ufal/npfl147 huggingface dataset:
# Accessus ad auctores
Séanra liteartha meánaoiseach is ea accessus ad auctores, nó aitheantas ar údair.  Ó thús, bhíodh accessus ina réamhrá ag tús léargas ar údar claisiceach, agus ann sonraí ar an údar agus a chuid saothar.  Le tús na 12ú haoise, cuireadh na réamhráite seo i gcló i mbailiúcháin ár leith, ar a nglaoitear anois accessus ad auctores orthu.  I gcónaí scríofa as Laidin, bhaintí daltaí Gramadach na Laidine úsáid astu./: 1–24 
Leagadh accessus caighdeánach amach le ceisteanna agus a gcuid freagraí.  Bunaithe ar rogha na gceisteanna aithnítear ceithre chineál:
1. Tá an scéim le Servius, gramadaí den 4ú haois, bunaithe ar an bprólóg as An Aeinéid le Virgil.  Tá ann seacht gceannteideal:[1]
  1. beatha an fhile
  2. teideal an tsaothair
  3. a shéanra
  4. rún an údair
  5. líon imleabhar
  6. ord na n-imleabhar
  7. míniúchán
2. Tá an scéim reitriciúil bunaithe ar na septem circumstantiae (seacht gcúinse) as reitric claisiceach:[1]
  1. cé
  2. céard
  3. cá
  4. cén chaoi
  5. cén fáth
  6. conas
  7. cathain

B'fhearr le Remigius d'Auxerre an scéim seo.
3. Tá an scéim fealsúnach bunaithe ar an réamhrá le Boethius dá léargas féin ar Isagoge le Porphyry.  Tá ann sé cheannteideal:[1]
  1. rún an tsaothair
  2. a áisiúlacht
  3. a leagan amach
  4. ainm an údar
  5. teideal an tsaothair
  6. brainse fealsúnachta
4. Tá an scéim nua-aimseartha ina fhoirm shimplí den scéim fealsúnach, roghnaithe sa 12ú haois ag údair amhail is Conrad de Hirsau.  Tá ann trí nó ceithre cheannteideal:[1]
  1. an t-ábhar
  2. rún an údair
  3. áisiúlacht an tsaothair (fágtha ar lár scaití)
  4. brainse fealsúnachta.

Is é an cur le Conrad de Hiarsmaí ina shaothar Dialogus super auctores an t-aon dá leithéid atá againn as an meánaois.  Deir sé gur seánra neamhspleách é an t-accessus faoina linn, dírithe ar saothair idir pagánacha agus Chríostaí, as prós agus filíocht, múinte ag tús oideachas na ndaltaí.  Ina liosta údar féin, tá Aesop (an file Phaedrus le fírinne), Avianus, Boethius, Cato, Cicero, Donatus, Homer, Juvenal, Lucan, Ovid, Persius, Prosper, Prudentius, Sallust, Sedulius, Statius, Virgil agus Theodulus.: 215–264  Bhí an oiread sin tóra ar Ovid gur tugadh accessus Ouidianus ar a leithéid dá chuid.

## Nótaí
1. ↑  Laidin 4ú díochlaonadh, ainm. ua. accessus, ainm. iol. accessūs
# Radharaidh
Is sráidbhaile suite i Ros, Comhairle na Gàidhealtachd, Albain é Radharaidh.
# Nóinín Livingstone
Planda bliantúil is ea nóinín Livingstone agus é spréite le duilleoga is gais shúmhara, dúchasach do réigiúin loiscneacha i ndeisceart na hAfraice. Cuma nóiníní ar na bláthanna, ach le dathanna éagsúla ó bhuí is bándearg go dtí liathchorcra, agus ní osclaíonn siad ach amháin nuair a bhíonn an Ghrian ag lonradh go geal orthu.
# Snag (éan)
Is fine éan ar a dtugtar na snaganna é Certhiidae (Béarla: treecreepers). Áitríonn siad coillte le crainn fhásta is coirt gharbh orthu. Gob fada cuarach aige, agus crúba fada atá oiriúnach chun greim a fháil ar an gcoirt. Itheann sé na feithidí a bhíonn istigh i ngága sa choirt, agus is féidir leis siúl suas an choirt á gcuardach, an t-aon éan in Éirinn ar féidir leis an cleas seo a dhéanamh. Téann sé ar an bhfara, a bholg brúite i log sa choirt is a chrúba greamaithe leis an gcoirt taobh amuigh. Déanann sé a nead i bpoll sa chrann as slaitíní le cleití mar líneáil taobh istigh. Tógann sé dhá ál sa bhliain.
Tá aon speiceas déag ann in dhá ghéineas, Certhia agus Salpornis.
# 2016 sa spórt
Is liosta é seo d'eachtraí spóirt sa bhliain 2016.

## Eachtraí
- 6 Feabhra – Thosaigh Comórtas na Sé Náisiún 2016
- 19 Márta – Chríochnaigh Comórtas na Sé Náisiún 2016 le Sasana ag bua
- 10 Meitheamh–10 Iúil – Tionóladh UEFA Euro 2016 sa Fhrainc
- 5–21 Lúnasa – Tionóladh Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2016 in Rio de Janeiro, sa Bhrasaíl[1]


## Cluichí Gaelacha

### Iománaíocht
- 23 Eanáir – Bhuaigh an Chlár an chéad eagrán Sraith Shinsir Iomána na Mumhan
- 30 Eanáir – Bhuaigh Baile Átha Cliath an 54ú eagrán Corn Bhreatnach
# BBC Radio Wales
Is stáisiún raidió é BBC Radio Wales. Is cuid de BBC Wales é agus craolann sé i mBéarla. Craoltar BBC World Service san oíche ar an stáisiún. 

## Nasc
- Suíomh Gréasáin BBC Radio Wales
# Céadchosach
Artrapód feoiliteach domhanda, a fhaightear de ghnáth in ithir, dramhaíl duilleog, agus adhmad lofa. Suas le 30 cm ar fhad, ceann le hadharcáin is codanna béil, cabhail iltheascánach le péire cos ar gach teascán. Timpeall 2,500 speiceas, cuid acu nimhiúil.
# Austin Clarke
File Éireannach ab ea Austin Clarke, a rugadh ar an 9 Bealtaine 1896 i mBaile Átha Cliath. Ba dhrámadóir agus úrscéalaí é chomh maith, agus feictear air mar cheann de na filí is tábhachtaí a tháinig ón nglúin i ndiaidh W. B. Yeats. Cé gur as Béarla a scríobh sé a shaothar ar fad, tá tionchar na Gaeilge le feiceáil ann go soiléir.
# Contae Shelby, Alabama
Is contae in Alabama é Contae Shelby. Tá sé suite i lár an stáit. Tá an dlús daonra (102/km²) ann. Is é Columbiana príomhbhaile an chontae. Sa bhliain 2016 bhí 210,622 daoine ina gcónaí ann. Tá sé ag críochantacht le Contaetha Bibb, Chilton, Coosa, Jefferson, St. Clair, agus Talladega.

## Stair
Bunaíodh Contae Shelby ar 7 Feabhra 1818. Ainmníodh an contae i gcuimhne ar Isaac Shelby, gobharnóir Kentucky.

## Bailte i gContae Shelby
- Columbiana
- Alabaster
- Brantleyville
- Brook Highland
- Calera
- Dunnavant
- Harpersville
- Helena
- Highland Lakes
- Indian Springs Village
- Hoover
- Leeds
- Meadowbrook
- Montevallo
- Pelham
- Shelby
- Shoal Creek
- Sterrett
- Vandiver
- Vestavia Hills
- Vincent
- Westover
- Wilsonville
- Wilton
- Inverness
- Saginaw
# Bro Goelo
Is éard atá i gceist le Bro Goelo ná an réigiún timpeall ar Pempoull (Paimpol) i dtuaisceart na Briotáine.
# Raymondville, Texas
Is é Raymondville príomhbhaile Contae Willacy, Texas. Bhí 11,284 ina gcónaí i Raymondville sa bhliain 2010.
# Gordy
Scannán Meiriceánach is ea Gordy a rinneadh sa bhliain 1995. Bhí sé scaoilte do na pictiúrlanna ar 22 Meitheamh 1995. Miramax Family Films an chuideachta a dháil é.
# Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1960
Ba chomórtas iománaíochta í Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1960, a thosaigh ar 10 Aibreán 1960 agus chríochnaigh ar 4 Meán Fómhair 1960. B'í an 74ú comórtas Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann. Ghlac 13 fhoireann páirt. Bhuaigh Loch Garman an comórtas don ceathrú huair.

## Foirne
- Baile Átha Cliath
- Cill Chainnigh
- An Chlár
- Corcaigh
- Gaillimh
- An Iarmhí
- Laois
- Loch Garman
- Luimneach
- An Mhí
- Port Láirge
- Tiobraid Árann
- Uíbh Fhailí
# Alfred Day Hershey
Bitheolaí a rugadh in Owosso, Michigan ab ea Alfred Day Hershey (1908-1997). Rinne sé taighde ar na víris a ionfhabhtaíonn baictéir (na baictéarafagaigh), agus chruthaigh gurb é DNA an t-ábhar géiniteach sa bhfagach. Roinn séDuais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis le Max Delbrück is Salvador Luria sa bhliain 1969.
# Institiúid Teicneolaíochta Luimnigh
Is institiúid acadúil tríú leibhéil suite i gContae Luimnigh í Institiúid Teicneolaíochta Luimnigh (Béarla: Limerick Institute of Technology nó LIT).
# An Chéad Chogadh Bórach
Cogadh a throid ó 16 Nollaig 1880 go dtí 23 Márta 1881 idir an Ríocht Aontaithe agus Bóraigh na Transvaal ab ea An Chéad Chogadh Bórach.
# Thomas Edison
Ceapadóir agus fear gnó ab ea Thomas Alva Edison (11 Feabhra 1847 – 18 Deireadh Fómhair 1931), a rugadh i Ohio, Stáit Aontaithe Mheiriceá. 
D'fhionn sé an fónagraf (1877), an glacadóir don teileagraf, córas chun 4 theachtaireacht a tharchur go comhuaineach, tarchuradóir carbóin teileafóin, an chéad lampa gealbhruthach (1879), agus córas iomlán dáilte leictreachais. 
D'fhorbair sé an chéad fhearas lárnach chun cumhacht leictreach a ghiniúint is a tharchur go forleathan. D'fhorbair sé batairí, agus fiú an chéad iarnród leictreach (Hoboken NJ, 1930). 
Bhí níos mó ná 1,300 paitinn ag Edison.

## Aireagáin
- An fónagraf. Edison a thaispeáin an gléas seo i 1877 mar ionstraim deachtaithe don oifig, ach tháinig sé chun foirfeachta mar chóras siamsa baile sa leathchéad bliain ina dhiaidh sin.
- An micreafón.  Shaothraigh Bell is Edison na céad chinn le haghaidh teileafónaíochta

- Teirmianaic. Thomas Edison a d'fhionn an iarmhairt seo i 1883.
- D'úsáid Edison stiallacha leanúnacha scannáin fhótagrafaigh ina cheamara Kinetoscope i 1891 , ach ba iad na deartháireacha Lumiere, a theilg íomhánna ar scáileán os comhair lucht mór féachana i 1895, a bhunaigh an tionscal taifeadta scannán is a léirithe i bpictiúrlanna.  Ag tosú le cineiteagraf Dickson ó chomhlacht Thomas Edison i 1891 , bunaíodh an scannán 35 mm, pollta ar a fhad chun gurbh fhéidir é a ghluaiseacht ar aghaidh le cromán, oibrithe de láimh ag an gceamaradóir féin,


## Oidhreacht
Bhí tionchar mór ag Edison ar an eolaíocht i rith an 19ú agus 20ú haois.
- Leag Alexander Graham Bell síos bunús an teileafóin le glacadóir ionduchtaithe a cheap sé féin chun an fhuaim a chruthú, ceangailte le sreang le tarchuradóir carbóin de chuid Thomas Edison.
- Thosaigh Arthur Edwin Kennelly ag obair le Thomas Edison sna Stáit Aontaithe i 1887.
- Ó 1891, thosaigh Henry Ford ag obair do chomhlacht Edison i nDetroit.
# Droim Leathan
Is baile suite i gContae an Chabháin é Droim Leathan (nó Drumlane).

## Stair
Ba shuíomh tábhachtach séipéil é Droim Leathan agus baint aige le Naomh Aodhán nó Maedhóg, a raibh baint freisin aige le Fearna, Co. Loch Garman. Le linn an 12ú haois, tháinig sé chun a bheith ina theach do chanónaigh Agaistíneacha.
I measc na struchtúr atá fós ina seasamh tá cloigtheach agus séipéal meánaoiseach. Is ó dheireadh an 11ú haois nó tús an 12ú haois an cloigtheach. 
Tá an méid atá fágtha de 11.5m ar airde agus tá sé tógtha le dhá chineál éagsúil saoirseacht chloiche. Tógadh an bonn go maith le bloic chearnógacha, ach tógadh an chuid eile de le spallaí. 
B'fhéidir nach raibh anseo ach iarracht chun airgead a shábháil thar ceann na dtógálaithe tar éis breathnú ar chostas an bhoinn. 
Tógadh foirgneamh mór meánaoiseach ar an suíomh ar a mbíodh séipéal níos luaithe agus níor fágadh aon rian den séipéal sin. Is ón 13ú haois an doras thiar, ach atógadh é sa 15ú haois nuair a cuireadh cloigeann snoite d'easpag leis. Tá cloigeann snoite eile os cionn an dorais ó dheas, agus trí cinn eile os cionn na fuinneoige thoir taobh amuigh. 
Ba áit adhlactha do na tiarnaí áitiúla Gaelacha, muintir Uí Raghallaigh, a bhíodh i nDroim Leathan ag deireadh na meánaoise.  Is ón tréimhse seo fothraigh na n-almóirí tuama sa séipéal. 
Coinníodh scrín mhaisithe mhiotail, ar a dtugtaí Breac Maedhóg, anseo sna meánaoiseanna agus bhíodh taisí de roinnt naomh ann, Maedhóg san áireamh.  (Tá an scrín anois in Ard-Mhúsaem na hÉireann).
# Michael Moon
Is carachtar ficseanúil é Michael Moon sa chlár teilifíse EastEnders. Ghlac Steve John Shepherd an pháirt mar Michael. Bhí Michael ar an gclár den chéad uair ar an 1 Deireadh Fómhair 2010 agus den uair dheireanach ar an 1 Samhain 2013.
# Droichead na hEislinne
Is baile suite i gContae Liatroma é Droichead na hEislinne.
# An Seasgann
Is sráidbhaile ar Eilean Arainn, i gComhairle Shiorrachd Áir a Tuath, in iarthar na hAlban é an Seasgann.
# Na Solláin agus An Nás
Is stáisiún suite i gContae Chill Dara é Na Solláin agus An Nás.
# Hilo, Haváí
Baile mór in oirthear Oileán Haváí is ea Hilo. Cé nach cathair é go hoifigiúil, is é an baile is mó agus príomhbhaile riaracháin Chontae Haváí. Tá Hilo suite ar Bhá Hilo. Bhí 40,759 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2000, agus fuair  daonáireamh na bliana 2010 43,263 duine ina gcónaí ann.
Tá crainn banyan i lár an bhaile, cuid díobh curtha ag daoine cáiliúla mar Babe Ruth agus Amelia Earhart. 
Ar 1 Aibreán 1946 bhuail súnámaí Hilo agus cailleadh 160 duine. Cuireadh córas rabhaidh ar siúl. Ach ar 23 Bealtaine 1960 fuair 61 duine bás de bharr súnámaí eile. Tréigeadh an talamh is ísle cois an bhá. Tógadh páirceanna agus cuimhneacháin ann ó shin.
# An tSamhain
Is í An tSamhain nó Mí na Samhna an t-aonú mí déag den bhliain. 
Is é Lá Samhna an chéad mhí den Gheimhreadh in Éirinn.
Is é 1 Samhain Lá Samhna agus Lá Fhéile na Naomh Uile. Is í an tSamhain ainm na féile Ceiltí freisin. Bliain Úr na gCeilteach is ea an tSamhain, tráth nach mbíonn aon teorainn idir an saol seo agus an saol eile.
Tá eolas faoin bhféile ar 31 Deireadh Fómhair le feiceáil san alt Oíche Shamhna.
# Ceann Toirc
Baile i dtuaisceart Chontae Chorcaí is ea Ceann Toirc. Tá sé tuairim is 50 ciliméadar ó chathair Chorcaí, 50 km ó Luimneach agus ón mBlarna, 15 km ó Mhala agus 40km ó Chill Airne. Cónaíonn breis agus 2,000 duine ar an mbaile.

## Daoine as an gceantar
- Patrick Guiney (1862-1913), ball parlaiminte náisiúnach ó 1910 go 1913
- D.D. Sheehan B.L. (1874-1948), polaiteoir
- Hanna Sheehy-Skeffington (1877-1946), suffragette agus údar
- an Dr. Pat O'Callaghan, (1905-1991), a bhuaigh dhá bhonn óir sna Cluichí Oilimpeacha
- Pádraig A. Ó Síocháin S.C. (1905-1995), údar agus gníomhaí ar son na Gaeilge
- Edel Quinn (1907-1944), misinéir
- Michael O'Leary, fear gnó
# Mainistir Átha Iseal
Tá Mainistir Átha Iseal le fáil ina bhfothraigh ar bhruach thiar na Siúire, 8 gciliméadar siar ó dheas ó Chaiseal. Na Canónaigh Rialta Agaistíneacha a bhunaigh í, rud a rinne siad faoi choimirce Uaitéir de Burgh, an chéad Iarla Uladh. Cuireadh ann é sa bhliain 1271. Ní raibh lárchóras riaracháin ag na hAgaistínigh mar a bhí ag na Cistéirsigh, rud a fhágann gur beag taifead atá le fáil anois. Nuair a cuireadh Mainistir Átha Iseal ar bun bhí mórán Canónach Agaistíneach in Éirinn, agus os cionn céad is fiche mainistir acu. Is í Ardeaglais Chríost i mBaile Átha Cliath an ceann is suntasaí díobh. 
Tar éis scaoileadh na mainistreacha sa 16ú haois, bronnadh tailte Mhainistir Átha Iseal ar Thomás, Iarla Urmhumhan.

## Ailtireacht
Téitear chun na mainistreach thar dhroichead agus trí theach geata, agus is léir gur iomaí athchóiriú a rinneadh ar na foirgnimh. Laghdaíodh cuid acu chun freastal ar chomhthionól níos lú. Bhí príomhphasáiste na heaglaise ina reilig leis na céadta bliain, agus tá iarsma scáthlán croise le feiceáil. Tá na ballaí lán de phoill a mbaintí feidhm astu chun cuaillí scafaill a iompar, agus a mbaineann na cága feidhm astu anois le haghaidh a gcuid nead.

## Naisc Sheachtracha
- Fothraigh na mainistreach Curtha i gcartlann 2007-10-13 ar an Wayback Machine
- An taobh istigh den mhainistir
# Canning, Learpholl
Is ceantar suite i Learpholl é Canning.
# Chris Packham
Is nádúraí Sasanach é Christopher Gary Packham, a rugadh ar an 4 Bealtaine 1961 i Southampton, Hampshire.
# Cath Fhoraois Teutoburg
Troideadh Cath Fhoraois Teutoburg (nó clades Variana ag staraithe Rómhánacha) sa bhliain 9 AD, nuair a chuir comhghuaillíocht de threibheanna Gearmánacha faoi cheannas Arminius (Gearmáinis: Armin; ar a dtugtar "Hermann"), mac Segimerus (Gearmáinis: Segimer nó Sigimer) na gCherusci, luíochan roimh agus scrios ar thrí léigiún Rómhánach, in éineacht lena bhfoireann chúnta, faoi stiúir Publius Quinctilius Varus.
# 31 Lúnasa
Is é an 31 Lúnasa an 243ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 244ú lá i mbliain bhisigh. Tá 122 lá fágtha sa bhliain.

## Féilte
- An Chirgeastáin - Lá na Saoirse (1991)
- An Mhalaeisia - Lá na Saoirse (1957)
- Oileán na Tríonóide agus Tobága - Lá na Saoirse (1962)


## Daoine a rugadh ar an lá seo
- 12 — Caligula, Impire Rómhánach (b. 41)
- 1113 — Geoffrey V d'Anjou, Diúc na Normainne (b. 1151)
- 1710 — Thomas Simpson, matamaiticeoir Briotanach (b. 1761)
- 1767 — Anraí Joy Mac Reachtain, náisiúnaí Éireannach (b. 1798)
- 1786 — Michel Eugène Chevreul, ceimiceoir Francach (b. 1889)
- 1870 — Maria Montessori, lia agus oideolaí Iodálach (b. 1952)
- 1874 — Edward Lee Thorndike, síceolaí Meiriceánach (b. 1949)
- 1876 — Violet Gibson, Duine uasal; theip uirthi Benito Mussolini a mharú (b. 1956)
- 1897 — Fredric March, aisteoir Meiriceánach (b. 1975)
- 1913 — Bernard Lovell, fisiceoir agus réalteolaí raidió Sasanach (b. 2012)
- 1924 — Buddy Hackett, aisteoir agus fuirseoir Meiriceánach (b. 2003)
- 1928 — James Coburn, aisteoir Meiriceánach (b. 2002)
- 1928 — Siobhán Ní Shúilleabháin, scríbhneoir Éireannach (b. 2013)
- 1945 — Van Morrison, amhránaí Éireannach
- 1949 — Hugh David Politzer, fisiceoir Meiriceánach
- 1949 — Richard Gere, aisteoir Meiriceánach
- 1951 — Angelique Rockas, aisteoir, léiritheoir agus gníomhaí
- 1956 — Tsai Ing-wen, Uachtarán na Téaváine ó 2016 go 2024
- 1963 — Todd Carty, aisteoir Briotanach
- 1971 — Mario Rosenstock, aisteoir agus fuirseoir
- 1971 — Pádraig Harrington, galfaire Éireannach
- 1982 — José Manuel Reina Páez, imreoir sacair
- 1994 — Giovanni Tocci, tumadóir
- 2001 — Amanda Anisimova, imreoir leadóige Meiriceánach


## Daoine a fuair bás ar an lá seo
- 1305 — Uilleam Uallas, ridire Albanach (r. 1270)
- 1422 — Anraí V Shasana, Rí Shasana (r. 1387)
- 1688 — John Bunyan, scríbhneoir Sasanach (r. 1628)
- 1693 — Richard Archdekin, Íosánach Éireannach sa 17ú haois (r. 1619)
- 1724 — Laoiseach I na Spáinne, Rí na Spáinne (r. 1707)
- 1864 — Ferdinand Lassalle, dlí-eolaí agus sóisialaí Gearmánach
- 1869 — Mary Ward, eolaí agus ealaíontóir Éireannach
- 1920 — Wilhelm Max Wundt, dochtúir, fealsamh, agus ollamh Gearmánach
- 1940 — Brook Brasier, polaiteoir Éireannach (r. 1879)
- 1963 — Georges Braque, péintéir agus dealbhóir Francach (r. 1882)
- 1969 — Rocky Marciano, dornálaí Meiriceánach (r. 1923)
- 1973 — John Ford, stiúrthóir scannán Meiriceánach (r. 1894)
- 1985 — Frank Macfarlane Burnet, imdhíoneolaí is víreolaí Astrálach (r. 1899)
- 1986 — Henry Spencer Moore, dealbhóir Sasanach (r. 1898)
- 1986 — Urho Kekkonen, Uachtarán ar an bhFionlainn (r. 1900)
- 1997 — Diana, Banphrionsa na Breataine Bige (r. 1961)
- 2002 — George Porter, ceimiceoir Briotanach (r. 1920)
- 2010 — Micheál Ó Maolallaí, aisteoir Éireannach (r. 1945}
- 2024 — Jack Hibberd, drámadóir Astrálach


## Tarluithe eile
- 1938 - Shínigh Adolf Hitler ordú chun ionsaigh a dhéanamh ar an bPolainn
- 1994 - D'fhógair an tIRA go raibh sos cogaidh iomlán á chur i bhfeidhm acu tar éis 25 bliain d'fhoréigean
- 1997 - Maraíodh an banphrionsa Diana i dtimpiste bhóthair i bPáras in éindí lena fear Dodi Al-Fayed
# Plean S (IRA, 1939)
Chuir an tIRA an 'Plean S i bhfeidhm i Sasana sa bhliain 1939/1940, feachtas buamála agus sabaitéireachta. Cuireadh tús leis an sceimhlitheoireacht ar an 16 Eanáir 1939, nuair a phléasc buamaí i Londain agus Manachain.  Tháinig deireadh leis an bhfeachtas i mí an Mhárta 1940.
Ar 25 Lúnasa 1939, maraíodh cúigear in Coventry nuair a phléasc buama, an eachtra is measa. Gabhadh buamadóir agus crochadh beirt níos déanaí. D'éalaigh uncail Gerry Adams; bhí cúram trom air is cosúil.

### Iarmhairtí
Ar feadh tréimhse 14 mhí, tharla 164 eachtra buamála in iomlán agus maraíodh 10. Is mó dochar ná maitheas a rinne an feachtas, neamhéifeachtach agus fritorthúil.
# Leictreamaighnéadas
Is éard is leictreamaighnéadas ann ná ceann de na ceithre idirghníomhaíochtaí bunúsacha sa nádúr, chomh maith leis an tIdirghníomhú láidir, an tIdirghníomhú lag agus an imtharraingt. Fórsa é a bhíonn freagrach as an idirghníomhaíocht idir cáithníní atá luchtaithe go deimhneach; tugtar réimsí leictreamaighnéadacha ar na hachair seo ina dtarlaíonn a leithéid.
Ceann de na 4 fórsaí búnusacha idir cháithníní fo-adamhacha is ea an leictreamaighnéadas. Is é an fórsa idir dhá cháithnín le lucht leictreach é. Is trí mhalartú fótón a chruthaítear an fórsa seo.
# Cill Ruáin
Is baile fearainn suite i gContae Thiobraid Árann í Cill Ruáin.
# Joey Maxim
Dornálaí Meiriceánach ab ea  Joey Maxim, a rugadh  Giuseppe Antonio Berardinelli ar 28 Márta, 1922 i gCleveland, Ohio agus a fuair bás ar an 2 Meitheamh, 2001. 
Bhí sé ina churadh domhanda sa rannóg throm-mheáchan éadrom.
# Obelix
Is carachtar ficseanúil sa tsraith Asterix é Obelix.
# Gravesend
Is baile in Kent Shasana é Gravesend agus é suite ar bhruach theas inbhear na Tamaise os comhair Tilbury. Tá Pocahontas curtha ann. Bhí 66,000 duine ina gcónaí in Gravesend sa bhliain 2012.
# Eamhain Abhlach
I Miotaseolaíocht na nGael, oileán miotasach parthais ab ea Eamhain Abhlach (Sean-Ghaeilge Emain nó Emne Ablach). Parthas na gCeilteach agus baile na ndéithe agus na laochra a bhí ann. Meastar go minic gurbh fhlaitheas dhia na mara Manannán mac Lir é. Samhlaítear le hOileán Mhanainn go minic é nó le hEilean Arainn uaireanta eile.
De réir an dáin mheánaoisigh Baile Suthain Sith Eamhna, tógadh an dia Lugh in Eamhain Abhlach. I ndán eile ón 14ú haois, deirtear go bhfuil Eamhain Abhlach lán d'ealaí agus de chrainn iúir.

## Sanasaíocht
Ní soiléir cad é sanasaíocht an fhocail "Emain/Emne" sa chás seo. Is féidir é a chur i gcomórtas le rí-chathair na nUladh, Emain Macha, ach anseo is 'cúpla' é brí le hEmain. Thug Ptolemy "Isamnion" ar an gcathair ina Geografia sa 2ú haois AD, a d'aistrigh an Ceiltíoch Heinrich Wagner mar "rud atá ag bogadh go tapaidh dá thoil féin, an sruth", ón bhfréamh Prótai-Ind-Eorpaise *eis-, "bog go gasta".
Is soiléire bunús "Ablach" áfach, arb ionann é agus abhlach / úllach, aball / abhaill, ubull / úll, srl.

## Foinsí
- Bullock-Davies, Constance, "Lanval and Avalon," Bulletin of the Board of Celtic Studies 23, 1969, ll. 128-42.
- Koch, John (eag.), Celtic Culture: A Historical Encyclopedia, ABC-CLIO, 2006, ll. 146-147, 677, 691, 959, 1244, 1471, 1671.
- Mac Néill, Máire, The festival of Lughnasa Comhair de Bhéaloideas Éireann, University College, 1982, lch. 6.
- Maier, Bernhard (eag.), Dictionary of Celtic religion and culture, Boydell & Brewer, 1997, ll. 3, 156, 186.
- Ó hÓgáin, Dáithí, Myth, legend & romance: an encyclopaedia of the Irish folk tradition, Prentice Hall Press, 1991, lch. 247.
- Skene, William Forbes, Celtic Scotland: a history of ancient Alban, Iml. 3, Edmonston & Douglas, 1880, ll. 410ff.
- Wagner, Heinrich, "The archaic Dind Ríg poem and related problems", Ériu, Vol. 28, 1977, ll. 1-16.
# Jane Russell
Ban-aisteoir agus mainicín Meiriceánach ab ea Ernestine Jane Geraldine Russell (21 Meitheamh, 1921 – 28 Feabhra, 2011).
# An Tatarstáin
Poblacht chónaidhme de chuid na Rúise is ea an Tatarstáin. Tá an phoblacht suite i gceartlár na Rúise Eorpaigh idir an Vólga agus an Cama. Tá teorainn aici leis an Udmuirt, an tSuvais, Mairí El agus Baiscíria. Sa bhliain 2022 bhí níos mó ná 4 000 084 duine ina gcónaí sa phoblacht. 

## Tíreolaíocht
Tá an phoblacht suite timpeall 800 km thoir ó Mhoscó. Tá sí suite idir aibhneacha Volga agus Kama. Téann sí a fad le Sléibhte na hÚraile.
- Achar: 67,836 km²
- Teorainneacha:
  - Teorainneacha inmheánacha: Cúige Kirov (Thuas), An Udmairt (Thuas/Thoir Thuas), An Bhaisceartastáin (Thoir), Cúige Orenburg (Thoir Theas), Cúige Shamara (Theas), Cúige Ulyanovsk (Theas/Thiar Theas), An tSuvais (Thiar), Mairí El (Thiar/Thiar Thuas)
- An ball is airde sa Phoblacht: 343 m


### Crios Ama
Tá an Tatarstáin suite i gcrios ama Moscó (MSK/MSD).

### Aibhneacha
Seo iad príomhaibhneacha na poblachta(ainmneacha Tataracha i lúibíní):
- Abhainn Belaya (Ağidel)
- Abhainn Ik (Iq)
- Abhainn Kama (Çulman)
- Abhainn Volga (İdel)
- Abhainn Vyatka (Noqrat)


### Lochanna
Is iad na taiscumair is mó i dTatarstáin ná:
- Taiscumar Kuybyshev (Kuybışev)
- Taiscumar Kama Íochtarach (Tübän Kama)

Is é Qaban an loch is mó sa phoblacht.

### Acmhainní nádúrtha
Tá ola, gás nádúrtha, gipseam agus a leithéid le fáil sa Tatarstáin. Meastar go bhfuil níos mó ná billiún tonna de chuid stocanna ola sa phoblacht.

### Aeráid
- Meánteocht i Mí Eanáir: −16 °C
- Meánteocht i Mí Iúil: +19 °C
- Meán-bháisteach: ~500 mm


## Na hAonaid Riaracháin
Tá Poblacht na Tatarstáine roinnte ina 43 réigiún. Féach Aonaid Riaracháin na Tatarstáine.

## Pobal
- Daonra: 3,779,265 (2002)
  - sna cathracha: 2,790,661 (73.8%)
  - faoin tuath: 988,604 (26.2%)
  - Fir: 1,749,050 (46.3%)
  - Mná: 2,030,215 (53.7%)

- Meánaois: 36.5 bliain
  - sna cathracha: 35.7 bliain
  - faoin tuath: 38.7 bliain
  - Fir: 33.8 bliain
  - Mná: 38.8 bliain

- Buntoisí (2005)
  - Breitheanna: 36,967 (ráta beireatais 9.8)
  - Básanna: 51,841 (ráta báis 13.8)


## Stair
Sa bhliain 2024, reáchtáladh cruinniú mullaigh i gcathair Kazan, príomhchathair na Tatarstáine. Bhí ionadaithe as 32 tír i láthair, an Araib Shádach, an Iaráin, an Tuirc agus an Indinéis ina measc.

## Daoine cáiliúla
- Anna Achmatova
- Marat Safin
- Sergei Rachmaninoff
- Zemfira
# Edward Moane
Polaiteoir Éireannach ab ea Edward Moane  (2 Lúnasa 1890 – 11 Iúil 1973). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
# Macan
Is baile i gContae Fhear Manach é Macan.
# Llandrillo
Baile i Sir Ddinbych, an Bhreatain Bheag, is ea Llandrillo, 161.3 km ó Caerdydd agus 275 ó Londain. Tá daonra 569 ann, agus tá 337 (59.2%) in ann Breatnais a labhairt.
# Hanley, Staffordshire
Is ceantar suite i Stoke-on-Trent, Staffordshire é Hanley.
# Delio Rossi
Is iarimreoir agus traenálaí peile é Delio Rossi (r.26 Samhain 1960 i Rimini, An Iodáil). Tá sé ina thraenálaí ar an bhfoireann pheile Palermo.
# Kevin O’Shiel
B'abhcóide agus coimisinéir talún é Kevin O’Shiel (23 Meán Fómhair 1891 - 12 Iúil 1970) a d’fhóin mar Bhreitheamh sa Chúirt Uachtarach ó 1925 go 1953 . Ba pholaiteoir agus státseirbhíseach é chomh maith.
Bhí O’Shiel ina bhall den Choiste an Bhunreachta 1922, a dhréachtaigh Bunreacht Shaorstát Éireann.
# Fístaifeadán
Is éard is fístaifeadán ann ná gléas leictreonach chun físchomhartha ó fhíscheamara a thaifeadadh ar fhísthéip agus a athsheinm uaithi ar theilifíseán. Ainm eile air is ea fístaifeadán caiséid. Chun ardmhinicíochtaí an fhíschomhartha a thaifeadadh, ní mór an cnoga taifid a ghluaiseacht go han-tapa trasna na téipe inghluaiste maighnéadaí. Ar dtús, bhíodh an téip 5 cm ar leithead, ag gluaiseacht ag timpeall 39 cm sa soicind thar ceithre chnota ar dhruma rothlaithe chun ceithre rian a thaifeadadh go comhuaineach i gcomhair gach fráma den íomhá. Dhéantaí an closchomhartha (an fuaimchomhartha) is na comharthaí rialaithe a thaifeadadh ar feadh imeall na téipe. An teicneolaíocht seo a bhíodh in úsáid go caighdeánach don teilifís ó 1956 go dtí na 1980idí. Sa teicneolaíocht nua-aoiseach, tá téip níos caoile in úsáid, agus is ar fhiar-rianta ar an téip a dhéantar an taifeadadh. Dhá fhráma, a chrosfhíonn le chéile chun réimse nó íomhá iomlán amháin a dhéanamh, a bhíonn ar gach fiar-rian. Thugtaí formáid C ar an gcéad chóras caighdeánach don chraoltóireacht a bhí bunaithe ar an teicneolaíocht nua seo. Saothraíodh an U-matic, an chéad fhístaifeadán caiséid le fiarscanadh héiliciúil, ag comhlacht Sony don mhargadh baile sna 1970idí. Ach go tapa ina dhiaidh sin tháinig teicneolaíochtaí ar leith chun cinn don úsáid baile, Betamax is VHS, agus glacadh go fairsing le VHS. Ag an am céanna forbraíodh dhá chóras nua don mhargadh gairmiúil craoltóireachta, Betacam (1981) agus M-II (1986), ag baint feidhme as téip 1.3 cm. Ag deireadh na 1980idí tugadh an chéad fhístaifeadán digiteach isteach le formáidí éagsúla, agus go luath ina dhiaidh sin taifeadáin dhigiteacha le cuimhní soladstaide.
# 1944 sa scannán
Is liosta é seo d'eachtraí scannánaíochta sa bhliain 1944.
# William Thompson
Nádúraí a rugadh i mBéal Feirste ab ea William Thompson (1805–1852). Rinne sé staidéar níos cuimsithí ná roimhe ar fhásra is ainmhithe na hÉireann, ag cur 1,000 speiceas breise lena raibh ann.  
D'fhoilsigh sé a thorthaí i The Natural History of Ireland (Stair Dúlra na hÉireann, 3 imleabhar, 1849-1851).  
I ndiaidh a bháis d'ullmhaigh a chomhghleacaithe Robert Patterson, Robert Ball is George Dickie an 4ú imleabhar óna nótaí iomadúla, agus d'fhoilsigh é i 1856.
# Dutch Gold
Is lágar é Dutch Gold a dhíoltar in Éirinn. Tá sé an 3ú beoir is móréilimh in Éirinn tar éis Guinness agus Budweiser. Cuireadh isteach ar an margadh é sa bhliain 1995.
# Carnac
Is suíomh san Éigipt é Carnac.
# An Roinn Geilleagair
Is roinn de chuid rialtas Thuaisceart Éireann í An Roinn Geilleagair (Béarla: Department for the Economy nó DfE). An Roinn Fiontar, Trádála agus Infheistíochta a bhí air go 2016.
# Franz Mesmer
Lia agus astralaí Gearmánach ab ea Franz Anton Mesmer (23 Bealtaine, 1734 - 5 Márta, 1815) agus ba é a chum an téarma magnétisme animal (maighnéadas ainmhíoch) nó mesmerisme mar a thug daoine eile air. Bunaíodh an hiopnóis ar a chuid taighde agus ar na teoiricí a bhí aige. Rugadh san Eilvéis é agus tar éis dó staidéar a dhéanamh in ollscoileanna Íosánacha Dillinge agus Ingolstadt, thug sé faoi léann na míochaine in Ollscoile Vín i 1759. Scríobh sé tráchtas ar thionchar na gealaí ar cholainn an duine. Phós sé baintreach shaibhir agus chuaigh ag obair mar dhochtúir i bpríomhchathair Impireacht na hOstaire, Vín. Chum sé a chuid teoiricí faoi mhaighnéadachas ainmhíoch agus thuill sé cáil i measc daoine saibhre cumhachtacha ach caitheadh go leor amhrais ar na modhanna a d'úsáid sé chun daoine a leigheas, nó bacanna ar shreabhadh fhórsaí na beatha tríd an cholainn a chealú.
# Contae Grimes, Texas
Is contae in oirthear Texas é Grimes.  Is é Anderson príomhbhaile an chontae. Is é Navasota an chathair is mó sa chontae. Bhí 26,604 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010, suas ó 23,552 duine sa bhliain 2000. Ba Bhéarla an phríomhtheanga ag 83.7% de na daoine sa bhliain 2010 agus ba Spáinnis an phríomhtheanga ag 14.7%.
# Séamas IV Alba
Bhí Séamas IV (17 Márta, 1473 - 9 Meán Fómhair, 1513) ina Rí na nAlbanach ó 11 Meitheamh, 1488 go dtí a bháis. Meastar, de ghnáth, gur éirigh níos fearr leis mar rí ná an chuid is mó de na Stiúbhartaigh, ach tháinig críoch lena réimeas leis an mbriseadh tubaisteach ag Cath Flodden Field. 

## Luathshaol
Ba mhac Shéamais III agus agus Mhargrete na Danmhairge é, rugadh é i gCaisteal Sruighlea. is dócha. Mar léiroidhre chun choróin na hAlban, cheapadh é ina Diúc Bhaile Bhòid. Ní Rí na ndaoine a bhí ina athair agus bhí ar dhá reibiliún a chur faoi chois.
Le linn an dara ceannairc, chuir na reibiliúnaithe Séamas, agus é in aois a cúig déag, 
chun tosaigh mar cheannaire ainmniúil. 
Maraíodh a athair, ag troid in aghaidh na reibiliúnach ag Blàr Allt a' Phuill Sheilich, ar an 11 Meitheamh, 1488, 
agus ghlac Séamas an rìchathair agus corónaíodh é ag Sgàin ar 24 Meitheamh. Nuair a fuair sé amach an ról indíreach a bhí aige i mbás a athair, shocraigh sé ar aithrí a dhéanamh as a chuid pacaí. Ón dáta sin ar aghaidh, chaitheadh sé 'cilicium, sé sin léine ghruaige, déanta as slabhra trom iarainn, thar a chuim, in aice leis an gcraiceann, i rith an Carghais.
# Scála logartamach
D'fhionn an matamaiticeoir Albanach John Napier logartaim chun fadhbanna méadaithe is roinnte a dhéanamh níos simplí. Thóg sé táblaí logartam chun na próisis seo a dhéanamh. Mar shampla, má tá 1,000 (nó 103) le méadú faoi 100,000 (nó 105), ní gá a dhéanamh ach na forscripteanna a shuimiú: 3 + 5 = 8, chun an freagra 108 a fháil. Le logartaim, is féidir an próiseas a dhéanamh chomh simplí sin i gcás aon uimhreacha is gá, agus is uimhreacha de shaghas na bhforscripteanna atá ar an scála logartamach. Is scálaí logartamacha iad scála Richter agus deicibeilí (dB).
# Uí Néill an Deiscirt
Cineál de ríshliocht Uí Néil ab ea Uí Néill an Deiscirt a rinne ionradh agus a shocraigh síos i Ríocht na Míde agus na ríochtaí a ghabhann léi.
# 1703

## Básanna
- 11 Feabhra — Godart van Ginkel, ginearál Dúitseach i seirbhís na Sasanach agus Céad Iarla Átha Luain (r. 1644)
- 3 Márta — Robert Hooke, eolaí Sasanach (r. 1635)
- 26 Bealtaine — Samuel Pepys, dialannaí agus státseirbhíseach Sasanach (r. 1633}
# Urumhain Íochtarach
Is barúntacht suite i gContae Thiobraid Árann í Urumhain Íochtarach.
# Músaem Beag Bhaile Átha Cliath
Tá Músaem Beag Bhaile Átha Cliath suite ag 15 Faiche Stiabhna. Is foirgneamh Seoirseach ón 18ú haois é faoi úinéireacht Chomhairle Cathrach Bhaile Átha Cliath. Tá iarsmaí a bhaineann le stair áitiúil na cathrach curtha ar taispeáint sa mhúsaem.
# Bernadette Peters
Is ban-aisteoir agus amhránaí Meiriceánach í Bernadette Peters. Rugadh í ar an 28 Feabhra 1948. Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe i 1982.
# An Leon, An Bandraoi agus an Prios Éadaigh
 Is úrscéal le C. S. Lewis é an Leon, an Bandraoi agus an Prios Éadaigh.
# Fairlop
Is baile é Fairlop atá suite sa bhuirg Redbridge, Londain Thoir. I ndaonáireamh na bliana 2011 fuarthas 12,630 duine ina gcónaí ann.
# Mais adamhach
Is éard is mais adamhach (ma) ann ná mais adaimh ar fos. Síltear, amanna, gurb ionann é seo agus na téarmaí mais adamhach choibhneasta, meánmhais adamhach agus meáchan adamhach. Cé go bhfuil brí na dtéarmaí seo an-chosúil lena chéile, tá miondhifríochtaí eatarthu. 
Úsáidtear an t-aonad maise adamhaí aontaithe (AMAA) leis an mais adamhach a thomhas.
# Blencathra
Is sliabh i Sasana í Blencathra, atá suite in Cumbria.
# John Steele (greannáin)
Is sárlaoch ficseanúil é John Steele. Bhí sé le feiceáil den chéad uair sa chéad eagrán Daring Mystery Comics (Eanáir 1940), foilsithe ag réamhtheachtaí Marvel, Timely Comics. Cruthaíodh ag Dean Carr é. Is saighdiúir sa Dara Cogadh Domhanda é.
# Patrick Costello
Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála sa dáilcheantar Baile Átha Cliath Theas-Lár é Patrick Costello (rugadh c.1980). Is ball é den Chomhaontas Glas agus toghadh é do Dáil Éireann (An 33ú Dáil) san Olltoghchán 2020 le 9.4% na vótaí chéad rogha. Toghadh é ar an séú comhair le 8,582 vótaí.
# Knoxville, Tennessee
Is cathair í Knoxville atá suite in Tennessee, i Stáit Aontaithe Mheiriceá. Is í Knoxville an tríú cathair is mó sa stát Tennessee. De réir an daonáirimh sa bhliain 2010, tá 178,874 duine ina gcónaí sa chathair. Tá Knoxville suite i gContae Knox. Tá Madeline Rogero ina mhéara. Bunaíodh an chathair sa bhliain 1791.

## Comhchathracha
- Chełm, An Pholainn
- Kaolacki, An Téaváin
- Chengdu, Síne
- Larisa, An Ghréig
- Neuquén, An Airgintín
- Muroran, An tSeapáin
- Contae Yesan, An Chóiré Theas
# Andrew O'Shaughnessy
Polaiteoir Éireannach ab ea Andrew O'Shaughnessy (28 Iúil 1866 - 1956). Bhí sé ina pholaiteoir neamhspleách.
# Rolls-Royce
Comhlacht suntasach Briotanach a bunaíodh i 1906 le hinnill gluaisteáin, gluaisteáin féin, agus innill eitleáin a dhéanamh. Cheangail sé le comhlacht gluaisteán Bentley i 1931, agus d'fhan neamhspleách go dtí na 1970idí nuair a scar roinn na ngluaisteán ón roinn aeraspáis in dhá chomhlacht. Náisiúnaíodh an comhlacht aeraspáis an t-am sin, ceanglaíodh le comhlacht aeraspáis eile, Vickers, i 1980 é, agus príobháidíodh arís é i 1987 leis an seanainm air fós. Díoladh na cearta san ainm leis an gcomhlacht Gearmánach gluaisteán BMW i 2003. I 1998 cheannaigh an comhlacht Gearmánach Volkswagen an comhlacht gluaisteán nach raibh ach cearta an ainm Bentley aige.
# Páirc Pharnell
Staid spóirt atá suite i nDomhnach Cearnaigh, Contae Átha Cliath, Éire í Páirc Pharnell (nó Páirc Parnell uaireanta) (Béarla: Parnell Park). Eagraíonn Cumann Lúthchleas Gael cluichí Gaelacha sa pháirc seo, agus is í staid bhaile CLG Chontae Bhaile Átha Cliath í. Peil Ghaelach, iomáint agus camógaíocht na spóirt is mó a imrítear ann. Tá ceanncheathrú an CLG sa chontae suite ann fós.
Tugtar The Nell mar leasainm ar an staid uaireanta. Is féidir timpeall 13,500 duine a chur ina suí ann.
# Livorno
Is cathair i réigiún An Tuscáin san Iodáil é Livorno.
# Patella (gastrapóid)
Is géineas de chuid na moileasc gastrapódach  é Patella, san fhine thacsanomaíoch Patellidae.  Tugtar bairneach ar bhaill den ghéineas seo,, cé go bhfuil an t-ainm céanna in úsáid ar speicis eile nach bhfuil dlúthghaol tacsanomaíochta acu le Patella; féach Bairneach.

## Speiceas
- † Patella alessiae Forli, Dell'Angelo, Montagna & Taviani, 2004
- † Patella alternicostata Sandberger, 1859
- † Patella ambroggii Lecointre, 1952
- †Patella amuritica Wilckens, 1922
- Patella argentaurum Lesson, 1831
- Patella aspera Röding, 1798[2]
- Patella caerulea Linnaeus, 1758[3]
- Patella candei d'Orbigny, 1839[4]
- Patella crocata R.P. Lesson, 1831
- Patella cyanea R.P. Lesson, 1831
- Patella depressa Pennant, 1777 - Is nomen dubium é Patella depressa de réir Christiaens (1973, 1983); tugtar áit tosaigh do Patella intermedia. Mar sin féin, tá an t-ainm Patella depressa fós in úsáid i measc údar Briotanach (m.sh. Graham, 1988) agus glactar leis mar ainm bailí.[5]
- Patella depsta Reeve, 1855:[6] (taxon inquirendum)
- † Patella estotiensis Lozouet, 1999
- Patella ferruginea Gmelin, 1791[7]
- Patella gomesii Drouet, 1858[8]
- † Patella hebertiana (d'Orbigny, 1850)
- Patella lugubris Gmelin, 1791[9]
- † Patella mahamensis Martín-González, 2018
- † Patella matheyi De Loriol in De Loriol & Koby, 1890
- † Patella maxoratensis Martín-González & Vera-Peláez, 2018
- † Patella nelsonensis Trechmann, 1918
- Patella ordinaria Mabille, 1888
- Patella pellucida Linnaeus, 1758[10]
- Patella piperata Gould, 1846[11]
- † Patella protea Doderlein, 1862
- Patella rangiana Rochebrune, 1882[12]
- Patella rustica Linnaeus, 1758[13]
- Patella skelettensis Massier, 2009[14]
- † Patella staceata Gründel, Hostettler & Menkveld-Gfeller, 2020
- Patella swakopmundensis Massier, 2009[15]
- Patella tenuis Gmelin, 1791
- † Patella tintina Martín-González & Vera-Peláez, 2018
- Patella ulyssiponensis Gmelin, 1791 - synonyms: Patella aspera Lamarck, 1819; Patella athletica Bean, 1844[16]
- Patella vulgata Linnaeus, 1758[17]
# Rimini
Is cathair í Rimini (Laidin: Ariminum) in Emilia-Romagna san Iodáil. Tá cónaí air 142,579 daoine inti. Is í príomhchathair Chúige Rimini í. Tá sí lonnaithe ar an gcósta ag Muir Aidriadach, idir na habhainn Marecchia agus Ausa. Tá clú air mar ionad turasóireachta le trá 15 cm ar fhad agus na mílte óstáin. Bhunaigh na Rómhánaigh í sa bhliain 268 RC, bhí sí tábhachtach ó thaobh teagmháil a choinneáil idir tuaisceart agus deisceart na tíre. Thóg na himpirí séadchomharthaí ar nós Airse Augustus agus Droichead Tiberius ann.
# Pléascanna Bhéiriút 2020
Phléasc stóras níotráit amóiniam i mBéiriút na Liobáine ar an 4 Lúnasa 2020, ceann de na pléascanna neamhnúicléacha is mó riamh ar domhan.
Tharla na pléascanna i gceantar an phoirt agus scriosadh an calafort. 
Fuair timpeall 200 duine bás agus gortaíodh níos mó ná 6,500 duine. Fágadh 300,000 gan dídean.
Tuaiplis mhór mhillteach sa riarachán ba chúis leis.  Bhí creachlathas i mbun an rialtais, agus an t-éilliú polaitiúil i réim fud fad an chórais. Ní raibh cabhair dhaonnúil le fáil agus níor bronnadh cúiteamh riamh ar dhaoine.
Bhí an tír iomlán buailte go dona agus tá géarchéim ollmhór ag bagairt ar an tír ó shin.
# 101 (uimhir)
Is é 101 an uimhir nádúrtha tar éis 100 agus roimh 102.
# Stoneycroft
Is ceantar suite i Learpholl é Stoneycroft.
# Galar néarón luadrach
Neamhord annamh sa nearchóras, ina meathann na néarchealla, atá freagrach as gluaiseacht na matán, go mall de réir a chéile, is ea galar néarón luadrach.  
Bíonn deacrachtaí urlabhra, slogtha, gluaiseacht na ngéag, is riospráide ag duine, a mhéadaíonn de réir a chéile.  
Uaireanta, tarlaíonn siomptóim shíceolaíocha, fiú gealtachas. Ní fios cén fáth a dtarlaíonn an galar, agus níl aon leigheas éifeachtach air.

## Féach  Freisin
- Stephen Hawking
- Charlie Bird
# Gealán San Elmo
Is éard atá i gceist le gealán San Elmo, spréacharnach San Elmo nó tine ghealáin ná feiniméan leictreach aimsire ina gcruthaítear plasma thart ar réad talmhaithe a bhfuil réimse leictreach san aer ina thimpeall. Go bunúsach, sórt breo gorm nó vialaite é gealán San Elmo agus tá cuma na tine air. Feictear an tine seo ar struchtúir fhada bhioracha, ar nós seolchrainn bád agus sciatháin aerárthaí. Is iad an ocsaigin agus an nítrigin - an dá ghás is coitianta in atmaisféar an Domhain - is cúis le dath na spréacharnaí seo, agus iad ag oibriú cosúil leis an neon i soilse neoin.
# Corfú
Is oileán Gréagach é Corfú (Gréigis: Κέρκυρα, Kérkyra, AIF: [ˈkʲe̞ɾkʲiɾa]; SeanGhréigis: Κέρκυρα nó Κόρκυρα; Laidin: Corcyra; Iodáilis: Corfù) sa mhuir Iónach. Tá sé suite amuigh ó chósta Sarande na hAlbáine, agus caolas idir 3 go 23 km (2 15 mi) eatarthu. 
Tá an t-oileán ina pháirt den limistéar riaracháin nó periphéria (Περιφέρεια)de Chorfú, agus tá 12 den 16 bhardasachtaí nó comúin aige agus níos mó ná 96% den daonáireamh (daonáireamh 2001). Is iad na ceithre bhardasacht eisiata ná Ereikoussa, Mathraki, Othonoi, agus Paxoi, agus is oileáin faoi leith iad uilig. Tá 102,071 duine ina gcónaí ar an oileán.
# Frank Welker
Is aisteoir gutha Meiriceánach é Franklin Wendell "Frank" Welker, a rugadh sa bhliain 12 Márta 1946 in Denver, Colorado. Aithnítear é thar aon ní eile as a chuid oibre sa tsraith Scooby-Doo, ar dtús mar Fred Jones ag tosnú sa bhliain 1969 nuair a cuireadh tús leis an tsraith úd, agus ansin mar ghuth Scooby-Doo féin ón mbliain 2002 anuas.
# Dmitri Anatolyevich Medvedev
Is státaire Rúiseach é Dmitri Anatolyevich Medvedev Fuaimniú (14 Meán Fómhair 1962 - ]. Bhí sé ina Uachtarán ar an Rúis ó 2008 go dtí 2012 agus ina Phríomh-Aire ó 8 Bealtaine 2012 go dtí 2020. Ó 2020 ar aghaidh, is leaschathaoirleach an Chomhairle Slándála é.

## Saol

### Óige
Bhronn Ollscoil Stáit Leningrad céim sa dlí ar Medvedev sa bhliain 1987. Ansin chuaigh sé le staidéar iarchéime sa dlí, i bpost ceangailte leis an ollúnacht sa dlí sibhialta san ollscoil.  
Fuair Medvedev a chéim 'Iarrthóir na hEolaíochta' (dochtúireacht) sa bhliain 1990, mar gheall ar thráchtas dar teideal 'Fadhbanna maidir leis an bPearsantacht Dhlíthiúil Shibhialta atá ag Fiontar Stáit a Chur i gCrích'.  

### Dlíodóir
Mhúin Medvedev an dlí Rómhánach agus an dlí sibhialta in Ollscoil Stáit Chathair Pheadair go dtí 1999. Bhí sé ina chomhairleoir dlí do roinnt gnóthaí ag an am céanna.
In éineacht le daoine eile, scríobh sé téacsleabhar ar an dlí sibhialta a raibh an-rath air, a foilsíodh den chéad uair sa bhliain 1991 le roinnt eagrán ina dhiaidh sin.  
Tá Medvedev ina phríomhúdar ar léargas dlí ar athchóiriú státseirbhís na Rúise a cuireadh i bhfeidhm sa bhliain 2004. 
Sna 1980í agus go luath sna 1990í bhí dlúthbhaint idir Medvedev agus Anatoly Sobchak, a bhí ina mhéara ar Chathair Pheadair idir 1991 agus 1996. Bhí Sobchak i measc na n-ollúna a bhí ag Medvedev san ollscoil agus bhí sé ina scoláire dlí clúiteach. 

### Polaitíocht
Nuair a rinneadh Príomh-Aire de Vladimir Putin sa bhliain 1999, duine eile a bhí ceangailte le Sobchak, thosaigh Medvedev ag obair dó i Moscó agus bhí sraith jabanna aige, mar shampla bainisteoir feachtais do Putin i dtoghchán na huachtaránachta sa bhliain 2000, cathaoirleach ar Gazprom (2000 go 2001, 2002 go 2008), Ceann Foirne sa Chreimil (2003 go 2005) agus An Chéad Leas-Phríomh-Aire (2005 go 2008).
Sa bhliain 2008 ní raibh Putin i dteideal seasamh i dtoghchán na huachtaránachta chun a tríú téarma i ndiaidh a chéile a bhaint amach. Mar sin moladh Medvedev mar iarrthóir ar an uachtaránacht ag Páirtí na Rúise Aontaithe agus na páirtithe eile a bhí ag tacú le Putin. 
Toghadh Medvedev le tromlach mór, de réir an chomhairimh oifigiúil agus bhí sé ina Uachtarán ar an Rúis ar feadh ceithre bliana. Déanadh príomh-aire do Phútín ag an am céanna, tar éis dó an uachtaránacht a ghéilleadh do Medvedev.
I Meán Fómhair na bliana 2011, d'fhógair Medvedev nach seasfadh sé don darna téarma sa toghchán an bhliain ina dhiaidh. Mar sin tháinig Putin ar ais mar Uachtarán sa bhliain 2012, agus cheap sé Medvedev ina Phríomh-Aire.

### Polasaithe
Níl daoine ar aon intinn an bhfuil difríochtaí polaitiúla suntasacha idir Medvedev agus Putin (mar shampla maidir leis an daonlathas, le cearta an duine nó le conas dul i ngleic leis an éilliú). Ar aon nós, is cinnte go bhfuil Medvedev agus Putin ag obair go dlúth le chéile le fiche bliain anuas.

### Conspóid
Rinne Alexei Navalny scannán de Medvedev agus chonaic níos mó ná 30 mln duine é.
# Luchtaine
I Miotaseolaíocht na nGael, siúinéir na dTuath Dé Danann ab ea Luchtaine (or Luchta) mac Brigit agus Tuireann.  Bhí clú air féin agus a dheartháireacha Creidhne agus Gaibhne mar na Trí Dé Dána. 
Ghaibhnigh siad na hairm a bheartaigh na Tuatha Dé in éadan na bhFomhórach.
# An Dúchoraidh
Is baile suite i gContae Dhún na nGall í an Dúchoraidh.
# Edward Aylward
Polaiteoir Éireannach ab ea Edward Aylward  (1894 - Feabhra, 1976). Bhí sé ina bhall de Shinn Féin.
# 1923 sa scannán
Is liosta é seo d'eachtraí scannánaíochta sa bhliain 1923.

## Na scannáin is mó a thug airgead isteach
| Céim | Teideal                     | Stiúideo                           | Comhlán ar fud an domhain |
| ---- | --------------------------- | ---------------------------------- | ------------------------- |
| 1    | The Covered Wagon           | Paramount Pictures                 | $7,630,000                |
| 2    | The Ten Commandments        | Paramount Pictures                 | $4,168,790                |
| 3    | The Hunchback of Notre Dame | Universal Pictures                 | $3,500,000                |
| 4    | Safety Last!                | Pathé Exchange                     | $1,500,000                |
| 5    | Daddy                       | Associated First National Pictures |                           |
| 6    | Homeward Bound              | Paramount Pictures                 |                           |
| 7    | The Ne'er-Do-Well           | Paramount Pictures                 |                           |
| 8    | The Pilgrim                 | Associated First National Pictures |                           |
| 9    | Scaramouche                 | Metro Pictures                     | $1,000,000                |
| 10   | The White Sister            | Metro Pictures                     |                           |
# William Hopper
B'aisteoir Meiriceánach é William DeWolf Hopper Jr. (26 Eanáir 1915 – 6 Márta 1970).
# Bairiam
Is é an bairiam (siombail cheimiceach: Ba) dúil uimhir a 56. Ceann de na miotail chré-alcaileacha atá ann, agus é sách nimhiúil d'orgánach an duine, cé go bhfuil sé sách cosúil leis an gcailciam ó thaobh na ceimice de. Tá sé iseatóp cobhsaí ann, agus bairiam an dúlra comhdhéanta astu chomh maith le haon raidiseatóp fadsaolach amháin. Sa speictreascópacht, is ar an líne uaine a aithnítear é, agus úsáidtear é sna roicéid tine ealaíne le dath uaine a chruthú.

## Saintréithe Fisiciúla
Miotal bog é an bairiam, agus loinnir airgeadgheal ann. Más bairiam glan ar fad atá ann, is féidir traidhfilín den dath órga a aithint, fiú. Chomh haraiciseach atá an bairiam chun imoibriúcháin, áfach, tiocfaidh smúid ocsaíde air go tiubh, má chuirtear i dteagmháil leis an aer é. De dheasca na himoibritheachta seo tá sé beagnach dodhéanta glanbhairiam a aonrú, agus níl sé furasta saintréithe an bhairiam a shocrú ach an oiread. Is é an leáphointe atá aige ná 1000 ceilvin, nó 730 céim de réir Celsius; is é an fiuchphointe ná 2170 ceilvin, nó 1900 céim de réir Celsius - níos airde ná fiuchphointe an strointiam. Is é an dlús atá ag an mbairiam ná 3.62 g/cm3: idir eatarthu idir an strointiam agus an raidiam arís.

## Saintréithe Ceimiceacha
Tá an bairiam cosúil leis na miotail chré-alcaileacha eile, nó níl ach dhá fhiúsleictreon aige, agus é sásta iad a thabhairt ar iasacht uaidh. Mar sin is í an t-aon uimhir ocsaídiúcháin a bhíonn aige ina chuid comhdhúl ná +2, beagnach gan eisceacht: uaireanta is féidir teacht ar bhairiam (I) i móilíní an-éagobhsaí. Bíonn an bairiam ag imoibriú go heisiteirmeach leis na neamh-mhiotail má théitear suas é, agus creimeann na haigéid é chomh maith - is é an t-aigéad sulfarach an eisceacht is tábhachtaí, nó má thagann an bairiam i dteagmháil leis an aigéad seo, foirmeofar smúid sulfáite ar an dromchla, agus tá an tsuilfáit bhairiam chomh dothuaslagtha is go n-éighníomhóidh sí an bairiam.

## Iseatóip an Bhairiam
Is iad iseatóip nádúrtha an bhairiam ná:
- Bairiam a 130 (0.11% de bhairiam an dúlra). Núiclíd radaighníomhach atá san iseatóp seo, agus is é an cineál meath radaighníomhach a thagann air ná an leictreonghabháil dhúbailte. Tá an leathré i bhfad níos faide ná aois na hollchruinne féin, agus ar sin is féidir dearmad a dhéanamh den radaighníomhaíocht seo sa ghnáthshaol. Níor aithin na saineolaithe féin gur radanúiclíd a bhí ceist ach sa bhliain 2001, nuair a tuigeadh dóibh gur toradh do mheath radaighníomhach an chineál seo bairiam a bhí i gceist leis an xeanón a bhí ar fáil sa charraig.

- Bairiam a 132 (0.10% de bhairiam an dúlra). Iseatóp cobhsaí é.

- Bairiam a 134 (2.42% de bhairiam an dúlra). Ní dual don iseatóp seo aon chineál meath radaighníomhach ach an oiread.

- Bairiam a 135 (6.59% de bhairiam an dúlra). Núiclíd eile é seo atá saor ó radaighníomhaíocht.

- Bairiam a 136 (7.85% de bhairiam an dúlra). Iseatóp cobhsaí é seo freisin.

- Bairiam a 137 (11.23% de bhairiam an dúlra). Ní féidir meath radaighníomhach a aithint ar an gceann seo ach an oiread.

- Bairiam a 138 (71.70% de bhairiam an dúlra). Núiclíd chobhsaí é seo chomh maith, agus é ar an iseatóp is flúirsí i mbairiam an dúlra.
# Yanina Wickmayer
Is imreoir leadóige as An Bheilg í Yanina Wickmayer. Rugadh í ar an 20 Deireadh Fómhair 1989.