ufal/npfl147 huggingface dataset:
# Weezer (Albam Gorm)
Is é Weezer an chéad albam de chuid Weezer, ach An tAlbam Gorm a thugtar air fosta. Eisíodh ar 10 Bealtaine 1994 é le DGC Records. Ba e Ric Ocasek an léiritheoir. Tá na singilí Undone - The Seater Song, Buddy Holly agus Say It Aint So ar an albam.

## Cúlra
Bhunaigh Rivers Cuomo, Patrick Wilson, Matt Sharp agus Jason Cropper Weezer ar 14 Feabhra 1992. Sheinn siad a gcéad cheolchoirm ar 12 Márta 1992. Thaifead siad taifeadadh samplach darb ainm "The Kitchen Tape" (téip na cistine). Tharraing The Kitchen Tape aird le lipéid. Shínigh siad le DGC Records i ar 26 Meithimh 1993.

## Taifeadadh agus Táirgeadh
Thaifead Weezer a gcéad albam ag Electric Lady Studios i gCathair Nua-Eabhrac, leis an léiritheoir Ric Ocasek. B'fhearr leis an bhanna an t-albam a léiriú ach d'áitigh an lipéad orthu léiritheoir a fhostú.
I rith taifeadta, d'fhoghlaim Cooper go raibh a chailín torrach agus thosaigh sé go raibh go taghdach. Shíl Cuomo agus Sharp go bhfágfaidh sé an bhanna ar aon nós, mar sin,
bhris siad Cooper agus thaifead Cuomo a pháirteanna arís. I 2014, duirt Cooper go raibh a gcinneadh ceart. Tháinig Brian Bell in ionad Cooper ar ghiotár ach níor sheinn sé ar an albam. Tá a ghutha ar roinnt traiceanna áfach.
Tá grianghraf den bhanna le cúlra gorm ar an chlúdac.

## Traicliosta
Gach amhrán le Rivers Cuomo, ach amháin iad le nótaí .
1. "My Name Is Jonas" (Cuomo, Patrick Wilson, Jason Cropper) - 3:23
2. "No One Else" - 3:14
3. "The World Has Turned and Left Me Here" (Cuomo, Wilson) - 4:26
4. "Buddy Holly" - 2:40
5. "Undone – The Sweater Song" - 5:05
6. "Surf Wax America" (Cuomo, Wilson) - 3:04
7. "Say It Ain't So" - 4:18
8. "In the Garage" - 3:56
9. "Holiday" - 3:26
10. "Only in Dreams" - 8:03


## Singlí
- "Undone – The Sweater Song" - 24 Meitheamh 1994
- "Buddy Holly" - 7 Meán Fómhair 1994
- "Say It Ain't So" - 13 Iúil 1995


## Foireann
De réir nótaí clúdaigh 

### Weezer
- Brian Bell – giotár(luaite sna creidiúintí amháin), ceol gutha
- Rivers Cuomo – ceol gutha, giotár
- Matt Sharp – dordghiotár, ceol gutha
- Patrick Wilson – drumaí


### Léiriúchán
- Ric Ocasek – léiritheoir
- Chris Shaw – innealtóir
- Hal Belknap – innealtóir cúnta
- David Heglmeier – innealtóir cúnta
- Daniel Smith – innealtóir cúnta
- George Marino – máistriú
- Todd Sullivan – ealaíontóir agus stór
- Peter Gowland, Peter Orth – grianghrafadóir
- Karl Koch – dearadh
- Michael Golob – stiúrthóir ealaíne
# Norwood Green
Is baile é Norwood Green atá suite sa bhuirg London Borough of Ealing, Londain thiar.
# Abhainn Brúra
Is abhainn suite i gComhairle na Gàidhealtachd í Abhainn Brúra.
# Ciaróg ambróise
Ciaróg bheag dhorcha a thochlaíonn isteach in adhmad. Colainn shorcóireach ag an gciaróg fhásta le hadharca gearra cleitheacha. Itheann na larbhaí feolmhara gan chosa na fungais a líneálann na tolláin san adhmad.
# Hormóin shintéiseacha
Is éard is hormóin shintéiseacha ann ná hormóin a cruthaíodh agus a chruthaítear go saorga.
# Foraoisiú
Is éard atá i gceist le foraoisiú ná athphlandáil talamh coille chun adhmad trádálach a tháirgeadh (mar shampla, fáschoillte cónaiféar ar thalamh ard), cosc a chur ar chaitheamh na hithreach nó tuilte tobanna, nó leathnú an ghaineamhlaigh le crios cosanta fásra ar thalamh lom.
# Bitheolaíocht foirgnimh
Staidéar ar an idirghníomhú idir foirgneamh is a chomhshaol, i leith sláinte na n-áitritheoirí go háirithe. Pléann sí le hionad is geoiméadracht an fhoirgnimh, a scéim dathanna, a shoilsiú, a fheisteas uile agus roghnú na n-ábhar tógála is a n-iarmhairt siúd ar an gcomhshaol.
# Waynesville, Carolina Thuaidh
Is é Waynesville príomhbhaile Contae Haywood, Carolina Thuaidh. Bhí 9,869 ina gcónaí i Waynesville sa bhliain 2010.
# Francois Pienaar
Imreoir rugbaí agus anailísí teilifíse ón Afraic Theas agus is ea Francois Pienaar (a rugadh ar 2 Eanáir 1967). D’ardaigh Pienaar an Corn Webb Ellis i Johannesburg ar an 24 Meitheamh 1995, an t-imreoir amaitéarach deireanach a dhéanfadh amhlaidh.  B'ócáid stairiúil é nuair a bhronn Uachtarán na hAfraice Theas, Nelson Mandela, gléasta i ngeansaí na foirne náisiúnta, Corn Webb Ellis ar chaptaen na hAfraice Theas, Francois Pienaar.

### Gairm
Céimí sa dlí as Ollscoil Rand ab ea Pienaar. Bhí an rugbaí gairmiúil chomh gar de láthair agus nár bhain Francois Pienaar úsáid riamh as a cháilíochtaí dlí. Sula raibh 1995 caite bhí sé ag tarraingt a phá le Saracens i Sasana. Nuair a d’éirigh sé as bhí sé ina phíomhfheidhmeannach ar an gclub. Ina dhiaidh sin arís bhí sé ina anailísí teilifíse, cúram a dhéanann sé i gcónaí.
# Bessie Love
Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í Bessie Love (10 Meán Fómhair 1898 – 26 Aibreán 1986). Ainmníodh í don ghradam Ban-aisteoir Is Fearr sna gradaim Academy i 1930.
# Maoracht Kagoshima
Maoracht de chuid na Seapáine is ea Kagoshima (鹿児島県). Tá sí suite i ndeisceart na tíre ar an oileán Kyushu. Tá 1,703,406 duine ina gcónaí i Kagoshima (daonáireamh 2010).
# An Aragóinis
Is teanga í an Aragóinis a labhraítear san Aragóin. Tá Spáinnis ag cách san Aragóin féin, ach thairis sin, chloisfeá an Aragóinis fós i ngleannta áirithe sna Piréiní i dtuaisceart na hAragóine. Is teanga Rómánsach í, is é sin, is teanga de bhunadh na Laidine í. 

## Ainm na Teanga
Is é an t-ainm is minice a thugtar ar an teanga seo ná Aragóinis, ach ó bhí canúint ghaolmhar á labhairt i gcúige Navarra fadó, is gnách leis na teangeolaithe uaireanta Navarrais-Aragóinis a thabhairt uirthi. Iad síúd a bhfuil canúint Aragóinise éigin ó dhúchas acu bíonn a n-ainmneacha féin acu ar na canúintí, ar nós cheso nó belsetán. (Belsetán an chanúint a labhraítear timpeall ar Bielsa, in oirthear na gcríoch ina bhfuil Aragóinis le cloisteáil.

## An Aragóinis i gComparáid leis an gCatalóinis agus an Spáinnis (an Chaistílis)
- Tá an f- i dtús na bhfocal le cloisteáil i gcónaí. Rinneadh fillo ("mac") de filius na Laidine, cf. hijo na Spáinnise, fill na Catalóinise.
- Rinneadh ch [tʃ] de ge-, gi-, i- na Laidine i dtús na bhfocal: choven "óg". Joven a scríobhtar an focal Spáinnise, ach is mar ch leathan na Gaeilge (nó na Gearmáinise) a fhuaimnítear an j- sin. Jove an leagan Catalóinise den fhocal seo, agus is mar j na Fraincise a fhuaimnítear an j- sa teanga sin.
- Má bhí -lt- nó -ct- taobh istigh den fhocal Laidine, rinneadh -it- de, cosúil leis an bPortaingéilis: Laidin multum, Aragóinis muito, Catalóinis molt, Portaingéilis muito ("a lán, go leor"); Laidin factum > Aragóinis feito (“déanta”), Spáinnis hecho, Catalóinis fet, Portaingéilis feito
# Carloman na Baváire
An mac is sine de Lughaidh Gearmánach, Rí na Ríochta Oir-Fhrancach, agus Hemma a bhanríon ba ea Carloman (Gearmáinis: Karlmann) (830 – 29 Deireadh Fómhair 880). Ba Rí na Baváire é ón bhliain 876 agus den Iodáil ón bhliain 877 go dtí gur ghabh éagumas buan é sa bhliain 879 agus fuair sé bás sa bhliain 880.
# Binnein Beag
Is sliabh in Albain í Binnein Beag, atá suite i gComhairle na Gàidhealtachd.
# Aontroim (baile)
Is baile mór in oirthuaisceart na hÉireann í Aontroim. Is í príomhchathair Chontae Aontroma, suite in aice le Loch nEathach, i dTuaisceart Éireann.
Bhí timpeall 23,000 duine ina gcónaí sa bhaile féin sa bhliain 2011. Tá na hAontachtaithe ar an gcuid is mó den phobal, agus sin fíor den phríomhreiligiún, an Protastúnachas chomh maith (80%). Bhí an baile ina lárionad riaracháin do Chomhairle Buirge Aontroma go dtí 2015 nuair a tháinig an chomhairle le chéile le Mainistir na Búille chun Comhairle Buirge Aontroma agus Bhaile na Mainistreach a chruthú. 
Tá ospidéal an-mhór ann, Ospidéal Limistéar Aontroim, atá ar an ospidéal agus ionad sláinte is mó i gContae Aontroma theas. 

### Stair
Ceaptar gur éirigh 27,000 trodaí amach nuair a thosaigh éirí amach i gCúige Uladh i mí an Mheithimh 1798. Ach ní raibh ach teip i ndán don éirí amach fiú sular thosaigh sé. Sceith fear a bhí ina Choirnéal sna hÉireannaigh Aontaithe, Nicholas Mageean, na pleananna. Socraíodh bualadh ar aghaidh mar sin féin.
Ar an 7 Meitheamh chuaigh Henry Joy McCracken i gceannas ar an éirí amach i gCo. Aontroma. Scrios na fórsaí a bhí dílis don rí iad gan mórán moille.
# Erwan ar Moal
 Scríbhneoir Briotánach é Erwan ar Moal. Saolaíodh ar Moal ar an 9 Feabhra 1874 i Coadout (Trégor Côtes-d'Armor) agus fuair sé bás san áit chéanna ar an 14 Feabhra 1957. Ba mhúinteoir é. Ghlac sé páirt sa Résistance.
Tá clú agus cáil air mar scríbhneoir. Foilsíodh an chéad chnuasach gearrscéalta leis, Pipi Gonto, sa bhliain 1902. Eagarthóir irisleabhar Briotáinise a bhí ann chomh maith. Aithnítear é thar aon rud eile mar fhile, áfach.
# Séabra Chapman
Is ainmhí é an séabra Chapman. Mamach atá ann.
# Seachmall
Fíorspreagadh céadfach a mbaintear ciall chontráilte as. Mar shampla, d'fhéadfaí ainmhithe fíochmhara a fheiceáil i scáthanna creathánacha i seomra dorcha, nó guthanna drochaigeanta a chloisteáil i bhfuaimeanna sileadh sconna.
# Brasschaat
Is cathair agus bardasacht i bhFlóndras, An Bheilg, é Brasschaat. Ní chuimsíonn an bhardasacht ach an chathair féin, ní hionann agus an chuid is mó de bhardasachtaí Fhlóndras. Tá Braschaat suite i gCúige Antuairp, i dtuaisceart na tíre. Bronnadh LivCom Award 2006 ar Brasschaat mar an baile is inchónaithe ar Domhan sa bhliain úd. Tá 37,673 duine ina gcónaí ann.
# Seaga
Is speiceas de bhroigheall é an seaga Eorpach  nó an seaga coiteann (Gulosus aristotelis). Is é an t-aon bhall den ghéineas monaitíopach Gulosus é. Síolraíonn sé timpeall chóstaí creagacha iarthar agus deisceart na hEorpa, iardheisceart na hÁise agus tuaisceart na hAfraice, ag geimhriú ina raon póraithe den chuid is mó ach amháin i gcás na n-éan is faide ó thuaidh. Sa Bhreatain de ghnáth tugtar an seaga ar an éan mara seo. Tagann an t-ainm géineas eolaíoch ón bhfocal Laidine gluttō (craosaire). Déanann an t-ainm speiceas aristotelis comóradh ar an bhfealsamh Gréagach Aristotelēs (Arastatal).
# KFC
Sraith de bhialanna é Kentucky Fried Chicken nó mar is fearr aithne KFC, a sholáthraíonn mearbhia.
# Gossau, Sankt Gallen
Baile san Eilvéis is ea Gossau atá suite i gcantún Sankt Gallen. Bhí 18,005 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2015.
# Réigiún an Oirthir agus Lár Tíre
Bunaíodh  Réigiún an Oirthir agus Lár Tíre  i bPoblacht na hÉireann ar an 1d Eanáir 2015.  Is réigiún NUTS leibhéil II i nÉrinn é (le cód IE06).

## NUTS
Tá trí roinn ag an gcóras NUTS den Aontas Eorpach.
Tá Éire iomlán ag leibhéal I, le cód IE0.
Tá Réigiún an Oirthir agus Lár Tíre (ROL) ag NUTS NUTS leibhéal II na hÉireann|leibhéal II le cód IEO6.  D'fhéadfadh réigiúin NUTS 2 a bheith curtha in aicmí níos lú forbartha, aistriú nó níos mó forbartha chun cáilitheacht a shocrú le haghaidh maoinithe faoi Ciste Forbraíochta Réigiúnaí na hEorpa agus Ciste Sóisialta na hEorpa Plus.  Agus IFD ard aige, cuireadh an réigiún san aicme  níos mó forbartha.
Tá ann sa réigiún 3 fo-réigiún NUTS leibhéal III, .i. Baile Átha Cliath (IEO61), Mid-East (IEO62) agus Lár na Tíre (IEO63).  Tá 12 contae ann ag leibhéal d'aonad riaracháin áitiúil (ARA).  

## Tíreolaíocht
Tá daonra níos mó ná 2.5 milliún i Réigiún an Oirthir agus Lár Tíre, an réigiún ina bhfuil an líon is mó daoine ina gcónaí ann as na trí réigiún dá leithéid i nÉirinn.
Tá achar 14,464 km2 (5,585 sq mi) ag an Réigiún. Tá coastline fada aige ar Mhuir Éireann.  Tá ceantair shléibhtiúla ó dheas, agus machairí ó thuaidh agus laistiar.

## Riarachán
Is é Tionól Réigiúnach an Oirthir agus Lár Tíre (TROL) ar cheann de thrí thionól bunaithe sa bhliain 2015 faoin Acht um Athchóiriú Rialtais Áitiúil, 2014.  Tháinig na tionóil i réim in ionad 8 nÚdarás Réigiúnacha a bhí ann rompu.
Ainmnítear baill na dTionól as baill tofa na nÚdarás áitiúil sna réigiúin.
| CSP               | Cód NUTS 3 | ARA (contae)               | Baill TROL | Daonra (2022) |
| ----------------- | ---------- | -------------------------- | ---------- | ------------- |
| Baile Átha Cliath | IE061      | Baile Átha Cliath          | 7          | 592,713       |
| Baile Átha Cliath | IE061      | Dún Laoghaire-Ráth an Dúin | 3          | 233,860       |
| Baile Átha Cliath | IE061      | Fine Gall                  | 3          | 330,506       |
| Baile Átha Cliath | IE061      | Áth Cliath Theas           | 3          | 301,075       |
| Mid-East          | IE062      | Cill Dara                  | 3          | 247.774       |
| Mid-East          | IE062      | Lú                         | 2          | 139,703       |
| Mid-East          | IE062      | an Mhí                     | 3          | 220,826       |
| Mid-East          | IE062      | Cill Mhantáin              | 3          | 155,851       |
| Lár na Tíre       | IE063      | Laois                      | 2          | 91,877        |
| Lár na Tíre       | IE063      | an Longfort                | 2          | 46,751        |
| Lár na Tíre       | IE063      | Uíbh Fhailí                | 2          | 83,150        |
| Lár na Tíre       | IE063      | an Iarmhí                  | 2          | 96,221        |
| Iomlán            | Iomlán     | Iomlán                     | 35         | 2,540,307     |

1. ↑  mura deirtear a mhalairt
# An Bhuatais (Aor an tSagairt)
Is amhrán traidisiúnta Éireannach é An Bhuatais (Aor an tSagairt). Deirtear gurbh é Diarmaid na Bolgaí Ó Sé (c. 1755–1846) a chum é.

## An t-amhrán
Ailliliú, a dhuine a chruinnigh an t-ualach,

Ar mhiste leat gluaiseacht nó an mairfir go brách?

Bágún dod chistin a dh’oirfeadh rómhór duit

Is má chuirtear san uaigh leat é codail go sámh.

Dá mhéad iad do dhlithe, d’ionmhas is d’ualach

Chífidh tú an tuama romhat lán de na cnámh’.

Ach de réir mar a thuigim do shentence an uair úd,

Ní thabharfairse an bhuatais go Flaithis na nGrás.



Is dóigh liom gur chodail tí i gcraiceann mhic tíre

Is an t-ainspiorad coimhthíoch ag faire ar do bhráid.

Ná déan dia ded bholg i bhfochair na ndaoine,

Nó an bhfeiceann tú Gaeil bhocht’ le heasnamh ag fáil bháis?

D’aithníos ar do dhochma lá croite na síol dom

Nach raibh do chroíse istigh ag smaoineamh ar eagla an bháis.

Ach an crann a mbíonn an toradh air ní airím go gcríonann,

Is go bhfóire go caoin é Mac Mhuire na nGrás.



Mo ghrá, mo lagar, i mbranar ag gluaiseacht

Ní chloisim aon duan duit i bhFlaitheas na nGrás;

Ní airím ná meamram cneasta ná stuama,

Ó chailleadh Eoghan Rua bocht, níl a bharra le fáil.

An té thabharfadh bliain ar an leaba i ngalar is i gcruatan,

Is a d’éireodh ina sheasamh ag grafadh is ag bualadh,

Is ná smaoineodh ar Aifreann beannaithe an Uanmhic,

A shaorfadh ón gcruatan a anam lá an ghá.



A bhráthair, gach filleadh a thuillis go buacach,

Chífidh tú an buachaill marbh ar chlár,

Cordaí go daingean á cheangal ar ghuaillibh,

Go gcuirfear san uaigh é le hualach ón rámhainn;

Nó ar fhéach tú go minic ar dhuine a bhí i gcruatan?

Gheobhaidh tú do dhualgas, mar a mheasaim, lá an bháis;

Raghair sna Flaithis gan hata gan bhuatais,

Ach cochall ró-uasal anuas ort go sáil.



Ailliliú, a dhuine, chonaic tú na mílte,

Is ní fhaca tú Íosa a d’fhulaing an Pháis

Ar Chranna na Croise is an chonairt á dheoladh

Mar a mbíodh an fhuil ghlórmhar ina ceathanna ar lár.

A Ríon dil na cruinne tríd’ bhroinn gur seoladh

Le haoibhneas do bhrollaigh ba mhilis a thóg É;

An té dhein fíon den uisce ní bhainfidh sé an choróin díot,

A Bhanríon na Glóire, mar thuillis í a fháil.



Ní mhaireann Peadar ba chalma, Séamus,

Ná Aindriú ba néata dár shiúlaigh i mbróig,

Mathghamhain a’s Pilib a’s aon-mhac Alphéus, 

Síomón ró-naofa, Jude agus Eoin;

Nach iad siúd an fhoireann a chonaic Zaccheus

Ins an gcrann a’s é ag feitheamh ar dhlithibh an Aon-Mhic.

Is dóigh liom, a dhuine, ná tuigeann tú an Ghréigis,

Caith díot an éide mara leanair Naomh Pól!

## Foinsí
- Feic Tóibín, N. Duanaire Déiseach, Sáirséal agus Dill, Baile Átha Cliath; 1978
- Aor an tSagairt in Ó Súilleabháin, S.(Eag.) Diarmuid na Bolgaighe agus a Chómhursain, Muintir Chathail, Baile Átha Cliath; 1937 (go leor véarsaí breise).
# Aistriú (géinitic)
Sa ghéinitic, déanamh próitéine ó theachtaire RNA (mRNA) a tharlaíonn ar ribeasóm i gcíteaplasma na cille. Seasann gach 3 bhun núicléitíde (trírín) den mRNA d'aiminaigéad ar leith, agus nasctar iad seo le chéile i seicheamh atá cinntithe ag ord na núicléitídí sa DNA sna géinte.
# Cógas paitinne
Cógas ar bronnadh paitinn air is ea cógas paitinne (Béarla: patent medicine), nó a gcuireann an déantóir a ainm air ag rá go bhfuil ceart toirmeascach díolta aige. 

## Stair
Thosaigh cógais phaitinne le Reacht na Monaplachtaí i Sasana i 1624, a thug monaplacht chosanta díolta ar feadh 14 bliain ar chógas brandáilte. Bhí cead ag déantóirí na gcógas seo comhábhair rúnda a chur iontu go dtí 1941 nuair a chuir an tAcht Cógaisíochta is Cógas iachall orthu na comhábhair a nochtadh ar chúiseanna sábháilteachta. 
D'fhás díol na gcógas paitinne go mór san 18ú céad, agus bhí siad an-choitianta i Meiriceá. I 1796, fuair Samuel Óg Lee an chéad phaitinn ar chógas sna Stáit Aontaithe, piollaí domlais, agus faoi 1804 bhí níos mó ná 80 cógas paitinne á ndíol trí fhógraíocht, paimfléidí is taistealaithe tráchtála. 
Sa 19ú céad tháinig cógais phaitinne a rinneadh sna Stáit Aontaithe féin i gceannas ar an margadh ansin. Inniu ciallaíonn an téarma drugaí dílsithe a bhíonn ar fáil gan oideas dochtúra, ach faoi rialúcháin Bhord Leigheasra na hÉireann (an Riarachán Bia is Drugaí sna Stáit Aontaithe).
# James Barry Munnik Hertzog
Príomh-Aire na hAfraice Theas idir 1924 agus 1939 ba ea James Barry Munnik Hertzog (3 Aibreán 1866 - 21 Samhain 1942).
# DART Faoi Thalamh
Is é DART Faoi Thalamh (Béarla: DART Underground) an lúb ar lár a sholáthróidh líonra iarnróid comaitéirí cónasctha do cheantar Bhaile Átha Cliath don chéad uair riamh. Ba é an mórthionscadal infrastruchtúir iarnróid is mó a thógfar faoi chlár infheistíochta Iompar 21 an Rialtais.[fíoras?]
Déanfaidh DART Faoi Thalamh dara líne DART ard-acmhainneach faoi thalamh trí Lár Bhaile Átha Cliath a sheachadadh.[fíoras?]
# Geata crochta
Is éard is geata crochta ann ná geata trom a dhúntar go hingearach agus a fhaightear go hiondúil i gcaisleáin mheánaoiseacha. Is minic a bhíonn siad déanta as adhmad agus/nó miotal, agus sleamhnaíonn siad suas agus anuas ar eitrí laistigh d'ursaineacha an gheata.
Bhaintí úsáid as geataí crochta chun an bealach isteach i gcaisleán a dhúnadh go daingean le linn ionsaí nó léigir. An buntáiste a bhain le geataí crochta ar ghnáthgheataí caisleáin ná gurbh fhéidir le gharda amháin an geata a dhúnadh ina aonar ar bhuille boise.
Níl ach geata crochta amháin in Éirinn atá fós in ord agus in inneall; is é sin i gCaisleán na Cathrach i gContae Thiobraid Árann.
# Phenix City, Alabama
Is cathair é Phenix City atá suite i Alabama, i Stáit Aontaithe Mheiriceá. Tá Phenix City suite i gContae Lee agus i gRussell.
# Langúr Nilgiri
Is ainmhí é an langúr Nilgiri. Mamach atá ann.
# Boirneo
Is é Boirneo an t-oileán is mó san Áise. Tá Boirneo roinnte idir an Indinéis, an Mhalaeisia, agus Brúiné. 

### Nadúr
Tá a lán ainmhithe neamhghnácha ann nach bhfaightear áit ar bith eile ar domhan, an t-órang-útan Boirneoch, mar shampla.
# Gregory Peck
Ba aisteoir Meiriceánach é Eldred Gregory Peck a rugadh ar an 5 Aibreán 1916, agus a d'éag sa bhliain 2003. 
Bhuaigh Peck an gradam "Aisteoir is Fearr" sna Golden Globe sa bhliain 1947 (The Yearling) agus Oscar amháin ("To Kill a Mockingbird” 1962).
Bhuail niúmóine broinceach é agus fuair Peck bás “ina chodladh” ar an 12 Meitheamh 2003
# Cabáiste géaraithe
Bia coitianta sa Ghearmáin a dhéantar trí chisil ailtéarnacha cabáiste mhionghearrtha is salainn a dhéanamh i mbosca adhmaid is ea cabáiste géaraithe (nó sauerkraut). Díbrítear aer trí ualach a chur ar barr. Ansin fágtar an t-iomlán ar feadh míosa nó mar sin le coipeadh.
# Paraildéad
(C2H4O)3, olaigiméir a bhfuil 3 mhóilín aicéataildéad inti, leacht a fhiuchann ag 128 °C. Is áisiúil aicéataildéad a stóráil sa bhfoirm seo, agus is féidir é a athghiniúint trí théamh le haigéad.
# Krone na hIorua
Is é krone na hIorua (as Ioruais: norsk krone, siombail: kr, cód ISO: NOK), a fhoroinntear i 100 øre, airgeadra na hIorua.

## Stair
Tugadh isteach an krone sa Iorua in 1875, agus tháinig sé in áit an speciedaler.

## Boinn agus nótaí
Tá ceithre bhonn agus cúig nóta i gcúrsaíocht.
Na boinn:
- 1 krone. Tá monagram Harald V aige ar éadan, agus tá éan aige ar chúl.
- 5 kroner. Tá Ord Naomh Olav aige ar éadan, agus tá duille acantais aige ar chúl.
- 10 kroner. Tá Harald V aige ar éadan, agus tá díon eaglais stéibh aige ar chúl
- 20 kroner. Tá Harald V aige ar éadan, agus tá long lachlannach aige ar chúl.

Na nótaí:
- 50 kroner. Tá sé glas leis an teach solais Utvær ar éadan, agus le rábhchán teach solais stílithe ar chúl.
- 100 kroner. Tá sé dearg leis an long lochlannach Gokstad ar éadan, agus le long choimeádán stílithe agus an Bodach ar chúl.
- 200 kroner. Tá sé gorm le trosc ar éadan, agus le bád iascaigh stílithe ar chúl.
- 500 kroner. Tá sé oráiste leis an long tarrthála "RS 14 Stavanger" ar éadan, agus le ardán ola stílithe ar chúl.
- 1000 kroner. Tá sé corcra le tonn ar éadan, agus le fíor na spéire stílithe ar chúl.
# Eva Rothschild
Ealaíontóir Éireannach is ea Eva Rothschild, a rugadh sa bhliain 1971 i mBaile Átha Cliath.
Rinne sí staidéar in Ollscoil Uladh, agus bronnadh BA uirthi sna mínealaíona i gCólaiste Goldsmiths i Londain.
# 18 Samhain
Is é an 18 Samhain an 322ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 323ú lá i mbliain bhisigh. Tá 43 lá fágtha sa bhliain.

## Féilte
- Maracó agus An Laitvia - Lá na Saoirse


## Daoine a rugadh ar an lá seo
- 1736 — Anton Graff, ealaíontóir Eilvéiseach (b. 1813)
- 1810 — Asa Gray, luibheolaí Meiriceánach (b. 1888)
- 1832 — Nils Adolf Eric Nordenskjöld, loingseoir Fionlannach (b. 1901)
- 1876 — Eddie Connolly, dornálaí Ceanadach (b. 1936)
- 1879 — Richard Curran, polaiteoir Éireannach (b. 1961)
- 1897 — Patrick Maynard Stuart Blackett, fisiceoir Briotanach (b. 1974)
- 1900 — Roparz Hemon, scríbhneoir Briotánach (b. 1978)
- 1906 — Klaus Mann, scríbhneoir Gearmánach (b. 1949)
- 1916 — Melio Bettina, dornálaí Meiriceánach (b. 1996)
- 1923 — Alan Shepard, spásaire (b.1998)
- 1923 — Ted Stevens, seanadóir na Stát Aontaithe (b. 2010)
- 1924 — Alexander Mackenzie Stuart, dlíodóir (b. 2000)
- 1939 — Margaret Atwood, Scríbhneoir Ceanadach
- 1953 — Alan Moore, scríbhneoir
- 1968 — Owen Wilson, aisteoir Mheiriceánach
- 1971 — Thérèse Coffey, polaiteoir Briotanach
- 1974 — Chloë Sevigny, ban-aisteoir Meiriceánach
- 1978 — Rhodri Meilir, aisteoir Breatnach
- 1982 — Patrick Nulty, polaiteoir
- 1983 — Michael Dawson, imreoir sacair Sasanach


## Daoine a fuair bás ar an lá seo
- 1657 — Luke Wadding, staraí agus bráthair Proinsiasach (r. 1588)
- 1886 — Chester A. Arthur, 56, 21ú uachtarán Stáit Aontaithe Mheiriceá (r.1829)
- 1887 — Gustav Theodor Fechner, eolaí Gearmánach (r. 1801)
- 1922 — Marcel Proust, scríbhneoir Francach (r. 1871)
- 1941 — Chris Watson, polaiteoir Astrálach agus 3ú Príomh-Aire na hAstráile (r. 1867)
- 1962 — Niels Bohr, fisiceoir Danmhairgeach (r.1885)
- 1969 — Joseph P. Kennedy, Sr., fear gnó agus polaiteoir (r.1888)
- 1994 — Cab Calloway, amhránaí snagcheoil Meiriceánach (r. 1907)
- 2000 — Lochlainn Ó Raifeartaigh, fisiceoir Éireannach (r. 1933)
- 2002 — James Coburn, aisteoir Meiriceánach (r. 1928)
- 2015 — Jonah Lomu, imreoir rugbaí Nua-Shéalannach (r. 1975)
- 2020 — Cearba MacMurchadha, aisteoir Ceanadach (r. 1973)
- 2023 — Ben Dunne, fear gnó (r. 1949)


## Tarluithe eile
- 1918 - Bhain An Laitvia neamhspleáchas amach ón Rúis
- 1928 - Taispeánadh an chéad scannán de chuid Mickey Mouse
- 1971 - Bhain Óman neamhspleáchas amach ón RA
- 1987 - Bhás 30 daoine i dtine a tharla i stáisiún traenach ag King's Cross i Londain
- 2000 - Phós an bheirt aisteoirí Michael Douglas agus Catherine Zeta-Jones
# Teach Solais Dhún dTéide
Is teach solais  é Teach Solais Dhún dTéide  atá suite gar do Ros Ó gCairbre, i gContae Chorcaí.
# Tulach, Contae Obar Deathain
Is ceantar suite in Obar Dheathain é Tulach.
# Contae Aurora, Dakota Theas
Is contae Meiriceánach é Contae Aurora atá suite i stát Dakota Theas. Sa bhliain 2010, bhí daonra 2,710 duine ann. Is é Plankinton a phríomhbhaile contae.
# Buirg Londan Merton
Is buirg é London Borough of Merton i Londain Theas, Sasana. 

## Ceantair
- Colliers Wood
- Eastfields
- Morden Íochtair, Merton Abbey, Mitcham, Morden, Morden Park, Motspur Park
- Pollards Hill
- Raynes Park
- St Helier, Summerstown
- Wimbledon Park, Wimbledon, Wimbledon Theas


## Nithe is díol spéise do thurasóirí
- Morden Hall Park
- Staidiam Wimbledon
- Muileann Gaoithe Wimbledon
# Hajj
Is oilithreacht í an Hajj, sa chathair Meice san Araib Shádach. Is í Meice an chathair is naofa in Ioslam. Tá al-Masjid al-Haram ("An Mosc Naofa") suite sa chathair, agus is é an áit is naofa ar domhan, de réir na Moslamach.  


Mar sin, tá oilithreacht bhliantúil ann, an Hajj. Tá sé ar na cúig dhualgais reiligiúnacha atá ar gach Moslamach an Hajj a dhéanamh, uair amháin ar a laghad i saol an duine. 

## Féilire
Tarlaíonn an Hajj i mí Du al-Hijja, an mhí dheireanach i bhféilire Ioslamach na gealaí.  
Glacann na milliúin Moslamach páirt sa Hajj gach bliain. Áirítear an oilithreacht ar an slógadh is mó bliantúil de dhaoine ar domhan.   

## Tubaistí
Bíonn an Déardaoin ar an lá is contúirtí den Hajj gach bliain, mar go dtiteann sé ar Eid al-Adha, lá a maraíonn Moslamaigh caora agus de bharr go mbíonn an oiread sin oilithrigh ag marú na n-ainmhithe san aon áit amháin, ag an am céanna. 
Ar an 24 Meán Fómhair 2015 maraíodh timpeall 2,500 duine agus gortaíodh na céadta le teann brú nuair a thosaigh táinrith in aice Meice. Tharla an brú ar shráid "204" i gcampa sa chathair Mina, áit a bhfanann na hoilithrigh, cúpla míle soir ó Mheice.
Dúirt an rialtas nach maraíodh ach 700, agus go raibh a locht fhéin ar roinnt oilithreach mar nár lean siad treoracha faoi mar ba cheart dóibh.
Bhí fiosrúchán iomlán ordaithe ag Rí na hAraibe Sádaí, Salman, faoin mbealach a n-eagraítear an oilithreacht bhliantúil. Ach dúirt Rialtas na hIaráine gur chóir don Araib Shádach freagracht iomlán a ghlacadh as ar tharla.
# Batallón de San Patricio
Aonad le 175 inimircigh de shliocht Eorpach (Éireannaigh an chuid is mó) ab ea Batallón de San Patricio (An Béarla: Saint Patrick's Battalion), a throid mar chuid den tArm Meicsiceach i gcoinne Stáit Aontaithe Mheiriceá sa Chogadh Meicsiceach-Meiriceánach. Ba John Riley ina cheannaire den cathlán.
# Liosta Séadchomharthaí Náisiúnta (An Cabhán)
| NM# | Ainm                     | Béarla                 | Cur síos                 | Íomhá | Baile Fearainn | Townland          | Contae    | Láthair                                              |
| --- | ------------------------ | ---------------------- | ------------------------ | ----- | -------------- | ----------------- | --------- | ---------------------------------------------------- |
| 585 | Ráth na Cabraí           | w:Cabragh Ringfort     | Lios                     |       | Chabrach, An   | Cabragh           | An Cabhán | 54° 03′ 14″ N, 7° 06′ 32″ O﻿ / ﻿54.053887°N,7.109°W    |
| 456 |                          | w:Cohaw                | Tuama Cúirte             |       |                | Cohaw             | An Cabhán | 54° 04′ N, 7° 02′ O﻿ / ﻿54.06°N,7.03°W                 |
| 4   | Droim Leathain           | w:Drumlane             | Eaglais agus Cloigtheach |       | Droim Leathan  | Drumlane          | An Cabhán | 54° 02′ N, 7° 17′ O﻿ / ﻿54.03°N,7.28°W                 |
| 585 | Ráth Aireagail           | Errigal                | Lios                     |       |                | Errigal (Ireland) | An Cabhán | 54° 03′ 57″ N, 7° 06′ 12″ O﻿ / ﻿54.065817°N,7.103348°W |
| 570 | Gort na hAbhall          | w:Gartnanoul           | Tuama Cúirte             |       |                | Gartnanoul        | An Cabhán | 54° 20′ N, 7° 13′ O﻿ / ﻿54.34°N,7.22°W                 |
| 602 | Caisleán Chloch Uachtair | w:Cloughoughter Castle | Caisleán                 |       |                | Inishconnell      | An Cabhán | 54° 01′ N, 7° 14′ O﻿ / ﻿54.01°N,7.23°W                 |
| 616 | Lios na nGabhann         | w:Lisnagowan Ringfort  | Lios                     |       |                | Lisnagowan        | An Cabhán | 54° 03′ 32″ N, 7° 18′ 14″ O﻿ / ﻿54.058911°N,7.303790°W |
# Ardeaglais Salainn Zipaquirá
Ardeaglais Chaitliceach atá suite i ngar Zipaquirá na Colóime í Ardeaglais Salainn Zipaquirá.
# Skam
Sraith drámaí Ioruach do dhéagóirí é Skam atá á chraoladh ar NRK ó 2015. Tá sé suite i mbruachbhaile de chuid Osló darb ainm ainm Frogner.

## Naisc Sheachtracha
- Suíomh Oifigiúil
# Amagasaki
Croí-Chathair de chuid na Seapáine is ea Amagasaki (尼崎市). Tá sí suite in lárdheisceart Honshu, an t-oileán Seapánach is mó. Tá 450,244 duine ina gcónaí in Amagasaki (daonáireamh 2010).
# Ialtóg mheasa Pohnpei
Is ainmhí beag í an ialtóg mheasa Pohnpei. Mamach atá inti.
# An Phachlavais
Is teanga Ind-Eorpach í an Phachlavais. Tugtar Pahlavi, Pehlevia nó An Mheán-Pheirsis uirthi freisin. Ba é Pārsīk ("teanga Pārs") an bunainm a bhí uirthi.
Níl sí beo sa lá atá inniu, ach bhíothas á labhairt in impireacht na Peirse, go háirithe le linn impireacht Sassanid (224-654 CE). Toisc go raibh ardstádas ar an teanga, bhí sí in úsáid i réigiúin eile freisin. Tháinig Pachlavais ón tSean-Pheirsis, agus sa 9ú haois d'athraigh sé go dtí an Pheirsis atá á labhairt inniu.
# Rhuddlan
Baile i Sir Ddinbych, an Bhreatain Bheag, is ea Rhuddlan, 202.5 km ó Caerdydd agus 301 ó Londain. Tá daonra 3,597 ann, agus tá 712 (19.8%) in ann Breatnais a labhairt.
# Comhrialacha camanachd-iománaíocht
Seo iad Comhrialacha camanachd-iománaíocht, spórt hibrideach ar meascán de chamanachd na hAlban agus iománaíocht na hÉireann é. Tá gaol ag an dá spórt lena chéile agus cumadh comhleagan díobh le go bhféadfadh foirne ón dá spórt imirt in aghaidh a chéile.

## Na Rialacha
Seo thíos na rialacha a bhí in úsáid i gcluiche idirnáisiúnta sa bhliain 2014 a craoladh ar TG4. Seo cuid de na rialacha is suntasaí a bhí ann ag an am. Uaireanta bíonn leaganacha éagsúla i gceist.
PÁIRC: Mar a chéile le páirc CLG 160 x 100, na cúil chéanna. 
LIATHRÓID: Uimhir 4 níos lú ná liathróid sinsir iomána.
FAD CLUICHE: 40 nóiméad an taobh. (15 nóiméad uaireanta eile)
DHÁ CHAMÁN DHIFRIÚLA: Camán déanta as fuinseog agus camán déanta as hicearaí.
IMREOIRÍ: 14 imreoir ar an bpáirc agus cúigear ionadaithe, duine acu mar chúl báire. Níl aon srian leis an méid ionadaithe ach gur gá a theacht chun páirce i rith briseadh san imirt agus le cead ón maor líne agus an réiteoir.
ATOSÚ: Má aimsítear cúl caithfear an liathróid isteach idir beirt i lár na páirce ach má aimsítear pointe tosnóidh an cluiche arís le poc amach ón gcúl báire.
SCÓRÁIL: Cúl – Is ionann é agus trí phointe - Brat Glas
Pointe ón talamh (poc saor nó poc sleasa) – Is ionann é agus 2 phointe – brat dearg
Pointe ón gnáth imirt – pointe amháin – brat bán
POC ÉIRICE: Triúr ar an líne ach an “Nash Rule” tugtha isteach.
As alt na himeartha: Níl cead isteach sa gcearnóg bheag.
LIATHRÓID SA LÁMH: Níl cead ag imreoirí an sliotar a bheith ina lámh seachas an cúl báire ag tógáil an poc amach nó i rith poc éirice. (Sa bhliain 2023 bhí cúl báire na hÉireann ag úsáid cón agus ag bualadh an tsliotair ón talamh)
CIC: Ní féidir cic a bhualadh ar an sliotar ach is féidir é stopadh le do chosa.
# Shane Duffy
Is imreoir sacair Éireannach é Shane Duffy a rugadh ar an chéad lá de mhí Eanáir, 1992. Imríonn sé sa Premier League le Brighton agus Hove Albion agus imríonn sé le foireann náisiúnta na nÉireann. Imríonn sé cúlaí láir. Thosaigh sé a gníomhréim le Everton tar éis go bhfuair sé ar an fhoireann sinsear ach bhí sé ag imirt ar airlic le foireann eile. In 2014, chuaigh sé chuig Blackburn Rovers ar feadh dhá bhliain ansin bhog sé chuig Lancashire. Ansin bhog sé chuig Brighton i 2016 agus chuaigh an club go dtí an Premier League ó an Championship.
# Tataraigh
Grúpa de bhunadh eitneach Tuirceach is ea na Tataraigh (Tatairis: татарлар / tatarlar, Sean-Tuircis:). Cónaíonn siad in Oirthear na hEorpa agus i dTuaisceart na hÁise. Daonra bundúchasach iad na Tataraigh de chuid réigiún na Volga sa Rúis, An Tatarstáin agus an Bháiscortostáin. Bíonn formhór na Tataraigh ina gcónaí i gCónaidhm na Rúise, le daonra de 5.5 milliún, lena n-áirítear 2 mhilliún i bPoblacht na Tatarstáine, milliún amháin i bPoblacht na Báiscortostáine agus 2.5 milliún i réigiúin eile na Rúise. 
Tar éis lánscor an Aontais Shóivéadaigh, bhí daonraí suntasacha Tatarach fágtha san Úisbéiceastáin nua neamhspleách, sa Chasacstáin agus san Úcráin.
# Role Models
Is scannán é Role Models. B'é David Wain stiúrthóir an scannáin.

## Carachtair
- Paul Rudd - Danny Donahue
- Seann William Scott - Anson Wheeler
- Christopher Mintz-Plasse - Augie Farks
- Bobb'e J. Thompson - Ronnie Shields
- Elizabeth Banks - Beth
- Jane Lynch - Gayle Sweeny
- Ken Jeong - King Argotron
- Ken Marino - Jim Stansel
- Kerri Kenney-Silver - Lynette
- A.D. Miles - Martin Gary
- Joe Lo Truglio - Kuzzik
- Matt Walsh - Davith of Glencracken
- Nicole Randall Johnson - Karen
- Allie Stamler - Queen Esplen (Sarah)
- Jessica Morris - Linda the Teacher
# Hearóin
Démhoirfín, díorthach moirfín a saothraíodh ar dtús i 1896. Ceapadh ag an am gur thámhshuanach neamhandúile é. A mhalairt ar fad ab fhíor, rud a fuarthas amach go luath. Úsáidtear é chun faoiseamh a thabhairt do dhaoine le han-phian i gcúram foirceanta. Ach tá cosc ar a úsáid i gcuid mhaith tíortha, na Stáit Aontaithe ina measc. Baintear mí-úsáid as go forleathan. 
Is druga an-andúileach é hearóin. Forbraíonn an corp acmhainn ar an druga tar éis é a úsáid go rialta, agus faightear amach go tapa go dteastaítear dáileoga níos airde nó níos minice chun na héifeachtaí inmhianaithe a fháil. 
De réir mar a mhéadaíonn acmhainn ar an druga, agus nuair a úsáideann duine méid níos mó hearóine, d’fhéadfadh go ndéanfadh sé faillí i gcodanna eile dá shaol, mar shampla a shláinte nó a phost.
# William Morris
 Ceardaí is file a rugadh gar do Londain ab ea William Morris (24 Márta 1834 - 3 Deireadh Fómhair 1896). Baint aige leis an mBráithreachas Réamh-Rafaeilíteach, ach dhírigh sé ar athbheochan na lámhcheirdeanna, maisiúchán tithe agus dearadh is déanamh troscáin.
# Sebastian Shaw (aisteoir)
B'aisteoir Sasanach é Sebastian Lewis Shaw (29 Bealtaine 1905 – 23 Nollaig 1994).
# Rónaigh, Atlantach Thuaidh
Is oileán é Rónaigh, gar do na hOileáin Siar, i gComhairle nan Eilean Siar.
# Contae Grainger, Tennessee
Is contae i Tennessee é Grainger.  Is é Rutledge príomhbhaile an chontae. Is é Bean Station an chathair is mó sa chontae. Bhí 22,657 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010.
# Richard Lovell Edgeworth
Tiarna talún i Meathas Troim, Contae an Longfoirt, ab ea Richard Lovell Edgeworth (31 Bealtaine 1744 - 13 Meitheamh 1817), a saolaíodh i mBath Shasana. D'fhionn sé córas séamafóir chun teachtaireachtaí a sheoladh ó Bhaile Átha Cliath go Gaillimh in 8 nóiméad. D'fhionn sé peidiméadar is veileasaipéid (saghas luath rothair nó trírothach). Scríobh sé Practical Education (Oideachas Praiticiúil, 1798) i gcomhar lena iníon Maria Edgeworth (1767-1849), agus Professional Education (Oideachas Gairmiúil, 1809) ar an ngairmoideachas, a bhí i bhfad chun tosaigh ar a am. I measc bunaitheoirí Acadamh Ríoga na hÉireann.
# The Simpsons 138th Episode Spectacular
Craoladh an deichiú heipeasóid, "'The Simpsons 138th Episode Spectacular", den seachtú sraith The Simpsons ar an 3 Nollaig 1995. Scríobh Penny Wise[a] an eipeasóid seo. D'fhéach 16.4 milliún duine ar an eipeasóid.
# Musée des Arts et Métiers
Is ceann de na músaeim is mó agus is cáiliúla ar an domhan í an Musée des Arts et Métiers nó Musée du Cnam  i bPáras, an Fhrainc. 

## Stair
Is músaem i bPáras é an Musée des Arts et Métiers ina bhfuil bailiúcháin an Conservatoire national des arts et métiers, a bunaíodh i 1794 mar stór chun trealamh agus fionnachtana eolaíochta a chosaint.
Ó bunaíodh é, tá an músaem lonnaithe i gclochar Saint-Martin-des-Champs ar rue Réaumur sa 3ú arrondissement i bPáras. Faoi láthair, tá an músaem, a ndearnadh athchóiriú mór air i 1990, brainse in aice leis an mainistir, le réada móra fágtha sa mhainistir féin.
Tá thart ar 80,000 réad agus 15,000 pictiúr ina bhailiúchán ag an músaem, agus 40,000 i bPáras. I measc an bhailiúcháin tá leagan bunaidh de luascadán Foucault.
Tá an músaem seo le feiceáil i saothair scríofa mar radharc aeráide an úrscéil Luascadán Foucault le Umberto Eco.
Is féidir teacht ar an músaem trí stáisiún Arts et Métiers de Meitreo Pháras.
# Tionscadal Abair Amhrán
Is taispeántas tumtha amhránaíochta é Tionscadal Abair Amhrán (Say a Song Project) le Doireann Ní Ghlacáin. 
Feictear ann fuaimdhreach tarraingteach, teilgean dinimiciúil gearrscannáin, agus taispeántais allabhracha ola-ar-chanbhás chun eispéireas ilchéadfach a chruthú, agus tugtar cuireadh don lucht féachana ‘iad féin a thumadh san amhrán’. Deich n-amhrán íocónacha ón traidisiún atá i gceist ann agus maítear go dtugann an taispeántas an lucht féachana ar odaisé mhór ar fud na hÉireann, ag trasnú a tírdhreacha shaibhir chultúrtha agus ag tarraingt faoi seach ó thraidisiúin na Mumhan, Laighean, Chonnacht agus Uladh. Tugtar ann freisin peirspictíochtaí úra ó scríbhneoirí aitheanta ar scéalta eipiciúla na n-amhrán ar an sean-nós, á n-aistriú agus á n-athshamhlú ó Ghaeilge go Béarla do lucht féachana comhaimseartha, ag nascadh an ama atá thart agus an lá atá inniu ann i gceiliúradh bríomhar ar oidhreacht chultúrtha na hÉireann.
# Mary O'Rourke
Polaiteoir de chuid Fhianna Fáil agus aire rialtais ba ea Mary O'Rourke nó Máire Uí Ruairc (31 Bealtaine 1937 - 3 Deireadh Fómhair 2024). Mí na Samhna 1982 a toghadh Mary O'Rourke don Dáil den chéad uair, agus bhí sí ina haire agus ina haire stáit i rialtais éagsúla faoi Charles Haughey, Albert Reynolds agus Bertie Ahern.

## Gairm
Teachta Dála a bhí ina n-athair, Patrick Lenihan. Teaghlach mór le rá sa pholaitíocht ba muintir Lenihan. Ba deirfiúr í leis an iarAire Rialtais Brian Lenihan Mór a bhásaigh i 1995 agus aintín le Brian Lenihan Óg a d'éag in 2012.   Múinteoir scoile ab ea Mary O'Rourke sula ndeachaigh sí leis an bpolaitíocht.
Toghadh Mary O'Rourke chun na Dála den chéad uair i ndáilcheantar an Longfoirt-na hIarmhí i 1982 mar Theachta Dála le Fianna Fáil. Toghadh arís í go leanúnach go dtí gur chaill sí a suíochán in olltoghchán 2002.
Ba í leas-ceannaire Fhianna Fáil ó 1994 go dtí 2002.
Ba é an Taoiseach Cathal Ó hEochaidh a cheap ina hAire Oideachais í (1987-1991) agus ina hAire Sláinte (1991-1992).  Dhún O'Rourke Coláiste Oideachais Dhún Chéirí, nó Carysfort College, sa bhliain 1988, rud a tharraing scannal ollmhór.  I 1992, chuaigh Albert Reynolds i gcomharbacht at Chathal Ó hEochaidh mar Thaoiseach agus mar cheannaire ar Fhianna Fáil. Dhíbir sé O’Rourke as an rialtas.
Ba é Bertie Ahern a bhí ina Thaoiseach i 1997 agus cheap seisean ina hAire Fiontar Polblí í i ndiaidh an olltoghcháin i samhradh na bliana sin. Ba sa ról sin a shocraigh Mary O'Rourke ar Telecom Éireann a phríobháidiú i 1999. Mhol sí do dhaoine scaireanna a cheannach sa chomhlacht príobháidithe ach chaill a lán daoine a lán airgid mar gheall ar an gcomhairle sin.
Chaill Mary O'Rourke a suíochán san olltoghchán in 2002. Ceapadh chun an tSeanaid í ina dhiaidh sin. Chaith sí tréimhse mar cheannaire Fhianna Fáil sa Seanad ó 2002 go dtí 2007, nuair a d'éirigh léi suíochán Dála a bhuachan arís in Olltoghchán 2007. D'fhan sí sa Dáil go dtí 2011, tráth a d'éirigh sí as an bpolaitíocht.
Bhásaigh fear céile Mary O'Rourke, Enda, in 2001. Bhí beirt mhac aici, Feargal agus Aengus, agus a gclanna siúd, seisear garpháistí.
# Fukuyama
Croí-Chathair de chuid na Seapáine is ea Fukuyama (福山). Tá sí suite i ndeisceart Honshu, an t-oileán Seapánach is mó. Tá 465,238 duine ina gcónaí i bhFukuyama (daonáireamh 2010).
# Simléar
Is éard is simléar ann ná struchtúr ailtireachta a ligeann do ghás sceite te nó deatach a tháirgtear i gcoire, sorn, foirnéis, loisceoir, nó teallach éalú ó áit chónaithe. Déantar simléir as brící, cré, nó miotal.  Bíonn siad ingearach de ghnáth, le cinntiú go sreabhann an gás agus an deatach go réidh, ag tarraingt aeir isteach sa tine — feiniméan ar a dtugtar éifeacht an tsimléir. Tugtar an múchán (Béarla: flue) ar an spás taobh istigh de shimléar. Faightear simléir in aice le scaglanna móra tionsclaíochta, áiseanna ina ndóitear breosla iontaise, nó mar chuid de thithe agus foirgnimh a bhfuil coire, foirnéis, nó tinteán iontu.
# Wigan
Is ceantar suite i Manchain Mhór é Wigan.
# Salann Garbh
Is cnuasach gearrscéalta leis an scríbhneoir Éireannach Joe Steve Ó Neachtain é Salann Garbh.
# Eustace White
Naomh Caitliceach is ea Eustace White a rugadh ar an 1559 i Louth, Lincolnshire  agus a cuireadh chun báis i 1591, i dTyburn, Londain.
# Corr éisc oíche
Corr éisc ghearr thacúil a fhaightear ar fud an Domhain. Áitríonn sí imill uisce. Itheann sí ainmhithe beaga uisce istoíche.
# Láidreacht alcóil
Tugtar láidreacht alcóil ar thomhas ar an méid alcóil atá i ndeoch alcólach. Is é an tomhas is coitianta anois céatadán an toirt eatánóil. Mar shampla, bíonn 12% eatánóil i bhfíon dearg de ghnáth, arb ionann é is 90 ml i ngnáthbhuidéal. Is é an profa an tomhas a bhíodh in úsáid, tomhas an eatánóil i dtaca leis an tomhas chéanna ar bhiotáille profa caighdeánach. Sa bhiotáille profa bíonn 57.07% eatánóil, agus mar sin, is ionann profa 70°, mar a bheadh in uisce beatha, is neart 0.70 × 57.07 = 40%.
# An Chéad Chath den Marne (1914)
Tugadh an Chéad Chath den Marne (An Fhraincis: Première bataille de la Marne) sa Chéad Chogadh Domhanda ar an 6–10 Meán Fómhair 1914, nó mar a bhfuil aithne air freisin Míorúilt an Marne (Le Miracle de la Marne).
Ar bhruacha an Marne, chuir Arm na Fraince, in éineacht le Fórsaí Sluaíochta na Breataine, an ruaig ar fhórsaí na Gearmáine, ag cur stad lena ngluaiseacht i dtreo Pháras. 
Bhrúigh bua na gComhghuaillithe Arm na Gearmáine siar ó thuaidh agus i mí Dheireadh Fómhair 1914, socraíodh na líní chatha a bheag nó a mhór, chuaigh na hairm in abar agus thosaigh an chogaíocht trinsí. Sáinníodh 'an Fronta Thiar' (an líne thosaigh) sa láib go dtí 1918.
# Annála Mhainistir na Búille
Croinic ar Éirinn na meánaoise is ea Annála Mhainistir na Búille, ar a nglaoitear fosta Annála Cotton.  Baineann na hiontrálacha leis an tréimhse go dtí an bhliain 1253.  Meastar gurb ar shaothar de chuid Croinic na hÉireann é, bhíodh is i bhfoirm achoimre.

## Cúr síos
De réir Robin Flower, scríobhadh an bunleagan i dTeach Premonstratensian (Norbertine) ar oileán suite i Loch Cé, bunaithe féin b'fhéidir ar téacs níos luaite.  Bhain scríbhneoirí d'Annála Loch Cé úsáid as.  Tháinig an lámhscríbhinn i seilbh na Croftons, agus chonaic Ussher í ansin.  Is dócha gurbh eisean a thug an teideal Annála Mhainistir na Búille di.  Tháinig Oliver St John, Viscount Grandison of Limerick i seilbh uirthi, a thug í do Sir Robert Cotton sa bhliain 1630.  Tháinig an lámhscríbhinn i dteannta lena leabharlann sa British Museum isteach sa bhliain 1753.
Tá na hannála scríofa go formhór as Gaeilge, ach tá roinnt iontrálacha as Laidin.  Toisc gur cóipeadh iad focal ar fhocal óna bhfoinsí, tá suim ar leith iontu ag idir staraithe agus teangeolaithe ar aon.
Caomhnaítear an lámhscríbhinn sa British Library, faoin tagairt Cotton MS Titus A XXV (ainmnithe as Robert Cotton).

## Tuilleadh le léamh
- Oxford Concise Companion to Irish Literature, Robert Welsh, 1996. ISBN 0-19-280080-9
- Charles-Edwards, T. M. (2006). "The Chronicle of Ireland". Liverpool University Press.
# Arron Banks
Fear gnó agus deontóir polaitiúil de chuid na Breataine is ea Arron Fraser Andrew Banks (a rugadh ar an 22 Márta 1966), ar a dtugtar ó am go chéile Aaron Banks. Comh-bhunaigh sé (le Richard Tice) an feachtas Leave EU. Bhí Banks ar cheann de na deontóirí is mó chuig Pháirtí Neamhspleáchais an Ríochta Aontaithe nó (PNRA) (Béarla: United Kingdom Independence Party, or UKIP); cuireadh ar fionraí é ón pháirtí i mí an Mhárta 2017.

## Breatimeacht
Ag maíomh go bhfuil ballraíocht na Breataine ar san AE ""is like having a first class ticket on the Titanic" dúirt Banks ó thaobh an gheilleagair de nach mbeadh sé inbhuanaithe  fanacht san AE;  "Economically, remaining in the EU is unsustainable."."
Mhaígh Banks go raibh de pholasaí aige le linn fheachtai na Breatimeachta ná  ""bore the electorate into submission", sa tsúil go gcuideodh ráta vótála íseal le bua na Breitimeachta.
# Antain Mac Lochlainn
Is as Cúil Raithin, Contae Dhoire, d’Antain Mac Lochlainn. Tá PhD sa Nua-Ghaeilge aige ó Ollscoil Uladh. Tá sealanna caite aige i mbun a sheirbhíse aistriúcháin féin agus ina Phríomhtheagascóir ar an Dioplóma Iarchéime san Aistriúchán agus san Eagarthóireacht i Lárionad na Gaeilge, Ollscoil Mhá Nuad.
I measc a chuid foilseachán le Cois Life tá In Ord is in Eagar (2010), Cruinneas, (2015) agus Ó Bhéarla go Gaeilge (2018). Tá dhá leabhar i sraith Nairnia le C.S. Lewis aistrithe aige don Ghúm: An Leon, an Bandraoi agus an Prios Éadaigh (2014) agus An Capall agus a Ghiolla (2019).
# Aladdin and the King of Thieves
Scannán de chuid Disney is ea Aladdin and the King of Thieves a seoladh (mar fhíseán) sa bhliain 1996. Leanann sé ar aghaidh le scéal Aladdin (1992) agus The Return of Jafar (1994).

## Carachtair
- Aladin - Scott Weinger
- Jasmine - Linda Larkin
- Iago an Parot - Gilbert Godfried
- An Sultan - Val Bettin
- Genie - Robin Williams
- Abu - Frank Welker
- Sa'luk - Jerry Orbach
- Razoul - Jim Cummings
- Carpet
- Rajah - Frank Welker


## Ceol
- There's a Party Here in Agrabah
- Out of Thin Air
- Welcome To The Forty Thieves
- Father and Son
- Are You In or Out?
- Arabian Nights Reprise
# Barre, Vermont
Is cathair de chuid stát Vermont, Stáit Aontaithe Mheiriceá, í Barre. De réir an daonáirimh sa bhliain 2010, tá 9,052 duine ina gcónaí sa chathair. Tá Barre suite i gContae Washington. Tá Thom Lauzon ina mhéara. Bunaíodh an chathair sa bhliain 1895.
# Sophie Rundle
Ban-aisteoir Sasanach is ea Sophie Rundle (rugadh 1987 í), a bhfuil clú uirthi mar gheall ar a cuid rólanna sna sraitheanna teilifíse The Bletchley Circle agus Peaky Blinders.

## Scannáin
| Scannáin     | Scannáin             | Scannáin         | Scannáin                                                                  |
| Bliain       | Teideal              | Ról              | Nótaí eile                                                                |
| ------------ | -------------------- | ---------------- | ------------------------------------------------------------------------- |
| 2011         | Garrow's Law         | Miss Casson      | Eipeasóid: 3.4                                                            |
| 2012         | Titanic              | Roberta Maioni   |                                                                           |
| 2012         | Episodes             | Labia            |                                                                           |
| 2012         | Merlin               | Sefa             | Eipeasóid: "Arthur's Bane: Part One" Eipeasóid: "Arthur's Bane: Part Two" |
| 2012-2014    | The Bletchley Circle | Lucy             |                                                                           |
| 2013         | Shetland             | Sophie           | Eipeasóid: "Red Bones: Part One" Eipeasóid: "Red Bones: Part Two"         |
| 2013         | Talking to the Dead  | Fiona Griffiths  | Scannán teilifíse                                                         |
| 2013-2022    | Peaky Blinders       | Ada Shelby       |                                                                           |
| 2014         | Call the Midwife     | Pamela Saint     |                                                                           |
| 2014-present | Happy Valley         | Kirsten McAskill |                                                                           |

| Scannáin | Scannáin           | Scannáin | Scannáin   |
| Bliain   | Teideal            | Ról      | Nótaí eile |
| -------- | ------------------ | -------- | ---------- |
| 2007     | Small Town Folk    | Heather  |            |
| 2012     | Great Expectations | Clara    |            |
# Contae Somervell, Texas
Is contae i Texas é Somervell.  Is é Glen Rose príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Bhí 8,490 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010.
# Mám Hardknott
Is mám suite in Cumbria é Mám Hardknott.
# TeX
Is córas clóchuradóireachta é TeX. Donald Knuth a scríobh an chuid is mó de. Is bogearra saor é.
# Stourbridge
Is baile suite i Midlands Thiar é Stourbridge.
# Christopher Froome
Is rothaí rásaíochta don Bhreatain Mhór é Christopher Froome, ar a dtugtar freisin Chris Froome, a rugadh ar an 20 lá Bealtaine 1985 i Nairobi i gCéinia. Mar bhall d'fhoireann Sky, bhuaigh sé an Tour de France ceithre huaire, sna blianta 2013, 2015, 2016 agus 2017, agus tá dhá bhonn cré-umha buaite aige sa triail ama sna cluichí Oilimpeacha, sna blianta 2012 agus 2016.