Luambo lwa muthu kanzhi ndi tshithu tsha vhu=thogwa nga nd=ila dzo fhambanaho: ndi tshithu tsha tsiko tshine muthu mun<we na mun<we o takalaho a vha natsho, tshine ra tshi shumisa kha u bvisela khagala ndavhelelo dzashu na vhud=ilisi hashu, u bula mihumbulo yashu na ndeme dzashu, na u bvisela khagala tshenzhemo dzashu na mikhwa kana vhud=ifari hashu, na u fhat=a tshitshavha tshashu na milayo I tshi laulaho. Pfanelo ya u shumisa luambo lune muthu a lu takalela lwa tshiofisi I a wanala kha Mulayotibe wa Dzipfanelo. Ndayotewa na yone I sumbedza uri nyambo dza vhathu vhashu ndi tshiko tshine tsha tea u bveledziswa.
Ndi d=ikukumusa nga maand=a ngauri nga murahu ha vhudavhidzani he ha vha hone, ri kona u d=ivhadza nga ha furemiwekhe ya luambo ya lushaka ya Afurika Tshipembe. Izwi ndi magumo a maitele e a thoma nga n<waha wa 1995 musi ndi tshi thola Tshigwada tsha Mishumo ya u Pulana Luambo (LANGTAG) uri tshi netshedze ngeletshedzo malugana na furemiwekhe ya pholisi ya luambo ya lushaka na vhupulani ha luambo. Izwi zwo vha zwa vhut=hogwa musi hu tshi sedzwa (a) u sa =t anganedzwa ha u fhambana ha nyambo hune ha vha hone na mihumbulo ya uri u shumisa nyambo zwi a d=ura ine ya vha hone kha dzin<we khethekanyo dza vhathu, na (b) u sasaladzwa ha u shumiswa ha luambo luthihi fhedzi Afurika Tshipembe kha khethekanyo dzo fhambanaho.
Furemiwekhe ya Pholisi ya Luambo ya Lushaka yo bvelela nge ha vha na vhudavhidzani na LANGTAG na Muhasho wanga nga tshumisano na Phanele ya Vhueletshedzi nga ha Pholisi ya Luambo. Iyi furemiwekhe ya pholisi ndi yone mutheo wa ndangulo ya zwiko zwashu zwa nyambo dzo fhambanaho na u swikelelwa ha ndivho ya muvhuso ya u =tut=uwedza kana u isa phand=a demokirasi, vhulamukanyi, ndingandinganyo na vhuthihi ha lushaka. Izwi ndi zwone zwo =tut=uwedzaho u iswa phand=a ha nyambo dza tshiofisi dza 11 kha pholisi sa zwe zwa sumbedziswa zwone kha Ndayotewa.
Iyi furemiwekhe ya pholisi I sumbedza uri ndeme ya nyambo dzashu I kha u shumisiwa hadzo kha zwa ikonomi, zwa matshilisano na zwa politiki. Musi ndeme ya luambo I tshi tsa, na tshiimo tshalwo tshi a tsa.
nga u =tavhanya. Iyi furemiwekhe ya pholisi I d=o khwat=hisedza tshiimo na tshumiso ya nyambo dzapo dza Afurika Tshipembe.
Ndi na fulufhelo la= uri vhadzulapo vhot=he vha Afurika Tshipembe vha d=o =tanganedza iyi furemiwekhe sa yavho. Ndi fulufhela uri nga u shumisana, ri tea u vhona uri iyi pholisi I a ri shumela na u d=ikukumusa ngayo na u bvisela khagala zwine ra vha zwone sa vhadzulapo vha Afurika Tshipembe.
Nyambo dzo fhambanaho dzine dza ambiwa Afurika Tshipembe dzi henefha kha 25 u ya kha 30. Kha dzenedzo dza 11 dzo netshedzwa tshiimo tsha tshiofisi u ya nga Khethekanyo 6 ya Ndayotewa (Mulayo wa vhu 108 wa 1996), vhunga tshumiso yadzo I tshi angaredza 98% ya vhathu vhot=he.
Nyambo dza 11 dza tshiofisi ndi Tshindevhele, Tshithoza, Tshizulu na Tshiswazi (Dzine dza wela nga fhasi ha Tshigwada tsha Nyambo dza Tshinguni); Tshisuthu, Tshisuthu tsha Devhula, Tshitswana (dzine dza wela nga fhasi ha Tshigwada tsha Nyambo dza Tshisuthu); Tshivend=a , Tshitsonga, Tshiisimane na Tshivhuru.
Ngauralo, Afurika Tshipembe ndi shango =la nyambo nnzhi. Tshit=aluli tsha vhut=hogwa nga ha nyambo nnzhi Afurika Tshipembe ndi tsha uri vhunzhi ha nyambo dzapo dzi a ambiwa na kha man<we mavund=u, nga vhan<we vhathu vha no amba dzin<we nyambo kha mavund=u o fhambanaho.
Zwa zwino hu na =thod=ea khulwane malugana na u lingedza nga nd=ila dzot=he u bveledzisa nyambo dzapo dze kale dza vha dzo thudzelwa kule u itela u =tut=uwedza u shumiswa ha nyambo nnzhi u itela u vhofholola vhadzulapo vha Afurika Tshipembe kha u shumisa nyambo dzine dza si vhe dzapo sa dzone nyambo dza tshiofisi dza shango.
U swika zwino ndangulo ya u fhambana ha nyambo kha muvhuso wa kale yo itwa uri I vhe I lemelaho nga u shaea ha pholisi ya luambo yo =t alutshedzwaho zwavhud=i. Izwi zwo ita uri Tshivhuru na Tshiisimane dzi vhe dzone nyambo dzi shumiseswaho kha zwa matshilisano, zwa ikonomi na zwa politiki kha tshitshavha tshashu.
Nga murahu ha min<waha ya malo ya demokirasi, Afurika Tshipembe =lo swika kha tshiimo tsha vhut=hogwa kha d=ivhazwakale ya=lo tsha u dzhiela nt=ha u fhambana ha nyambo dzashu na mvelele dzashu na khaedu dza nyambo nnzhi dzine dza vha kha ndayotewa.
Iyi pholisi a I =tut=uwedzi fhedzi tshumiso ya nyambo nnzhi, I dovha hafhu ya =tut=uwedza na tshumiso ya nyambo dzapo sa nyambo dza tshiofisi u itela u =tut=uwedza vhuthihi ha lushaka. I dovha hafhu ya dzhiela nt=ha u t=anganedzwa ha nyambo dzo fhambanaho, vhulamukanyi ha vhathu, mulayo malugana na tswikelelo kana tshumiso nga u lingana ya tshumelo dza muvhuso na mbekanyamushumo, na u =thonifha pfanelo dza luambo.
Pholisi I vhumba furemiwekhe ya u shumiswa ha nyambo nnzhi nga u tevhedzela zwi re ngomu ha Ndayotewa.
U bva tshee ha swika Madatshi Afurika Tshipembe nga 1652, nga zwifhinga zwa muvhuso wa Mabirithishi nga u tevhekana, Yunioni ya Afurika Tshipembe na u thomiwa kana u simiwa ha Riphabuliki ya Afurika Tshipembe na muvhuso wa khethululo, pholisi ya luambo ya muvhuso na vharangaphand=a vho kundwa u vhona phambano ya nyambo dza Afurika Tshipembe. Izwi zwo shanduka nge ha vha na demokirasi nga 1994 na zwo netshedzwaho kha Ndayotewa zwa malugana na nyambo nnzhi dza tshiofisi.
Zwe zwa buliwa afho nt=ha zwo ita uri hu vhe na u sa lingana ha nyambo na u shumiseswa ha dzin<we nyambo u fhira dzin<we he u shumiseswa ha Tshivhuru na Tshiisimane zwa bveledza u sa lingana vhukati ha idzi nyambo na nyambo dza Afurika Tshipembe.
Ngauralo, pholisi dza luambo dza muvhuso wa tshit=alula na dza koloni khathihi na dza polotiki na dza matshilisano na ikonomi, dzo ita uri hu vhe na mutevhe wa nyambo dzi sa lingani zwe zwa sumbedza u sa lingana ha tshaka na maimo zwine zwa wanala kha tshitshavha tsha Afurika Tshipembe.
Izwi zwot=he ndi zwone zwo vhangaho itshi tshiimo tsha nyambo dzapo na vhathu vho fhambanaho na tsha zwin<we zwigwada zwe kale zwa vha zwo thudzelwa kule hu tshi katelwa Mabofu na Madzingand=evhe - zwa t=ut=uwedza uri nyambo dza Afurika dzi ambiwe nga nd=ila I si yavhud=i, hu si nga vhaambi vha Tshivhuru na Tshiisimane fhedzi, na nga vhunzhi ha vhaambi vha Nyambo dza Afurika vhone vhane.
Itshi tshiimo tsho naniswa nga zwiimiswa zwa phuraivete na zwa muvhuso zwine zwa vha na dzema =la u dzhia tsheo dza nyambo zwi songo thoma zwa pulana hu tshee na tshifhinga dzine dza hanedzana na ndayotewa na t=hod=ea dza nyambo nga n<wambo wa u sa humbulela zwa matshelo na milayo ya malugana na u shumiswa ha nyambo nnzhi.
Khethekanyo ya 6 ya Ndayotewa I netshedza furemiwekhe ya mulayo khulwane ya nyambo nnzhi, mveledziso ya nyambo dza tshiofisi na u =tut= uwedza =thonifho na u kond=elela u fhambana ha nyambo dza Afurika Tshipembe. I ta pfanelo dza luambo dza vhadzulapo dzine dza tea u tevhedzelwa nga u shumisa pholisi dza nyambo dza lushaka.
Ndayotewa I ombedzela uri nyambo dzot=he dza tshiofisi dzi fanela u wana =thonifho I linganaho' na u farwa nga nd=ila I linganaho, nga u =tut= uwedza tshiimo na u shumisa nyambo dzapo. Muvhuso u tea hafhu u shumisa vhusimamilayo na vhun<we vhukando u langa na ut=ola tshumiso ya nyambo dzapo dze kale dza vha dzi sa dzhielwi nt=ha.
thudzelwa kule ho sedzwa t=hod=ea dzo buliwaho dza zwitshavha na zwi tan<waho nga zwigwada.
Khethekanyo 6(2) ya Ndayotewa I t=od=a nd=ila dzine dzi nga shumiswa malugana na u bveledziswa ha idzi nyambo dzapo.
Khethekanyo 6(3) na (4) I na =thod=ea dzine dza tshimbilelana na luambo dza mivhuso ya vhukati na ya vund=u, hune mihasho ya muvhuso ya tea u shumisa nyambo dza tshiofisi dzi si ho fhasi ha mbili.
U bvela phand=a na u =tut=uwedza u fhambana ha nyambo, khethekanyo 6(5) I kwama u vhumbiwa ha Bodo Nyangaredzi ya Nyambo dza Afurika Tshipembe (PanSALB) u itela u isa phand=a nyambo nnzhi na u vhona uri hu vhe na mveledziso na tshumiso ya nyambo dzot=he dza tshiofisi hu tshi katelwa na dza Khoi, Nama na San, na nyambo dza zwand=a dza Afurika Tshipembe. PanSALB I d=o dovha hafhu ya =tut= uwedza uri hu t=honifhiwe Nyambo dza Vhufa dzine dza ambiwa nga zwin<we zwigwada zwa vhadzulapo na dzine dza shumiswa kha zwa vhurereli.
Zwin<we zwi kwamaho luambo zwo teaho zwo buliwa hun<we kha Ndayotewa. Khethekanyo 9(3) I tsireledza malugana na tshi=talula u ya nga luambo, hone khethekanyo 30 na 31(1) I tshi kwama pfanelo dza vhathu malugana na u shela mulenzhe kha zwa mvelele, vhurereli na zwa luambo khathihi na u d=iphina. Khethekanyo 35(3) na (4) I amba nga ha pfanelo dza vhathu vho fariwaho, vho valelwaho na vhathu vho hweswaho milandu, hu tshi khou ombedzelwa nga maand=a pfanelo ya tsengo kwayo na uri matshimbidzele a =talutshedzwe nga luambo lune muthu onoyo a lu takalela.
Muhasho wa Pfunzo wo bveledza 'Pholisi ya Luambo Pfunzoni (LiEP), ine ya ombedzela tshumiso ya nyambo nnzhi sa nyengedzedzo ya u fhambana ha mvelele na tshipid=a tshihulwane tsha u fhat=a Afurika Tshipembe =li si na tshit=alula. Naho muhumbulo muhulwane hu u guda na u gudisa nga luambo lwa hayani, vhagudiswa vha dovha hafhu vha =t ut=uwedzwa uri vha gude dzin<we nyambo. Iyi pholisi I kwama zwithu zwi no nga sa nyambo dza u guda na u gudisa kha zwikolo zwa muvhuso, kharikhula dza tshikolo, mishumo ya zwa luambo ya mihasho ya pfunzo ya vund=u na khoro dza u langa zwikolo.
Ndayotewa na min<we milayo I tshimbilelanaho nayo I eletshedza nga ha u isa phand=a nyambo nnzhi Afurika Tshipembe. Iyi furemiwekhe ya pholisi I tea u katela u tshimbilelana ha pholisi dza luambo kha levhele dzot=he tharu dza muvhuso nahone I tea u sumbedza zwavhud=i vhuimo ha dzipholisi malugana na tshiimo na tshumiso ya nyambo dzapo dza tshiofisi kha mavund=u ot=he a =tahe Afurika Tshipembe.
Pholisi ya luambo I dzhiela nt=ha zwo netshedzwaho nga ndayotewa zwa malugana na nyambo nnzhi nahone I shumisana na ndivho dza muvhuso dza zwa ikonomi, zwa matshilisano na zwa politiki na dza nyaluwo ya pfunzo.
U alusa ndangulo yavhud=i ya luambo ya tshumelo dza muvhuso u itela u fusha t=hod=ea na ndavhelelo dza dzikhasitama.
U =tu=tuwedza tshumelo yo d=isendekaho nga vhathu musi hu tshi khou rerwa kana u lugisa zwine zwa vha kwama, =thodea na ndavhelelo dza nyambo nnzhi dzo fhambanaho nga u davhidzana tshifhinga tsho=the.
u =tut=uwedza nyambo nnzhi Afurika Tshipembe zwi =tod=a u d=inetisa hune ha katela nd=ivho ine ya vha hone kha zwitshavha hune nyambo dzapo dza tshiofisi dza vha dzone dza vhut=hogwa. Izwi zwi d=o =tut=uwedzwa nga tshumiso na nga u shela mulenzhe ha vhadzulapo kha maitele a mveledziso ya luambo.
U thola vhad=ivhi vha luambo uri vha thuse kha maitele a u bveledza mbekanyamushumo dza u shumisa nyambo nnzhi nga u ita risetshe na u phad=aladza mawanwa kana mvelelo.
U =tut=uwedza tshumisano na u sielisana vhud=ifhinduleli vhukati ha mashango a re mirad=o ya SADC u itela u =tavhanyisa mveledziso ya luambo.
U ita tsedzuluso dza pholisi u itela u =tola mvelaphand=a malugana na u vha tshitshavha tsha Afurika Tshipembe tshi re na nyambo nnzhi.
U =tanganedza uri nd=ila ine ya shumiswa nga vhadzulapo ya u =tut= uwedza nyambo nnzhi ndi yone ya vhu=thogwa, ho lavheleswa phambano khulwane ine ya vha hone kha tshitshavha tsha Afurika Tshipembe. I tea u vha nd=ila ine ya shumiswa hot=he nahone ya vhushela mulenzhe kha u pulana luambo na tshumiso ya pholisi ine ya =t anganyisa zwavhud=i vhukoni ha thekhinikhala ha u pfukhisa nd=ivho na vhukoni.
Zwivhumbeo zwot=he zwa muvhuso (muvhuso wa lushaka, wa vund=u na wapo), khathihi na zwin<we zwiimiswa zwa muvhuso kana zwine zwa ita mushumo wa muvhuso u ya nga mulayo zwi a vhofhiwa nga iyi Furemiwekhe ya Luambo.
Malugana na u =tut=uwedza nyambo nnzhi, mavund=u a d=o bveledza pholisi dzine dza tshimbilelana na milayo ine ya vha kha iyi Furemiwekhe ya Pholisi, a tshi dzhiela nt=ha nyimele ya madzingu ayo, =t hod=ea dza vhadzulapo na ndavhelelo dzavho sa zwe dza sumbedziswa zwone kha Ndayotewa.
Muvhuso wapo u d=o ta tshumiso ya luambo na zwine zwa takalelwa nga vhadzulapo zwine zwa wanala ngomu ha furemiwekhe ya pholisi ya luambo I konisaho. Musi hu tshi tiwa tshumiso ya luambo na zwine zwa takalelwa nga vhadzulapo, muvhuso wapo nga u davhidzana na vhadzulapo nga u =tand=avhuwa, u tea u bveledza, u and=adza na u shumisa pholisi ya nyambo nnzhi.
Hansard, vhunga zwo fanela: Tenda kha vhusimamilayo ha mavund=u , nyimele ya vha yone ine ya d=o ta uri ndi nyambo dzifhio dzine dza d=o shumiswa.
Muvhuso u d=o =tut=uwedza, na u thusa hune zwa vha zwo tea, mabindu a phuraivete u bveledza na u shumisa pholisi dzavho dza luambo dzine dza tshimbilelana na furemiwekhe ya pholisi ya luambo ya lushaka.
luambo kana nyambo dzine tsha d=o dzi shumisa (kha zwa vhudavhidzani ha nga ngomu na vhudavhidzani vhukati ha mihasho): Tenda hune zwa konadzea, ha sa d=o vha na muthu na muthihi ane a d=o thivhelwa u shumisa luambo kana nyambo dzine a dzi takalela. Malugana na u tshimbidza mit= angano kana u ita min<we mishumo hu tea u lingedzwa nga nd=ila dzot=he u shumisa zwa u konadzisa luambo zwi no nga sa vhufhinduleli na /kana vhud=ologi (nga thevhekano, nga khathihi, na vhud=ologi ha u hevhedza) hune zwa konadzea.
Vhudavhidzani na vhadzulapo: Kha vhudavhidzani ha tshiofisi, hu tea u shumiswa luambo lune lwa takalelwa nga vhadzulapo. Vhudavhidzani hot=he vhune ha itwa nga mulomo kana nga u tou amba vhu tea u vha nga luambo lwa tshiofisi lune lwa takalelwa nga vhathetshelesi. Arali zwo tea hu tea u lingedzwa nga nd=ila dzot=he u shumisa tshumelo dza u konadzisa luambo dzi no nga sa vhud=ologi (nga thevhekano, nga khathihi, na vhud=ologi nga lut= ingo na ha u hevhedza) hune zwa konadzea.
Nyand=adzo dza muvhuso: Mbekanyamushumo ya u and=adza ya Nd=ila yavhud=i ya u Shumisa Nyambo nnzhi I tea u tevhedzelwa nga mihasho ya muvhuso wa lushaka hune ha wanala uri nyand=adzo a dzi =tod=ei nga nyambo dzot=he dza tshiofisi dza 11.
Hune tshumelo ya muvhuso kha vhuimo vhufhio kana vhufhio ya =t od=a vhudavhidzani ha mafhungo nga vhud=alo, vhudavhidzani honoho ha mafhungo vhu d=o tea u and=adzwa nga nyambo dza tshiofisi dza 11, hone kha mavund=u vhu tshi tea u and=adzwa nga nyambo dza tshiofisi dzo themendelwaho.
Hune ha wanala uri man<walo a muvhuso ha nga d=o bveledzwa nga nyambo dzot=he dza tshiofisi dza 11, mihasho ya muvhuso wa lushaka I d=o and=adza man<walo nga khathihi nga nyambo dzi si ho fhasi ha dza rathi.
Hu d=o shumiswa mulayo wa u sielisana musi hu tshi nangiwa nyambo malugana na u and=adzwa ha man<walo a muvhuso nga nyambo dza Tshinguni na Tshisuthu.
U thoma u shuma ha pholisi ya luambo zwi d=o engedzedza t=hodea ya tshumelo dza vhufhinduleli, nga maand=esa nga nyambo dzapo. Hu d=o tea u engedzwa nd=ivho ya vhufhinduleli kha idzi nyambo kha mihasho ya muvhuso na kha vha shumaho nga luambo vha mahayani vhane vha nga sa vhafhinduleli, vhakhakhululi na vhad=ologi. U engedzea ha =t hod=ea ya tshumelo dza vha shumaho nga luambo vha phurofeshinala hu d=o =tod=a uri vha netshedzwe vhugudisi malugana na nd=ivho ya mushumo wavho.
U thomiwa ha yuniti dza luambo kha muhasho mun<we na mun<we wa muvhuso wa lushaka na kha vund=u =lin<we na =lin<we zwi d=o ita uri mishumo ya Tshumelo ya Nyambo dza Lushaka I engedzee. Tshumelo ya Nyambo dza Lushaka I d=o =tod=iwa uri I tshimbidze ndangulo ya u shumiswa ha pholisi nga u tshimbidza (a) vhugudisi ha vhashumi vha yuniti ya luambo malugana na zwa u pulana luambo na (a) u tikedza mbekanyamushumo dza mushumo dza idzi yuniti. NLS I d=o dovha hafhu ya vha na vhud=ifhinduleli ha u tshimbidza mveledziso ya mbekanyamushumo dza vhugudisi ha vhufhinduleli, vhukhakhululi na vhud=ologi na u bveledza milayo ya kushumele malugana na zwi kwamaho khwalithi.
Masia a theminogirafi na theminolodzhi na one a d=o kwamiwa. U engedzea ha mushumo wa vhufhinduleli hu d=o =tod=a uri mveledziso ya theminolodzhi kha nyambo dza tshiofisi na Mbulungelo ya mathemu ya Lushaka (National Termbank) zwine zwa kona u swikelelwa nga muvhuso na vha shumaho nga luambo vha mahayani zwi =tavhanyisiwe.
sedzulusa mupele=to wa nyambo dzapo zwi d=o thusa nga maand=a kha u konadzisa luambo.
Muelo wa yuniti dza luambo u d=o tiwa nahone hu d=o thomiwa nga vhugudisi ha vhukoni kana zwikili kha i=li sia ho lavheleswa nomboro ya nyambo dza tshiofisi dzine dza d=o shumiswa.
U bveledza vhukoni ha u konadzisa luambo kha masia o buliwaho hu d=o itwa nga tshumisano na vhanetshedzi vha tshumelo vha no nga sa vha zwiimiswa zwa theshiari zwine zwa netshedza mbekanyamushumo dzo tendelwaho nga SAQA na khoso dza zwa luambo, vhufhinduleli na vhukhakhululi, vhud=ologi, vhupulani ha luambo, theminogirafi na lekizikhogirafi.
U thoma u shumiswa ha pholisi nga u tevhekana ha tshifhinga tshipfufhi, tsha vhukati na tshilapfu ndi tshitirathedzhi tshine tsha takalelwa kha levhele dzot=he.
Kha nyand=adzo dza muvhuso, tshumiso I d=o itwa nga nd=ila yavhud=i nga zwivhumbeo zwa muvhuso tshifhinga tshine tsha lingana min<waha miraru. Zwivhuya zwa u shumisa nd=ila ya u thoma u shumisa nga zwit= uku nga zwit=uku ndi zwa uri mihasho I nga kona u bveledza vhukoni nga u t=avhanya na u tshimbidza tshumiso nga nd=ila yavhud=i.
Nd=ila dza u langa malugana na u vhona uri hu bveledzwa tshumelo ya vhufhinduleli na vhukhakhululi ya khwalithi.
Nga u shumisana na PanSALB, Muhasho wa Vhutsila na Mvelele u d=o langa u bvela phand=a na u vhiga nga zwifhinga zwo tiwaho kha vhahulwane vhot=he vho teaho.
U sedzuluswa ha pholisi hu d=o itiwa tshifhinga tshot=he nahone hu d=o itwa themendelo dza u ita dzitshanduko hune zwa vha zwo tea uri migaganyagwama I lugiswe nga nd=ila yo teaho.
Dziinifurasitirakitsha dzine dza t=od=ea malugana na u shumisa pholisi dzi d=o thomiwa.
Vhudavhidzani ha dzitshaka hune zwa vha zwo tea.
Zwin<we zwine zwa d=o shumiswa ndi Khoudu ya Vhud=ifari ya Luambo ya Vhashumi vha Muvhuso, u thomiwa ha Khoro ya Vha shumaho nga Luambo ya SA, Tshumelo ya Vhud=ologi nga Lut=ingo ya Afurika Tshipembe, tshitirathedzhi tsha mveledziso ya nyambo dze kale dza vha dzo thudzelwa kule na tshitirathedzhi tsha Thekhinolodzhi dza Nyambo dza Vhathu.
U tikedza mveledziso ya vhashumi vhane vha =tod=ea malugana na u shumisa zwavhud=i nyambo nnzhi.
U langa phurofesheni ya u konadzisa luambo, ndi uri, mveledziso ya vhufhinduleli na theminolodzhi, nga mveledziso na mulayo wo teaho.
U tikedza kana u thusa kha u guda na u gudisa nyambo dzot=he dza tshiofisi dza Afurika Tshipembe kha levhele dzot=he dza u dzhena tshikolo.
dza mulayo na dza ndaulo, nz.
mulaedza zwine zwa d=o shumiswa.
nga muvhuso wo fhiraho.
vhutsila ha u amba kha idzi nyambo.
dza vhufa na SASL.
u davhidzana na khomphwutha.
luambo u ya kha lun<we nga mulomo.
maand=a na u dzhielwa maand=a.
mbili kana u fhira nga nd=ila kwayo.
a tshumiso ya luambo lwonolwo.
thungo, nd=ila na mvelelo.
mveledziso ya luambo.
mihasho nga zwa luambo.
lun<we luambo u ya kha lun<we.
hogomelo ya mutakalo.
thudzelwaho kule Afurika Tshipembe.
kharikhulamu na pholisi ya luambo.
vhuimoni ha lwa tshiofisi.
kha vhudavhidzani nga u angaredza.