Xiwundlo i xiboho xa ku wundla munhu wun'wana, xikombiso, n'wana, ku n'wi wundla hi yindlu, swakudya, swambalo, dyondzo na nhlayiso wa rihanyu, kumbe hi tindlela tin'wana leti faneleke ku n'wi pfuneta hi swilo leswi swa nkoka. Ntirho lowu wo boha hi nawu wa ku hlayisa wu vuriwa 'the duty to maintain' kumbe 'the duty to support'.
I mani loyi a faneleke ku wundla?
Ntirho wa xiboho xo wundla wu suseriwa eka xiseketelo xa vuxaka bya ngati, adopxini kumbe leswaku vanhu va tekanile.
hi vatswari va yena, hambi va tekanile, ku tshama swin'we, ku hambana kumbe ku divhosana, ku katsa vatswari lava va nga adopta n'wana; na/kumbe vakokwana wa yena, hambi vatswari va n'wana a va tekanile kumbe a va nga tekanangi. kambe, leswi swa hambana hi ku ya hi mhaka na mhaka.
Ntirho wa ku sapota xirho xa ndyangu a xi le ka n'wana ntsena.
Loko xirho xa ndyangu lexi ku laviwaku sapoto eka xona xi swikota hi swa timali ku wundla.
Xana hi tihi tiekspense lowu wu nga kleyimiwaku?
U nga lava ku sapotiwa loku swi fanerile na swona ku endlela ku wundla n'wana kumbe munhu wun'wana loyi a nga na mfanelo yo wundliwa hi vutshamo lebyinene na nkuriso. Leswi swi katsa ku wundla hi swilo swo fana na swakudya, swambalo, vutshamo na ku hakelela dyondzo leyi faneleke. Khoto yi nga lerisa leswaku tatana wa n'wana a va na xiavo eka ku hakela mali ya xiwundlo ku sukela eka nkarhi lowu n'wana a nga velekiwa hi wona ku fikela sweswi, laha ku nga nyiketiwa kona xileriso xa khoto xo wundla. Khoto yi nga nyiketa xileriso xa khoto xa ku hakelela nhlayiso wa rihanyu, kumbe xileriso xa leswaku n'wana a rejistariwa eka xikimu xa nhlayiso wa rihanyu eka wun'wana wa vatswari loko a ha ri ntsongo. Ku endlela leswaku khoto yi nyiketa xileriso xa xiwundlo xa kahle lexinene, vatswari hi vambirhi va fanele ku nyiketa vumbhoni bya tiekspense ta vona.
Mianakanyo ya wena hi matikhomelo ya mutswari wun'wana a yi khumbanangi na mfanelo ya n'wana ya ku hlayisiwa. Wa ha ri na xiboho xa ku wundla, hambi loko mutswari wun'wana a tekiwile/tekile nakambe a ri na vuxaka bya ku rhandzana na munhu wun'wana hambi loko mutswari wun'wana a nga ku pfumeleli ku vona vana hambi loko mutswari wun'wana a kuma vana van'wana ka ndzhaku.
Xiboho xa wena xa ku hakelela xiwundlo na mfanelo ya wena yo vona vana i swilo swimbirhi swo hambana, na swona a swi na ku xakelana. Nakambe, vana va wun'wana exikarhi ka n'wina a va na khumbi xiboho xa wena xa ku sapota.
Endla xikombelo xa xiwundlo eka khoto ya majistarata eka distriki leyi u tshamaku eka yona.
Loko u kanakana, khoto ya le kusuhani yi ta ku hlamusela leswaku u nga endla xikombelo eka khoto yihi.
Na le henhla ka fomo leyi nga tatiwa, nghenisa vumbhoni bya muholo wa wena wa n'hweti na n'hweti na ntirhiso mali to fana na swilipi swa ku xava swakudya, gezi na/kumbe ku hakelela rhente.
Khoto yi ta veka siku leri wena na munhu loyi a hlamulaku mi nga ta ya hi rona ekhoto.
Muofisara wa swiwundlo na mulavisisi u ta endla ndzavisiso hi kleyimi ya wena no kambela xiyimo xa wena.
Khoto yi ta rhumela tisamanisi eka munhu loyi a hlamulaku ku humelela ekhoto hi siku ro karhi ku vulavurisana hi mhaka leyi.
Muanguri a nga pfumela ku hakela xiwundlo tani hi laha xi nga komberiwa, kumbe a kanetana na mhaka leyi ekhoto.
Loko munhu a pfumela ku hakela xiwundlo, majistarata u ta kambela tidokumende leti faneleke. Kutani u ta humesa xileriso , na swona a nga teka xiboho xo endla sweswo handle ko rhanga a lava leswaku matlhelo lama mambirhi ma ta ekhoto.
Loko munhu loyi faneleke a hekal xiwundlo a nga pfumeri ku humesiwa xileriso xa xiwundlo, u fanele ku ya ekhoto, laha ku nga ta humesiwa vumbhon hi matlhelo hi mambirhi na timbhoni ta wona.
Loko khoto yi kuma leswaku munhu u fanele ku hakela xiwundlo, xi nga humesa xileriso xa ntsengo lowu faneleke wu hakeriwa wa xiwundlo. Khoto yi ta tlhela yi veka na xana xiwundlo xi ta hakeriwa rini na swona njhani.
Eka hofisi ya majistarata kumbe eka yin'wana na yin'wana ya tihofisi ta mfumo leti nga vekeriwa xikongomelo lexi.
Eka akhawunti ya bangi kumbe building society leyi yi nga vekiwa hi munhu loyi a khumbekaku.
Ku nyiketiwa kunene ka munhu loyi a faneleke ku kuma mali.
Hi ndlela leyi yi nga vekiwa hi xileriso lexi xi kombelaku muthori wa munhu loyi a faneleke ku hakela xiwundlo leswaku muthori a koka mali leyi eka muholo wa yena, hi ku landza nawu wa swiwundlo wa Maintenance Act of 1998.
U ta khomiwa hi ndlela yo ringana, ya vumunhu na nxiximo.
Swivilelo swi ta khomiwa hi ndlela ya xihatla hi laha swi nga kotekaku hi kona.
A ku na nkarhi lowu nga vekeriwa vutirheli lebyi. Fambiselo hinkwaro, ku sukela eka ku endla xikombelo ku fikela eka ku amukela mali ya xiwundlo, ri nga teka mavhiki yo hlayanyana, swi ta ya hi ku tirhisana ka vanhu lava va khumbekaku.
Timbhoni leti nga ta ta ku ta yingisela mhaka, ku katsa munhu loyi a koxaku ku wundliwa, va na mfanelo yo kuma mpfuneto lowu nga vekiwa na mali yo famba. Kambe, khoti yi ta teka xiboho hi ku vona ka yona xa leswaku xana mpfuneto wolowo wa alawensi wu ta hakeriwa eka munhu loyi a koxiwaku ku hakela xiwundlo.
Munhu loyi a koxaku ku hakeriwa xiwundlo u fanele ku endla xikombelo eka muofisara wa swiwundlo xa ku hakeriwa ka mali ya timbhoni.
Khumbana na Hofisi ya Majistarata ya le kusuhani, Khoto ya Swiwundlo, Khoto ya mindyangu kumbe Muchuchisi wa swa milandzu ya swiwundlo kumbe Muofisara wa vulavisisi hi timhaka ta swiwundlo.