ufal/npfl147 huggingface dataset:
# Grúinse
Is éard atá i gceist le grúinse nó ceol grúinse (nó uaireanta feictear an téarma Fuaim Seattle sna meáin) ná fosheánra rac-malartaigh a tháinig ar an bhfód i lár na 1980idí i stát Washington in iarthuaisceart Stáit Aontaithe Mheiriceá, agus an réigiún mórthimpeall Seattle ach go háirithe. Meascann grúinse fuaimeanna ó phunc-rac, miotal trom agus rac neamhspleách le chéile, chun stíl nua a chruthú atá lán le giotáir troma agus a bhraitheann go mór ar an gcodarsnacht a chruthaítear le hathruithe tobann sa cheol. De ghnáth, bíonn frustrachas agus fuarchúis le cloisteáil sna liricí.
Thosaigh grúinse ag forbairt timpeall Sub Pop, lipéad ceoil neamhspleách ag deireadh na hochtóidí. Tháinig borradh mór i rath tráchtála an ghrúinse ag tús na 1990idí, le cabhair ó na ceirníní móra Nevermind le Nirvana agus Ten le Pearl Jam. An toradh a bhí ann ná fás mór i gcáil an rac-malartaigh, agus bhí grúinse ar an seánra den rac-cheol ba chlúití ag an am.
Ní raibh a lán de na bannaí ar a gcompord leis an borradh seo, áfach, agus dhiúltaigh cuid acu é go borb. Cé go raibh an chuid is mó de na bannaí seo imithe ag deireadh na mílaoise, maireann a dtionchar fós sa rac-cheol nua-aimseartha. 

## Bunús an fhocail
Creidtear go dtagann an focal Béarla "grunge" ón aidiacht "grungy", béarlagair Meiriceánach a chiallaíonn "salach" nó "cáidheach". Glactar leis inniu gurb é Mark Arm (amhránaí le Green River agus níos déanaí Mudhoney) an chéad duine chun úsáid a bhaint as an focal chun cur síos a dhéanamh ar an saghas ceoil seo, agus é ag déanamh trácht ar cheol a bhanna mar "pure grunge" i litir a fhoilsíodh san iris Desperate Times. B'é Bruce Pavitt ó Sub Pop a chuir an téarma i mbéal an phobail go forleathan timpeall 1987-88, agus é ag díoladh ceoil Green River. Tar éis tamaill, thosaigh daoine ag tabhairt "grúinse" ar an seánra nua seo.

## Tréithí
Go minic, úsáidtear fuaim ghiotár atá salach le leibhéal ard saofa, agus aischothú ag teacht ó na haimplitheoirí. Athraítear fuaim an ghiotáir go tobann le troitheáin, cleas a ndéantar chun codarsnacht a cruthú. Cé go meascann grúinse punc-rac crua agus miotal trom le chéile, is minic a chuireann bannaí éagsúla an bhéim ar cheann amháin acu. Bíonn fuaim lom agus borb, mar atá sa phunc-rac, ach ar an taobh eile bíonn luas mall, armóiní díshondacha agus ionstraimíocht casta mar atá sa mhiotal trom.

## Grúpaí mór le rá

### Seattle
- 7 Year Bitch
- Alice in Chains
- Blood Circus
- Green River
- Gruntruck
- Hammerbox
- Love Battery
- Mad Season
- Malfunkshun
- The Melvins
- Mono Men
- Mother Love Bone
- Mudhoney
- My Sister's Machine
- Nirvana
- Pearl Jam
- Screaming Trees
- Skin Yard
- Soundgarden
- Tad
- Temple of the Dog
- Truly
- The U-Men


### Taobh amuigh de Seattle
- Babes in Toyland (Minneapolis, Minnesota)
- The Fluid (Denver, Colorado)
- Hole (Los Angeles, California)
- L7 (Los Angeles, California)
- The Nymphs (Los Angeles, California)
- Paw (Lawrence, Kansas)
- Pond (Portland, Oregon)
- Stone Temple Pilots (San Diego, California)
# Cloch Oghaim Cháisleán tSíomoin
Séadchomhartha Náisiúnta (304) is ea Cloch Oghaim Cháisleán tSíomoin (CIIC 47), suite gar do Chuan an Bhriotáis, Contae Chill Mhantáin, Éire.

## Suíomh
Tá Cloch Oghaim Cháisleán tSíomoin suite le taobh bóthair ina luí droim in airde, 2.2 km siar ó thrá Bhaile na Carraige, ag 52° 54′ 16″ N, 6° 04′ 13″ O﻿ / ﻿52.904307°N,6.070199°W.  Ritheann Potter's River 260 m ó dheas.

## Stair
Greanadh Cloch Oghaim Cháisleán tSíomoin tuairim is AD 350–550, agus áth-aimsíodh í sa bhliain.
De réir béaloideas áitiúil, thóg fathach Cháisleán tSíomoin suas an chloch lá agus chaith síos an cnoc í.  Ba iad a ingne a rinne na scríoba.  Deir scéal eile gur thóg fear an dúchais an chloch mar iarta.  D' éirigh an Aos Sí feargach dá bharr agus chuir siad a chuid sceanra ag damhsa is ag gliogarnach.  Tar éis seachtaine, chuir sé an choicís ar ais ina háit.

## Cur síos
Is leac é Cloch Oghaim Cháisleán tSíomoin le tomhas 150 × 48 × 20 cm, agus tá inscríbhinn Oghaim ar imeall amháin: 
᚛ᚅᚓᚈᚐᚉᚐᚏᚔᚅᚓᚈᚐᚉᚉᚐᚌᚔ᚜
NETACARI NETA CAGI
Netacari nia Cagi
I measc léitheoireachtaí eile, tá NETACARI NETACAMI, QEVASARI QEVASAGI nó NETACARI SETACAGI.
# An Amáiris
Is í an Amáiris (አማርኛ āmariññā) an teanga is tábhachtaí san Aetóip agus an t-aon teanga amháin a bhfuil stádas oifigiúil aici ar fud na tíre. Is í an dara teanga Sheimíteach is mó cainteoirí. Is é an córas a úsáidtear le hAmáiris a bhreacadh ar pár ná cineál aibítir shiollach ar a dtugtar abugida. San aibítir seo, seasann gach litir d'aon siolla amháin, ionas go bhfuil comhartha an chonsain agus comhartha an ghuta cumaiscthe le chéile sa litir; san am céanna, is féidir a aithint i gcónaí, cén chuid den litir a sheasann don ghuta nó don chonsan.
Mar theanga Sheimíteach, tá an Amáiris gaolmhar leis an Araibis, leis an Aramais, agus leis an Eabhrais. Is iad na gaolta is dlúithe atá aici i Leithinis na hAraibe, áfach, na teangacha a bhí á labhairt ag muintir Dheisceart na hAraibe sula ndeachaigh an Araibis (nach raibh inti ach teanga an Tuaiscirt ar dtús) ina n-áit le teacht Ioslam.
Murab ionann agus an Araibis is an Eabhrais (nó an Ghaeilge), cuireann an Amáiris an aidiacht roimh an ainmfhocal (cosúil leis an mBéarla). Tionchar ó theangacha neamh-Sheimíteacha an réigiúin is cúis leis an athrú seo, is dócha. Ceann eile de shaintréithre na dteangacha Seimíteacha nach bhfuil chomh coitianta san Amáiris is ea na "hiolraí briste", a úsáidtear go minic san Araibis - is é sin, cuirtear uimhir iolra an ainmfhocail in iúl tríd na gutaí taobh istigh den fhocal a athrú. Ní féidir a rá go mbeadh na hiolraí briste seo imithe go hiomlán as an Amáiris, ach tá sé i bhfad bhfad níos tipiciúla iarmhír iolra a chur leis an ainmfhocal. Na hiolraí briste a úsáidtear i gcónaí, is iasachtaí iad go minic as an teanga Ge'ez. Is éard atá i gceist leis an teanga Ge'ez ná seanteanga chlasaiceach na hAetóipe a mbaintear úsáid éigin aisti i gcónaí san eaglais. Tá sí gaolmhar leis an Amáiris, ach is dócha go bhfuil an gaol leis an Tigrinis níos dlúithe. 
Siúd is nach mbíonn na hiolraí briste coitianta san Amáiris a thuilleadh, tá córas na dtamhan tríchonsanach is dual do na teangacha Seimíteacha ann, agus baintear úsáid as le focail nua a fhréamhú is a chumadh san Amáiris.
# Foirnéis frithspréite
Foirnéis ina dtéitear ábhar go hindíreach trí na lasracha teo a chlaonadh ar ais anuas ar an ábhar ag an díon, in ionad é a théamh go díreach ag an mbreosla loiscneach. Úsáidtear an próiseas seo go príomha i ndéanamh cruach, ach i ndéantúsaíochtaí eile freisin, déanamh gloine is ceirmeachta, mar shampla.
# Gars-bheinn
Sliabh san Chuiltheann ar an Eilean Sgitheanach is ea Gars-bheinn. Éiríonn an sliabh 895m in aird,  lastuaidh de Rinn Ulfhairt, 7 km siar ó thuaidh ó Chill Ma Ruibhe. Is é an bhuaic sléibhe is faide ó dheas den Chuiltheann, san Eilean Sgitheanach.
# Oliver St. John Gogarty
Ba  scríbhneoir, dea-chainteoir, lúthchleasaí agus fiú máinlia Éireannach é Oliver St. John Gogarty (Oiliféir Mag Fhógartaigh i nGaeilge; rugadh 17 Lúnasa 1878 agus d'éag 22 Meán Fómhair 1957). Bhí sé lán d'aer an tsaoil agus  is iomaí caint a tharraing a shaol príobháideach.

## Tús a shaoil
Rugadh i gCearnóg Parnell i mBaile Átha Cliath é. Agus é ina mhac léinn leighis, chrom sé ar ag cumadh dánta agus amhráin grinn a thuil clú éigean dó.  
Ba mháinlia chluais deaslámhach é agus cáil air dá réir.   
Sa mbliain 1917 cheannaigh Gogarty agus a bhean chéile Martha, arbh as Gaillimh í, an teach mór, Teach Rinn Mhaoile, ó Caroline Blake. Ba de mhuintir na mBlácach ise – tiarnaí talún a raibh úinéireacht ar chuid mhaith de Chonamara acu agus cáil na tíorántachta ag dul leis.
Tar éis bunadh an Saorstát, rinneadh seanadóir de Gogarty sa bhliain 1922.   
Oíche amháin rinne buíonn fhearaibh é a fhuadach. De réir dealramh rún acu é a mharú ar bhruach na Life. Lena aclaíocht agus neart, bhris sé saor agus isteach leis sa sruth ag snámh leis chun sábháilteacht. Gheall sé go mbronnadh sé péire eala ar abhainn na Life, i mbuíochas don abhainn. Rinneadh amhlaidh agus rinne sé comóradh ar an eachtra seo ina dhán An Offering of Swans, 1923.  
Bhain Gogarty bonn bonn óir ag na Cluichí Tailteann sa bhliain 1924 dá leabhar An Offering of Swans.  

## Scríbhneoir
Bhí meas nach beag ag W.B. Yeats ar a chuid filíochta agus chuir sé neart dá dánta i gcló ins an Oxford Book of English Verse. Bunaíodh an carachtar Buck Milligan in Ulysses air agus bhí aighneas idir é féin agus James Joyce fán léiriú bréagach dár le Gogarty a dtugadh air. 
Cheannaigh sé teach mór i Rinn Mhaoile, Co. na Gaillimhe, áit ar chaith sé neart ama agus ar thug roinnt mhaith daoine mór le rá cuairt air.
Bhí carr aige fán am sin, rud thar a bheith annamh agus cáil air mar gheall ar luas a thaistil.

## Imirce
Tar éis sin is uile, d'fhág sé Éirinn (agus a bhean) sa bhliain 1939. Chuir sé faoi, faoi dheireadh, i Nua-Eabhrac. D'éirigh sé ina scríbhneoir lánaimseartha ann. 
Tháinig galar croí air  i Nua-Eabhrac, agus fuair sé bás ann sa bhliain 1957.

## Leabhair
- An Offering of Swans (1923)
- Wild Apples (1928)
- As I Was Going down Sackville Street (1937)
- Others to Adorn (1938)
- I Follow St Patrick (1938)
- Intimations (1950)
- It Isn't This Time of Year at All! (1954)
- Tumbling in the Hay
- Collected Poems (1954)
- A Week End in the Middle of the Week (1958)
# Torino Football Club
Is club peile Iodálach é Torino Football Club (Gaeilge: Cumann Peile Torino), ar a dtugtar Torino nó Toro de ghnáth, as Torino. Bunaíodh Torino i 1906. Imríonn an club i Serie B.
# Toirdhealbhach mac Diarmada Ua Briain
Rí na Mumhan ba ea Toirdhealbhach mac Diarmada Ó Briain. Bhí réimeas le briseadh aige ón mbliain 1142 go dtí 1165.
Diarmait Ua Briain, rí Mhumhan, ba ea a athair. Tháinig sé i gcoróin ar dtús sa bhliain 1142, chuir a dhearthár Tadhg sa bhliain 1151 ach tháinig sé i gcomharbacht ais i ndiaidh bhás Thadhg sa bhliain 1154.
Rinne an tArdrí Muircheartach Mac Lochlainn ionsaí ar an Mumhain sa bhliain 1157. Chuir sé an ruaig ar Thoirdhealbhach, agus críochdheighil sé an Mhumha idir a chol ceathrar Conchúr mac Domhnaill Ó Briain, agus Cormac Mac Cárthaigh. Cuireadh ar ais i gcoróin é i dTuadhmhumhain sa bhliain 1157 ag rí na gConnacht, Ruairí Ó Conchúir, a rinne ionsaí ar na Mumhain agus socraithe Muircheartach a scriosadh. Cuireadh as a choróin é sa deireadh ag a mhac Muircheartach sa bhliain 1165. Fuair sé bás sa bhliain 1167, agus adhlacadh é i gCill Dalua.

## Clann
Phós Toirdhealbhach iníon Mhic Cárthaigh Mhóir, fuair bás gan chlann. Phós sé ansin Sadhbh Mhic Giolla Phádraig, iníon rí Osraí Donnchadh (bás 1039), agus bhí seisear mac acu:
- Domhnaill Mór
- Muircheartach (chomharba a athar)
- Brian
- Diarmaid
- Consaidin, Easpag Chill Dalua (bás 1194) (sinsear Mhic Consaidín)
# To the Manor Born
Coiméide Briotanach is ea To the Manor Born. Thosaigh sé ag craoladh ar an 30 Meán Fómhair 1979 agus chríochnaigh sé ar 29 Samhain 1981.

## Carachtair
- Penelope Keith — Audrey fforbes-Hamilton
- Peter Bowles — Richard DeVere (Bedrich Polouvicek)
- Angela Thorne — Marjory Frobisher
- Daphne Heard — Mrs. Maria Polouvicka (Mrs. Poo)
- John Rudling — Brabinger (the Butler)
- Michael Bilton — Old Ned
- Gerald Sim — The Rector
- Daphne Oxenford — Mrs. Patterson
# Contae Little River, Arkansas
Is contae in Arkansas é Contae Little River. Is é Ashdown príomhbhailte an chontae, agus an chathair is mó daonra. Sa bhliain 2018, meastar go raibh 12,326 duine ina gcónaí ann. Is contae tirim é. 
Bunaíodh Contae Little River ar an 5ú Márta, 1867. Ainmneoidh an contae i ndiaidh na habhann Little River.
# Russellville, Arkansas
Cathair i lár Arkansas is ea Russellville. Sa bhliain 2010 fuarthas 27,920 duine ina gcónaí in Russellville.
# Amesbury
Is baile suite i Wiltshire é Amesbury.
# Contae Orange, Vermont
Is contae in oirthear Vermont é Contae Orange. Sa bhliain 2010, bhí 28,936 duine ina gcónaí sa chontae. Ba é Béarla an phríomhtheanga do 97.4%, agus Fraincis do 1.5%.
# Séamus Keely
Polaiteoir Éireannach ab ea Séamus Keely (28 Nollaig 1889 – 20 Márta 1974). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
# South Park, Ilford
Is páirc Éadbhardach suite sa London Borough of Redbridge í South Park.
# Dara Leabhar na Macabaech
Is leabhar sa Bhíobla é Dara Leabhar na Macabaech.
# Hidrealú
Is éard is hidrealú ann ná scoilt móilín trí ghníomhú uisce. Úsáidtear an téarma go príomha ar thiontú eistir chuig alcól is aigéad (i dtiontú saille go dtí gliocról is aigéid shailleacha, mar shampla) agus cúlú an pholaiméiriúchán comhdhlúthúcháin, chun próitéiní a bhriseadh ina n-aimíonaigéid is polaishiúicrídí a thiontú ina siúcraí. Úsáidtear an téarma freisin chun cur síos ar thiontú salann aigéid nó buin ar ais go dtí an t-aigéad nó an bun sin.
# Irreemplazable
Is é Irreemplazable an chéad cheirnín leathfhada ó Beyoncé. Scaoileadh é ar an 28 Lúnasa, 2007.

## Traicliosta
Is iad seo na hamhráin:
1. "Amor Gitano" (Alejandro Fernández le Beyoncé) – 3:48
2. "Oye" – 3:41
3. "Irreemplazable" – 3:48
4. "Bello Embustero" – 3:20
5. "Beautiful Liar" (Remix) (le Shakira) – 3:01
6. "Beautiful Liar (Spanglish Version)" – 3:21
7. "Irreemplazable" (Norteña Remix) – 3:51
8. "Get Me Bodied" (Timbaland Remix) (le Voltio) – 6:14


## Cairteacha
| Tír (2007)                | Uimhir |
| ------------------------- | ------ |
| Stáit Aontaithe Mheiriceá | 105    |
# Muscari
Géineas de phlandaí bleibíneacha ilbhliantúla atá dúchasach don Eoráise is ea Muscari a tháirgeann diasa de bhláthanna dlútha, is coitianta gorm, próca-chruthach atá cosúil le dornáin fhíonchaor san earrach.
Is é an t-ainm coitianta don ghéineas ná an bú fíniúna (ainm a úsáidtear freisin do na genera gaolmhara Leopoldia agus Pseudomuscari, a bhí san áireamh roimhe seo i Muscari), ach níor chóir iad a mheascadh le hiasaintí. Úsáidtear roinnt speiceas Muscari mar phlandaí gairdín ornáideacha.
Is minic a bhíonn na bláthanna gorm uachtaracha neamhthorthúil, ach níos gile daite ná na bláthanna eile, agus feidhmíonn mar mhealladh breise. Úsáidtear roinnt speiceas Muscari mar phlandaí gairdín ornáideacha..

## Cur síos
Tháinig an géineas Muscari ón Sean-Domhan, lena n-áirítear Imchuach na Meánmhara, lár agus Deisceart na hEorpa, tuaisceart na hAfraice, iarthar, lár agus iardheisceart na hÁise. Tá sé eadóirsithe in áiteanna eile, lena n-áirítear Tuaisceart na hEorpa agus na Stáit Aontaithe.[ 1]
# Oileán Southampton
Is oileán é Oileán Southampton atá suite i dtuaisceart Cheanada.
# An Garda Várangach
Scothaonad an t-arm Biosántach as an deichiú go dtí an ceathrú haois déag, a fhreastalta a mbaill as garda cosanta pearsanta le haghaidh na impirí na Biosáinte ab iad an Garda Várangach (an Ghréigis: Τάγμα τῶν Βαραγγῶν, Tágma tōn Varángōn).
# Arzal
Is común í Arzal (Briotáinis: Arzhal) atá suite sa Département du Morbihan i réigiún na Briotáine in iarthuaisceart na Fraince.
# Tampa, Florida
Is cathair de chuid stát Florida, Stáit Aontaithe Mheiriceá, í Tampa. De réir an daonáirimh sa bhliain 2011, tá 335,709 duine ina gcónaí sa chathair. Tá Tampa suite i gContae Hillsborough. Is í Tampa an 3ú cathair is mó sa stát. Bunaíodh an chathair sa bhliain 1823. Tá Bob Buckhorn ina mhéara.

## Comhchathracha
- Barranquilla, An Cholóim.
- Le Havre, An Fhrainc.
- Córdoba, An Airgintín.
- Ashdod, Iosrael.
- Agrigento, An Iodáil.
- Veracruz, Meicsiceo.
- Boca del Río, Meicsiceo.
- Oviedo, An Spáinn.
- İzmir, An Tuirc.
# Céad Litir Naomh Eoin
Is leabhar sa Bhíobla agus sa Tiomna Nua í Céad Litir Naomh Eoin.
# Inspeirm
Is éard is inspeirm ann ná an fíochán a tháirgtear taobh istigh den chuid is mó de shíolta na bplandaí bláthanna, tar éis toirchithe. Timpeallaíonn sí an suth agus soláthraíonn sí cothaithe i bhfoirm stáirse, cé gur féidir go mbeadh olaí agus próitéin ann freisin. Is féidir inspeirm a bheith ina foinse cothaithe in aiste bia an duine. Mar shampla, meiltear inspeirm na cruithneachta ina plúr chun aráin (tá an chuid eile den ghráin san áireamh chomh maith i bplúr lánchruithneachta), agus ag an am céanna, tá inspeirm na heorna ina foinse is mó i gcomhair siúcraí le haghaidh beorach a tháirgeadh. Samplaí eile de inspeirm a fhoirmíonn an chuid is mó den chuid inite is ea  "feoil" chnónna cócó agus "uisce" chnóanna cócó , agus arbhar. Tá easpa inspeirme i gcuid síolta roinnt plandaí, mar shampla magairlíní, 

## Bunús na hinspeirme
Tá síolta beaga le suthanna beaga agus inspeirmeacha flúirseacha ag sinsir na bplandaí bláthanna, agus is gnách go léiríonn forbairt éabhlóideach na bplandaí bláthanna treocht i dtreo plandaí le síolta aibí le beagán nó gan aon inspirme. I bplandaí bláthanna atá níos díorthaíte, líonannan an suth an chuid is mó den síol agus bíonn an inspeorm neamh fhorbartha nó ite roimh an síol a bheith  aibithe.
# Uí Nialláin Thiar
Is barúntacht suite i gContae Ard Mhacha iad Uí Nialláin Thiar.
# Xanthomonas albilineans
Is speiceas de phróitéabhaictéar é Xanthomonas albilineans san fhine Xanthomonadaceae, dúchasach do réigiúin trópaiceacha agus fothrópaiceacha.
Ionsaíonn an baictéar, fíteaphataigineach, gram-dhiúltach, slat-chruthach, seo speicis éagsúla den fhine Poaceae (féara) agus is cúis le scalladh duillí é, galar marfach i gcána siúcra. Athraíonn siomptóim an ghalair seo ó stríoc bhán chaol amháin, atá sainithe go géar, go sleabhcadh iomlán agus neacróis sna duilleoga, rud a fhágann go bhfaigheann an planda bás. .

## Tacsanomaíocht

### Comhchiallaigh
De réir na hEagraíochta um Chosaint Plandaí (An Iaráin)  :
- Agrobacterium albilíneans (Ashby) Savulescu 1947,
- Pseudomonas albilineans (Ashby) Krasil'nikov 1949,
- Baictéar albilíneans Ashby 1929,
- Phytomonas albilineans (Ashby) Magrou 1937,
- Phytomonas Martin & Robinson,
- Xanthomonas albilíneans var. paspali Orian 1962.


### Liosta neamhrangaithe
De réir NCBI (11 Feabhra, 2015)  :
- Xanthomonas albilineans neamhrangaithe GPE PC73


## Nótaí agus tagairtí
1. ↑  “Xanthomonas albilineans - La bactérie tropicale qui menace la canne à sucre” (fr). Genoscope. Dáta rochtana: 11 février 2015..
2. ↑  “Leaf Scald of Sugarcane” (en). République islamique d'Iran - Ministère du Jihad et de l'Agriculture. Dáta rochtana: 11 février 2015..
# 1681

## Tarluithe
- 14 Márta — Thug Séarlas II Shasana cairt talaimh do William Penn i gcomhar críoch a thabharfar Pennsylvania uirthi níos déanaí.
- Faoin bhliain seo, maraíodh an dódó deireanach ar Oileán Mhuirís.


## Breitheanna
- 14 Márta — Georg Philipp Telemann, cumadóir ceoil Gearmánach (b. 1767)
- 26 Meitheamh — Hedwig Sophia, bandiúc Holstein-Gottorp, scríbhneoir Sualannach (b. 1708)


## Básanna
- 25 Bealtaine — Pedro Calderón de la Barca, drámadóir Spáinneach (r. 1600)
- 27 Meitheamh – Juhana Cajanus, scríbhneoir Fionlannach (r. 1655)
- 11 Iúil — Oilibhéar Pluincéid, ardeaspag agus naomh Éireannach
- 8 Nollaig – Gerard ter Borch, péintéir Dúitseach (r. 1617)
# Albert Memorial
Is cuimhneachán suite i gCathair Westminster é Albert Memorial.
# Oileán Inse Duine
 Is oileán Éireannach é Oileán Inse Duine.
# Heinrich Schliemann
Fear gnó agus seandálaí Gearmánach ab ea Heinrich Schliemann (6 Eanáir, 1822, Neubukow, Mecklenburg-Schwerin – 26 Nollaig, 1890, Napoli) a thacaigh leis an tuairim go raibh réaltacht stairiúil sna háiteanna a bhí luaite i saothar Hóiméir. Ba thochaltóir tábhachtach seandálaíochta na Traí é Schliemann, mar aon leis na láithreáin Mícéineacha; an Mícéine agus an Tiryns. Thug a ghnóthú thar na bearta tacaíocht ábhartha don smaoineamh go léiríonn an t- Iliad (scríofa ag Hóiméar) agus an Aeinéid (scríofa ag Veirgil) imeachtaí stairiúla iarbhír.

## Oibreacha
- La Chine et le Japon au temps présent (1867)
- Ithaka, der Peloponnesus und Troja (1868) (ISBN 978-1-108-01682-7)
- Trojanische Altertümer: Bericht über die Ausgrabungen in. Troja (1874) (ISBN 978-1-108-01703-9)
- Troja und seine Ruinen (1875). Translated into EnglishTroy and its Remains (1875) (ISBN 978-1-108-01717-6)
- Mykena (1878). Mycenae: A Narrative of Researches and Discoveries at Mycenae and Tiryns (1878) (ISBN 978-1-108-01692-6)
- Ilios, City and Country of the Trojans (1880) (ISBN 978-1-108-01679-7)
- Orchomenos: Bericht über meine Ausgrabungen in Böotischen Orchomenos (1881) (ISBN 978-1-108-01718-3)
- Tiryns: Der prähistorische Palast der Könige von Tiryns (1885) (ISBN 978-1-108-01720-6).
- Bericht über de Ausgrabungen in Troja im Jahre 1890 (1891) (ISBN 978-1-108-01719-0).
# Yr Wyddfa
Is í Yr Wyddfa (AIF: [ər ˈʊɨ̞̯ðva], an dumha nó an dumha adhlactha sa Bhreatnais), an bhinn is airde sa Bhreatain Bheag. Tá sí 1,065 méadar ar airde. Tagann 400,000 siúlóir chuige gach bliain.
Tá Yr Wyddfa suite in Eryri (nó "Snowdonia" mar ba nós ag Béarlóirí glaoch air) i dtuaisceart na Breataine Bige. Páirc náisiúnta atá ann; an chéad pháirc náisiúnta a bunaíodh sa Bhreatain Bheag sa bhliain 1951. Tá achar 2,170 km2 cearnach aici.  
Sa bhliain 2022, chaith Údarás na Páirce Náisiúnta vóta ar son na hainmneacha Yr Wyddfa agus Eryri a úsáid, seachas Snowdon agus Snowdonia, mar gheall ar achainí a rinne 5,000 duine ag impí ar son an athraithe.
# Tamaulipas
Is ceann de na 31 stát de chuid Mheicsiceo é Tamaulipas, agus é suite in oirthuaisceart na tíre. Tá Tamaulipas ag críochántaíocht le Texas, sna Stáit Aontaithe, sa tuaisceart, le Murascaill Mheicsiceo ar a thaobh thoir, le stát Veracruz san oirdheisceart, le San Luis Potosí san iardheisceart, agus le Nuevo León san iarthar. Is é Ciudad Victoria an phríomhchathair agus is é Reynosa an chathair is mó. Bhí 3,374,200 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2012.
Tá an trádáil níos tábhachtaí ná aon chuid eile de gheilleagar an stáit. Tá 15 pointe trasnaithe ar an teorainn leis na Stáit Aontaithe. Is é Nuevo Laredo an ceann is tábhachtaí. Téann 28% de thrácht thrádála NAFTA tríd agus an droichead idir é agus na Stáit Aontaithe, is é an droichead idirnáisiúnta is mó tráchta ar domhan. Lena chois sin tá dhá chalafort thábhachtacha ann, Tampico agus Altamira. Tá Tampico suite ar an mbruach thuaidh den abhainn Pánuco agus tá scaglann mór ola de chuid PEMEX ann. Táirgí peitril sa chuid is mó a théann tríd an gcalafort úd. Earraí saothraithe de gach aon chineál a théann trí Altamira. San iomlán aistrítear 30% d'earraí trádála Mheicsiceo leis an gcoigríoch trí Tamaulipas.
# Cú
Pór madra a ritear anois ar son spóirt, ach a bhíodh in úsáid leis na mílte bliain chun giorriacha, sionnaigh is fianna a sheilg. Caol le fionnadh gearr. Na cosa, an t-eireaball is an soc fada. Is mionphór an cú Iodálach. Tarlaíonn rásaíocht con ar chúrsa fálaithe ciorclach nó ubhchruthach, agus mealltar na cúnna timpeall an chúrsa le giorria meicniúil. Tógadh an chéad chúrsa mar seo in Emeryville, California i 1919.
# Sabina Brennan
Is eolaí néarchórais, síceolaí agus aisteoir Éireannach í Sabina Brennan, faoi láthair ina ollamh taca ag obair i gColáiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath .

## Luathshaol
Is í Brennan an duine is óige de chúigear leanaí. D'oibrigh a hathair don Irish Life agus lean sí é sa ghnó seo díreach tar éis meánscoil.

### Aisteoireacht
Tugadh a díograis chun aisteoireacht nuair a bhí sí 8 mbliana d'aois. Mhol a múinteoir drámaíochta ceachtanna príobháideacha di dá tuismitheoirí.
D'fhill Brennan ar an spéis seo tar éis iomarcaíocht dheonach a thógáil ó Irish Life. Rinne sí staidéar ar dioplóma a múinteoirí ag Scoil Cheoil agus Drámaíochta Guildhall, agus chaith sí deich mbliana mar aisteoir lánaimseartha.
Bhí sí i níos mó ná 160 eipeasóid den tsraith theilifíse Éireannach Fair City i bpáirt Tess Halpin. Tachtadh a carachtar chun báis mar chuid de scéalaíocht iomráiteach drochíde baile.

### Taighde eolaíoch agus gairm bheatha
Tar éis Fair City a fhágáil, bhain Brennan céim i síceolaíocht amach in Ollscoil Mhá Nuad. Shocraigh sí leanúint lena cuid staidéar le PhD le Ian Robertson i gColáiste na Tríonóide ar athruithe san inchinn a bhaineann le haosú. Chríochnaigh sí a cuid staidéar PhD in 2011 lena tráchtas "Innéacsanna néareolaíocha agus leictreifiseolaíochta de feidhmiú chognaíoch in aosú ".
Tá os cionn 40 alt foilsithe aici maidir le sláinte inchinne, néaltrú agus feidhm chognaíoch i ndaoine fásta atá ag dul in aois. Tríd an obair seo, d'fhiosraigh sí a thábhachtaí agus atá an teacht aniar a neartú do shláinte na hinchinne tríd spreagadh meabhrach agus aclaíocht (i measc rudaí eile), a bhí mar bhunchloch ag cuid mhaith dá taighde ina dhiaidh sin.
Bhí sí ina comhstiúrthóir ar an gclár taighde 'NEIL', a bhronn Atlantic Philanthropies dóibh chun idirghabhálacha a fhorbairt chun meath cognaíoch a mhoilliú nó a stopadh. Bhí sí ina comhiarrthóir ar thionscadal rathúil ón Aontais Eorpaigh, a bhunaigh an láithreán gréasáin agus aip 'Hello Brain' chun cur ar chumas daoine a mhealladh chun sláinte inchinne agus chun leideanna a sholáthar maidir le sláinte inchinne a chosaint.
Tá sí gníomhach sna meáin náisiúnta agus idirnáisiúnta, go háirithe i ndíospóireachtaí faoi néaltrú agus aosú. Le maoiniú ón tionscadal NEIL, d'fhorbair sí sraith scannán ag tabhairt aghaidh ar chaillteanas cuimhne agus ar shláinte inchinne le Coláiste na Tríonóide ar a dtugtar Freedem. In 2019 d'fhoilsigh Orion Spring a leabhar '100 Days to a Younger Brain'.

### Polaitíocht
In 2016, ba iarrthóir ar shuíochán de Choláiste na Tríonóide i Seanad Éireann í Brennan ach níor éirigh lei.

## Gradaim
- 2018 Image Mná na Bliana [21]
- 2017 Gradam Cumarsáide Eolaíochta Sármhaith de Fhondúireacht Eolaíochta Éireann as a cuid oibre ar an tionscadal 'Hello Brain' [13][22]
- 2017 Gradam Nuálaíochta na Tríonóide do Thionchar Sochaíoch [23]


## Saol Pearsanta
Tá Brennan pósta le beirt mhac.
# Cath Sulchóid
Troideadh Cath Sulchóid sa bhliain 968 idir Dhál gCais faoi cheannas Brian Ború, agus Gall-Ghaeil Luimnigh, faoi cheannas Ímar Luimnigh. Bua a bhí ann do Dhál gCais ag Sulchóid, a chuir deireadh le fairsingiú na Lochlannach in Éirinn. Is é an chéad cheann de thrí chath é freisin a tharraingíonn aird ar chaithréim Bhrian Ború. Tharla an cath le linn feachtais mhíleata faoi cheannas Ímar Luimnigh isteach i gcríoch Dhál gCais. Tar éis an chatha do ghabh agus do loisc Dál gCais daingean Lochlannach Luimnigh.

"Maidm for Gullu Luimnich re Mathgamain m. Cennetich oc Sulchuait, & loscud Lumnich dó ría medón laí arna bárach."
—Annála Inis Faithlinn s.a. 967.2
Maidhm ar Ghaill Luimnigh le Mathgamain mac Cennetich ag Sulchóid, ⁊ loscadh Luimnigh aige roimh meán-lae arna mhárach.


"Mathgamain m. Cennetigh, ri Caissil, do arcain Luimnigh & dia loscadh."
—Annála Uladh s.a. 967.5
Mathgamain mac Cennetigh, rí Chaisil, do arg Luimnigh ⁊ do loisc.

Ní thugann sna hannálacha ach an tuairisc ghairid thuas ar chath agus ar chreachadh Luimnigh an lá dár gcionn. Tá an t-aon chuntas leathnaithe ar an gcath, lena n-áirítear cúlra, tionóil, agus iarmhairt, le fáil in Cogad Gáedel re Gallaib a bhfuil conspóid ag baint leis. 

## I gCultúr Coitianta
Cath Sulchóid is ábhar don amhrán "Born for War (The Rise of Brian Boru)", leis an mbanna miotail tíre Éireannach Cruachan.

## Nótaí
1. 1 2  Arna aistriú ag an Uicipéid
# Comharchumann
Eagras pobail é comharchumann a dheineann saol gnó, eacnamaíochta agus sóisialta i gceantair áitiúla (de ghnáth) a fhorbairt is a fheabhsú.
Ceiliúrtar Lá Idirnáisiúnta na gComharchumann i mí íúil gach bliain.

## Comharchumainn in Éirinn
Tá comharchumainn agus comhlachtaí pobalbhunaithe mar eagrais forbartha pobail áitiúla i gcuid mhaith ceantar Gaeltachta.  Cuireann Údarás na Gaeltachta maoiniú reáchtála ar fáil do 32 eagras pobail, idir chomharchumainn agus chomhlachtaí pobalbhunaithe, chun cur ar a gcumas tabhairt faoi chlár forbartha pobail ina gceantar feidhme atá dírithe ar riachtanais an phobail áitiúil.
# Colpa
Is cuid feolmhar ag cúl an gcos an duine faoin ghlúin í colpa.
# Ulisse Aldrovandi
Ba eolaí de chuid na hAthbheochana Iodálaí é Ulisse Aldrovandi a rugadh 11 Meán Fómhair 1522 i mBologna agus a fuair bás 4 Bealtaine 1605 sa chathair chéanna.
# Tréimhse The na Meánaoise



Is éard is Tréimhse The na Meánaoise  ná tréimhse ina raibh aeráid the i dtíortha timpeall  an Atlantaagh Thuaidh, idir AD 950 go 1250.
# Druim Lathaighe
Is baile i gContae Fhear Manach é Druim Lathaighe.
# Avonmouth
Is barda suite i mBriostó Shasana é Avonmouth. Sa bhliain 2011, bhí 12,485 duine ina gcónaí ann.
# Bolungarvík
Is sráidbhaile san Íoslainn é Bolungarvík, 473km ó Réicivíc. In Eanáir 2011, bhí 888 daoine ina gcónaí sa sráidbhaile.
# Eireabol
Is sráidbhaile suite i gCataibh, Comhairle na Gàidhealtachd, é Eireabol nó Earabol.
Tá an sráidbhaile suite ar chladach  thoir theas Eireabol, sa chuid thuaidh den iar-chontae Cataibh.
Ceanglaíonn an príomhbhóthar cósta an A838 na sráidbhailte Tunga, Achadh a’ Mholltairich, Hòb agus Eireabol ar an taobh thoir agus Port nan Con, Saingea Beag, Diùranais agus ar aghaidh le Drochaid Lusart ar an taobh thiar.
Ciallaíonn a ainm Lochlannach 'Baile ar thrá ghairbhéil'.
# San Nicola da Crissa
Is cathair i réigiún Calabria san Iodáil é San Nicola da Crissa. Bhí 1,220 duine ina gcónaí ann ar an 1 Eanáir 2023.
# Arminius
Taoiseach na Cherusker (Laidin: Cherusci) ba ea Arminius, ar a dtugtar freisin Armin nó Hermann (r. 18 RC/17 RC i Magna Germania; b. AD 21 i nGermania) a chlaoígh arm Rómhánach i gCath Fhoraois Teutoburg. 
Bhí sé in ann tionchar díreach a fheidhmiú ar comhghuaillíocht de treibheanna gaolmhara Gearmánacha a choimeád le chéile iad i gcoinne na Rómhánach ach tar dó a bheith treascartha ag an ginearál Rómhánach Germanicus, nia an Impire Tibir (Laidin: Tiberius Julius Caesar Augustus), chuaigh a thionchar i léig agus feallmharaíodh é. Cé nár éirigh le hArminius sa deireadh aontacht a chruthú i measc na dtreibheanna Gearmánacha, d'fhág caillteanas na léigiún Rómhánach san bhforaois Teutoburg iarmhairt fadiarmhartach ar an stair ina dhiaidh sin, ní amháin ar na treibheanna Gearmánacha ach freisin ar an Impireacht Rómhánach. Ba é feachtas Ghermanicus an feachtas mór míleata deireanach Rómhánach ar bhruach thoir na Réine.
# Invisible
Is úrscéal le Paul Auster é Invisible. D'fhoilsigh Henry Holt and Co. an leabhar sa bhliain 2009. Is é Invisible an cúigiú húrscéal déag le hAuster.
# An Cladach, Oileán Arainn
Is sráidbhaile ar Eilean Arainn, Comhairle Shiorrachd Áir a Tuath, é an Cladach.
# Bill Withers
Amhránaí Meiriceánach Afracach ab ea William Harrison Withers Jr.  a rugadh ar 4 Iúil, 1938 i Slab Fork Virginia Thiar agus a fuair bás ar an 3 Aibreán, 2020.
# Mícheál Ó Mulláin
Réabhlóidí Éireannach agus sóisialaí ab ea Micheál Ó Mealláin nó Michael Mallin (1 Nollaig 1874 – 8 Bealtaine 1916) a ghlac páirt gníomhach in Éirí Amach 1916. Ba é Leascheannasaí Arm Cathartha na hÉireann é faoi James Connolly. Ar nós Connolly, bhí Mallin é féin in Arm na Breataine nuair a bhí sé óg.

## Saol

### Tús a shaoil
Rugadh Ó Mulláin sna Saoirsí i gcroílár Bhaile Átha Cliath., 
Ba é Micheál an duine ba shine de sheisear clainne a tháinig slán ó naíonacht; fuair cúigear eile bás agus iad ina leanaí. Ní raibh seo as an ghnáth in aon chor ag an am.  
Cé go raibh bá ag a mháthair don phoblachtachas, bhí cuid den teaghlach  báite i gcultúr míleata Shasana. Mí amháin roimh a chúigiú breithlá déag, liostáil sé leis na Royal Scots Fusiliers mar dhrumadóir. Chaith sé beagnach 14 bliain in arm Shasana, cuid mhaith de san India.  

### 1902
Tháinig Micheál abhaile ag deireadh 1902. Fuair sé post mar fhíodóir poiplín ag Atkinson & Co agus chuaigh sé le Ceardchumann na bhFíodóirí Síoda sa chathair. Chuaigh a thaithí ansin go mór i bhfeidhm air. Roimh i bhfad bhí sé ina oifigeach ar cheardchumainn na bhfíodóirí síoda agus ansin ina rúnaí ar an cheardchumann.   

### 1913
In Earrach 1913 chuaigh na hoibrithe i monarcha Atkinson ar stailc agus bhí Micheál i gcroílár imeachtaí. Bhí bua acu sa deireadh ach níorbh fhada gur éirigh Micheál as a phost sa mhonarcha agus sa cheardchumann.  
Chuaigh sé ansin leis an ITGWU.Roimh i bhfad bhí sé i mbun oibre leis an Arm Cathartha na hÉireann. Rinneadh príomh-oifigeach traenála de  agus faoi dheireadh 1914 d’ainmnigh Séamus Ó Conghaile é mar cheann foirne.   
Mar aon leis an Chonghaileach, scríobh Ó Mealláin sraith alt don Workers’ Republic ag deireadh 1915 ar chúrsaí míleata, a chuir béim ar chogaíocht neamhrialta. Thug le fios dá lucht léite gurbh fhéidir le baicle bheag trodairí an lámh in uachtar a fháil ar fhórsa láidir ar nós arm Shasana.  

### 1916
I rith an Éirí Amach, bhí Ó Mulláin mar leas cheannasaí faoi Séamas Ó Conghaile agus i gceannas ar an ngrúpa saighdiúirí ag Faiche Stiabhna i mBaile Átha Cliath, leis an gCúntaois Markiewicz mar leascheannaire. 
Ghéill sé ar an Domhnach, 30 Aibreán 1916 nuair a fuair sé an t-ordú ón gCongailleach. Cuireadh chun báis é ar an 8ú lá de Bealtaine i bPríosún Chill Mhaighneann.
# Red Bull Racing
Is foireann Ostarach de chuid Fhoirmle a hAon é Red Bull Racing (Ainm oifigiúil:Oracle Red Bull Racing), RBR nó Red Bull a thugtar air fosta. Is i Milton Keynes atá an fhoireann lonnaithe. Bunaíodh an fhoireann in 2005 tar éis cheannaigh Red Bull Jaguar Racing ar 15 Samhain 2004.

## Éachtanna

### Craobhchomórtas na nDéantúsóirí
- 2010
- 2011
- 2012
- 2013
- 2022
- 2022


### Craobhchomórtas na dTiománaithe
- 2010 (Sebastian Vettel)
- 2011 (Sebastian Vettel)
- 2012 (Sebastian Vettel)
- 2013 (Sebastian Vettel)
- 2021 (Max Verstappen)
- 2022 (Max Verstappen)
- 2023 (Max Verstappen)
- 2024 (Max Verstappen)


## Naisc Sheachtracha
- Suíomh gréasáin
# Mainistir Liath
Is baile suite i gContae an Dúin í Mainistir Liath.
# John Prior
Polaiteoir Éireannach ab ea John Prior. Bhí sé ina bhall de Chumann na nGaedheal.
# Cleland (Siorrachd Lannraig a Tuath)
Sráidbhaile in aice le Tobar na Màthar agus Camas Neachdain  i Siorrachd Lannraig a Tuath na hAlban is ea Cleland. Ó bhí 2018, tá daonra de thart ar 3,000 ann. Tá oidhreacht láidir mhianadóireachta guail ag an sráidbhaile, agus is sampla tipiciúil é de shráidbhaile lucht oibre i Siorrachd Lannraig a Tuath agus i gceantar Ghlaschú. Mar gheall ar a shuíomh, in ainneoin é a bheith i gcroílár Lannraig a Tuath, tá an sráidbhaile scoite amach, go geografach agus go cultúrtha, ó bhailte máguaird ar nós Thobar na Màthar, Shotts, agus Camas Neachdain.
# Gillette, Wyoming
Is cathair de chuid stát Wyoming, Stáit Aontaithe Mheiriceá, í Gillette. De réir an daonáirimh sa bhliain 2011, tá 29,389 duine ina gcónaí sa chathair. Tá Gillette suite i gContae Campbell. Tá Tom Murphy ina mhéara. Bunaíodh an chathair sa bhliain 1892.
# Gluaiseacht na gCeart Sibhialta i dTuaisceart Éireann
Tháinig Gluaiseacht na gCeart Sibhialta i dTuaisceart Éireann ar an bhfód sna 1960idí. Ba ghluaiseacht í seo a tháinig ar an saol le deireadh a chur leis an éagóir a bhí á himirt ar an phobal náisiúnach i dTuaisceart Éireann i dtaca le cúrsaí fostaíochta, tithíochta agus vótála de.
# Inis Lua
Is oileán í Inis Lua, amach ó Inbhear na Sionainne.
# 11 Lúnasa
Is é an 11 Lúnasa an 223ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 224ú lá i mbliain bhisigh. Tá 142 lá fágtha sa bhliain.

## Féilte
- Sead - Lá na Saoirse (1960)
- Caitliceachas - Lá Fhéile Cláir Assisi


## Daoine a rugadh ar an lá seo
- 1858 — Christiaan Eijkman, dochtúir Ísiltíreach(b. 1930)
- 1867 — Edgar de Wahl, teangeolaí Gearmánach Baltach (b. 1948)
- 1894 — Dónall Ó Braoin, Teachta Dála (b. 1969)
- 1897 — Enid Blyton, údar Sasanach (b. 1968)
- 1902 — Lloyd Nolan, aisteoir Meiriceánach (b. 1985)
- 1905 — Kurt Gerstein, oifigeach SS (b. 1945)
- 1931 — Thomas Meaney, polaiteoir Éireannach (b. 2022)
- 1943 — Pervez Musharraf, uachtarán na Pacastáine (b. 2023)
- 1948 — Jan Palach, mac léinn as an tSeicslóvaic a chuir lámh ina bhás féin (b. 1969)
- 1953 — Hulk Hogan, coraí Meiriceánach (b. 2025)
- 1954 — Joe Jackson, Ceolróir agus Amhránaí Sasanach
- 1955 — Sylvia Hermon, polaiteoir Briotanach
- 1967 — Thomas Pringle, polaiteoir Éireannach
- 1978 — Jermain Taylor, dornálaí
- 1982 — Alan Halsall, aisteoir Briotanach
- 1983 — Chris Hemsworth, aisteoir Astrálach
- 1989 — Ksenia Zsikhotska, damhsóir agus cóiréagrafaí Úcránach
- 1998 — Jake Carter, amhránaí Briotanach


## Daoine a fuair bás ar an lá seo
- 1807 — Sylvester O'Halloran, máinlia Éireannach (r. 1728)
- 1861 — Catherine Hayes, soprán Éireannach (r. 1818)
- 1956 — Jackson Pollock, ealaíontóir Meiriceánach (r. 1912)
- 1962 — Laurence Walsh, polaiteoir Éireannach (r. 1883)
- 1964 — Letitia Marion Hamilton, ealaíontóir Éireannach (r. 1878)
- 2000 — John Joe Doyle, iománaí Éireannach (r. 1926)
- 1994 — Peter Cushing, aisteoir Sasanach (r. 1913)
- 1995 — Joseph Bermingham, polaiteoir Éireannach (r. 1919)
- 2012 — Michael Dokes, dornálaí Meiriceánach (r. 1958)
- 2014 — Robin Williams, aisteoir agus fuirseoir Meiriceánach (r. 1951)


## Tarluithe eile
- 1492 - Rinne Rodrigo de Borja pápa agus ghlac sé leis an ainm Alastar VI
- 1920 - Thosaigh tStailc Ocrais Chorcaí. Dhiúltaigh príosúnaigh phoblachtacha bia mar agóid
- 1960 - Fógraíodh neamhspleáchas Shead ón Fhrainc
- 1982 - Scaoileadh amach as an bpríosún na Krays chun freastal ar shochraid a máthar
- 1990 - D'éirigh le 40 as an mBreatain agus cúigear as Éireann a bhí sáinnithe i gCuáit de bharr ionradh na hIaráice, éalú
# 141 (uimhir)
Is é 141 an uimhir nádúrtha tar éis 140 agus roimh 142.
# An Baile Dubh, Contae Loch Garman (Cill Chuma)
Is baile suite i gContae Loch Garman é an Baile Dubh.
# Bracknell (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Is toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe é Bracknell. Cruthaíodh sa bhliain 1997 é. Is é Phillip Lee (C) sealbhóir reatha an tsuíocháin.
# Stáisiún Traenach Bhaile Mhoireil
Is stad traenach é Stáisiún Traenach Bhaile Mhoireil atá suite i mBaile na gCamán, Deisceart Bhéal Feirste. 

## Stair
D'oscail an stáisiún ar 1 Samhain 1858. Tá sé gan foireann ó 1966.

## Seirbhísí
| Stáisiún roimhe sin |  | Iarnród Thuaisceart Éireann                            |  | An gcéad stáisiún eile |
| ------------------- |  | ------------------------------------------------------ |  | ---------------------- |
| Adelaide            |  | Iarnród Thuaisceart Éireann Béal Feirste- Iúr Cinn Trá |  | An Fionnachadh         |
# Coill an Locháin
Is sráidbhaile í Coill an Locháin. Tá sí suite i mBuiríos Umhaill, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
# Natalia Vikhlyantseva
Is imreoir leadóige as An Rúis í Natalia Vikhlyantseva. Rugadh í ar an 16 Feabhra 1997.
# Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 2008
Ba chomórtas iománaíochta í Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 2008, a thosaigh ar 25 Bealtaine 2008 agus chríochnaigh ar 7 Meán Fómhair 2008. B'í an 122ú comórtas Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann. Ghlac 12 fhoireann páirt. Bhuaigh Cill Chainnigh an comórtas don 31ú huair.

## Foirne
- Aontroim
- Baile Átha Cliath
- Cill Chainnigh
- An Chlár
- Corcaigh
- Gaillimh
- Laois
- Loch Garman
- Luimneach
- Port Láirge
- Tiobraid Árann
- Uíbh Fhailí
# Cangarú crainn Lumholtz
Is ainmhí é an cangarú crainn Lumholtz. Mamach atá ann.
# Droichead na Lúblíne
Is droichead suite i gContae Bhaile Átha Cliath é Droichead na Lúblíne.
# Achadh Bhó (paróiste sibhialta)
Paróiste sibhialta i gContae Laoise is ea Achadh Bhó. Tá cuid den pharóiste i mbarúntacht Chlár Maí Locha  agus cuid eile i mbarúntacht Chlann Donncha  .

## Paróiste Eaglais na hÉireann
Amhail paróistí sibhialta eile in Éirinn, díorthaíodh paróiste sibhialta Achadh Bhó as, agus síneann sé thar an gceantar céanna le paróiste eaglasta a bhí ann cheana de chuid Eaglais na hÉireann. Mar gheall ar atheagrú na heaglaise, áfach, níl an paróiste eaglasta ann a thuilleadh, agus é cuimsithe isteach i bparóiste Ráth Domhnaigh i nDeoise Chaisil agus Osraí.
Ba bhiocáire de pharóiste Eaglais na hÉireann é an staraí, seandálaí agus topagrafaí, Edward Ledwich ; ceapadh é sa bhliain 1772 agus caithfidh sé gur éirigh sé as sa bhliain 1797 mar ceapadh a chomharba sa bhliain sin.

## Séipéal luath-Éireannach
I luath-eaglais na hÉireann, bhí paróiste ina aonad eaglasta críche bunaithe ar an aonad críche Gaelach ar a dtugtar túath  nó ar lonnaíochtaí luath-Chríostaí agus manachúla. I gcás Achadh Bhó, is cosúil go bhfuil an paróiste bunaithe ar aireacht na mainistreach uath-meánaoisí Achadh Bhó

## Bailte Fearainn
Is iad na bailte fearainn atá sa pharóiste ná:
- Achadh Bhó
- Anster
- Ard Bhearna
- Baile Uí Bhróithe
- Baile Cholla
- Baile Uí Chuidithigh
- Baile Uí Gharbháin
- Baile Uí Ghaoithín Íochtarach
- Baile Uí Ghaoithín Uachtarach
- Baile Uí Ghamhdáin Beag
- Baile Shionóid
- Baile Uí Chaomháin
- Baile Eoghain
- Baile Raighleáin
- Barnasallagh
- An Bán Breac
- Bánchnoc
- An Bóthar Ard
- Buiríos Mór Osraí (baile)
- Na Críocha Dubha Thuaidh
- An Cheapach
- An Cheathrú Riabhach
- Cnoc an tSéipéil
- Cúlbhaile
- Cúil Fhinn
- An Corrán
- An Chrois
- Cruail
- Baile Uí Ghamhdáin Mór
- Garrán Buaile
- Deilge Bán
- An Doirín
- Doirín Oilibhéir
- Doire na Saileach
- Doire Mhuireagáin
- An Dún
- Fearann na hEaglaise
- Fiarach Fionn
- Fearann na mBráthar
- An Garraí Dubh
- Gort na Cleithe
- Gort na gCruach
- An Ghráinseach Bheag
- Grange More
- Baile an Ghróntaigh
- Caolach
- An Choill Bheag
- Coill Choitín
- Cill Deilge
- Cill Mhaolphóil
- Cill na Saor
- Cnoc an Mhuilinn
- Cnoc an Róigh
- An Cnoc Fionn
- Cloch Choill
- Cnoc Saighre
- Coill tSaileoige
- An Léim
- An Liagán
- An Lios Mór
- Machaire na Sceach
- An Láithreach
- Móin Fad
- An tSeanghlais
- Cnoc an Fhalmairigh
- Carraig na Páirce nó Dún Másc
- Cnoc na Foraire
- Seanbhoth
- An Sceach
- Cloch Choill
- Tigh na Rátha
- Toinn an Ráithín
- Tigh an Tuair
- An Tóin Riabhach
- Páirceanna an Bhaile
# Contae Van Buren, Tennessee
Is contae i Tennessee é Van Buren.  Is é Spencer príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Bhí 16,825 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010.
# Dwyfor Meirionnydd (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Is toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe é Dwyfor Meirionnydd. Cruthaíodh sa bhliain 2010 é. Is í Liz Saville-Roberts (PC) sealbhóir reatha an tsuíocháin.
# Buidéal
Is árthach righin le muineál caol agus béal é buidéal, a úsáidtear chun leachtanna a stóráil.
# Nanafótónaic
Is éard atá sa nanafótónaic an staidéar a dhéantar ar an solas agus ar a idirghníomhú leis an ábhar ar an nanascála. Na feimiméin atá i gceist baineann siad leis na tonnfhaid is giorra. (I raon sofheicthe an speictrim leictreamaighnéadaigh tá an tonnfhad idir 40 agus 700nm.)  
Is éard is aidhm don nanafótónaic na teorainneacha a bhaineann leis an díraonadh optach a shárú nó a sheachaint. De ghnáth ní féidir leis na gnáthuirlisí, leithéidí lionsaí, solas a dhíriú ar scála domhain (faoin tonnfhad) de bharr an díraonta theoranta. Ach is féidir solas a chrapadh ar nanascála ar bhealaí eile. Orthu sin tá plasmóin dromchla agus na crónna nanascála agus na bioranna nanascála a úsáidtear i miocroscópacht gar-réimse agus i miocroscópacht fhótachuidithe thollánach scannacháin.
Tá baint ar leith ag an nanafótónaic leis na réimsí a leanas:
An mhicreascópacht  optach scannacháin gar-réimse
An idirghníomhaíocht idir an solas agus struchtúir mhiotallacha (an phlasmónaic nó staidéar ar phlasmóin an dromchla).
Gaibhniú agus ionramháil an tsoláis le criostail fhótónacha
Comhtháthú na struchtúr fótónach ar shliseanna sileacain
Déanamh na gcomhábhar saorga le haghaidh áiseanna nua optacha
Baintear an fheidhm is mó as an nanafótónaic maidir leis an miocrocópacht an-ardtaifigh, le braiteoirí an-íogaire, le córais chomhtháite nasctha optaigh agus leis an bhfótavoltaic.

## Nótaí
1. ↑  Hewakuruppu, Y., et al., Plasmonic “ pump – probe ” method to study semi-transparent nanofluids, Applied Optics, 52(24):6041-6050
# Clàr-Innis
Is oileán suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd, in iarthar na hAlban, í Clàr-Innis.
# Edirne
Is cathair í Edirne sa chuid Eorpach den Tuirc. Sa bhliain 2014 bhí 165,979 duine ina gcónaí ann agus an daonra ag fás.
# Tonn
Is iomaire uisce ag curláil sa fhoirm áirsí agus ag briseadh ar an gcladach nó idir dhá logán in uisce oscailt é tonn.
# Ialtóg Botta
Is ainmhí í an ialtóg Botta. Mamach atá ann.
# Nicola Brogan
Is polaiteoir de chuid Shinn Féin í Nicola Brogan (Gaeilge: Nioiclín Ní Bhrógáin). Is as An Ómaigh í. Is Comhalta den Tionól Reachtach í do Thír Eoghain Thiar, ó 2020 ar aghaidh.
# Ciarán Lynch
Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála do cheantar Chorcaigh Theas Láir é Ciarán Lynch (Gaeilge: Ciarán Ó Loinsigh) (rugadh é 13 Meitheamh, 1964). Tá sé ina bhall de Pháirtí an Lucht Oibre agus ina TD ón mbliain 2007.
# Leabhar Nihimiá
Is leabhar sa Bhíobla é Leabhar Nihimiá.
# Beauchief agus Greenhill
Is ceantar suite i Sheffield é Beauchief agus Greenhill.
# N65
Bóthar Náisiúnta den Dara Grád in Éirinn is ea an bóthar N65, idir Buiríos Uí Chéin agus Baile Locha Riach.
# An Cnoc Dubh (Aontroim)
Sliabh i gContae Aontroma is ea an Cnoc Dubh (425 m).
# Benalmádena
Bardas is ea Benalmádena i gcúige Málaga, san Andalúis. Tá sé suite ar 'Costa del Sol', idir Torremolinos and Fuengirola, thart ar 12 cm siar ó dheas de phríomhchathair an chúige. Tá sé mar chuid den 'Área metropolitana de Málaga', (limistéar cathrach Mhalaga) agus suite i gContae nó Comarca (réigiún riaracháin logánta) Costa del Sol Occidental, comhlathas na mbardas leis an ainm céanna, agus i gceantar breithiúnach de Torremolinos. (El partido judicial de Torremolinos).
Tá thart ar 68,800 daoine ina gcónaí in Benalmádena, 's é sin an 8ú bardas is mó sa chúige ach an tríú mórcheantar uirbeach, taobh thiar de Málaga agus Torremolinos. Tá an daonra bailithe don chuid is mó i dtrí lárionaid éagsúla: Benalmádena Pueblo, Arroyo de la Miel agus Benalmádena Costa, cé go bhfuil an uirbiú ag cur na croí-láir seo le chéile. 
Bhí daoine ina gcónaí san áit seo sa réamhstair, ach i rith tréimhse Al Andalus tháinig forbairt ar an áit agus ansin meath arís i ndiaidh na bliana 1485. Chuir tionscal páipéir agus fíona go mór le geilleagar na háite sna 18ú agus 19ú haoiseanna. Sa lá atá inniu ann tá tarraingt turasóireachta mhaith ag Benalmádena ar an gCosta del Sol, le go leor áiseanna agus páirc shiamsaíochta, 2 uisceadán, casino, agus ceann de na muiríní is mó san Andalúis. Tá go leor tránna áille ann chomh maith le háiteanna suimiúla mar Chaisleáin Colomares, Carr Cábla Benalmádena, agus an Stupa Budaíoch is mó san Eoraip ag 33 méadar ar airde.
Clúdaíonn an bardas achar 27 ciliméadar cearnógach ó bheanna Sierra de Mijas go dtí an fharraige, ag titim in áiteanna i bhfoirm aille. Téann an autopista A-7 soir siar trasna ar an gcríoch, a dhéanann cumarsáid leis an bpríomhchathair chúige agus lárionaid eile ar chósta na Meánmhara.
# An Biúró Eorpach do Theangacha Neamhfhorleathana
Eagraíocht neamhrialtasach a bunaíodh in 1982 chun éagsúlacht teangacha agus mionteangacha a chur chun cinn ab ea an Biúró Eorpach do Theangacha Neamhfhorleathana (Béarla: European Bureau for Lesser-Used Languages). Cuireadh deireadh leis an eagraíocht in 2010. Bhí dlúthbhaint aige le Parlaimint na hEorpa agus le Comhairle na hEorpa, agus fuair sé maoiniú ón Choimisiún Eorpach agus ó eagraíochtaí rialtais áitiúla agus réigiúnacha.
D'fheidhmigh sé ar son an leathchéad milliún duine a labhraíonn mionteanga nó teanga réigiúnach san Eoraip.
Chuir an tAontas Eorpach deireadh le deontas oibriúcháin an Bhiúró in 2007 in ainneoin moltaí ó Pharlaimint na hEorpa, lena n-áirítear Tuarascáil Ebner in 2003 agus measúnú a rinne Ernst and Young (a choimisiúnaigh an AE féin) gur cheart don AE leanúint lena thacaíocht.
Rinne Bord Stiúrthóirí an Bhiúró cinneadh ar an 27 Eanáir 2010 an eagraíocht a dhúnadh mar gheall ar an ngearradh siar ar a chroímhaoiniú.
Tháinig an Líonra Eorpach um Chothromas Teangacha (Béarla: European Language Equality Network, nó ELEN) i gcomharbas ar an mBiúró. Tugann sé balleagraíochtaí de chuid an Bhiúró agus go leor eagraíochtaí eile timpeall na hEorpa le chéile. Faoi láthair, feidhmíonn ELEN ar son 44 teanga trí 60 balleagraíocht i 20 stát Eorpach.
# Martin Finn
Polaiteoir Éireannach ab ea Martin Finn (22 Lúnasa 1917 – 7 Márta 1988). Bhí sé ina bhall d'Fhine Gael.
# Four Lanterns
Comhlacht mearbhia is ea Four Lanterns (nó Four Lights, nó 4 Lights, mar a thugtar air go minic), atá ag reáchtáil bialanna in iarthuaisceart na hÉireann, i dTír Chonaill go príomha. Díolann an comhlacht mearbhia de gach sórt, ceapairí sub san áireamh le déanaí.
# Stewie Griffin
Is é Stewart Gilligan "Stewie" Griffin ceann de na carachtair sa tsraith theilifíse bheoite Family Guy. Tá sé guthaithe ag Seth MacFarlane. Bhí sé ar an gclár den chéad uair san eipeasóid "Death Has a Shadow".