Fa a tlogela sekolo Molatlhegi, a fitlha a ruta mo motseng wa Forera mo Gauteng. O fitlhetse go ka nna bana ba ka nna masomeasupa, le motlatsi wa monnamogolo a le mongwe. Ditiro tsa sekolo o fitlhetse di sa dirwe ka tshwanelo. Bana ba ne ba rutwa ka puo ya tšhomi go tloga kwa tshimologong.
Diphetogo tse Molatlhegi a di dirileng, bogolo go tsenya puo ya Setho, tsa ngongoregisa motlatsi wa gagwe. Motlatsi a bolelela bagolo ba bana gore mogokgo yo mošwa yo, o tlile go dia bana ba bona ka puo tsa setho. Motlatsi yo o ne a ngongorega jaana gonne a ne a sa itse puo ya Setho; o ne a bua seburu, mme le sona o ne a bua sa Bakgothu. Bagolo ba bana ba dumaduma. Kgang ya isiwa go Moruti, mme ena a e tsaya botlhofo ka a ne a sa gopole gore go na le morafe o o ka ganang fa bana ba ona ba rutwa ka segabona.
Ka Sontaga se sengwe tirelo e fela, mogogi yo mongwe a ema a re; 'Phuthego ke na le kgang.' A simolola a re; 'Bagaetsho, ke a dumela lotlhe lo setse lo utlwile selelo sa bana kwa sekolong. Bana ba lela ka mogokgo yo moša, e leng mosimane Molatlhegi. Lo a itse gore bana ba ntse ba simolola dithuto tsa bona ka go rutiwa Seengelese, jaanong o dia bana ba rona ka dipuo tse di se nang ditiro jaaka Setswana. Monna yo o rata gore bana ba rona ba boele kwa lefifing e bile ke bona gore o tloga a re ba tswale tshega. Maloba ke amogetse lekwalo la Seengelese, mme ka le neela ngwana wa me yo o tseneng mo sekolong mo tshimologong ya kgwedi e e suleng, mme le ''cat'' o ne a palelwa ke go mo mpontsha.
Bagaetsho, lo gopola gore bana ba rona ba tla bo ba itse gore ''rot'' ke peba; le go leka, ga ba kitla ba itse. Jaanong go thusa eng go tsenya bana dikolo?
Morutabana Keneilwe o fentse sekgele sa tlhokomelo ya bana kwa Boitumelo Day Care Centre kwa porofenseng ya Bokone Bophirima ka ngwaga wa 2006.
Bontsi jwa bana ba, ke masiela, bangwe ke dikhutsana. Mmuso wa Aforika Borwa o abela bana ba dijo, dikobo, diaparo le yona thuto. Thato le Thabang ke mawelana a a tlogetsweng a le dingwaga di le nne.
Lesiela ke eng?
Buisa tema e e latelang ka kelotlhoko, mme o e sosobanye ka temana e e sa feteng dintlha di le lesome ka mafoko a gago, mme bokao bo se fetoge.
Ditsela tsa rona mo Botswana di ferosa sebete ka dithini, dipolasetiki le tse dingwe dilo tse di befisang tikologo ya rona. Mme selo se se diriwa ke batho ba lefatshe la rona. Fa re le mo maetong, bontsi jwa rona re atisa go tsaya mefago le ditimalenyora go gatlha legaba le go thoba matsadi a tsela. Fela fa motho a fetsa ka senwelo, o se furunyetsa kwa kgakala, sepalamo se ntse se tsamaya. Senwelo kgotsa sejelo kana sejewa, se bo se ya go nna segwapa mo tseleng. Go dira jaana, ga se se se ka bidiwang botswerere kgotsa bophepa ka gope. Go thata gore re pateletse batswakwa re re ke bone badiradilo, go a bo go dira rona Batswana. Fa batswakwa ba dira, ba a bo ba etleetsa letsema le le rebotsweng ke rona beng-gae. Maemo a a ntseng jaana a ka senya setso sa rona. Moeng fa a bona tebego e e ntseng jaana, a ka tsaya tshwetso ya gore, go raya gore Batswana ba rata go tlatsa leswe. Go gasaganya matlakala jaana, ga se go tlatsa leswe fela, dilo di tshwana le dithini, dipolasetiki, le mabotlolo, di babalela di bo di utlwisa botlhoko tikologo ya rona.
Dimilionemilione tsa baagi ba Aforika Borwa di tlhoka magae a a lebegang e bile a tlotlega.
Mafelo a a jaana, a tlhoka metsi, matloboithusetso le ona motlakase. Nako nngwe o fitlhele bagolo le bana ba robala mo kamoreng e le nngwe. Maemo a a ntseng jaana a utlwisa botlhoko mme morago motho o ipotse gore mmuso ona o dira eng?
A botlhokatiro e ka nna bona jo bo tlholang maemo a a ntseng jaana mo setshwantshong Tshegetsa karabo ya gago ka lebaka?
Goreng setlhogo se, se kwadilwe ka ditlhaka tse dikgolo e bile di ntshofaditswe.
Sekerete se se mo setshwantshong se tshwantshiwa le eng Tshegetsa karabo ya gago ka lebaka?
Lefoko le ''ipabalele'' le kaya segalo le maikutlo a a ntseng jang?
Mmui o dirisitse tlogelo. E nopole mme morago o neye lebaka la tiriso e.
Mosimane o tla nyelela jaaka mouwane''.
Mosimane, ''tshelo jwa gago bo mo kotsing.