Boitokisetso ba mohlape wa nama ya kgomo mabapi le sehla se ommeng sa mariha bo hloka ho rerwa ka hloko. Balemi ba tlamehile ho rera le ho itokisetsa sehla ka hloko hore ba be le bonnete ba hore diphetho tse ntle ka ho fetisisa di a fihlellwa, e leng tse kgannelang tshebetsong e matla, e atlehileng, e tshwarellang ya kgwebo.
Makgulo a tlhaho a ho fudisa ke ona mohlodi wa sehlooho wa mehlape ya lapeng Afrika Borwa. Ha mariha a atamela, makgulo ana a tlhaho a majwang a qalella ho omella, mme qetellong phepo e ngata e fokotseha kapele, mme le boleng ba menontsha bo leng teng bo a senyeha.
Nakong ya mariha, protheine ya jwang e ba tlase, mme ya lignin yona e a phahama. Dikgomo di lahlehelwa ke boemo ba tsona kapele ha makgulo a tlhaho a le mabe, mme di sitwa ho fa diphoofolo menontsha e lokelang, e leng sebopehong sa mehato ya protheine e ka sebediswang ke dikgomo, mme hona moo mehato e phahameng ya lignin e etsa hore dikgomo di je jwang bo bonyane ka ha di fumana bo sa latswehe ha monate.
Nahana taba ya ho rekisa diphoofolo tse sa nepaneng hantle le sepheo sa nako e telele sa kgwebo. Diphoofolo tsena di ja dijo tse ka mpang tsa jewa ke diphoofolo tse nang le molemo. Leqheka lena le tla batla hore molemi a shebisise hantle hore ke dijo tse kae tsa tlatsetso, tsa mariha, tse lokelang ho rekwa, le hore na a ka kgona ho sebedisa tjhelete e kae mohatong oo. Tsebo ena e fa molemi bokgoni ba ho tseba hore ke diphoofolo tse kae tseo a ka kgonang ho di fepa nakong ya mariha. Mme jwale ho tla hlokahala hore a hlwaye dikgomo tsa bohlokwa tse tswalang, tse nang le matshwao a matle ka ho fetisisa, tse tla eketsa boleng ba mohlape nakong e tlang. Ho molemo ho rekisa e sa le nako diphoofolo tse tshwaetsweng ho rekiswa pele di qalella ho baka mathata ka baka la kgaello ya ho fepuwa, e leng ha di sa ntse di le ntle mahlong a moreki ya ka lefang tjhelete e ntlenyana. Diphoofolo tsena di ke ke tsa kenya molemi dikolotong, mme di ke ke tsa eketsa kgatello e nngwe makgulong ha sehla se fetoha. Sheba mmaraka hobane hangata ditheko di atusa ho theoha nakong eo ho rekiswang diphoofolo tse ngata pelenyana mariha a kena. Tjhelete e kenang thekisong ya diphoofolo e thusa molemi hore a kgone ho lefella dijo tse hlokahalang tsa mariha hore maemo e be a matle mehlapeng e setseng hore e kgone ho phunyeletsa nakong tsa komello tsa mariha.
Phokotso ya mehlape e ka boloka nako, tjhelete, makgulo le mehlodi ya mobu, mme ruri ke taba lokelang ho nahanisiswa e le sesebediswa sa tsamaiso, mme ho feta mona, diphoofolo di ka nna tsa nkelwa sebaka ke tse ding qetellong ya nako ya komello haeba ditekanyetso di ile tsa tsamaiswa ka makgethe.
Phepo ya tlatsetso ke karolo ya motheo wa tsamaiso ya mehlape ho ya feta mariheng.
Nakong e telele ya komello, ha makgulo a ho fudisa a se a haellwa ke menontsha ya mehlape, diphoofolo di qeta mafura a yona, e leng se qetellang ka tahlehelo ya boima le boemo. Eneji (matla), protheine le tshwele, ke dikarolo tsa bohlokwa tsa phepo ya diphoofolo selemong sohle, mme phepo ya tlatsetso e ka fihlella ditlhoko tsena ha molemi a ka kenyeletsa tsena mehloding ya hae ya phepo, e kang kgarese, dijothollo, metswako e entsweng ya phepo, hammoho le lick ya tlhaho tlatselletsong ya makgulo a setseng.
Haeba bahlahisi ba nama ya kgomo ba sa rere maqheka a bona a mariha nako e sa le teng, tahlehelo ditjheleteng e tla ba e boima haeba dijo di tshwanela ho rekwa morao, nakong eo ditheko tsa dijo di phahameng ka ho fetisisa. Etsa hore o tsebe ditshenyehelo nako e sa le teng, mme o kenyeletse le ditjeo tsa teranseporoto. Etsa qeto hore na o tla reka thepa e ngata ka nako e le nngwe kapa hanyane ka mekotla. Ditjeo tsa mafura le tsona di tla ama ditekanyetso tsa hao.
Tahlehelo e nngwe e ipatileng ke e sa hlokahaleng, e bakwang ke ho ima ho fokolang ha dikgomo hoo qetellong ho bakang tahlehelo ya tjhelete ka manamane a neng a tshwenetse hore ebe a tswetswe pelenyana ho sehla se hlahlamamng sa lehlabula. Nnete ke hore ho tiisitswe hore haeba dikgomo di le tshesanyane nakong ya tsona e sa le manamane, sekgahla sa tsona sa ho ima se tla fokotseha ka matsatsi a 60 ho isa ho a 90 nakong ya ho ima, mme ka hoo, sena se tla ama hampe saekele yohle e hlahlamang ya ho ima.
Ha diphoofolo tse fulang di kenngwa phepong e ntjha boitokisetsong ba sehla sa komello, sena se tshwanetse ho etswa butle ka ha nako ya dibeke tse isang ho tse nne ya ho fetohela mokgweng o mong, e hlokahala. Fetohela phepong tse ntjha butlebutle ka ha phepo e fetohang ka sekgahla se seholo e ka nna ya kudisa diphoofolo. Dijo tsa dijothollo di tshwanetse ho kenngwa phepong ya diphoofolo butle ka ha diphoofolo di ka nna tsa ja ka ho kgala, mme tsa ba le lesokolla. Sesosa sa lesokolla ke setatjhe se sengata haholo le tshwele e nyane haholo e silehang. Furu le ditlheferetsi ke dintho tsa bohlokwa motswakong ka ha di tlisa tekatekano dijong le ho thibela malwetse. Metswako e rekiswang, e seng e lokisitswe, e molemo haholo, empa theko ya yona e phahame. Molemi ya tsebang taba tsa hae o tshwanetse ho ba le bokgoni ba ho ka iketsetsa motswako ka boyena ka ho sebedisa seo a nang le sona kapa seo a ka se fumanang haufi. Ke taba e ntle ho fumana keletso ka mehla ho ditsebi tsa selehae tsa menontsha ya diphoofolo mabapi le dirisepe tse loketseng, ka ha mofuta ka mong wa mohlape o na le ditlhoko tsa ona tse ikgethileng.
Le nakong ya komello, molemi o ntse a tshwanetse ho ba le tsamaiso e ntle makgulong a hae. Makgulo ha a tshwanela ho fudiswa ho feta tekano hobane mobu o tsotseng o kgannela kotsing ya ho hoholwa ha mobu ke moya kapa ke metsi nakong tse mpe tsa dikgohola, mme boholo ba menontsha ya bohlokwa e mobung o ka hodimo. Ha komello e lelefala, molemi o tshwanetse ho nahana ka ho boloka diphoofolo dibakeng tse nyane le ho fokotsa tshenyo e ka bang teng ho tsohle tse melang tsa tlhaho.
Bophelo bo botle ba diphoofolo bo tshwanetse ho dula bo beilwe leihlo ka hloko ka ha dikokwanyana kapa malwetse hangata di hlasela mehlape dikgweding tsa komello, ka ha nakong ena diphoofolo di ye be di fokola.
Ntlha e boima haholo ya tsamaiso mehlapeng ya nama ya kgomo ke nako ya phepo nakong ya mariha. Ka hoo, tsamaiso ntlheng ena e tshwanetse ho etswa ka hloko ho tiisa hore phaello e ba ntle. Molemi e mong le e mong o tla etsa qeto hore o nka moralo ofe wa tshebetso o tla dumellana le maemo a masimo a hae le pokotho ya hae. Ka nako e nngwe o tla etsa phepelo ya tlatsetso hore feela a boloke boemo bo botle ba diphoofolo tsa hae nakong ya dikgwedi tsa mariha, mme ka nako tse ding, maemo a matle a hae bankeng a tla tiisa hore manamane a hae a kgwesitsweng a tswela pele letsatsi le letsatsi ho eketsa boima ba ona. Molemi ya atlehileng wa nama ya kgomo o tshwanetse ho ba le tsamaiso e ntle, ho sebedisa sekgahla se nepahetseng sa keketso ya mehlape, le ho etsa hore lehlabula le be lelelele ka moo ho kgonahalang ka teng!