KÖSE İLE DEV
(Karadeniz Bölgesi, Kastamonu)

        Köse, bir gün buğdayını öğütmek için değirmene gidince kadın bir dev, Köse’yi yakalar. Daha sonra dev, Köse’nin unu ve kendi elindeki otla bir çörek gömerler. Dev, Köse’yi yemek için sinsi sinsi plan yapmaktadır. Çörek pişince dev, çöreği ikiye bölüp Köse ile paylaşır. Dev, Köse’ye:

        — Kim öğüden bitirirse, o, diğerini yiyecek.

        — Emme, ben arkın yanına gideceğim, eğer gidersem bunu kabul ederim.

        — Tamam, der.

        Köse aşağıya, dev de yukarıya oturup çöreği yemeye başlarlar. Köse, çöreği yerken bir taraftan eliyle koparıp dereye atmaya başlar.  Dev de Köse’nin çöreği yediğini sanır. Köse, devle beraber çöreği bitirince yenişemezler. Birlikte yola çıkıp giderken bir nehre rast gelirler. Dev:

        — Köse, bu nehirden nasıl geçersin?

        — Sırtına binerim, bulutlara yapışıp öyle geçerim, der.

        Köse, devin sırtına binince dev:

        — Köse, Köse! Bulutları bırakıver, der.

        Köse, cebinde taşıdığı bizi devin ensesine kakmaya başlar. Dev yine:

        — Aman Köse, bulutlara yapış, aman Köse bulutlara yapış, der.

        Köse, bulutlara yapışıp nehirden geçerek vara vara “Ağrı Dağı” diye bir yere varınca dev:

        — Köse, bu dağın canavarlarını toplayıp şu dereden geçirmeye mi razısın; yoksa buraya aşağı gelenlerin önüne durup tutmaya mı razısın?

        — Tutmaya razıyım, der.

        Dev, dağın içine girip ne kadar vahşi hayvan varsa; ayı, kurt, tilki, geyik, domuz hepsini yukardan ürkütüp aşağıya doğru kaçırır. Dev, hayvanları ürkütmeden önce de Köse’ye burada gelen hayvanları durdurup tutmasını söyler.

        Yukardan hayvanlar hızlı hızlı gelir fakat Köse bir tanesini bile tutamaz. Zaten Köse’nin kendisi küçücük bir şeydir. Uzaklardan devin hışırtısı gelmeye başlar. Bunu duyan Köse, ağaçta “cik cik” diye ötüp duran karabakan kuşuna bir taş atıp düşürür. Dev gelince:

        — Ne yaptın Köse, hayvanları tuttun mu?

        — Tuttuğumun hepsini yuttum. Tam bunu da yutuyordum ki, darılırsın diye sana bıraktım, der.

        Bu duruma sinirlenen dev, Köse’yi alıp evine gider. Dev de üç kardeşmiş. Akşam olunca Köse’nin yatağını ocak başına yazar. Herkes yattıktan sonra Köse’yi öldürüp yemek için dev, bacanın tepesinden bir kazan kaynar suyu döker. Fakat Köse, dev odasından çıkasıya, kendisine bir plan yapıldığını düşünerek yatağının yerini değiştirir:

        — Köse, aşağıda ne oluyor?

        — Yağmur yağıyor, yağmur, deyince dev:

        — Allah Allah! Bu Köse’nin yanması lazımdı, nasıl oldu da kurtuldu, der.

        Dev, bu sefer de gidip kocaman bir kaya getirerek bacadan aşağıya atar. Tekrar:

        — Köse, aşağıda ne var ne yok?

        — Demin yağmur yağıyordu fakat şimdi sepkene döndü, der.

        Bu duruma şaşırıp kalan dev, ben bunu öldüremeyeceğim diyerek yatar. Ertesi gün sabah olunca devler tekrar Köse’yi yemek için plan yaparlar. Devlerin oynamak için evlerinin önünde büyük bir taşları varmış. Devler, Köse’ye:

         — Köse, bu taşı sırayla hepimiz yuvarlayacağız, deyince Köse:

        — Şimdi ayvayı yedin Köse, der.

        Devler birer kere taşı yuvarladıktan sonra sıra Köse’ye gelir ve kolları sıvayıp düşünmeye başlar. Devler:

        — Hayırdır Köse, ne düşünüyorsun?

        — Ben şunu düşünüyorum. Şimdi ben bu kayayı yuvarlarsam, hızımı alamayıp param parça ederim. Emme devir derseniz deviririm, devirme derseniz de bırakırım.

        — Aman Köse bırak, kayamızı parçalama. Biz seni bizim yaptığımızın aynısını yapmış olarak kabul ediyoruz. Sen de bizim kadar güçlü, kuvvetlisin, deyip yemekten vazgeçerler.

        Devlerin bir şilek altınları varmış. Devler altınları getirip dörde bölerler. Köse’ye de bu altınlardan düşen hakkını verip gönderirler.

        Dev, Köse’yi uğurlayıp geri dönerken devin önüne bir tilki çıkıp:

        — Bilmem ne yaptığımın eşek kafalı devi, yumruk kadar Köse’ye o kadar altını yükleyiverdin de gitti. Sizi nasıl kandırdı, der.

        Dev de hemen Köse’nin ardından koşup:

        — Köse Köse! Tilki bana böyle böyle dedi.

        — Sen o tilkiyi tut da gel, ben o tilkiyi sana yutuvereyim, der.

        Dev, tilkiyi yakalamaya gidince Köse de hemen ortalıktan kaybolup köyünün yolunu tutar. Köse, evine gelince:

        — Hadi kızım filancanın Hafızların hakını al da gel. Ne ölçeceksiniz diye sorarlarsa, babam altın getirdi, onları ölçeceğiz dersin, der.

        Kız, Hafızlara hakı almaya gelince:

        — Kızım, sen bu hakı ne yapacaksın ne ölçeceksiniz?

        — Babam altın getirdi, altınları ölçeceğiz.

        — Ne altını getirdi Köse?

        — Vallahi bilmiyorum, der.

        Köse, altınları ölçtükten sonra hakın kenarına iki altın sıkıştırıp geri gönderir. Hakın sahipleri hemen haka bakarlar ki, kenarında gerçek altın var. Hemen Köse’nin yanına gelip:

        — Köse, Köse! Sen bu altınları nerden buldun?

        — Hani benim koca öküz vardı ya. Onu kesip derisini yüzdükten sonra İstanbul’a götürdüm. İstanbul’da bir öküz gönünü bir şilek altına sattım, der.

        Köylüler, ne kadar öküzleri varsa hepsini kesip derisini yüzerler. Derileri sırtlayıp doğruca İstanbul’un yolunu tutarlar. İstanbul’da derileri satarken bir deriye bir şilek altın isterler. Herkes:

        — Siz aklınızı mı kaçırdınız, bir deri bir şilek altın eder mi, deyince köylüler derileri ederine satıp köylerine geri dönerler.

        Köylünün hiçbirinde çift sürecek öküz yokmuş. Köylüler, Köse’yi yakalayıp bir çuvala soktuktan sonra derenin kenarından çıkan kaynak suyunun olduğu yere bırakırlar. Köse’yi cenaze namazı kıldıktan sonra atmaya karar verip abdest almaya giderler. Köse, ilerden bir çobanın geldiğini görür:

        — Ben padişahın kızını almam, ben padişahın kızını almam, diye bağırınca çoban:

        — Ben alırım, ben alırım, diyerek Köse’nin yanına gelir. Köse:

        — Aç şu çuvalın ağzını, padişahın kızını almıyorum diye beni çuvala soktular. Benim yerime sen gir.

        — Tamam, ben girerim, der.

        Köse, çuvaldan çıkıp çobanı çuvala soktuktan sonra köylüler gelmeden oradan kaybolur. Köylüler geri gelince çuvaldaki Köse diye çuvalı ırmağın kaynağına atarlar.

        Akşam olunca Köse bir ağıl koyunla köye döner. Köse’yi gören köylüler:

        — Köse, biz seni ırmağa atmadık mı, sen nasıl kurtuldun?

        — Beni yakına attınız. Keşke bidıkı daha öbür tarafa atsaydınız, daha çok çıkartacaktım. Sizin attığınız yerden ancak bu kadar koyun çıkarttım, der.

        Köylüler, hemen toplanıp ırmağın kaynağının olduğu yere giderler. Orda koyun olduğunu sanırlar. Köylünün birisi atlayınca “hık hık” diye boğulur. Köylüler de bunu “kırk” anlayınca herkes birden ırmağa atlar, köyün adamlarının hepsi ırmakta boğulup kalır. Köyün kadınları da Köse’ye kalır.