Bontši bja mešomo ya temo bo ama tirišo ya naga. Mono Afrika-Borwa go na le dipeakanyo tša go fapana mabapi le bongnaga. Lenaneo le lengwe le le lengwe la bongnaga le na le dintlha tše di tiilego le tše di fokolago. Ga go bohlokwa go diriša lenaneo le le itšego, seo se lego bohlokwa ke go tseba le go kwešiša lenaneo leo le go amago.
Ntlha ye nngwe ye bohlokwa go feta tše dingwe ke go ba le mmapa wa polasa, ka ge peakanyo ya gago e thoma ka wona. Ge o sa kgone go hwetša mmapa wa naga ya gago (go swana le ge o dula nagengkopanelo) o ka kgopela motho yo a nago le GPS gore a go lekanyetše yona. Tekanyo ya mohuta wo e tla bontšha lefelo le bogolo bja naga ya gago ka nepagalo. Gopola gore go bohlokwa go tseba bogolo bja naga ka ge dikakanyetšo tšohle mabapi le tekanyetšo (budget) ya gago di theilwe godimo ga palo ya dihektare tše di amegilego.
Taba ye bohlokwa mabapi le peakanyo ya bongnaga ke gore ge o nyaka go adima tšhelete o swanetše go fa karanti (security) malebana le pušetšo ya tšhelete yeo. Ge o se na le bongwadišo bja bong (title deed) mabapi le naga gona ga o kgone go e diriša bjalo ka karanti ye e tlaleletšago (collateral). Se se ka tšewa go ba tšhitišo, eupša nagana ka mokgwa wo: ge o ka tlama (bond) naga ya gago wa ngwadiša setlamo seo gore se hole mokgatlo wa tšhelete (panka), gona o fiwa kadimo, eupša ge o ka palelwa ke go bušetša kadimo yeo ka lebaka lefe kapa lefe, mokgatlo wa tšhelete o tlo rekiša naga ya gago go kgonthiša pušetšo ya tšhelete ye o e kolotago. Ye ke theo ye e tiilego ekonoming ya papatšo ye e lokologilego (free market economy), lenaneong la bokapitale (capitalist system) (leo le šomago lefaseng ka bophara). Eupša wena motšweletši yo o hlabologago o swanetše go ithuta go ba motšweletši ntle le go ipakela dikgonagalokotsi (risks) malebana le tšohle tše o di dirago. Ke ka lebaka le ke kgolwago gore o swanetše go thoma ka gonyane ntle le go itlama ka dikadimo tše kgolo - gore ge dilo di sa sepele ka tshwanelo o se lahlegelwe ke tšohle tše o di šometšego. Go ya ka lenaneo la nagakopanelo (communal land system) leo le laolwago ke baetapele ba setšo, o ka thoma go lema seripeng sa naga seo kgoši e go abelago sona, mme ge o tšwela pele gabotse o ka "hira" naga ya baagišani ba gago bao ba sa lemego ka bobona. Gopola gore mongwe le mongwe ga se motšweletši, goba ga a nyake go ba motšweletši. Re na le mehlala ye mmalwa ya batšweletšikgwebo ba ba atlegilego bao ba lemago nagakopanelo mme ba se nago le hektare e tee yeo e lego ya bona.
Tumelo ya go dula nagengsetšhaba?
Kwano ya semolao ya go hira?
Mafelo a a itšego a swanela mehuta ye e itšego ya temo. Dintlha tše di laolago taba ye ke pula, matšatšikgwedi a mathomo le a mafelelo ao tšhwaane (šobane) e letetšwego ka ona, le botebo bja mmu. Go bohlokwa go tseba ge eba naga e ka nošetšwa - gopola gore mašemo ao a nošetšwago a nyaka taolo go feta ao a sa nošetšwego, eupša kgonagalokotsi malebana le ona e a fokotšega ka ge dibjalo di ka nošetšwa ge go nyakega. Tirišo ya mohlakase e bohlokwa kudu mabapi le mehuta ye mengwe ya temo. Mohola wa kagelelo o bohlokwa kudu - ge o sa kgone go šitiša diruiwa go tsenela naga ya gago o ka se kgone go tšweletša dibjalo ka katlego.
Mmapa wa polasa - kgonthiša gore o na le mmapa wa polasa le gore o tseba fao thoko ya Leboa, Borwa, Bohlabela le Bodikela e lego gona.
Go bohlokwa gore o nomore tšhemo ye nngwe le ye nngwe le kampa ye nngwe le ye nngwe. (Dinomoro di tlo dirišwa ka morago mabapi le dišupommu le peakanyo ya tirišonaga).
Kgonthiša bogolo bja tšhemo ye nngwe le ye nngwe le bja kampa ye nngwe le ye nngwe (se se bohlokwa gape mabapi le peakanyo ya tirišonaga le tekanyetšo (budgeting)). Ge tshedimošo ye e sa hwetšagale mmapeng o tla swanela go e nyakišiša.
Mebapa ya nagakopanelo ga e hwetšagale ka mehla. Ge o lema nagengkopanelo go nyakega mmapa wa GPS woo o bontšhago kopanyo (co-ordinates) ya mogaranafase (latitude) le lesetafase (longitude) malebana le naga yeo.
Go na le mekgwa ye mmalwa ya go kgonthiša bogolo bja tšhemo (naga) -- o ka dikologa tšhemo o tšama o bala dikgato tša gago, o ka diriša leotwanatekanya (measuring wheel) goba o ka diriša leotwana la trekere, eupša mokgwa wo o nepagetšego go feta ye mengwe ke go diriša GPS.
Mohuta wa mmu o amana le bokaakang bja letsopa, seloko goba sehlaba seo se lego gona.
Botebo bja mmu bo amana le dillaga tšeo di ka šitišago go mela ga medu - botebo bo ka kgonthišwa ka go diriša boro ya mmu (soil auger) goba ka go epa molete (profile hole).
Go bohlokwa gore maemo a gonabjale a naga a kgonthišwe ka ge se se tlo huetša ka fao naga e ka dirišwago ka moso wa kgauswana.
Ka mehla go ba le naga yeo e sa kgonego go dirišwa - yona e akaretša ditsela, megobe le ge e ka ba felo fao go agilwego moago.
Go bohlokwa gore dišupommu di tšewe gatee lebakeng le lengwe le le lengwe la mengwaga ye mebedi. Nontšho ke ye nngwe ya ditshenyegelo tše kgolo tšweletšong ya dibjalo mme go swanetše go elwa hloko gore go dirišwe monontšha wa maleba tšhemong ye nngwe le ye nngwe.
Motšweletši a ka swanelwa go lefela dišupommu. Tšhelete ye a ka se e ntšhetše lefela.
O swanetše go diriša mokgwa wo o nepagetšego wa go tšea dišupommu.
O swanetše go tšea dišupommu tša mobugodimo le tša mobutlase.
Sešupommu se sengwe le se sengwe se swanetše go bewa setlankana seo se bontšhago leina le atrese ya motšweletši, leina la polasa gammogo le nomoro ya naga. (Go ka ba le mathata a magolo ge se se sa dirwe ka nepagalo).
Omnia (le dikhamphani tše dingwe tša monontšha).
Elelwa go kgopela gore bokaakang bja letsopa mmung le bjona bo kgonthišwe.
Kgopela le keletšo mabapi le monontšha.
Poelotebanywa (target yield) ya dibjalo tšeo.
Na e ngwadišitšwe le lekgotla la meetse?
Bokaakang bja meetse a o dumeletšwego go a diriša ke bofe?