Keloğlan'ın Oyunları
(İç Anadolu Bölgesi, Sivas)

KELOĞLAN'IN OYUNLARI

Bir varmış, bir yokmuş. Evvel zaman içinde, kalbur saman içinde, bir Keloğlan, bir de anası varmış.

Keloğlan, günlerce uyur, bir türlü kalkmak istemezmiş.

Anası, başına gelip:

— Kel oğlum! Keleş oğlum! Böyle uyumak adamın karnını doyurmaz, diye nefesini tüketirmiş.

Keloğlan, illa anasını böyle söyletmeden kalkmazmış. Kalkınca da anası, buna:

— Kel oğlum! Keleş oğlum! Evde yakacak yok, yiyecek yok. Kalk, git, çalış, para kazan. Yoksa hâlimiz yaman, dermiş.

Yine bir gün Keloğlan’ın anası, oğlunu böyle söyleye söyleye uyandırmış. Keloğlan’a anlatmaya başlamış:

— A kel oğlum! A keleş oğlum! Kalk, git! Eline baltayı al, odun kes! Onu da pazara götür, sat, para kazan, getir de geçimimizi sağlayalım, demiş.

Keloğlan, anasını can kulağıyla dinlemiş.

— Peki, anacığım. Kalkıp gideyim de ben bir sürü odunu kesip pazara nasıl götüreceğim? Bunları pazara nasıl götüreyim? Odunları taşıyacak bir eşek lazım, demiş.

Anası:

— Haklısın oğlum, demiş.

Sonra yerinden kalkmış, gitmiş, içerden bir avuç kabak çekirdeği almış, oğluna getirip:

— Kel oğlum, aha bu kabak çekirdeğini götür, ek. Büyüyünce de sat, bir eşek al, demiş.

Keloğlan, anasının verdiği çekirdekleri almış, tarlaya gitmiş. Çekirdekleri tek tek ekmiş, kabakların büyümesini beklemiş. Kabaklar bir büyümüş, bir büyümüş ki sormayın. Şimdiye kadar hiç böyle büyümemiş. Sanki suların üstüne kurulan köprüler gibi olmuş. Keloğlan, kabakları böyle görünce çok sevinmiş.

— Bu kabaklardan çoook para kazanırım, demiş.

Kabakları kesmeye başlamış. İlk keseceği kabağa baltasını indirirken gözlerini yummuş. Gözünü açtığı zaman bir de ne görsün? Baltanın sapı var, kendi yok! Keloğlan, bunun üstüne vay yandıma düşmüş, baltasını aramaya başlamış. Aramış, taramış, bir türlü bulamamış, akıl erdirememiş. En sonunda:

— Ben bu baltayı kabağa vurdum mu? Vurdum. Öyleyse kabağın içinde kalmıştır belki! Kabağın içine gireyim de baltamı bulayım, demiş.

Bu, kabağın içine girmiş. Baltasını aramış, taramış, bir türlü bulamamış. Sonunda çaresiz kalmış, kabaktan çıkmaya karar vermiş. Tam çıkacağı sırada bir de ne görsün? Kabağın başında sakallı bir ihtiyar adam oturmuyor mu? Buna çok sevinmiş. İhtiyarın haberi olmadan elini tutmuş, dışarı çıkmış.

İhtiyara dönüp demiş ki:

— Ben bu kabağı kesiyordum, baltam içinde kayboldu.

İhtiyar adam da:

— Sen ne diyorsun oğlum? Senin baltanı yutmuş, benim kervanımı yuttu. Aylardır arıyorum da bulamıyorum. Sen de tutturmuşsun; “Baltamı arıyorum.” diye… Bu da laf mı? Bu kabak neler yutmaz ki, demiş.

Keloğlan, baltasından umudunu kesmiş, yola düşmüş. Az gitmiş, uz gitmiş, dere tepe düz gitmiş. Vara vara bir hana varmış. Hancı, Keloğlan’ın yanına gelip:

— Kimsin, necisin, buralarda ne arıyorsun, diye sormuş.

Keloğlan, bunun üstüne ağlamış.

Hancı:

— Ağlama! Ne derdin varsa söyle de derdine derman bulalım. Derdini söylemeyen derman bulamaz, demiş.

Keloğlan, kim olduğunu söylemiş. Sonra da başından geçenleri bir bir anlatmış. Çok uyuduğunu, anasının ona kızdığını, kabak çekirdeği verdiğini, ektiğini, kabağı keserken baltasının kaybolduğunu, bulamadığını söylemiş.

Keloğlan’ın anlattıkları hancının hoşuna gitmiş, bıyık altından gülmüş, sonra da kalkıp yatmışlar.

Ertesi gün olmuş. Hancı bakmış ki Keloğlan sahiden çok uyuyor. Binbir zorlukla uyandırmış.

— Keloğlan kalk, kalk! Sana bir iş buldum, demiş.

Keloğlan, buna çok sevinmiş.

Hancının Gaffar adında bir kardeşi varmış. Keloğlan’ı işte o kardeşinin yanına yollamış. Hancının düşüncesi şuymuş: Gaffar çok zalim biriymiş. Çalıştırdıklarını karın tokluğuna çalıştırırmış. Bu yüzden kardeşine; “Aman!*” dedirtmek istemiş.

Keloğlan, hancının dediği yere doğru yola çıkmış. Az gitmiş, uz gitmiş; dere tepe düz; altı ay, bir güz gitmiş. Sonunda Gaffar’ın yanına varmış.

Gaffar, Keloğlan’ı karşılamış, yapacaklarını bir bir anlatmış.

— Uyumak az, yemek az, çalışmak çok. Birbirimize kızdığımız zaman, kızan öbürüne on altın verecek. Altını yoksa on altın kazanana kadar çalıştırılacak, kazandığı on altın kızdığı kişiye verilecek, diye bir sürü öğüt vermiş.

Ondan sonra da Keloğlan’ın önüne öküzleri katmış, eline de azığını verip:

— Git, tarlayı sür, azığını da bitirmeden gel, diye tembih etmiş.

Keloğlan, tarlaya gitmiş, akşam olunca da gelmiş. Gaffar, Keloğlan’a:

— Keloğlan, ne yaptın, ne ettin, diye sormuş.

Keloğlan da:

— Tarlayı çabuk sürdüm, ama azığımı bitirdim, demiş.

Gaffar çok kızmış. Keloğlan, Gaffar’ın kızmasını fırsat bilip:

— Hani kızan ötekine on altın verecekti ya, deyince Gaffar susmuş.

Ertesi gün olmuş, Gaffar ustanın misafirleri gelmiş. Keloğlan’ı çağırıp:

— Misafirlerime çokça ve hoşça bir kahve pişir, demiş.

Keloğlan, hemen bahçeye çıkmış, odun toplamış. Ateş yakıp üstüne koca bir kazan koymuş. Kilerde ne kadar kahve, şeker varsa hepsini getirmiş, kazanın içine dökmüş. Kahveyi pişirmeye koyulmuş. Gayesi, zalim Gaffar’a “Aman” dedirtmekmiş.

O sırada Gaffar usta içerden:

— Keloğlan, çabuk ol, diye seslenmiş.

Keloğlan da:

— Usta, elimi çabuk tuttum, işimi bitirdim, diye cevap vermiş.

Gaffar usta bakmış ki Keloğlan’ın sesi bahçeden geliyor.

— Acaba bu nasıl kahve pişiriyor, diye bahçeye çıkmış.

Bir de ne görsün? Kazanda kahve pişiyor! Bunun üstüne ne yapacağını şaşırmış, başlamış bağırmaya:

— Sen evimde ne kahve koydun ne şeker koydun. Hepsini bu kazana doldurmuşsun!

Keloğlan, bunu da fırsat bilip:

— Aman ustam, yaman ustam! Hani sen dememiş miydin; “Çokça pişir, hoşça pişir.” diye. İşte ben de senin emrettiğin gibi yaptım. Hem de hani kızmak yoktu, diye ustasını alt etmeye çalışmış.

Gaffar usta, Keloğlan’a altın vermenin korkusundan:

— Yok, Keloğlan, kızmadım, demiş.

Gaffar usta, bundan sonra Keloğlan’a:

— Git, ahırı temizle! Sonra da atı soy, tımar et, demiş.

Keloğlan:

— Peki, ustam, emrin başım üstüne, demiş.

Keloğlan, ahırı bir güzel süpürmüş. Yine fırsatı kaçırmamak için, zalim Gaffar’ı kızdırmak için bıçağı eline alıp atın derisini yüzmeye başlamış. Biraz sonra Gaffar:

— Hadi Keloğlan, diye seslenmiş.

Keloğlan da:

— Tamam usta! Atı soydum, derisini de şuraya koydum, diye cevap vermiş.

Gaffar, öyle hiddetlenmiş ki:

— Neeee, demiş, ahıra girmiş.

Bir de ne görsün? Keloğlan, atı kesmiş, yüzmüş.

Bağıra bağıra sayıp dökmeye başlamış:

— Benim ocağımı batırdın! Aman Keloğlan, yaman Keloğlan… Aha şu iki altını al da buralardan git, demiş.

Keloğlan durur mu?

— Aman ustam, yaman ustam. Sen dememiş miydin; “Atı soy da getir!” diye. Ben de soydum, getirdim. Hem ne kızıyorsun? Anlaşmamızda kızmak yoktu. Şurada çalışalı kaç gün oldu? Dün bir, bugün iki, diye cevap vermiş.

Gaffar:

— Yok Keloğlan, yok! Ben seni daha fazla çalıştıramam, demiş.

Keloğlan, çaresiz kabul etmiş, hana geri dönmüş. Hancı, bunu kapıda karşılamış.

— Vay Keloğlan! Söyle bakalım, ne işler gördün, neler yaptın, diye sormuş.

O da başından geçenleri anlatmış. Sonunda Gaffar ustaya; “Aman!” dedirttiğini söylemiş. Hancı, buna çok sevinmiş. Çünkü onun gayesi de Gaffar’a; “Aman!” dedirtmekmiş.

Hancı, Keloğlan’a bir silah, bir de eşek verip:

— Keloğlan, bundan sonra avlanıp avladıklarını satarak geçimini sağlayacaksın, tamam mı, demiş.

Hancıyla vedalaşan Keloğlan, bu sefer de ormanın yolunu tutmuş. Burada kırk tane kuş vurmuş. Vurduğu kuşları toplayıp gideceği sırada ormanın karşı tepelerinden kırk haramiler gelmiş.

Bunların başındaki harami:

— Bunun elindeki kuşları alın, bizim hanıma götürün, pişirsin. Akşam olunca ben sizi yollarım, alıp getirirsiniz, demiş.

Keloğlan’ın elinden kuşları alan adam, ormandan eve doğru yola düşmüş. Keloğlan, bunlardan habersiz adamı takip etmiş. Evin dış tarafında bir yere saklanmış. Adamın kadına söylediklerini dinlemiş.

Elindeki kuşları getiren adam, kadına:

— Bunları pişireceksin. Sonra gelip alacağım, demiş.

Keloğlan, bunları duydu ya, az sonra kadının kapısını çalmış.

— Güzel hatun! Cici hatun! Kuşları pişirdiysen vereceksin, demiş.

Kadın ne bilsin? Hepsini Keloğlan’a vermiş. Keloğlan, kuşları alıp kapıya çıkmış. Bir kâğıda; “Benim adım Keloğlan’dır. Siz bana öyle oyunlar oynarsınız hemi? Ben de size oyun oynarım. Bu benim ilk oyunumdur, dayanın bakalım.” yazmış, oraya bırakmış.

Keloğlan, az gitmiş, uz gitmiş. Altı ay, bir güz gitmiş. Derken anasının yanına varmış. Pişmiş kuşları afiyet üzere yemişler.

Onlar yiyedursunlar, haramilerden biri gelip kadından kuşları istemiş.

Kadın:

— Siz benimle alay mı ediyorsunuz? Gelip aldınız ya, demiş.

Adam gidip harami başına söylemiş. Kırk haramilerin hepsi birden eve gelmişler. Eve gelince dış kapıdaki kâğıdı görüp okumuşlar. Okur okumaz da hışımla tekrar ormana dönmüşler. Yolda giderken ırmağın kenarında oturmuş, ağlayan bir adam görmüşler. Fakat bunun Keloğlan olduğunu bilmiyorlarmış. Yanına gelip:

— Niye böyle ağlıyorsun, diye sormuşlar.

O da:

— Anam bana altın bir yüzük vermişti. Elimi suda yıkarken düşürdüm, demiş.

Haramilerin başındaki adam:

— Hemen suya girilsin, bu adamın yüzüğü bulunsun, diye emir vermiş.

Kendi de onlarla beraber suya girmiş. Bunlar suya girince Keloğlan, bu sefer de aldatmak istemiş, hepsinin üstünü, başını toplamış, bir kâğıda da; “Siz herkese çektiriyorsunuz. Ben de size oyun oynuyorum. Benim adım Keloğlan’dır.” diye yazmış, ırmağın kenarındaki bir çalının altına bırakmış, yoluna devam etmiş.

Kırk haramiler, suda yüzüğü bulamayınca çıkmışlar. Aslında yüzük müzük yok… Keloğlan’ın oyunu tabii… Soğuk suyun içinde bir iyice de üşümüşler, bakmışlar ki elbiseleri yok! Keloğlan’ın yazdığı kâğıdı görmüşler, alıp okumuşlar. Öyle kızmışlar ki Keloğlan’ın hesabını görmek için yola koyulmuşlar.

Onlar, Keloğlan’ı arayadursunlar, Keloğlan’ın yaptığı oyunlar kulaktan kulağa ülkenin her tarafında duyulmuş. Duyup işitenin de çok hoşuna gitmiş. Derken bunun ünü, padişahın kulağına kadar gitmiş. Keloğlan’ın kırk haramilere oynadığı oyun daha çok hoşuna gitmiş. Onu saraya, huzuruna çağırmış, bir kese de altın vermiş.

Keloğlan da anasıyla bir ömür mutlu, mesut yaşamışlar...

 


* aman dedirtme: Canından bezdirme.