Vezir ve İhtiyar
(Akdeniz Bölgesi, Kahramanmaraş)

Vakti zamanında padişahın bir veziri varmış. Demiş ki:

— Bir kahve pişir, içelim, demiş.

Vezir kalkmış, cezveye suyu doldurmuş, ocağa sürmüş. Bu su kaynayınca demiş ki:

— Vezir, bunun manası ne, demiş.

Vezir de söylemiş ki:

— Padişahım, bu kaynar, şekerini atarız, kahvesini atarız, senin gibi paşalara veririz, içer. Manası budur, demiş.

— Hayır, sen bunu bilemedin. Kırk güne kadar öğrendin, öğrendin; öğrenmediğin bir hâlde kelleni cellat ettiririm, demiş.

Benim gibi yok yoksul değil, ceplerine sarı lirayı doldurmuş, bunun manasını öğrenmeye yola revan olmuş. Bir müddet gidince bir ihtiyara ulaşmış:

— Selamünaleyküm.

— Aleykümselam, demiş.

— Nereye gidiyorsun oğlum, diye sormuş.

O da cevap vermiş:

— İstanbul’a gidiyorum, demiş.

İhtiyar da demiş ki:

— Oğlum ben de İstanbul’a gidiyorum, demiş.

“Pekâlâ, yoldaşmışız.” demişler ve yolu tutmuşlar. Bir müddet gidince bir bahçeye rast gelmişler. Vezir demiş ki:

— İhtiyar baba, gel bu bahçeye iki girelim de üç çıkalım, demiş.

İhtiyar da cevap vermiş ki:

— Oğlum, benimle eğlenme, demiş.

Tutmuşlar yolu, bunlar vararak bir yokuşa tutuşmuşlar. Vezir ona söylemiş ki:

— İhtiyar baba, gel bu yokuşun yarı yerine kadar sen beni götür, başına kadar da ben seni götüreyim.

İhtiyar demiş ki:

— Oğlum, sen mi delisin ben mi deliyim? Benim ak sakaldan sonra seni götürmeye ne hâlim var, diye cevap vermiş.

Vezir de demiş ki:

— Darılma baba, senin dediğin olsun.

Bunlar yokuşun başına çıkmışlar, inişine dönmüşler ki bir adam harmanı savurmuş, çeç* etmiş, yabayı ortasına dikmiş. Hiç kimse yokmuş yanında.

Vezir demiş ki:

— İhtiyar baba, bunun sebebi yemiş mi yiyecek mi, demiş.

İhtiyar da demiş ki:

— Oğlum ben ne bilirim el yemiş mi yiyecek mi?

Vezir de:

— Darılma ihtiyar baba, senin dediğin olsun, demiş.

Bunlar varmış İstanbul’a, dâhil olduğu zaman yol iki çatal olmuş. İhtiyar söylemiş ki:

— Oğlum, benim yolum ayrılıyor. Allah’a ısmarladık, diye cevap vermiş.

Vezir de söylemiş ki:

— Baba sen gidiyorsun ama ben buranın garibiyim. Bana bir isim öğret de öyle git, diyerek cevap vermiş.

İhtiyar da:

— Lütfü Bey’in oteli nere diye sorarsan sana gösteren çok olur, diyerek cevap vermiş.

“Allah’a ısmarladık.” demiş bunlar, birbirinden ayrılmışlar. İhtiyarın bir tek kızı varmış. Başka hiçbir şeysi yokmuş. Kızı da benim gibi çok güzelmiş, fakat gözünün biri biraz yılık* imiş. İhtiyar varmış evine dâhil olmuş. Kızı “Aman babam, sen nerede kaldın?” diyerek bunun boynuna sarılıp ağlamaya başlamış. İhtiyar cevap vermiş ki:

— Ben kalmaz olayım.

Kız da demiş ki:

— Baba niçin böyle söylüyorsun, demiş.

İhtiyar cevap vermiş ki:

— Kızım, ben bir deliye rast geldim. Beni oyum oyum oynatıyor, diyerek cevap vermiş.

Kız da demiş ki:

— Baba, bu adamı nereye gönderdin, diye sormuş.

— Kızım, Lütfü Bey’in oteline gönderdim.

Kız da:

— Baba, yedi adım yolla bir içim suyun hakkı var. Gel bir yemek yapalım da bu adama götür, diye cevap vermiş.

Bu kız sekiz tane ekmek, on iki yumurta, bir sahan yoğurt almış; yola revan olmuş.

— Selamünaleyküm.

— Aleykümselam, demiş.

Ona:

— İhtiyar Baba, diye vezir sormuş.

İhtiyar da demiş ki:

— Oğlum, yedi adım yolla bir içim suyun hakkı var, diyerek sana ben yemek getirdim, demiş.

İhtiyar buradan giderken yumurtanın birini yemiş. Bir ekmek yemiş. Yoğurdun da yarısını yemiş.

Vezir sofrayı açmış ki:

— İhtiyar baba, sizin haftanız altı günle mi gelir.

— Oğlum yemeğini ye. Ben senden hafta sormuyorum.

Vezir de:

— İhtiyar baba, sizin seneniz on bir ay mı? Sizin ayınız on beş günle mi gelir, demiş.

İhtiyar buna hiddetlenmiş, sofrayı toplayıp varmış gitmiş.

Kızı söylemiş ki:

— Baba ne yaptın, diye sormuş.

İhtiyar da:

— Ben o delinin elinden yoldan bezdiydim. Tekrar beni yanına gönderdin.

O da:

— Bu adam neden deli, diye sormuş

— Bana diyor ki sizin haftanız yedi gün mü? Seneniz on bir ay mı? Ayınız on beş gün mü? Bu deli değil de akıllı mı?

Kız da demiş ki:

— Baba, o deli değil, sen delisin, diye cevap vermiş.

İhtiyar buna hiddetlenmiş:

— Neden ben deliyim, bunu bana anlat, demiş.

Kız da:

— Dur baba, sana anlatayım. “Bahçeye iki girelim, üç çıkalım.” dediğinde girerdiniz, eline bir değnek alırdı. Olurdunuz üç tane. “Yokuşun yarı yerine kadar sen beni götür, başına kadar ben seni götüreyim.” diye cevap vermiş. Yokuşun dibinden o adam bir laf verirdi yarı yerine kadar, yarı yerinden sen alırdın, yokuşun başına nasıl çıktığını bilemezdin. İnişe dönünce, harmanı savurmuş, çeç etmiş. Senden sormuş ki “Bunun sebebi yemiş mi, yiyecek mi?” Borçluysa yemiş, borcu yoksa yiyecek, diye cevap vermiş.

— Peki kızım, sen haklısın, diye cevap vermiş.

— Ama bunun manasını bana anlat bakayım.

Kızı söylemiş:

— Baba sen ekmekten yedin mi?

O da söylemiş ki:

— Bir tane yedim.

— Yumurtadan yedin mi?

— Bir tane de yumurta yedim.

— Yoğurttan da yedin mi?

— Evet, yoğurdun da yarısını yedim.

— Baba, bunun manası şudur ki, hafta dediğin yedi gün. Sene dediğin on iki ay. Ay dediğin otuz gün. Sen yoğurdun yarısını yemişsin. Ekmeğin birini yemişsin. Bir de yumurta yemişsin. Hepsini yarım ettin. O adam deli değil, sen delisin, diyerek cevap vermiş.

“Pekâlâ kızım.” diyerek ihtiyar bu sözü kabul etmiş. Kızı ise:

— Baba, biraz et al da bu adamı evimize davet edelim, demiş.

“Peki kızım.” diyerek ihtiyar buna karar vermiş.

İhtiyar çarşıya gitmiş, et almış gelmiş. Kız da babasına demiş ki:

— Sen git, bu adamı al gel.

İhtiyar giderek onu evine davet etmiş. Bunlar ikisi bir olarak çekilmişler ve ikisi ihtiyarın evine dâhil olmuşlar. İçeri girmesiyle beraber vezir:

— İhtiyar baba, iyi güzel damın var ama bacası eğriymiş, demiş.

Kız da demiş ki:

— Bacası eğri ama dumanı doğru çıkar, demiş.

Yiyip içtikten sonra cezveye suyu doldurup ocağa sürmüş. Su kaynamaya başlayınca vezir demiş ki:

— İhtiyar baba, bunun manası ne, diye sormuş.

Kız da:

— Daha bunun manasını öğrenemedin mi? Bunun manası şudur ki; ben Cenabıallah’ın bir rahmeti olayım, gökten yere yağayım, bitmeyenleri bitireyim, yetmeyenleri yetireyim. Her aletlerini meydana getireyim de beni de böyle ocağa koysunlar da kaynatsınlar. Bunun manası budur, demiş.

O zamana kadar vezir ceplerindeki lirayı oraya boşaltıp yola revan olmuş. Varmış padişahın huzuruna, kahveyi pişirmiş, padişaha bunun manasını böyle anlatmış. Padişah demiş ki:

— Bunu nereden öğrendin, diye sormuş.

O da:

— İstanbul’da ihtiyarın kızından öğrendim, diye cevap vermiş.

— Kırk güne kadar kırk atlı ile bunu getirdin getirdin, getirmediğin bir takdirde kelleni cellat ettiririm, demiş.

Vezir de:

— Padişahım bunu yapma. Bir körün bir değneği, diye çok rica etmiş.

Padişah:

— Hiç kabul etmem. Bu gelecek, diye karar vermiş.

Vezir kırk atlıyla yolu tutmuş, derhâl almış getirmiş. O günün behrinde padişahlar harbin üstüne gidermiş. Gelin kapıya gelmiş, padişah atı kapıya çektirip harbe gitmekteymiş. Hizmetçilerini çağırmış:

— Kasayı bana getirin, demiş.

Hizmetçiler kasayı almış, yanına getirmiş. Padişah attan inmiş:

— Kasayı kırma, mührünü bozma, içindekini harca, diyerek geline söylemiş.

— Atıma binip gidiyorum. Kısrağım içerde, benim kendi atımdan ben gelesiye kadar bir atlık tay isterim. Senden de ben gelesiye bir oğlan isterim. Eli eline değmedi, bu cevabı vermiş, yolu tutmuş.

İki sene sonra havadis gelmiş ki padişahın düşman galip geldiği için çok perişan olduğunu kız işitmiş. Kız, “Ben şahım oğluyum.” diye bir tellal çağırtmış. Kasanın mührünü bozmuş, içindeki parayı sağına soluna harcamış. Bir asker meydana getirmiş ki padişahınkinden çok fazlaymış. “Padişaha imdatçı gidiyorum.” diyerek askeri çekmiş yürümüş. Müjdeci gitmiş ki padişaha “Filan şahın oğlu imdada geliyor.” Bu ikisinin arasına göbelek* gibi çadırı doldurakoymuş. İki gün, üç gün arasında hiçbir taraftan top patlamaz olmuş. Padişah demiş ki:

— Bu adam bize imdatçı gelmiş. Gidelim de bir hoş geldin [diyelim], diye karar vermiş.

Bunlar varmışlar, üç beş gün bunun çadırında eğleşmişler. Kız bunlara söylemiş ki:

— Padişahım, kışlığımız gelmiyor. Gel seninle bir tavla oynayalım, demiş.

O da:

— Pekâlâ, demiş.

— Yalnız ben ütersem* atını alırım, ütülürsem atımı veririm.

Buna karar vermişler, başlamışlar oynamaya.

Kız, padişahın atını ütmüş. İkinci sefer oynayışta mühürden mühre oynamışlar. Kız, padişahın mührünü de ütmüş. Üçüncü sefere candan cana oynamışlar, padişaha ütülmüş. Padişah düşünmeye başlamış. Kız ona demiş ki:

— Padişahım, sen neden düşünüyorsun? Mührünü üttüm, aldım. Atını üttüm, aldım. Candan cana oynadık, sen üttün. Bunun için hiç düşünme, ben filan şahın kızıyım.

Bu sözü işitince gülmeye başlamış. Bunlar kalkmışlar, çadırına çekilmişler. Kısrağı atın yanına kapamışlar, üç beş gün sonra kız cevap vermiş ki:

— Padişahım harp yok. Bana müsaade ver, askerimi çekeyim. Sıkıştığın zaman gene de gelirim, demiş.

Padişah da bunun gitmesine karar vermiş, askerini çekmiş almış, gelmiş. Herkesi yerine dağıtmış, kendisi konağa çıkmış. Kasayı getirmiş, mührü basmış. Padişahın o harbe gitmesi, altı sene sürmüş. Gelmiş ki içerden bir at kişniyormuş. Kapıda bir oğlan çocuğu oynuyormuş. Hizmetçilerini çağırmış:

— Bu çocuk neci, diyerek sormuş.

Onlar da:

— Padişahım, filan tarihte getirmiş olduğun gelinden meydana geldi, demişler.

— Bu içeride kişneyen at neci, diye sormuş.

Karar vermişler ki:

— Bu senin kısrağının kulunudur.*

— Kasayı bana getirin, diye emreylemiş.

Kasayı getirmişler ki kırılmamış, mührü bozulmamış. İçindeki harcanmış. Padişah orada çok acayip bir işe kalkmış. Cellatları çağırmış, çıkmış konağa. Varmış kızın yanına.

— Ben atıma bindim, gittim. “Kasayı kırma, mührü bozma.” dedim. Elin elime değmedi, yüzün yüzümü görmedi; bu oğlan çocuğu nereden? Doğru söylersen, söylemezsen kellen cellat, demiş.

Kız da demiş ki:

— Filan tarihte “Şahın oğluyum.” diyerek ben yanına vardım mı? Birinci sefer seninle tavla oynayıp mührünü üttüm mü? İkinci sefere atını üttüm mü? Üçüncü sefere candan cana oynayıp sen beni üttün. Ben filan şahın oğlu değilim, kızıyım. Bu at senin kendi atındandır. Bu oğlan da sendendir. “Kasayı kırma, mührü bozma.” Aha, o da bendedir, diye cevap vermiş.

— Peki, sadıksın, deyip kanaat gelmiş.

Yedi davul, yedi düdük, toy düğün etmişler. Onlar muradına yetmiş,* cümlemizi de yetire.   

   

 


* çeç: tahıl yığını.

* yılık: şaşı.

* göbelek: mantar.

* ütmek: oyunda yenerek bir şey kazanmak.

* kulun: altı aylığa kadar at veya eşek yavrusu.

* yetmek: varmak, erişmek, ulaşmak.