Mna. M. Nokaneng mo pukung ya gagwe ya go tsebega ka Segagešo, o tlhaloša seema bjalo ka lefoko le le kopana la go hlaba leo le akaretšago therešo ka ga bophelo. Diema di akaretša bophelo ka moka, di bolela therešo ka go loka, serithi, botho, mekgwa e mebe, boikgokgomošo, go hloka tebogo, kgang, go botega, bofšega, bogale, bofora, boradia, bogwera, bonaba, botšhošetši, boitefeletšo, tlhohleletšo, go se atlege, lenyalo, lapa, mašoto, botšofadi, lehu, bohlale, botlaela, temošo ya kotsi, bj. bj. Di akaretša dilo tše dintši go swana le tšohle tše batho ba gahlanago le tšona bophelong. Gantši phedišano ya batho e swantšhwa ka tšeo re di bonago tša hlago gagolo diphoofolo. Diema di re eletša le go re ruta ka tšeo re di bonago bophelong. Ke mothopo wa bophelo, di fa bophelo ka gobane motho yo bohlale o ithuta ka tšeo di hlagetšego batho ba bangwe ka tšona.
Tla re go fe go se nene tše dingwe tša diema tše re di kgobokeditšego dinyakišišong tša rena. Diema tše di arogogantšwe go ya le ka diphoofolo tšeo di bapetšwago le tšona. Mohlala, diema ka kgomo, ka mpa, sebete, bj. bj. Diema tše di tšerwe pukung ya Segagešo ya go ngwalwa le Mna M. Nokaneng.
Kgomo ka mogobe e wetšwa ke namane.
Kgomo ga e imelwe ke dinaka e le tša yona.
Kgomo go latswana di boya.
Kgomo go hlabana tša šaka.
Kgomo go tsošwa ye e itekago.
Kgomo di retwa di boya mokatong.
Kgomo ya bongaka e hwile e nkga dihlare.
Kgomo ya go fula ga e swarwe molomo.
Kgomo ga e latswe namane e se ya yona.
E maswi ga e itswale.
Sello sa kgomo re lla re lebile pitšeng.
Kwela pele ya bokgomo ga e boe le lenyora.
Ga e hlabe e se na dinaka.
Modiša kgomo ga ke rekwe, go rekwa moleti a thaga.
Ke swana ya mošate, wa e gapa o molato, wa e feta o molato.
Poo go bewa ya kgomo ya motho e a ipeya.
Mo hlako ya tsogo e gatilego le ya koto e a gata.
Kgomo e se nang dinaka e iphemela ka go loma.
Kgomo ga e ntšhe boloko ka moka.
Makhura a kgomo re tlolela teng ra tlola ka ntle re sentše kgomo letlalo.
Pudi ya ja leotša e fetetša tše dingwe.
Leputlaputla le ja pudi, modikologa o ja namane ya kgomo.
Pudi ya fata boroko e a lala.
Pudi ge e šita go tswala e re mokaka ke o monnyane.
Ba bona tša bopudi bokgakala tša bonku di bipilwe ka mosela.
Matswele a pudi ke a mabedi la boraro le a ila.
Leboela le a ja, le lle pudi.
Letlalo la pudi ya monna, le bapolelwa thoko.
La mpša le baba mofagodi wa lona.
Mpša ya motsomi ga e robale fase.
Madilo, mpša ya kgotho, e phela ka go latswe lwala.
Mpša ge e nailwe ga e na mong.
Mpša tše pedi ga di šitwe ke sebata.
Mona mpšana ga e fete sebodu.
Mpša ya go loma kudu ga e lome.
Tau tša hloka seboka di šiwa ke nare e hlotša.
Bošego ke tau, bo re go sa ra hlolana.
Tau ya mokgalabje e bolaya ka go tsatsela.
Tau ya ja mpholo mariri a kgotla leraga.
Molomo wa tau ke kwatana tšhika ka ona di a wela.
Tau ya potla digoba e di lle.
Bana ba tau ga re jane re moloko mong.
Mabothata ke tau ya mokgalabje.
Moya mahlong a tau o ya swere serumula.
Tau ga di adimane meno.
Legotlo le lefa ka setopo.
Legotlo la maselamabe le wetše ganong ga setsetse.
Mosadi ke tšhwene, o lewa mabogo.
Fa tšhwene bjala, seribane a hlalale.
Tšhwene go katana merojana.
Tšhwene manamelong o kgone, mafologong re lo go bona.
Tšhwenyana go bekana tša thakana.
Moleta mmilo wa tšhwene kgolo, rotwe, o leta a e ja.
Ngwana monna semapa sa tšhwene o re go bona mokgopha a re ke sona.
Mma-meriri wa Tubatse, tšhwene ya mašota legare marata go beola dingwe.
Banna naka mafolofolo, popotela ya tšhwene ba ka se e sware.
Bana ba Kgwale ba bitšana ka melodi.
Mafato a Kgwale ke ge e sale bosasa.
Morei wa kgwale ga se mmolai.
Seila kgaka se nwa moro.
Kgakakgolo se na le mabala, mabala a ne kgakana.
Kgaka boela maropeng, moraka ga o na ditshelo.
Kgaka ya hwa mae a bola.
Kgaka ge e fofa ke e ntsho, mebala re e bona e hwile.
Mašianoke a lla o okametše bodiba.
Legokobu ge o emiša diphego go ba ke biditše o boneng.
Legokobu le boi le hwa le mohlaka wa lona.
Legokobu le rile se lailwe, la feta le sobetše.
Le ge o ka e buela leopeng magokobu a go bona.
Bošego bo re go sa le ye le thibe tsela, legokobu motho wa maaka o etla a ahlame.
Mpa ga e nene, e itlhokela mofepi.
Morwadi o rwala ka mpa, ka magetla o rwalela bangwe.
Mpa ga e tshela moedi.
Mpa ga e fahlwe.
Mpa ya mongwe ga e phepelelwe.
Mpa e sekwa ke moladi.
Bjang bja pitsi ke bjo bo lego mpeng ya yona.
Mpa ga e ruwe ke setlaela.
Mpa ga e šite mong wa yona.
Serole sa khora mpa se a boelela.
Moja sa gagwe o a iphihla o re go bonwa a se lotwe.
Lenaka la monna ke mpa.
Mma ngwana o jele mpa rwa, o hloka le bo tsentšho.
O se bone mooka go bola, Makhura a tšwa mpeng.
Lebitla la kgomo ke mpa.
Mpa ya mofeti ga e fetše sejo sa motho.
Montšha ntšhi maswing o kwa mpa mokhora.
Moeng tla ka gešo re je ka wena.
Šepa la moeng le feta la mong gae.
Kgomo ga e rage moeng ya raga moeng wa lefa.
A laela kgale moeng a tšea marumo o a tloga.
Wa lebelela moeng a sa tla, o tla ka geno.
Moeng ga a tsebe tšhila.
Moeng a duta letsogo ga a je sa molemi.
Moeng ke laela kgale ka tšea thebe ka sepela.
Moeng ga a bone ngwedi.
Apeela moeng motla pele, motla morago o tla a rwele eng.
Moeng o tsoša a sa eme.
Moeng ke pula o a feta.
Moeng moeta selemo, melato o e rera yohle.
Mogatša moeng ke mpa.
Alafa moeng gabane motla le kgomo ga a tsebje.
Mahlo ntebe ke moeng ke nyakile gona go lebja.
Ngaka tša šika mmogo di fetogelana mapogo.
Alafa molwetši a re go fola a roge ngaka.
Ngaka e sa gapeng kgomo e gapa mpa.
Ngaka ya mošemane sedimo e tswiya legotlo.
Ngaka nthute go alafa ge e le mejetša ke ya ka.
Eya o dule ngaka o matepe diepamere ga di fele.
Ngaka ya gae e khora matetelo.
Moriri o sa kotwego o leta ngaka.
Ngaka tša kgale ga di hlape di hlapa mohla wa naka.
Ngaka go alafa ya leleme le thata.
Kgoši e hwile, ngaka e hwile, re tshela ra llela marena, rare tšeo ke diepamere tša bogoši ga di fele.
Lešaka la pelo ga le tlale.
Pelo ga e na tšhiwana.
Mmapelo o ja serati, senyakelwa ga a se rate.
Pelo ga e rupe.
Dipelo ga di etelane.
Ga ba tswale ba ate, mona le pelo ga a tsebje.
Ka ge diema di swere polelo le melaetša ye e khutilego, re bone go le toka gore re go fe tlhalošo ya tše dingwe tša diema le dihlalošo tša tšona tše di tlwaelegilego mo Basothong ba lebowa.
B - Mosadi ge a nyetšwe a tsebe gore le ge monna a hwile ga a swanela go boela gae.
B - Ge o bona o phela ka go se lokologe, se sebotse ke go katoga batho bao.
B - Selo sa go dirwa ka kgapeletšo, ga e ke e ba sa nnete, gobane o se dira o sa lokologa.
B - Motho wa go se tšee dikeletšo gantši o tle a hlokomologwe ge a wetše dikotsing.
B - Motho yo botse sebopegong ga a ke a eba le mekgwa le botho bjo bo tumišegago.
B - Ge o ka leta selo lebaka le letelele se sa bonale, o swanetše o se hloboge gobane o letile lefeela.
B - Ngwana ge a dira mediro ye mebe o tsenya batswadi ba gagwe melatong le dikotlong.
B - Baagišane gantši ba fela ba thušana le mabothateng.
B - Taelo ya babuši e a hlomphiwa gobane monyatši a ka otliwa.
B - Ge o sa hlopmphe babuši, o swanetše go tloga nageng ya bona.
B - Mekgwa ye mebotse ya batswadi, gantši e tšwelela le baneng.
B - Batho ge ba leka go dira yo mongwe bošula, ba tle ba nyapolwe sephiri se tšwele nyanyeng.
B - Motho wa sebodu o rata kudu go itumiša ka dilo tše a sa di kgonego.
B - Dilo tše dibotse di hwetšwa ka bothata le go šomelwa ka kgotlelelo.
B - Go ja go fa motho maatla a go šoma.
B - Monyatšegi gantši o tle a ikgodiše ka ditiro tše botse.
B - Motho ge a dirile bobe o tle a fetetše le bao a phelago le bona.
B - Modiro o swanetše o dirwe go sa le nako, gobane ka morago o tlilo pala.
B - Motho ge a tlo kgona go phetha modiro o swanetše go o thoma ka maatla le mafolofolo.
B - Lehu ga le kgethe, le tšea le bahumi ba sa ngangabetše ka ditseka tša bona.
B - Ngwana wa go se gane go rongwa o ba le mahlatse.
B - Mosadi ge a le seroto modirong, o a retwa go fetisa ge a le botse goba a kgahliša.
B - Ge o dira modiro sephiring, gopola gore yo mngwe o a go bona.
B - Motho ge a šoma o tle a holofela gore gogongwe a ka ba mahlatse ge a ka no kgotlelela.
B - Gantši batho ba kgodišwa ke ge ba bona selo se direga.
B - Ke tla re gantši motho o felela a se a humana selo. Modiro o swanetše go hlaganelwa.
B - Mang le mang o swanetše go hlaganela go dira modiro a sa na le maatla, gobane ge a lapile a ka se o kgone.
B - Gantši bathoba ba phelago gotee ba tle ba ratane goba ba lwe.
B - Ge o botile motho gomme a go tlogela, o swanetšwe ke go ngatela gobane ka mahlo o bone.
B - Motho ge a boletše selo ga a ke a kgona go hlanoga gobane ba bangwe ba mo kwele.
B - Gantši bana ba rata go ekiša batswadi ba bona ka mediro.
B - Motho yo a se bego gona ke yena moanegelwa, yo a lego gona o a ikwela.
B - Motho yo mogolo o swanetše go hlomphiwa.
B - Ga se tshwanelo go lapa ge o dira modiro gobane kua mafelelong o ka go tšwela moputso.
B - O se rate bobotse bja motho o sa tsebe seo a ka bego a se hupile pelong.
B - Ge motho a dira modiro wo mobotse, o tle a retiwe ge a o phethile gabotse.
B - Ge o utsweditše motho selo, o ka se ikane ka sona gobane gosasa le wena ba ka go tšeela sona ba bangwe.
B - Le motho wa go nyatšega, ge a befetšwe a ka dira kotsi.
B - Batho ba go phela gotee ba fela ba thušana, ebile ba dira le dilo tše di swanago.
B - Monna ke go hlokomelwa ke mosadi, gobane ba bangwe ba mo lebeletše.
B - Ge bana ba tlwaelane le batho ba bagolo, ga se tshwanelo gore ba nape ba ba telele.
B - Go bolela ka modiro go phala kege motho a o dira.
B - Monna le ge a nyetše mosadi ga a ke a hloka basadi ba banwe kua ntle.
B - Batho ba ba kilego ba go thuša ba swanetše gore ka nako ye nngwe ba lebogwe.
B - Go thakgala kudu go tle go felele ka manyami le dintwa.
B - Banna ge ba humane ka mo go hlotlilwego ba a latelana ka o tee ka o tee gore ba lemogwe.
B - Motho wa go rata go phela ka go hlalefetša ba bangwe, tšatši le a lapago o fetoga lešilo.
B - Motswadi yoo a nago le pelo ya botse gantši ga a ke a eba le bana ba ba bjalo.
B - Motho yeo a lekago go pataganya mediro gantši o atiša go palelwa.
Go tšwa go Tebu ya Legapu, D.M. Kgobe, 1996.