Dilalem Cengi
(İç Anadolu Bölgesi, Sivas)

DİLALEM CENGİ

Bir varmış, bir yokmuş. Evvel zaman içinde, kalbur saman içinde üç bacı yaşarmış. Bunlar yün eğirip kazançlarını sağlarlarmış.

Bir gün padişah:

— Bütün ışıklar sönecek, diye emir vermiş.

Bunu davul zurna ile halka bildirmişler. Bu haber, kızlara kadar gelmiş. Duymaya duymuşlar, ama yün eğirmek mecburiyetinde oldukları için hiç aldırış etmemişler. Pencereler ile başka açık neresi varsa kapatmışlar, ışığı da yakmışlar, işlerini görmeye başlamışlar.

Padişah da:

— Emrettiğim duyuruyu halk yerine getirir mi acep, diyerek şehri dolaşmaya çıkmış.

Şehri dolaşırken kızların oturduğu eve kadar gelmiş. Her yeri sıkıca kapatmışlar, ama ışık kapının anahtar deliğinden görünüyormuş. Padişah, merak etmiş, anahtar deliğinden bakmış ki üç kız kardeş, kendi kendilerine hem konuşuyorlar hem de yün eğiriyorlar.

Büyük kız:

— Padişah beni oğluna alsa ben ona bir çadır diker, bir çadır dikerim ki bütün askerini alır da bir yanı boş kalır, demiş.

Ortanca kız ise:

— Beni oğluna alsa bir halı dokur, bir halı dokurum ki sarayın bütün odalarını örter de yolluk olarak bile kullanır, demiş.

Küçük kız da:

— Beni alsa ben de sırma saçlı kız ile altın perçemli oğlan doğururum, demiş.

Padişah, üç oğlu olduğu için bu kapıya işaret koymuş, gitmiş. Sabah bu kızlara dünür göndermiş. Kabul etmişler. Padişah, oğullarına kırk gün, kırk gece düğün yapmış ki dillere destan olmuş.

Aradan bir hayli zaman geçmiş. Padişah, büyük gelinine:

— Hani kızım, sen çadır dikecektin, ne oldu, demiş.

Büyük gelin:

— Amaaan! Koskoca padişah gelini olayım da bir de çadır mı dikeyim, demiş.

Padişah:

— Peki, öyle mi, demiş.

Oradan ortanca gelinin yanına gitmiş.

— Kızım, hani bir halı dokuyacaktın, ne oldu, diye sormuş.

O da aynı cevabı vermiş.

Sıra küçük geline gelmiş, onun yanına gitmiş.

— Küçük gelinim, hani bana sırma saçlı kız ile altın perçemli oğlan torun verecektin, ne oldu, demiş.

Küçük gelin de:

— Allah nasip ederse doğururum, demiş.

Aradan uzun bir zaman geçmiş, küçük gelin hamile olmuş. Doğuracağı gün iyiden iyiye yaklaşmış. Hemen eve ebe çağırmışlar. Bunu duyan büyük gelin ile ortanca gelin, küçük bacıları verdiği sözü tuttuğu için:

— Hanım sultan o olacak, diye hem üzülmüşler hem de kıskanmışlar.

Oturmuş, derin derin bir çare düşünmeye başlamışlar.

Küçük gelin sözünü tutup sırma saçlı bir kız ile altın perçemli bir oğlan doğurmuş. Hemen iki bacı, ebeye bir torba altın vermişler.

— Sırma saçlı kız ile altın perçemli oğlanın doğduğunu sakın ha kimseye deme, diye de tembihlemişler.

Ondan sonra da cadıyı seslemişler. Ona da bir torba altın verip:

— Aman! Padişah duymadan bu çocukları ortadan kaldır, diye yalvarmışlar.

Cadı, çare bulmak için düşünmüş taşınmış. Sonunda aklına bir şey gelmiş.

— Çocukları gizlice alayım, yerine de gözü açılmamış bir kedi, bir de köpek yavrusu bırakayım, demiş.

Cadının dediğini kabul etmişler. Çocukları almış, yerine kedi ile köpek yavrusunu bırakmışlar. Çocukları da öldürmeye kıyamamışlar. İkisini de su geçirmeyen bir sandığa koyup ırmağa atmışlar. Sandık sallana sallana ta uzaklara gitmiş.

Biz gelelim padişaha…

Padişah, torunlarını merak etmiş, görmeye gelininin yanına gelmiş ki bir de ne görsün!? Kedi ile köpek yavruları… Çok sinirlenmiş, gelinine:

— Beni mi oynatıyorsun, diye bağırmış.

Gelininin yalvarmasına aldırış etmeden emir verip:

— Bunu götürün, göğsüne kadar toprağa gömün! Yanına da bir tokmak koyun, gelen giden hem yüzüne tükürsün hem de kafasına bir tokmak vursun!

Padişahın dediğini yapmışlar. Her gün gelinin baş ucuna bir testi su ile bir dilim kuru ekmek koymuşlar.

Sandık da yüze yüze bir değirmene gelmiş. Değirmenci, sandığı görünce yanındaki işçisine:

— Malsa senin, cansa benim, demiş.

Sandığı tutup kenara çekmişler, kapağını açmışlar. Bir de ne görsünler? Birbirinden güzel iki çocuk… Biri kız, biri erkek… Hem de birbirlerinin parmaklarını emiyorlar. Değirmenci çok sevinmiş. Çocukları kucakladığı gibi eve götürmüş. Karısı, kocasının kucağındaki çocukları görünce çok şaşırmış.

Kocası:

— Al, çocuk istiyordun. İşte sana çocuk getirdim, hem de iki tane, demiş.

Kadın çok sevinmiş, çocukları kucağına almış, içeriye götürmüş.

Gel zaman, git zaman, bu çocuklar büyümüş, serpilmiş. Kız, çok güzel bir genç kız olmuş. Oğlan da güçlü, kuvvetli, yakışıklı bir delikanlı olup çıkmış. Bir zaman sonra da değirmenci ile karısı ölmüş. Bunlar da değirmeni satıp eşyaları toplamışlar. Padişahın evinin yakınında bir ev almış, orada yaşamaya başlamışlar. Kız, sırma saçından tel koparıp koparıp örtüler işliyormuş. Oğlan da bu örtüleri pazara götürüp satıyormuş. Bu örtüleri gören hayran kalıyormuş, pazarda hemen satılıyormuş. Bununla da evin geçimini temin ediyorlarmış.

Günlerden bir gün, oğlan pazardan gelirken cadıya rastlamış. Cadı, oğlanı tanımış, hemen saraya gidip kızın bacılarına haber vermiş. Bacıları bunu duyunca bir şey yapmak için çare aramışlar.

Oğlan da bacısının canı sıkılmasın diye bir kuzu almış. Kız, bu kuzu ile oyalanıp dururmuş. Cadı karısı, oğlanı takip etmiş, evlerini öğrenmiş. Kızla da dost olmuş. Her gün gelip kızın yanında oturuyormuş.

Cadı, bir gün kızın evine başka bir kılıkta uğramış. Kıza helva ile ekmek vermiş. Kızın içinde kötülük olmadığı için ekmeği almış, arkası sıra gezen kuzuya vermiş. Ama kısa bir süre sonra kuzunun ayakları şişmiş, ölmüş. Akşam kardeşi eve gelmiş, kuzuyu sormuş. Kız, ağlaya ağlaya olanları anlatmış.

Kardeşi de:

— Bir daha kimseden bir şey alma, diye tembih etmiş.

Aradan biraz zaman geçince cadı, yine kızın yanına gelmiş.

Kıza:

— Aman kızım, senin canın sıkılmıyor mu? Kaf Dağı’nın ardında “dambil ile dümbül” var. Bunlar bir ağaçtan meydana gelir. Her dalından çeşitli sesler çıkar. O, senin yanında olsa hiç canın sıkılmaz, demiş.

Akşam olmuş, oğlan eve gelmiş. Kızın yüzünü asık görünce:

— Bacı, neyin var; niye böyle yüzün asık, demiş.

Kız ise:

— Kaf Dağı’nın ardında “dambil ile dümbül” varmış. Her dalından bir ses çıkarmış. Bana ondan getir, demiş.

Oğlan:

— Sen istedikten sonra tabii getiririm, demiş.

Ertesi gün, oğlan yanına çokça ekmek almış. Bacısına da:

— Sakın kimseye kapıyı, bacayı açma, diye tembih etmiş, evden çıkıp gitmiş.

Az gitmiş, uz gitmiş, dere tepe düz gitmiş. Altı ay, bir güz gitmiş. Gece olmuş, gündüz olmuş, yoluna devam etmiş. Bir sabah karşısına Hızır çıkmış.

Oğlana:

— Nereye gidiyorsun, demiş.

Oğlan:

— Kaf Dağı’nın ardında “dambil ile dümbül” varmış. Onu getireceğim, demiş.

Hızır, bunu duyunca:

— Oğlum, bunu sana kim dediyse seni ölüm yoluna gönderiyor, demiş.

Oğlan:

— Olsun, bacım istedikten sonra giderim, demiş.

Hızır:

— Peki, oğlum. Kaf Dağı’nın ardında üç ayrı kardeş dev karısı vardır. Bunları görür görmez hemen sağ memesini em! Dev karısı sana daha bir şey yapamaz. Bundan sonra derdini sor! Neredeymiş öğren, ona göre davran. Al sana bir post, bir de kamçı, demiş.

Oğlan posta binmiş, kamçılamış. Nasıl kamçıladıysa göz açıp kapayana kadar Kaf Dağı’nın ardındaki küçük dev karısının yanına varmış. İçeriye girmiş, küçük dev karısı yanına gelir gelmez hemen sağ memesini emmiş.

Dev karısı:

— Eğer sağ mememi emmeseydin şimdi yaşamıyordun. Artık benim oğlumsun. Az sonra benim oğullarım gelecek. Seni elma yapayım da cebime koyayım, demiş.

Biraz sonra üç dev oğlan, büyük bir gürültü ile gelmişler.

— Ana, burada bir benî Âdem* kokuyor, demişler.

Dev anası da:

— Sizin dişinizin dibindeki insan etleri kokuyordur. Hele bir kurcalayın, demiş.

Biraz sonra:

— Sizin bir kardeşiniz var. Sakın ona bir şey yapmayın, demiş.

Oğlanı onların yanına çıkarmış. Oğlan, derdini anlatmış, ama bilememişler. Oğlanı ortanca teyzelerine göndermişler.

Oğlan, ortanca dev karısının evine varmış; görür görmez onun da hemen sağ memesini emmiş. Sonra da derdini anlatmış. Onlar da bir çare bulamamış. Büyük teyzelerine gitmesini söylemişler. Oğlan, vedalaşıp onlardan da ayrılmış.

Sonra büyük dev karısının evine gelmiş. Derdini onlara da anlatmış. Büyük dev karısının büyük oğlu, “dambil ile dümbül”ün yerini biliyormuş.

Ona nasıl gideceğini, nasıl alacağını oturup bir bir anlatmış.

— Doğruca gideceksin, karşına koskoca bir kale çıkacak. Bu kalenin önünden kan ve irin akar. Bunlardan; “Be hey mübarek! Zemzem mi oldun?” deyip birer avuç içeceksin! Ön kapıda bir it, bir de at var. İtin önünde ot, atın önünde de kemik var. Bunların yerini değiştireceksin! İtin önüne kemiği, atın önüne de otu koyacaksın! Açık kapıları örtüp kapalı kapıları açacaksın! Sonra da içeri gireceksin! Orada bir ağaç bulacaksın; ondan bir dal kopart, koşarak çık, demiş.

Oğlan, büyük dev karısının evinden ayrılmış. Hızır’ın verdiği posta binip kamçılamış. Göz açıp kapayana kadar kalenin önüne varmış. Hemen irin ve kan akan ırmaktan bir avuç dolusu almış.

— Be hey mübarek! Zemzem mi oldun, demiş, içmiş.

Atın önüne ot, itin önüne de kemiği koymuş. Açık kapıları örtmüş, kapalı kapıları açmış. Ağaçtan bir dal koparmış, koşarak çıkmış. Postuna binip evinin önüne gelmiş, kapıyı vurmuş.

— Bacı, kapıyı aç, ben geldim, demiş.

Kız koşmuş, kapıyı açmış. Bacı kardeş sarılmışlar. Oğlan içeriye girmiş. Kız, kapıyı hiç açmadığı için kapı örümcek tutmuş. Kızın ekmeği bitmiş. Oğlan bunları görünce üzülmüş.

Bacısına:

— Bir daha seni yalnız bırakmam, demiş.

“Dambil ile dümbül”ün her dalını bir yastığın üstüne bırakmışlar; her biri türlü türlü sesler çıkarmış.

Günler geçmiş… Aylar geçmiş… Oğlan kazancını sağlamak için yine pazara gidip geliyormuş. Cadı, yolda oğlanı görünce şaşırmış. Oğlanın ölmediğini anlamış. Saraya gidip oğlanı gördüğünü söylemiş. Bu sefer de başka bir yol bulup cadıyı çocukların yanına göndermişler.

Cadı, ertesi gün bu çocukların evine gelmiş, içeri girmiş. İçeriden çeşitli sesler duymuş.

Kıza:

— Aman kızım, bunlar ne böyle? Akşama kadar bu seslerden canın sıkılmıyor mu? Kaf Dağı’nın ardında Dilalem Cengi var. Bu sesleri kesse kesse o keser, demiş.

Biraz oturduktan sonra da bırakmış, gitmiş.

Akşam oğlan eve gelmiş, bacısının yüzünün yine asık olduğunu görünce:

— Yüzün niye asık bacı, diye sormuş.

Kız:

— Bu seslerden usandım, artık bunların sesini kestir, demiş.

Oğlan:

— Bacı, ben bu sesleri kestiremem ki, demiş.

Kız, oğlana demiş ki:

— Teyze bana “Kaf Dağı’nın ardında Dilalem Cengi kızı var, bunların sesini kesse kesse o keser.” dedi.

Oğlan:

— Sen istedikten sonra... Ben gider onu da bulurum, demiş.

Ertesi gün, ekmek almış, yiyecek almış. O üç dev kardeşe de beş batman karasakız* almış. Vedalaşmış, yola düşmüş.

Yolda giderken yine Hızır’a rastlamış.

Hızır:

— Oğlum, seni ölüm yoluna gönderiyorlar, ama bakıyorum da yine gitmeye kararlısın. Önceki dediklerimi aynen yap. Derdinin çaresini ayrı ayrı devlere sor, demiş.

Oğlan, Hızır’a:

— Sağ ol, demiş, ayrılmış.

Postuna binmiş, kamçısını vurmuş. Yine göz açıp kapayana kadar küçük dev kardeşin yanına gelmiş. Hediyesini vermiş, derdinin dermanını sormuş, fakat bilememişler. Ortanca teyzelerine gitmesini söylemişler. Oğlan, ortanca dev karısının yanına gitmiş. Hediyesini vermiş, derdinin dermanın sormuş. O da bilememiş. Bu sefer büyük dev kardeşin yanına göndermişler. Onun yanına gitmiş, hediyesini vermiş, derdini söylemiş. Büyük dev kardeşin büyük oğlu, oğlanın derdine çare bulmuş.

Demiş ki:

— Önceki kaleye gideceksin! Önceki dediklerimi yapacaksın! Yalnız ağacın yanına gidince eline bir dal alacaksın! İki kere; “Dilalem Cengi kızııı!” diye bağıracaksın! O sana cevap verecek, beline kadar taş kesileceksin. Sakın korkma! İki kereden fazla da bağırma ha, demiş.

Oğlan, vedalaşıp ayrılmış. Daha sonra postuna binmiş, kalenin önüne gelmiş. Birer avuç kan ile irinli sudan içmiş. Otu itin önünden almış, ata vermiş. Kemiği de atın önünden almış, itin önüne koymuş. Kapalı kapıları açmış, açık kapıları kapatmış. Ağacın bulunduğu yere gelmiş. Bir dal almış, elini havaya kaldırmış.

— Dilalem Cengi kızııı! diye bağırmış.

Kızdan cevap olarak da:

— Topuğuna kadar taş kesilesin, diye bir ses gelmiş.

Oğlan, yavaş yavaş topuğuna kadar taş kesilmiş, ama çok korkmuş. Etrafına bakmış ki bir sürü insan taş kesilmiş, duruyor. Oğlan, devin sözlerini hatırlamış, bir daha bağırmış. Yine aynı ses:

— Beline kadar taş kesil, demiş.

Oğlan, beline kadar taş kesilmiş. Daha da bağırmamış.

Dilalem Cengi kızı, merak etmiş. Çünkü her gelen üç kere bağırıyormuş. Başını pencereden uzatmış, bakmış. Bir de ne görsün? Oğlanın altın saçları fesinden çıkmış, güneşin altında parıl parıl parlıyor, daha bir güzel görünüyormuş. Kız, hemen orada oğlana âşık olmuş. Aşağı inmiş, oğlanı silkelemiş. Oğlanın taş kesilen yerleri birer birer açılmış, eski hâline dönmüş.

Dilalem Cengi kızı, oğlana:

— Ben de seninle beraber geleceğim, demiş.

Beraberce kızın sarayına çıkmışlar. Kızın neyi var, neyi yoksa her şeyini almışlar. Tam bahçeden geçerken kız, ağacın dallarını kırmış, tam orta kısmını almış. Kısa zamanda oğlanın evine varmışlar.

Oğlan, kapıyı vurmuş, içeriye girmişler. Bacı kardeş birbirlerine sarılmışlar. Dilalem Cengi kızı:

— Çıkan sesler sussun, diye emir vermiş.

O anda sesler kesilmiş. Yemek yemişler…

Dilalem Cengi kızı:

— Siz bir cadı karısının şerrine uğramışsınız, demiş.

Tabii Dilalem Cengi kızı, çocukların başından geçenleri biliyormuş, fakat bir şey söylememiş. Hemen getirdiği ağacı sallamış, içinden birçok insanlar çıkmış.

Onlara:

— Padişahın sarayının karşısına fildişinden bir saray yapılsın ki padişahın sarayı onun gölgesi olsun, demiş.

Adamlar hemen yok olmuşlar. Biraz sonra gelmiş, sarayın hazır olduğunu bildirmişler. Kız ile çocuklar saraya gitmişler. Saray göz kamaştıracak kadar güzelmiş.

Yatmaya giderken Dilalem Cengi kızı:

— Sakın benim sözümden dışarı çıkmayın. Yoksa her şey değişir, demiş.

Sabah olmuş. Padişah, pencereden dışarı bakınca karşısındaki sarayı görmüş. Çok şaşırmış, üstelik hayran kalmış.

Padişah, artık her gün bu sarayı seyrediyormuş. Gireni, çıkanı hep biliyormuş. Oğlanı saraya girip çıkarken görüyormuş. Bu çocuğa karşı bir sevgi beslemeye başlamış. İki gelinine de bu çocuğu göstermiş.

Onlara:

— Bu çocuğu tanıyor musunuz, diye sormuş.

Gelinler, çocuğa bakınca şaşırmışlar, onu hemen tanımışlar. Çünkü küçük kardeşlerinin oğluymuş… Fakat korktukları için padişaha tanımadıklarını söylemişler.

Bir gün padişah, çocuğu çağırmış, kendi sarayına davet etmiş. Bunu duyan bacılar yine bir kötülük düşünmeye başlamışlar.

Oğlan, bu daveti Dilalem Cengi kızına söylemiş.

O da:

— Gidebilirsin, ama sana bir köpek yavrusu vereceğim. O nereye oturursa sen de oraya oturacaksın! O ne yerse sen de onu yiyeceksin! Bir de sarayın altında yatan bir kadın var. O kadının elini, yüzünü sileceksin; yüzünü, gözünü öpeceksin, demiş.

Oğlan:

— Peki, demiş.

Akşam olunca oğlan, padişahın sarayına gitmiş. Dilalem Cengi kızının dediklerini yapmış.

Artık oğlanı her gün yemeğe çağırıyorlarmış. Çünkü oğlanın yemeğine zehir koyuyorlarmış, ama oğlana bir şey olmuyormuş. Bacılar, bunun böyle olmayacağını anlamışlar, bir daha da yemeğe çağırmamışlar.

Dilalem Cengi kızı, oğlana, padişahı kendi sarayına yemeğe davet etmesini söylemiş. Oğlan, padişahı kendi sarayına yemeğe çağırmış, ama askerlerini de getirmesini söylemiş. Akşam olunca padişah ile askerleri saraya gelmişler. İçeri girer girmez saraya hayran olmuşlar. Durmadan etrafı seyretmişler. Yemekler yenmiş, padişah ile askerlerin karınları bir güzelce doymuş. Fakat vakit geldiği halde padişah hâlâ oturuyormuş. Bir ara, Dilalem Cengi, oğlanı dışarıya çağırmış. Eline de bir sahan* vermiş.

— Sakın bunu açma! Padişah bu ne derse; “Bre padişahım; benî Âdem, kedi ile köpek yavrusu doğurur mu?” de. Daha sonra da; “Merdivenin altında yatan da benim anam.” de, demiş.

Oğlanın eline sahanı vermiş. Padişahın yanına göndermiş. Oğlan, elindeki sahanı getirmiş, padişahın önüne koymuş. Padişah, kapağı açınca köpekle kedi yavrusu görmüş, şaşırmış.

Oğlana:

— Bu ne, diye sormuş.

Oğlan da:

— Hiç Âdemoğlu kedi, köpek yavrusu doğurur mu? O merdivenin altında yatan da benim anam, demiş.

Padişah, hemen oğlanın boynuna sarılmış, öpmüş. Hemen emir vermiş. Kadını olduğu yerden çıkarmışlar. Hamama göndermişler. Bir güzel yıkamışlar. Güzel güzel giydirmişler. Padişah, kadından özür dilemiş. Dilalem Cengi kızının sarayına taşınmışlar.

Daha sonra padişah, iki bacıyı atın kuyruğuna bağlatmış. Dere, tepe, dağ, taş gezdirtmiş. Paramparça olmuşlar.

Düğün dernek yapmışlar. Dilalem Cengi ile de oğlanı evlendirmişler. Mutlu bir hayat sürmüşler...

 


* benî Âdem: İnsanoğlu.

* karasakız: Zift.

* sahan: Derinliği az olan kap.