BEYBÖĞREK
(İç Anadolu Bölgesi, Sivas)

 

Vakti zamanında bir ülkenin bir padişahı varmış. Bu padişahın çocuğu olmazmış. Aynı zamanda vezirinin de çocuğu olmazmış. Vezir ile padişah bir gün gezmeye çıkmışlar. Bir su başına geldiklerinde durmuşlar. Orada oturup konuşurken padişah vezirine:

— Lala senin de çocuğun yok, benim de çocuğum yok. Gel iki rekât namaz kılıp Allah’a dua edelim, demiş. Kalkıp abdestlerini almışlar, namaza durmuşlar. Namazlarını kıldıktan sonra dua etmişler. Bu sırada yanlarına bir pirî ihtiyar gelmiş. Padişaha ve vezire:

— Selamünaleyküm, padişahım ve lala, demiş. Yanlarına oturmuş. Padişah şaşırmış, demiş ki:

— Aleykümselam, ihtiyar. Sen benim padişah, bunun da lala olduğunu nereden biliyorsun? Derviş devam etmiş:

— Sizin çocuklarınız olmuyor. Ben şikâyetlerinizi dinledim. Sizin derdiniz budur, deyip cebinden bir elma çıkarmış. Elmayı bunlara uzatmış, demiş ki:

— Bu elmayı ikiniz bölüşüp hanımlarınızla yiyeceksiniz. Elmayı yediğiniz akşam karılarınızla zifafa gireceksiniz. Elmanın kabuğunu da tavladaki kısrağa yedireceksiniz.

O kısrak da yedi senedir tay vermemiş. İhtiyar bunları söyledikten sonra ayrılmış, gitmiş. Geri dönen padişah ve lalası ihtiyarın dediklerini yapmışlar. Elmayı soymuşlar. Kabuğunu tavladaki kısrağa vermişler. Elmanın bir yarısını padişah diğer yarısını da lalası almış. Akşam olunca hanımlarıyla elmayı yemişler. Zifaf gecesi olmuş. Gel zaman, git zaman. Dokuz ay sonra hem padişahın hem de lalanın çocuğu olmuş. Padişahın bir oğlu, vezirin bir kızı olmuş.

Bir zaman sonra padişah, vezirini başka bir vilâyete komutan olarak göndermiş. Padişahın hanımı da vefat etmiş. Başka bir hanımla evlenmiş. Bu hanım padişahtan daha gençmiş. Aradan zaman geçtikten sonra hanım, Yahudi aşçıbaşı ile arayı düzmeye başlamış.

Bu arada çocuk yedi yaşına gelmiş. Fakat hâlâ ismi koyulmamış. Çocuk, padişahın huzuruna gelerek:

— Babacığım, neden benim adım yok? Okula gidiyorum. Okulda beni, adsız diye çağırıyorlar, diye şikâyetlenmiş.

Bunun üzerine padişah, vezirlerini toplayarak çocuğa isim bulunmasını istemiş. Üç gün üst üste toplanmışlar. İsim bulamamışlar. Dördüncü günü yine toplanmışlar. Çocuğa isim olarak kimi Ahmet, kimi Mehmet, kimi Ali, kimi Veli dediyse de bir türlü bir isim koyamamışlar. O anda dışarıdan evvelki gördükleri pirî ihtiyar selam vererek kapıdan içeri girmiş. Bunu gören padişah, adamı hemen tanımış tabi. Yerinden kalkmış. İhtiyarı kendi yerine oturtmuş.

— İsmi koyacak kişi budur. Buyur derviş baba, çocuğun ismini sen koy, demiş. Derviş baba da:

— Çocuğu buraya getirin. İsmini koyalım, demiş. Çocuğu getirmişler. Besmele ile bir, iki dua okuduktan sonra çocuğun sırtını okşayarak adını Beyböğrek koymuş. Daha sonra derviş:

— Bu çocukla beraber doğan bir de tay vardı. Onu da göreceğim, demiş. Gitmiş, tavlada tayı görmüş. Onun da sırtını okşayarak adını Bengiboz koymuş. Adlar koyulduktan sonra yenilmiş, içilmiş, şenlikler yapılmış. Derviş baba bu arada sırra kadem basmış. Kaybolmuş. Aradılarsa da bulamamışlar. Padişah:

— Boşuna aramayın. O gitmiştir. Bulunmaz, demiş.

Çocuk okuluna gidip geliyormuş. Hanım sultan, Yahudi aşçıbaşıyla işi iyice ilerletmiş. Her gün buluşuyorlarmış. Çocuk bunların durumunu sezmiş. Hanım sultan ile aşçıbaşı, çocuk durumumuzu padişaha söyler diye ondan kurtulmanın yollarını aramaya başlamışlar. Hanım sultan:

— Ben bu çocuğun yemeğine zehir atayım. Gelip yediği zaman zehirlenir ölür, demiş. Derviş baba, isimleri koyarken çocuğa demiş ki:

— Okuldan çıktığın zaman atının yanına uğrayıp öyle eve gideceksin, demiş.

Çocuk da bunu alışkanlık hâline getirmiş. Atının yanına uğramadan eve gelmiyormuş. Atını sevip, okşayıp öyle evine gidermiş. O gün de gelmiş. Bakmış ki atı ağlıyor. Neden ağladığını merak etmiş. “Bu ata dil versen de ben derdini anlasam.” diye Allah’a yalvarmış. Allah da duasını kabul etmiş. At konuşmaya başlamış:

— Annenle Yahudi aşçıbaşı, yemeğine zehir koyup seni öldürecekler. Onun için ağlıyorum, demiş. Çocuk:

— Yahu, onda ne var ki ben de yemeği yemem.

— Yok, yememek olmaz. Bir kedi yavrusu al götür. Yemekten bir kaşık ver. Kediye bir şey olmazsa yemeği yersin. Kediye bir şey olursa, “Zaten yemeğin de keskinmiş.” der, çıkarsın.

Beyböğrek de aynı şekilde atından aldığı öğüdü uygulayarak kedi yavrusunu götürmüş. Tabi yemek zehirli olduğu için kediye verir vermez kedi ölmüş. O da yemeği yemeden bırakıp çıkmış. Yemeğini dışarılarda yemiş. Hanım sultan, aşçıbaşının yanına gitmiş. Demiş ki:

— Çocuk ölmedi. Ne yapacağız? Aşçıbaşı da hanıma:

— Yarın yıkanacağı suyun içine zehir koyarsın. Elbisesini değiştirirsin. Giyeceği elbiselerini de zehirlersin. Kimse bir şey anlamaz. Daha iyi olur, demiş.

Hanım “Peki” demiş, kabul etmiş. Devrisi* gün aynı planı uygulamışlar.

Beyböğrek okuldan gelirken yine atının yanına uğramış. Bakmış, atı yine ağlıyor.

— Yahu atım, neden ağlıyorsun?

— Bu gün de çamaşırını, suyunu zehirlediler. Zehirli suyla yıkanacaksın. Zehirli çamaşırları giyeceksin. Bunlar senin ölümünü düşünüyorlar.

— O zaman ben de yıkanmam.

— Yıkanmamak olmaz. Suyu banyoda devir, akıp gitsin. Çamaşırları da pencereden dışarı at.

Beyböğrek de gidip aynısını yapmış. Yine Beyböğrek’e bir şey olmadığını görünce bunlar şaşırmışlar. Ne yapmak lâzım buna diye düşünürken aşçıbaşı:

— Ben görüyorum, her gün okuldan gelirken tavlaya atının yanına gidiyor. Bunda bir sır var. Ne yapıyorsa bu at yapıyor. Biz bu ata bir şey düşünelim, demiş. Yahudi akıllı birisiymiş, demiş ki:

— Sen hastalanacaksın, bütün doktorlar senin başına gelecekler. Fakat hastalığına bir şey bulamayacaklar. Ben doktor kıyafetiyle geleceğim. Hastalığının ne olduğunu söyleyeceğim. Atın yüreğinin, böbreğinin hastalığına derman olduğunu söyleyeceğim. Padişahın gönlünü edip o atı kestireceğiz.

Bunlar anlaşmışlar. Devrisi (ertesi) gün kadın yatağa düşmüş. Üç, beş gün “Vay öldüm, vay bayıldım, vay gittim, vay geldim”, diyerek yatmış. Padişah doktorları çağırmış. Doktorlar bir şey bulamamış. Hastalığı yok ki ne bulsunlar? Kadın, padişaha demiş ki:

— Padişahım, ben filan yerde bir doktor duydum. Onu getirt.

Yahudi’ye haber salınmış. Doktor kıyafetiyle çıkmış, gelmiş. Hanıma bakmış:

— Eyvah padişahım!

— Ne oldu?

— Hanımızın derdi çok büyük desem dilim tutmuyor, diyemiyorum.

— Nasıl dert yahu, niye dilin tutmuyor?

— Buna bir küheylan atın yüreği, böbreği derman. Bunu yerse iyi olur yoksa hanımızın durumu hiç iyi değil. Bunları yemezse hanımınız ölür.

Padişah “Böyle bir atı nereden bulacağız” filan deyince, hanımı demiş ki:

— Senin, tavlada Bengiboz isimli küheylan atın var ya. Ondan küheylan at mı olur?

— Nasıl olacak? Beyböğrek verir mi?

— Verir. Senin oğlan, annesinden geçiyor da bir attan mı geçemiyor?

Bu arada Beyböğrek de hem okuluna gidiyormuş hem de kılıç kuşanıp av avlıyormuş. Babası günlerden bir gün Beyböğrek’i çağırarak bu meseleyi anlatmış.

— Oğlum, annenin hastalığını duydun. Doktorlar senin atının yüreğinin, böbreğinin bu hastalığa şifa olduğunu söylüyorlar. Annenden mi geçersin, attan mı geçersin, demiş. Beyböğrek şöyle bir düşünmüş, demiş ki:

— Baba bir topuğu kıllı beygir için anneden geçmek olur mu? Feda olsun anneme benim atım, demiş.

Sabah olmuş tabi. Beyböğrek okuluna gitmiş. Okuldan dönüşte atının yanına gelmiş. Bakmış yine ağlıyor ama bu defa daha çok ağlıyormuş.

— Önce üç ağlıyorsan şimdi beş misli fazla ağlıyorsun. Derdin ne, diye sorunca:

— Her gün bela senin başındaydı. Şimdi ise bela benim başımda.

— Ne oldu? Senin başında ne bela var?

— Sen beni babana vereceksin. Ona söz verdin.

— Vermem. Sözümden dönerim.

— Yok, sözünden geri dönmek olmaz. Babana gidip diyeceksin ki “Baba, ben bu atı vereceğim. Annemin hastalığı için feda olsun. Ancak Bengiboz, Bengiboz olalı; ben Beyböğrek, Beyböğrek olalı bir binip de şöyle bir yürüyüşüne bakmadım. Nasıl kuyruk tutuyor, nasıl kafa tutuyor, bunu merak ediyorum. Yoksa bir at anama feda olsun.” diyeceksin. O zaman bana eğer vuracaklar. Bineceksin. Öyle bir kamçı çekeceksin ki bana, bir o tarafa, bir bu tarafa gittikten sora bahçe duvarından sıçrarım. Seni de beni de kurtarırım.

— Peki. Ondan kolay ne var? Yaparım inşallah.

Ertesi gün atı kesmek için meydana getirmişler. Beyböğrek babasının etrafında dolanmaya başlamış. Bir yandan da of çekip duruyormuş. Padişah sormuş:

— Ne oldu oğlum? Neden of çekiyorsun?

— Baba ben Beyböğrek, Beyböğrek olalı; Bengiboz da Bengiboz olalı bir binip de yürüyüşü nasıldır, görmedim. İşte onun için gamlandım.

— Oğlum bin. Biraz gez, ondan sonra keseriz.

— Tamam baba. Biraz bineyim, ondan sonra kesersiniz.

Atın eğer takımını getirmişler. Atı eğerlemişler. Beyböğrek’i bindirmişler. Bahçenin bir o başına bir bu başına gitmiş. Duvarın kenarına yaklaşınca Bengiboz’a kamçı çekmiş. Bengiboz şahlanıp duvarın öteki tarafına geçmiş. Yahudi “Yakalayın.” diye bağırıp çağardıysa da fayda etmemiş. At çoktan şehrin dışına çıkmış. Gide gide gidip bir şehre dâhil olmuşlar. Şehrin girişinde bir yaşlı kadın oturuyormuş. Vakit de akşam olmuş. Beyböğrek yaşlı kadına demiş ki:

— Anne, ben bir garibim. Bir yeri bilmiyorum. Bu akşamlık beni misafir et. Yaşlı kadın:

— Oğul, sen bir şehzade adamsın. Atın var. Şu atı koyacak yeri nereden bulayım? Size göre yerim yok, demiş.

Beyböğrek kadına üç, beş tane altın vermiş. Bunun üzerine kadın:

— Tamam oğlum. Yerim de var yurdum da var; akşamdan pişmiş pilavım da var. İçeri gel, demiş.

Atı bir yere çekmiş. Beyböğrek’i de içeri almış. O gece orada dinlenmiş. Sabah kalkmış, bakmış ki kalabalık toplanmış bir yere gidiyor. Neneye sormuş:

— Nene bu kalabalık nereye gidiyor?

— Oğul, hiç sorma. Burada bir kanlı kız var. Adam kafasından kale yapıyor.

— Neden böyle yapıyor, derdi ne?

— Adına Akkavak kızı derler. Buranın ordu komutanının kızıdır. Kızın vaadi varmış. “Benimle evlenmek isteyen adam benimle güreşecek, kuyunun ağzındaki büyük kayayı kaldıracak, benimle at yarışı yapacak. Bu yarışları kim kazanırsa onunla evleneceğim.” diyor. Kazanamayanların kafasını kesiyor.

Beyböğrek bunu duyunca “Ya Allah, bismillah” deyip atına binmiş. Kalabalığın olduğu tarafa doğru gitmiş. Atını bir kenara bağlamış. Kalabalığın içine girmiş. Mesele nedir, diye kalabalıktakilere de sormuş. Onlar da durumu anlatmışlar. O sırada kız için talipli olanları sıraya yazıyorlarmış. Beyböğrek de gitmiş sıraya yazılmış. Biraz sonra sırası gelmiş. Meydana çağırmışlar. Kızın yanına gitmiş. Kız, bir Arap donunda erkek kispetiyle duruyormuş. Demiş ki:

— İşte şu taşı kaldıracaksın. Birinci vaadim budur. Beyböğrek:

— Bismillah, ya Allah, ya Hızır Baba yetiş, demiş. Tabi Hızır Baba hemen yanında, taşı tutar tutmaz öbür tarafa atmış. Kız demiş ki:

— Sıra benimle güreşmeye geldi. Güreşi de kazanırsan atlarımızla at yarışı yapacağız. Ondan sonra vaatlerim tamam olacak.

İkisi de kispetlerini giyinip güreşe başlamışlar. Güreşte de tabi ki Hak vergisi Hızır eli değmiş birisi olan Beyböğrek, kızı alaşağı etmiş. Kız:

— Tamam delikanlı. Bu işin de tamam. Şimdi atlarımız at yarışı yapacak. At yarışını da kazanırsan sen benimsin, ben de seninim, demiş.

Atları getirmişler. Bu kızın seyrek basan bir atı varmış. Öbür atların beş adım attığına bu bir adımda kavuşuyormuş. Kız, ona güvenerek at yarışı istiyormuş. Beyböğrek’in atıysa, tabi ki Hak vergisi olduğu için, diğer atlara benzemiyormuş.

Atlarını meydana çıkarmışlar. Yarış başlamış. Bengiboz, tabi Hak vergisi. Arayı açmış, gidiyormuş. Kız, atına ne yaparsa yapsın Bengiboz’a yetiştiremiyormuş. Atını o kadar sıkıştırmış ki atı devrilmiş. Orada çatlayıp gebermiş. Kız bağırmış:

— Oğlan geri dön. Sen benimsin, ben senin.

Bengiboz hiç durmamış. Çünkü kız yüzünü açar, Beyböğrek de görürse dayanamaz yarışı kaybedermiş. Bu nedenle Bengiboz yoluna devam etmiş. Bir müddet gittikten sonra Bengiboz durmuş. Kız bağırınca neden durmadığını da Beyböğrek’e anlatmış. Geri gelmişler. Hakikaten Bengiboz’un dediği gibi dünyalar güzeli bir kız. Kız, Beyböğrek’e demiş ki:

— Ey âdemoğlu! Sen benimsin ben de senin. Benim bütün vaatlerimi yerine getirdin. Şimdi babama gideceğiz. Yükte hafif, pahada ağır neyim varsa alacağız. Sonra da beni nereye götürürsen götür. Ama merak ediyorum sen kimsin? İns misin, cin misin? Şimdiye kadar beni hiç yenen olmamıştı.

— Ben, filan şehrin padişahının oğluyum.

Bunun kim olduğunu o zaman kız anlamış.

— Benim babam bir zamanlar, o padişahın yanında vezirdi. Lalaydı. Babam sonra buraya ordu komutanı oldu. Sen de ben de Hızır’ın verdiği elmadan olan çocuklarız.

İkisi de birbirlerini tanımışlar. Oradan kızın babasının yanına gitmişler. Babasıyla görüşüp elini öptükten sonra Beyböğrek’in memleketine doğru yola çıkmışlar. Padişahın memleketine geldiklerinde padişaha müjdeler vermişler:

— Padişahım, oğlun geldi. Bir de yanında dünyalar güzeli bir hanım getirdi.

Padişah, müjdecilerin müjdelerini vermiş. Çıkıp oğlunu karşılamış. Gelinini ve oğlunu içeriye almış. Ancak hanım sultan Beyböğrek’in geldiğine hiç sevinmemiş. Geline şöyle bir ağız ucu ile “Hoş geldin” demiş. Beyböğrek’e de:

— Rum kralının elinde babanın tutsakları var. Eğer yiğitsen gidip onları getirseydin. Gitmiş, Akkavak kızını getirmişsin. Sana göre kız mı yoktu? Nerde, kimi olsa alırdın. Erkekliğin varsa babanın tutsaklarını kurtarsaydın, demiş.

Beyböğrek bu sözleri kendine yedirememiş.

— Ben böyle kakınçla yaşayamam. Tamam anne, gider onları da kurtarırım, demiş.

Akşam olmuş. Akkavak kızı ile Beyböğrek yataklarına yatmışlar. Yatınca Beyböğrek araya kılıcını koymuş. Akkavak kızı Beyböğrek’e sormuş:

— Neden aramıza kılıcını koydun?

— Sonra anlarsın. Sabah sefere çıkacağım. Zifafımız dönüşe kaldı.

Sabah olunca yakın arkadaşlarından iyi silah kullanan otuz dokuz kişiyi toplamış. Kırk atlı, Rum kralının elinden tutsakları kurtarmak için yola düşmüşler. Gide gide gidip o memlekete yaklaşmışlar. Bir çayırlık yere geldiklerinde hem atlar dinlensin hem de biz dinlenelim, diye durmuşlar. Atları yayılsınlar, diye çimene bırakmışlar. Burası da sihirli bir yermiş. Bismillah deyip yatan yedi gün yatarmış, bismillah demeden yatan yedi ay yatarmış. Bunlar tabi yorgun argın oldukları için düştükleri gibi uyumuşlar. Sabah Rum kralı ile vezirleri konaklarından bakmışlar ki karşı çimenlikte kırk tane atlı görünüyor. Orada atlar var. Hemen adamlar salmışlar:

— Bakın bunlar kimdir, necidir, demişler.

Adamlar gelmişler ki hepsi uykuda yatıyorlarmış. Hiç kimse uyanmıyormuş. Tabi bunların hepsini toplamışlar. Beyböğrek’e sıra gelince Bengiboz gelmiş. Beyböğrek’i karnının altına almış. Önüne geleni kapıyor, arkasına geleni tepiyormuş. Ne yapmışlarsa alamamışlar. Krala haber salmışlar:

— Burada bir at var. Sahibini karnının altına aldı. Ne yaptıysak elinden alamadık. Biz ne yapalım? Kral:

— Demek ki o küheylan bir atmış. Hayvana dokunmayın, yazık olur. Yalnız havaya bir, iki el kurşun sıkın. At değil mi ürker, bırakıp gider, demiş.

Gelmişler, aynı şekilde havaya iki, üç el ateş etmişler. O kalabalığa, o silahın sesine at ürkmüş. Kaçmış, gitmiş. At gidince Beyböğrek’i de almış, götürmüşler. Bunların Türk asıllı olduğunu anlayan kral hepsini zindana koymuş.

Bunlar günleri tamam olunca uyanmışlar. Yedi gün mü olmuş, yedi ay mı olmuş uyanmışlar. Uyandıklarında kendilerini mahzende bulmuşlar. “Ne oldu bize? Buraya nasıl geldik?”, diye soruyorlarmış. Buranın, kralın mahzeni olduğunu öğrenmişler. Çaresiz orada kalmışlar.

Kralın bir bayram günü olurmuş. O bayram gününde de bütün mahkûmları gezsinler diye, bahçelere çıkarırlarmış. Yalnız Beyböğrek’i bahçeye çıkarmamışlar. Atı gelir, bahçeden götürür diye. Bunu almış kalenin başına çıkarmışlar.

Akşam olmuş, bütün mahkûmları içeri almışlar. Beyböğrek tek başına kalenin başında olduğu için, hiç kimsenin hatırına gelmemiş. Beyböğrek gece orada kalmış. Gece sabahlara kadar yaratana, “Bana bir kurtuluş yolu ver”, diye yalvarmış. Sabah şafak attığı sırada bakmış ki karşıdan bir kervan cangır cangur geliyormuş. “Acaba bunlar bizim o taraftan mı? Bizim o taraflardan haberleri olur mu olmaz mı?”, diye düşünüyormuş. Sonra da demiş ki:

— Neyse, biraz daha yakınlaşsınlar. Bunlara bir, iki deme diyeyim. Bizim o tarafları biliyorlar mı? Memleketimi tanırlar mı?

Kervan kalenin yakın bir yerine geldiği sıra babasının memleketini, yeni getirip evde bir gece dahi yanında misafir kalmadığı hanımını, elini kulağına atıp sormuş:

          — Mesken oldu, bize kalenin başı,

 Gözümden akıttım kan ile yaşı,

 Gelsin buraya da bezirganbaşı,

 Ondan da bir haber verin, hocalar. Kervancıbaşı demiş ki:

— Bu adam bir şeyler soruyor. Yavrum, buna kim bir cevap verirse öndeki sarı katırı yüküyle ona vereceğim.

Kervancıların içinde gözü açık bir Keloğlan varmış. Sıçrayıp katırına binmiş. Cevabı ben vereceği diyerek gitmiş. Keloğlan:

— Elleham (galiba) sen bir velisin.

 Kadir Mevlâ’m seni kayırsın,

 Sana kimler derler, kimin neyisin?

 Söyle yiğit, kelâm gelsin dilinden. Beyböğrek:

— Babam padişah, kendim Beyböğrek.

   Ondan da bir haber verin hocalar. Keloğlan:

— Yahu, bu padişahın oğlu Beyböğrek’miş. Buna babasından, ailesinden haber verelim, deyip devam etmiş:

— Babanı sorarsan beli büküldü,

   Ananı sorarsan gözü tutuldu,

   Kız kardeşin kara giydi, oturdu,

   Biz buralardan böyle gittik, Beyböğrek. Beyböğrek:

— Mevlâm nasip etti, rastladım sizi,

    Allah’tan gelene gönlü razı,

    Bengiboz ile Akkavak kızı,

    Ondan da bir haber verin, hocalar. Keloğlan:

— Senin ocağın batsın. Bu nasıl soru? Akkavak kızını verdiler. Şimdi bunu ona nasıl söyleyeyim? Aman, ne yaparsa yapsın. Ben bunu söyleyeceğim. O da olanı bilisin, demiş. Sonra da olan biteni anlatmış. Akkavak kızının, kel vezire verildiğini filan da söylemiş. Beyböğrek:

— Yığılsınlar, derilsinler, gelsinler.

    Kim ölür de kime kalır desinler?

    Baltacıoğlu kel vezire versinler.

    Kaç ay, kaç gün mühlet koydular?

Keloğlan diyor ki:

— Bari gününü de söyleyeyim, gideyim. Nasıl olsa sarı katırı yüküyle aldım. Keloğlan:

— Ne yalan söyleyeyim, bayrak kuruldu,

    Düğün atlarına kolayan vuruldu,

    Üç ayla üç gün müddet verildi,

    Üç ay gitti, üç gün kaldı Beyböğrek.

Keloğlan bunu söyler söylemez Beyböğrek sızmış, kalmış. Kervancılar vedalaşıp gitmişler.

Aradan zaman geçince zindancı başı mahkûmları saymış, bir kişi eksik çıkmış. Nerede olduğunu sormuş, kalenin başında olduğunu söylemişler. Zindancı başı “Sabah alın!” demiş.

Beyböğrek orada biraz düşünüp taşındıktan sonra aklına bir fikir gelmiş:

— Ya ben bir, iki de şu Bengiboz’a çağırayım. Belki bir yerde kulağı duyarsa yanıma gelir. Acaba atım nerededir?

Beyböğrek atını çağırmak için elini kulağına atmış. Bengiboz için bağırmış:

— Sabah oldu, tan yeri atmadan,

    Cümle kuşlar destur olup ötmede,

    Kâfir kral örtüsünden kalkmadan,

    Yetiş Bengiboz’um, yâr elden gitti.

    Sabah oldu, tan yerleri ışıyor,

    Ateş oldu, ciğerlerim pişiyor,

    Bengiboz’um nerelerde kişniyon?

    Yetiş Bengiboz’um, yâr elden gitti.

Bengiboz da bıraktığı o çimenlik yerde imiş. Bengiboz diz boyu kadar ot olmayan yerde yayılamıyormuş. Yeni bir otlu, sulu yere gideceği sıra Beyböğrek’in sesini duymuş. Tabi bu Hak vergisi olduğu için sesi duymuş. Duyar duymaz sesin olduğu tarafa gitmiş. Beyböğrek bakmış ki karşıdan bir duman geliyormuş. Acaba Bengiboz mudur, diye merak etmiş. Tekrar elini kulağına atmış, seslenmiş:

— Duman sandım, ayağının tozunu,

    Mevlâ’m kısmet etse görsem yüzünü,

    Öpeceğim tırnağını, gözünü.

    Yetiş Bengiboz’um, yâr elden gitti.

Beyböğrek bunları deyip bitirmeye kalmamış, Bengiboz gelmiş. Kalenin önünde durmuş.

Kralın da yetişkin bir kızı varmış. Beyböğrek kervancılara, ata söylerken bu kız pencereden dinlemiş. Hatta babasına, “Kâfir kral örtüsünden kalkmadan; yetiş Bengiboz’um, yâr elden gitti” filan dediğini hep duymuş. Bengiboz’a söylediği sıra kralın kızı Beyböğrek’in yanına gelmiş.

— Buradan kurtulup gidersen bunlar sana hediyem olsun, demiş. Elindekileri Beyböğrek’e uzatmış. Yedi sene işlediği çevreyi bir de babasının üfürüklü ağızlığını vermiş. Beyböğrek bunları almış, cebine koymuş. Kız merdivenlerden aşağı giderken Bengiboz gelmiş. Beyböğrek, at gelir gelmez kaleden üzerine atlamış. Atın üstüne biner binmez:

— Hadi Bengiboz’um deeehh, demiş. Bunun üzerine Bengiboz Beyböğrek’e:

— Ey insafsız adam! Ben şunca zamandır yazlarda, çöllerde dolaşıyorum. Ot bulduysam diz boyu yayıldım. Dizime yetişecek su bulduysam içtim. Ağzımda dilim kopmak üzere. Belimde eğer yara etti. Belim kopmak üzere. Sen hemen sürüyorsun. Aç bir bak. Ondan sonra benden dileğini dileyeceksin.

Beyböğrek kralın kızının yedi senedir işlediği çevreyi hemen atın sırtındaki yaraya vurmuş. O üfürük ağızlıkla da diline üfürüp atın sırtına binmiş. Beyböğrek ata atlar atlamaz Bengiboz şahlanmış.

Beyböğrek, gel ha gel, günlerden bir gün babasının memleketine gelmiş. Üçüncü gün dolmuş. Akkavak kızını vezire vermişler. Düğün olmuş. Gelini indirmişler. Düğün yemeği filan veriliyormuş. Beyböğrek o sıralar gelmiş. Şehrin girişinde bir çeşmenin başında oturmuş. Bir de orada saz bulmuş. Kendi kendine demiş ki:

— Bu düğüne yetişirsem hiç bozgunluğa vermeden (kendimi tanıtmadan) önce Akkavak kızına görüneyim. Bakayım, benden vazgeçti mi, yoksa beni tanıyınca iş değişecek mi?

Çeşmenin başında otururken bakmış ki Bengiboz’dan sonra olan bir tay, bir de Bengiboz’un tazısı yanlarında küçük kız kardeşi suya geliyorlarmış. At da suyu her gün bulandırarak içermiş. At o gün gelmiş, temiz su içmiş. Tazı da oralarda oynaklıyormuş. Kız kardeşi bunlar böyle yapınca demiş ki:

— Vay soyha kalasıca, demek ki Beyböğrek’in karısının zifaf gecesi olduğu için oynuyorsun. Sen de her gün suyu bulandırıp içiyordun. Şimdi suyu temiz içtin.

Tazıya bir taş atmış. Beyböğrek tabi kız kardeşini, atını, tazısını tanımış. Orada sazına dokunmuş, kız kardeşine bir beyit söylemiş:

— Atma bacım, atma tazıya taşı.

    Bengiboz da Hüdayi’nin kardeşi.

    Gözümden akıttım bunca yaşı.

    Bizi de kavuşturdu Yaradan. Beyböğrek’in bacısı demiş ki:

— Sen nerenin abdalısın? Gelip bana ne söylüyorsun?

— Yok bir şey, bacı. Aklıma geldi de öylesine söyledim. Bana düğün evini göster. Ben oraya gideceğim. Orada biraz bir şeyler yer, karnımı doyururum.

— İşte şurası. Bayrak görünen yer, demiş annesinin yanına koşmuş.

Annesinin de eskisi gibi Beyböğrek’e kızgınlığı kalmamış. Yahudi ile olan ilişkisi de bitmiş. Aradan geçen zamanda yaşlanmış. Artık o da Beyböğrek’in dönmesini istiyormuş. Kız gelmiş, annesine:

— Anne bir abdal bana türkü söyledi. “Bengiboz Hüdayi’nin kardeşi, bizi kavuşturdu Yaradan” filan bir şeyler dedi. Ben bir şey anlayamadım. Kızdım. Kızınca bana düğün evini sordu, demiş. Annesi de kızına demiş ki:

— Kızım git, oralara tekrar bak. Eğer kardeşinse boynunun altında üç tane maden lira ile bir göz boncuğu vardır. Onlar duruyorsa kardeşindir. Bir de açtır. Şu düremeci, götür de yesin.

Kız düremeci alıp koşarak gelmiş. Beyböğrek de bahçenin arasından düğün evine gidiyormuş. Kız:

— Az dur, kardeş. Biraz önce düğün evine gideceğim, demiştin. Düğün evi kalabalık olur belki sana yemek veren olmaz. Ben sana düremeç getirdim. Şunu kardeşim olarak al, karnını doyur. Yine düğün evine gidersin. Beyböğrek elini uzatmış:

— Tabi bacım, biz kardeşiz. Yerim, demiş. Kız itiraz etmiş:

— Yok, ben eline vermem. Ceketini kaldır, koynuna koyacağım.

Beyböğrek ceketini kaldırmış. Kız bakmış ki maden liranın birini bozdurmuş, biri duruyor. Göz boncuğu da yanında takılıymış. Kız hemen “Kardeşim!” diyerek Beyböğrek’in boynuna sarılmış. Beyböğrek:

— Aman bacım, biraz önce de dediğim gibi bizi Allah, kavuşturdu. Ama benim geldiğimi duyurma. Ben şimdi düğün evine gideceğim. Al şu sazımı. Eğer düğün evinden “Dilenci istiyor.” diye haber gelirse esirgeme; sazımı, okumu, yayımı gönder, demiş.

Kız tekrar koşarak evine gitmiş. Babasına, annesine müjde vermiş:

— Anne baba müjde! Beyböğrek geldi. Yalnız “Ben dönünceye kadar sırrımı kimseye söylemeyin.” dedi. O düğün evine gitti, demiş. Annesi, babası çok sevinmiş.

Beyböğrek düğün evine gitmiş. Kadınların toplandığı yere oturmuş. Oradan bir çocuğa demiş ki:

— Git, Beyböğrek’in sazını al da gel. Oradakiler:

— Ya, onlar verir mi? Zaten yastalar. Beyböğrek:

— Neden vermesinler? Verirler. Karısından geçtiler de sazından mı geçmeyecekler, demiş.

Çocuk koşarak gitmiş, sazı istemiş. Kardeşine tembih ettiği için vermişler. Beyböğrek sazı almış eline çalmaya başlamış. Kadınlardan biri geçerken:

— Aman kardeş, senin sazın mı var, demiş.

— Evet bacı. Sazım da var sözüm de var.

Kadın içeri girmiş. Oradakilere demiş ki:

— Dışarıda bir abdal oturuyor. Sazı da var. Çağırsak, gelse iki saz çalsa da biz oynasak.

Onlar da “Gelsin oynayalım.” demişler. Beyböğrek gelmiş. Kızın biri çıkmış oynamak için. Kız da Beyböğrek ile beraber giden, kralın hapishanesinde kalan Mustafacık’ın nişanlısıymış. Beyböğrek bunun için:

— Kapınızın önü daracık değil mi?

    İtinizin adı Baracak değil mi?

    Seni seven Mustafacık değil mi?

    Musdafacık’ın esir yatıyor, hey Allah’tan bulasın, demiş. Kız utanmış, demiş ki:

— Mustafacık, Beyböğrek ile gitmişti. Bu abdal Mustafacık’ı söylüyor. Ben Mustafacık’ı unutup da oyunlar oynuyorum, demiş. Elinin kınasını silerek yerine oturmuş. Bir başka kadın oynamak için çıkmış. Beyböğrek onun için:

— Başına takmış sümbül lalesi.

    Eline yakmış Yemen kınası.

    Şu gelen de Sehide’nin anası.

    Sehide esir kaldı, hey Allah’tan bulasın, demiş. Kadın şaşırmış:

— Benim Sehide’m de Beyböğrek ile gitmişti. Ben ne yapıyorum, demiş. Oyunu bırakmış. Başlamış elinin kınasını çıkarmaya.

Akkavak kızını alan kel vezirin bir karısı varmış. Kadınlar kel vezirin eski karısına demişler ki:

— Üzerine kuma gelmeyle ne olu? Gel, bir de sen oyna. İki dön, abdal bakalım sana ne diyecek?

Vezirin karısı çıkmış ortaya, oynamaya başlamış. Beyböğrek vezirin karısı için:

Ayağına giymiş nalını,  

Gelir salını salını,

Kel vezirin puşt g… v… gelini,

Dön oyana gelin, dön o yana. Bunları duyan gelin demiş ki:

— Allah ocağını batırsın. Yarın Akkavak kızı, benim başıma kalkar. Bir abdal sana bunları dedi, diye. Çıksın, bir de Akkavak kızı oynasın.

Akkavak kızı da elinde bir şişe zehir, bir de hançer koltuğunun altında tutuyormuş. Son saate kadar bekleyip Beybörek gelmezse vezir ile zifafa girmeden zehri içecek, hançeri saplayacakmış. Beyböğrek’in sesini duyunca tanımış. Zehri, hançeri atmış. Çıkmış oynamaya. Beyböğrek, Akkavak kızının salına salına geldiğini görmüş. Başlamış söylemeye:

— Kaşların enli enli,

    Ne bakarsın kinli kinli,  

    Gelin mi oldun, iki dinli?

    Dön oyna gelin, dön oyna.

 

    Bırakmışsın Bengibozu,

    Mevlâm abdal etti bizi.

    Salınan şu Akkavak kızı,

    Salınan dilber benimdir, benim,

    Başımda salınan Akkavak kızı.

    Salınan dilber benimdir, benim.

Bunları söyleyince oradakiler anlıyorlar ki bu Beyböğrek. Hepsi bir ağızdan:

— Senindir ağam, senindir, demiş.

Bu arada kel vezire ayrı, padişaha ayrı “Beyböğrek geldi.” diye haber salınmış. Vezir ne yapacağını şaşırmış. Beyböğrek karısını almış, padişahın yanına götürmüş. Padişahın evinde yeniden düğün dernek başlamış. Beyböğrek, babasına demiş ki:

— Baba, bu iş böyle olmaz. Beni öldü bilerek, yokluğumdan faydalanarak bu işi yapmışsınız. Madem adam düğün dernek kurmuş, yarım kalmasın. Kel veziri çağırıp bacımı ona nikâh edeceğim.

Bacısını vezire vermiş. Kendisi de düğününe devam etmiş. Yine akşam yatağa yattıklarında Akkavak kızıyla arasına kılıcını koymuş. Akkavak kızı araya neden kılıcı koyduğunu sormuş. Beyböğrek cevap vermiş:

— Benim vaatlerim yerine gelmeden bizim bu zifafımız gerçekleşemez.

Beyböğrek iki gün kalmış, üçüncü gün babasından destur almış. Yanına beş, on iyi silahşor ve boynuzlu hayvanlardan bir sürü almış. Kralın memleketine varmışlar. Önceden konakladıkları o çimenlik, çayırlık yere gelmişler. Beyböğrek yanındakilere:

— Burası sihirli. Biz burada uyuduk, krala esir düştük. Kimse uyumasın. Vakit akşam olamaya başlayınca boynuzlu hayvanların hepsinin başlarına birer tane mum dikeceksiniz. Yatsıdan sonra da hepsini yakacaksınız, demiş.

Vakit yatsı olunca aynen Beyböğrek’in dediği gibi yapmışlar. Hayvanların boynuzlarındaki mumları ateşlemişler. Her yer ateş olmuş. Beyböğrek, krala iki tane elçi göndermiş. Elçilere demiş ki:

— Söyleyin krala; acele tutsaklarımızı, esirlerimizi versin. Yoksa buraları ateşe verip yakacağız.

Elçiler kral ile görüşmeye gitmişler. Kralın huzuruna çıkmışlar.

— Biz filan ülkenin, filan padişahın elçileriyiz. Sizde olan esirlerimiz, tutsaklarımız var. Bunları almak için geldik. Bunları bize vereceksin. Yok eğer vermez isen tahtını başına yıkacağız. Her tarafı ateşe vereceğiz. İnanmıyorsan pencereden dışarı bak, demişler.

Kral çıkmış, bakmış. Gerçekten de her taraf ateş içinde. Vezirini çağırmış:

— Bizim ne harpten haberimiz vardı ne böyle bir ordunun geleceğinden. Ani bir baskına yakalandık. Ne yapmak lazım, diye sormuş. Veziri:

— Kralım, ordu gelmiş. Bütün çevreyi sarmış. Ateşe verip bizi yakacaklar. Bizim hiçbir hazırlığımız yok. Askerin haberi yok. Askerimizi toplayıp, silahlanıp “Çıkın!” diyinceye kadar, burayı başımıza yıkarlar. Nasıl olsa adamların bizden fazla bir şey istediği yok. Sadece kendi tutsaklarını, esirlerini istiyorlar. Verelim gitsin, demiş.

Kral da uygun görmüş. Esirleri, tutsakları bırakmışlar. Esirleri sayıyorlar kırk kişi olması gereken tutsak sayısı otuz dokuz çıkıyormuş. Bunlar Beyböğrek’i Bengiboz’un kaçırdığından haberleri yokmuş. Beyböğrek:

— Eğer sayı tamam olmazsa kabul etmem. Yoksa kızını verirsin, demiş.

Kral karşı çıkmış. Vezirleri ile toplanmış. Toplantıda vezirleri demiş ki:

— Kralım, bir kız için şimdi memleketi ateşe verip yaktıralım mı? Türk gelmiş, kapımıza dayanmış bizi ateşe verecek. Türk’ün önünde duramayız. Ver gitsin.

Kral da kabul etmiş. Otuz dokuz tutsağı, diğer esirleri bir de kralın kızını alıp sayıyı tamam etmişler. Evlerinin yolunu tutmuşlar. Arkadaşları bu camızları, öküzleri, keçileri ne yapalım diye Beyböğrek’e sormuşlar. Beyböğrek de:

— Camızları sürün. Gitsin, şu gölde yatsınlar. Keçileri sürün, şu meşede yayılsınlar. İşte öküzleri sürün, şurada yayılsınlar, demiş.

Sabah kalkmış, kral ile vezirleri bakmışlar ki öküzün boynuzunda mum, keçinin boynuzunda mum. Oyuna geldiklerini anlamışlar. Kral:

— Vay Türk! Sen ettin, biz kaldık, demiş.

Beyböğrek; otuz dokuz arkadaşı, babasının esirleri, bir de kralın kızı ile memleketine ulaşmış. Tekrar kırk gün, kırk gece düğün, toy etmişler. Önce Akkavak kızıyla sonra da kralın kızıyla nikâhlanmış. Böylece yiyip, içip muradına geçmiş.

*devrünsi: Ertesi