DIKETSO 1:9 SSO61SO - Yare hobane a bolele taba tseo, a - Bible Search
9Yare hobane a bolele taba tseo, a nyoloswa ba ntse ba mo tadimile, mme leru la mo tlosa mahlong a bona. Malapa a le mararo a a
nnile le tšhono e e sa bonweng
bonolo ya go bolelela
ka mathata a bona fa a ne a
ke mosimane wa khutsana yo o
rweleng maikarabelo a go godisa
bomonnawe a santse a tsena se-
"Thulebone Maphumolo ke ene yo mogolo mo lelapeng la gaabo. O leka go ithuta...
o leka go dira, mmogo le go golaganya lelapa
la gaabo," go boletse Moporesitente, fa a ne a
bua kwa imbizo e e neng e tshwaretswe kwa
Maphumulo yo a nnang mo ntlong ya RDP
kwa Mbali 2, kwa Pietermaritzburg le bomonnawe ba le bararo, o rile o ne a sa solofela gore
Moporesitente a ka etela kwa gaabo.
Mosimane wa dingwaga tse 21 a re o ne a
"Maemo a re tshelang mo go ona kwa lapeng
ga a siama. Ke nna yo mogolo kwa lapeng mme
ke tlhokometse bonnake ba bararo ba dingwaga
di le 12, 10 le di le supa. Ba tsena sekolo mme
le nna ke moithuti kwa kholetšheng ya FET,"
"Ga re na lotseno. Bonnake ga ba amogela madi
a thuso ya loago. Bontsi jwa nako re amogela
dikatso le tshegetso go tswa mo baagisaneng,
fela ka dinako dingwe ke dira ditironyana tsa
nakwana mafelo a beke go netefatsa gore re
tswelela go tshela," o ne a tlaleletsa.
ya fa a batla go nna ramatlotlo letsatsi lengwe.
"Ke simolotse khoso eno ka Seetebosigo
monongwaga mme ke dirile kopo ya kadimo
ya Baithuti. Ke solofetse go konosetsa khoso
ngwaga o o tlang ka Sedimonthole," o ne a rialo.
Moporesitente o rile puso e tla tlhokomela
lelapa la gaabo Maphumolo, gore a kgone go
ithutela khoso e a e ratang ka 2015 fa badire-
diloago ba tla tlhokomela bomonnawe ba le
"Ga ke na mafoko a go tlhalosa ditebogo
tsa me ka ntlha ya thuso ya ga Moporesitente
Zuma, ke leboga go menagane," o ne a tlaleletsa.
Ditona di feta 10 tse di neng di tsenetse
imbizo ya Moporesitente, e e leng ya ntlha
e e rulagantsweng ke tsamaiso e ntšhwa, di
ne le tsona tsa etela magae a a farologaneng
mo diwateng tse di farologaneng go ralala
Pietermaritzburg, pele ga go buisana le baagi.
Moporesitente Zuma, yo a neng a bua le baagi
ba ka nna 2 000 go tswa mo toropong kwa
tenteng e e neng e tlhomilwe kwa mabaleng
ya puso ya go tshwara imbizo e dirile gore
baeteledipele ba naga ba nne le tšhono ya go
reetsa matshwenyego a baagi.
"Re ka se ke ra tswelela go nna re re re a dira
mme re sa itse gore a batho ba amogela ditirelo kgotsa nnyaya. Re tshwanetse go tshwara
imbizo le batho gore re utlwe dipotso gongwe
Ka nako ya imbizo, baagi ba ne ba bua ka
mathata a bona a tlamelo ya ditirelo mme
Moporesitente o ne a re a tla isiwa kwa mafapheng a a maleba mme puso e tla netefatsa
gore go samaganwa nao.
O rile leeto la gagwe le le latelang go tla kwa
lefelong leo le tshwanetse go tla ka dikgang
tse di monate, ka ntlha ya fa puso e tla bo e
samagane le dintlha tse dintsi.
Euginia Mbeje wa kwa Ashdown, kwa Pietermaritzburg o rile o itumeletse gore Moporesitente Jacob Zuma o etetse toropo ya gaabo.
"Nna ke akanya gore puso e re diretse go le
gontsi mo toropong ya rona. Mathata a mantsi
a rona ga a tlhole a le teng... re amogetse ditirelo
di le dintsi go tswa mo pusong. Bakhanselara
ba rona ba a leka e le ruri, fela go sa ntse go na
le tiro e ntsi e e tshwanetseng go dirwa," Mbeje
Mme yo wa dingwaga di le 64 o rile mafapha
malebana le mananeo a tlamelo ya ditirelo.
"Lori ya Lefapha la Merero ya Selegae e tla
mo motseng wa rona go tla go thusa batho ba
ba nang le mathata ka makwaloitshupo a bona
thusa ka merero e e farologaneng mo motseng
wa gaetsho," o ne a rialo.
Mbeje o rile le fa a itumedisiwa ke tlamelo ya
ditirelo ya puso ga jaana, tiriso e e botlhaswa
ya diritibatsi le bosenyi di sa ntse di tshwenya
bontsi mo motseng.
O ne gape a re a ka itumela fa puso e ka tsosolosa ditlamelo tsa metshameko le diholo mo
Tlhagisa maikutlo a gago
mo basading le mo baneng
la Matsatsi a le 16 a Bolwelwaditshwanelo
kgatlhanong le Tiririsodikgoka mo Basading le mo Baneng, le le simololang ka la bo
25 Ngwanaitseele go fitlha ka la bo 10 Sedimonthole.
Ngwaga le ngwaga, ka nako eno, puso le mekgatlho ya baagi ba dira mmogo go lemosa batho
basadi le bana.
O ka dira eng ka nako ya
• Apara lente le lesweu mo pakeng eno ya matsatsi a le 16. Lente le lesweu ke letshwao la
gore a ka seke a diragatsa gongwe go tshegetsa tirisodikgoka kgatlhanong le basadi le
• Ithaope kwa mokgatlhong o e seng wa puso
gongwe setlhopha sa baagi se se tshegetsang
basadi le bana ba ba sotlakakiwang.
• Tlhagisa maikutlo a gago kgatlhanong le
tirisodikgoka mo basading le mo baneng. Rotloetsa batswasetlhabelo ba ba didimetseng
ba basadi go bua ka tshotlakako mme o netefatse gore ba bona thuso. Bega tshotlakako ya
ke bankane kwa sekolong.
• Banna le basimane ba rotloediwa go bua ka
tshotlakako le go se rotloetse mekgwa ya
• Batla thuso fa e le gore o sotlakaka molekane
wa gago le/gongwe bana mo maikutlong,
mo mmeleng gongwe ka thobalano.
O ka bona thuso kae?
Fa o sotlakakiwa gongwe o itse mongwe yo a
sotlakakiwang o ka letsetsa:
• Mogalathuso wa Kgaotso ya Tirisodikgoka mo Bathong ba Bong jo bo Rileng
• Batho ba ba Leng Kgatlhanong le Pogiso
• Mokgatlho wa tsa Malapa le tsa Manyalo
• Mokgatlho wa Bosetšhaba o o Kgatlhanong le Tirisodikgoka mo Basading 012 321 4959.
• Matsholo a banna ba ba tshegetsang
gore go seke ga dirisiwa dikgoka:
Porojeke ya Banna jaaka Balekane 011 833 0504.
. . . fela e fetise fa o feditse
TSE DI AKARETSANG
Matseno a mantšhwa a kgwebo kwa KwaZulu-Natal
tsena mo dikgaolong tsa ikonomi tse di
tshwanang le tseo di le tharo go ralala
laesense ya go dira ya IDZ e e supang tshimologo
ya kgaolo e e setseng e ngoketse dipeeletso tsa
boleng jo bo ka atumelang R1 bilione fa e sale e
"Eno ke kgato e nngwe mo tirong ya rona ya
go tlhama ditiro tse dingwe tse di tla namolang
lehuma mo bathong ba rona," Moporesitente
Zuma o ne a rialo kwa moletlong kwa Boemelafofaneng jwa Boditšhabatšhaba jwa Kgosi.
Dube ke ya sešweng mo dikgaolong tse di
bosetšhaba tse maikaelelo a tsona e leng go godisa ikonomi ya naga go fitlhelela phitlhelelo e
e beilweng ya kgolo ya diphesente di le tlhano
mo lenaaneng la diporojeke tse dingwe tse di
Moporesitente Jacob Zuma o ne a neela semmuso laesense ya go dira ya Kgaolo ya
tshwanang le eo, tse di ngoketseng dipeeletso tse
Go ya ka Mokaedikakaretso wa Lefapha la
Kgwebisano le Intaseteri, Lionel October, dikgaolo tse di rileng tsa ikonomi tse dingwe di
tla atolosediwa go ralala naga jaaka puso e maatlafatsa maikemisetso a go dira gore ikonomi ya
Aforika Borwa e tlale madirelo jaaka go tlhokega
go ya ka Leano la Tlhabololo la Bosetšhaba.
jwa Kgwebisano jwa Dube e fetole KwazuluNatal go nna matseno a botlhokwa a kgwebo
ya dithoto lefatshe ka bophara. Dikarolo di le
pedi tsa peeletso – mo Kgaolong ya Kgebisano
ya Dube le mo Kgaolong ya Temo ya Dube - di
tla nna botlhokwa thata mo katlegong ya IDZ.
Maphata a magolo a a supilweng a akaretsa go
dira le go gokaganya tsa eleketeroniki, madirelo a
a amanang le tsa lefaufau le diphofo, temothuo le
le ya diaparo le masela.
mo Palogotlhe ya Boleng jwa Dikuno tsa Naga.
e nngwe ya dikgang tse di monate di ka tlotliwang. Re ikemiseditse go tlhama lefelo le le
itumedisang babeeletsing. Re tla tswelela go
tokafatsa dikgato tsa tshegetso ka dikgaolo tse
di kgethegileng tsa ikonomi mmogo le didirisiwa
tse dingwe tsa ikonomi," o ne a tlaleletsa jalo.
Tona ya Lefapha la Kgwebisano le Intaseteri,
Rob Davies o rile mokgwa wa dikgaolo tse di
kgethegileng tsa ikonomi o supegile fa e le sediriswa se se botlhokwa se se tsweletsang tlhabololo ya madirelo le go anamisiwa ga ikonomi mo
Aforika Borwa le kwa dikarolong tse dingwe tse
dintsi tsa lefatshe.
"Tseno ke madirelo a thata a tshegetsang mebaraka ya rona ya thomelontle mme a fitlhelwa
Mo tsamaong ya tsamaiso ya maloba re ne ra
sekaseka gore re ka fitlhelela eng mo lenaaneng la
dikgaolo tse di kgethegileng tsa ikonomi. Di-IDZ
di le tharo tse di dirang ga jaanong (kwa Port
ya R5 bilione mme go raya gore togamaano eo e
a dira," go ne ga rialo Tona Davies.
O rile puso e mo thulaganyong ya go tlhoma
Boto ya Dikgaolo tse di Kgethegileng tsa Ikonomi,
e e tla gakololang Tona ka go tsenngwa tirisong
le kgoeletso ya dikgaolo tse di kgethegileng tsa
Moporesitente o rile batho ba KwaZulu-Natal
ba tla lekanyetsa katlego ya tlhabololo e ntšhwa
ka tsela e e tla fetolang matshelo ka gona ka go
R1bilione ya go aga le go toka- Lefapha la Tlhabololo ya Loago
thusa monna yo a nang le
Puso ya Gauteng e tla
aga le go tokafatsa dikago tsa
dingwageng di le tlhano tse di
e batla go dira gore ikonomi ya
metsesetoropo e nne le seabe sa
Gauteng. Re batla gore 30% ya
ikonomi ya Gauteng e nne ledikgwebo tsa metsesetoropo," go buile jalo Tonakgolo ya porofense,
O tlaleleditse ka gore puso e batla go menaganya
ikonomi ya Gauteng gabedi le go e godisa go fitlha
go R2 tirilione mo dingwageng tse di tlang di le 15.
nngwe ya ditsereganyo tsa go fetola, go
ntšhwafatsa le go tsosolosa madirelo mo ikonoming ya rona."
Fa a ne a bua kwa Samiting ya Tsosoloso ya
Ikonomi ya Metsesetoropo kwa Lebaleng la
Orlando kwa Soweto, o rile puso e tsibogela
Maitlhomo a samiti e ne e le go naya bagwebi ba
Gauteng e lebeletse ditsereganyo di le mmalwa,
tse di tla thusang go godisa ikonomi ya metsesetoropo.
"Re batla go netefatsa gore go na le letlhomeso
le le maleba la semolao le le tla laolang... re tlhoka
go sekaseka melao mengwe e e sa tsweletseng
kgolo ya di-SMME le bagwebi ba metsesetoropo.
"Re batla go tsweletsa ditiro tse di mosola mo
metsesetoropong, re tshwanetse go tlhagisa ditlhagisiwa le ditirelo mo metsesetoropong."
Ditsereganyo tse dingwe di akaretsa go akofisa
tlhabololo ya bokgoni, go thusa bagwebi ka
Tona Makhura o rile puso e batla go thusa bagwebi ba kwa metsesetoropong ka phitlhelelo ya
Mo dikgweding di le tharo tse di fetileng, Tona
o nnile le patlomaikutlo mmogo le dipuisano le
"Re etetse metsesetoropo e feta 65 mo Gauteng
mme ra utlwa megopolo ya batho ba ba amegang
mmogo le tshedimosetso ya sebele go tswa kwa
bagwebing ba feta 50 000 malebana le maano le
dikeletso tsa bona," Tona Makhura o ne a rialo.
Dingwe tsa dikgwetlho tse di lebaneng bagwebi
ba metsesetoropo di akaretsa go nna teng ga ditikwatikwe tsa marekelo, tsamaiso ya ditheko e e
le kgatelelo e e boima ya sepodisi sa metro se se
tsayang thekiso ya mo mmileng jaaka bosenyi.
"Puso e tlamile bokana ka R60 milione mo ngwageng ono wa ditšhelete go beeletsa mo go ageng
ba metsesetoropo go dira kgwebo ya bona mo
seemong se se botoka," ga rialo Tona Makhura.
ke bone jo bo laolang dikgwebo.
"Boitlhamedi ke bone jo bo laolang diikonomi.
Ke batla gore le tseye nako le akanye gore ke eng
sa boitlhamedi se le ka se dirang. Bafenyi mo
kgwebong e nngwe le e nngwe ke ba ba itlhamelang, mme ba akanya ka tsela ee seng ya tlwaelo,"
ba tle ba kgone go buisa dipampiri tsa dikelo tsa
mmogo le go lootsa bokgoni jwa go bapatsa gore
"Dikgwebo tsa metsesetoropo di tshwanetse go
nna tsona motheo wa go tlhagisa ikonomi ya naga
ka bophara. Le tshwanetse go tlhagisa dilwana
mo metsesetoropong mme le di rekise kwa Sandton... le tshwanetse go tswa mo porofenseng le mo
nageng le lebe kwa ntle.
"Ga re a tshwanela go leba go felela fa fela;
ikonomi ya metsesetoropo ke motheo fela. Re
tshwanetse go itlhoma jaaka rokete," o ne a rialo.
Motlatsamoporesitente o ne a ikuela mo dikgwebong tse dikgolo go tshegetsa ikonomi ya
Ntlo e e fa godimo ke eo Siyabonga Khumalo le batsadi ba gagwe ba neng
ba nna mo go yona pele Lefapha la Tlhabololo ya Loago le ka e tsosolosa.
e dingwaga di le dintsi, Siyabonga Khumalo wa dingwaga di le 21 a sa kgone go
tsamaya bonolo mo ntlong le
mo patlelong ya ga nkokoagwe kwa
di le nne e ne e sa siamela tiriso ya
"Go ne go le boima mo go ene go ka
dira sepe gonne patlelo e ne e sa siamela setiloteti mme e bile le setupu sa
rona se sena tselana e e tlhatlhogelang
le go fologela," ga bua motswala wa ga
Seno se fetogile ka ntlha ya tirisanommogo magareng ga mafapha a
tlhabololo ya loago, boitekanelo le
ba nna mo ntlong e e sa tswang go
ntšhwafadiwa mme e na le patlelo e
e nang le bofologelo go dira gore a
kgone go tsena le go tswa mo ntlong.
Polelo ya Lefapha la Tlhabololo ya
Siyabonga go dira dilo tse a neng a sa
kgone go di dira pele.
le go nna le seabe mo dintlheng tsotlhe
mo loagong," polelo e tlhalositse.
Makhosi a re fa e sa le go ntšhwafadiwa, Siyabonga o gololesegile
mme o kgona go itsamaela kwa ntle
ga mathata ape. Siyabonga ke yo
mongwe wa batho ba le bantsi ba ba
nang le bogole bao puso e ba thusitseng e bile e rulaganya go ba thusa.
Mo Puong ya gagwe ya Maemo
go dira gore gonne le dipoelo tsa
tekatekano mo bathong ba ba nang le
bogole. E rile kgwedi morago ga foo
ke fa go begwa gore go tlhamilwe
Naga e tla tshwaya Kgwedi ya
tsa Bogole magareng ga la bo 3 Ngwanaitseele le la bo 3 Sedimonthole
mmogo le Letsatsi la Boditšhabatšhaba
la Batho ba ba nang le Bogole ngwaga
mongwe le mongwe.
Moono wa 2014, ke “Re keteka
dingwaga di le 20 tsa ditshwanelo
tsa batho ba ba nang le bogole mo
Temokerasing ya rona! Mmogo re
tsweletsa pele Aforika Borwa ka
phetolo ya ka bonako ya ikonomi ya
Dijo tse di itekanetseng di lebisa kwa bophelong jo bo leele
Dingwaga di le 20 tsa
go lwantsha HIV/AIDS
Fa lefatshe le keteka Letsatsi la
la bo 1 Sedimonthole, Aforika
Borwa a ka gakologelwa
tse a di fitlheletseng mo go
Fa malwetse a a sa fetelaneng a tshwana le jwa sukiri,
kgatelelo ya madi, malwetse
a pelo le kankere a tsweletse
go fefera lefatshe ka bophara,
go itlhokomela gore a ja eng.
Boitekanelo ya Baagi ba Eersterust,
Erika Spaumer, yo e leng moitseanape wa kalafi ya malwetse a
dijo, o atlenegisa go ja maungo le meroro e e
foreše mmogo le ikatiso ya gangwe le gape jaaka
karolo ya go ja dijo tse di itekanetseng.
"Ke eletsa balwetse ka tsela ya go ja dijo tse
di itekanetseng ka madi a ba nang nao. Re dira
thulaganyo ya dijo tse di ka rekwang ka bontsi
di tshwana le reisi, bopi le phasta go boloka
madi. Ga ke atlenegise dijo tse di fetotsweng
gonne di a tura e bile ga di a itekanela.
segeletswe e bile di le mo dipakaneng, ke dikai
tsa dijo tse di fetotsweng. Go botoka go reka
merogo e e foreše mme o e itirele ka bowena.
Gape ke rotloetsa balwetse go nna le ditshingwana tsa meroro," o ne a rialo.
Lelapa lengwe le lengwe le tshwanetse go
Se o tshwanetseng go se
itse ka ga bolwetse jwa
a la bo 14 Ngwanaitseele ke Letsatsi la Lefatshe la Bolwetse jwa
Sukiri, le maikaelelo a lona e leng
go lemosa le go ruta batho ka ga
bolwetse jwa sukiri ka ntlha ya fa bontsi
jwa batho bo sa ntse bo ise bo lemogwe
gore bo na le bolwetse.
Go ya ka Mokgatlho wa Lefatshe wa
Boitekanelo, go na le batho ba ba nang le
bolwetse jwa sukiri ba ka nna dimilione di
le 347 go ralala lefatshe.
Bolwetse jwa sukiri ke
Bolwetse jwa sukiri ke fa motho a na le
seelo se se kwa godimo sa sukiri mo mading.
Seno se diragala fa mmele o sa tlhagise
insulini e e lekaneng. Kwa ntle ga insulini,
mmele ga o kgone go bona maatla ao e a
tlhokang go tswa mo dijong.
Gantsi, tlhagala e e bidiwang pakerisi
e dira insulini, mme yona e isa sukiri e e
nna le matsatsi a go sa jeweng nama ka ona
gangwe ka beke, moo go jewang dilenthili,
dinawa gongwe ditlhagiswa tsa soy, e leng tse
di itekanetseng e bile di le tlhotlhwatlase.
Tsela ya go apaya dijo
di bedisiwe gongwe di besiwe go na le go
"Fa go tlhokega gore go nne le dijo tse di
mafura gonne seno se thusa go laola selekanyo
se se dirisiwang sa mafura."
O tsibosa kgatlhanong le go gadika dijo mo
teng ga mafura gonne fa mafura a bedisiwa a
"Mafura otlhe a merogo a siame fela fa o a
bedisia, a fetola seemo mme e nne mafura a a
sa siamang. Dijo tse di fetotsweng di diriwa ka
thata a a thibang methapo ya mmele wa gago
mme seo se ka dira gore o nne le kholesetorolo
e e kwa godimo.”
Go ja ka dinako tse di sa
Mathata a magolo a a amanang le dijo mo baaging ao Spaumer a lebanang nao ke go ja ka
dinako tse di sa tlwaelegang.
"Fa o sa je gangwe le gape, mmele wa gago o
amogela dijo tse dintsi ka nako e le nngwe fela.
Ga o dirise maatla otlhe a dijo mme a fetolelwa
go nna mafura. Gape balwetse ba nna le mathata
a go laola selekanyo sa ditshola tsa dijo."
O rotloetsa gore go dirisiwe sekao sa go ja
ka sejana sa go nna le setatšhe se se lekanang
fa go jewa dijodigolo tsa letsatsi, se na le
mo mading kwa diseleng. Ka bolwetse jwa
sukiri, pakerisi e retelelwa ke go tlamela ka
insulini e e lekaneng, gongwe insulini ga e
dire ka tshwanelo.
Mefuta ya malwetse a
Go na le mefuta e megolo e le mebedi ya
ka leina la bolwetse jwa sukiri jwa bana, le
Mofuta II, o o tlwaelegileng jaaka bolwetse
jwa sukiri jwa bagolo. Mefuta ka bobedi e
na le matshwao a a tshwanang, fela a bakwa
ke dilo tse di farologaneng.
Bolwetse jwa sukiri jwa Mofuta I, jo gantsi
bo lemogwang motho e sa le ngwana, ke
bolwetse jo mo go jona masole a mmele a
tlhaselang le go bolaya disele tse di tlhagisang insulini mo pakerising. Seno se tlogela
mmele o se na insulini, e bile o sa kgone go
laola seelo sa sukiri mo mading.
Bolwetse jwa sukiri jwa Mofuta II
ke bolwetse jo bo nnang fa disele tsa
wa bolwetse jwa sukiri o farologana le
Mofuta I ka gore mmele o sa ntse o tlhagisa insulini fela ga e dirisiwe ka tshwanelo.
tshwana le tlhapi gongwe nama ya kgogo.
Go ja diseneke tse dinnye magareng ga dijo go
botlhokwa fela jalo.
"Diseneke tse di siameng ke maungo a a foreše,
yokate ya mafura a a kwa tlase gongwe mašwi.
Re atlenegisa gore batho botlhe ba tshwanetse
go ja bonnye dikarolwana di le tharo tsa yokate
gongwe mašwi ka letsatsi. Diseneke tse dingwe
e ka nna popcorn, merogo e e segeletsweng
boleele, matokomane a a senang letswai le
maungo a a omisitsweng, ka selekano se sennye," ga rialo Spaumer.
Go ja ka tsela e e
Difitlholo ke dijo tsa botlhokwa tsa letsatsi mme
di tshwanetse go akaretsa dijo tse di nang le
borotho jwa korong e ntsi ka mašwi le leungo.
Dijo tsa motshegare tse di siameng e ka nna
samentšhisi ya borotho jwa korong e ntsi bo sa
tshwana le tšhisi gongwe nama le leungo.
gongwe salate gonne tshilo e a iketla fa o robetse
mme seo se diegisa tshilo.
go ikilela mo dijong tse di fetotsweng di tshwana
Seno se akaretsa dijo tse di gadikilweng mo
teng ga mafura le dino tse di nang le sukiri ya
thataro le robedi.
Matshwao a bolwetse jwa sukiri a akaretsa:
• Go nyorwa ka dinako tsotlhe
• Go lapa ka dinako tsotlhe
• Go tlhapologa kgapetsa kgapetsa
• Go babelwa le pono e e letobo
Ke mang yo a ka tshwarwang ke bolwetse jwa sukiri?
Mongwe le mongwe a ka tshwarwa ke bolwetse jwa sukiri. Go nna mokima thata le fa go na
le bangwe ba ba nang le bolwetse jwa sukiri
mo lesikeng go ka oketsa matshosetsi.
Go ya ka mofuta le gore bolwetse bo tseneletse go le kana kang, bolwetse jwa sukiri bo
ka alafiwa ka dijo le ikatiso, gongwe dijo,
ikatiso le melemo. Melemo e ka nna meento
ya insulini, dipilisi gongwe tsone ka bobedi.
Dikgang tse di monate ke gore go tshwarwa
ke bolwetse jwa sukiri ga go kae go khutla
ga botshelo jwa ka gale jo bo itekanetseng. O
tshwanetse go amogela gore o na le bolwetse
mme o ithute go bo laola.
Tsamaiso le taolo ya sukiri ya madi di
botlhokwa thata gonne di thibela gongwe
ingwaga di le tlhano tse di fetileng,
naga e ne ya tsaya tshweetso ya
bopelokgale ya go ntšhwafatsa dipholisi tsa HIV/AIDS mmogo le go
tsenya batho ba le bantsi mo kalafing ya dilwantshamegare (di-ARV).
Seno se ne sa oketsa go tshela sebaka sa go
tshela go tswa go dingwaga di le 52,7 ka 2002
go ya go dingwaga di le 59,6 ka 2013. Go na le
maAforika Borwa a feta dimilione di le 2,4 ba
ba mo lenaaneng la kalafi ya di-ARV.
Ka nako ya Tekanyetsokabo ya gagwe, Tona
CD4 count ya 500 ba tla kgona go amogela
di-ARV, mme seo sa tlhoma motheo wa diphitlhelelo tse di beilweng ke Leano la Tlhabololo la Bosetšhaba la gore di-ARV di bo di
fitlhelelwa ke batho botlhe ba ba nang le HIV
O ne gape a re malebana le basadi ba ba
Lefatshe wa Boitekanelo, jo bo tlhalosang gore
moimana mongwe le mongwe yo a nang le
HIV o tshwanetse go neelwa kalafo ya go ya
Ga jaanong, pholisi ya HIV mo nageng e tlhalosa gore baimana ba neelwe di-ARV; batsetse ba neelwe di-ARV, mme ba tswelele go di
dirisa fa ba santse ba amusa mme ba emise fela
morago ga go emisa go amusa ebile fa CD4
count ya bona e le 350.
Pholisi eno e ntšhwa e tla diragadiwa go tloga
Gape Lefatshe la Boitekanelo le anamisitse
motswako wa selekanyo se se tsepameng se se
bidiwang 'tekanyetso e le nngwe' se se nang le
Seno se thusa go fokotsa mokgweleo wa
dipilisi mo balwetseng ba ba nang le HIV.
Ka Letsatsi la Lefatshe la AIDS, ditšhaba
le bolwetse mmogo le go rotloetsa mongwe le
mongwe go tsaya maikarabelo a boitekanelo
jwa gagwe ka go diragatsa thobalano e e babalesegileng le go dira diteko tsa HIV.
go fokotsa kotsi ya gore bolwetse bo ka nna
Seelo se se kwa godimo thata sa sukiri mo
diphio, matlho, pelo, methapo ya madi mmogo
le malwetse a mangwe. Kwa ntle ga tsamiso e
e siameng, go ka lebisa kwa bolwetseng jwa
pelo, diphio, bofofu tota le go kgaolwa dirwe.
Dijo tse di itekanetseng ke motheo wa taolo
e e siameng ya sukiri ya madi mo mofuteng
mongwe le mongwe wa bolwetse jwa sukiri,
tota le kwa ntle ga melemo mo mabakeng mangwe. O ka ne o alafiwa ka meento ya insulini
gongwe dipilisi, o sa ntse o tlhoka go latela tsela
ya go ja e e amogelesegang.
Go tlhokega ikatiso ya ka gale ya magareng
ga gararo le gane ka beke, sebaka sa metsotso
e le 20-50 gore o nne le boitekanelo jo bo siame.
Seno se akaretsa:
• Go tsamaya ka moato go ya mabentleleng
go na le go tsamaya ka sejanaga.
• Go tlola kgati makgetlo a le 50 –100 ka
Jaanong baagi ba tla
tirelo e e kgotsofatsang le ya
boleng jo bo siameng.
ya Setso, Pravin Gordhana, yo o
o rile makgotlatoropo a tla dirisa matlole a
setšhaba ka kelotlhoko, a thape badiri ba ba
nang le bokgoni, a netefatse gore go direlwa
dilo mo pepeneneng le go ikarabela mo bathong ba a ba direlang.
tse di dutlang mmogo le mabone a mebila; go
e tla thibiwa.
"Dingongorego ke gore ga re ise batho tlhogong mme gantsi re tsaya sebaka go tsiboga.
Ka dinako dingwe re tsaya matsatsi a le mararo
go tsibogela sengwe se se neng se ka tsaya letsatsi. Re tlhoka go fetola seo mme re tsibogele
mathata ka nako," ga rialo Tona Gordhan.
O ne a tlaleletsa ka gore makgotlatoropo
otlhe a tshwanetse go dira ka natla go feta, a
direle baagi ka tsela e e farologaneng mme a
tsibogele matshwenyego a bona mo nakong e
sentle le go nna le dipoelo tse di molemo mo
matshelong a baagi, boeteledipele jwa sepolotiki le batsamaisi ba tshwanetse go nna le seabe
"Rotlhe re na le maikarabelo a go fetola ma-
Samiti e itlamile go boela kwa motheong le go
dira dilo tse di bonolo sentle.
Go thusa pusoselega go tswelela pele, puso ya
bosetšhaba e tla tshegetsa, ela tlhoko, tsereganya
boeteledipele jwa pusoselegae go ralala naga, ba
ba itlamileng ka tse di latelang:
• Go diragatsa lenaane la Re boela kwa Motheong.
• Go tlhama seemo sa botshelo jo bo seriti
ka go tswelela go tlamela ka ditirelo tsa
makgotlatoropo tsa boleng le seemo se se
siameng. Seno se akaretsa go loga maano le
go tlamela ka dikago le ditlhokego.
• Go netefatsa taolo e e siameng le tsamaiso e e
lolameng, go fokotsa tshenyo, go dirisa madi
a setšhaba ka kelotlhoko, go thapa badiri ba
ba nang le bokgoni, le go netefatsa gore dilo
di direlwa mo pepeneneng le ka maikarabelo. Go netefatsa gape gore go thibelwa bobodu mme bo tomolwa mo magatong otlhe.
• Go netefatsa tsamaiso e e siameng ya matlole
Puso e tla diragatsa lenaane la Re Boela kwa Motheong le le netefatsang gore
maAforika Borwa a amogela ditirelo tsa ka gale tsa makgotlatoropo.
Go dira tsa motheo ka tshwanelo
o buisana le baagi, go tshwara
dikopano tsa gangwe le gape tsa
ratoropo, le go reetsa matshwenyego a baagi ke dingwe tsa
dintlha tse di dirang gore Lekgotlatoropo la
Masina yo a neng a abelana kgang ya gagwe
O ne a tlhalosa gore lekgotlatoropo le ne la
sona se dirang gore le bo le le mo makgotlatoropong a a diragatsang go gaisa.
ya Nkangala kwa Porofenseng ya Mpumalanga mme le akaretsa lefelo la bogolo jwa
3 993 km². Le na le dioto di le 29 tse di nang
Fa e sale ka 2006, lekgotlatoropo le gapile
Boruni jo bo Lolameng tsa 2009/10 mmogo le
Bafenyi ba Makgotlatoropo a a Dirang Sentle
mo go Phepafatseng Tikologo mo Mpumalanga mmogo le Dikabo tsa Boruni jo bo
tsa Aforika Borwa tsa 2009.
tlhaeletsano go netefatsa gore baagi ba
itsesewe ka maano le dikgwetlho tsa lona.
"Re na le tirisanommogo ya tiro e e siameng
le bobegakgang jwa kgatiso le jwa eleketeroniki. Ke na le kholomo e ke ye kwalelang
ga maano a rona beke nngwe le nngwe," o
di ka nnang gona mmogo le dikhuduego
tsa tlamelo ya ditirelo.
"Fa o tshola baagi ba itse ka maano a gago,
o setse o samagane le kgonagalo ya gore ba
ka dira ditshupetso ka ntlha ya fa ba itse
maano a lekgotlatoropo."
mme gape ba amogela ditshwaelo tsa baagi.
Mokgwa o mongwe wa tlhaeletsano o o
ga dikitsiso dipe tsa potlako, go akarediwa
go kgaoga ga motlakase le metsi.
le gape koo lefapha lengwe le lengwe le
begang ka dikatlego le dikgwetlho tse di
batsamaisi di tlhalositswe sentle.
"Se re se fitlheletseng sentle ke go tlhalosa
seabe le maikarabelo a botlhe ba ba mo kantorong ya sepolotiki le batsamaisi ba rona.
"Jaaka ratoropo, seabe le maikarabelo a
me di tlhalositswe sentle, mme go fela jalo
le ka batsamaisi le Mmusakgotla. Mongwe
le mongwe o itse se go solofetsweng gore
le baagi ba ona, a thapa batho ba ba nang
le bokgoni le borutegi jo bo siameng, le fa
ka tlogela go kgoreletsana le tsamaiso ya
ntlheng e e siameng mme ya dira pharologano mo matshelong a baagi.
le 87 ga a kgona go fitlhelela
boitumelo jwa gagwe gongwe go nna le mafoko a go
tlhalosa tebogo ya gagwe fa a
ne a itsesewe jaaka mongwe
ntlha ba letsholo la puso la go
ka kelotlhoko gore go tlamelwe ka
ditirelo ka tsela e e nnelang leruri le go
• Go aga le go tlhokomela bokgoni jo
bo siameng jwa setheo le tsamaiso e e
tsamaisiwang ke badiri ba ba boineelo
e bile ba na le bokgoni mo magatong
• Go baya batho le matshwenyego a bona
pele le go netefatsa gore go nna le kgolagano ya ka gale le baagi ka ditlamelo
tse di bokgoni tsa seabe sa baagi.
• Go netefatsa kelotlhoko le pegelo ya
tiragatso ya kwatara mo tirong ya
thulaganyo ya Re boela kwa Motheong.
tla ikamanya le tsamaiso ya Re Boela kwa
di lebaneng pusoselegae mme a itlama go
ubenga, yo e nnileng mongwe wa
bagale ba ntlha ba sesole ba ba supilweng mo polokelotshedimosetsong ya
Gauteng, o rile o itumeletse gore puso e
sweditse go tlotla karolo e ba nnileng le yona
mo kgololesegong ya naga.
O ne gape a dumela gore seo se tla naya
tsholofelo go ba bangwe ba ba tshwanang nae,
ba ba sa bolong go leta ba le kwa thoko.
"Ke itumelela gore puso e iteka go siamisa
go tlhoka tshiamiso ga maloba gonne jaanong
le nna ke na le lefelo le le nang le seriti le nka
le bitsang legae," go buile tokololo ya maloba
ya mokgatlho o o neng o ileditswe, Umkhonto
1971 mme a boela mo nageng ka 1991. Ga
jaanong o nna le ditlogolwana tsa gagwe kwa
Yeoville mme ga a ise a nne le ntlo mo botshelong jwa gagwe.
Fela mo kgweding eno, o tla fudugela semmuso kwa legaeng la gagwe la diphaposiborobalo
di le pedi kwa Fleurhof Estate, e e ipelang ka
batho ba lotseno lo lo farologaneng e e fitlhelwang kwa Mmileng wa Main Reef, dikilometara di le 13 kwa bophirimeng jwa Kgaolo
Lefelo leo ke karolo ya letsholo la puso la
tla bo e na le dintlo di feta 9 000.
Go ya ka City of Joburg, nngwetharong ya
tlhabololo e tla nna dintlo tsa RDP, fa nngwetharong ya bofelo e tla nna dintlo tsa bonto.
Gape go tla nna le ditsha tsa ditikwatikwe tsa
kgwebo tsa tiriso e e kopaneng, ditsha tsa madirelo, dikheretšhe, mafelo a thapelo, ditlamelo
tsa baagi, dikolo le dibaka tse di bulegileng tsa
Tona ya Manno a Batho, Lindiwe Sisulu o
Tona ya Lefapha la Manno a Batho,
wa ntlha wa ba le bararo ba letsholo la
Go Agelwa ke ba Kgasodikgang.
ke ba Kgasodikgang ya ngwaga le ngwaga e
e lemogwang ka fa tlase ga moono wa 'Re
ka manno a batho.'
Go Agelwa ke ba Kgasodikgang e dirile gore
Tona Sisulu, batho ba ba itsegeng ba bobegakgang, baamegi le baetleetsi go tswa kwa
go penta dintlo di le tharo tsa bagale ba sesole.
Tona Sisulu o rile lefapha la gagwe le ipeetse
phitlhelelo ya go aga madulo a le 5 000 mo
diporofenseng tsotlhe di le robongwe mo
sebakeng sa dingwageng di le tharo.
"Re batla go ba agela dintlo tse di nang le
seriti go busetsa seriti sa bona le go tlotla
karolo e ba nnileng le yona mo kgololesegong
ya rona. Seno ke setlapele sa bosetšhaba," Tona
O ikuetse mo baaging ba Fleurhof le mafelo
a mangwe, koo bagale ba sesole ba tla nnang
gona, go ba tlhokomela.
"Batho bano ba neetse matshelo a bona go
lwela kgololesego mme ka jalo, go botlhokwa
gore re ba tlotle le go ba naya seriti."
Gareng ga baetleetsi ba ba neng ba na le Tona