umutphp/masallar huggingface dataset:
ZENGİBAĞ VE GÜL KIZ
(Güneydoğu Anadolu Bölgesi, Mardin)

Bir varmış, bir yokmuş. Evvel zaman içinde kalbur saman içinde, Babil’in bir köyünde zenginliği dillere destan bir ağa yaşarmış. Zenginliği yanında çok cömert, mert bir ağaymış. Köylünün derdini dinler, dertlerine derman olabilmek için gayret edermiş.

Köylüler kendi hâlinde garibanlarmış. Ağanın adı normalde Hasan imiş. Ama köylü ona Zengibağ dermiş.

Zengibağ evliymiş. Gül adında da güzeller güzeli bir kızı varmış. Zengibağ’ın bir de o vilayetin en güzel bağı varmış. Bağında meyvelerin hası, sebzelerin en güzelleri yetişirmiş. Zengibağ ile köylüler birlikte yer, içerlermiş. Verene şükrederlermiş.

Bu arada Zengibağ’ın kızı Gül büyümüş, serpilmiş, gelinlik çağına gelmiş. Köyde bir de kötü kalpli bir kadın yaşarmış. Bir gün bu Zengibağ’ın kızını görmüş. Güzelliğini kıskanmış ve içine fitne düşmüş. Kıza bir oyun oynayıp, kızın kanına girmek için bir plan yapmış.

Bu arada diğer vilayetin beyi Zengibağ’ın kızını oğluna istemiş. Düğün alayı kurulduğu vakitlerde kötü kadın bir zehirle kızı zehirlemiş.

Kız zehrin etkisiyle zayıflamış, çirkinleşmiş, yüzünde yaralar çıkmış. Bu durumda düğün iptal edilmiş, nişan atılmış. Kız ölmediğine mi yansın, düğünün olmadığına mı yansın?

Bu duruma Zengibağ çok üzülür. Köyde ister istemez bir matem havası eser. Uzak diyarlardan yola çıkmış, diyar diyar gezen bir çelebi bunların köyüne misafir olur. Bakar ki herkes üzgün. Köylüye sorar.

Köylü de durumu bir bir anlatır. Çelebi hafife alınacak biri değildir. Çok bilgilidir. Hemen Zengibağ’ın evine gider. Kızı muayene eder ve çaresinin olduğunu söyler.

Çelebi dağlara, kırlara gider. Çeşitli bitkiler toplayıp ilaç yapar ve kızı tedaviye başlar. Aylar sonra kızın yüzündeki yaralar gider, iyileşir. Kız eski güzelliğine kavuşur. Zengibağ sevinir ve çelebiye;

— Allah senden razı olsun. Kızımı iyileştirdin. Kızımı sana vereyim, der. O da kabul eder. Güzel bir düğün yaparlar.

Kötü kadın kızın tekrar iyileştiğini görünce bir daha kimseye büyü yapmayacağına söz vermiş.

Zengibağ bu olayın ibretlik bir iş olduğunu anlar. Cenabı Allah’a şükreder…
Ayı ile Tilki
(Akdeniz Bölgesi, Adana)

Bir gün, bir ayînen, bir dilki arkadaş olmuşlar. bunnar, gece yerler, gündüz yatarlarmış; gündüz yerler gece yatarlarmış. Bir Gün, ayı demiş kine:

"Artık osandım ben gedîm de bir av alîm gelîm. bir geçi dutîm de yiyek," demiş.

Dilki de: "Olur," demiş.

Ayı getmiş. Ayı gedişin, dilki acıkmış. Bu ayının da yedi tene eniği varımış. Ayı getmiş, iki üç gün gelmemiş. Dilki, bu ayının yedi eniğnin yedisini de yemiş, guyruklarını bile goymamış. Ondan sonra ayı gelmiş, oruya buraya bakmış yok! Ayının çocukları, enikleri yok! Bu sefer, ayı arkadaşına dönmüş:

"Dilki, niyetdin benim malaklarımı?" demiş.

"Acıkdım, yedim. Nediyin gelmediğin sen de kaç gündür?" demiş.

"Ulan, heyle yedin, benim malaklarımı?"

"Yedim işde, acıkdım yedim,"

"Dur, ben de seni yiyem de gör,"

Bu dilki, gaçıvermiş, orda bir pencere varımış, o penceren çıkıp gaçmış. Ayı, arkasından goşmuş amma dilkiyi dutamamış.

Bu dilki, gaçarkan gaçarkan, bir dârmane varmış. Ardından da ayı varmış kine ne görsün? Dilki dârmen üğüdüyor! Ayı galan, yavaşça, bunun yanına yaklaşmış:

"Aman dilki gardaş, şu dârmen üğütmiye bana bellet," demiş. Ayı:

"Haydi, şu guyruğunu daşın altına guy da belledîm," demiş.

Ayı, guyruğunu goymuşumuş, dilki un yerine ayının guyruğunu çekmeye başlamış. Ayı:

"Dur, ben de senin anacığını ağlatırım yavaş," demiş.

Dilki, gene gaçmış ordan. Gene bir yere getmiş. Ayı da peşinden varmış. Orada, dilki acıkmış başlamış hamır yunurmaya. Kömbe edip de yiyecekmiş. Ayı, yanına yaklaşıp, demiş ki:

"Niyediyon böyle, dilki gardaş?" demiş.

"Acıkdım, kömbe edip de, yiyecâm,"

"Eee, bana da bellet o zaman,"

"Olur. Sen burada hamırı yunuru dur. Ben de şuraya, damın başına çıkîm, oradan bakîm," demiş.

B u dilki, damın bşına çıkmış, ayı hamırı yuğururken, unun üsdüne oradan bir teneke kül atmış. Gaçmış şimdi bu. Ayı da gözünü üfeleyip niyederken, bakmış ki dilki heç yok! Dilki, başını gene gurtarmış, varmış bir suyun gırağına... Dilki, bu suyun gırağına varmış, orada sebet örmiye başlamış. Ayı gene buna yaklaşmış:

"Ulandilki gardaş, ne var şu sebet örmesini bana da bellet," demiş.

"Olur, bellediyim," 

"Öyliyese hadi bellet, nasıl belledeceksen," demiş ayı.

Gayrı bunnar çıbığı kesmişler, şöyle bir tarafa düzmüşler. sepedi örmiye başlamışlar. Açcık örüşün, dilki ayıya demiş kine:

"Şuraya, içine otur da nasıl olmuş bakîm?"

"Eeee... üsdünü örüp de bana çıkacak delik gomazsan nolacak?"

"Ben sana, çıkacak deliği goyarım,"

Ondan sonra ayı, sepedin içine oturmuş. Dilki de başlamış, sepedin üsdünü örmeye. Örmüş, örmüş, örmüş, heç delik goymamış. Ayı, sepedin içinde galmış. Aşşâda da avratlar, yunak yıkıyorlarımış. Orada iki-üç tene avrat varımış. Bu dilki, sepedi almış, gayanın başına varmış, onnara el etmiş, sonra da ayıyı, bunnara doğru kürelemiş:

"Varıyor haaa, veriyor haaa, varıyor haaa..."

Avratlardan tokacı çeken yörümüş, tokacı çeken yörümüş. Hepiciği, sepedin başına varmışlar. Vururken, vururken, vururken ayıyı oracıkda öldürüvermişler.

Dilki de, yemiş içmiş, murazına geçmiş.
İki Kardeş
(İç Anadolu Bölgesi, Kayseri)

Bir varmış, bir yokmuş. Evvel zaman içinde kalbur saman içinde iki kardeş varmış. Bu kardeşlerden biri dokuz, biri de on bir yaşındaymış. Bunların çok kötü, acımasız bir üvey anneleri varmış.

Bu çocuklar annelerini hiç sevmiyorlarmış ve bir gün evden kaçmaya karar vermişler. Az gitmiş, uz gitmiş dere tepe düz gitmişler. Sonra yollarını kaybetmiş, bir ormana dalmışlar. Artık gece olmuş. Çocuklar korkmaya başlamış ve sığınacak bir yer bulmaya çalışmışlar. Gitmişler gitmişler, ormanın sonunda iki ev görmüşler.

Evlerden birinde duman tütüyormuş. Diğerinden ise köpek sesi geliyormuş. Düşünüp taşınmışlar, köpekten korktukları için bacası tüten eve gitmeye karar vermişler.

Kapıyı bir yaşlı kadın açmış. Önce onlara iyi davranmış da sonra ise gerçek yüzünü göstermeye başlamış. Aslında bu kadın kötü niyetli bir cadıymış. Böyle yalnız çocukları yakalar iş yaptırırmış. İşine yaramayan, çocukları ise sürekli altında ateş yanan kocaman bir kara kazana atarmış.

Bu iki kardeşe de her türlü işi yaptırmaya başlamış. Her gün kucaklarında odun taşıttırır, eleklerde su getirtirmiş. Ama çocukların birini gönderir, birini evde kilitlermiş. İkisi birden giderse kaçarlar diye düşünürmüş.

Aradan yıllar geçmiş. Çocuklar artık çok yorulmuşlar, cadının bir gün kendilerini de pişireceğinden korkmaya başlamışlar ve bir plan yapmışlar.

Bir gün yine büyük kardeşi odun taşımaya göndermiş. O gittiğine göre diğerinin kafesini açabilirim, diye düşünmüş. Çünkü yalnız başlarına kaçamazlar diye düşünüyormuş.

Cadı yine kazanın altını yakıyormuş. Önceden anlaştıklarına göre büyük kardeş gitmemiş ve kapıda bekliyormuş. Kardeşinin kafesinin açıldığını duyunca hemen içeri girmiş.

İki kardeş bir olup cadıyı altını yaktığı kazana itmişler. Can havliyle kaçan çocuklar köpekleri unutarak diğer evin kapısına gelmişler.

Köpekle karşı karşıya kalan çocuklar bakmış ki köpek hiçbir şey yapmıyor, hemen eve girmişler. Evde ise çok yaşlı bir dede varmış.

Dede gerçekten çok iyi kalpli bir adammış. Çocuklara hemen yemekler indirmiş, güzel kıyafetler giydirmiş. Daha sonra onları bir odaya götürmüş.

Bu oda saray odası gibi büyükmüş. İçinde her türlü oyuncağın bulunabileceği bir odaymış.

Bu odayı gören çocuklar çok sevinmişler. Bir ömür burada dedeyle çok mutlu bir şekilde yaşamışlar.
Üç Kurtlar
(İç Anadolu Bölgesi, Kayseri)

Vakti zamanın birinde kurtlar yaşarmış. Bu kurtlar üç cins imiş; gölgeler, karalar, sarılar.

Bir gün bu gölgelerden bir kurt ihtiyarlamış ve çok zayıflamış. Acından yürüyemez olmuş. Bir tane kurt onun yanına gelmiş:

— Selamınaleyküm kardeş, demiş.

— Ve aleykümselam, demiş.

— Ne o kardeş, niye yürüyemiyorsun?

— Valla ihtiyarlık bir yandan, açlık bir yandan.

— O zaman sana bir av getireyim, dur.

— Kardeş! Sen bir yanaş hele. Sen kimlerdensin?

— Ben karalardanım.

— Haydi git! Sen korkaklardansın, demiş ve kovmuş. Bir gün yine bir kurt çıkagelmiş. Yaşlı kurda:

— Haydi kardeş, sabah oluyor. Dağa çıkalım. Sabah ezanı okunuyor. Geç kaldık, yürü, deyince:

— Valla kardeş, ben açlıktan ve yaşlılıktan yürüyemiyorum. Hele sen bir gel bakalım, sen kimlerdensin?

— Ben sarılardanım.

— Haydi git! Sen yalancılardansın demiş. O kurdu da kovmuş. Ertesi gün yine bir kurt gelmiş.

— Kardeş bu çalıların dibinde niye böyle yatıyorsun, demiş. O da:

— Ben hem açım hem de yaşlıyım, demiş.

— Kardeş sen kimlerdensin?

— Ben gölgelerdenim.

— Vay gadanı alayım*. Sen bizlerdenmişsin. O zamana kadar kurt demiş ki:

— Dur, senin karnını bir doyurayım.

Tam ava çıkacakken karşıdan bir eşekle bir adam geliyormuş. Bu adam, oğlunun nişanı için on kilogram helva almış ve eşeğe yüklemiş. Eşeğin aynı zamanda yanında bir tane de sıpası varmış.

Kurt çalının dibine pusmuş, sıpayı kapmış. Adam sıpayı kurtarayım derken kurt, eşeği de kapmış. O zaman kurt adama da saldırmış. Adam korkmuş ve yaşlı, kurdun yanına kaçmış. İhtiyar kurda:

— Kardeş ne yatıyorsun. Kalk! Aha sana bir pay. Aha anası aha da danası. On kilogram helvası. Hangisinden yersen ye, demiş.

Yaşlı kurt merhamete gelmiş, genç kurdun elinden eşeği ve sıpayı alıp adama vermiş. İki kurt helvanın yarısını alıp karınlarını doyurmuşlar. Bu masal da böyle bitmiş.

*gada almak: Dert ve üzüntüyü paslaşma.
Ağlayan Nar ve Gülen Ayva
(Doğu Anadolu Bölgesi, Erzincan)

Bir varmış, bir yokmuş. Evvel zaman içinde kalbur saman içinde Horosan’da bir köyde bir aile yaşarmış. Adamın lakabını Ayıboğan imiş. O zamanlarda isim vermeden önce marifet gösterilmesi gerekirmiş. Ayıboğan da adından anlaşılabileceği gibi gerçekten bir ayı boğmuş ve unvan almış.

Ayıboğan bir gün evlenmiş. Bir de oğlu olmuş. Oğlu da babası gibi kuvvetli, akıllı bir çocukmuş.

Aradan yıllar geçmiş, çocuk büyüyüp serpilmiş. Yağız bir delikanlı olmuş. Derken gönlünü beyin kızına kaptırmış. Bey de köyün zalimlerinden biriymiş.

Bu olaydan bey haberdar olmuş ve Ayıboğan’ı huzuruna çağırmış. Ayıboğan’a;

— Oğlunun kulağını çek. Kızımdan uzak dursun. Benim çulsuza isimsize verecek kızım yok, demiş.

Ayıboğan üzgün bir şekilde evine gelmiş. Oğluna durumu anlatmış. Oğlu hiddetle beyin huzuruna çıkmış.

— Bey bey! Ben adsızım, çulsuzum diye kızını vermiyorsun. Bunlar olmayacak şey değil. İzin ver nam alayım. Söyle bana ne istersen yapayım, der. Bey de

— Sen git. Bir düşüneyim. Ben sana bildiririm, der ve üç gün sonra bey oğlanı huzuruna çağırır. İstediğini söyler.

— Bana Kaf Dağı’nın ardındaki devin bahçesindeki “ağlayan nar ve gülen ayvayı” getir. Sana ad vereyim, nam vereyim, kızımı vereyim, der.

Oğul bunu duyunca ayağına demir çarık, eline de demir değnek alır. Babasıyla, anasıyla vedalaşır. Yola çıkar. Az gider, uz gider. Dere tepe düz gider ve nihayet Kaf dağına ulaşır.

Ulaşır ulaşmasına da en büyük mesele geridedir. Devi nasıl alt edecektir? Düşünürken orada uykuya dalar. Rüyasında ak sakallı bir dede ona;

— Oğul! Hiç korkma, dev evden ayrılınca hemen koş, eve gir. Orada devin anasını gördüğünde hemen koş. Onun göğsüne yapış. Kana kana em. Anne dev sana ilişmez. O zaman gerisi gelir, der.

Oğul uyanır. Eve gelir ve evi gözlemeye başlar. Dev evden ayrılınca hemen eve koşar. Anne devin göğsüne yapışır. Ve kana kana emer. Anne dev onu evladı kabul eder. Oğula:

— Eğer sütümü içmeseydin seni öldürür, yerdim. Ama sütümü içtin. Sen benim oğlumsun. Dile benden ne dilersen, der.

Oğul da başından geçenleri anne deve anlatır. Anne dev:

— Oğul, birazdan benim bey ve oğlum gelir. Seni burada görürlerse öldürürler.” der.

Hemen ona bahçeden bir tane ağlayan nar, bir tane de gülen ayva verir ve gönderir.

Oğul sevinçle yola çıkar. Yine az gider, uz gider, dere tepe düz gider. Memleketine ulaşır. Beyin huzuruna çıkar. Bey şaşırır.

— Ben seni ölüme gönderdim. Sen benim istediklerimi getirdin. Cesaretin ve aklın senin kurtuluşun oldu, der ve verdiği sözü yerine getirir.

Güzel bir düğün yaparlar. Onlar erer muradına, biz çıkalım kerevetine…
Yolunacak Kaz
(Karadeniz Bölgesi, Amasya)

Yolunacak Kaz

Zamanın birinde padişah ve veziri gezerken yaşlı bir adamla karşılaşırlar. Biraz da halka yakın görünmek için adamla muhabbet etmeye başlarlar. Padişah, adama sorular sorar. İlk olarak:

— Gözlerin nasıl görüyor, der. Adam:

— Uzak idi, yakın ettim, der padişaha. Padişah yeniden sorar:

— Ayakların nasıl? Adam:

— İki idi üç ettim, der.

Padişah bu sefer de er yetiştirip yetiştirmediğini sorar adama. Adam da:

— Bir yetiştirdim, el aldı, der. Son olarak da padişah:

— Kaz yolabilir misin, diye sorar. Adam da:

— Evet, der.

Sorular bitince padişah gider. Ancak vezir bu cevaplardan hiçbir şey anlamaz. Adama bu sözlerle ne anlatmak istediğini sorar.

Yaşlı adam da açıklayacağını ama her cevap için para istediğini söyler. Vezir de çok merak ettiği için kabul eder. Yaşlı adam ilk cevap için parayı alır ve açıklar:

— Gözlerim uzağı iyi görmüyordu, gözlük taktım. Artık uzağı rahat görüyorum. Yani uzağı yakın ettim, der. İkinci cevap için de para alır ve onu da açıklar:

— Ayaklarım ağrıyordu, rahat yürüyemiyordum. Baston aldım artık rahat yürüyorum. Yani ayağım iki tane idi, üç ettim, der. Sıradaki cevap için de para alır ve devam eder:

— Bir kızım vardı. Büyüttüm, yetiştirdim. Gün geldi, evlendirdim. Er yetiştirdim, ele verdim, der. Sıra son soruya gelir. Vezir parayı verir. Adama der ki:

Bunları anladım ama kaz yolabilir misin nedir, der. Yaşlı adam da vezire bakar, gülerek:

— Orasını da sen anla artık, der.
Padişah Vezir ve Çoban
(Karadeniz Bölgesi, Amasya)

Bir gün padişah ve veziri köyleri gezmeye çıkmışlar. Köyün birinde bir çobana rastlamışlar. Çoban da onları konuk etmek istemiş. Padişah ve veziri bu teklifi kabul etmiş

Çoban koyun kesip ikram etmeye niyetlenmiş. Padişah vezirini göndermiş çobana, zahmet etmemesini istemiş. Çoban da vezire ev sahibinin işine karışılmayacağını söylemiş ve veziri geri göndermiş.

Bunun üzerine padişah vezirini yine göndermiş aynı şey için. Ancak çoban yine aynı şeyi tekrarlamış ve elindeki koyun kanıyla vezire bir tokat atmış.

Vezir bu duruma çok içerlemiş. Sürekli bu tokatın intikamını almayı planlamış. Bir gün aklına bir fikir gelmiş. Çobanı saraya dahil olan bir bahçeye yemeğe davet etmiş.

Padişah, vezir ve çoban yemeğe oturmuşlar. Vezir, öç almak için padişahın gümüş takımlarını çıkarmış. Padişah yedikçe gümüş çatal, kaşık, bıçak ne varsa atıyormuş. Çoban da pek umursamamış bu durumu. Vezirin amacı ise çobana da aynı şeyi yaptırıp suçlu duruma düşürmekmiş onu. Bu sayede bir tokat atıp alacakmış intikamını.

Ancak ilk seferde başarılı olamamış. Altın sofra takımını getirtmiş bu defa. Padişah yine yemiş ve tam altın çatalı atarken vezir padişahın elini tutmuş:

— Atmayın padişahım! Hiç kıyılır mı altın çatala? Çoban yerinden kalkmış, yaklaşmış ve vezire bir tokat daha atmış. Sonra da:

— Ben sana ev sahibinin işine karışılmaz demedim mi, demiş. Yani vezirin yaptığı oyun yine kendisine zarar vermiş. Hem intikamını alamamış hem de bir tokat daha yemiş.
KISMET 
(Marmara Bölgesi, İstanbul)

Uzak ülkelerin birinde bir adamın karısı ölmüş. Ondan sonra adam evlenmeye karar vermiş. Ama kendine kimse kız vermiyormuş. Adam yıllarca böyle kız arıyormuş kendine bir türlü bulamıyormuş. Ben “ne kısmetsizim”, “ben ne şansızım” diye dert yanarmış.

Bir çare bulmak için bir dervişin yanına gitmiş. Durumunu anlatmış. Derviş:

— Senin kısmetin şimdi kapalıdır; ama sonra açılacak, demiş. Adam:

— Nasıl olacak peki? Ben zenginim, bana niye kız vermiyorlar, diye sormuş. Derviş de bu işlerin parayla olmadığını söylemiş. Derviş, adama:

— Sen sabret yolunda, bulursun. Sizin hizmetçilerden birinin bir çocuğu olacak. İşte senin kısmetin o olacak, demiş. Adam şaşırmış:

— Nasıl olur? O çok küçük, demiş. Derviş:

— Sen onu büyüteceksin sonra da senin karın olacak o kız, demiş.

Adam başta pek yanaşmamış. Kız vakti dolduğunda dünyaya gelmiş. Kızın belinde büyük bir ben varmış. Kız doğduktan sonra annesi o evden ayrılmış. Kızını başka yerde yetiştirmiş.

Kızı büyüdüğünde o kadar güzel olmuş ki herkes bu kıza âşık olurmuş. Adam da bir gün bu kıza rastlamış ve kızdan çok hoşlanmış. Oysa adam bilmiyormuş bu kızın kendi kısmeti olduğunu.

Bir gün bu adam tesadüfen kızın belindeki beni görmüş. Kızın kendi kısmeti olduğunu söylemiş. Kızla konuşmuş:

— O benin ne anlama geliyor, biliyor musun, demiş.

— Evet, biliyorum. Annem bana söylemişti. Bu ben, adama kısmet olmuşum, onun mührüdür, demiş. Adam da:

— İşte o adam benim, demiş. Sen benim kısmetimsin, istersen git annene söyle, demiş. Kız da gidip annesine söylemiş. Annesi:

— Evet kızım, o adam senin kısmetindi, demiş.

Bunlar en sonunda evlenmişler. Mutlu bir yaşam sürmüşler.
Üç Arkadaş
(İç Anadolu Bölgesi, Kayseri)

Bir varmış, bir yokmuş. Çok eski zamanların birinde üç arkadaş varmış. Bunlardan biri kaplumbağa, biri tilki, biri de sincapmış. Bunlar geçimlerini sağlamak için ne yapalım diye düşünürken:

— Çiftçi olalım, demişler. Bir kayalık tarlanın oraya gitmişler, çift sürmeye, ekin ekmeğe başlamışlar. Bu ekin onlara bir zaman yetmiş. Bir gün tilki:

— Bu ekin bize yetti ama biz ekin biçerken şu kaya yuvarlanırsa üçümüzü de öldürür, deyince diğerleri:

— Ne yapalım? demişler. Tilki de:

— Ben o kayaya sırtımı dayarım, o yuvarlanmaz siz de ekini biçersiniz, demiş.

Kaplumbağa ile sincap tekrar biçmeye başlamışlar. Tilkiye de:

— Kayaya dayanamıyor musun tilki kardeş, diye sormuşlar. Tilki de:

— Tabİi öyle dayanıyorum ki ağzımdan kan gelecek nerdeyse, demiş.

Neyse bunlar ekini biçmişler, harmana indirmişler, sürüp savurmuşlar. Sonra üçü beraber sıraya dizilmişler, buğdayın başına kim önce varırsa buğday onun olacak diye aralarında anlaşmışlar. Sincap:

— Benim kulağım sağır, sen giderken benim kuyruğuma vur, üçümüz beraber koşmaya başlayalım, demiş tilkiye. Koşmaya başlayacakları zaman tilki sincabın kuyruğuna vurunca sincap tilkinin kuyruğuna yapışmış. Tilki, onlar koşana kadar ben buğdayın başına geldim diye düşünüp tam oturacakken sincap:

— Üstüme çökme, diye bağırmış. O anda tilki şaşırmış. Bu arada kaplumbağa yolu yarılamış. Kaplumbağa:

— Kesmük* de bana, kesmük de bana, diye bağırıyormuş. Kesmük de buğdaydan ayrılan ikinci devir buğdaymış.

Tilkinin kurnazlığı boşuna gitmiş. Buğday sincabın olmuş, diğer parça da kaplumbağanın olmuş. Tilki ne kadar kurnaz olsa da amacına ulaşamamış.

*Kesmük: İyi dövülmemiş, iri ve kimileri başaklı kalan tahıl sapları.
Bey Oğlu ile Üvey Kız
(İç Anadolu Bölgesi, Kayseri)

Bir varmış, bir yokmuş, Allah’ın kulu çokmuş, çok söylemesi çok günahmış. Vakti zamanında bir bey oğlu varmış. Bir de üvey annesi huzur vermeyen, bir kız varmış. Üvey annesinin işkencelerine dayanamayan kız, bir gün çeşmenin başına gitmiş. Çeşmenin başındaki kavağa:

— Eğil kavağım eğil, demiş, kavak eğilmiş. “Doğrul kavağım doğrul.” demiş kavak doğrulmuş, kız kavağın üzerine çıkmış.

Bir gün bey oğlu, atını sulamaya çeşme başına gitmiş. Atının su içmediğini gören bey oğlu, bir o yana bir bu yana bakmış, kızın yansıması suyun üzerine düşüyormuş ama bey oğlu bu yansımanın nereden geldiğini bir türlü bulamamış.

Sonra yukarıya doğru bakıyor ki bir kız kavağın başına çıkmış. Aya doğma, ben doğayım, güne çavma* ben çavayım, öyle güzelmiş, kız. Bey oğlu:

— Kız oraya niye çıktın in bakalım, senin yansıman suya düşüyor, benim atım o yüzden su içmiyor. Aşağı in, diyor. Bey oğlu ne kadar ısrar etse de kız:

— İnmem de inmem, diyor. Kız inmiyor, Bey oğlu da oradan gidip bir cadı kadın buluyor. Cadı kadına:

— Nine çeşmenin başında, kavağın üzerinde bir kız var, ne yaptıysam inmiyor, o kızı bana indirebilir misin, demiş. Nine:

— Oğlum sen bana bir torba üzüm al, ben üzüm ayıklarken o kız oradan iner, der. Beyoğlu nineyi çeşmenin başına bırakır ve oradan ayrılır. Nine üzümü seçmeye başlar, üzümü seçerken üzümü torbanı dışına çöpünü torbanın içine atar. Bunu gören kız:

Nine üzümü dışarı, çöpünü içeri ne atıyorsun öyle üzüm seçilmez, der. Nine:

— Kızım neredesin ki gözüm görmüyor, gel de beraber seçelim, der. Kız:

— “Eğil kavağım eğil” der kavak eğilir kız iner. “Doğrul kavağım doğrul” der, kavak doğrulur. Kız nineyle beraber üzümü seçerken, hemen nine kızın peşlisinin ucundan kızı oraya çiviler. Oradan bey oğluna gider:

— Bey oğlu kızı yakaladım, der. Bu arada kız kalkmaya çalışıyor ama kalkamıyor, peşlisi çivili nasıl kalksın. Derken Bey oğlu geliyor kıza:

— İns misin, cin misin kız, diyor. Kız da:

— Ne insin ne cinim, seni beni yaratan Allah’ın kuluyum, üvey annem tat vermiyordu, o yüzden buraya çıktım, diyor. Bey oğlu kıza:

— Benimle evlenir misin, diyor. Kız da:

— Evlenirim, diyor. Evleniyorlar, kırk gün kırk gece düğün yapıyorlar. Yiyorlar, içiyorlar hoş muratlarına geçiyorlar.

*çav- Işığını vurmak.

*peşli: Bazı elbiselerin yakalarına veya eteklerine eklenen üçgen şeklindeki parça, parçalı.
Bir Gram Tuz
(Karadeniz Bölgesi, Ordu)

Bir varmış, bir yokmuş. Evvel zaman içinde, kalbur saman içinde, Kaf Dağı’nın ötesi mi desem, yoksa çok yakın bir yer mi desem, öyle tarifsiz bir yerde büyük bir saray varmış. Bu sarayın padişahı üç erkek evlada sahipmiş. Bir gün bu padişah oğullarını yanına çağırmış. Onlara sormuş:

— Söyleyin bakayım evlatlarım beni ne kadar seversiniz? En büyük oğlu:

— Seni şu görkemli saraylar kadar çok severim babacığım, demiş. Padişah bu cevaba çok sevinmiş. Sıra ortanca oğluna gelmiş. O da:

— Seni dünyalar kadar çok severim babacığım, demiş. Padişah yine çok sevinmiş. Son oğlundan da güzel bir cevap arzusuyla ona doğru bakmış. O da:

— Seni tuz kadar severim babacığım, demiş. Padişah bu cevabı duyunca çok hiddetlenmiş. Hemen saray muhafızlarına çağırmış ve küçük oğlunu saraydan atmasını emretmiş.

Oğlan da çaresiz boynu bükük saraydan ayrılmış. Az gitmiş uz gitmiş, bir de bakmış ki güzel mi güzel bir ülke… Sarayına gidip kendisini komşu ülkenin padişahının oğlu diye tanıtırsa misafir olunacağını düşünmüş.

Bu şehzade sarayın içine girince bahçede huriler kadar güzel bir kız görmesin mi? O dakikada âşık oluvermiş sarayın biricik kızına. Tabii o da bizim mahcup padişah oğluna âşık olmuş. Tez zamanda düğünleri yapılmış. Böylece hiç bilmediği bu ülkenin bir anda tek varisi olmuş.

Bütün bu güzel olaylar olurken küçük oğlanın kovulduğu ülkede kıtlık baş gösterir olmuş. Küçük oğlanın babası özellikle tuz olmadığından çok kötü günler geçirir olmuş. Bu tuz sorunu yüzünden ülkesinde isyanlar çıkmaya başlamış. En fakir köylü bile padişaha baş kaldırır duruma gelmiş.

Diğer oğullarından da hiçbir yardım göremeyen padişah çaresiz bilmediği bir ülkeye avuç açmak üzere yollara koyulmuş. Gitmiş gitmiş bir saraya ulaşmış. Padişah bu hiç bilmediği ülkede kötü karşılanırım diye umarken aksine padişaha çok hürmet göstermişler.

Sarayın padişahı huzuruna çıkarılmış bizim padişah. Ona durumu anlatıp tuz istemiş. Komşu ülkenin padişahı hizmetkârlarına tuz getirtmiş. Padişah çuval çuval tuzları görünce çok sevinmiş.

Hemen kendisinden yaşça çok küçük bu cömert padişahın eline eteğine sarılmış. O da:

— Önemli değil. Hayat ne kadar garip? Seneler önce bir tuz sözü yüzünden babam tarafından saraydan kovuldum. Şimdi ise tuz sayesinde babamı çok sevindirdim ve o büyük haşmetli babam az kalsın eteğimi öpüyordu, demiş.

Padişah da karşısındakinin kendi oğlu olduğunu duyunca önce çok şaşırmış sonra da oğluna kavuştuğu için sevinci ikiye katlanmış. Oğlu da babasını affetmiş.

Birlikte iki ülkeyi birden yönetmeye başlamışlar. Onlar ermiş muradına, biz çıkalım kerevetine…