KELOĞLAN İLE CANGOLOZ
(İç Anadolu Bölgesi, Sivas)

Bir varmış, bir yokmuş. Allah'ın kulu çokmuş. Eski zamanın birinde, bir Keloğlan ile annesi yaşarmış. Keloğlan yaramaz mı yaramaz, ele avuca sığmazmış. Keloğlan annesini bağırtıp çağırttırarak üzermiş. Bir gün pazara giderken yolu yarılamışlar, dağın başında annesi bir taşın dibinde oturmuş:

— Of anam ,of, çekmiş çok derinden.

Keloğlan, annesi dinlenirken biraz ileride bir şeylere bakıyormuş. Kadının tam karşısına iri yarı; bir dudağı yerde, bir dudağı gökte dev gibi birisi çıkmış. Kadın korkmuş:

— Sen kimsin, demiş. Dev:

— Sen beni çağırdın ya; bir adım Of, bir adım Cangoloz. Benden ne istiyorsun demiş. Kadın:

— Ben senden bir şey istemiyorum, demiş. Cangoloz :

— Olmaz, sen beni çağırdın. Söyle arzun ne, demiş. Kadın dayanamamış Cangoloz'a :

— Ah oğlum, Cangoloz! Benim kel oğlum var. Yaramaz mı yaramaz, hiç rahatım yok. Benim başıma her zaman iş açıyor, demiş. Cangoloz :

— Tamam anne. Sen onu bana çırak ver. Ben onu yetiştiririm, sana iyi evlat olur, demiş. Kadın:

— Olur, demiş.

Kadın, Keloğlan’ı çağırmış ve Cangoloz'a çırak vermiş.

Cangoloz'un mekânı yer altında büyük bir saraymış. Kırk bir tane odası varmış. Cangoloz Keloğlan'ı almış, kırk odanın hepsini bir bir gezdirmiş. Kırk birinci odaya gelmişler, oda kilitli imiş. Cangoloz:

— Bak Keloğlan, her tarafı gezmeye hakkın var. Yalnız kırk birinci odaya girmen kesinlikle yasak, demiş. Keloğlan:

— Tamam, demiş.

Cangoloz, Keloğlan’a kılıktan kılığa girmenin yollarını ve sihirbazlığını öğretiyormuş. Çalışmalardan arta kalan zamanlarda Keloğlan'ın aklında kırk birinci oda varmış. Bu odada ne var, diye çok merak ediyormuş. Bir gün fırsatını bulup kapıyı açmış, girmiş ki içeri de ne görsün? Adamın biri bacaklarından tavana asılı imiş. Altında da bir mangal varmış. Adam büyük bir ıstırap çekiyormuş. Keloğlan mangalı kenara çekmiş ve adam bir parça kendine gelmiş. Keloğlan:

— Seni niye buraya astılar, demiş. Adam:

— Ah Keloğlan, ah! Ben de senin gibi Cangoloz'un öğrencisiydim. Aman aman sakın, sen sen ol, hiçbir dersine “Öğrendim.”, deme. Öğrendiğini belli etme. Beni de senin gibi çırak yetiştirdi. Ben, tamam hepsini öğrendim, dedim. Sen bana rakip olacaksın, diye beni buraya attı, demiş. Keloğlan:

— Tamam, demiş.

Keloğlan adamı orada bırakıp kapıyı kilitlemiş. Keloğlan, Cangoloz'un yanında uzun bir süre geçirmiş. Cangoloz, Keloğlan'a:

— Şunu öğrendin mi? Bunu öğrendin mi, dermiş. Keloğlan da:

— Yok, dermiş. Cangoloz :

— Senden çırak da olmaz adam da olmaz. Daha ben sana bir şey öğretmeyeceğim. Zaten senin öğrenmeye niyetin yok, demiş ve Keloğlanı atmış kapıya.

Ama Keloğlan, Cangoloz'un bütün hünerlerini öğrenmiş. Keloğlan oradan çıkıp annesinin yanına gelmiş. Keloğlan ve annesi bir gün pazara giderken yaşlı annesi yorulmuş ve oğluna:

— Ah, bir eşeğimiz olsaydı rahat giderdik. Keloğlan:

— Ana ben sana eşek bulurum. Sen burada otur. Eğer ben gelmezsem biner eşeğe, gidersin.

Keloğlan, annesinin yanından ayrılıp çalıların arasında bir eşek kılığına girmiş. Annesinin yanına eşek kılığında gelmiş, annesi de eşeğe binip doğruca pazara gitmiş. Cangoloz da pazardaymış ve Keloğlan'ı da eşek kılığında görünce tanımış. Cangoloz da aslan kılığına girmiş. Keloğlan'ı yemek için koşmuş. Keloğlan kendini yedirir mi? Şahin kılığına girip uçmaya başlamış. Cangoloz kartal kılığına girip kovalamaya başlamış. Keloğlan tavuk kılığına girip aşağı insanlar içinde kaybolmaya başlamış. Cangoloz buğday olup pazara saçılmış, Keloğlan buğdayları teker teker yemeye başlamış. Cangoloz'u midesine indirmiş, Cangoloz'dan kurtulmuşlar. Keloğlan ve annesi rahat bir hayat sürmüşler.

Onlar ermiş muradına. Gökten üç elma düşmüş; biri anlatana, biri dinleyene, biri de muradına erene.