ŞAHMARAN
(Karadeniz Bölgesi, Kastamonu)

Zamanın birinde, bir kasabada iki fakir delikanlı yaşarmış. Bu iki delikanlı, odun satmakla geçinirlermiş. Bunların bir de eşekleri varmış, her gün dağdan kestikleri odunları eşeklerine yükler, kasabaya getirip satarlarmış.

Bir gün yine odun kesmek için dağa giderler. Odunları eşeğe yükleyip kasabaya dönerken, dağın yamacında parlayan sapsarı bir şey görüp bunun ne olduğunu merak ederler.

Yanına geldiklerinde burada bir bal kuyusunun olduğunu anlarlar ve buna çok sevinirler. Delikanlılar:

      — Biz artık odun taşımayalım, bu balı taşıyıp bir tüccara satalım. Böylece daha çok para kazanırız, diye aralarında anlaşırlar.

Kasabaya gelip balı taşıyabilecekleri birer kap alarak tekrar bal kuyusunun yanına gelirler. Kapları balla doldurarak bir tüccara bal satmaya başlarlar. Birkaç gün böyle balı satmaya devam ederler.

Bir gün yine bal kuyusunun yanına gelirler. Delikanlılardan birisi bal kuyusunun içine girer fakat bir daha da çıkamaz. Hemen arkadaşına seslenir fakat arkadaşı onu kurtarmak için hiç uğraşmaz.

Arkadaşı balı tek başına satıp zengin olma hayali kurmaya başlar ve arkadaşını kuyudan çıkartmaz. Balla doldurduğu kapları alıp arkadaşını kuyuda bırakarak kasabaya döner. Kuyudaki delikanlı bir iki gece kuyuda kalır. Bir ­gün yine çıkmak için debelenirken kuyunun içinde bir kapı olduğunu görür. Kapıyı açıp da içeriye baktığında, içerde üst tarafı insana benzer, alt tarafı yılan olan bir yaratık görür. Delikanlı:

      — İn misin, cin misin, sen kimsin?

      — Ben Şahmaranım, sen kimsin?

      — Ben insanoğluyum.

      — İnsanoğlu sen buraya nasıl girdin, diye sorar.

Delikanlı da başından geçenleri Şahmaran’a tek tek anlatır ve bu kuyudan çıkamadığını söyler. Şahmaran:

      — Ben seni bu kuyudan çıkarırım ama insanoğluna iyilik yaramaz, sen beni bir gün gelir öldürürsün, der.

Şahmaran, delikanlıya sırtına binmesini söyler. Delikanlı, Şahmaran’ın sırtına biner ve Şahmaran iki dakikada delikanlıyı kuyudan çıkartınca delikanlı bu işe şaşırıp kalır. Şahmaran hemen kuyuya geri döner ve delikanlı da oradan kasabasına geri gider. Memleketine vardıktan sonra arkadaşını bulup bir güzel kızar ve arkadaşından hakkını alır.

Yalnız Şahmaran’ı görenin sırtında bir al olurmuş. Delikanlının sırtında da Şahmaran’ı gördüğü için bir al oluşmuş.

Bir gün padişahın karısı hastalanır ve iyileşmesi için de Şahmaran’ın kanı gerekmektedir. Padişah, tellalla herkesi kendi hamamına çağırtır. Herkes padişahın emrine uyup hamama gider fakat Şahmaran’ı gören delikanlı gitmez. Hamamda bir bir herkesin sırtına bakarlar fakat hiç kimsenin sırtında al bulamazlar. Sonra Şahmaran’ı gören delikanlının gelmediğini anlarlar. Padişah, delikanlıyı getirmeleri için adamlarına emir verir. Delikanlıyı bulup getirirler ve soyduklarında da sırtında al olduğunu görürler. Padişah delikanlıya Şahmaran’ın kanını gidip getirmesini söyler. Delikanlı da Şahmaran’ın iyiliğine karşılık ona kötülük yapmak istemez.

Padişahın adamları delikanlının bu tavrına karşılık delikanlıyı döverler ve öldürmekle tehdit ederler. Delikanlı en sonunda Şahmaran’ı gördüğü yeri söylemek zorunda kalır.

Padişahın adamlarıyla birlikte delikanlı Şahmaran’ın olduğu kuyunun başına gelir. Delikanlı, urganla kuyudan içeriye sallandırılır. Delikanlı inerken de yanına Şahmaran sütle beslendiği için süt ve rakı alır. Kuyuya inince Şahmaran’ın havuzuna sütle rakıyı boşaltır. Şahmaran bu havuzdan süt içince içinde rakı da olduğu için sarhoş olup uykuya dalar. Delikanlı bunu fırsat bilip Şahmaran’ı öldürerek kanından alır. Sonra dışarıda bekleyenler delikanlıyı tekrar yukarı çekerler. Delikanlı yukarı çıkınca adamlar delikanlıyı doğru padişahın yanına götürürler. Padişahın karısına Şahmaran’ın kanından kan verdikten bir süre sonra kadın iyileşir. Delikanlı da padişah tarafından mücevherlerle ödüllendirilir. Delikanlı bekâr olduğu için çok güzel, ihtişamlı bir düğünle evlendirilir ve padişahın da sağ kolu olur.

Şahmaran’ın, “Ben seni kurtarırım ama insanoğluna iyilik yaramaz, sen beni gün gelip öldürürsün.” sözü de gerçek olur.