Maemo a Bonnyane go Ditirelo tša Batšwasehlabelo ba Bosenyi ("Maemo a Bonnyane") ke tokomane ya tshedimošo yeo e tšweleditšwego gore e hlaloše ka botlalo ditokelo tša gago bjalo ka ge di ngwetšwe ka gare ga Boikanotshepetšo bja Ditirelo tša Batšwasehlabelo ba Bosenyi mono Afrika Borwa ("Boikanotshepetšo") le go netefatša gore tiragatšo ya ditokelo tše, e a phethagala. Boikanotshepetšo bja tša batšwasehlabelo, go tee le Maemo a Bonnyane, di lebišitšwe go go fa tshedimošo yeo e lego mabapi le boikano bja mmušo go kaonafatša kabelo ya ditirelo tša batšwasehlabelo ba bosenyi. Maemo a Bonnyane a lebišitše go hlaloša maemotshepetšo a motheo ao a amogelegago go ditirelo tšeo di fiwago batšwasehlabelo ba bosenyi. Maemo a Bonnyane ga a hlaloše fela ditokelo tša motheo le mekgwatshepetšo, mme a fana ka tshedimošo yeo e tseneletšego go go kgontšha go šomiša ditokelo tša gago le go kgontšha bao ba fanago ka ditirelo go diragatša ditokelo tša gago bjalo ka ge go hlalošwa ka go Boikanotshepetšo, ka go bea maemotshepetšo a motheo ao a amogelegago ao o ka a letelago go tšwa go baabi ba ditirelo. Maemo a Bonnyane a tla go thuša go rweša yo mongwe le yo mongwe yo a amegago ka gare ga lenaneo la toka ya molao wa bosenyi maikarabelo go netefatša gore o hwetša thušo le ditirelo tšeo di lebanego.
Ge o bega molato mme o e fa bohlatse ka kgorong ya tsheko, o bapala karolo ye bohlokwa go dira gore tshepetšo ya lenaneo la toka ya molao wa bosenyi e šomele dinyakwa tša setšhaba le gona go netefatša maikarabelo a bahlokofatši. Mme ka go latela seo, lenaneo la toka ya molao wa bosenyi le lona le go šomele ka bjako le ka tlhompho, le go go swara ka tlhompho go boitlhompho le sephiri sa gago le gona go kgotsofatša dinyakwa tša gago.
Maemo a Bonnyane a arogantšwe ka dikarolo tše nne. Karolo ya 1 e fana ka tshedimošo ya kakaretšo ka ga ditokelo tša gago le gore ke mang yo a ka fihlelelago ditokelo tšeo. Karolo ya 2 se hlaloša mekgwatshepetšo ka go lenaneo la toka ya molao wa bosenyi le gore go tla diragala eng ka wena ge go ka diragala gore o hlokofatšwe, le ge o begile molato woo maphodiseng. Karolo ya 3 e hlaloša maemotshepetšo a motheo ao a amogelegago go ditirelo tšeo o ka di letelago go tšwa go batšeakarolo bao ba fapanego ka go lenaneo la toka ya molao wa bosenyi, go ya ka toka ye nngwe le ye nngwe go tšeo di hlalošitšwego ka go Boikanotshepetšo bja tša batšwasehlabelo. Karolo ye ke yona ye bohlokwa kudu ya Maemo a Bonnyane, bjalo ka ge se lebišitšwe go diragatša ditokelo tšeo di ngwetšwego ka gare ga Boikanotshepetšo. Ke ka gare ga karolo ye, mo o tla lemogago gore palo ya mekgwatshepetšo ya Toka ya Tokišo e akareditšwe ka gare ga legoratšhomo la molao bjalo ka ge go hlalošwa ka gare ga Boikanotshepetšo bja tša batšwasehlabelo le Maemo a Bonnyane.
Maemo a Bonnyane a lebišitšwe gore kabelo ya ditirelo e šalwe morago ka bohlapetši ga bonolo, ka ge go na le maemo a bonnyane ao ka wona kabelo ya ditirelo e tlago elwa ka wona. Dihlongwa tšeo di amegago, makalatiro le mafapha di tla hlapetša tiragatšo ya ditokelo le maemo ao a amogelegago a ditirelo ao a beilwego ka gare ga Maemo a Bonnyane. Gomme, bjalo ka Karolo ya bohlapetši bja bona, makalatiro a a ka ikopanya le wena. Dipoelo tše dingwe tša ditselatshepetšo tša bohlapetši le dikopano di ka tsebagatšwa.
Ge o kile wa ba motšwasehlabelo wa bosenyi, o ka letele gore batšeakarolo ka go lenaneo la toka ya molao wa bosenyi, ba tla netefatša gore ditokelo tša gago, bjalo ka ge di hlalošwa ka go Boikanotshepetšo bja tša Batšwasehlabelo, di a diragatšwa le gore maemotshepetšo a motheo ao a amogelegago a ditirelo ao a hlalošitšwego ka gare ga tokomane ye, a a diragatšwa.
Mo maikemišetšong a tokomane ye, le go ya ka tlhalošo yeo e beilwego ka go Boikano bja Mekgwatshepetšo ya Motheo ya Toka ya Batšwasehlabelo ba Bosenyi le Tšhomišompe ya Maatla bja Ditšhaba Kopano (GA/ReS/40/30), bjo Afrika Borwa e bo saenetšego, motšwasehlabelo wa bosenyi o hlalošwa bjalo ka motho yo a kwešitšwego bohloko, go akaretšwa bohloko bja nama, matshwenyego a semoya, tahlegelo ya se ekonomi goba kgatako yeo e bonagalago ya ditokelo tša motheo ka mediro ya go phaelwa thoko yeo e lego kgahlanong le molao wa rena wa bosenyi. Lentšu le "motšwasehlabelo", le akaretša gape, mo go lebanego, baleloko le bana bao ba lebanego thwii le motšwasehlabelo. Motho a ka bonwa bjalo ka motšwasehlabelo go sa kgathatšege gore mong molato o a tsebja, o a swarwa, o a sekišwa goba o a otlwa, gape go sa kgathatšege setswalle ka lapeng magareng ga mong molato le motšwasehlabelo.
Dikgontšhi tšeo di lego ka gare ga Maemo a Bonnyane di diragatšwa go batšwasehlabelo ka moka ntle le kgethologanyo ya mohuta o fe goba o fe wa semorafe, bong, boimana, maemo a lenyalo, botšo bja morafe le leago, mmala, tshekamelo ka go la botona goba botshadi, bogolo, bogole, ditumelo tša sedumedi, dikgolelo, dikgolwa, setšo, polelo le matswalo, bjalo ka ge go hlalošwa ka go Karolo ya 9 ya Molaotheo wa Repabliki ya Afrika Borwa (Molao wa 108 wa 1996).
Go tla direga eng?
Ge molato o obilwe, go o bega go Tirelo ya Maphodisa a Afrika Borwa go tla emiša lenaneo la toka ya molao wa bosenyi ka maoto. Efela, maphodisa ba tla tšwela pele go nyakišiša molato woo mme ba hlagiša tokete ya maphodisa go motšhotšhisi wa setšhaba gore a tšee sephetho.
Go tloga nakong yeo molato o objago mme o begwa, go bohlokwa gore bohlatse ka moka bjo bohlokwa bo kgoboketšwe mme bo šireletšege ka mokgwa wo o tlago thuša ka go dinyakišišo tša molato le tsheko yeo e tlago latela. Dikgobalo le ditshenyagalelo tšeo di hlolegilego di ka thuša go aga bohlatse bja gago kgahlanong le mosolwa.
Motšhotšhisi o tla ela šedi dikgahlego tša gago ge a tšea se sengwe le se sengwe sa diphetho tšeo mme a ka tšea sephetho sa go fetola molato, go ya ka dintlha tšeo di amegago mo molatong woo.
Go iša molatong kgorong ya tsheko go raragane, kudu ge go na le batho ba ba ntši bao ba amegago. Ge o e ya kgorong ya tsheko ya magaseterata mme o na le dipotšišo ka ga ga ditlabelo tša ka kgorong ya tsheko, o swanetše go ikgokaganya le lephodisa la go dira dinyakišišo tša molato woo, goba ge a le gona, e ya go mohlankedi wa thušo le peakanyo, yo a tlago go hlahla goba a go fetetša go motho yo a swanetšego yo a tlago go gokaganya le kgoro.
Ge o fihla kgorong ya tsheko, o tla hwetša maswaotšhupo a go go thuša go bona tsela ya gago. Ge go se na maswaotšhupo ao a bonagalago mme ga o tsebe gore kgoro ya tsheko e kae, o ka, ge e le gona, botšiša mo tafoleng ya thušo/tshedimošo/keletšo, go hwetša gore ke ka go phapošitsheko e fe yeo bohlatse bo tlago theeletšwa goba ka ga ditlabelo tša kgoro. O ka ikgokaganya gape le bašomi ba botšhotšhisi, bao ba tlago kgona go šomana le dipotšišo di fe goba di fe tšeo o ka bago le tšona ka ga ditselatshepetšo.
tla kgona go go hlalošetša ka nepagalo lebaka leo o tla le emago pele o e fa bohlatse. O swanetše go netefatša gore o fihla kgorong ka nako. O swanetše go tsebiša motšhotšhisi ge e le gore o tla tla morago ga nako goba ge e le gore o ka se kgone go ba gona tshekong ka letšatši la tsheko.
Ge e le gore o swanetše go fa bohlatse o ka, mo mabakeng a mangwe, kgopela mogwera goba mothekgi go go felegetša tshekong.
Ge mogononelwa a a fiwa kotlo (a golegwa), botšhotšhisi le kemedi ba ka bontšha bohlatse mme ba ala dintlha ka gare ga kgoro ka ga kotlo yeo e tla go fiwa.
Pele ga ge kotlo e fiwa, modulasetulo, motšhotšhisi goba kemedi ba ka kgopela gore mohlankedi wa phetleko goba setsebi se fe goba se fe se sengwe se beakanye pego ka ga gago goba mogononelwa. Pego a ka akaretša tshekaseko ya ditlamorago tša bosenyi godimo ga gago.
O ka kgopela go ba gona mo theeletšong ya Lekgotla la Bohlapetši bja Tokišo ya Bosenyi le Parole ("Lekgotla la Parole"). Ge o nyaka go ba gona, o tla tsebišwa ka letšatši la tsheko mme Lekgotla le tla ela hloko ditlhobaboroko tša gago ge ba lebelela tokollo ya mogononelwa go parole.
netefatša gore tshepetšo ya tsheko e tla sepetšwa ka mokgwa wo o ka se gatakego ditokelo tša gago tša tekatekano le ka tlhompho ya tlhomphego ya sephiri sa gago.
go fa nako ya go ikgopotša, go bala setatamente sa gago le, mo go lebanego, a ikopanya le wena; mme leloko la bašomi ba kgoro le tla go tsebiša gore o swanetše go lefelwa tšhelete ya mosepelo le ditshenyegelo tše dingwe mo nakong yeo o e fetšago kgorong ya tsheko o e fa bohlatse, Mme o tla go fa gape tshedimošo ka ga seo mme a go thuša go kgopela ditshenyegelo tšeo.
dumelela motho wa go go fa thekgo (wa leloko goba mogwera) go go felegetša kgorong ya tsheko; mme a tla go dumelela, ge o kgopela, ge ditlabelo di le gona, go letela o arogane le mogononelwa goba dihlatse tša gagwe mo molatong.
ge o kgopetše go ba gona tshekong ya parole, Modulasetulo wa Bohlapetši bja Tokišo ya Bosenyi le Lekgotla la Parole ba tla, pele ga tsheko, go tsebiša la polelo yeo o e kwešišago, ka ga tshepetšo ya tsheko le gore o letetšwe go dira eng.
ge e le gore o tla ba gona theeletšong ya parole mme o swanetše go fa ditshwaetšo, o ka kgopela motho o fe goba o fe yo o ikgethelago yena go ka go felegetša tshekong go go fa thekgo; mme ge e le gore o tla ba gona theeletšong ya Lekgotla la Parole, maitekelo ka moka a swanetše go dirwa a go go šireletša go ka hlokofatšwa goba wa tšhošetšwa gape nakong ya tsheko.
b. ge o sa kgone go bala o swanetše go tsebiša lephodisa, mme ge go le bjalo lephodisa le tla go balela setatamente mme la go kgopela go netefatša diteng ka go saena goba ka go gatiša monwana godimo ga sona; mme c. ge e le gore toloki e gona mme o kganyoga gore o balelwe setatamente sa gago ka polelo yeo o e kwešišago pele o se netefatša ka go saena goba go gatiša monwana, gona toloki e tla diragatša lebaka leo.
go dumelela go dira kgopelo yeo e ngwadilwego go Modulasetulo wa Bohlapetši bja Tokišo ya Bosenyi le Lekgotla la Parole go ba gona tshekong ya kgopelo ya parole mme Modulasetulo o tla go tsebiša ka ga nako, letšatši le lefelo la tsheko; mme ge o e ba gona tshekong ya Bohlapetši bja Tokišo ya Bosenyi le Lekgotla la Parole, ba tla go dumelela go fa ditshwaetšo tša gago ka molomo mo tshekong goba go hlagiša ditshwaetšo tšeo di ngwadilwego.
a. Tshwaro ya mogononelwa.
b. Ge e le gore o swanetše go ba gona go elelwa mogononelwa le letšatši la pontšho ya mogononelwa.
c. Nomoro ya tsheko ya molato.
d. Matšatši a theeletšo ya kgopelo ya go seka ka ntle.
e. Poelo ya theeletšo ya kgopelo ya go seka ka ntle (le gore mogononelwa o tla lokollwa go seka ka ntle).
f. Tšwelopele ya dinyakišišo le tsheko ya molato.
g. Sephetho se fe goba se fe sa go gogela morago goba go fetola molato.
h. Ge e le gore o tla ba gona tshekong ya molato letšatši le matšatši a tsheko.
Letšatši la tsheko le poelo ya mafelelo j. Letsatši la kahlolo le dipoelo tša mafelelo k. Ge e le gore mogononelwa o kgopetše tshekoleswa kgahlanong le kotlo goba kahlolo le poelo ya tshekoleswa.
l. O ka hwetša bjang neng thoto yeo e thopilwego.
m. Ke ditirelo di fe tšeo di lego gona go šomana le dinyakwa tša gago tše itšeng le gore o ka šomiša bjang ditirelo tšeo.
Go netefatša gore go na le maswaotšhupo ao a bonagalago ka kgorong mme a tla go fa tsela ya go ya phapošing ya tshekelo. Ge e le gona, tafola ya Thušo/Tshedimošo/Temošo e tla go tsebiša ka ga phapoši ya tshekelo yeo ka go yona bohlatse bja gago bo tlago theeletšwa.
ge go kgonega.
ka kgopelo ya gago, go fa direkoto tša gago tša kalafo; mme a go tsebiša ka ga ditirelo tša thekgo tšeo di lego gona tša setšhaba le megala ya thušo.
ge o kgopetše go ba gona tshekong ya parole, Modulasetulo o tla go tsebiša la polelo yeo o e kwešišago ka ga tshepetšo nakong ya tsheko le gore o letetšwe go dira eng; le ka kgopelo le ka tumelelo ya mogononelwa, go tsebiša ka ga dilenaneo tša tšweletšo tšeo mogononelwa a di dirilego le/goba tšeo a di dirago go kaonafatša mekgwa ya gagwe.
ge o tsentšwe ka go lenaneo , o swanetše go obamela melao ka moka bjalo ka ge e beilwe ka go kwano.
morago ga ge o file bohlatse, o tla fiwa tsebišo ya gore o tla tlošwa ka go Lenaneo mo nakong yeo e amogelegago ; mme o ka ikopanya le lephodisa la dinyakišišo kua seteišeneneng sa maphodisa goba motšhitšhisi mogolwane wa setšhaba go hwetša tshedimošo ye nngwe ka ga Lenaneo la Tšhireletšo ya Dihlatse.
o ka hlagiša bohlatse bja boikano go maphodisa mme o hlaloša mabaka a tlolo ya tšhireletšo ke mmelaelwa; mme lephodisa le tla golega mmelaelwa ka pele go tshela thibelo yeo e beilwego ke kgoro ka tlase ga Karolo ya 7 ya Molao wa Bosenyi bja ka Malapeng Molao wa 116 wa 1998.
tsebiša gore mo mabakeng a mangwe kgoro e ka ganetša go tsebagatša tshedimošo ye nngwe (go akaretšwa go tsebišwa ga mmelaedi goba hlatse) mabapi le tsheko goba karolo ya yona e fe goba e fe yeo e tlago swarelwa morago ga mejako yeo e tswaletšwego; mme mo go lebanego a go hlalosetša gore motho o fe goba o fe yo a tsebagatšago tshedimošo e fe goba e fe goba a utolla tsebego ya hlatse mo e sego ka molao, o oba molato mme o tla ahlolwa.
Ditirelo tša Tokišo ya Bosenyi ge o kgopetše go dula o sedimošwa ka kotlo ya mogononelwa, ba Ditirelo tša Tokišo ya Bosenyi ba tla go tsebiša ge mogononelwa a phonyogile kgolegong goba ge mogononelwa a feteditšwe pele le dintlha tša maleba le seo; mme kudu mo mabakeng a tlhekefetšo ka thobalano, Lekgotla la Parole le ka tsenya mabakapheko mo paroling ge go bonagala gore go a hlokagala go mo thibela go ikopanya le wena.
a. beakantšwego ka borutho gore o ikwe o lokologile b. lego ka mokgwa wo e lego gore motho o fe goba o fe yo go ba gona ga gagwe go ka go tšhošetšago, a se bonagale pele ga gago le tshekong; le c. lefelo leo le kgontšhago kgoro le motho o fe goba o fe yo go ba gona ga gagwe go hlokagalago tshepetšong ya tsheko go bona le go kwa - e ka ba thwii goba ka setlabelo sa eleketeroniki goba setlabelo se sengwe - wena ga mmogo le motsenagare nakong ya go fa bohlatse.
melato yeo e amago batšwasehlabelo bao ba sa kgonego go ithuša e tla potlakišwa ka mo go ka kgonagalago; mme ge kgolagano ya telebišene ya sekete yeo e tswaletšwego (CCTV) e swanetše go šomišwa nakong ya tshepetšo ya tsheko, motšhitšhisi o tla hlaloša ka mo setlabelo se šomago ka gona goba ge go kgonega, wena le batswadi goba mohlokomedi wa gago le ka dumelelwa go bona tiragatšo ya setlabelo pele ga tsheko.
a. thušo ya go ikgolaganya le ba lapa le bagwera b. thušo ge e le gore o na le kgathelelo ya morago ga letšhogo c. tlhalošo ya tselatshepetšo yeo e tlago latela d thušo ya go ikgolaganya le Ditirelo tša Maphodisa a Afrika Borwa e. phetetšopele go ditirelo tša kgothatšo ya seporofešene ge e le gore ditšhupo tša letšhogo di ipontšha kudu f.
thuša go kwešiša tselatshepetšo ya kgoro ya tsheko hlalošetša seo se tlago diragala ka kgorong ya tsheko ge o bitšwa bjalo ka hlatse hlalošetša bao ba tla bago gona ka kgorong ya tsheko le gore mošomo wa bona ke o fe, ga mmogo le go go thuša go hwetša kgorong ya tsheko; le iv. go go beakanyetša go fa bohlatse ka kgorong ya tsheko le go kgontšha kgokagano le motšhotšhisi.
Ka kgopelo, goba ge go nyakega, go fa mohlala, ge o le motšwasehlabelo mme o ka kgolegong, goba ge go bonagala nakong ya tsheko ya Lekgotla la Parole gore o hloka thekgo, o tla fetetšwa go baabi ba ditirelo tša maleba go go fa ditirelo tša kgothatšo le thekgo.
pušetšomorago yeo e ka akaretša pušetšomorago ya thoto goba go lokiša thoto yeo e sentšwego;le gore kgopelo mabapi le seo e ka sepetšwa ke kgoro ya tsheko le gore mo melatong ya maleba o tla dumelelwa go hlagiša kgopelo yeo pele ga kgoro.
Dikgoro ka moka, dihlangwa le makalatiro ao a amegago ka go molato, a ikemišetša go fana ka tirelo ya maemo a godimo, fela dilo ga di sepele ka tshwanelo nakong ye nngwe. Ge seo se hlaga, dikgoro, dihlangwa le makalatiro di rata go tseba seo se diregilego.
b. tshedimošo yeo o e hweditšwego; goba c. diphetho tšeo di dirilwego.
O ka tsenya ngongorego kgahlanong le mohlankedi wa sephodisa, molaotshepetšo wa sephodisa, ditiragatšo goba tshepetšo, ka go ngwalela Khomošenare wa Seteišene wa seteišene seo se amegago.
Ge e le gore ngongorego ya gago e mabapi le thoto yeo e timetšego goba e sentšwego mola e le diatleng tša maphodisa, o ka swanelwa ke hlatswadiatla. Lebiša dinyakišišo go Mokhomišenare wa Seteišene, goba, ge e le gore ga o kgotsofale, o ka ikgokaganya le Mokhomišenare wa Selete sa seteišene sa maphodisa seo se amegago ka dintlha tša ngongorego ya gago.
ge o sa kgotsofatšwe ke karabo, o ka ngwalela Khomišene ya Dimmagaseterata ge e le gore ngongorego ya gago e ama kgoro ya mmagaseterata goba Ditirelo tša Khomišene ya tša Kahlolo ge e le gore ngongorego e ama kgorotshekokgolo. Ge o sa kgotsofalele thušo, o ka ngwalela Hlogo ya Lete goba ya Kantoro ya Profense, ga mmogo le Kantoro ya Bosetšhaba. Ge a amogela ngongorego ya gago yeo e ngwetšwego, Khomišena o tla e fetetša go kantoro ya maleba gore e fiwe šedi.
a. Kantoro ya Mošireletši wa Setšhaba b. Khomišene ya Ditokelo tša Batho ya Afrika Borwa c. Bolaodi bja Dingongorego bjo bo Ikemetšego d. Khomišene ka go Tekatekano ya Bong e. Khansele ya Porofešene ya tša Maphelo ya Afrika Borwa f.
Tokomane ya Maemotshepetšo a Motheo ao a Amogelegago a Ditirelo tša Batšwasehlabelo ba Bosenyi e tšweleditšwe ke Bolaodi bja Bong ka gare ga Kgoro ya tša Toka le Tšweletšo ya Molaotheo, ka tšhomišano le Dikgoro tše - Tšweletšo ya Leago, Ditirelo tša Tokišo ya Bosenyi, Thuto le Maphelo ga mmogo le Bolaodi bja Kahlolo bja Bosetšhaba bja Afrika Borwa, Ditirelo tša Sephodisa sa Afrika Borwa, Khomišene ya Kagoleswa ya Molao wa Afrika Borwa, Khomišene ya Ditokelo tša Batho ya Afrika Borwa, Kantoro ya Mošireletši wa Setšhaba, Bolaodi bja Dingongorego bjo bo Ikemetšego, maloko a dimagaseterata le Dikhomišene tša Ditirelo tša Kahlolo le maloko a Maphodisa a Tshwane a Metro.
Kgoro ya tša Toka le Tšweletšo ya Molaotheo di leboga kudu thušo yeo ba e filwego go tšweletša tokomane ye ke mekgatlo yeo e fapanego yeo e sego ya mmušo.