Mahungu lawa ya tsariwe hi ku kongomisa eka nxungeto wa vutomi bya vanhu lava tirhaka eswivandleni swa Vurimi, Vubyari bya swimila na Dyondzo ya Swihlahla.
Hi tiyimisele ku papalata na ku sirhelela vanhu eka tinghozi na mavabyi lawa ya nga va hlaselaka eswivandleni swa vatirhi lava tirhaka evanhwini kumbe etifemeni leti endlaka migingiriko ya swa Vurimi, Vubyari bya swimila na Dyondzo ya Swihlahla leyi yi nga vangaka nxungeto eka rihanyu ra vanhu.
Xiyimo xa ntirho.
Ku khumba mirhi ya swibyariwa ya nghozi na swin'wana.
Xikombiso, Ku rhwala swilo leswi tikaka na ku yima kutani miri wa wena wu nga ri eka xiyimo xa ntolovelo swi nga yisa ntshikelelo emisiheni ya wena laha swi nga vangaka mavabyi.
U nga ha pandziwa hi milenge na matsolo hikokwalaho ka leswi, nhlana na wona wu nga vaviseka loko u nga yimanga kahle, ku soheka ka misiha ni ku suleka laha ku hlangana marhambu, mavabyi ya misiha exisutini, matsolo na swin'wana swirho swi nga khumbeka swinene.
Ringeta hi matimba ku papalata ku rhwala kumbe ku susumeta swilo leswi tikaka, tirhisa michini ku endla tano.
Tirhisa michini ku tlakula no susumeta swilo leswi tikaka- milenge ya wena yi yima eka xiyimo xa kahle, nhlana wu fanele ku tshama wu ololokile, ndzhwalo wu fanele ku lulama na miri wa wena.
U fanele ku vona leswaku leswi u swi tirhisaka loko u karhi u tirha a swi nga ku sindzisi ku tlatlambela loko u lava ku swi tirhisa, tshama u karhi u cinca mayimele ya wena leswaku u nga tshikileli misiha ya wena emirini.
Yi endleriwe ntirho wolowo.
Ya lunghisiwa nkarhi na nkarhi leswaku yi tshama yi lulamele ku tirhisiwa.
Yi hoxiwe swo sivela tinghozi ku ya hi laha nawu wu vulaka ha kona.
Yi fanele yi tiye ku ringana, yi hanyile naswona yi nga rhetemuki hi ku olova.
Michini leyi yi fanele yi endliwe hi tinsimbi leti faneleke. Pulasitiki yo pfuneta leswaku michini yi vonaka hi ku hatlisa kambe a yi tiyanga naswona yi nga handzuka hi ku olova.
Tivheluvhu na swin'wana swo sungula ku wu tirhisa swi fanele ku va eka xiyimo lexi amukelekaka ku wu tirhisa ntirho wa wona na kona munhuu wun'wana a nga swi koti ku wu humesa eka xiyimo lexi mutirhisi wa wona wa ntiyiso a nga suka a wu veke eka wona.
Byi pimiwe byi ringanela kahle, loko byi pfuriwile kumbe loko byi pfariwile.
Eka lebyi byi nga rhendzelekiki, byi tiyisiwe ku ringana ke xik. Byi bohiwe hi tinketana to byi tiyisa ke?
Byi simekiwile loko byi fanele ku tirhisiwa - A byi titsheganga hi misava leswaku byi nga vumbuluki byi ya wela ehansi naswona a byi nga tsemeki laha byi bohiweke kona.
A byi nga tshoveki, xikombiso. Loko byi rhwele swifuwo loko muchini a ri ku tirheni.
Loko u xava kumbe u lomba muchini eka vaxavisi, vona vaxavisi va fanele ku vona leswaku muchini wolowo wu na swo wu sirhelela eka tinghozi.
Mi hlayisa no tirhisa muchini wolowo ku ya hi swiletelo leswi vuriwehe hi mulombi.
Mi nga susi swisirhelelo swa wona, mi kambela loko switirhisiwa swo sirhelela muchini swa ha tshame kahle, mi karhi mi xiyaxiya swin'wana leswi nga tshamangiki kahle mi nga si sungula ku wu tirhisa.
Kambelani loko timboni ta muchini lowu ti tirha hi mfanelo.
Khiyelelani yin'wana michini ya gezi mi yi hambanisa na yin'wana loko mi susa muchini wo famba hi mavhilwa.
Mi fanele ku ambala swiambalo swa ntiyiso leswi swi faneleke ku ambariwa eka ntirho wolowo.
Tinghozi ti tala ku humelela loko ku karhi ku lunghisiwa michini kumbe yi karhi yi chuchachuchiwa leswaku yi ta sungula ku tirhisiwa.
Vatirhi va leteriwile hi vuenti ku tirha ntirho.
Switirhisiwa na milawu ya matirhele swi lulamisiwile ku hlayisa, ku tshineta ku basisa no pfula michini swi endliwa himfanelo.
Ku hlayisiwe mafurha yo ringana, xik.
Michini leyi tirhisaka mati kumbe tioyili kumbe tinsimbi ta yona ti sirhelelekile eka ku wela ehansi hi hikokwalaho ka tinsimbi ta to karhi ku fana na tijeke ku tiyisa michini leswaku lava va tirhaka ehansi ka yona yi nga va weli yi va phyandlasa.
Va fanele ku tivisa varhangeri va vona hi ku hatlisa loko muchini wu nga tirhi kahle.
Va fanele ku ambala swiambalo leswi fanelekeke ku ambariwa loko va tirha ntirho wolowo.
U tirhisa muchini loko u nga dyondzelanga ku wu tirhisa.
U ringeta ku basisa laha muchini wu nga tsimba kona wu nga ha lavi ku tirha, u nga endla tano loko muchini wolowo wu timiwile no chuchiwa ku ringana leswaku wu nga vangi nghozi.
Ambala swimandlamadla swo khoma hi swona tinketana, ambala mpahla leyi yi nga ku manyiki, u nga tshiki misisi yi leha ngopfu hikuva yi nga tshuka yi haka swin'wana swa kwala muchinini kutani u vaviseka.
U nga kavanyeti vanhu lava va tirhisaka muchini.
Chika ehenhla ka teretere kumbe yin'wana michini leyi fambaka hi mavhilwa.
Gezi ra dlaya. Ku hundza emisaveni vanhu vo ringana mune eka Ndzawulo ya Vurimi lembe rin'wana na rin'wana. Votala va vona va dlayiwa hi ku hakiwa ka vona hi tinsimbi leti fambisaka gezi loko teretere ya vona hi hundza ehansi ka tintambhu leti. Van'wana va dlayiwa hi ku tirhisa michini leyi kasi a yi lulamelanga ku tirhisiwa kumbe va khome swin'wana emichinini swi nga fanelanga swo fana na tintambuu ta michini. Loko gezi ri nga hlanganisiwanga hi mfanelo ri nga vanga ndzilo kutani wu heta vanhu.
A swi vuli leswaku u nga vaviseka loko u hakiwe hi gezi ro famba ehenhla ntsena leri vuriwaka (OHPLs). Loko tintambhu ta gezi ti famba ehansi u fanele u tekela enhlokweni leswaku na rona ri nga ku vangela nghozi loko tintambhuu teto to pfukuriwa. U fanele ku vona leswaku u na mepe wo kombisa laha tintambhu ta gezi ti fambeke kona, u nga wu kuma eka n'wini wa muchini kumbe wu nga va wu kopiwile hi vaendzi lava telaka ku tata kambela matirhelo.
U tirha ehansi ka gezi handle ka loko swi tiyisisiwile leswaku u ta va u hlayisekile, u nga pfumeleli na munhu un'wana ku endla tano. Xik. Ku vhutela swibyariwa, ku vhutela hi ku tirhisa lori kumbe ku tirhisa xitepisi, ku cheleta hi tiphayiphi na swin'wana laha u nga kwalomu ka 16 wa timitara hi vukule eka swona. Tekela enhlokweni switsundzuxo leswi swi tsariweke emichinini leyikulu.
Endla rirhangu ro sirhelela laha ku nga na gezi 'OHPLs', naswona u fanele ku susa swin'wana leswi swi nga kusuhi na gezi leri leswaku swi nga hakani swi vanga nghozi.
Tintambhu to leha ta gezi leti tifambaka ehansi na tona ti nga vanga nghozi.
Endla tindhundhuma ta misava, kumbe makhumbi, kumbe ku lahla kona thyaka ehansi kumbe ematlhelo ka gezi leswaku ri nga koti ku fikelela laha ri nga endlaka khombo.
Michini leyi yi fanele ku hayekiwa ehenhla ka tiphuphu to tiya swinene kumbe swin'wana laha yi nga ta ka yi nga swi koti ku vanga khombo.
Ku khumba gezi swi nga i kavanyeta matirhele ya rona, ri famba xinkarhana, leswi vuriwaka 'OHPL' kambe ri nga tlhela ri vuya hi ku hatlisa hikoikwalaho ka michini leyi yi tirhaka ku endla tano. U nga pfumeri ku hlanganisa tintambhu ta gezi handle ka loko u swi tiva kahle leswaku gezi a ri le ku hanyeni kwala tintambhini teto. Loko u fanelel ku tirha hi gezi u fanele ku twanana na lava va ri simekeke leswaku hakunenen ri timiwile.
Tintambhu ta gezi ro famba ehansi.
Loko u fanele ku tirha laha ku celeriweke tintambhu ta gezi, u fanele ku tiva mafambele ya rona u nga si sungula. Swi kahle ku kuma munhu loyi a nga pasela ntirho wo tirhisa gezi leswaku a kambela kwala gezi ri yimberiweke kona loko ku nga ri na swibokisana swa gezi wena u nga si sungula ku cela magoji ekusuhi na ndlela kumbe na tindlu.
Ku na tikunupu to ringana laha u nga ta tima kona kumbe michini ya ku vika nghozi u nga si sungula ku tirhisa gezi.
Swibokisana swa gezi leswi yimberiweke emichinini swi sirhelelekile.
Leti phutseriweke hi rhaba kumbe swin'wana leswi swi nga ta sivela ku vangeka ka nghozi naswona swi hlanganisiwe kahle emisaveni.
Swiphaphana swo khoma tinghilazi ta gezi Xik. Ku nga tirhisiwa leswi manyisiweke eswibodlelanini swo khoma tinghilazi.
Tisokete leti nyikiweke ti ringanele ku tirha hi mfanelo. Laha ku nga na nxungeto wo pfurha ka ndzilo ti tele. Etindhawini to hlawuleka (xik. Ehofisini ya purasi) u nga kuma tisokete to taka ku sivela ndzilo leswaku wu nga vangeki.
Tipulaga ta swinsimbhana swinharhu tona ti tsimbiwile hi tiwayeni ngopfu ngopfu ta le hansi.
Tifiyuzi leti ti tirhisiweke ti ringanele ku sirhelela hi vukheta.
nga hunisa mafambele ya tifiyuzi, leti nga na swinsimbhana kumbe leti phutseriweke hi xisirhelelo.
Ku na tipulaga na tisokete leswi swi tirhisiwaka hi gezi ra matimba xik.
Tisokete a ti chavi mati, ti nga tirhisiwa laha ku nga na nhlangasi kutani kumbe laha ku nga na mati (kombela ku pfuniwa, u nga ringeti ku tiendlela ta wena tisokete) sirheleleka hi leswi vuriwaka (RCD) hi Xinghezi.
Leswi tirhisiweke ku phutsela switirhisiwa swa gezi (loko swi endleka) swi fanele ku khiyeleriwa kutani xikhiya xi hlayisiwa hi munhu wa vutihlamuleri.
Tiswichi letikulu a ti tumbelanga kutani tona ti vonaka hi ku hatlisa, kutani un'wana na un'wana u kota ku ti tirhisa loko ku tshuka ku ve na nghozi.
Mafambele ya gezi ya ta tshama ya karhi ya kamberiwa hi lava va dyondzeleke ku tirhisa gezi no lulamisa tintambhu ta rona.
Tikhebulu ta gezi leti ti onhakeke ti fanele ku lulamisiwa no kamberiwa nkarhi na nkarhi.
(110 wa tivholiti) kumbe ri hlanganisiwe eka lexi vuriwaka 'RCD' lexi kotaka ku tsema matimba ya gezi loko ri tshika ri kavanyetiwile kumbe loko ku ri na xihoxo xa nghozi.
Tirhisa tipulaga leti ti tirhisaka gezi hambi ri nga va ri ri laha ku tsakamaka kumbe laha ku nga na ritshuri tani hi leswi mi nga ta va mi tirha hi swa vurimi.
U fanele ku tshama u karhi u kambela mathulusi lamantsongo. U nga rivali lawa u nga ya lomba.
Susa mathulusi lawa ya onhakeke leswaku ya nga tirhisiwi swi nga fanelanga, ya susi u ya veka laha swi nga ta ka swi nga olovi leswaku munhu un'wana a ya tirhisa ya nga si lunghisiwa.
Dyondzisa munhu un'we ku kota ku tirhisa xinchinanana xo kambela loko mathulusi ya tirha hi mfanelo lexi vuriwaka 'test button' eka muchini lowu vuriwaka 'RCDs' ku vona leswaku mathulusi ya tirha kahle hinkwawo.
Rhanga u tima mathulusi hinkwawo lawa ya nga gezini loko u nga si ya tirhisa.
Loko u lava ku hlantswa kumbe ku phumunha thulus, u fanele ku rhanga u ri susa laha ri nga hlanganisiwa kona na gezi.
Tirhisa tisokete leti faneleke loko u karhi u hlanganisa tintambhu. Leswi swi ta endla leswaku ku nga vi na ku tikeriwa ka gezi.
Loko ku laveka ku hlanganisiwa ka tintambhu, u fanele ku vona leswaku tintambhu leti ta ha hanye kahle u nga si ti hlanganyisa.
Eka switirhisiwa swo welidela, tirhisa switirhisiwa leswi faneleke ku welidela naswona mavoko ya fanele ya sirheleriwa.
Swi kahle ku tiva leswi u faneleke ku swi endla loko munhu a vutliwe hi gezi.
Tsundzuka leswaku u fanele ku sungula hi ku ya humesa pulaga egezini, loko swi nga ri tano u nga ringeti ku pfuna munhu loyi a vutliweke hi gezi. Swa antswa u tirhisa nchumu lowu wu nga ta endla leswaku na wena ri nga ku vutli - U nga tirhisi nsimbi. Loko munhu yeloye a fanele ku pfuniwa swi ta lava a pfuniwa hi munhu loyi a tivaka leswi a faneleke ku swi endla ku vuyisa vutomi bya yena. Swi kahle ku dyondzisa vatirhi va wena leswaku va fanele ku endla yini loko un'wana wa vona a ri eka xiyimo xexo.
Namarheta maphepho hinkwakonkwako, yo va tsundzuxa leswi va faneleke ku swi endla loko munhu a vutle hi gezi.
Loko u tirhela laha ku nga na huwa swinene u nga vaviseka tindeve ta wena.
Tirhela laha ku nga hava huwa.
Hunguta huwa hi ku tirhisa michini yo mita huwa.
Mavoko na swandla swi nga twisiwa ku vava (tisaha to rhurhumela na timbhorho ta matimba) ti rhurhumerisa miri hinkwawo (titeretere na tilori letikulu).
Tirhisa mathulusi kumbe switirhisiwa leswi swi faneleke swa ntirho wolowo. Xik. Tirhisa teretere ya ximanguvalawa leyi yi nga endliwa no rhiyarhiyiwa hi vukheta na xitshamo xa kahle.
Chayela hi rivilo leri amukelekaka, U papalata magoji ya le patwini na swin'wana.
Hlawula switirhisiwa leswi swi nga rhurhumeliku hi matimba ku fana na saha ya nketani leyi yi nga hoxiwa swinsimbhana swo endla leswaku yi nga rhurhumeli.
Tirhani hi ku cincana loko swi endleka - mi wisisana.
Sungula hi ku kufumeta swandla swa wena u nga si sungula ku tirha (a ya tshami ya karhi ya kufumela).
Loko ku hisa ngopfu, ringeta ku ambala swiambalo swo vevuka na xidloko - u nga mbyanyuli kambe ringeta ku tola mafurha yo sirhelela nhlonge ya wena eka dyambu.
Ambala manghilazi ya mahlo, tola swo sivela ku huma ka swirhumbana hikokwalaho ka dyambu. Endzela dokodela loko u hume swirhumbana, loko swi sungula, swi huma ngati kumbe swi nwayisa.
Ku ambala swiambalo swo tsakama - Ku ambala swiambalo swo tsakama swi nga endla leswaku u ya u ngheniwa hi xirhami loko maxelo ya nga ri kahle.
Ku hlangana na swihari swi nga endla leswaku u engheniwa hi mavabyi lawa ya sukaka eka swihari ya tlulela eka vanhu lawa ya vuriwaka 'zoonoses' ya nga va mababyi ya manyokani, yo huma eka swimanga, makondlo na man'wana. Loko munhu a engheniwe hi mavabyi lawa u vonaka hi loko a endla wonge u lo khomiwa hi mukhuhlwana laha swi nga hundzelaka eka mavabyi yo chavisa swinene loko a nga tshunguriwi hi xihatla.
U fanele ku hlamba swandla swa wena swinene loko u tirhe hi ku khoma swihari swo fana na makondlo na swimanga.
Ringeta ku bandicha laha u vavisekeke kona leswaku mavabyi ya nga ku ngheneli hi xilondzo xexo.
Ambala swambalo swo sirhelela swo fana na swimandlamandla.
Ku khoma no tirha hi mirhi leyi yi nga na chefu ku fana na yo sivela kumbe ku dlaya switsotswana, mirhi ya swiharhi (chefu ya dipi), ritshuri, musi kumbe swin'wana switirhisiwa swo fana na leswi swi tirhisiwaka eka soreji, swihalaki leswi nga nuhaka hi matimba, maphepho lawa ya tshwaka, ritshuri leri endlekaka loko ku ceriwa swin'wana, swinonisi na manyoro leswi swi hangalasiwana no nuheka hi ku olova swa vanga mavabyi.
Loko va fanele ku tirha hi switirhisiwa swa chefu.
Loko va fanele ku tirha hi tichefu ta injhiniyela, switirhhisiwa swo vanga ritshuri. Swi na nkoka leswaku vathori na vanhu lava va titirhaka va fanele ku vona leswaku va papalata ku vangeka ka mavabyi laha va tirhelaka kona.
Mavabyi lawa ya khomaka vatirhi hikokwalaho ka mitirho leyi va yi tirhaka ya fanele ku vikeriwa va Ndzawulo ya Vatirhi ya 'Department of Labour'.
Swihari - Mavabyi ya swihari yo fana na ya 'leptospirosis 'mavabyi ya tihomu, mavabyi ya switsotswana, mavabyi ya timbyana, ya swimanga na ya makondlo lawa ya tlulelaka vanhu kumbe man'wana mavabyi lawa ya khomaka vanhu lava va tirhaka hi swihari.
Ku vhutela mirhi yo dlaya switsotswana - I ku dlaya switsotwana leswi swi hlaselaka swibyariwa.
Mavabyi ya ntumbuluko - Mavabyi ya rifuva lawa ya vangiweke hi ku dzaha ritshuri kumbe hikokwalaho ka mirhi yo dlaya switsotswana, mahawu ya N'wa-mapurasi kumbe swin'wana leswi haheke loko ko peperhiwa swibyariwa, swinonisi swa misava.
Mavabyi lawa ya vangaka hi swilondzo leswi tekeke mavabyi eka swihari, ku oma swirho.
Mavabyi man'wana - Mavbyi man'wana lawa ya nghenaka eka munhu hikokwalaho ko dzaha switsongwatsongwana swo haha emoyeni leswi n'wi hlaseleke entirhweni lowu munhu a wu tirhaka.
Switirhisiwa swo tsema tiburachi hi swona kumbe tisaha.