Öksüz  Kız 
(Doğu Anadolu Bölgesi, Erzurum)

Bir varmış bir yokmuş köyün birinde bir adam varmış bu adamın iki karısı varmış ama hiç çocuğu yokmuş. Bir gün Allah’ın izniyle bu adamın iki karısı da aynı anda hamile kalmış ve dokuz ay sonra ikisi de doğum yapmış ve ikisinin de birer kızı olmuş. Bu adamın büyük karısı kızının adını Fatma, küçük karısı ise kızının adını Ayşe koymuş. Fatma ile Ayşe iki, üç yaşlarına gelince Fatma’nın annesi ölmüş ve Fatma yetim kalmış. Zaman ilerledikçe hem babası hem de üvey annesi ona hakaret etmeye, onu ezmeye başlamış. Ayşe ile Fatma büyüyünce anne ve babaları bunları sırayla ineklerin başına göndermeye başlamışlar. Hangisi ineklerin başına gidecekse ona bir yumak yün ve biraz ekmek verirmişler. Akşama kadar yünü diterlermiş. Fatma’nın gideceği gün üvey annesi büyük yün yumağı, bir soğan ve kuru bir ekmek verirmiş akşama kadar o yünü diter sonra inekleri alıp gidermiş evine. Ayşe gideceği zaman ise annesi güzel yiyecekler yağlar, peynirler hazırlar ve küçük bir yün yumağı eline verip yüzünü, gözünü öptükten sonra ineklerin başına gönderirmiş. Fatma’nın annesinin sarı bir ineği varmış Fatma ineklerin başına gideceği zaman adeta Fatma’ya yardımcı olur ineklerin dağılmasını engellermiş ve Fatma ile oyunlar oynarmış, ona arkadaş olurmuş. Ayşe ineklerin başına gideceği zaman diğer inekleri kızdırıp her birini bir tarafa dağıtırmış Ayşe’yi çok fazla yorarmış. Bu böyle günlerce devam edermiş. Bir gün yine sıra Fatma’ya gelmişken bir nine yanına gelmiş onunla konuşmuş, sohbet etmiş sonra başını Fatma’nın dizine koymuş ve “başımda bit var hele o bitleri al ”demiş. Fatma o bitleri toplamış. Bu sırada sarı inek diğer ineklerin dağılmasını engellermiş. Sıra Ayşe’ye gelince o nine yine gelmiş Ayşe ile sohbet ettikten sonra ona başımdaki bitleri alır mısın demiş. Ayşe de benim işim var ineklerim dağılıyor, yerinde durmuyor, vaktim yok benden uzağa git demiş. Nine de Ayşe’ye akşam eve giderken yolunun üzerinde iki dere var, derenin birinde siyah su diğerinde beyaz bir su akıyor giderken o siyah suda yüzünü yıka gün gittikçe güzelleşeceksin, beyazlaşaksın, büyüyeceksin demiş. Ayşe akşam eve giderken ninenin dediği gibi siyah derede yüzünü yıkar. Ertesi gün sıra yine Fatma ‘dayken o nine yine gelir aynı şekilde vakit geçirdikten sonra nine Fatma’ya akşam eve giderken iki dere göreceksin birinde siyah su diğerinde beyaz su akıyor git o beyaz su akan derede yüzünü yıka gittikçe güzelleşecek ve iyi olacaksın demiş. Fatma ninenin dediğini yapmış ve yüzünü o beyaz su akan derede yıkamış. Fatma gün geçtikçe güzelleşmiş, beyazlaşmış Ayşe ise gün geçtikçe çirkinleşmiş, kararmış, erimiş. Fatma uyur gibi yaparken Ayşe’nin annesi Ayşe’ye kızım hayırdır neyin var? Sana ne oluyor? Böyle gün geçtikçe çürüyorsun, rengin değişiyor.  Fatma’ya bak gittikçe güzelleşiyor, serpiliyor oysaki en güzel yiyecekleri sana veriyorum sana küçük yün yumağı verirken Fatma’ya kuru ekmek verip büyük yün yumağı veriyorum demiş. Ayşe de ne yalan söyleyeyim anne ben ineklerin başına gidince Fatma’nın annesinin sarı ineği inekleri dağıtıyor her biri bir tarafa gidiyor beni çok yoruyor akşam eve kendimi zor atıyorum, ayakta duracak halim kalmıyor demiş. Annesi de o zaman biz bir çare bulalım sarı ineği keselim demiş. Bunu duyan Fatma sabaha kadar uyumamış uyanır uyanmaz sarı ineğin yanına gidince ağlayıp akşam konuşulanları anlatmış demiş ki Ayşe’ye huysuzluk yapma inekleri dağıtma seni kesecekler demiş. Sarı inek Fatma sen merak etme ne olursa olsun Ayşe ile annesi beni kesecek ama ben kendi etimi onlara yedirmeyecek kadar kötü yapacağım. Ama sen benim etimi komşulara dağıt de ki annemin hayrına dağıtıyorum siz yedikten sonra kemiklerini atmayın bana geri verin de o kemikleri topla ve ahıra koy üzerine de ot at. İki hafta sonra git bak. Akşam olup eve gidince bir bakmış ki üvey annesi babasına Fatma’nın annesi öldü ama biz onun hayrına hiçbir şey yapmadık demiş babası da madem öyle bir inek alıp keselim hayrına dağıtalım demiş. Üvey annesi hemen söze atılmış bey öyle yapmaya gerek yok Fatma’nın sarı ineğini keselim dağıtalım demiş. Sarı ineği kesip etini parçalara ayırdıktan sonra bir kazana koyup birazını pişirmişler Ayşe ile annesi sevinçle sofraya oturup eti yemeye başlamışlar eti yiyen bakmış ki et yiyilecek gibi değil ekşi ağzından tekrar çıkarmış. Fatma da oturup eti bir güzel yemiş Ayşe ile annesi hayretle onu izlemiş ve demişler ki Fatma ağzının tadını bilmiyor nasıl da yiyor eti neyse yesin belki ölür de ondan kurtuluruz demişler. Ayşe etini yedikten sonra uyumuş sabah olunca üvey annesi eti tepsilere koymuş Fatma’nın eline vermiş ve bunu annenin hayrına köydeki komşulara dağıt demiş. Fatma köyü içine girip etleri dağıtmış ve bunu annemin hayrına dağıtıyorum Allah aşkına yedikten sonra kemikleri atmayın ben gelip alacağım demiş. Komşular da tamam atmayız demişler ertesi gün Fatma gidip tüm kemikleri toplamış ve ahıra koyup üstüne saman koymuş. Aradan iki hafta geçmiş gitmiş bakmış ne görsün: sarı ineğin elbiseleri çok güzel elbiseler, pabuçlar,  altınlar, mücevher, takılar olmuş. Öyle sevinmiş ki takıları sırayla takmaya başlamış ahırda biraz sevinçle gidip geldikten sonra yine onları yerine koyup üzerini örtmüş saklamış. Bir gün yine ineklerin yanından gelirken bir bakmış ki köyden davul zurna sesi geliyor meğerse Paşa’nın büyük oğlunun düğünü varmış. Akşam Ayşe, Ayşe’nin annesi ve babası süslenmişler düğüne gitmek için Fatma’ya da biz düğüne gidiyoruz. Biz gelene kadar evi temizle, bulaşıkları yıka biz eğlenmeye gidiyoruz demişler. Fatma evi çabucak süpürüp bulaşıkları yıkadıktan sonra hemen ahıra gidip o güzel elbiselerden birini ve o kimsenin daha önce giymediği çok güzel pabuçları giymiş. Altınlardan, mücevherlerden takıp düğüne gitmiş. Ayşe ile annesinin uzağında bir yerde oturmuş. O sırada Ayşe annesine anne bak şurada çok güzel bir kız var bu Fatma değil mi demiş. Annesi de saçmalama Fatma çirkin bitlinin biri bu güzel kız o olamaz demiş. Düğün bitince Fatma üvey annesi ve kardeşinden önce ve gitmek için düğünden çıkmış yolda Paşa’nın diğer oğluyla karşılaşmış Paşa’nın oğlu Fatma’nın güzelliğine hayran kalmış ve lal olmuş bir şey diyememiş Fatma da onu görünce çok utanmış ve utancından acele etmiş pabucunun birini orada düşürüp almamış eve gelmiş. Fatma ortadan kaybolunca Paşa’nın oğlunun dili açılmış yerden pabucu alıp bir bakmış ki pabuç çok parlak, çok güzel ve bu pabuç bu kadar güzel sahibi nasıl güzel olmasın. Pabucu alıp hizmetkârlarına verip alın bunu götürün köyün içinde gezdirin, düğüne gelenlerin ayağına bakın gerekirse kapı kapı gezin bakın kimin ayağına olacak demiş. Hizmetkârlar kime baktıysalar kimsenin ayağına olmamış bu pabuç en son Ayşe ile Fatma’nın evine giderler. Ayşe’nin annesi pabucu alıp Ayşe’ye giydirmeye çalışmış Ayşe’nin ayağı çok büyük ve şekilsiz olduğu için ayağına olmamış. Annesi kızını Paşa’nın oğluna yamamak için ne kadar uğraştıysa olmamış. Hizmetkârlardan biri yetim kızını getir de o da denesin demiş. Fatma gelir gelmez pabuç cuk diye ayağına oturmuş. Hemen Paşa’nın oğluna haber vermişler bu pabuç yetim kız Fatma’nın ayağına oldu demişler. Paşa’nın oğlu gelmiş bir bakmış gerçekten de pabuç tam ayağına göre geri dönüp anne ve babasına ne olursa olsun bana o kızı isteyin demiş. Bunlar gidip Fatma’yı istemişler aradan birkaç gün geçmiş köyde düğün dernek kurulmuş, yemekler yapılmış, hayvanlar kesilmiş. Fatma’ya kına yakmışlar. Sabah Paşa’nın annesi akrabaları gidip Fatma’yı getireceği zaman üvey annesi Fatma’nın elbiselerini ondan çıkarıp Ayşe’ye giydirmiş ve Fatma’yı tandıra atıp üzerine sini koymuş. Ayşe’yi hazırlayıp gelin hazır götürebilirsiniz demiş. Bu sırada bir horoz tandırın üstüne çıkıp ötmeye başlamış demiş ki Fatma tandırda Ayşe perdenin arkasında. Ayşe’nin annesi öfkelenerek bu horoz niye bağırıyor? Tutun bunu kesin demiş. Paşa’nın horoz ne dedi de onu kesmek istiyorsun diye sormuş. Horoz kesileceğini anlayınca dile gelip Fatma’nın tandırda olduğunu ve perdenin altındakinin Ayşe olduğunu söylemiş. Paşa’nın annesi gidip bir bakmış ki Fatma gerçekten de tandırda perdenin altındaki de Ayşe. Fatma’yı hemen tandırdan çıkarıp gelinliğe benzer elbisesini giydirip alıp davul zurna ile götürmüşler. Ayşe ile annesinin hilesi tutmamış. Fatma ile Paşa’nın oğlu evlenmiş çok mutlu olmuşlar. Onlar ermiş muradına biz çıkalım kerevetine.