Exikarhi ka mintirho ya vutshila leyi hayekiweke emakhumbhini ya munyuziyamu ku ni mintirho ya mutshila wa swikeche, Francois Le Valliant. A ri mufambi wa Mufurwa loyi a tekeke tendzo to leha a hundza hi le vuxeni na le n'walungu wa Cape exikarhi ka 1781 na 1784. Siku leri vadyondzi a va vona onge ra hlwela. Vadyondzi va tigiredi ta le hansi a va swi tiva leswaku va Giredi ya 12 va ya endla xipirimente hi Ravuntlhanu. Ku xipirimente i yini eka vadyondzi va Dumakule a yo na yi xa. A vo tiva leswaku xipirimente i mhaka yikulu leyi a yi tala ku endliwa hi swidyondzeki swa Sayense. Hi siku leri mhaka leyikulu na kwala Dumakule a yi ta humelela. Programu ya ku tirha i xiphemu xa nghingiriko wa ku pulana kutani ku hava xinwana ehandle ka pulani ya bindzu lexi hlamulaka swivutiso: xana i ncini lexi faneleke ku endliwa, rini, xi ta teka nkarhi wo tani hi kwihi, i mani a nga na vutihlamuleri, i mani a katsiwaka naswona i switirhisiwa swihi leswi faneleke ku tirhisiwa. Programu ya ku tirha yi fanele ku tiviwa hi vatlangi hinkwavo lava nga kona eka nghingiriko wa IDP ka tiyisisa ku va kona na ku ringanana. To tshaha programu ya ku tirha i swa nkoka ku tivana na ku twisisa, xiletelo xa III na ku tsundzuka Xivumbeko xa xifundza. A hi mahungu hinkwavo lama lavekaka eka programu ya ku tirha ya nga va kona hi xiyimo xa ku lulamisa. Migingiriko yinwana yi nga katsiwa yi tlhela yi hlamuseriwa endzhaku. xik. Ntsena loko timhaka ta nkoka ti tiveka, xana xilaveko xa vundzeni bya vuxiyaxiya byi va lebyo hlantsweka eka komiti ya IDP na ku amukeriwa hi komiti nkulu ya huvo kumbe meyara kumbe komiti leyi nga hlawuriwa hi tikhanselara?