You are here: Home » Content » Afrikaans Huistaal Graad 9 » Om 'n spesifieke tekssoort vir inligting deur te lees
Om ’n spesifieke tekssoort vir inligting deur te leesAktiwiteit 1:Om ’n spesifieke tekssoort vir inligting deur te lees, om die geldigheid van argumente te beoordeel en om gevolgtrekkings te maakProbeer hierdie keer ’n ander aanslag: lees/bestudeer eers die vrae en gaan dan na die teks.Onthou, as die vraag drie punte tel, beteken dit nie drie feite nie. Jy kry volpunte as jou feit korrek is en daar is geen taalfoute nie. Twee punte verdien jy met ’n korrekte feit, maar daar is taalfoute, jou antwoord is lomp of jy het met ‘maar’, ‘want’, ens. begin. Vir gedeeltelike begrip verdien jy een punt.Krokodil Dundee duik toe op in woestynwêreld by KeetmansFrieda le RouxWas dit nie vir sy skurwe vel en effense gryns nie, was Dundee, die avontuurlustige krokodil wat verlede week in die suide van Nami­bië weggeraak het, vandag een van Windhoek se mees hubare vry­geselle.Ja, die Indiana Jones van krokodille, wat ses dae lank in die sand-en-woestynwêreld in Keetmanshoop se omgewing rondgedwaal het nadat hy verlede Dinsdag van ’n bakkie geval het, is gevind.En te oordeel aan die reaksie van veral besoekers aan die Windhoek-skou, waar Dundee saam met 92 ander reptiele van die Kaapstadse Slangpark kuier, is dit ’n gewilde kêrel hierdie.Op die vraag of die krok deel in die vreugde van sy oppasser om weer “tuis” te wees, het mnr. Bryan Vorster gesê dis moeilik om te weet. “Krokodille het nou maar een maal nie ’n vriendelike geaardheid nie.”Dundee was Saterdagmiddag besig om die pad sowat 110 km suid van Keetmanshoop oor te steek toe ’n baie verbaasde mnr. Pieter Mostert hom sien. “My vrou probeer my nog wysmaak dis net ’n groot likke­waan, maar ek kon mos sien dis ’n krokodil daardie,” het mnr. Mostert giser vanuit Omaruru, in die noorde van die land vertel.Nadat hy met die hulp van mnr. André Lotter van die plaas Goibeb die krokodil gevang en toe sy bek toegebind het, het hulle Vorster gebel om te hoor wat hulle te doen staan. “Ons het hom natgegooi en toe, soos Vorster voorgestel het, die tuinslang by die krokodil se bek gesit. Jy kon letterlik sien hoe swel sy pens.”Die vermoede was dat Dundee sou vrek weens ontwatering as hy nie gevind – of geslag – sou word nie.Mostert, wat byna 30 jaar ’n natuurbewaarder was voordat hy onlangs as toergids begin werk het, sê dis die snaaksste ding wat hom al oor­gekom het. Hy het spesiaal gekyk of daar enige seerplekke aan Dun­dee se lyf is weens die vallery uit die bakkie, maar kon niks vind nie.Vorster, wat Sondag iemand gestuur het om Dundee te gaan haal, sê dis moeilik om te sê hoe ver die krok in werklikheid gestap het omdat hulle nie weet presies waar sy omswerwinge begin het nie.“By ons aankoms op Keetmanshoop verlede Dinsdag was hy weg. Op ons vorige stilhouplek, Grünau, was hy nog daar. Iewers in hierdie 300 km het hy geval uit die bakkie, wat gesluit was.”Hy het gesê daar was ’n “swak plek” in die slot en ’n stampie het vermoedelik die bak laat oopgaan.Intussen is die opgestopte krokodil verwyder uit Dundee se hok op die Windhoek-skou om plek te maak vir die ware Jakob, wat tot Saterdag die stad se inwoners sal vermaak.“Ek is ’n eensame krokodil, die mense kyk vir my en gril . . ..”Uit: Die Burger, 2 Oktober 20021. Hoe het hierdie krokodil verlore geraak? (3)2. Wie het hom vier dae later gevind? (3)3. Wat in bg. persoon se agtergrond het hom gehelp om die krokodil reg te benader? (3)4. Waarom was die krokodil oppad Windhoek-skou toe? (3)5. Wat sou met die krokodil gebeur het as hy nie gevind is nie? (3)6. Watter plan het die mense van die skou gemaak terwyl die krokodil nog weg was? (3)7. Is die volgende stellings waar of onwaar? Verskaf ’n rede vir jou antwoord. Jou rede mag ook ’n aanhaling wees.7.1 Dit was duidelik dat die krok bly was om met sy baas herenig te word. (2)7.2 Die persoon wat hom gevind het, woon in Windhoek. (2)7.3 Die persoon wat hom gevind het, was heeltemal stomgeslaan oor hierdie verskynsel. (2)8. Verduidelik wat die volgende beteken. Dit hoef nie volsinne te wees nie.ware Jakob (2)die Indiana Jones van krokodille (2)die Crocodile Dundee van krokodille (2)9. Vind ’n woord in die teks wat dieselfde beteken as:9.1 oujongkêrel (1)9.2 klaarblyklik (1)Table 1
Aktiwiteit 2: Om te leer hoe om hoofgedagtes te identifiseer om ’n opsomming te maakTerwyl ons nou van krokodille praat, kom ons doen ’n opsomming wat ook oor krokodille handel:Soek SEWE hoofgedagtes uit die onderstaande koerantberig wat die storie van die krokodille vertel. Skryf elke hoofgedagte in ’n goeie volsin neer. Skryf jou sinne puntsgewys van 1 tot 7 neer. Jou opsomming mag nie langer as 70 woorde wees nie.Vyf krokodille se dae van vrypoot-loop dalk getelHet julle al ooit van so ’n storie gehoor? Nie? Laat ek julle vertel.’n Paar krokodille wat ontsnap het, woon blykbaar al vir jare in vrede met die mense in ’n rivier naby ’n populêre vakansiedorp. Baie mense in die om­gewing weet dat hulle daar woon. Die kanovaarders sien die krokodille altyd in die rivier buite Scottburg aan die KwaZulu-Natalse suidkus. Party van die inwoners wat naby woon, sorg altyd dat hulle genoeg kos kry.Maar ’n mens sal ook kan vra waar hierdie diere vandaan kom. Wel, hier­die krokodille het volgens kenners waarskynlik in 1998 as klein krokodil­le­tjies tydens reënvloede uit Crocworld wat ’n toeriste-attraksie daar naby is, ontsnap. Die vloedwater het ’n heining by Crocworld vernietig.Wat nou? Sowel Crocworld as KwaZulu Na­tuurlewe probeer hulle bes om die kroko­dille gevang te kry. ’n Spesiale hok moes ge­bou word om die krokodille te help vang. Dit gaan miskien nog ’n baie groot probleem wees. As hierdie krokodille nie gevang word nie, sal hulle dalk geskiet moet word. Dit is om die waarheid te sê net die een twee meter lange krokodil wat groot genoeg is om gevaar­lik te wees.Daar is egter ’n ander moontlike oplossing wat kan werk. Die lede van die toerismeraad sê dat die mense en die krokodille in hierdie omgewing saam in vrede lewe. Wat hulle liewers sal wil sien, is dat bordjies opgesit word om mense te waarsku teen die moontlike gevaar wat hulle inhou.Verwerk uit: Beeld, 24 Mei 2001(aantal woorde: )Table 2
Aktiwiteit 3: Om ’n funksionele skryfstuk te skryf deur ’n onderwerp te beplan en te ontwikkel deur relevante inligting uit ’n verskeidenheid gepaste bronne te gebruikDit is nou weer tyd om jou eerste stelwerkstuk van die kwartaal aan te pak.Gaan soek ’n bietjie rond(moenie van die biblioteek vergeet nie) en kies ’n redelik onbekende dier.Skryf nou 200 tot 300 woorde oor die spesifieke dier en verwys na sy:gewoontes eienaardighede habitat sosiale interaksie voortplanting, ens.Dit moet in jou portefeulje geliasseer word.Table 3
Aktiwiteit 4: Om bepaalde taalaspekte deur toepassing te bemeester.Trappe van VergelykingGewoonlik word net –er en –ste aan ’n woord gelasrooi – rooier – rooiste klein – kleiner – kleinsteSoms verander die spelling in die vergrotende trapsag – sagter – sagste gaaf – gawer – gaafste koud – kouer – koudsteAnder woorde verander heeltemalgoed – beter – beste baie – meer – meesteMeerlettergrepige woorde wat op –e eindig, kry meer en meestevrede – meer tevrede – mees tevrede verlate – meer verlate – mees verlateIntensiewe VormeHulle word altyd as een woord gespel, behalwe wawyd oop en wawyd wakker. Vul hierdie lys aan soos jy nuwes byleer.rooi – bloedrooi duur – peperduur bitter – galbitter glad – seepglad Ons gaan vervolgens lees van die bedreigde oewerkonyn. In Suid-Afrika, en in die res van die wêreld, is daar baie dierespesies wie se voortbestaan bedreig word.Die oewerkonyn is eers in 1902 as ’n nuwe spesie geïdentifiseer. Sy ontdekker was ene C.H.B. Grant, ’n Britse mediese ordonnans in die Anglo-Boereoorlog. Vandag is daar na raming minder as vyfhonderd oewerkonyne oor.Tussen die bossies hurk hy bedug in sy laaste vesting . . . die skugter oewer­konyn van die Sentrale Karoo wat nog slegs langs die rivierlope voorkom. Gelukkig vir hom is daar organisasies en meelewende boere wat verbete vir sy voortbestaan veg. Maar die hele reddingsaksie moet nou vinnig gebeur – of hy volg dalk die uitgestorwe kwagga in die vergetelheid . . .Natuurlike vyande van die oewerkonyn is die rooijakkals, uil en rooikat. Ander gevare is jagters met honde, ontbossing en boerderypraktyke wat sy habitat vernietig.Om alles te kroon, plant die oewerkonyn ook nie vinnig voort nie. In ’n leeftyd van drie jaar kan een wyfie hoogstens vier kleintjies grootmaak. Sy kry net een kleintjie op ’n keer, of partymaal twee. Die kleintjies is blind en haarloos en die ma’s moet hulle betreklik lank voed.Uit: Huisgenoot, 31 Januarie 2002Verskaf die intensiewe vorme van die volgende woorde.1. nuwe 2. vinnig 3. natuurlik 4. rooi Voltooi die volgende trappe van vergelyking.1. ......................... ; minder .........................2. lank ; ......................... ; .........................Verskaf sinonieme vir die volgende onderstreepte woorde.1. hy hurk bedug. 2. Die skugter konyn. 3. Meelewende boere. 4. Na raming5. Sy vesting. Voltooi die volgende idiome wat met diere te doen het en gee hulle betekenis.1. Hy het te veel _____________ gedrink.2. Hy het die __________________ van ’n leeu.3. Hy maak nie hond _____________met daardie werk nie.4. Jy het die _____________ aan die _____________ beet.5. As die kat weg is, Dit is interessant hoeveel keer daar van ’n kat gepraat word. Probeer vyf ander idiome waarin ’n kat ’n rol speel, neerskryf.Table 4
Aktiwiteit 5:Om feite oor uitdagende onderwerpe akkuraat en samehangend oor te dra deur ’n verskeidenheid feitelike tekssoorte te gebruik Opdrag:Jou mondelingopdrag vir hierdie kwartaal is om so ’n bedreigde spesie na te vors en dan ’n mondeling van so 3 minute daaroor te doen.Onthou, jy moet goeie navorsing doen en dit moet saam met jou finale mondeling in jou portefeulje geliasseer word. Jou onderwyser sal vir jou ’n matriks gee waarvolgens jy beoordeel gaan word.Table 5
2.2 idees, feite en menings oor uitdagende onderwerpe akkuraat en samehangend oordra deur ‘n verskeidenheid feitelike, mondelinge tekssoorte te gebruik.
Die leerder is in staat om verskillende soorte feitelike en verbeeldingsryke tekste vir ‘n wye verskeidenheid doeleindes te skryf
4.1 ‘n wye verskeidenheid verbeeldingsryke tekste skryf om die kreatiewe, kritiese en speelse gebruik van taal te verken deur die skryf van gedigte en briewe;
4.2 ‘n verskeidenheid feitelike skriftelike en multimodale tekste vir verskeie doeleindes lewer deur waar gepas, visuele beelde en ontwerpe in die volgende te gebruik: boodskappe, verslae oor aktuele sake, advertensies, plakkate, boek- en filmresensies, ooggetuieverslae, koerantberigte, cv’s, persbriewe, aansoekbriewe, dekbriewe, agenda en notule van vergaderings;
4.4 die skryfproses onafhanklik en met gemak gebruik om tekste te skep.
MemorandumAKTIWITEIT 1Begripstoets1. Hy het van ‘n bakkie geval.2. Mnr. Pieter Mostert en sy vrou.3. Hy was 30 jaar lank ‘n natuurbewaarder.4. Hy was deel van 92 reptiele wat daar ten toon gestel is.5. Hy sou van ontwatering sterf.6. Hulle het ‘n opgestopte krokodil in sy hok gesit.7.1 Onwaar. “maar een maal nie ‘n vriendelike geaardheid nie”.7.2 Onwaar: “vanuit Omaruru.”7.3 Waar: “Die snaaksste ding wat hom al oorgekom het.”8.1 die regte, egte krokodil8.2 Die groot avonturier Indiana Jones is ‘n rolprentfiguur wat allerhande avonture beleef.8.3 Crocodile Dundee is ‘n Australiese rolprentfiguur wat krokodille vang en met hulle omgaan asof hulle skadelose diere is.9.1 vrygesel9.2 vermoedelikAKTIWITEIT 2Opsomming Enige 7 feite1. ‘n Paar krokodille bly al jare lank naby Scottburgh in Natal.2. Hulle lewe vreedsaam saaam met die mense.3. Kanovaarders sien hulle dikwels.4. Party inwoners voer hulle.5. In 1998 het vloedwater ‘n heining van Crocworld vernietig.6. Klein krokkies het toe rivier-af ontsnap.7. Natuurbewaring het ‘n hok gebou om hulle te probeer vang.8. As hulle nie gevang word nie, moet hulle geskiet word.9. Slegs een tweemeterlange krok is gevaarlik.10. Die Toerismeraad wil eerder net waarskuwingsbordjies opsit.AKTIWITEIT 3StelwerkVerskaf die matriks vooraf.Onthou. Prosesskryf moet plaasvind. U moet dus seker maak dat elke leerder rofweg skryf, dan moet ‘n maat redigeer. U kan ook ‘n paar vinnig redigeer en dan word die finale poging geskryf.AKTIWITEIT 4Taalaspekte: Die oewerkonynIntesiewe vorm:1. splinternuwe2. blitsvinnig3. doodnatuurlik4. bloedrooiTrappe van vergelyking:1. min - minder- minste / baie - minder - minste2. langer - langsteSinonieme:1. versigtig2. skaam / sku3. belangstellende / simpatieke4. skatting5. tuisteIdiome:1. Hy het te veel tiermelk gedrink. Hy is besope.2. Hy het die hart van ‘n leeu. Hy is baie dapper.3. Hy maak nie hond haaraf met daardie werk nie. Hy kry dit nie gedoen nie.4. As die kat weg is, is die muis baas. Wanneer die baas nie daar is nie, doen die werkers net wat hulle wil.5. Jy het die kat aan die stert beet. Jy verstaan iets verkeerd.Voorbeelde van katidiome:Die kat uit die sak laat. Die geheim verklap Hy verbeel hom hy is die kat se snorbaard. Hy het ‘n baie hoë dunk van homself. Om iemand te behandel asof hy iet is wat die kat aangedra het. Om hom sleg te behandel. Hy kyk die kat uit die boom uit. Hy kyk die saak eers goed deur. ‘n Kat in die sak gekoop. ‘n Slegte kopie gemaak.AKTIWITEIT 5: MondelingHelp die leerders met die navorsing. Ek dink aan die wildehond, bastergemsbok, ratel, ietermagô, erdvark, berghaan, swartrenoster, bromvoël en die kraanvoël. Wys aan die leerders hoe die matriks lyk waarvolgens hulle beoordeel gaan word. Alle navorsing, flitskaarte ens. moet onder mondeling in die portefeulje geliasseer word.
« Previous module in collection Om tekste vir inligting te lees
Next module in collection » 'n Brief aan die pers
This work is licensed by Siyavula Uploaders under a Creative Commons Attribution License (CC-BY 3.0), and is an Open Educational Resource. Last edited by Siyavula Uploaders on May 27, 2009 7:17 am +0000. Add to a lens