I xikongomelo xa hina ku nyika mbango laha vadyondzi va nga ta tivisiwa hi xitalo hi timhaka to veleka/tswala na ku va na mahungu lawa ya nga ta va pfuna ku endla swiboho swa vutihlamuleri. Hi ku ngetelela, hi na xikongomelo xo tivisa vadyondzi lava khumbhekaka hi timfanelo ta vona ta dyondzo, na ku seketela vadyondzisi eka ku fambisa swivangelo swa vuyimana bya vadyondzi eswikolweni. Vadyondzi vo tala eka swikolo swa mfumo, a va twisisi leswaku vumbiwa bya Riphabuliki ra Afrika Dzonga byi vula yini hi timfanelo ta vona ta nawu na vutihlamuleri. Matirhisele ya ndzilo macince maendlelo ya swilo swonghasi.  Kutshembiwa leswaku vanhu vasungule kutirhisa ndzilo kwalomu ka 1,000,000 BC; vativi vatidyondzo vatwanana leswaku vanhu vakhale vangava vasungule kutirhisa ndzilo kwalomu ka 500,000 BC na 400,000 BC. Ndzilo watihunyi namakhala, swipfune vanhu kusweka swakudya leswaku va antswisa magayelo yaswona naswona vaengetela swimilana na tinyama leti dyekaka. Nghena eka website ya adrese leyi nge: www.deeds.gov.za. Ku na nongonoko wa magoza yo hlayanyana lama u nga langaku eka wona eka pheji ya web.