‘Vind balans’, sê Ramaphosa oor Soweto-kragskuldPresident Cyril Ramaphosa (Foto: Elmond Jiyane) Op ’n vraag Donderdag in die parlement of pres. Cyril Ramaphosa wel Panyaza Lesufi, premier van Gauteng, se planne om Soweto se kragskuld af te skryf, ondersteun, het Ramaphosa gesê dat daar “’n balans in dié geval gevind moet word”. Volgens Ramaphosa moet die beginsel dat die verbruiker vir sy krag moet betaal, nagekom word, maar hy sê hy verstaan terselfdertyd die armer gemeenskappe in die land se lot met prysstygings. Hy lê ook klem daarop dat daar na Eskom se situasie en skuld gekyk word. Ramaphosa het gesê hy verstaan Lesufi se punt om Soweto se kragskuld af te skryf, maar sê dat gebalanseerde gesprekke hieroor moet geskied. Samesprekings is aan die gang om na oplossings vir dié kragskuld te soek. Wouter Wessels, ’n parlementslid van die VF Plus, meen dit is verstommend dat Ramaphosa wel Lesufi se voorstel in ’n mate steun. “Die VF Plus stem glad nie saam met hierdie siening nie aangesien dit net die kultuur van nie-betaling, wat ’n ANC-maaksel is, verder sal laat gedy,” sê Wessels. “Die president se antwoord het dit duidelik gemaak dat die regering geen plan het om die buitensporige agterstallige skuld aan Eskom te hanteer nie.” Volgens Wessels het Eskom reeds onbetaalde kragrekeninge van miljarde rande in Soweto afgeskryf. In 2020 het hy byna R8 miljard aan agterstallige skuld afgeskryf, sê hy. “Duidelik het die inwoners van Soweto nie by hul deel van die ooreenkoms gehou nie en bloot voortgegaan om nie vir krag te betaal nie.” Op 30 September vanjaar het Soweto R4,7 miljard aan die kragvoorsiener geskuld. Die minister van finansies, Enoch Godongwana, het in sy mediumtermyn-begrotingsraamwerk (MTBR) aangekondig dat die tesourie ’n gedeelte van Eskom se skuld gaan oorneem. “Eskom se skuld bly egter die belastingbetaler se probleem en om toe te gee aan populistiese uitsprake van politici soos Lesufi, gaan die reeds oorbelaste middelklas onder verdere druk plaas. “Dit skep ook by inwoners verwagtinge waaraan nie voldoen kan word nie en sal aanleiding gee tot meer gewelddadige protesoptredes en die kultuur van nie-betaling aanmoedig.” Uitstaande skuld Ramaphosa het in die parlement gesê munisipaliteite se uitstaande skuld aan die kragvoorsiener beloop tans meer as R50 miljard. “Ons het dit duidelik gemaak dat nie-betaling van dienste onaanvaarbaar is en het stappe gedoen om te verseker dat betaling verhaal word,” het Ramaphosa gesê. “Om hierdie rede het ons ’n multidissiplinêre inkomstekomitee gestig, waarvan Eskom deel vorm, om die betaling van skuld aan die nutsmaatskappy deur munisipaliteite en staatsorgane aan te pak. “Om munisipaliteite oor die land te help om te betaal wat hulle aan Eskom skuld, betaal die departement van openbare werke en infrastruktuur die dienstekoste en eiendomsbelasting vir sy eiendomme namens kliëntedepartemente. “Vir September het die departement byvoorbeeld R575 miljoen vir eiendomsbelasting en munisipale dienste betaal en fakture ter waarde van R51 miljoen aan Eskom verwerk. Waar daar dispute is, betaal die departement wat nie betwis word nie en skakel die betrokke munisipaliteite vir bedrae en rekeninge wat betwis word.” Ramaphosa sê die departement het aansienlike vordering gemaak met die rekonsiliasie, verifikasie en vereffening van skuld aan munisipaliteite. “As gevolg van sy gelyktydige funksie, koördineer die departement die afgelope twee jaar verslae van die provinsiale openbarewerke-departemente op ’n kwartaallikse basis om te verifieer of die openbarewerke-sektor sy munisipale skuld betaal. Waar daar uitdagings is, skakel die departement deur gevestigde provinsiale forums met munisipaliteite om betwiste rekeninge op te los.” Volgens Ramaphosa vind gereelde skakeling met relevante departemente en tesouries plaas om alle uitstaande skuld op te los. Die departement van samewerkende regering en die Suid-Afrikaanse vereniging vir plaaslike regering is deel van hierdie samesprekings vir bedrae wat moontlik verkeerd aangemeld is. Volgens Wessels kan die sentrale regering eintlik nie bekostig om meer van Eskom se skuld oor te neem nie aangesien die staat se skuld reeds geweldig hoog is.