Ho themendelwa uri, arali hu tshi tea u swikela zwavhudi vhudi ha lushaka u lumba kha mutheo wa saintsi hu tea u vha fhethu hune ha do bvelela nga ndeme ya mupo kana ndivho Afurika Tshipembe fhethu afho hu katela vhudivhaneledzi, human palaeontology na ndivho yapo. Zwiimiswa kha tshitirathedzhi, kha u phuromotha saintsi ndi Faundesheni ya vhutodisisi ya Lushaka yo tumanywaho na sekhithara ya pfunzo ntha siatari la 7? Kha ri ri ndeme ya masheleni a ndaka ya mufu ine ya kovhekanywa hu si na thendelo ndi R500 000 na hone u na vhana vhararu (3) vhe a sia na vhafumakadzi vhavhili (2) vhe a mala nga maitele a mvelele. Mukovhe wa ṅwana u o rekanywa nga hei nḓila i tevhelaho: R500 000 /5 (3 tshiepisi + 2 vhafarisi) = 100 000. Mukovhe wa ṅwana u o vha R100 000? Nga murahu ha u dzama ha khosi Ramaremisa, ho ḓo dzhena mukololo Ratshimphi (Mphaya) we ene a ḓo vhusa shango nga nḓila i mangadzaho. Hu pfala u pfi iḽi Dzina lṄa Mphaya ḽo vha ḽi tshi bva kha Empire nge ene a vha a tshi ri ha luvhi British empire. Ratshimphi o dzama nga 1952. Musi Ratshimphi o no dzama ho ḓo dzhena Prince Thikhathali Thohoyanḓ(ou Tshivhasa nga ṋwaha wa gidi ḓa ṱahe furathiraru (1963). Ene o vhusa miṋwaha miraru fhedzi a mbo i dzama nga ṋwaha wa gidi ḓa ṱahe furathi rathi (1966). Nga 1970 10 Fulwi ho ḓo dzhena Kennedy Miḓiyavhathu Tshivhasa a na miṋwaha ya malo. A tshi dzhena o vha e na Vho-Shavhani vhe vha vha vho mu farela u swika a tshi vhewa tshiduloni tshawe nga 1993. Vho - AA Tshivhase vho vhanga vhuhosi u bva nga 1966. Nga 1968 ha vuwa mifhirifhiri ya u ri ndi nnyi ane a tea u vha khosi. Mukololo we a vha a tshi khou fanela u dzhena vhuhosini o vha Kennedy Miḓiyavhathu Tshivhasa. Muṱahabvu vho ri vha tshi dzama, Kennedy o vha a tshi kha ḓi vha muṱuku. Izwi zwo ita uri hu topiwe khotsimunene Vho-Shavhani uri vha vhe vhone vha farelaho musi Kennedy a tshi kha ḓi aluwa. Zwithu zwo ḓo khakhea musi Kennedy a tshi fanela u dzhena vhuhosini hawe. Muṱahabvu Vho - AA Tshivhasa vhe na vhone vha vha vhe khotsimunene vho ḓo vhanga vhuhosi. Ho ḓo vha na mulalo nga murahu ha musi Kennedy a tshi dzhia tshidzulo tshawe. Na ṋamusi ndi ene khosi yo rangaho phanḓa Lushaka lwa ha Tshivhasa.