TEK KÖSE İLE ÇİFT KÖSE
(İç Anadolu Bölgesi, Yozgat)

 

[TEK KÖSE İLE ÇİFT KÖSE]

Evvel zaman içinde kalbur saman içinde …Bir Tek Köse ile Çift Köse varmış. Bunlar ayrı ayrı köylerde kalırlarmış. Tek Köse çok uyanık ve zekiymiş. Tek Köse ile Çift Köse zaman zaman birbirlerini ziyaret ederlermiş.

Günün birinde Tek Köse, Çift Köse’den borç almış. Çift Köse’ye bu borcu üç ay sonra ödeyeceğine söz vermiş. Üç ay sonra Çift Köse Tek Köse’nin yanına gelip almış olduğu borcu ödemesini istemiş. Tek Köse zeki olduğu için parayı vermemeye çalışıyormuş. Çift Köse’ye:

— Biraz fasulyem biraz da ekinim var. Hasatımı yapar yapmaz senin paranı vereceğim, der.

Çift Köse bunu kabul eder. Tek Köse bu borçtan kurtulmak için bir plan hazırlamaya başlar. Çift Köse tekrar parasını istemeye geldiğinde Tek Köse bir köpeğin kafasına yemek kazanını takar, kıçına bir değnek vurur. Köpek değneği yiyince kaçar gider. Bunu gören Çift Köse, Tek Köse’ye hayretle:

— Ya Tek Köse sen ne yapıyorsun? Köpeğin boynuna yemek kazanını taktın, tekmeyi de vurup gönderdin. Nedir bu işin aslı, diye sorar. Sorunca Tek Köse bu köpeğin ırgatlara yemek götürdüğünü söyler. Bunu duyan Çift Köse kulaklarına inanamaz. Aklı biraz az çalıştığı için hemen buna inanır ve Tek Köse’ye der ki:

— Sana verdiğim borç paranın bir miktarını almayayım da sen bu tazıyı bana ver.

 Tek Köse başta razı olmamış gibi yapar; ancak sonunda Çift Köse ile anlaşır. Tek Köse’nin elinden tazıyı alır ve evine götürür.

Bir gün Çift Köse tarlaya gider. Gitmeden evvel karısına öğle yemeğini bu tazıyla birlikte göndermesini söyler. Karısı köpeğe bakar ki köpek çok güzel görünüyor. Kocasının isteğine uyar. Çift Köse, karısına:

— Azığı bunun beline saracaksın; kafasına kazanı takacaksın. Kıçına tekmeyi vuracaksın. O da bize yemeği getirecek.

Kadın aynen Çift Köse’nin dediği gibi yapar ve köpeği gönderir. Köpek bunun burası ne bilir tarlayı ne bilir azık götürmeyi? Köpek yola düşer, Çift Köse’de tarlada azığı beklemektedir. Ne var ki köpek bir türlü yemeği getirmez. Çift Köse akşam vakti olunca aç bir şekilde evine gelir. Eve gelince öğle vakti köpeği neden göndermediğini sorarak karısına bağırıp çağırır. Karısı, aynen dediği gibi yaptığını, köpeğini gönderdiğini; ancak köpeğin götürmediğini söyler. Çift Köse işin aslını anlar. Gel gör ki kadının yediği azar yanına kar kalır. Çift Köse kendi kendine der ki:

— Ulan Tek Köse’nin yaptığı hileye bak, kandırmış beni.

 O hırs ile Tek Köse’nin evine varır. Çift Köse oraya varır varmaz Tek Köse kendi hanımına kuvvetlice vurur ve kadını ortaya devirir. Çift Köse bu durumu görünce:

— Ya Tek Köse! Ne yaptın sen? Kadını öldürdün.

 Tek Köse bunun üzerine kadının ölmediğini ölse de diriltmenin kolay olduğunu söyler.

Çift Köse şaşırır kalır ve kadının nasıl canlanacağını sorar. Tabii ki Çift Köse, Tek Köse’nin daha önceden karısını tembihlediğini ve kendine vurunca ölü numarası yapmasını söylediğinden haberi yoktur.

Tek Köse eline bir düdük alır ve düdüğü öttürmeye başlar. Bir süre sonra kadın yattığı yerden ayağa kalkar. Durumu gören Çift Köse, bu düdüğü kendisine vermesi için Tek Köse’ye yalvarmaya başlar. Tek Köse yine ilk başta kabul etmek istemez. Bu düdüğün çok değerli olduğunu ve veremeyeceğini söyler.

Bunun üzerine Çift Köse alacağı borç paranın bir kısmını daha almayacağını buna karşılık olarak da düdüğü istediğini söyler. Durumdan çok memnun olan Tek Köse, düdüğü Çift Köse’ye satar.

Çift Köse, tekrar köydeki evine gelir. İçeri girer girmez karısına şiddetli şekilde vurur ve onu öldürür. Tekrar canlandırmak için düdüğü çalmaya başlar; ancak kadın bir türlü canlanmaz. Çift Köse, Tek Köse’nin yine kendini kandırdığını anlar. Öfkeli bir şekilde Tek Köse’nin bulunduğu köye gelir.

Çift Köse’nin öfkeli şekilde geldiğini gören Tek Köse, yine bir plan düşünmeye başlar. Çift Köse eve girince elindeki tavşanın boynuna yemeği takar bu tavşanın tarlaya azık götürdüğünü ve ne söylenirse yaptığını söyler. Çift Köse hayretle:

— Ya Tek Köse sen ne yapıyorsun? Tavşan tarlaya azık götürür mü hiç?

Tek Köse ise bu tavşanı çok iyi eğittiğini, tavşanın bu azığı alıp tarladakilere teslim edeceğini ve geri geleceğini, söyler. Tavşanın boynuna yemeği takar ve bir tekme vurur. Tavşan kaçar gider.

Elbette ki tavşan tarlaya gitmez. Tavşan yola çıktıktan bir süre sonra Tek Köse, başka bir tavşanı sanki o tavşanmış gibi çıkarır ve azığı teslim edip geldiğini söyler. Bir taraftan da tavşana:

—Yemeği götürdün mü? Aslanım! diyerek tavşanın sırtını sıvazlar. Bunu gören Çift Köse, Tek Köse’den bu tavşanı kendisine vermesini ister. Tek Köse başta verme taraftarı olmaz bunun üzerine Çift Köse alacağı parayı almayacağını buna karşılık tavşanı ona vermesini Tek Köse’den ister.

Tek Köse hem borcundan kurtulmuştur hem de işe yaramaz bir tavşanı satmıştır. Çift Köse tavşanı alır ve evine gider. Tavşanı evin bir köşesine bağlar.

Çift Köse yeniden evlenmiştir. Bir gün tarlaya gitmesi gerekir. Yola çıkmadan evvel karısına tavşanın boynuna yemeği takmasını, sırtına ekmeği sarmasını; tavşanında bunu alıp kendine getireceğini söyler. Karısı başta böyle bir şey olamayacağını söyler, ancak sonra duruma razı olur.

Öğle vakti olunca kadın tavşanın boynuna yemeği takar, sırtına ekmeği sarar. Tavşan yolları aşarak kaybolur. Çift Köse, tarlada azığın gelmesini bekler; ancak azık bir türlü gelmez. Akşam olunca Çift Köse evine gelir. Karısına neden tavşanla azığı göndermediğini sorar. Karısını bir güzel döver sonra kadını yemeğe gönderdiğini, ancak tavşanın yemeği getirmediğini anlar. Hırs ile Tek Köse’nin yanına gider. Tek Köse'yi yakalayıp oracıkta parasının tamamını geri alır.