Hy voorspel 'n wins van R200 biljoen vir die ekonomie danksy die plaaslike produksiekrag. Maar dit moet gepaard gaan met ingrypings van die regering wat sake maklik sal maak sonder die oorvloed wetlike vereistes.
Buiten die feit dat dit 'n baie ambisieuse plan van Ramaphosa is, is hy ook opgewonde oor die implementering van 'n pluimveemeesterplan, wat reeds R800 miljoen aan opgraderings vir produksie bestee het. Te danke hieraan, produseer Suid-Afrika tans 'n ekstra miljoen hoenders per week.
Die meesterplan vir suiker, wat tydens die inperking onderteken is, smaak nog soeter. Groot suikerverbruikers het ingestem om minstens 80% van hulle suiker by plaaslike produsente te bekom. Volgens Ramaphosa was daar verlede jaar, deur die implementering van die plan, 'n toename in plaaslike produksie en 'n afname in ingevoerde suiker, wat stabiliteit skep vir 'n bedryf wat ongeveer 85 000 mense in diens het.
Ondersteuning vir swart kleinskaalse boere kry 'n hupstoot, met 'n groot drankprodusent wat daartoe verbind is om hulle aankope aansienlik te verhoog. Gegewe die ongelukkigheid van die alkoholbedryf tydens die inperking, kan dit 'n stap in die regte rigting wees. Die Blended Fund-skema is 'n openbare-privaat vennootskap (hulle onderhandel tans), en as konsensus tussen belangrike belanghebbendes bereik word, kan dit die weg baan vir verbeterde toegang tot finansiering vir kwalifiserende boere en landboubesighede, wat nog 'n stap in die regte rigting is.
Maar is die landbousektor opgewasse vir die uitdaging en kan die sektor herstel in die groter ekonomie aanvuur? John Hudson, Nasionale Hoof van Landbou by Nedbank, meen dat die landbou herhaaldelik sy veerkragtigheid bewys het, en dat die sektor die wil en voorneme het om die uitdaging aan te pak. Daar heers tog onrustigheid en onsekerheid, en as dit nie eers opgelos word nie, sal dit voorkom dat die sektor werklik uitstyg en sy volle pontensiaal bereik.
Die likiditeitsuitdaging wat Landbank in die gesig staar en die moontlike vernietigende impak wat dit op die sektor kan hê, is steeds 'n probleem, net soos ander gebiede wat dringend aandag verg. Dit sluit in grond- en waterhervorming; klimaatverandering; belegging in infrastruktuur (water, elektrisiteit, vervoer en logistiek); toegang tot markte (nuwe en bestaande markte); toegang tot finansiering en voedselvermorsing. As hierdie grondbeginsels nie aangepak word nie, loop ons die gevaar om koers te verloor en verder in 'n toestand van wanorde en onstabiliteit te verval. Sal ons in 2021 tasbare vordering of voortgesette verlamming sien?
Die dringendheid om tasbare vordering te maak is baie duidelik in die sitrussektor. Volgens Justin Chadwick van die Sitruskwekersvereniging sal uitvoervolumes na verwagting teen 2031 vanaf die huidige 146 miljoen kartonne (15kg per karton) tot ongeveer 230 miljoen kartonne styg. Dié groei is verbysterend en te danke aan aansienlike beleggings van die privaat sektor in produksie, toerusting, verpakking en logistiek. Maar tesame met dié belegging moet die regering sy rol speel in die opgradering van infrastruktuur (hawens, paaie en spoorweë), toegang tot nuwe markte (handelsooreenkomste) en die bestuur van die Covid-19-pandemie, en voorkeur-inenting van plaaswerkers in ag neem.
Wandile Sihlobo, gerekende hoofekonoom by die Landboubesigheidskamer (Agbiz), sê in sy jongste standpunt oor die landboumark dat Suid-Afrika se landbou-uitvoere in 2020 die tweede grootste vlak geregistreer het. 'Suid-Afrika se landbou-uitvoer het in 2020 $10,2 biljoen beloop, wat 'n toename van 3% van die vorige jaar is. Dit is die tweede grootste vlak na die rekorduitvoer van $10,7 miljoen in 2018. Groot binnelandse landbouproduksie het hoofsaaklik die uitvoer aangedryf, en gunstige weersomstandighede het daartoe bygedra. Die betreklik swakker binnelandse geldeenheid het Suid-Afrika se landbouprodukte ook meer mededingend op die wêreldmark gemaak. Die tien beste uitvoerbare produkte volgens waarde was sitrus, druiwe, wyn, appels en pere, mielies, neute, suiker, wol en vrugtesap,' voeg hy by.
Vooruitskouend sê hy dat daar ook algemene optimisme bestaan oor die 2021-oes in tuinbou en ander veldgewasse soos suiker, wat die siening van 'n moontlike toename in vanjaar se landbou-uitvoer steun. Die gunstiger toestande het gelei tot 'n toename in die aanplantings van die somergewasgebiede en die vooruitsig van 'n groter mielie-oes as in 2019 en 2020, wat meer uitvoer moontlik sal maak, veral gegewe die konteks van 'n sterk aanvraag en ietwat lae voorraadvlakke. Die produksie van Suid-Afrikaanse wyndruiwe sal waarskynlik ook groter wees as in 2020, en hoewel dit die voorraad kan druk, kan die toename bydra tot 'n groter wynvolume vir uitvoer.
Oor die algemeen was die boodskap aan landbou 'n mengelmoes: erkenning dat boerdery werk kan skep en groei bevorder, maar tog 'n wasige siening oor grondbeleid en ondersteuningsprogramme vir begunstigdes van grondhervorming. Daar kan ook te veel vertroue op die meesterplanne wees, en tyd sal leer of hulle werklik vrugte sal werp.
Nuwe uitvoerende direkteur van Agri SA, Christo van der Rheede, sê Ramaphosa het weens die ongekende wêreldwye Covid-19-pandemie waarskynlik sy belangrikste staatsrede nog gelewer. Volgens Agri SA het hy 'n gefokusde plan met vier punte uiteengesit: om Covid-19 te verslaan, ekonomiese herstel te versnel, ekonomiese hervormings deur te voer om volhoubare werkgeleenthede te skep en inklusiewe groei te dryf, asook om korrupsie te beveg.
'Drie hiervan is nie nuut nie, en Agri SA benadruk steeds dat Suid-Afrika nie 'n tekort aan beleide het nie, maar die tydige implementering daarvan bly 'n uitdaging,' sê Van der Rheede.
Tydens die pandemie het die veerkragtige landbousektor bewys dat Suid-Afrika kan maai wat hy saai. Die president se boodskap was dus heel duidelik – dit is tyd dat ons almal ons moue oprol en aan die werk spring.