YELKESEN ÇÖLKESEN
(İç Anadolu Bölgesi, Sivas)

Vakti zamanında padişahın iki oğlu varmış. Bunun da iki atı varmış. Biri Yelkesen, biri Çölkesen. Bu atların ikisi de bir anadan doğma, babası da bir. Padişah, oğulları mektepten çıktıktan sonra, küçük oğluna da büyük oğluna da atları vermiş. Küçük oğlu:

— Ben Yelkesen’i alacağım.

Büyük oğlu da:

— Çölkesen’i alacağım, demiş.

Küçük oğlu, akşam olunca babasının eline gelmiş:

— Baba ben gezmeye gideceğim, demiş.

Babası “Oğlum, gel gitme.” dediyse de dinletememiş. Sabahleyin kalkmış, Yelkesen’in eyerini vurmuş. Annesinin yanına varmamak istemiş. Hemen Yelkesen’e binip şehrin kıyısına çıkmış. Bir vakit gittikten sonra yol üzerinde bir hana gelmiş. Orada bir ihtiyar rast gelmiş. Selam vermiş. Selamını alınca:

— Oğlum, sen nereye gidiyorsun?

— Baba, ben gezmeye gidiyorum.

— Oğlum, ben sekiz senedir buradayım. Sana benim bir vasiyetim var.

— Söyle baba, demiş.

— Buradan üç yol ayrılıyor. Birine giden gelir. Birine giden de ya gelir ya gelmez. Birine giden de hiç gelmez.

Attan aşağı inip ihtiyarın eline varmış:

— Baba, ben gelmeyen yola gideceğim, demiş.

O yola sürmüş. Az gitmiş, uz gitmiş, dere tepe dümdüz gitmiş; geri dönmüş bakmış ki bir arpa boyu yol gitmiş. Oradan bir uzun çöle düşmüş. Bunun, atın üstünde, burnuna pis koku gelmiş.

— Yarabbi bu nasıl iştir, ben bu çöle düştüm?

Epey vakitten sonra bir mağaraya rast gelmiş. Mağaranın yanına yaklaşınca oradan bir Arap çıkmış:

— Ey insanoğlu! Nereden geliyorsun, nereye gidiyorsun?

— Ben gezmeye gidiyorum.

Oradan Arap:

— Ben buradan hiçbir adam bırakmadım. Yiğitsen benimle güreşirsin ve beni yenersen buradan gidersin. Yoksa senin kelleni keserim, demiş.

Oradan Arap’la oğlan birbirleriyle kavil yapmışlar. Oğlan demmiş ki:

— Arap, ben seni yenersem senin kelleni ben keserim. Sen yenersen sen benim kellemi kes, demiş.

Bunların ikisi de karşı karşıya geçmişler. Biraz zaman geçtikten sonra padişahın oğlu Arap’ı yıkmış. Padişahın oğlu kılıcını çekmiş. “Arap seni keseceğim.” deyince Arap demiş ki:

— Dur! Benim şu yüzümdeki peçeyi kaldır da ona göre kes, demiş.

Padişahın oğlu yüzünden peçeyi kaldırır kaldırmaz, dünya güzeli gibi bir kızmış. Padişahın oğlu bunu almış, mağaraya götürmüş.  Kapının önüne varınca kız:

— Yiğit, burada üç tane kapı var.  Birisi kan saçar, birisi kılıç çalar, birisi de su saçar.

Padişahın oğlu:

— Ben buraya giremem, demiş.

Oradan Yelkesen’e binmiş “Allah’a ısmarladık sizi, duadan unutmayın bizi.” deyip bir uzun ovaya düşmüş. Varmış ki bir çoban davar güdüyormuş. Selam vermiş, selamını almamış.

Bu padişahın oğlu attan inmiş, atın üzerinden eyerini almış. Alınca çoban davarı bırakmış. Bu padişahın oğlu:

— Bu nasıl iştir? Ben bu adama ki bir şey demedim. Bu adam davarı bıraktı gitti.

Padişahın oğlu atına binip deniz kenarına gelmiş. Gelince:

— Ben Yelkesen’le bu denizi geçerim, demiş.

 

Atını denize vurup geçince bakmış ki üstü başı ve at,  hep sırma gümüş olmuş. Attan aşağıya inmiş, bir şehir yanına gelmiş. Atın yelesinden bir kıl almış. Oradan atı bırakmış. Kendi şehir içine gelince bir çocuğa sormuş:

— Burası neresi, demiş.

O da:

— Burası Van şehri, demiş.

“Ben buraya gezmeye geldim.” deyince çocuk demiş ki:

— Kardeşim, burası gezme yeri değil. Burada padişah hastalandı. Ne kadar doktor, ne kadar hoca varsa bunun derdine derman bulamadılar, demiş.

Padişahın oğlu:

— Beni onun yanına götür. Ben onun derdine derman bulurum, demiş.

Oradan o çocuk bunu padişahın yanına götürmüş. Padişahın oğlu padişaha selam vermiş. Selamını alınca:

— Yiğit, sen hangi vilayettensin ve nereden geliyorsun, nereye gidiyorsun?

— Ben İran padişahının oğluyum, demiş.

Oradan padişah:

— Ortalık *halvetlensin, demiş.

Padişah doğrulmuş:

— Oğlum, benim derdime derman bulursan kızımı sana vereceğim, yoksa seni öldürürüm, demiş.

Padişahın oğlu:

— Derdine derman bulurum, demiş.

— Bana bir at, bir kılıç, bir kalkan, bir çadır; yiyeceğimi de verirsen bulurum, demiş.

Padişah bunları verdikten sonra, birkaç delikanlı atına binip şehirden kıyıya çıkmış. Kılı kıla  vurmuş, yemiş içmiş, Yelkesen naraya vurarak gelmiş; Yelkesen’e binip bir yüksek tepenin başına çıkmış. Çadırını oraya kurmuş, oradan bir çeşme başına gelmiş. Elini yıkadıktan sonra kulağına bir ses gelmiş. Oradan çadırına gelmiş. Kılıcını, kalkanını kuşanıp orman içerisine gelmiş. Orada yedi başlı bir devin ayağına bir kıymık batmış. Yedi senedir bir *defarını bulamamış. Oradan:

— Benim ayağımdaki kıymığı kim çıkarırsa ben sütümden bir fincan veririm. Padişahın derdine derman olur.

Bu padişahın oğlu geriden bunun ayağındaki kıymığı elindeki kalkanı atıp çıkarmış.

—Ah insanoğlu! Şimdi ne dileğin varsa söyle, vereyim, demiş.

O da:

— Benim dileğim şudur: Padişahın yedi senedir derdine derman bulamamışlar. Ben senin bir fincan sütüne geldim.

— Bir fincan süt olmaz. Benim üç tane yavrum var. Birisini sesi benim kulağıma değmeyecek bir dağın arkasına götür, orada kes ve bunu *tuluk yüz getir.

Bu padişahın oğlu bu devin yavrusunu götürüp ses değmeyen bir yerde kesmiş. Yüzmüş getirmiş. Bu yedi başlı dev, yedi seneden beri memesindeki kalan sütü sağıp tuluğa doldurmuş. Padişahın oğlu bu sütle padişahın verdiği çadırın yanına gelmiş. Bakmış ki bu çadırın dört tarafını da asker sarmış.

— Bu nasıl iş? Bu ins midir cins midir, demiş.

Oradaki askerler “Biz İran padişahının askeriyiz.” deyince bu padişahın oğlu inanmamış. İran padişahının oğlu:

— Ben İran’dan geldim. Siz İran askeri değilsiniz. Ben İran padişahının oğluyum, demiş.

— Biz de seni aramaya geldik, demişler.

— Siz beni ne yapacaksınız? Van şehrinin padişahı yedi senedir hasta yatıyor, ben onun derdine derman buldum ve padişah da bana kızını verecek. Babama, anama ve beni soran halka da selam söyle, demiş.

Oradan çadırını söküp, Yelkesen atına binip Van şehrinin yanına gelince bunu duyan halk “Padişahın derdine derman bulmaya giden genç delikanlı geliyor.” [diye] bunlar müjdelemeye padişahın yanına varmışlar. Bu genç delikanlı:

— Padişahım, her şeyin dermanı bulunur ama ölünün defarı bulunmaz. Ben derdinin dermanını buldum. Yedi başlı devin sütünü getirdim. Bundan da iyi olmazsan daha, kolayına bakarım, demiş.

Bu zavallı devin sütünden yedi seneden beri yatan padişahın derdine derman bulunmuş. Padişah vezirlerini başına toplayıp:

— Ben iyi oldum. Kızımı ben genç delikanlıya vereceğim diye söz verdim.

Birinci vezir:

— Padişahım, senin derdine derman bulundu. Kızı ona verme, benim küçük oğluma ver, demiş.

Padişah:

— Ben buna söz verdim,  deyince vezir:

— Senin derdine derman buldu Benim de bir diyeceğim var. Eğer onu da yaparsa daha bir diyeceğim yoktur.

O zavallı delikanlı:

— Emret vezirim, demiş.

— Şu zamandan beri bizim bir gemimiz var. Bunu altın dağına ve mücevher dağına gönderdik. Hiçbir zaman için bu altın ve mücevher isminde bir dağa yol bulup gidemiyor. Bunu da oraya götürüp geriye getirirsen padişah kızını verecek.

Oradan bu genç delikanlı söz vermiş. Gemiye binip, altın dağına varıp bu gemiye orada altın doldurmaya başlamışlar. Doldurduktan sonra:

—Biraz da sen dağın tepesine var da biraz da öte yandan dolduralım.

Bu genç delikanlı dağın başına çıkmakta olsun, gemi oradan yükünü tamam almış. Zavallı çocuk onların sözüne kanarak, geri dönüp bakmış ki gemi aralanmış. “Allah’ın emri böyleymiş.” diye orada tam yedi sene aç susuz kalmış. Yedi seneden sonra bir ırmak kıyısına inmiş. Orada bir uykuya yatmış. Rüyasında iyilerden biri:

— Oğlum, senin önüne üç tane akar; biri kan, biri irin, biri de su gelecek. O zamanlar “Ne güzel kanmış.” dersin, bir avuç içersin. Oradan geçer irine gelirsin “Ne güzel irinmiş.” dersin, bir avuç da ondan içersin. Kana gelince “Bu kan bizim kana benziyor.” dersin, oradan da geçersin. Ama sen buradan gittikten sonra senin önüne bir avcı rastlayacak.

Avcıya “Benim de çok hevesim var.” deyince avcı:

— Genç delikanlı sen nerelisin, demiş.

“Ben İran şehrinin padişahının oğluyum.” deyince o zaman avcı, elinde olan ağ *torundan padişahın oğlunun hevesli olduğunu anlamış. Padişahın oğlu, elindeki toru suya atınca bir beyaz güzel balığın torun içinde olduğunu hemen anlayıp dışarıya atmış. Padişahın oğlu, ne güzel hayvanat olduğundan çok fazla seviyormuş. Lakin bu padişahın oğlu akıllı ve zihinli [imiş], çıkan balığı eline almış. Avcıya:

— Ben avımı aldım. Allah’a ısmarladık, diyerek oradan yoluna revan olmuş.

Günlerin birinde bir viraneye gelmiş, viraneye selam vermiş, virane selamını almış. Padişahın oğlu:

— Ben sana misafirim, demiş.

Bir zaman sonra virane:

— Sen nereden geliyorsun ve nereye gidiyorsun?

— Ben Van şehrinden geliyorum.

“Kimlerdensin?” diye sorunca:

— Ben Van şehrinin padişahının damadıyım,  demiş.

— Senin kayınbaban şimdi harbe hazırlanıyor. Sen burada ne duruyorsun?

Oradan hemen bu cahil çocuk atını almış, kılı birbirine çatmış. Yelkesen hemen dar acele gelmiş. Üstüne atlamış, yola revan olmuş.

Bu, kayınbabasının olduğu yere varınca bakmış ki onun imdadına yetişmiş. Bakmış ki birçok çadır kurulu. Bir yanda da askerler silahını çatmışlar. Bir yanda da çadırın içerisinde oturuyorlar.

— Ben ortalığa varayım, selamımı vereyim. Hangisi selamımı alırsa o tarafa geçeyim.

Az tarafı selamını almış. Atından inmiş, atını çadırın ipine takarak çadırdan içeriye girince:

— Yiğit, sen ins misin cins misin?

— İnsim de cinsim de, sizi yaratan Allah’ın kuluyum, demiş.

Bunlar yiyip içtikten sonra:

— Buyurun dışarı çıkalım, demiş.

Dışarda bakmış ki kayınbabasının askeri çadırın etrafını sarmış. İş işten geçtiğini görerek:

— Kayınbabamın kılıcından ve askerin ayağının altında kalmadan ben bunlara bir hünerimi ve yiğitliğimi göstereyim, demiş.

Yelkesen atın üstüne binmiş. Kılıç ve kalkanını eline alınca az taraftaki padişah demiş ki:

—Oğlum, seni bunlara karşı Allah utandırmasın, demiş.

Oradan aç kurdun koyuna daldığı gibi girmiş. Epey bir zamandan sonra bunların yarısından fazlasını kesmiş.

Padişah, askerine emir vermiş:

— Kalan askeri de üstüne ürkütün de onu da kırsın, demiş.

Epey bir zamandan sonra bu, kalan askeri kesmiş. Kayınbabası on üç yerinden yaralı düşmüş. Bu, padişahın yanına inmiş:

— Padişahım, ben İran padişahının oğluyum. Sen beni damat ettiydin, ben senin derdine derman buldum. Benim başıma bu felaketleri getiren sensin. Padişah *eyitmiş:

— Yiğit, bu dünyada senin gibi hiç görülmemiştir, demiş.

Lakin bu oğlanın kardeşi rüyasında çok fena hâlde görmüş. Uykusunu terk edip ahıra gelmiş. Çölkesen atını çıkartıp, eyerini üstüne atıp, kılıcını ve kalkanını kuşanıp kardeşinin dar hâlde olduğu yere doğru gelmiş. Gelmiş ki kardeşi birçok asker içinde, önünde de bir adam yaralı hâlde yatıyormuş. Selam vermiş, küçük kardeşi selamını almış.

“Bu ne hâldir?” deyince kardeşi:

— Bu padişahın askerlerini ben kırdım. Bu yatan da Van şehrinin padişahıdır, demiş.

Padişahın büyük oğlu, padişah ve kardeşinin yanındaki yakın bir çadıra varmış. Biraz vakitten sonra padişahın aklı başına gelmiş. Damadının çadırın içinde olduğunu ve çok cesur olduğunu anlamış.

— Oğlum, sen benim ne kadar askerim varsa hepsini kestin. Gene ben sözümün üstündeyim. Lakin bu yaradan iyi olacağımı benim aklım kesmiyor. Seni benim yerime padişah yapayım, demiş.

Oradan atlarına binmişler, günlerin birinde Van şehrine girmişler. Epey bir zamandan sonra padişah kızını İran şahının oğluna vermiş. Kırk gün kırk gece toy düğün yapmışlar ve kızla oğlanı bir odaya güvey edip koymuşlar. Yiyip içtikten sonra onlar muradına geçmişler, cümlesiyle darısı da bize.  

   

 

 


* halvetlenmek: sakinleşmek, tenhalaşmak.

* defar: çare, derman; ilaç.

* tuluk:  tulum.

* tor: ince örgülü balık ağı.

* eyitmek: demek, söylemek; ayıtmak.