SÜRMELİ BEY, TELLİ SENEM, AKBİLEK VE ARİF BEY
(İç Anadolu Bölgesi, Sivas)

Vaktiyle memleketin birinde bir köyde, Hızır isminde bir adam yaşarmış. Bu Hızır'ın da iki tane oğlu varmış. Oğullarının birisinin ismi Arif Bey, diğerinin ismi de Sürmeli Bey imiş. Gün gelmiş, vakit geçmiş. Bu iki oğul yetişmişler. İkisi de delikanlılık yaşına gelmişler. Arif Bey'i, annesi ile babası evlendirmeye karar vermişler. Yakın köylerde de bir adamın iki tane kızı varmış. Bunlardan bir tanesinin ismi Telli Senem, diğerinin ismi de Akbilek imiş. Akbilek kız, büyük kızmış. Arif Bey’i, Akbilek kızla nişanlandırmaya karar vermişler. Sonunda da Akbilek kızla nişanlandırmışlar. Bunlar bir müddet nişanlı kaldıktan sonra Akbilek kızı gelin etmişler. Anlı, şanlı bir düğünle kızı alıp getirmişler.

Aradan üç, beş ay geçmiş. Sürmeli Bey, Akbilek kıza içten içe âşık olmuş. Ama bunu ne Akbilek kıza söyleyebilmiş ne de başka bir kimseye söyleyebilmiş. Ancak zaman içinde bu durumu Sürmeli Bey'in annesi ile babası sezmiş. Bunun için kendi aralarında Sürmeli Bey'e Akbilek kızın kardeşi olan Telli Senem'i almaya karar vermişler. Varmışlar Telli Senem'in yanına. Telli Senem, Sürmeli Bey'i beğenmiş. Sürmeli Bey de Telli Senem'i beğenmiş. Bunların arasında orada bir nişan yapmışlar.

Aradan biraz zaman geçince Sürmeli Bey, nişanlısına hediye göndermek için amcasının oğluyla anlaşmış. Bunun için bir heybe hazırlamış. Heybeyi doldurmuş. Telli Senem'in hediyelerini, heybenin içine koymuş. Amcasının oğluna vererek nişanlısına göndermiş. Sürmeli Bey'in amcasının oğlu, Telli Senem'e hediyeleri götürmek için yola koyulmuş. Epey bir müddet gittikten sonra Telli Senem'in köyüne ulaşmış. Telli Senem'i görür görmez ona vurulmuş. Ay der, ben güzelim; Telli Senem der, ben güzelim. Telli Senem'de göz alıcı bir güzellik varmış. Neyse, orada hiçbir şey belli etmeden hediyeleri vermiş ve tekrar dönmek için yola koyulmuş. Yolda gelirken bu Sürmeli Bey'in amcasının oğlunun aklına bir kurnazlık gelmiş: Telli Senem hakkında olmayan şeyleri söyleyecek. Telli Senem'e iftira atacaktı. Böylelikle Sürmeli Bey, Telli Senem'den vazgeçecek ve kendisi Telli Senem'e sahip olabilecekti.

Epey bir yol kat ettikten sonra köylerine varmış. Meclise girmiş. Hoşbeşten sonra Sürmeli Bey ile amcasının oğlu yalnız kalmışlar. Bu fırsatı değerlendirmek isteyen Sürmeli Bey'in amcasının oğlu, Sürmeli Bey'e demiş ki:

— Sen ne yaptın, amca oğlu? Varmışsın, bir kötü kadınla nişanlanmışsın. Ne kadar zamandır da peşindesin. Yol yakınken dönmelisin.

Sürmeli Bey buna inanmış ve çok üzülmüş. Sabah olmasını beklemiş. Öfkesinden sabaha kadar gözüne biraz olsun uyku da girmemiş. Sabahın ilk ışığıyla beraber Sürmeli Bey, nişanlısı Telli Senem'in yanına gitmek için yola çıkmış. Sürmeli Bey epey bir zaman yol gittikten sonra, en sonunda nişanlısı Telli Senem'in köyüne varmış. Vardığında Telli Senem'i cariyeleri ile bahçede gezinirken görmüş. Telli Senem, uzaktan bir atlının kendilerine doğru hızla yaklaştığını fark etmiş. Bir de bakmış ki uzaktan hızla gelen atlı, nişanlısı Sürmeli Bey imiş. Sürmeli Bey bunların yanına gelmiş ve demiş ki:

— Yemin ettim, gidiyorum sevgilim,

 Konuş gayri yarin ile, eşin ile,

 Bana böyle acı haber duyuldu,

 Döverim bağrımı, kara taş ile.

Bunun üzerine Telli Senem demiş ki:

— Nedir oğlan, nedir varan haberim,

 Onu söyle, evde yoktur pederim,

 Bu kadar mı çirkin, bitmez kaderim,

    Yoksa gelin olmam, telli başım ile, deyip söyleşmişler.

Telli Senem, bunu inandıramamış. Sürmeli Bey de alıp başını gitmiş. Gittikten birkaç gün sonra tekrar aklına gelmiş. Nişanlısının köyünün yakınlarına kadar tekrar gelmiş ama köye girmekten vazgeçmiş. Geri dönmüş.

Aradan bir hafta, on gün geçince nişanlısına Sürmeli Bey'i sormuşlar. Onun da Sürmeli Bey'den haberi yokmuş. Evde de olmadığını duyunca Telli Senem, üzüntüden bayılmış. Cariyeler hemen su dökmüş, uyandırmışlar ama bu durum Telli Senem'i derinden yaralamış.

Aradan altı, yedi ay geçmiş. Ama Sürmeli Bey henüz eve dönmemiş. Bunun üzerine kardeşi Arif Bey, Sürmeli Bey'i aramaya çıkmış. Arif Bey bunu epey bir zaman aramış. En sonunda Sürmeli Bey'i Halep'te bulmuş. Vardığında kardeşini bir ağaya hizmetçi durmuş olarak bulmuş. Bunun yanına gitmiş. Kardeşine geri dön diye, çok yalvarıp yakarmış. Bunun üzerine Arif Bey demiş ki:

— Çukurova yanar, yanar kül olur,

   Her avı bir alıcı kurt olur,

    Sen gitmezsen yüreğime dert olur.

   Kalk kardeş, gidelim sılaya doğru.

Sürmeli Bey demiş ki:

— Gitmem kardeş, gitmem sıla düzüne,

   Vücudumu yorma, bakmam yüzüne,

   Benden selam söylen zalim kızına,

   Sıla da bir gurbet de bir bana.

Bunlar bir zaman söyleştilerse de Sürmeli Bey:

— Yok, gitmem, demiş.

O arada zaman geçerken Sürmeli Bey üzüntüsünden hastalanmış. Yatağa düşmüş. Günden güne durumu iyice kötüleşmiş. Bir gün kardeşi Arif Bey, başında olduğu hâlde yatağında ölmüş. Sürmeli Bey ölünce ağanın oradaki adamları da Sürmeli Bey'i sen öldürdün diye, Arif Bey'i alıp zindana atmışlar. Zindanda tam yedi sene yatmış. Yedi sene sonunda bu, zindandan çıkmış. Oradan bir yolunu bulup zindancıları atlatmış ve kaçmış. Epey bir zaman yol kat etmiş, at ile yol sürmüş. Uzunca bir süreden sonra köylerinin yakınlarına gelmiş. Gelmiş ki ne görsün? Kendi evlerinden bir cenaze çıkıyormuş. Eve gitmiş ki hanımı Akbilek'in cenazesiymiş. Arif Bey'in ayrılığına dayanamayan Akbilek kız, hastalanıp yatağa düşmüş. En sonunda da ölmüş. Komşular bunları teselli etmişler, acılarını paylaşmışlar. Aradan zaman geçince yakınları, komşuları bu Arif Bey'e demişler ki:

— İşte, böyle böyle. Sen gidince bir yalan olduğu ortaya çıktı. Annen baban da öldü. Hanımın da öldü. Ağabeyin Sürmeli Bey de öldü. Gel, Sürmeli Bey'in nişanlısı Telli Senem'i sana alalım.

Tabi, bu arada araya nifak sokanlar yine olmuş. Bunun üzerine Arif Bey alıp başını uzaklara gitmiş. Epey bir dolaşmış. En sonunda yine yakınları, komşuları araya girmiş. Telli Senem ile Arif Bey'i razı etmişler. Bunlar evlenmişler. Onlar ermiş muradına, biz çıkalım kerevetine.