Hi ta ringeta hi matimba ku tshunxa swiphiqo hi nga se ku rhumela nhlamulo. Loko leswi swi nga endleki, u ta rhumeriwa nhlamulo leyi nga hlamusela hi vuenti vito na nomboro yariqingho ra munhu loyi a tirhaka na xirilo xa wena. Pulani leyi nga fanela yi fanele ku va kona na swilaveko swa vanhu na ku tsundzuka swiyimo swa tindhawu to hambana-hambana. Xikeyili lexi eka xona pulani ya xifundza yi faneleke ku va kona eka xifundza (swifundza leswi nga na vanhu vo ringana miliyoni xona xi ri 10 000 km hi vukulu) i xikulu ngopfu ku va eka xiyimo xa le kusuhi xo pulana. Vatsonga lava va nga tala hi xidzi i Vatonga (Thonga), Varhonga (Ronga) na Vatswa (Tswa) lava a va vulavula ririmi leri ri tivekaka tani hi Xitonga, Xirhonga, na Xitswa. Vatsonga vo sungula ku ta tiveka hi vito ra Vatsonga kumbe Vatonga va fikile laha e vuxa bya tiko-nkulu ra Africa e tindzhawini to fana na vo Zambia, Malawi, Zimbabwe, na Mozambique kwalano ka vo 500AD. Ku yela hi vo 1200 Vatonga na Vacopi se a va fume tiko ra le Vudzonga bya Mozambique va hlota tindlopfu va xavisa timhondzo na switirhisiwa swa risinda. Va akile kona e Nyembani na le Xai-Xai, laha va nga tekana na Vatswa, Valozyi, Valambya, na Vashona, kutani va fuma rixaka ra Vatsonga.