ufal/npfl147 huggingface dataset:
# Buirg Londan Camden
Is buirg é London Borough of Camden atá suite i Londain Thuaidh, Sasana. Tá a cheanncheathrú riarachán suite ag Bóthar Euston, St. Pancras. 

## Ceantair
- Belsize Park, Bloomsbury, Brondesbury
- Camden Town, Chalk Farm, Covent Garden, Cricklewood
- Dartmouth Park
- Fitzrovia, Fortune Green, Frognal
- Gospel Oak
- Hampstead, Highgate, Holborn, Hampstead Theas, Hampstead Thiar
- Kentish Town, Kilburn
- Peckwater Estate, Primrose Hill
- Regent's Park Estate
- Saffron Hill, St Pancras, Somers Town, Swiss Cottage
- Tufnell Park


## Nithe is díol spéise do thurasóirí
- BT Tower
- Hampstead Heath
- Leabharlann Briotanach, London Irish Centre
- Músaem na Breataine
- Parliament Hill, St Peter's Italian Church
- Regent's Park
- Stáisiún Euston
# Lá an Altaithe (Stáit Aontaithe)
Ceiliúrtar Lá an Altaithe ar an ceathrú Déardaoin i mí na Samhna sna Stáit Aontaithe. Is é Lá Altaithe ceann de thrí lá mhóra na bliana i Meiriceá (Lá Nollag agus an 4 Iúil na cinn eile).   Is ócáid é a cheiliúrann síocháin, cairdeas, agus carthanacht.

## Stair
I ndeireadh an tsamhraidh 1620, tháinig grúpa oilithreach i dtír in Plymouth, Massachusetts, agus iad ar a mbealach go Virginia, áit a raibh Sasanaigh ina gcónaí ó 1607 i leith. Níorbh fhéidir leo seoladh thar Cape Cod in am don gheimhreadh, ámh, agus shocraíodar dul i dtír ansin. 
Fuair 49 den 102 oilithreach bás an geimhreadh sin, ach threabhadar leo, agus le cúnamh Indiaigh darbh ainm Squanto, a raibh Béarla aige ó na blianta a chaith sé mar sclábhaí ag na Sasanaigh, d’fhoghlaimíodar modhanna feirmeoireachta. 
Mhair an chuid is mó acu trí 1621, agus mar chomhartha buíochais, shocraíodar fleá a eagrú. Is cosúil gur tugadh cuireadh do roinnt Indiach sa cheantar, agus is mór an seans gur itheadh turcaí agus prátaí milse. Is cinnte gur lean an fhleá ar feadh trí lá, agus gur thug na hIndiaigh fianna le róstadh do na hoilithrigh. Ach ba Dhian-Phrotastúnaigh na hoilithrigh seo, agus ní raibh ceiliúradh eile ann ina dhiaidh sin.
B’in, chomh fada agus is eol dúinn, an chéad dinnéar altaithe i Meiriceá, cé go ndeir staraithe go ndearna grúpa oilithreach altú do Dhia i Jamestown, Virginia, dhá bhliain roimh an bhfleá thuasluaite. 

### 1770idí
Le linn Chogadh Saoirse Mheiriceá sna 1770idí, gaireadh laethanta altaithe as na buanna áirithe a bhain fórsaí Mheiriceá amach in aghaidh Shasana. Ach ceiliúradh iad ar laethanta difriúla de réir mar a shocraigh na stáit áirithe iad dóibh féin. 
Ghair George Washington laethanta altaithe faoi dhó, i 1789 agus i 1795. Ó am go chéile as sin amach, ghair an tUachtarán lá altaithe má shíl sé go raibh cúis altaithe ag an tír.  

### 1863
Ba é Abraham Lincoln a leag síos dáta oifigiúil dó den chéad uair. Níor ceiliúradh Lá Altaithe i Meiriceá ar bhonn náisiúnta go hoifigiúil go dtí 1863, nuair a ghair an tUachtarán Lincoln lá altaithe do Dhéardaoin dheireanach mhí na Samhna an bhliain sin. Ba chosúil, dar leis, go raibh ag éirí go maith le harm na hAontachta sa chogadh cathartha, agus ba mhian leis altú a thabhairt dá réir. Thaitin an fhéile go mór le pobal na tíre, agus gaireadh Lá Altaithe chuile bhliain ó shin i leith.

## Nósanna
Lá tábhachtach is ea Lá Altaithe i miotaseolaíocht Mheiriceá.
Itear turcaí, prátaí milse, búiste, anlann mónóg agus pióg puimcín.
Nós é i Meiriceá gan éinne a fhágáil leis féin Lá Altaithe. Cuirtear féastaí ar siúl fiú do dhaoine gan dídean ar an lá seo. 
Tá béim ar leith leagtha ar an Pheil Mheiriceánach. Imrítear dhá chluiche mhóra ar a laghad ar Lá an Altaithe.
# John O'Connell (Baile Átha Cliath)
Polaiteoir Éireannach is é John O'Connell (20 Eanáir 1927 – 8 Márta 2013). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
# Oswald Mosley
Polaiteoir de chuid an Pháirtí Choimeádaigh agus Pháirtí an Lucht Oibre sa Ríocht Aontaithe ab ea Sir Oswald Ernald Mosley of Ancoats. Rugadh é in Mayfair, Westminster ar an 16 Samhain 1896 agus fuair sé bás ar an 3 Nollaig 1980.  
Bhunaigh sé an British Union of Fascists i 1932.
# Comhar, Contae an Chláir
Is baile suite i gContae an Chláir é Comhar.
# Cladhthach mhín
Is planda í an chladhthach mhín.
# Stripe, Inc.
Bhunaigh na deartháireacha Patrick agus John  Collison an comhlacht airgeadais Stripe Inc sa bhliain 2009/2010.  Cuireann Stripe seirbhísí airgeadais ar fáil. Éascaíonn Stripe nascadh na ngréasán éagsúil, mar shampls ardán ceadúnaithe ar líne chun íocaíochtaí cárta creidmheasa ar líne a ghlacadh, a bhainistiú agus a rianú. 
I mí na Samhna 2022, bhí líon na ndaoine atá fostaithe sa chomhlacht ar fud an domhain timpeall 8,000. Ach d'fhógair an Príomhfheidhmeannach Patrick Collison go raibh an iomarca oibrithe fostaithe sa chomhlacht don méid gnó atá á dhéanamh acu.
# Yusra Mardini
Is snámhóir as An tSiria í Yusra Mardini (rugadh 5 Márta 1998). Tá sí ag glacadh páirte i gCluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2016 ar foireann Lúthchleasaithe Oilimpeacha Teifeach. Rugadh isteach i dteaghlach Críostaí í. Tógadh sa Damaisc í mar a thraenáil sí mar shnámhóir. I ndiaidh scrios theach a theaghlaigh rinne sí a bealach go dtí an Eoraip. Cónaíonn sí i mBeirlín na Gearmáine.
# Doire Chúldroma
Is sráidbhaile é Doire Chúldroma. Tá sé suite i mBuiríos Umhaill, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
# Loch Greenlee
Is loch suite i Northumberland é Loch Greenlee.
# William Stokes
Lia a rugadh i mBaile Átha Cliath ab ea William Stokes (1 Deireadh Fómhair 1804 – 10 Eanáir 1878). Agus é fós ina mhac léinn d'fhoilsigh sé leabhar ar an steiteascóp is a úsáidí, an chéad leabhar Béarla ar an ionstraim nua sin. Lena chomhghleacaí in Ospidéal na Mí, Robert Graves, thug sé isteach cleachtadh stiúrtha i scrúdú praiticiúil is cóireáil na n-othar do mhic léinn míochaine, rud nach ndearnadh roimhe sin. Chuir sé síos don chéad uair ar análú deacair athraitheach a bhíonn ag seandaoine atá dian tinn le galar croí, a dtugtar análú Cheyne-Stokes nó ruaigeanna Stokes-Adams air anois. Scríobh sé dhá théacsleabhar míochaine cháiliúla, Diagnosis and Treatment of Disease of the Chest (Diagnóisiú is Cóireáil Galar Cliabhraigh, 1837) agus Diseases of the Heart and Aorta (Galair an Chroí is an Aorta, 1854).
Toghadh mar uachtarán ar Acadamh Ríoga na hÉireann don tréimhse 1874–76. Dlíodóir fiú le rá agus scoláire an léinn Cheiltigh ab ea a mhac, Whitley Stokes, agus seandálaí agus scríbhneoir a iníon, Margaret Stokes.
# The Monkey Suit
Craoladh an t-aonú heipeasóid is fiche, "The Monkey Suit", den seachtú sraith déag The Simpsons ar an 14 Bealtaine 2006. Scríobh J. Stewart Burns an eipeasóid seo. D'fhéach 8.30 milliún duine ar an eipeasóid.
# Briseadh an Droma Mhóir
Tugtar Briseadh an Droma Mhóir mar ainm ar cath a troideadh le linn Chogadh an Dá Rí in Éirinn ar an 14 Márta, 1689. 
Troideadh an cath idir trúpaí Seacaibíteacha faoi Richard Hamilton agus na hUilliamaítigh (nó Clann Bhullaí). 
Bheadh ​​an chuid is mó de na trúpaí Seacaibíteacha ina gCaitlicigh, agus Protastúnaigh a bheadh sna hUilliamaítigh. 
Bhí an comhrac ar siúl in aice leis an Droim Mór, Contae an Dúin Ruaigeadh na nUilliamaíteach agus na Seacaibítigh ag fáil an lámh in uachtar in oirthear Uladh a bhí mar thoradh sealadach air. 
De réir dealraibh, níor chuir na hUilliamaítigh friotaíocht mhór ar bun in aghaidh na Seacaibíteach agus níorbh fhada go raibh orthu teitheadh.
# Simpeansaí
Is ainmhí mór é an simpeansaí. Mamach atá ann.
# Bad Cat
Scannán beochana Turcach is ea Bad Cat a rinneadh sa bhliain 2016. Tá an scannán seo bunaithe ar an comic 1996 le Bülent Üstün. B'é Mehmet Kurtuluş agus Ayşe Ünal stiúrthóir an scannáin, agus Uğur Yücel a ghlac páirt Shero.

## Carachtair
- Uğur Yücel - Shero
- Demet Evgar - Taco, Misscat
- Okan Yalabık - Zombie
- Güven Kıraç - Riza
- Gökçe Özyol - Rifki
- Yekta Kopan - Black
- Cezmi Baskın - Semi
- Ayşen Gruda - Hazel
- Ahmet Mümtaz Taylan - Tank
# Dùn Reicheit
Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é Dùn Reichit.
# Rón manaigh
Is ainmhí é an rón manaigh. Mamach atá ann.
# Maighnéadstraidhn
An t-athrú ar fhad ábhair fhearómaighnéadaigh nuair a chuirtear i réimse maighnéadach é. Mar shampla, crapann nicil ar feadh treo an réimse agus forbraíonn sa treo trasnach. Tarlaíonn sé seo mar thoradh ar ailíniú na bhfearann maighnéadach faoi iarmhairt an réimse sheachtraigh. Baintear feidhm as seo i dtrasduchtóirí áirithe ultrafhuaime.
# Ynys Echni
Oileán i gCaol Bhriostó (Breatnais:Môr Hafren) is ea Ynys Echni (Gaeilge:Oileán Réidh). Tá sé suite timpeall trí mhíle go leith ó Larnog, Bro_Morgannwg, ach tá sé á riaradh ag cathair Chaerdydd. Tá Ynys Rhonech in aice láimhe. Riartar Ynys Echni mar chuid den Bhreatain Bheag, rud a fhágann go bhfuil sé ar an áit is faide ó dheas sa tír, mar is cuid de Shasana é Ynys Rhonech.
# Úitseach
Luch sléibhe mhór ionsaitheach, dúchasach do Mheiriceá Thuaidh is ea Úitseach.  
Uaireanta tochlaíonn sé brocais sa choill don gheimhreadh. Tugtar collach talún air freisin. 

## Féilire
Ceiliúrtar Lá an Úitsigh i bPennsylvania iartharach ar an 2 Feabhra sna Stáit Aontaithe, nó lá Philib Phunxsutawney (Punxsutawney Phil).Traidisiún Gearmánach is mó atá i gceist.  Réamhinsint aimsire atá ar siúl ar Lá an Úitsigh, cosúil le réamhinsint aimsire a bhíodh ar siúl ar Lá Fhéile Bríde (1 Feabhra) chomh maith.
# Aigéad sucsanach
HOOC-CH2-CH2-COOH, solad gan dath a leánn ag 188 °C. Faightear i gcána siúcra agus déantar le linn coipthe é. I measc a dhíorthuithe tábhachtacha tá ainhidríd chioglach, a úsáidtear i roisíní, agus a imíd, a úsáidtear mar dhíghalrán.
# Purnasalabhasana
Is ceann de na staidiúirí úsáidtear i gcleachtadh Ióga Bikram é Purnasalabhasana (Sanscrait: पूर्णशलभासन Pūrṇaśalabhāsana; Béarla: full locust / grasshopper pose). Ciallaíonn ainm an staidiúir seo Staidiúir an Dorsáin Iomlán i nGaeilge, mar ciallaíonn an focal शलभ salabh 'dorsán' sa tSanscrait.
Is é an 18ú staidiúir i sraith an chleachta a tharlaíonn i rang ióga Bikram.

## Feidhm agus Tairbhí
Cabhraíonn an staidiúir seo pian ó scolóis nó dioscaí sciorrthacha a mhaolú.
# Alhambra, California
Cathair i ndeisceart California is ea Alhambra. Sa bhliain 2010 fuarthas 83,089 duine ina gcónaí in Alhambra.
# Brian Laudrup
Iar-imreoir sacair Danmhargach is é Brian Laudrup. Rugadh ar an 22 Feabhra 1969 i Vín, An Ostair, é.
Scóráil sé dhá chúl ag Corn FIFA an Domhain 1998.
# Sgalasaig
Is baile suite ar an Colbhasa san Earra-Ghàidheal agus Bòd é Sgalasaig.
# Viktor Alexandrovič Lyapkalo
Is péintéir Rúiseach é Viktor Alexandrovič Lyapkalo (Rúisis: Виктор Александрович Ляпкало) a rugadh ar an 18 Meán Fómhair 1956.; 
Tá suim aige i dtírdhreacha agus staidéir nochtfhíorach.; ;
# John O'Dowd
Is polaiteoir de chuid Shinn Féin é John Fitzgerald  O'Dowd (rugadh ar 10 Bealtaine 1967 é) agus tá sé ina Chomhalta de Thionól Reachtach Thuaisceart Éireann don Bhanna Uachtarach.
# Himalia
An 6ú satailít nádúrtha de chuid Iúpatair is ea Himalia.  Sa bhliain 1906 a fionnadh í. Tá Himalia 11,480,000 km amach ó Iúpatar, le trastomhas timpeall 186 km.
# Ragcheol
Ceol sioncóipithe ó na Stáit Aontaithe a bhí coitianta i 1890-1920, nuair a tháinig snagcheol chun cinn ina ionad, faoi anáil an ragcheoil. I gcontrárthacht le hamhrán coitianta Irving Berlin, Alexander's Rag-Time Band (Banna Ragcheoil Alastair, 1911), don phianó is mó a cumadh dreasa ragcheoil, agus scaipeadh ragcheol i measc an phobail ag Scott Joplin is pianódóirí/cumadóirí eile. Ba é an scoláire, pianódóir is cumadóir Joshua Rifkin a bhí go mór taobh thiar d'athbheochan an ragcheoil ó 1970 ar aghaidh.
# New Braunfels, Texas
Is é New Braunfels príomhbhaile Contae Comal, Texas. Bhí 57,740 ina gcónaí i New Braunfels sa bhliain 2010.
# Baile nan Granndach
Is sráidbhaile suite i gComhairle Mhoireibh é Baile nan Granndach.
# Óidin
Is pearsa bainte le miotaseolaíocht na Lochlannach é Óidin (Sean-Lochlainnis: Óðinn). Tá sé ina thaoiseach ar na déithe Æsir agus ina rí ar Ascar. Chreidtí go gcónaíonn sé i halla in Ascar ar a dtugtar Glaðsheimr, ina bhfuil Valhalla suite chomh maith. Deirtear go mbeidh Óidin ina cheannaire ar na heinherjar ag Ragnarök (clapsholas na ndéithe), ach tá sé sa tairngreacht go n-íosfaidh an mac tíre Fenrir é ann. 
Tá Óidin bainte leis an eagnaíocht, leis an bhfilíocht, leis an mbás, leis an draíocht agus leis an bhfios fáistine. Tugtar an tUile-Athair air, mar chruthaigh seisean agus a dheartháireacha, Vilí agus Vé, Miðgarðr (domhan na ndaoine daonna) agus an chéad chúpla daonna, Ask agus Embla.

## Sanasaíocht
Is as an bPrótai-Ghearmáinic *wōðanaz “tiarna buile, ceannaire ar mire” a thagann an t-ainm Óðinn, nó Wōden i Sean-Bhéarla, Wōdan i Sean-Sacsainis, nó Wuotan i Sean-Ghearmáinis Ard. Is leagan Gaelaithe den ainm Oðinn é Óidin.

## Gnéithe Óidin
Príomhdhia an chreidimh Lochlannaigh ba ea Óidin, ach ba charachtar casta é, agus bhí sé saghas leithleach agus cleasach. D’íobair Óidin a leathshúil i dTobar Urd, agus chroch sé é féin ar an gcrann Yggdrasill lena sleá, Gungnir, ag dul tríd, le heagna agus draíocht a fhoghlaim. Ba ghnás na mban í an draíocht i sochaí na Lochlannach, áfach, agus bhí Láca ag magadh faoi Óidin sa dán Lokasenna mar gheall air sin. Uair amháin, d’éirigh na déithe eile chomh cráite sin le hÓidin, dhíbir siad é as Ascar ar feadh deich mbliana. Fad is a bhí sé imithe, roinn a dheartháireacha Vilí agus Vé a mhaoin eatarthu, bean Óidin, Froig, san áireamh! 
D’úsáid Óidin cleasa uafásacha chun Meá na Filíochta a fháil freisin, ach moltar é as seo, mar rinne sé iolar de féin chun éalú ó thír na bhfathach agus spreag an chuid meá a tháinig amach as a ghob na filí daonna. 
Bhí gné críonna ag baint le hÓidin freisin, áfach, mar a léirítear sna dánta Havamal agus Vafþrudnismal, ina gcuireann sé comhairle orainn agus ina mbuann sé comórtas eolais. 
Tá péire fiach dubh aige darb ainmneacha Huginn agus Muninn, a eitlíonn timpeall an domhain gach lá chun scéala a bhailiú le n-insint dó, chomh maith le péire mac tíre, Geri agus Freki. Bíonn sé ag marcaíocht ar an gcapall ochtchosach, Sleipnir.

## Muintir Óidin
Ba mhac leis an Áss, Borr, agus an Jötunn, Beastla, é Óidin. Bhí beirt deartháireacha aige, darbh ainmneacha Vilí agus Vé, agus bhí sé ina 'bhráthair fola' le Láca freisin. Bhí sé pósta le Froig agus bhí beirt mhac ar a laghad acu: Baldar agus Hód. Bhí a lán mac eile ag Óidin le bandéithe, banfhathaigh, agus mná eile, ina measc Túr, Víodar agus Vailí, agus mhaígh a lán teaghlach ríoga (stairiúil agus miotasach) gur de shliocht Óidin iad.

## Sa chultúr coiteann
Feictear Óidin i neart greannán, scannán, agus físchluichí a bhaineann leis an gCruinne Marvel. Measann roinnt taighdeoirí freisin gur bunús le Daidí na Nollag é Óidin, mar tá siad beirt bainte leis an Nollaig (agus mar gheall ar an bhféasóg fhada atá acu beirt!). 
Dúirt J. R. R. Tolkien gur "Odinic wanderer" é a charachtar Gandalf.
# An Corann
Is barúntacht suite i gContae Shligigh é an Corann.
# Lincoln Memorial Tower
Is túr suite sa London Borough of Lambeth é Lincoln Memorial Tower.
# Sochlachán mac Diarmada
An chéad rí is tríocha Uí Mhaine ba ea  Sochlachán mac Diarmada  (bás 909).
Insítear sna hannála
- ACM 865.11: h-Uppán, mac Cionaodha, righdamhna Connacht, do losccadh h-i t-taigh theineadh la Sochlachan, mac Diarmada.
- AU 867.5: Aban m. Cinaedha, rigdomna Connacht, do orcain fri daighidh[1] o Shochlachan m. Diarmato.
- ACM 908.5: Sochlachán mac Diarmada, tighearna Ua Maine, d'ég h-i c-cleírcecht.
- AU 912.5: Sochlacan m. Diarmata, rex Nepotum Maine, in clericatu uitam finiuit.

Fuair a mac, Mughrón, roimhe féin, agus tháinig a mhac eile, Murchadh, i gcomharbacht air.

## Foinsí
- Corpus of Electronic Texts
  - Annála Uladh
  - Annála Tiarnaigh
  - Tuarasgbhail agus Nósa Ua Maine
- Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath (1971;2003) Four Courts Press, ISBN 978-1-85182-196-9
- Gerard Madden, History of the O'Maddens of Hy-Many, 2004. ISBN 0-9529511-7-7.
- Joseph Mannion, The Life, Legends and Legacy of Saint Kerrill: A Fifth-Century East Galway Evangelist, 2004. ISBN 0-9547698-1-3
- Denis Walsh, Uí Mhaine
- Dan P. McCarthy, Synchronisms Curtha i gcartlann 2012-06-08 ar an Wayback Machine, eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.
# Provence-Alpes-Côte d'Azur
Is réigiún in oirdheisceart na Fraince ar an teorainn leis an Iodáil é Provence-Alpes-Côte d'Azur. Bhí cónaí ar 4,935,576 duine sa réigiún ar lá caille 2012. Is í Marseille príomhchathair an réigiún. Is é Nice an tarna cathair is mó. Tá an chathair cáiliúil Cannes i Provence-Alpes-Côte d'Azur.
# Pedn an Wlas
Is Rinn nó Ceann tíre suite i gCorn na Breataine é Pedn an Wlas nó Penn an Wlas (Gaeilge: Ceann Tíre, Béarla:Land's End).
# Jerry Lee Lewis
Amhránaí, cumadóir agus pianódóir rac-cheoil agus ceol tuaithe ba ea an Meiriceánach Jerry Lee Lewis, (29 Meán Fómhair, 1935  - 28 Deireadh Fómhair 2022). Ceannródaí rac-cheoil a bhí ann, a bhain na cairteacha amach le roinnt amhrán cáiliúla, mar shampla Great Balls of Fire agus Whole Lotta Shakin' Goin' On. 
Chaith Lewis tamall de bhlianta ar an mbóthar agus ag taisteal ar fud an domhain, i gcuideachta a mhacasamhail Chuck Berry agus Little Richard agus laochra eile na haoise. 
Tugadh buille mór dá chlú pearsanta agus dá ghairmréim cheoil nuair a tháinig sé chun solais gur phós Lewis a chol ceathrair óg sa bhliain 1958, agus í trí bliana déag d'aois.
# Contae Surry, Carolina Thuaidh
Is contae Meiriceánach é Contae Surry atá suite i stát Carolina Thuaidh. Sa bhliain 2010, bhí daonra 73,673 duine ann. Is é Dobson a phríomhbhaile contae.
# Téacs Taistil (sraith teilifíse)
Sraith taistil teilifíse ar TG4 é Téacs Taistil a thugann an lucht féachana sa bhaile ar aistear ón tolg go ceann scríbe ar leith ar feadh uair an chloig gach seachtain. Triúr atá páirteach ann - Louise Cantillon, Séaghan Ó Súilleabháin agus Proinsias Ó Coinn.
Is sraith spraíúil ghéimiúil atá ann in dtugann na cairde faoi dhúshláin agus eachtraí nua le cúnamh a lucht leanta ar na meáin shóisialta agus Google. Craoladh sraith in 2023 agus in 2024.
# Caitheamh tobac in Éirinn
Fuair thart ar 4,500 duine bás sa Stát gach bliain, sna 2020idí luath, mar gheall ar thobac a chaitheamh. Galar croí, galar scamhóg agus ailse is mó a bhaineann dóibh.

## Sláinte
Dúradh i dtuarascáil ó Choláiste Ríoga na Máinliá in Éirinn in 2024 gur idir chúig bliana déag agus seacht mbliana déag thar aon am eile is mó a bhaineann daoine an chéad gal tástála as tobac. Bíonn leanbh amháin as gach beirt a bhaineann triail as caitheamh tobac ina gcaiteoir tobac agus faigheann duine as gach beirt chaiteoirí tobac bás ó ghalar a bhaineann le tobac.

## Rialú
Tá cosc ar chaitheamh tobac in áiteanna oibre in Éirinn faoi na hAchtanna um Shláinte Phoiblí (Tobac) 2002-2015. Is é cuspóir an choisc ná le fostaithe agus an pobal a chosaint ó nochtadh d'éifeachtaí dochracha agus tocsaineacha deataigh tobac san ionad oibre.
Éilíonn na leibhéil arda caitheamh tobac in Éirinn iarracht níos comhbheartaithe chun tacú le forbairt leanúnach sochaí saor ó thobac inar féidir le daoine maireachtáil níos faide agus saol níos sláintiúla saor ó éifeachtaí díobhálacha tobac.

### Vápáil
Is cosúil go bhfuil nicitín sna galtoitíní céanna agus go bhfuil siad chomh dona leis na toitíní lá ar bith.  De réir an Bhoird Taighde Sláinte, is dóichí faoi chúig go dtosóidh daoine a chaitheann galtoitíní, go dtosóidh siadsan thar dhaoine eile ag caitheamh tobac. Sa bhliain 2022, bhí sé molta ag an Aire Sláinte Stephen Donnelly cosc a chur ar ghaltoitíní a dhíol le daoine faoi ocht mbliana déag agus srianta a chur ar fhógraíocht galtoitíní.   
Tá sé mar aidhm ag an tionscnamh  Not Around Us  spreagadh a thabhairt do dhaoine a  bhíonn ag vápáil gan a bheith ag caitheamh nó ag vápáil timpeall ar dhaoine eile.
# Sgùrr na Càrnach
Is sliabh in Albain í Sgùrr na Càrnach, atá suite i gComhairle na Gàidhealtachd.
# Scailtín
Scailtín a thugtar ar dheoch thraidisiúnta Ghaelach a bhfuil uisce beatha te agus comhábhair éagsúla eile inti. Seo mar a dhéantaí scailtín de réir mar a d'inis Seán Bán Mac Meanman (An Dara Mám, lch. 381):
Scailtín an t-ainm a bhí ar íocshláinte na gcarróirí agus seo mar a nítí í; chuirtí im úr gan salann i ngogán nó i gcrúiscín, chuirtí siúcra loiscthe anuas ar an im, biotáilte bhracha is uisce galach ar a mhullach sin; d'fhágtaí ar chladach na tineadh é tamall beag sula ranntaí é.
- nítí: ghnítí, is é sin dhéantaí
- ranntaí: roinntí

Hot whiskey a thugtar ar an deoch seo as Béarla agus uaireanta feictear "fuiscí te" nó leaganacha cosúla sa Ghaeilge féin in aithris ar an mBéarla. Is dócha nach bhfuil mórán difríochta idir an scailtín agus an deoch ar a dtugtar puins. Go praiticiúil bíonn miondifríochtaí idir na hoidis éagsúla agus ainm ar leith ag dul le hoideas ar leith go minic. Mar shampla is minic a chuirtear slisne liomóide leis an deoch seo inniu, agus ar ndóigh tá siad ann a deir nach é an scailtín traidisiúnta é a thuilleadh.
# Abhainn na bhFiodh
Is abhainn a théann trí Chontae Aontroma í Abhainn na bhFiodh.
# Monsters Among Us (American Horror Story)
Craoladh an chéad eipeasóid, "Monsters Among Us" den cheathrú sraith American Horror Story ar an 8 Deireadh Fómhair 2014. Scríobh Ryan Murphy agus Brad Falchuk an eipeasóid seo. D'fhéach 6.13 milliún duine ar an eipeasóid.
# Ríomhphost gréasáin
Cuirtear ríomhphost gréasáin ar fáil trí láithreán gréasáin. Ligeann sé d’úsáideoirí seoladh ríomhphoist a bheith acu ar an láithreán le teachtaireachtaí ríomhphoist a léamh agus a scríobh mar mhalairt ar chliant ríomhphoist a úsáid. Coinnítear na teachtaireachtaí ar fhreastalaí gréasáin rud a chiallaíonn:
- nach gá don úsáideoir ríomhaire dá gcuid féin a bheith acu le ríomhphost a úsáid
- gur féidir ríomhphost a úsáid áit ar bith ar domhan a bhfuil ríomhaire le ceangal Idirlín ar fáil (ceann de na húsáidí is mó a bhaintear as caifé Idirlín is ea le haghaidh ríomhphost gréasáin a sheiceáil)

Bíonn ríomhphost gréasáin ar fáil ó leithéidí Yahoo Mail, Hotmail nó GMail agus bíonn seirbhísí difriúla ar fáil don úsáideoir trí na comhlachtaí sin.
# Chris Rock
Christopher Julius "Chris" Rock III is aisteoir agus fuirseoir Meiriceánach a rugadh sa bhliain 7 Feabhra 1965.
# Steffisburg
Baile san Eilvéis is ea Steffisburg atá suite i gcantún Thun. Bhí 15,689 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2015.
# Freddie Bartholomew
B'aisteoir Sasanach-Mheiriceánach é Frederick Cecil Bartholomew (28 Márta 1924 – 23 Eanáir 1992).
# Ospidéal Ghort na Silíní
Is ospidéal poiblí lonnaithe i  mBaile Formaid i mBaile Átha Cliath é Ospidéal Ghort na Silíní (English: Cherry Orchard Hospital).
Osclaíodh an t-ospidéal i 1953. Osclaíodh Ionad Seirbhísí Meabhairshláinte do Leanaí agus d'Ógánaigh san ospidéal in 2013.
# Akashi
Cathair Speisialta de chuid na Seapáine is ea Akashi (明石市). Tá sí suite i lár deisceart Honshu. Tá 290,776 duine ina gcónaí in Akashi (daonáireamh 2010).
# William Joyce
Ba é Lord Haw-Haw an leasainm a bhí ar William Joyce (24 Aibreán, 1906 – 3 Eanáir, 1946). Ba pholaiteoir faisisteach agus craoltóir bolscaireachta de chuid na Naitsíoch é, bolscaireacht a craoladh sa Ríocht Aontaithe i rith an Dara Cogadh Domhanda. 
Rugadh Joyce i Nua-Eabhrac ach d'fhreastail sé ar Choláiste Iognáid i nGaillimh. Dúradh faoi William Joyce, dílseoir óg i gcathair na Gaillimhe go raibh Gaeilge líofa aige.
Chuir rialtas na Breataine chun báis é de bharr tréasa mar thoradh ar a ghníomhaíochtaí bolscaireachta i rith an chogaidh. 
Tá sé curtha inniu i gCo na Gaillimhe.
Tá cuntas faoi Joyce ag David O’Donoghue in Hitler’s Irish voices; the story of German radio’s wartime Irish service (1998).
# The Banshees of Inisherin
Suite ar oileán ficseanúil le linn an Chogaidh Chathartha, insíonn an scannán, The Banshees of Inisherin, scéal Phádraic (Colin Farrell) agus Choilm (Brendan Gleeson), beirt a bhí an-mhór lena chéile i gcónaí go dtí gur chuir duine acu críoch thobann leis an gcairdeas. Bíonn tionchar mór aige sin orthu beirt.

### Léiriúcháin
Is é The Banshees of Inisherin an chéad scannán ag an an dramadóir agus stiúrthóir Martin McDonagh atá suite in Éirinn.  Rinneadh The Banshees of Inisherin a scannánú in 2021 ar Inis Mór agus Acaill.
Is é McDonagh, fear de bhunadh Chonamara, a scríobh agus a stiúir an scannán agus na haisteoirí Brendan Gleeson  agus Colin Farrell atá sna príomhpháirteanna ann (d’oibrigh an triúr le chéile cheana ar an scannán In Bruges). Tá Kerry Condon agus Barry Keoghan agus an t-aisteoir Bríd Ní Neachtain ar thriúr eile de na príomhaisteoirí sa scannán.

### Gradaim
Bronnadh trí Golden Globe ar an scannán in Beverley Hills in Los Angeles i mí Eanáir 2023,
- an gradam don scannán is fearr i rannóg na scannán ceoil agus grinn
- bhuaigh Colin Farrell  an gradam aisteoireachta dá ról.
- agus bhuaigh Martin McDonagh an gradam don script is fearr.
# Johannes Kepler
Réalteolaí is matamaiticeoir, a rugadh i Weil-der-Stadt na Gearmáine, ab ea Johannes Kepler (27 Nollaig, 1571 – 15 Samhain 1630). Tá clú agus cáil air de bharr cur síos a dhéanamh ar dhlíthe faoi ghluaiseacht na bpláinéad. Ceannródaí a bhí in Kepler ar bhealaí eile fosta: eisean a d'aithin roimh aon duine nach ciorcail fhoirfe iad fithisí na bpláinéad. D'fhoilsigh sé téacsleabhar réalteolaíochta faoin teideal Epitome astronomiae Copernicanae (”Gearrinsint ar réalteolaíocht Copernicus”) timpeall na bliana 1620.
Chabhraigh dlíthe Kepler le teoiric Imtharraingt uilíochas Isaac Newton a thabhairt chun cinn.

## Saol
Mhúin Kepler Mata ag scoil i Graz san Ostair. 
D'oibrigh sé mar chúntóir do Tycho Brahe (ag deireadh a shaoil, bhí Brahe mar mhúinteoir is pátrún ag Kepler).
D'oibrigh sé chomh maith mar mhatamaiticeoir na cúirte don Impire, Rudolf II, mar mhúinteoir mata i Linz agus mar chomhairleoir don Ghinearál Wallenstein. 
Anuas air sin d'oibrigh sé san optaic agus chruthaigh sé go raibh an ceart ag Galileo Galilei.

### Eolaí
B'shin é an chéad duine a d'aithin struchtúr an ghrianchórais agus a chuir síos na dlíthe a rialaíonn gluaisne na bpláinéad, mar achoimriú ar obair Tycho Brahe.
Chomh maith le Galileo, mhol Kepler teoiric Copernicus go bhfuil an ghrian i lár an ghrianchórais, bíodh is nár chomhfhreagair na fithisí réamhinste do na fíorfhithisí. 
D'fhionn sé gur ar chruth éilips atá fithis gach pláinéid, agus ní ar chruth ciorcail mar a cheap Copernicus.

### Uirlisí
D'fhorbair Kepler teileascóp simplí, teileascóp athraonta. Nuair a d’fhéach sé trína theileascóp, chonaic sé rudaí bun os cionn. Ní fadhb mhór í seo ag féachaint ar réalta, mar go hiondúil bíonn an chuma chéanna ar réalta má tá sí bun os cionn nó má tá sí mar ba chóir di a bheith.  Ach bíonn cuma an-difriúil ar rudaí níos cóngaraí, ar an ngealach mar shampla.

## Tionchar
Ón obair Kepler a d'fhorbair Newton teoiric na hImtharraingthe ó réamhobair Bhrahe agus Kepler. Mar a dúirt Newton féin, "Más rud é go bhfaca mé níos faide, rinne as é trí sheasamh ar ghuaillí fathach." Lean coincheapanna Newton mar chroílár na heolaíochta ar feadh 300 bliain.
# Smoke on the Daughter
Craoladh an cúigiú heipeasóid déag, "Smoke on the Daughter", den naoú sraith déag The Simpsons ar an 30 Márta 2008. Scríobh Billy Kimball an eipeasóid seo. D'fhéach 7.10 milliún duine ar an eipeasóid.
# Leithinis Síonáí
Is leithinis atá suite san Éigipt é Leithinis Síonáí.

## Bailte
- Dahab
- Nuweiba
- Rafah
- Sharm el-Sheikh
- Taba
# Manaí fógraíochta
Is é atá i gceist le manaí fógraíochta ná ráitis ghearra chliste nó ghreannmhara chun daoine a spreagadh le táirge a cheannach nó iompar éigin a leanúint.

## Samplaí sa Ghaeilge
- Is Fearr an Star
- An ball atá mall sa Toyota. Mícheál Ó Muircheartaigh. Maíomh a bhí ann nár chaith a Toyota mórán breosla. An ‘ball’ a bhí i gceist ná an lámh a thaispeáin duit an méid breosla a bhí fágtha agat. Chuaigh an lámh síos go han-mhall a bhí á mhaíomh acu.
- Gabh CIÉ a bhíodh ar fhógra i bPáirc na Tulchan i nDroim Conrach sna seachtóidí.
- Ní neart go cruach (Irish Steel)


### Guinness
- Tá siad ag teacht
- Is fearrde thú Guinness
- Ní féidir an dubh a chur ina gheal air.
- Tá breis agus fiúntas i Guinness

Bhíodh cinn ag leithéidí Bord Soláthar an Leictreachais, na Bainc, na comhlachtaí móra árachais, Bord na Móna agus seirbhísí stát agus rialtais áitiúil freisin.
# Opisthokonta
Is grúpa leathan Eocarótach iad na opisthokonts (SeanGhréigis: οπίσθω- (opisthō-) = "cúl, deiridh" + κοντός (kontos) = "cuaille" i.e. lascaid), lena n-áirítear Ríocht na nAinmhithe agus Ríocht na bhFungas, maille leis an fíleam Choanozoa agus Mesomycetozoa i "ríocht" na bprótaisteach. Tugann staidéir le fios gur grúpa monaifíléiteach iad.
# Kālidāsa
File agus drámadóir ab ea Kālidāsa (Devanāgarī: कालिदास, floruit sa chúigiú céad).  Níl mórán eolais againn faoina shaol, ach áirítear ar rogha scríbhneoirí litríocht na hIndia é. 

## Saothar
I Sanscrait a chum Kālidāsa a chuid dánta agus drámaí. Scríobh sé trí dhráma - Abhijnanashakuntala, Vikramorvashi, agus Malavikagnimitra - chomh maith le dánta dar teideal Raghuvamsha, Kumarasambhava agus Meghaduta. Is é Abhijnanashakuntala ("Aithint Shakuntala") a phríomhshaothar. Tá clú agus cáil ar na híomhánna agus samhlacha áille i saothar Kālidāsa. 

## Naisc
- Kalidasa: Translations of Shakuntala and Other Works by Arthur W. Ryder
- Beathaisnéis
- Clay Sanskrit Library Curtha i gcartlann 2019-07-07 ar an Wayback Machine p
- Kalidasa Curtha i gcartlann 2007-04-27 ar an Wayback Machine ag The Online Library of Liberty
# Oliver J. Flanagan
Polaiteoir Éireannach ab ea Oliver J. Flanagan  (22 Bealtaine 1920 – 26 Aibreán 1987). Bhí sé ina bhall d'Fhine Gael.
Toghadh Flanagan, a toghadh mar iarrthóir neamhspleách sa bhliain 1943 agus polasaí frith-Ghiúdach aige. Mhol sé ina chéad óráid Dála an ghéarleanúint ar Ghiúdaigh a bhí ar bun ag an nGearmáin ag an am.
Cúpla bliain ina dhiaidh sin chuaigh sé le Fine Gael agus choinnigh sé a shuíochán Dála go dtí gur éirigh sé as de bharr drochshláinte i 1987. 
Toghadh a mhac Charles ina áit. Bhí Charlie Flanagan (FG) sách conspóideach chomh maith. Ba é a tháinig aníos leis an smaoineamh in 2019 go mba cheart comóradh a dhéanamh ar an RIC. Sheas Charles Flanagan (FG) siar in 2024 agus tháinig deireadh le ré na mhuintir Flanagan i bpolaitíocht Laoise
# Oileán Ellesmere
Is oileán é Oileán Ellesmere atá suite i dtuaisceart Cheanada.
# Sans (carachtar)
Is carachtar ficseanúil é Sans a chruthaigh Toby Fox don fhíschluiche rólimeartha Undertale a tháinig amach sa bhliain 2015. Is carachtar cairdiúil ríomhrialaithe é ar dtús, ach, má roghnaítear an “cosán cinedhíothaithe”  inar gá don imreoir na harrachtaí go léir sa chluiche a dhíothú, is é Sans an “bas mór” ag deireadh an chluiche.  Tagann a ainm ón gcló Comic Sans, a úsáidtear den chuid is mó dá chomhrá sa chluiche. Mhol léirmheastóirí an carachtar as a chuid comhráite agus as an troid ina aghaidh; meastar gurb í an troid is dúshlánaí sa chluiche. Thaitin Sans leis an bpobal chomh mór sin gur spreag sé roinnt modhnuithe a chruthaigh úsáideoirí, agus tionscadail éagsúla eile.
# Maine mac Néill
Do mhac le Niall Naoighiallach, féach Máine Tethbae
Rí Dheisceart Bhreá de chlann Uí Chearnaigh as Loch Gabhair, de rítheaghlach Shíol Aodha Sláine, géag d'Uí Néill an Deiscirt, ba ea Maine mac Néill (bás 712). He was the son of Niall mac Cernaig Sotal (bás 701) ba ea a athair, agus an tArdrí Diarmait mac Áedo Sláine (bás 665) a shin-seanathair.
Feictear Maine mar ráthóir ar Cháin Adhamhnáin le Naomh Adhamhnán socraithe ag Sionad Bhiorra sa bhliain 697 agus a athair fós beo.
Le linn shaol Mhaine, tharla coimhlint idir clanna Uí Chearnaigh sa deisceart, Uí Chonaing as Cnóbha sa tuaisceart agus Síol Dlúthaigh as Fir Cúl Bhreá.  Bhí a athair, Niall, maraithe ag rí Uí Chonaing Bhreá, Iorghalach mac Conaing Choirre (bás 702), sa bhliain 701.
Bhí a dheartháir Fógartach mac Néill (bás 724) i gcoróin i mar rí Bhreá uile.  Chloígh sé i gCath Claenath (gar do Chlaonadh, Contae Chill Dara) ag rí Laigean, Ceallach Chualann (bás 715), sa bhliain 704.  In ainneoin seo, d'fhan Fógartach ina rí.
Maraíodh Maine féin ag Flann mac Aodha (bás 714) de Shíol Dlúthaigh i mbun chatha sa bhliain 712, mar chuid den achrann cathartha Shíol Aodha Sláine.

## Foinsí
- Corpus of Electronic Texts
  - Annála Tiarnaigh
  - Annála Uladh
  - Leabhar Laighneach, Flann Mainistreach: Síl Aeda Sláne Na Sleg
- Charles-Edwards, T. M. (2000), Early Christian Ireland, Cambridge: Cambridge University Press, ISBN 0-521-36395-0
# Dakota Thuaidh
Is stát i Stáit Aontaithe Mheiriceá é Dakota Thuaidh. Tá teorainneacha aige le Ceanada ó thuaidh, agus leis na stáit eile Dakota Theas, Montana agus Minnesota.
# Liam Kearney
Is imreoir sacair é Liam Kearney (r.10 Eanáir, 1983 i Corcaigh, Éire). Imríonn sé faoi láthair le Dandenong Thunder san Astráil, áit a fuair sé ceithre cúil. D'imir sé le Derry City ó 2009-2010, Shelbourne ó 2006 go 2007 agus Cork City ó 2007 go 2009 agus Waterford United sa bhliain 2010.
# Rúsc
Sa ghnáthchiall, is éard is rúsc (nó coirt) ann ná an clúdach seachtrach cosanta garbh a bhíonn ar na crainn, agus ar phlandaí adhmadacha eile. 
Le bheith beacht, cuimsíonn sí fíocháin eile inmheánacha, an corc is an fhlóéim.
De réir mar a fhásann an crann síneann an choirt, scoilteann sí, déanann calóga, scamhann i bpatrúin dhifriúla ar leith, agus fásann coirt nua ina hionad ó na cisil inmheánacha caimbiam. Rùsg a deirtear i nGaeilge na hAlban.
# Anthony Scaramucci
Is airgeadaí agus pearsa polaitiúil Meiriceánach é Anthony Scaramucci (rugadh 6 Eanáir 1964), nó mar is fearr aithne The Mooch.
# Uimhir aitheantais phearsanta
Uimhir atá uathúil d'úsáideoir córas ríomhaireachta, dáilte air chun gur féidir leis a aitheantas a dhaingniú roimh chead a fháil an córas a úsáid. Is é UAP an gnáthgiorrúchán air i nGaeilge, PIN i mBéarla. Baintear feidhm as a leithéid i gcórais baincéireachta nua-aoiseacha inar féidir le húsáideoir airgead a aistarraingt ó uathmheaisíní bainc nuair a chuireann sé a chárta bainc is a PIN isteach ann.
# Fearán gubhach
Colm atá dúchasach do Mheiriceá Thuaidh agus Muir Chairib is ea an fearán gubhach (Zenaida macroura). Na cosa gearr, an gob caol, an t-eireaball fada. Áitríonn sé coillearnach, leathfhásach, agus imill bhailte. Itheann sé síolta is inveirteabraigh. Neadaíonn sé i gcrainn is foirgnimh nó ar an talamh.
# Cloigneach
Bláthra samplach de chlann na nóiníní, le cuid mhaith bláithíní gan ghais dlúite i ngabhdán leata, agus brachtanna ag déanamh cupáin ina dtimpeall. Go minic bíonn na bláithíní de dhá shaghas: bláithíní beaga teisce sa lár, agus bláithíní gathacha cosúil le peitil ar an imeall timpeall. Bíonn an dealramh ar an mbláthra iomlán gur aon bhláth amháin é.
# Ray MacSharry
Iar-pholaiteoir as gContae Shligigh é Ray MacSharry nó  Réamann Mac Searraigh (a rugadh ar an 29 Aibreán, 1938). Ba Theachta Dála é ón bpáirtí Fianna Fáil idir na blianta 1969 agus 1988, agus bhí sé ina Thánaiste ar feadh cúpla mí sa bhliain 1982.
# Alfred North Whitehead
Matamaiticeoir is fealsamh a rugadh i Ramsgate Shasana ab ea Alfred North Whitehead (15 Feabhra 1861 – 30 Nollaig 1947). I gcomhar le Bertrand Russell, d'fhoilsigh sé Principia Mathematica (Prionsabail Mhatamaiticiúla, 3 imleabhar, 1910-1913). Leabhair eile leis is ea Adventures of Ideas (Eachtraí Smaointe, 1933) agus Modes of Thought (Modhanna Smaointe, 1938).
# Eugenio Montale
File agus údar de chuid na hIodáile ba ea Eugenio Montale (a rugadh 12 Deireadh Fómhair 1896 in Genova agus a d'éag 12 Meán Fómhair 1981 in Milano). Bhain sé Duais Nobel na Litríochta amach sa bhliain 1975.

## Saol
An duine ab óige de sheisear a bhí ann. Chuaigh sé sna saighdiúirí sa bhliain 1917 agus chaith sé an bhliain dheireanach den Chéad Chogadh Domhanda ag troid sa  Tioróil Theas  i dtuaisceart na hIodáile.
Ag deireadh an chogaidh, chuir sé faoi in Genova agus músclaíodh a shuim i gcúrsaí litríochta. Chuir sé aithne ar scríbhneoirí agus ar léirmheastóirí na háite agus bhí sé ina chomhbhunaitheoir ar an nuachtán Primo Tempo.
Cuireadh a chéad leabhar, Ossi di Seppia, i gcló sa bhliain 1925. Thug an nádúr inspioráid dó, agus faoin am seo, scríobh sí go spéisiúil faoi thírdhreach agus atmaisféir Liguria. 
Dhá bhliain ina dhiaidh sin bhog sé go dtí Flórans mar a raibh an leabharlann Gabinetto Vieusseux faoina chúram. 

Briseadh as an bpost sin é sa bhliain 1938 toisc gur dhiúltaigh sé dul sa pháirtí faisisteach. An bhliain dár gcionn d'fhoilsigh Montale an dara leabhar aige, Le Occasioni. Faoin am seo bhí sé ag obair le nuachtán i bhFlórans. Ó 1948 amach, bhí sé le Corriere della Sera in Milano.
Tháinig La Bufera ar an saol sa bhliain 1956, agus Satura sa bhliain 1971.

## Saothar
- 1925/28 - Ossi di seppia
- 1938 - Le Occasioni
- 1943 - Finisterre
- 1956 - La bufera e altro
- 1971 - Satura
- 1973 - Diario del '71 del '72


## Filíocht

### PLANDAÍ — do Eugenio Montale, le Seán Ó Leocháin[1]
Nach dtabharfá chugam an bláth beag buí? –
tá a fhios agat an ceann,
é agat leis na blianta ar chúl an tí.
Má théann sé i bhfréamh
i mo chréafóg thanaí
tiocfaidh fad ar mo shaol:
a cheann chun na spéire aige,
gan ach scamaill os a chionn
is gan a mhalairt i ndán dó
chomh fada ó bhaile, é lán d’imní,
an séasúr le cur de aige
ag teacht chuige féin
nó ag dul ar neamhní.
Na nithe a bhí doiléir,
tá siad doiléir i gcónaí:
cé gurb olc an comhartha
mar a sheasann sé an fód,
beo ar éigean chomh fada óna thaithí
is gan tógáil a chinn aige
i gceartlár an ghairdín,
mairfidh sé go brách
má éiríonn leis teacht tríd
cé nach féidir linn a rá
go mbeidh sé chomh maith is a bhí,
a aghaidh chun na spéire aige,
é ag dul le báiní.
# Leslie Nielsen
B’aisteoir Ceanadach é Leslie William Nielsen, a rugadh ar an 11 Feabhra 1926, agus a fuair bás sa bhliain 2010. Bhí gairm fhada agus rathúil aice ina aisteoir ar an teilifís agus sna scannáin araon, ag glacadh páirteanna de shaghsanna éagsúla that na mblianta. 
Thabhaigh sé meas agus rath nua sa bhliain 1980, nuair a ghlac sé páirt sa scannán Airplane!. Coiméide a bhí ann, ach roghnaíodh don scannán é ós rud go raibh sé aitheanta mar aisteoir "dáiríre", rud a bhí greannmhar nuair a cuireadh i scannán craiceáilte é. Le rath an scannáin, tugadh borradh mór dá ghairm aisteoireachta, agus é ag cur i láthair carachtar a bhí díreach agus tirim, i ngan fhios don scliúchas a bhí ag titim amach ina thimpeall. Rinne sé amhlaidh sa tsraith The Naked Gun agus an clár teilifíse Police Squad.
# Droim Raithne
Is sráidbhaile suite i gContae na hIarmhí é Droim Raithne.
1. ↑  “Droim Raithne/Drumraney | logainm.ie” (ga). Bunachar Logainmneacha na hÉireann (Logainm.ie). An Coimisiún Logainmneacha. Dáta rochtana: 2023-08-07.
# Midnight Towboy
Craoladh an tríú heipeasóid, "Midnight Towboy", den naoú sraith déag The Simpsons ar an 7 Deireadh Fómhair 2007. Scríobh Stephanie Gillis an eipeasóid seo. D'fhéach 7.7 milliún duine ar an eipeasóid.
# Sankt Andreasberg
Gráig i tSacsain Íochtarach in Ghearmáin is ea Sankt Andreasberg ([zaŋkt anˈdʀeasˌbɛʁk]).
# Hu Jintao
Ba é Hu Jintao (Pinyin: Hú Jǐntāo; rugadh 21 Nollaig 1942) Ceannaire Fíorthábhachtach Dhaon-Phoblacht na Síne. Bhí na teidil Ard-Rúnaí Pháirtí Cumannach na Síne (2002–2012), Uachtarán Dhaon-Phoblacht na Síne (2003-2013), agus Cathaoirleach Choimisiún Ceannais Míleata (2004–2013) aige. Tháinig sé i gcomharbas ar Jiang Zemin mar ard-cheannaire na ceannaireachta ceathrú glúin de Pháirtí Cumannach na Síne. Xi Jinping a tháinig i gcomharbas ar Hu Jintao.  
Is é Jixi Xian (Contae Jixi), i gCúige Anhui, baile traidisiúnta a shinsir. Rugadh Hu Jintao i dTaizhou, i gCúige Jiangsu. D'fhás sé aníos ansin agus rinne sé a chuid ardscolaíochta ann. D'aistrigh a mhuintir go Jiangyan, i Jiangsu, i ré a sheanathar. Ba as Taixian, i Jiangsu, a mháthair.
Ceannaí tae ab ea a athair. Múinteoir scoile a bhí ina mháthair. Fuair sise bás nuair a bhí Hu Jintao seacht mbliana d'aois.
# The Last Temptation of Homer
Craoladh an naoú heipeasóid, "The Last Temptation of Homer", den cúigiú sraith The Simpsons ar an 9 Nollaig 1993. Scríobh Frank Mula an eipeasóid seo. D'fhéach 20.6 milliún duine ar an eipeasóid.
# Edward Victor Appleton
Fisiceoir a rugadh i mBradford Shasana ab ea Sir Edward Victor Appleton (6 Meán Fómhair 1892 – 21 Aibreán 1965). Rinne sé taighde ar cháithníní luchtaithe (iain) san atmaisféar, agus i 1925 d'aimsigh ciseal díobh san atmaisféar uachtarach ina raibh na hiain tiubh. 200-400 km in airde atá ciseal seo Appleton, a dtugtar an F-chiseal air freisin. Trí thionóisc, frithchaitheann an ciseal luchtaithe seo gearrthonnta raidió ar ais go dtí dromchla an Domhain i bhfad óna bhfoinse. Leis seo is féidir teileachumarsáid thar fhaid an-mhóra idir stáisiúin trí ghearrthonnta raidió a dhéanamh. Bhuaigh sé Duais Nobel sa bhfisic i 1947 as a shaothar ar fhisic an atmaisféir uachtaraigh.
# Siotár
Liút mór Indiach le hathshonadóir guird is muineál fada atá crinnte ar a fhad. Thosaigh sé sa Pheirs sa Mheánaois. Bíonn an gléas nua-aoiseach, a úsáidtear i gceol clasaiceach na hIndia, timpeall 1.22 m ar fhad, de ghnáth le 7 sreang a bhaintear le figín. Bíonn timpeall 12 shreang chomhbhraiteacha air, agus critheann siad go saor nuair a fhuaimnítear na príomhshreanga.
# Aigéad meataicrileach
Is comhdhúil orgánach é aigéad meataicrileach, giorraithe AMA, leis an bhfoirmle CH2=C(CH3)CO2H.  CH 2 = C(CH 3 )CO 2 H aige. Is aigéad carbocsaileach é an leacht slaodach, gan dath seo le boladh aigéadach míthaitneamhach. Tá sé intuaslagtha in uisce te agus inmheasctha  le formhór na dtuaslagóirí orgánacha. Táirgtear an t-aigéad seo go tionsclaíoch ar scála mór mar réamhtheachtaí dá eistir, go háirithe meitileacrioláit meitile (MCM), agus go  meataicrioláit pholaimeitile (AAPM).
# Giraldus Cambrensis
Ba shagart agus staraí Cambra-Normannach é Giraldus Cambrensis (Gaeilge: Gearailt na Breataine Bige; Breatnais: Gerallt Gymro c. 1146 – c. 1223). Mar chléireach ríoga don rí agus do bheirt ardeaspag, thaistil sé go forleathan agus scríobh sé go forleathan. Rinne sé staidéar agus theagasc sé sa Fhrainc agus thug sé cuairt ar an Róimh arís agus arís eile, ag bualadh leis an bPápa. Ainmníodh é le haghaidh go leor easpagóideachtaí, ach dhiúltaigh sé iad, le súil a bheith ina Easpag ar Thithe Dáibhí (Breatnais: Esgobaeth Tyddewi) ach níor éirigh leis in ainneoin go raibh tacaíocht shuntasach aige. Ba é 'Ard-Deagánach Aberhonddu' an post deiridh a bhí aige agus chuaigh sé ar scor ó staidéar acadúil don chuid eile dá shaol.
# Mebyon Kernow
Páirtí polaitiúil i gCorn na Breataine is ea Mebyon Kernow (Mic Chorn na Breataine as Gaeilge). Creideann sé sa náisiúnachas Cornach, agus gur cheart Corn na Breataine a aithint mar cheann de náisiúin na Ríochta Aontaithe (in éindí leis an mBreatain Bheag, Tuaisceart Éireann, Sasana, agus Albain). Thairis sin, glacann an páirtí seasamh lár-chlé; ag glao, mar shampla, ar son athdháileadh pá, cánachas áitiúil níos forásaí, agus gníomh in aghaidh seachaint na gcánacha ina bhforógra d'Olltoghchán na Ríochta Aontaithe 2015.
I dtoghcháin 2021 chun Chomhairle Chorn na Breataine, príomhúdarás rialtas réigiúnda Chorn na Breataine, fuair siad 5% de na vótaí, agus bhain siad amach cúig shuíochán. Is iad siúd:
- Andrew Long, ceantar Kelliwik agus Sen Domynek
- Matt Luke, ceantar Pennwydhek agus Boskoppa
- Loveday Jenkin, ceantar Egloscrewen, Merthersythni agus Gwendron
- Dick Cole, ceantar Eglosenoder
- Michael Bunney, ceantar Sen Mewen agus Ponsmeur

Tá 9 comhairleoirí paróiste agus 4 comhairleoirí baile acu chomh maith.
# Dál Messin Corb
Rítheaghlach na Laigean ba ea Dál Messin Corb, i dteannta le Dál Chormaic.  De shliocht Messin Corb ba ea iad, agus daoine deireanacha desna Fir Domhnann.  Sa cúigiú agus séú haoiseanna, cuireadh an ruaig orthu as a gcuid críoch ar an Life agus i gContae Chill Mhantáin isteach.
Uí Garrchon ba ea príomhghéag an rítheaghlaigh.  Deirtear go raibh Naomh Caoimhín de Ghleann Dá Loch síolraithe ó Uíbh Náir, mionghéag an dreama úd.
# Bentonville, Arkansas
Cathair i iarthar-lár Arkansas is ea Bentonville. Sa bhliain 2010 fuarthas 35,301 duine ina gcónaí in Bentonville.
# Darkey Kelly’s, Sráid Sheamlas an Éisc
Is teach tábhairne i mBaile Átha Cliath é Darkey Kelly’s atá suite ar Shráid Sheamlas an Éisc. Deirtear go mbíonn seisiún maith ceoil ar siúl tigh Darkey Kelly’s. Deirtear gur tharla drochghníomhartha olca ann chomh maith. Ainmníodh an teach óil seo as Dorcas Ní Cheallaigh, bean a stiúraigh drúthlann nó teach striapachais san áit. Sa bhliain 1761 aimsíodh corpáin faoin urlár ann – dúradh gur fir a bhí iontu ar mharaigh Dorcas iad. Dar le roinnt ba í an chéad sraithdhúnmharfóir as Éirinn í.
# Litir Naomh Pól chuig na hEifeasaigh
Is leabhar sa Bhíobla agus sa Tiomna Nua í Litir Naomh Pól chuig na hEifeasaigh.
# Budleigh Salterton
Is baile suite in Devon é Budleigh Salterton.
# Donach de Róiste
Is scríbhneoir Gaeilge Éireannach é Donach de Róiste. Ar na leabhair a scríobh sé tá Ceann V. Cloigeann, Sláinte an Domhain (1965) agus Sladmhargadh (1968) a d'fhoilsigh Foilseacháin Náisiúnta Teoranta. Karl Uhlemann a rinne na léaráidí.
# Treehouse of Horror XIV
Craoladh an chéad eipeasóid, "Treehouse of Horror XIV", den cúigiú sraith déag The Simpsons ar an 2 Samhain 2003. Scríobh John Swartzwelder an eipeasóid seo. D'fhéach 16.22 milliún duine ar an eipeasóid.
Cheiliúradar an eipeasóid seo Oíche Shamhna, agus is an ceathrú heipeasóid déag a cheiliúrtar Oíche Shamhna í.
# Méara Bulawayo
Is é Méara Feidhmiúcháin Bulawayo ná feidhmeannach rialtais Bulawayo, san tSiombáib. Tá an Méara ina bhall de Chomhairle Cathrach Bulawayo, agus faigheann sé/sí cúnamh ón leas-mhéara. Úsáideann an Méara an stíl "A Onóir ". (Béarla "His Worship".)  Is é Solomon Mguni an méara reatha ó 2018.
# Jim Gibbons
Polaiteoir Éireannach ab ea Jim Gibbons  (3 Lúnasa 1924 – 20 Nollaig 1997). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
# Roc (iasc)
Grúpa leathan iasc loingeánach beag is mór, na sciataí ina measc, a mhaireann ar an ngrinneall. Cuid thosaigh na colainne leata go mór le heití uchtacha leathana, an béal agus oscailtí na ngeolbhach ar a thaobh íochtarach. De réir cineáil, an t-eireaball caol sorcóireach. Na heití droma is an t-eireaball an-bheag.
# Roxanna Nic Liam
Is aisteoir Éireannach í Roxanna Nic Liam a rugadh i mBaile Átha Cliath. Bhain sí cáil amach sa sobaldráma Fair City agus go leor scannán agus drámaí eile. Gaeilgeoir í Roxanna a scríobhann filíocht agus píosaí ‘Rap’ chomh maith.

## Gairm
D’oibrigh Roxanna go leor comhlachtaí, cosúil le hAmharclann na Mainistreach, Amharclann an Druid, THEATRE club, An Amharclann Náisiúnta, Londain, Brokentalkers agus The English Touring Theatre. Rinneadh mearscaipeadh ar an ngearrscannán ‘Siúcra’ a scríobh sí faoin nGaeilge.
Mar fhile, téann sí ar camchuairt timpeall na tíre chuig na féilte móra ar nós Body and Soul, All Together Now, An Phicnic Leictreach agus Ionad na hÉireann, Londain. 
Bhí Roxanna ar dhuine den dream a bhunaigh an grúpa ‘East Wall for All’ i dtús na trioblóide in Ionad Soláthair Dhírigh sa Phort Thoir. Deir sí go bhfuil aithne mhaith aici ar dhaoine a bhí ag léirsiú i dtús ama agus atá anois ag obair go deonach chun cabhrú leis an ionad agus leis na daoine a tháinig anseo agus iad i gcruachás.
# LÉ George Bernard Shaw
Is bád patróil san Samuel Beckett-class de chuid An tSeirbhís Chabhlaigh í an LÉ George Bernard Shaw (P64). Is í an ceathrú long i sraith soithí atá deartha ag Vard Marine agus tógtha ag Babcock Marine Appledore, agus tá sí ainmnithe i ndiaidh an scríbhneora George Bernard Shaw.

## Gailearaí
- An LÉ George Bernard Shaw ag bogadh trí Chuan na Gaillimhe, Éire
- Ancaireáilte amach ó Ilfracombe, Devon Thuaidh, an Ríocht Aontaithe Deireadh Fómhair 2018
# Rivers Cuomo
Ceoltóir, amhránaí, príomhghiotáraí agus príomhscríbhneoir amhrán den bhanna ceoil Meiriceánach 'Weezer' is ea Rivers Cuomo (a rugadh 13ú Meitheamh, 1970). 

## Saol
Rugadh é i Mhanhattan i Nua-Eabhrac agus tógadh é ar ashram a bhí á reáchtáil ag Sri Swami Satchidananda i Promfret, Connecticut. Thug a mháthair an t-ainm 'Rivers' air mar gheall ar gur rugadh é idir an Abhainn Oirthear agus an Abhainn Hudson i gCathair Nua-Eabhrac. 
I ndiaidh roinnt tograí ceoil i Los Angeles, chuir Rivers Weezer ar bun ar 14ú Feabhra, 1992, le baill ó Sixty Wrong Sausages, leis an drumadóir Patrick Wilson san áireamh.

## Dioscliosta

### le Weezer
- Weezer (albam gorm) (1994)
- Pinkerton (1996)
- Weezer (albam glas) (2001)
- Maladroit (2002)
- Make Believe (2005)
- Weezer (albam dearg) (2008)
- Raditude (2009)
- Hurley (2010)
- Everything Will Be Alright in the End (2014)
- Weezer (albam bán) (2016)
- Pacific Daydream (2017)
- Weezer (albam téal) (2019)
- Weezer (albam dubh) (2019)


### Aonair
- Alone: The Home Recordings of Rivers Cuomo (2007)
- Alone II: The Home Recordings of Rivers Cuomo (2008)
- Not Alone – Rivers Cuomo and Friends: Live at Fingerprints (2009)
- Alone III: The Pinkerton Years (2011)
- Scott & Rivers (2013)
# Pilib Ó Mathúna
Is iománaí é Pilib Ó Mathúna, nó Philip Mahony mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh é ar an 9 Eanáir 1991. Is as Contae Phort Láirge é.
# Baile na Sagart
Is baile suite i gContae Phort Láirge é Baile na Sagart nó An Log Liath.