Swiphato Swa Xitsonga hi 1950. (Buku leyi yi vile yona yo sungula ya swiphato ya ririmi ra Xitsonga) Mutsari i munhu loyi a tirhisaka marito lama tsariweke hi vutshila byo hambana-hambana ku hundzisa makungu yakwe. Vatsari va tumbuluxa matsalwa yo hambana-hambana kuhlanganisa tinovhele, switori swokoma, vuthlokovetseri, mintlangu kuhlanganisa na swiviko swa mahungu leswi nga tsakeriwaka hi xitshungu. Vatsari lava ngana ntokoto naswona lava kotaka ku tirhisa ririmi hundzisa makungu na marungula, hakanyingi va nyikela xandla e ku akeni ndzhavuko wa nhlangano wa vanhu. Ku cinca kun'wana loku nga va kona i ku hlawuriwa ka tithirasiti tintshwa ta swiro swa GEMS. Nkarhi wa ku tirha wa tithirasiti tinharhu leti hlawuriweke hi swirho naswona swi tirheleke Xikimi wu fika emakumu eku heleni ka Mawuwani. Hi rhandza ku khensa Tatana Marthinus Brand, Tatana Adriaan van Wyk na Ms. Kgomotso Kgang hikwalaho ka ntirho wa vona na ku tinyetela ka vona ku vona leswaku swilaveko swa swirho swa GEMS swi hlayisekile mikarhi hinkwayo. Tani hi tithirasiti ta masungulo ta xikimi xa swa rihanyo lexikulu, va tirhile ntirho wukulu, ku nga ri ntsena eka matimu ya GEMS, kambe ni leka matimu ya swa timali swa swa rihanyo eAfrika Dzonga. Hi teka nakambe nkarhi lowu ku khensa Ms. Vuyelwa Vumendlini hikwalaho ka ntirho lowu a wu endleke tani hi thirasiti ba Museketeri wa Mutshamaxitulu wa Huvo. Ms. Vumendlini, mutirhi loyi a thoriweke ku va thirasiti, u ta suka eka Huvo ku va a ya sungula ntirho wuntshwa tani hi Mutsundzuxinkulu wa Xinawu wa Bangi ya Misava eAmerika. Hi rhandza ku amukela swirho swa tithirasiti swintshwa leswi nga ta sungula ntirho hi Mawuwani 2010.