca kızının bahsettiği kadının kızın öz annesi olabileceğini düşünmüş. Kadında olanları kocasını anlatmış.

Değirmenci karısına:

— Hanım, biz en iyi tüm her şeyi kızımıza anlatım o biçare kadının da hakkına girmeyelim, demiş.

Değirmenci ve karısı o akşam kızlarını da yanlarına alıp olan biten her şeyi anlatmışlar. Kız duyduklarına çok şaşırmış, üzülmüş ama bir yandan da öz annesini bulduğu için de sevinmiş. Sabah olunca kız da her şeyi kocasını anlatmış ve ondan annesini getirmesini istemiş. Karısının anlattıklarına çok şaşırmış. Delikanlı da karısının bu haline çok üzülmüş. Delikanlı, kız ve annesi yola koyulmuşlar. Az gitmiş uz gitmiş dere tepe düz gitmiş sonunda köye ulaşmışlar. Değirmenci’nin karısı olan biten her şeyi kızın öz annesine anlatmış. Ana kız yılların hasreti ile birbirlerine sarılıp anlaşmışlar. Kız annesine de almış ve hep beraber saraya dönmüşler. Sonsuza kadar mutlu mesut yaşamışlar onlar ermiş muradına biz çıkalım kerevetine.