ufal/npfl147 huggingface dataset:
# Contae Windsor, Vermont
Is contae in oirdheisceart Vermont é Contae Windsor. Sa bhliain 2010, bhí 56,670 duine ina gcónaí sa chontae. Ba é Béarla an phríomhtheanga do 96.4%, agus Fraincis do 1.5%. 

## Gailearaí
- Teach na cúirte Chontae Windsor i gcathair Woodstock.
- Bragg Hill i gcathair Norwich, Vermont san fhómhar.
# Ráineach
Is hibrid eachaí é ráineach, a thagann ó chúpláil idir capall fireann (stail) agus asal baineann (láir asail). Is é an chros chómhalartach leis an miúil, ainmhí a thagann ó asal fireann agus capall baineann, agus atá i bhfad níos coitianta.
# Ceo
Gal uisce go mbíonn fuaradh tagtha air a bhíonn sa cheo. Mar a chéile é agus na scamaill, ach go mbíonn sé i ngoireacht don talamh. Bíonn fuaradh tagtha ar an ngal uisce a bhíonn ann, ach ní bhíonn sé fuar a dhóthain chun titim ina bháistí. Aimsir cheoch a tugtar ar aimsir go mbíonn ceo ann. Bíonn an ceo an-throm uaireanta, agus is furasta dul amú ann, go mór mór ar an fharraige.
# Baile Uí Aodha Theas
Is baile fearainn suite i gContae Thiobraid Árann é Baile Uí Aodha Theas.
# Tuama Pasáiste Halla an Toinlígh
Tuama seomra i gContae Lú is ea Tuama Pasáiste Halla an Toinlígh, suite thart ar 2 km ó thuaidh de thuama Dhubhadh. Is cuid de choimpléasc meigiliteach Bhrú na Bóinne i gContae na Mí, Éire é.
Tá sé suite lasmuigh de chroílimistéar an tSuímh Oidhreachta Domhanda ach (díreach) laistigh den chrios maolánach.

## Tógáil
Lonnaíocht Neoiliteach a bhí sa suíomh ar dtús ach thréig na daoine a bhí ina gcónaí ann é, b’fhéidir toisc gur láithreán sealadach a bhí ann ag freastal ar an tionscadal tógála nó mar gheall ar bhás ball sinsearach, agus gur iompaíodh ina thuama pasáiste é. Murab ionann agus a chomharsana níos cáiliúla i ngleann na Bóinne, is éard atá sa tuama seomra amháin a cheanglaíonn leis an bpasáiste isteach agus mar sin is tuama pasáiste neamhdhifreáilte é.

## Tochailt
Thochail George Eogan Halla an Toinlígh sa bhliain 1962 agus aimsíodh potaireacht a thug le fios go raibh dáta Neoiliteach ar thuamaí pasáiste na hÉireann. Ina dhiaidh sin, rinneadh go leor de na suíomhanna eile sa cheantar a thochailt, cé go measfaí go raibh na modhanna a úsáideadh ag an am amh i gcomhréir le caighdeáin an lae inniu.
# Amores (Óivid)
Is é Amores an chéad leabhar filíochta a chríochnaigh Óivid, agus é scríofa i leathrainn elegiacacha. Foilsíodh é den chéad uair sa bhliain 16 RCR. i gcúig leabhar, ach chuir Óivid, de réir a chuntais féin, é in eagar ina dhiaidh sin san eagrán trí leabhar atá ar marthain inniu. Leanann an leabhar múnla móréilimh an mharbhna earótaigh, mar a rinne figiúirí ar nós Tibullus nó Propertius, ach is minic a bhíonn sé treascrach agus greannmhar leis na tróip seo, ag déanamh áibhéile ar mhóitífeanna agus seifteanna coitianta go pointe áiféise. 
Cé go measann go leor scoláirí liteartha go gcuireann na Amores go mór leis an marbhna grá sa Laidin, ní mheastar go ginearálta iad i measc na saothar is fearr de chuid Óivid  agus bíonn siad "... most often dealt with summarily in a prologue to a fuller discussion of one of the other works".”.

## Stair
Rugadh Óivid sa bhliain 43 RCR, an bhliain dheireanach de Phoblacht na Róimhe,  agus d'fhás sé aníos faoin tuath i Sulmo. Bunaithe ar chuimhní cinn Seinice Mór, tá a fhios ag scoláirí gur fhreastail Óivid ar scoil ina hóige. Le linn Ré Ágastas, d’fhreastail buachaillí ar scoileanna a dhírigh ar reitric chun iad a ullmhú do ghairmeacha beatha sa pholaitíocht agus sa dlí. Leagadh an-bhéim ar an gcruinneas teanga agus óráidí láidre a thabhairt i sochaí na Róimhe. Léiríonn an reitric a úsáidtear in Amores an tógáil a bhfuair Óivid sa chóras oideachais seo.
Níos déanaí, ghlac Óivid cathair na Róimhe mar a bhaile, agus thosaigh sé ag ceiliúradh na cathrach agus a muintire i sraith saothar, lena n-áirítear Amores. Leanann saothar Óivid triúr  tuireamhaí mór le rá eile ón Ré Ágastas, lena n-áirítear Gallus, Tibullus, agus Propertius.
Tá Amores Óivid, cosúil le saothair a chomhghleacaithe, mar thoradh ar Ré Ágastas na Róimhe. Faoi Ágastas, chuaigh an Róimh faoi thréimhse claochlaithe. Bhí Ágastas in ann deireadh a chur le sraith cogaí cathartha trí chumhacht an rialtais a dhíriú isteach ina lámha féin. Cé go raibh an chuid is mó den chumhacht ag Ágastas, cheil  sé an chlaochlú mar athchóiriú ar luachanna traidisiúnta amhail dílseacht agus choinnigh sé institiúidí traidisiúnta ar nós an tSeanaid i bhfeidhm, ag maíomh go raibh a Róimh mar ba chóir di a bheith i gcónaí. Faoina riail, bhí na saoránaigh dílis do Ágastas agus don teaghlach ríoga, ag féachaint orthu mar “ionchorprú an stáit Rómhánaigh.” ("the embodiment of the Roman state.”). Tháinig an coincheap seo chun cinn go páirteach trí iarrachtaí d'Ágastas, saol na ndaoine coitianta a fheabhsú trí rochtain ar shláintíocht, bia agus siamsaíocht a mhéadú. Ghlac na healaíona, go háirithe litríocht agus dealbhóireacht, an ról chun cuidiú leis an íomhá dhearfach seo de Augustus agus a riail a chur in iúl agus a neartú. Is sa chomhthéacs stairiúil seo a scríobhadh agus a tharlaíonn Amores .
# Fluairíd
Rianmhianra a bhíonn i láthair go nádúrtha sa chré agus an t-uisce. Fuarthas amach in áiteanna i Meiriceá, nuair a bhí tiúchan nádúrtha na fluairíde san uisce beagán níos mó ná is gnách, gur chuir sé seo go mór le cosaint fiacla i gcoinne a meata trí cháiréas. Uaidh sin, déanann na húdaráis áitiúla in an-chuid áiteanna fluairíd sóidiam a chur leis an soláthar uisce inólta (aon pháirt in aghaidh an mhilliúin) chun an chosaint seo a thabhairt do dhaoine an t-am ar fad. Tá daoine ann nach n-aontaíonn leis seo ar eagla go bhfaighidh daoine ródháileoga a bheadh baolach.
# Bar Harbor, Maine
Baile ar Mount Desert Island, i gContae Hancock, Maine, is ea Bar Harbor. Tá an baile suite ar chósta thoir thuaidh an oileáin. Sa bhliain 2010, bhí 5,235 duine ina gcónaí ann.
Isle des Monts Déserts a bhaist Samuel de Champlain ar an oileán sna 1660idí. Cuireadh tús leis an turasóireachta samhraidh sna 1860idí déanacha. Tá tóir ar an oileán i measc turasóirí inniu, ach san Gilded Age i Meiriceá (is é sin, sna 1890idí) agus ar feadh i bhfad ina dhiaidh sin bhí Bar Harbor ar na bailte saoire ab ansa le daoine sar-shaibhre an lae. Sa bhliain 1947, áfach, agus triomach mór ann, dódh leath den oileán in aon dóiteán mór amháin. Scriosadh na dosaein tithe palásta i Sraith na Milliúnaithe in Bar Harbor. Cé go bhfuil tithe móra go fóill ar an mbaile cois farraige ag daoine rachmasacha, thug na daoine ba shaibhre in oirthear na tíre aghaidh ar áiteanna eile mar Newport, Rhode Island as sin amach.
# Cúige Silistra
Is cúige de chuid na Bulgáire é Cúige Silistra. Bhí 119,474 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2011.
# Ard-Deoise Chaisil agus Imligh
Is deoise suite i gContae Thiobraid Árann í Ard-Deoise Chaisil agus Imligh.
# Contae Pike, Alabama
Is contae in Alabama é Contae Pike. Tá sé suite in oirdheisceart an stáit. Tá an dlús daonra (19/km²) ann. Is é Troy príomhbhaile an chontae. Sa bhliain 2016 bhí 33,286 daoine ina gcónaí ann. Tá sé ag críochantacht le Contaetha Bullock, Barbour, Dale, Coffee, Crenshaw, agus Montgomery.

## Stair
Bunaíodh Contae Pike ar 17 Nollaig 1821. Ainmníodh an contae i gcuimhne ar Zebulon Pike,  Briogáidire-ghinearál SAM agus taiscéalaí ó New Jersey.

## Bailte i gContae Pike
- Troy
- Brundidge
- Banks
- Goshen
# Ráth Bhoth Thuaidh
Is barúntacht suite i gContae Dhún na nGall é Ráth Bhoth Thuaidh.

## Liosta lonnaíochtaí
- An Carraigín
- Cúl Droma
- Leifear
- Mainéar Uí Chuinneagáin
- An Baile Nua
- Ráth Bhoth
- Baile Suingean
# Bin Mahmoud
Is ceantar suite in Doha, Catar é Bin Mahmoud.
# Yersinia pestis
Is cocabhachaillín gram-dhiúltach, neamhghluaisteach, gan spóir é an baictéar Yersinia pestis (Y. pestis; Pasteurella pestis roimhe seo) a bhaineann le Yersinia pseudotuberculosis agus Yersinia enterocolitica araon. Is orgánach anaeróbach ilacmhainneach é ar féidir leis daoine a ionfhabhtú tríd an dreancaid francaigh Oirthearach (Xenopsylla cheopis). Is é ba cúis leis an bplá bhúbónach, agus leis an bPlá Mhór, an phaindéim ba mharfaí sa stair taifeadta. Tá trí phríomhchineál i gceist leis an bplá: plá niúmóineach, plá sheipticéimeach, agus plá bhúbónach. Is seadán dá óstach é Yersinia pestis, an dreancaid francaigh, ar seadán francaigh é faoi seach, mar sin is hipearparaisít é Y. pestis.
# Caisleán Leicester
Is caisleán suite i Leicester é Caisleán Leicester.
# An Bhuais
Is abhainn a théann trí Chontae Aontroma í an Bhuais.
# Hafez al-Assad
Uachtarán na Siria agus deachtóir fuilteach ab ea Hafez al-Assad (Araibis: حافظ الأسد‎ Ḥāfiẓ al-ʾAsad). Rugadh al-Assad ar an 6 Deireadh Fómhair 1930 agus fuair sé bás ar an 10 Meitheamh 2000.  Ghabh sé an chumhacht in 1970. Deachtóir fuilteach ba ea é agus fuair sé bás le adhairt in 2000. 

## Saol
Ón bhliain 1963 ar aghaidh bhí páirtí an Ba'th - Páirtí an Aiséirithe Arabaigh Shóisialaigh, páirtí náisiúnach Arabach a bhí gníomhach san Iaráic freisin - i gceannas.  
Oifigeach aerfhórsa ba ea é, agus ball de choiste míleata an pháirtí. Fuair Assad ardú céime trí na ranganna san airm sna 1950idí agus 1960idí.   Chuaigh  muintir Assad ó dhaibhir go saibhir,  ní raibh mórán de chuid an tsaoil ag muintir Assad roimh na 1960idí.  Ar an 12 Samhain 1970, ghlac Hafez al-Assad an chumhacht chuige féin, i coup d'état gan foréigean.
Alabhaíteach ba ea Assad, ach is Sunnaígh iad an chuid is mó den daonra sa tír.  Bhí cumhacht díréireach ag na hAlabhaítigh ar an tír le linn a réimeas. Spreag Assad fuath seicteach agus bhain sé úsáid as "scar agus treascair" chun an tír a rialú.
Tharla eachtra míchlúiteach, Sléacht Hama, in 1982. Fuair os cionn 20,000 duine bás, ach i bhfad níos mó is dócha.
Fuair Hafez al-Assad bás le adhairt in 2000. Leasaíodh an bunreacht i ndiaidh a bhás ionas go bhféadfaí a mhac,  Bashar al-Assad, a bhí faoi bhun na haoise bunreachtúla .i. 40 bliain, a thoghadh ina chomharba air. Deachtóir fuilteach ba ea é chomh maith.
# 1433

## Eachtraí
- 31 Bealtaine – Chorónaigh an Pápa Sigismund mar impire ar an Impireacht Naofa Rómhánach.

- Gan dáta – Tháinig Zheng He ar ais go dtí an tSín ón seachtú sluaíocht mhara de chuid na Síneach chuig an Aigéan Indiach agus an Afraic. B'shin an ceann deireanach. D'éag Zheng He tamall beag ina dhiaidh.


## Breitheanna
- 23 Meitheamh – Francis II, Diúc na Bríotáine (b. 1488)
- 19 Deireadh Fómhair – Marsilio Ficino, fealsúnaí Iodálach (b. 1499)
- 10 Samhain – Séarlas, Diúc Burgundy (b. 1477)
- Gan dáta cruinn ar eolas –
  - Francesco Colonna, sagart agus manach Iodálach (b. 1527)
  - Giovanni Giocondo, ailtire, manach agus scoláire Iodálach (b. t. 1515)
  - László Hunyadi, státaire agus gaiscíoch Ungárach (b. 1457)
  - Kettil Karlsson, rialtóir na Sualainne


## Básanna
- 14 Aibreán – Naomh Lidwina (r. 1380)
- 14 Lúnasa – John I, Rí na Portaingéilise (r. 1357)
- 17 Lúnasa – Jan z Tarnowa, uasal Polannach (r. 1367)
- 1 Nollaig – Go-Komatsu, Impire na Seapáine (r. 1377)
- Zheng He, taiscéalaí Síneach (r. 1371)
# Vodafone
Is comhlacht teileachumarsáide é Vodafone lena cheanncheathrú in Newbury, Sasana. Tagann an t-ainm ó na focail voice data fone. 
Sa bhliain 2005, ba é an comhlacht teileachumarsáide is mó ar domhan é de réir an láimhdeachais de (d'éirigh China Mobile níos mó sa bhliain 2005/2006).
Sa bhliain 2023, bhí sé fógartha ag Vodafone go bhfuiltear le 11,000 fostaí a ligean chun siúil as seo go ceann trí bliana, sciar mór den lucht oibre, 10̬% ag an am (bhí thart ar 100,000 fostaithe ag Vodafone i dtíortha éagsula san Eoraip agus san Afraic).  Dúirt príomhfheidhmeannach Vodafone ag an am, Margherita Della Valle, go ndearnadh an cinneadh deireadh a chur leis an oiread sin post le fonn gnóthaí an chomhlachta a shimpliú agus le súil an comhlacht a chur i lár an aonaigh arís.

### Éire
Cheannaigh Vodafone an grúpa Eircell in Éirinn sa bhliain 2001; athraíodh an branda go Vodafone Ireland plc.  Sa bhliain 2023, bhí  1,200 duine fostaithe in Éirinn.
# Cógas leighis
Is éard atá i gceist le cógas, cógas leighis, nó leigheas (Béarlaː medication) ná ábhar a ghlactar chun galar nó tinneas a leigheas de ghnáth.
Roinntear i dtrí chatagóir éagsúla iad - 
- cógais "thar an gcuntair", atá ar fáil i ngnáth siopaí agus cógaslanna gan srianta speisialta,
- "taobh thiar den chuntar", a ndáiltear amach ag poitigéir gan oidis dochtúra bheith ag teastáil, agus
- "cógais ar oideas", go bhfuil oideas ag teastáil, a bhfaightear ó dochtúir nó lia de ghnáth.

Táirgeann na comhlachtaí poitigéirí na cógais de ghnáth agus cuireann siad paitinn orthu.
# Pratancól dubheiteach
Is éan é pratancól dubheiteach. Is baill d'fhine na Glareolidae é.
# Cnoc Ceann á Gharaidh
Is liagchiorcal ar chósta thiar Leòdhas, Comhairle nan Eilean Siar, na hAlban é Cnoc Ceann á Gharaidh. Tá sé ar cheann de na tógálacha meigiliteacha in aice an Chlachan Chalanais, liagchiorcal eile atá níos mó agus a bhfuil aitheantas níos fairsinge air.
# Éan Parthais (réaltbhuíon)
Le haghaidh an ghéinis éan, féach Éan Parthais (géineas)
Réaltbhuíon dhoiléir dheisceartach is ea Éan Parthais nach raibh infheicthe ag na Sean-Ghréagaigh; tá sé ar cheann den dá réaltbhuíon déag a chruthaigh Pieter Dirkszoon Keyser agus Frederick de Houtman idir na blianta 1595 agus 1597 ar son an réalteolaí Phléimeannaigh Petrus Plancius. Thug an réalteolaí amaitéarach Gearmánach Johann Bayer isteach ina léarscáil neamhaí Uranometria é sa bhliain 1603.
Apus an t-ainm Laidine a thugtar ar an realtbhuíon seo, focal a thagann ón nGréigis απους, a chiallaíonn "gan chosa". Is é an fhine éan Paradisaeidae atá i gceist, fine a chuimsíonn níos mó ná daichead speiceas éan.

## Príomhghnéithe
- δ Aps: réalta dhúbailte optúil

- θ Aps: réalta athraitheach leathrialta


## Stair
Ba iad an bheirt mhairnéalach Ollannacha Pieter Dirkszoon Keyser agus Frederick de Houtman a chruthaigh réaltbhuíon Éan Parthais idir na blianta 1595 agus 1597. Ar an 2 Aibreán 1595 chuir ceithre long chun na farraige ó Texel san Ollainn; ba é sin an chéad loingeas Ollannach a thaistil ar na hIndiacha Thoir. Bhí Keyser mar ardmháta agus ardphíolóta ar bord na loinge Hollandia sa loingeas.
Roimhe sin, áfach, rinne an ministir Pléimeannach Petrus Plancius teagmháil leis. Bhí Plancius ar cheann de bhunaitheoirí Chomhlacht Dúitseach na hIndia Thoir, ach bhí sé ina réalteolaí agus a chartagrafaí chomh maith. Sa bhliain 1589 rinne sé cruinneog neamhaí, ach níorbh fhéidir leis réigiún an phoil neamhaí theas a líonadh toisc nach raibh mórán eolais ar fáil i dtaobh cheantar sin na spéire. Mar sin de, thug sé gléasra réalteolaíoch do Keyser agus mhúin sé é conas é a úsáid chun réaltléarscáil a tharraingt den leathsféar neamhaí theas.
Fuair Keyser bás sa bhliain 1596, ach chríochnaigh a chúntóir Frederick de Houtman (in éineacht le mairnéalach eile, Vechter Willemsz) an léarscáil. Sa bhliain 1597 tháinig an loingeas ar ais go dtí an Ollainn, agus thug de Houtman an léarscáil neamhaí agus réaltchatalóg do Plancius. Bhí 12 réaltbhuíon nua ar an léarscáil agus 135 réalta ar an gcatalóg. Sa bhliain 1592 rinne Plancius cruinneog neamhaí nua a thug isteach na réaltaí agus na réaltbhuíonta nua (chomh maith le réaltbhuíon eile a chruthaigh sé féin, .i. an Colm). Sa bhliain 1603 tháinig na réaltbhuíonta nua amach i gcló don chéad uair ar réaltatlas Uranometria de chuid an réalteolaí amaitéaraigh Gearmánaigh Johann Bayer.
Sa lá atá inniu ann, glacann an tAontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta le gach ceann de na réaltbhuíonta a chruthaigh Keyser agus de Houtman (féach an bosca thíos) – agus an Colgán san áireamh. Is é an t-ainm Ollainnise a thug an bheirt mhairnéalach ar an réaltbhuíon seo ná De Paradijs Voghel. Apis Indica an t-ainm Laidine a thug Plancius uirthi, rud a chiallaíonn an Bheach Indiach. Avis Indica, a chiallaíonn an tÉan Indiach, ainm eile a thugadh uirthi; is dócha gurbh é seo a bhí i gceist ag Plancius. Ba é an tAb Nicolas Louis de Lacaille a thug Apus uirthi sa bhliain 1763, an t-ainm a thugtar uirthi go hoifigiúil sa lá atá inniu ann.

## Miotaseolaíocht
Ós rud é gur réaltbhuíon nua-aimseartha í Éan Parthais, ní bhaineann aon mhiotaseolaíocht léi.
# Falaróp gobchaol
Is éan é an falaróp gobchaol. Is baill d'fhine na Scolopacidae iad.
# Frederick Stanley Kipping
Ceimicí a saolaíodh i Manchain Shasana ab ea Frederick Stanley Kipping (16 Lúnasa 1863 – 1 Bealtaine 1949). Rinne sé obair bhunúsach ar shileacón, agus luaitear é mar athair cheimic na sileacón, bíodh is gur fhorbair daoine eile cuid mhaith d'fheidhmeanna sileacóin.  Chuidigh a chuid oibre go mór le forbairt dhomhanda thionscal an rubair agus bealaí bunaithe ar shileacóin.  In éineacht le Perkin, scríobh sé téacsleabhar ceimice orgánach caighdeánach (Organic Chemistry, Perkin agus Kipping, 1899). I ndiaidh dul ar scor dó, chuir sé faoi in Cricieth, sa Bhreatain Bheag, agus is ann a fuair sé bás.
# Trimsaran
Baile i Sir Gaerfyrddin, an Bhreatain Bheag, is ea Trimsaran, 78.3 km ó Caerdydd agus 285 ó Londain. Tá daonra 2,452 ann, agus tá 1236 (50.4%) in ann Breatnais a labhairt.
# Achtainiam
Is é an t-achtainiam dúil cheimiceach uimhir a 89, agus is é is tús do shraith na n-achtanóideach i dtábla peiriadach na ndúl. Go ginearálta, is í maisuimhir an iseatóip is cobhsaí - 227 - a thugtar in áit mheáchan adamhach na dúile seo. Ba é André-Louis Debierne, ceimiceoir Francach, a d'aithin an t-achtainiam mar dhúil ar leith sa bhliain 1899. Tháinig an Gearmánach Friedrich Oskar Giesel ar an dúil chéanna cúpla bliain ina dhiaidh sin, agus bhaist sé eamáiniam air, ach sa deireadh, coinníodh ainm Debierne in úsáid, ó ba é an t-ainm ba sine é.
Miotal lonrach é an t-achtainiam, agus é chomh radaighníomhach is go bhfuil luisne ann a fheictear sa dorchadas. Is í an radaighníomhaíocht a thabhaigh a ainm don achtainiam. Is é 227Ac an t-iseatóp is cobhsaí, agus níl sé féin róchobhsaí, nó níl sé 22 bhliain ar leathré. Ó thaobh na ceimice de, tá sé an-chosúil leis an lantanam, agus is í an uimhir ocsaídiúcháin is coitianta atá aige ná +3.
Úsáidtear achtainiam mar fhoinse radaíochta, agus sin í an t-aon úsáid amháin is féidir a bhaint as dúil chomh radaighníomhach sin, dáiríre.
# Olann
Is éard is olann ann ná an snáithín teicstíleach a bhailítear ó chaoirigh, gabhair agus roinnt ainmhithe eile.
# Sacáidí
Is éard atá i gceist le sacáidí ná preabthaí na súl ó phointe go pointe, mar mhalairt ar a sleamhnuithe malla. Is féidir leo a bheith deonach, mar a bhíonn le linn léitheoireachta, nó ainneonach. Soláthraíonn an staidéar orthu eolas suntasach ar nádúr phróiseas na léitheoireachta is gníomhaíochtaí radhairc eile.
# Uí Bhairrche
Is barúntacht suite i gContae Loch Garman é Uí Bhairrche.  Bhí Yólais labhartha anseo.
# Sgeitheabost
Is sráidbhaile san Eilean Sgitheanach, Comhairle na Gàidhealtachd, é Sgeitheabost.
# Rhône-Alpes
Is iar-réigiún in oirdheisceart na Fraince ar an teorainn leis an Eilvéis agus an Iodáil é Rhône-Alpes. Is í Lyon príomhchathair an réigiún.  
Ba réigiún mór í agus achar do 43,698 km2 aici.  
Bhí cónaí ar 6,449,000 duine i Rhône-Alpes ar lá caille 2014.  
Tá an sliabh mór Mont Blanc ar an teorainn leis an Iodáil.
# Make Room for Lisa
Craoladh an séú eipeasóid déag, "Make Room for Lisa", den deichiú sraith The Simpsons ar an 28 Feabhra 1999. Scríobh Brian Scully an eipeasóid seo. D'fhéach 7.6 milliún duine ar an eipeasóid.
# Slí Uíbh Fhailí
Is cosán fadraoin i gContae Uíbh Fhailí í Slí Uíbh Fhailí. Tá sí 37km (23 míle) ar fad, ag tosú i mBaile Mhic Ádaim agus ag críochnú i Liath Mancháin, ar bhóthar an R436 idir Clóirtheach agus an Féar Bán. De ghnáth, is féidir an cosán iomlán a shiúl in dhá lá. Shainigh Oifig na gCosán Náisiúnta (faoi scáth Spórt Éireann) Slí Uíbh Fhailí mar Chosán Slímharcáilte Náisiúnta. Is iad Comhairle Contae Uíbh Fhailí, Bord na Móna, agus Comhlacht Comhtháite Forbartha Uíbh Fhailí a dhéanann bainistiú ar an gcosán. Is nasc í idir Slí Shliabh Bladhma agus Slí na Canálach Móire.
# Arcán
Ainmhí is ea Arcán. Leanbh muice atá ann.

## Sanasaíocht
Focal eile le haghaidh Banbh ea Arcán. Tháinig an focal "Arcán" ón bhfocal Geailge-sean, "Orcán"; Tháinig sin ón  bhfréamh Ind-Eorpaise *porkos.
# Onaiza
Is ceantar suite in Doha, Catar é Onaiza.
# Trolls (scannán)
Scannán beochana Meiriceánach is ea Trolls a rinneadh sa bhliain 2016.

## Carachtair
- Anna Kendrick mar Princess Poppy
  - Iris Dohrn voices a baby Poppy
- Justin Timberlake mar Branch
  - Liam Henry mar Branch níos óige
- Zooey Deschanel mar Bridget
- Christopher Mintz-Plasse mar  Prince Gristle
- Christine Baranski mar  Chef
- Russell Brand mar Creek
- Gwen Stefani mar DJ Suki
- James Corden mar Biggie
- Jeffrey Tambor mar King Peppy
- Ron Funches mar Cooper
- Icona Pop mar Satin agus Chenille
- Kunal Nayyar mar Guy Diamond
  - Dohrn mar Smidge, Fuzzbert, Cloud Guy, Tunnel Troll agus Wedgie Bergen #2
- John Cleese mar King Gristle Sr.
- GloZell mar Grandma Rosiepuff
- Meg DeAngelis mar Moxie Dewdrop
- Ricky Dillon mar Aspen Heitz
- Kandee Johnson mar Mandy Sparkledust
- Quvenzhané Wallis mar Harper
- Mike Mitchell mar Darius
- Grace Helbig mar Cookie Sugarloaf
- Curtis Stone mar Todd
- Rhys Darby mar Bibbly
# Glassland
Scannán ón bhliain 2014 is ea Grassland.

## Carachtair
- Jack Reynor mar John
- Toni Collette mar Jean
- Will Poulter mar Shane
- Michael Smiley mar Jim
- Darine Ní Dhonnchadha mar Bridie
- Gary Ó'Nualláin mar Frank
# Sean Connery
Ba aisteoir Albanach de phór na hÉireann é Sean Connery a rugadh ar an 25 Lúnasa 1930, a cailleadh ar an 31 Deireadh Fómhair 2020.

## Luathshaol
Rugadh Thomas Sean Connery, darb ainm Thomas i ndiaidh a sheanathar, i Fountainbridge, Dún Éideann, Albain, an 25 Lúnasa 1930. Bean ghlantacháin ab ea a mháthair, Euphemia "Effie" McBain McLean. Rugadh iníon Neil McLean agus Helen Forbes Ross di, agus ainmníodh í i ndiaidh mháthair a hathar, Euphemia McBain, bean chéile John McLean agus iníon le William McBain as Siaras i bhFìobha. Oibrí monarchan agus tiománaí leoraí ab ea athair Connery, Joseph Connery.
# Colman McCarthy
Is iriseoir Meiriceánach, múinteoir, léachtóir, síochánaí, forchéimní, ainrialaí, agus gníomhaí síochána fadtréimhseach é Colman McCarthy' (rugadh 24 Márta, 1938 i nGlen Head, Nua Eabhrac  , a stiúrann The Center for Teaching Peace' ( Gaeilge: An tIonad um Mhúineadh na Síochána)  in Washington, DC Ó 1969 go 1997. Scríobh sé colúin don Washington Post . Bhí idir pholaitíocht, reiligiún, sláinte, agus spóirt agus oideachas, bochtanas, agus síocháin i gceist lena chuid topaicí. Thug an iris Washingtonian “the liberal conscience of The Washington Post” air. Dúirt an iris Smithsonian go bhfuil sé ina "a man of profound spiritual awareness." Scríobh sé do The New Yorker, The Nation, The Progressive, The Atlantic, The New York Times, agus Reader's Digest. Ó 1999 i leith, tá colúin dhésheachtainiúla scríofa aige don National Catholic Reporter.
# Lánstad
Is éard is lánstad ann ná comhartha poncaíochta a úsáidtear chun críocha éagsúla, an chuid is mó go minic chun deireadh abairt fhógrach a mharcáil (chun é a idirdhealú ó cheist nó uaillbhreas).

## Stair
Eascraíonn an tsiombail lánstad as poncaíocht na Gréige a thug Arastafainéas ón Bhiosáint isteach sa 3ú haois RCR. Ina chóras, bhí sraith poncanna ar chinn ar chinn a n-ionad a gciall.
# Jack Judge
Amhránaí Sasanach de phór na hÉireann is ea John "Jack" Judge (Rugadh é ar an 3 Nollaig 1872 agus fuair bás ar an 25 Iúil 1938). Tháinig a thuismitheoirí as Contae Mhaigh Eo. Scríobh sé an amhrán It's a Long Way to Tipperary i 1912.
# Tobias Asser
Duine de na dhlíodóirí idirnáisiúnta ba thábhachtaí sa 20ú haois ba ea Tobias Michael Carel Asser (28 Aibreán 1838 – 29 Iúil 1913), ollamh Ísiltíreach leis an dlí.
Bhí  baint nach beag ag Asser i mbunú : 
- an Bhuanchúirt Eadrána[2]
- Comhdháil na Háige um an Dlí Idirnáisiúnta Príobháideach[3][4]
- an Institiúid um an Dlí Idirnáisiúnta[5] agus
- Acadamh na Háige um an Dlí Idirnáisiúnta[6], a bunaíodh tar éis moill de bharr an Chéad Chogadh Domhanda.

Mar gheall ar an obair sin, go mór mór i dtaca le Comhdháil na Háige, bronnadh Duais Nobel na Síochána air (in éineacht le Alfred Hermann Fried) sa bhliain 1911.
Ainmníodh an T.M.C. Asser Instituut sa Háig in ómós dó; tá sí comhcheangailte le hOllscoil Amstardam, áit ina raibh sé ina ollamh leis an dlí.
# Lila Downs
Amhránaí agus cumadóir amhrán Meicsiceach is ea Ana Lila Downs Sanchez (19 Meán Fómhair, 1968 a rugadh í). Canann sí as Spáinnis agus as Béarla.

## Breith
Rugadh Downs ar an 19 Meán Fómhair 1968 i Oaxaca, Meicsiceo. Is iad Anita Sanchez agus Allen Downs a tuismitheoirí.

## Ceol
Chuidigh feidmeannach de chuid EMI léi conradh a fháil. Seoladh an chéad albam uaithi Ofrenda sa bhliain 1994. Níor éirigh go maith leis an albam seo, agus níor éirigh go maith leis an dara halbam, Trzos, ach oiread. Rinneadh aisteoir teilifíse di ansin. D'fhill sí ar an gceol sa bhliain 1996 leis an albam La Sandunga agus ba é an t-albam sin a thuill cáil di. Tá breis is 500,000 albam díolta aici anois.

## Cuid dá halbaim
- 1994: Ofrenda
- 1999: La Sandunga
- 2000: Árbol de la vida
- 2001: La Línea
- 2004: Una Sangre
- 2006: La Cantina
- 2007: El Alma de Lila Downs
- 2008: Ojo de Culebra
- 2011: Pecados y Milagros
# Tooms (eipeasóid The X-Files)
Craoladh an t-aonú heipeasóid is fiche, "Tooms" den chéad sraith The X-Files ar an 22 Aibreán 1994. Scríobh Glen Morgan agus James Wong an eipeasóid seo. D'fhéach 13.4 milliún duine ar an eipeasóid.

## Aisteoirí

### Aoi-réaltaí
- Doug Hutchison mar Eugene Victor Tooms
- Paul Ben-Victor mar Dr. Aaron Monte
- Mitch Pileggi mar Walter Skinner
- Henry Beckman mar Detective Frank Briggs
- William B. Davis mar The Smoking Man
# Melissa McCarthy
Is ban-aisteoir Meiriceánach í Melissa Ann McCarthy (a rugadh ar an 26 Lúnasa 1970 in Plainfield, Illinois). Tá cáil bainte amach aici mar an gcarachtar Sookie St. James ar an gclár teilifíse Gilmore Girls agus mar Molly Flynn ar an gclár Mike & Molly.

## Gradaim
Tá 53 ghradam buaite ag McCarthy.
# Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1912
Ba chomórtas iománaíochta í Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1912, a thosaigh ar 19 Bealtaine 1912 agus chríochnaigh ar 21 Samhain 1912. B'í an 26ú comórtas Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann. Bhuaigh Cill Chainnigh an comórtas don séú huair.
# Maeve O'Sullivan
File haiku bisiúil Éireannach í Maeve O'Sullivan agus mhol Catherine Phil McCarthy an cnuasach haiku uaithi Wasp on the Prayer Flag mar haiku machnamhacha a aimsíonn niamhracht sa ghnáthshaol, haiku a thugann éanlaith, plandaí agus feithidí faoi deara i gcaitheamh na séasúr, agus a cheanglaíonn an domhan seo againne leis an gcosmas.
# Gleann Éite
Is gleann suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Gleann Éite.
# Saitama
Cathair de chuid na Seapáine is ea Saitama (さいたま市). Tá an chathair suite in oirthear Honshu, an t-oileán Seapánach is mó. Tá 1,231,880 duine ina gcónaí i Saitama (daonáireamh 2010).
# Cathair Karnes, Texas
Is í Cathair Karnes príomhbhaile Contae Karnes, Texas. Bhí 3,042 ina gcónaí i gCathair Karnes sa bhliain 2010.
# Llanelli
Baile i Sir Fynwy, an Bhreatain Bheag, is ea Llanelli, 38.7 km ó Caerdydd agus 209 ó Londain. Tá daonra 3,818 ann, agus tá 337 (8.8%) in ann Breatnais a labhairt.
# Samhail choibhneasta
D'fhorbair Edgar F. Codd na bunchoincheapa don Samhail Choibhneasta i saotharlann IBM agus d'fhoilsigh sé a smaointe i bpáipéar cáiliúil i Meitheamh 1970 in iris speisialta faoin teideal "A Relational Model of Data for Large Shared Data Banks". Úsáidtear Teanga Struchtúrtha Iarratas nó SQL (Structured Query Language as Béarla) don chuid is mó chun bunachair shonraí atá bunaithe ar an samhail choibhneasta a bhainistiú.
# 16 Deireadh Fómhair
Is é an 16 Deireadh Fómhair an 289ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 290ú lá i mbliain bhisigh. Tá 76 lá fágtha sa bhliain.

## Féilte
- Lá Domhanda Bia
- An Pholainn - Lá fhéile Eoin Pól II


## Daoine a rugadh ar an lá seo
- 1552 — Matteo Ricci, sagart Iodálach (b. 1610)
- 1588 — Luke Wadding, staraí agus bráthair Proinsiasach (b. 1657)
- 1708 — Albrecht von Haller, bitheolaí, anatamaí, luibheolaí Eilvéiseach (b. 1777)
- 1758 — Noah Webster, eagarthóir foclóireachta (b.1843)
- 1854 — Oscar Wilde, drámadóir, úrscéalaí agus file (b.1900)
- 1859 — Daisy Bates, iriseoir Gael-Astrálach (b. 1951)
- 1873 — Robert Rowlette, polaiteoir agus dochtúir Éireannach (b. 1944)
- 1886 — David Ben-Gurion, príomh-aire Iosrael (b.1973)
- 1888 — Eugene O'Neill, drámadóir (b.1953)
- 1890 — Maria Goretti, naomh Iodálach (b. 1902)
- 1890 — Mícheál Ó Coileáin (Michael Collins), ceannaire réabhlóideach (b.1922)
- 1918 — Louis Althusser, fealsamh Francach Marxach (b. 1990)
- 1925 — Angela Lansbury, ban-aisteoir Briotanach-Meiriceánach (b. 2022)
- 1927 — Günter Grass, scríbhneoir (b. 2015)
- 1929 — Ivor Allchurch, imreoir sacair Breatnach (b. 1997)
- 1938 — Gerry Collins, polaiteoir Éireannach
- 1939 — Joe Dolan, amhránaí Éireannach (b.2007)
- 1946 — Gearóid Mac Ádhaimh (Gerry Adams), uachtarán Sinn Féin
- 1957 — Eoin Liostún, imreoir peil Ghaelach
- 1958 — Tim Robbins, aisteoir Meiriceánach
- 1967 — John Delaney, riarthóir sacair Éireannach
- 1974 — Paul Scholes, imreoir sacair
- 1983 — Loreen, ceóltóir Sualannach
- 1983 — Philipp Kohlschreiber, imreoir leadóige Gearmánach
- 1990 — Sam Bennett, rothaí Éireannach
- 1993 — Caroline Garcia, imreoir leadóige Francach
- 1994 — Amelia Lily, amhránaí Briotanach
- 1997 — Charles Leclerc, tiománaí carr rásaíochta Monacach
- 1997 — Naomi Osaka, imreoir leadóige Seapánach


## Daoine a fuair bás ar an lá seo
- 1793 — Marie Antoinette na hOstaire, 37, bean chéile Louis XVI (r.1755)
- 1946 — Hans Frank, coirpeach cogaidh Gearmánach (r. 1900)
- 1964 — Nettie Palmer, file, scríbhneoir aistí, agus criticeoir Astrálach (r. 1885)
- 1981 — Moshe Dayan, 66, saighdiúir Iosraelach (r.1915)
- 1985 — Margaret Michaelis-Sachs, grianghrafadóir Astrálach (r. 1902)
- 1992 — Shirley Booth, ban-aisteoir Meiriceánach (r. 1898)
- 1997 — James A. Michener, 90, údar Meiriceánach (r.1907)
- 1999 — Ella Mae Morse, amhránaí Meiriceánach (r.1924)
- 2007 — Deborah Kerr, ban-aisteoir Albanach (b. 1921)
- 2017 — Daphne Caruana Galizia, iriseoir agus blagálaí Máltach (b. 1964)
- 2021 — Máire Mhac an tSaoi, scríbhneoir, file, teangeolaí, agus scoláire, Éireannach (b. 1922)
- 2023 — Martti Ahtisaari, Uachtarán na Fionlainne ó 1994 go 2000 (b. 1937)
- 2024 — Liam Payne, amhránaí Sasanach


## Tarluithe eile
- 1961 - Oscalaíodh Aerfort Chorcaí
- 1978 - Toghadh Karol Wojtyla ina Phápa 1978 -agus tháinig an Pápa Eoin Pól II i gceannas ar an Eaglais Chaitliceach[1]
- 1998 - Gabhadh Augusto Pinochet i Londain
- 2017 - Fuair triúr duine bás mar gheall ar Ophelia
# Duaiseanna an Acadaimh
Is ionann Duaiseanna an Acadaimh, Gradaim an Acadaimh nó na hOscair, agus gradaim a bhronnann an tAcadamh Ealaíona agus Eolaíochtaí na Scannán (AMPAS) i Stáit Aontaithe Mheiriceá gach bliain, chun aitheantas a léiriú d'fheabhas na ndaoine gairmiúla i dtionscal na scannán, idir stiúrthóirí, aisteoirí agus scríbhneoirí. 
Déantar é seo ag searmanas bronnta gach uile bhliain, i mí an Mhárta de ghnáth. Bíonn sé ar cheann de na himeachtaí teilifíse is mó ar domhan ó thaobh lucht féachana de.
Bronntar deilbhín óir (cré-umha teilgthe agus plátáilte le hór i ndáiríre) ar an duine a thugann an svae leis/léi i gcatagóir ar bith de na gradaim. Rinne an dealbhóir George Stanley an chéad cheann as sceitse de chuid Cedric Gibbons.

## Stair
Cuireadh tús leis na Gradaim ar an 16  Bealtaine 1929.  Reáchtáladh an ócáid san Ostán Roosevelt i Hollywood agus 270 i láthair. Mhair an searmanas cúig nóiméad déag. Bhronn Douglas Fairbanks Oscar ar Janet Gaynor, banaisteoir. Bronnadh Oscar "an t-aisteoir is fearr" ar Emil Jannings in absentia; Naitsíoch cruthanta ba ea é agus d'fhill sé go dtí an Ghearmáin roimh an ócáid, a dheilbhín óir faoina ascaill aige. $5 ba ea luach an dinnéir (b’fhéidir $100 inniu) agus d'ith an lucht scannánaíochta sicín gríosctha ar phíosa tósta, pónairí agus prátaí.
Sa bhliain 1953, craoladh na Gradaim ar an teilifís don chéad uair (19 Márta ar NBC, agus ansin ABC ó 1960).
Bhí conspóid ag Gradaim an Acadaimh 2022 nuair a bhuail an t-aisteoir Will Smith an fuirseoir Chris Rock tar éis dó jóc a insint faoina bhean chéile Jada Pinkett-Smith.
Níor éirigh le An Cailín Ciúin an gradam don scannán i dteanga nach í an Béarla í a thabhairt leo sa bhliain 2023. Bhí dóchas ag na Gaeil go dtabharfadh an chéad scannán Gaeilge a ainmníodh dá leithéid de ghradam an duais mhór thar Atlantach abhaile.

## Rialacha
Fógraíodh rialacha nua maidir le roghnú na mbuaiteoirí Oscar i mí Aibreán 2025.
Chuir ceann amháin díobh sin, go gcaithfidh an painéal moltóirí féachaint ar na scannáin ábhartha ar fad, fearg ar dhaoine nach raibh sé seo ina riachtanas cheana féin. 
Mar thoradh ar riail eile, is féidir scannáin atá ag brath ar intleacht shaorga a roghnú mar bhuaiteoirí, cé go bhfuil sé ráite ag an Acadamh freisin go measfadh sé rannpháirtíocht na n-aisteoirí sa phróiseas roghnúcháin.
# An Caisleán Glas
Is baile suite i gContae Thír Eoghain é an Caisleán Glas.
# Oileán Mersea
Is oileán suite in Essex é Oileán Mersea.
# Udham Singh
Ba réabhlóidí Indiach é Udham Singh (26 Nollaig 1899 – 31 Iúil 1940). Is fearr aithne air mar an duine a fheallmharaigh Michael O'Dwyer ar an 13 Márta 1940,  chun díoltas a bhaint amach mar gheall ar Shléacht Jallianwala Bagh. 
Is pearsa shuntasach é Udham Singh sa streachailt ar son neamhspleáchas na hIndia. Déantar tagairt dó uaireanta mar Shaheed-i-Azam Sardar Udham Singh (ciallaíonn an abairt "Shaheed-i-Azam," san Urdúis: شهید اعظم  "an mairtíreach mór"). 
Tá an ceantar Udham Singh Nagar de Uttarakhand ainmnithe ina gcuimhne.
# Lacha earrfhada
Is éan í an lacha earrfhada (Clangula hyemalis). Is ball d'fhine na nAnatidae í agus an t-aon bhall den ghéineas Clangula. 
Tá an lacha earrfhada dúchasach sna réigiúin thuaidh in Alasca, i gCeanada, san Eoraip agus sa Rúis. Bíonn a gnáthóga goir i locháin agus riascanna sna tundraí agus freisin feadh chóstaí na farraige agus na locha móra sna sléibhte. Tógann an lacha a nead ar an talamh in aice uisce. Tógann siad na neadacha as ábhar plandaí le clúmh mar líonáil. Éan imirceach atá inti.
# Ilhan Omar
Is í Ilhan Abdullahi Omar, a rugadh ar 4 Deireadh Fómhair, 1982 i Mogaidisiú, an tSomáil ag obair sa Teach Ionadaithe na Stát Aontaithe le haghaidh Minnesota.
# Contae Ontario, Nua-Eabhrac
Is contae Meiriceánach é Contae Ontario atá suite i stát Nua-Eabhrac. Sa bhliain 2010, bhí daonra 107,931 duine ann. Is é Canandaigua a phríomhbhaile contae.
# Roth
Fonsa a chasann ar acastóir is ea roth (roth rothair, roth stiúrtha, roth muilinn). Is minic brí mheafarach leis: rothaí an tsaoil, d'iompaigh an roth air agus mar sin.

## Iompar
Tá formhór na gcóracha iompair talún i dtaobh leis ar an roth chun imeacht. Bíonn rothaí faoi rothair, faoi thraenacha, faoi ghluaisteáin agus faoi thrucailí. Bíonn eitleáin i muinín rothaí agus iad ag tuirlingt ar rúidbhealach.
Is é an fáth ar féidir le roth casadh chomh tapa sin nach bhfuil uillinn air.

## Muilte
Baineadh leas as rothaí i muilte freisin. Bíonn roth muillinn sna muilte chun cruithneacht, eorna, coirce, arbhar agus gránaigh eile a mheilt le haghaidh plúir. Chuireadh sruth uisce roth muilinn ag gluaiseacht, cé go mbaintear feidhm as aibhléis anois chuige.
# Tamhnaigh Mór
Is baile fearainn i gContae Fhear Manach é Clann Amhlaoibh.
# Laindéar Síneach
Planda ilbhliantúil atá dúchasach d'oirdheisceart na hEorpa is an Áise. Riosómach. Na bláthanna bán, le spotaí dorcha ina lár. Na cailísí bolgach seasmhach, 5 cm ar fhad, ag éirí páipéarach geal dearg nuair a bhíonn siad ag torthú (is iad seo na laindéir a úsáidtear i léirithe bláthanna), ag iniamh caoire deirge inite.
# Córas Imsruthaithe
Is é atá sa chóras imshruthaithe nó cardashoithíoch ná córas inmheánach iompair a úsáideann daoine beo chun cothaithigh, meitibilítí, ocsaigin, dé-ocsaíd charbóin, hormóin agus substaintí eile a bhogadh laistigh dá gcorp. Faightear é i veirteabraigh agus i bhformhór na n-inveirteabrach, cé go bhfuil éagsúlachtaí móra ag baint lena struchtúr agus lena fheidhm ag brath ar an gcineál ainmhí  nó cardashoithíoch a úsáideann neacha beo chun cothaithigh, meitibilítí, ocsaigin, dé-ocsaíd charbóin, hormóin agus substaintí eile a bhogadh laistigh dá gcorp. Tá sé ann i veirteabraigh agus i bhformhór na n-inveirteabrach, cé go bhfuil éagsúlachtaí móra ag baint lena struchtúr agus lena fheidhm ag brath ar an gcineál ainmhí.
# Stephen Mallatratt
B’aisteoir agus scríbhneoir teilifíse agus drámaíochta Sasanach é Stephen Mallatratt (15 Meitheamh 1947 – 22 Samhain 2004). An cháil is mó atá air ná gur scríobh sé an dráma mór-ráchairte, The Woman in Black, agus an dráma sin bunaithe ar an úrscéal le Susan Hill, leis an ainm céanna. Ba scríbhneoir fadtéarmach é don sobaldráma cáiliúil, Coronation Street, chomh maith. Fuair sé bás ó leoicéime. 

## Naisc Sheachtracha
- Cuntas ar a shaol agus a bhás ó The Guardian
- Sonraí Stephen Mallatratt ag The Internet Movie Database
# The Jetsons
Clár teilifíse is ea The Jetsons. 

## Carachtair
- George Jetson
- Jane Jetson
- Judy Angela Jetson
- Elroy Jetson
- Rosie
- Astro
- Orbitty
- Cosmo Spacely
- Spencer Cogswell
- R.U.D.I.
# Ua Mau ke Ea o ka ʻĀina i ka Pono
Is í Ua Mau ke Ea o ka ʻĀina i ka Pono mana an stáit Haváí as Haváis, agus ciallaíonn sí "Síoraítear flaithiúnas na tíre le fíréantacht".
# Xkcd
Is greannán gréasáin é xkcd, cruthaithe ag Randall Munroe. Foilsítear faoi chóipcheart Creative Commons Attribution-ShareAlike 2.5 é. Nuashonraítear é gach seachtain ar an Luain, ar an gCéadaoin agus ar an Aoine. Pléann sé le hábhair matamaitice agus eolaíochta de ghnáth, uaireanta ag baint úsáid as léaráidí matamaitice cosúil le léaráidí Venn.
Úsáideann an greannán stíl ealaíne an-bhunúsach, ní ach línte dubha iad na carachtair, ach tá cúpla greannán a thaispeánann tírdhreacha nó dathanna. Ar an bhformhór, áfach, cuirtear an bhéim ar an téacs in ionad an ealaíne.

## Nasc seachtrach:
- http://xkcd.com/
# Beinn Mhúrlaig
Is sliabh in Albain í Beinn Mhúrlaig, atá suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd.
# Sáile (Maigh Eo)
Is sráidbhaile é Sáile. Tá sé suite i gContae Mhaigh Eo.
# Uaimh Thalún an Domhnaigh Mhóir
Is uaimh thalún agus Séadchomhartha Náisiúnta é Uaimh Thalún an Domhnaigh Mhóir atá suite i gContae Lú, Éire.

## Suíomh
Tá Uaimh Thalún an Domhnaigh Mhóir suite 3.6 km (2.2 mhíle) siar ó Dhún Dealgan, in aice le cnuasach tithe. Faightear uaimh thalún an Domhnaigh Mhóir i sráidbhaile Chill Choirle.

## Stair
Is struchtúr cosúil le huaimh é uaimh thalún a tógadh mar áit tearmainn agus stórála, agus in Éirinn dátaíonn siad idir an 8ú agus an 12ú haois.
Thángthas ar an uaimh thalún i 1960 le linn tógáil iostán de chuid Chomhairle Contae Lú. Is í Etienne Rynne a thochail í agus a d’aimsigh trinsí, clais, dhá pholl cuaille, potaireacht, biorán cré-umha, cloch fhaobhair agus slaig iarainn.

## Cur síos
Is coimpléasc tollán é an uaimh thalún ag Domhnach Mór atá líneáilte le ballaí, urláir agus síleálacha cloiche, le coirbéil agus fardoras. Tá na huasteorainneacha os cionn 1 m ar airde agus is é 80 m (260 tr) fad iomlán an tolláin. Tochlaíodh í den chuid is mó i gcré bholláin, ach tochlaíodh í i ngrean Shiolúrach freisin.
# Péacóg (féileacán)
Baineann an t-alt seo leis an bhféileacán; féach freisin Péacóg (idirdhealú).
Féileacán meánach le súilspotaí suntasacha ar gach sciathán scothdhearg/donn is ea an phéacóg. Itheann na cruimheanna ar neantóga loiscneacha. Agus iad fós óg, sníomhann siad líonta síoda ar na duilleoga.
# Arena de São Paulo
Staidiam spóirt i São Paulo, an Bhrasaíl is ea Arena de São Paulo . Tá sé suite i São Paulo. Toilleann an staidiam 61,606 duine.
# Péintéireacht radharc mara
Cineál péintéireachta a bhí faoi rath san Ollainn sa 17ú céad, a léirigh tábhacht na tráchtála le tíortha thar lear d'eacnamaíocht na tíre. Ardphéintéir sa chineál seo ab ea an Sasanach Joseph M. W. Turner sa 19ú céad, agus cáil mhór ar an bhfarraige stoirmiúil i gCalais Pier (Cé Calais, 1803) is an longbhriseadh i The Wreck of a Transport Ship (Briseadh Long Iompair, c 1810) leis.
# Journal of Indo-European Studies
Irisleabhar acadúil piarmheasúnaithe léinn Ind-Eorpaigh is ea The Journal of Indo-European Studies. Chuir Roger Pearson ar siúl é sa bhliain 1973. Foilsítear páipéir san antraipeolaíocht, seandálaíocht, miotaseolaíocht agus teangeolaíocht a bhaineann le stair chultúir na bpobal Ind-Eorpach. Foilsítear an t-irisleabhar go ráithiúil. Is é J. P. Mallory (Ollscoil na Ríona) eagarthóir an irisleabhair faoi láthair. 
Sa bhliain 2006, cuireadh cartlann le téacs iomlán le fáil ar an Idirlíon d'institiúidí ar síntiúsóirí leis an irisleabhar iad.
# Deacagán
Is fíor phlána le deich taobhanna díreach agus deich uillinneacha é deacagán.
# XML
Is teanga mharcála ilfheidhmeach í Teanga Mharcála Inbhreisithe nó XML (ón mBéarla eXtensible Markup Language). Is fo-thacar simplithe í den Teanga Chaighdeánach Mharcála Ghinearálaithe nó SGML. Dearadh í le go mbeadh sí réasúnta soléite do dhuine.
# Galar Paget
Mí-ord ainsealach sa chnámharlach fásta nach eol a chúiseanna. Corraíonn sé gnáthfhás is gnáthathshuíomh. Ainmníodh as an máinlia Sasanach James Paget (1814-1899) é. Tagann cnámha áirithe le bheith róchailcthe dlúth, cnámha eile díchailcthe briosc. Bíonn pianta ag an duine sna cnámha corraithe agus claonadh acu briseadh. Uaireanta bíonn athruithe ailseacha sna cnámha.
# Nika Soon-Shiong
Is polaiteoir agus gníomhaí Meiriceánach í Nika Soon-Shiong (rugadh 26 Feabhra, 1993) a bhí ina Coimisinéir Sábháilteachta Poiblí i West Hollywood ó 2021 go 2022. Is í bunaitheoir agus Stiúrthóir Feidhmiúcháin an Chiste um Ioncam Ráthaithe (Béarla; Fund for Guaranteed Income ) í agus bhí sí ina cuid freisin de chláir ioncaim ráthaithe Compton Pledge agus Long Beach Pledge.   Tá sí ar bhord an Choiste chun Iriseoirí a Chosaint (Béarla: Committee to Protect Journalists (CPJ)) faoi láthair. 

## Luathshaol agus gairm bheatha
Rugadh Soon-Shiong ar 26 Feabhra, do Patrick Soon-Shiong agus Michele B. Chan; tá deartháir aici . Bhain sí céim amach in Marymount High School sa bhliain 2011  . Sa bhliain 2015, bhain sí céim amach Phi Beta Kappa ó Ollscoil Stanford le Máistreacht i Léann na hAfraice, Baitsiléir i gCaidreamh Idirnáisiúnta, agus is iarrthóir dochtúireachta í in Ollscoil Oxford faoi láthair 

## Foilseacháin
- "Withholding keys to education, literally!". DispatchLIVE.
- "Equalisers fight for schools not built". Mail & Guardian.
- Soon-Shiong, Nika (October 31, 2018). Implementing agents: The middlemen in charge of school infrastructure (PDF) (Tuairisc). Khayelitsha, South Africa: Equal Education.
- Soon-Shiong, Nika; Qhotsokoane, Tebello; Phillips, Toby (12 May 2020). Using digital technologies to re-imagine cash transfers during the Covid-19 crisis (PDF) (Tuairisc). Digital Pathways Paper Series. Vol. 2. Oxford, UK: Blavatnik School of Government.
- Soon-Shiong, Nika (June 2020). "Public procurement regulation in Africa: Development in uncertain times": 229-248. LexisNexis South Africa. OCLC 1201544773.
- "Contract cities in LA County are overpaying for LASD services".
- "LASD-run inmate welfare fund: Another black hole of taxpayer dollars".
- "Police can't house Californians. Cash can".
- Howard, Neil; Langridge, Nick; Mathur, Vibhor; Hamilton, Leah; Westlake, David; Soon-Shiong, Nika; Laker-Oketta, Miriam; Davala, Sarath; Tinaut, Aida Martinez; Laín, Bru; Franchi, Maria; Morrow, Virginia (October 2024). Doing radical things right: Ethical good practice for basic income experiments (PDF) (Tuairisc). Centre for Development Studies Report Series. Bath, Somerset, England: University of Bath. ISSN 2977-392X.
# Robert Mallet
Innealtóir, ábhareolaí is seismeolaí a rugadh i mBaile Átha Cliath ab ea Robert Mallet (6 Meitheamh 1810 – 5 Samhain 1881). Bhí ceártaí iarainn aige agus sholáthair sé earraí iarainn do na hiarnróid, i gcomhair droichead agus an chogaidh sa Chrimé. Leag sé béim ar thomhas airíonna na gcóimhiotal agus staidéar ar bhriseadh na n-ábhar seo. Rinne sé taighde ceannródaíoch turgnamhach ar sheismeolaíocht. Thomhais sé luas forleata na dtonnta ar thrá Chill Iníon Léinín tar éis pléascthaí a dhéanamh ar an dromchla. Lena mhac John, thiomsaigh sé catalóg is léarscáileanna de na creathanna talún ar fud an Domhain (1850-1858). I 1858 d'aimsigh sé eipealár crith talún i Napoli na hIodáile, an chéad uair ar éirigh le héinne é sin a dhéanamh.
# Féile Scannán Sundance
Féile scannán Meiriceánach a thionóltar go bliantúil in Utah is ea Féile Scannán Sundance. Clár de chuid Institiúid Sundance atá ann. Is é an fhéile scannán is mó sna Stáit Aontaithe i gcomhar scannán neamhspleách.  
Bíonn an fhéile ar siúl sa gheimhreadh, ag tosnú i mí Eanáir de ghnáth, gach bliain in Park City, Salt Lake City, Ogden agus ag Baile Saoire Sundance. Deis é saothair ó lucht déanta scannán neamhspleách as Meiriceá agus gach cearn den domhan a thaispeáint don saol mór.  
Ar na reanna inchomórtais tá scannáin drámatúla agus doiciméadacha, gearra agus fada. Ar na reanna gan chomórtas tá NEXT, New Frontier, Spotlight agus Park City at Midnight.  

### Stair
Tionóladh an chéad fhéile scannán Sundance in Salt Lake City sa bhliain 1978 agus féile 2015 ar 1 Feabhra 2015.
# Darach Ó Scolaí
Scríbhneoir, drámadóir, ealaíontóir agus foilsitheoir é Darach Ó Scolaí. 
Bhuaigh An Cléireach, úrscéal leis atá suite sa chéad leath den 17ú haois, Duais an Oireachtais 2007. D'fhoilsigh Leabhar Breac an leabhar i 2007. Foilsíodh an dara húrscéal leis, Na Comharthaí, in 2014.
Léiríodh dhá dhráma stáitse leis an údar, Coinneáil Orainn (An Taibhdhearc 2005) agus An Braon Aníos (Salamandar 2006, 2007). Scannánaíodh dhá ghearrdhráma eile leis, Cosa Nite (Rosg 1998) agus An Leabhar (Rosg 2000). Bhuaigh Coinneáil Orainn Duais Bhaitéir Uí Mhaicín agus an BBC NI Stewart Parker Award 2006. Tá scripteanna Coinneáil Orainn agus An Braon Aníos ar fáil ó Leabhar Breac, agus foilsíodh leagan próis de Cosa Nite (Rosg 2000).
Tá leabhair do léitheoirí óga scríofa freisin aige. Sa tsraith Scéalta Staire (Leabhar Breac) scríobh sé Gráinne Mhaol Ní Mháille, Tadhg Dall Ó hUiginn, Mánas Ó Dónaill agus Seán Ó Néill, agus d'fhoilsigh sé aistriúchán ar Treasure Island le Robert Louis Stevenson, Oileán an Órchiste (Leabhar Breac, 2014). Bhain an leabhar Súil an Daill leis, Duais an Oireachtais 2019 agus foilsíodh é ag deireadh 2021 ag Leabhar Breac.
Bhunaigh Darach Ó Scolaí an comhlacht foilsitheoireachta Leabhar Breac i 1995 in éineacht lena dheartháir, an clóghrafadóir, Caomhán Ó Scolaí. Is iad Leabhar Breac a d'fhoilsigh na húrscéalta le Liam Mac Cóil, An Dochtúir Áthas (1995), An Claíomh Solais (2000), agus Fontenoy (2006), agus an t-úrscéal is deireanaí le Seán Mac Mathúna, Hula Hul.
Is é a bhunaigh an chomhdháil ealaíne Ealaín ar Oileán in Inis Oírr i 2004 i gcomhar le Val Ballance, agus is é atá á stiúradh ó shin. 

## Naisc Sheachtracha
- Suíomh gréasáin oifigiúil Dharach Uí Scolaí Curtha i gcartlann 2015-09-25 ar an Wayback Machine
- Suíomh gréasáin Leabhar Breac Curtha i gcartlann 2007-12-09 ar an Wayback Machine
- Suíomh gréasáin Ealaín ar Oileán Curtha i gcartlann 2013-06-01 ar an Wayback Machine
- Suíomh gréasáin Bliainiris Curtha i gcartlann 2005-01-16 ar an Wayback Machine
- suíomh gréasáin Rosg
- Suíomh gréasáin Salamandar Curtha i gcartlann 2017-04-24 ar an Wayback Machine
- Agallamh leis an údar ar shuíomh Raidió na Gaeltachta
# 1971 sa scannán
Is liosta é seo d'eachtraí scannánaíochta sa bhliain 1971.