Verdrukte vroue, onbarmhartige mans – Hervormend
Jesus en die huwelik.
Iemand het my gevra om te preek oor die huwelik. Ek dink nie hulle het geweet wat hulle my aandoen nie! Dit het moeilik geword om oor die huwelik te praat. Nie net omdat die kultuur om ons verander het nie, maar omdat ons – soos die Hervormde Kerk móét maak – weer gaan Bybel lees het, en toe agtergekom het dat wat ons vroeër van die huwelik gesê het, toe nou nie daar staan nie.
Nou waar op aarde het ons dit dan vandaan gekry, dié goed wat ons so goedgelowig gesluk het? Wel, uit ons kultuur. En toe die kultuur verander en ons probeer keer, kom ons met 'n skok agter die Here voel anders. Nes met so baie ander dinge, moet ons eerlik wees en erken ons was verkeerd.
Glo my maar, dis net so moeilik om dit hiervandaan te erken, as wat dit moet wees om dáár te sit en te aanvaar.
Die Fariseërs wil weet hoe kom 'n mens maklik uit so 'n huwelik uit. Jesus antwoord met hoe 'n mens in die huwelik ingekom het.
Hooglied 4 : 1 tot 6, en 5 : 10 tot 16. (En Matteus 19 : 3 tot 12)
10 Februarie 2019, NHKA Kampersrus
Voorbereiding vir Nagmaal.
Aan die voorleser
Die voorleserouderling lees net gedeeltes wat so lyk: In sulke grys blokkies geskryf.
Gesang 570 strofes 1 en 2.
Psalm 48, eers strofe 4 en daarna 3. (Julle sal sien hoekom!)
Gesang 579 strofes 1, 2, 3 en 4.
Gesang 307 strofe 1.
Gesang 265 strofes 1 en 2.
Gesang 580 strofes 1, 2, 3 en 4
Gesang 258 strofes 2 en 3.
Gesang 537 : 1, 2 en 3.
Gesang 391 : 4.
Skyfie: Verdrukte vroue, onbarmhartige mans. Jesus en die huwelik.
Skyfie: Sing. Sit. Gesang 570 : 1 en 2. Alles verander, selfs ons verwelk.
Ek wil so 'n klein bietjie by God kla dat ons Hom alweer so verkeerd verstaan en sy wil net nie regkry nie. En as ons die klagte van die hart af het, kom ons bely dan maar weer dat, al verander al's hier, God is ewig en altyd dieselfde.
Skyfie: Sing. Staan op. Toetredelied. Psalm 48 strofes 4 en dan 3. Die stad is sterk, maar nie so sterk soos God nie.
Ons sing ons toetredelied met 'n tikkie ironie. Psalm 48 sê ons moet kom kyk hoe sterk die stad is, hoe veilig dit daar is. So dink ons ook oor al ons eie dink- en handewerk. Maar dis God wat vir altyd regeer, en nie die konstruksies wat ons oprig wat vir ewig hou nie. Staan op dan sing ons saam
Skyfie: Toetrede. Votum. Staan. Kom Ons maak 'n mens wat kan heers!
Skyfie: Seën. Staan. Wees vrugbaar, word baie, bewoon die aarde en bewerk dit. Heers!
Skyfie: Lof. Staan. Gesang 579 : 1, 2, 3 en 4. Net God bly altyd dieselfde.
Kom ons loof God. Die Here is al Een wat altyd dieselfde bly. Sing saam
Skyfie: Die wil van God. Sit. Matteus 19 : 3 tot 12. Jesus praat oor die huwelik.
Luister wat sê Jesus oor egskeiding, en by implikasie ook oor die huwelik. Ons luister na Matteus 19.
Daar was Fariseërs wat Hom op die proef wou stel, en hulle kom toe by Hom met die vraag: "Mag 'n man sommer oor enige ding van sy vrou skei?"
Daarby het Hy gesê: 'Daarom sal 'n man sy vader en moeder verlaat en saam met sy vrou lewe en hulle twee sal een wees.'
Hulle is dus nie meer twee nie, maar een. Wat God dan saamgevoeg het, mag 'n mens nie skei nie."
Hulle vra Hom toe: "Waarom het Moses dan bepaal dat, as iemand sy vrou 'n skeibrief gee, hy van haar kan skei?"
Ek sê vir julle: Elkeen wat van sy vrou skei, behalwe oor owerspel, en met 'n ander een trou, pleeg egbreuk."
(Markus 10, wat ook hierdie gebeure weergee, sê in vers 11 iets wat nie hier in Matteus staan nie:
"Elkeen wat van sy vrou skei en met 'n ander een trou, pleeg egbreuk teen sy vrou.")
Skyfie: Sing. Skuldbelydenis. Sit. Gesang 307 : 1. Hoe troosteloos die stryd van wisselvalligheid.
Ons wil so graag met woord en daad wys ons dien die Here. Maar ons is wisselvallig. Sit, en bely met hierdie lied wisselvalligheid.
Skyfie: Belydenis van geloof. Sit. Die Apostolicum. Ek bly glo. . .
Kom ons sê weer wat ons glo en moedig mekaar so aan om saam te glo.
11. die opstanding van die vlees en
12. 'n ewige lewe.
Skyfie: Sing. Sit. Gesang 265 : 1 en 2. God is altyd dieselfde.
Kom ons bevestig wat ons bely het, dat God nie verander nie. Sing
Skyfie: Sing. Sit. Gesang 580 : 1, 2, 3 en 4. Rus my siel, jou God verander nie.
Kom ons kry rustigheid: God is nog altyd dieselfde. Dis ons mense se waardes wat wissel soos alles anders hier. Sing
Gesang 580 strofes 1, 2, 3 en 4.
Skyfie: Skriflesing. Hooglied 4 : 1 tot 6. Hooglied 5 : 10 tot 16. NAV bl. 736 van die Ou Testament
Vandag se Skriflesing kom met 'n waarskuwing, iets soos 'n ouderdomsperk.
Maar ek glo in die Kerk behoort ons oor alles wat in die Bybel staan, prontuit te kan praat, selfs voor en met ons kinders. Dog, wees tog maar voorbereid op die gevolge.
Ons lees uit die Ou Testament Hooglied 4 en 5. Ek gaan voorlees uit Die Bybel: 'n Direkte Vertaling (BDV). Dis die proefvertaling van die Bybel wat in 2020 sal verskyn. In die NAV is dit op bladsy 736 van die Ou Testament.
Hooglied 4 (NAV)
Hy [die man, is aan die woord]: "Jy is mooi, my liefling, jy is mooi, jou oë is duiwe agter jou sluier. Jou hare is soos 'n trop bokke wat teen die Gileadberge afkom.
Jou tande is so wit soos 'n ry pasgeskeerde skape wat nou net skoon gewas is, elkeen met 'n tweeling, nie een sonder 'n lam nie.
Jou lippe is soos skarlakenrooi lint, jou mond bekoor my. Die versiersels op jou voorkop is soos granaatpitte agter jou sluier.
Dié aan jou nek is soos die Dawidstoring wat uit rye klip gebou is; aan hom hang duisend skilde, al die skilde van die helde.
Jou twee borste is soos takboklammers, soos die tweeling van 'n ribbok wat tussen die lelies wei.
Wanneer die aandwind begin waai en die skaduwees lank word, wil ek na my mirreberg, my wierookheuwel, toe gaan.
Sy [die vrou, praat nou]: "Die man wat ek liefhet, is blakend gesond en blosend van kleur; jy kan hom uitken tussen tien duisend ander.
Sy voorkop is soos suiwer goud, sy haarlokke soos dadeltrosse, so swart soos 'n kraai.
Sy oë is soos die duiwe langs die spruite, duiwe wat lyk of hulle in melk gewas is waar hulle langs die water sit.
Sy wange is soos die kruiebeddings waar lekkerruik-kruie groei. Sy lippe is soos lelies, hulle drup van mirre.
Sy hande is soos stawe goud, met edelstene ingelê. Sy lyf is soos 'n blok ivoor, met saffiere ingelê.
Sy bobene is soos marmerpilare wat op goue voetstukke rus. Sy voorkoms is soos dié van die Libanon, indrukwekkend soos die seders.
Sy mond smaak soet, alles aan hom is begeerlik. So lyk die man wat ek liefhet, so lyk my lewensmaat, vroue van Jerusalem."
Skyfie: Skriflesing. II Timoteus 3 : 14 tot 17. Die hele Skrif is geïnspireer.
Dis 'n goeie tyd om julle aan II Timoteus 3 te herinner. Daar staan
Die hele Skrif is deur God geïnspireer en het groot waarde om in die waarheid te onderrig, dwaling te bestry, verkeerdhede reg te stel en 'n regte lewenswyse te kweek,
sodat die man wat in diens van God staan, volkome voorberei en toegerus sal wees vir elke goeie werk.
Skyfie: Sing. Sit. Gesang 258 : 2 en 3. Alles hier verander. Maar ons kan voluit lewe.
Alles hier by ons verander. Wel, dankie tog daarvoor: Ons verander van sondaars na vrygespreektes! So kry ons voluit geleef, in alle opsigte. Kry net die vrymoedigheid! Sing saam
Skyfie: Verdrukte vroue. Onbarmhartige mans. Jesus en die huwelik.
Vroue dra nie meer hoede kerk toe nie. Vroue bly ook nie meer stil nie.
1 Korintiërs 11:13 sê 'n vrou moet erediens toe kom met 'n hoed op haar kop.
1 Korintiërs 14:34 stel dat vroue in die erediens moet stilbly.
Ons steur ons glad nie meer daaraan nie, en ons het geen gewetenswroeging daaroor nie. Maar dit staan tog daar, en net dat dit in die Bybel staan, is die rede vir baie goed wat ons nog doen en nie doen nie. Wat laat ons dink ons het dit reg? Waar kom ons daaraan?
Wel, ons moes in die Bybel gaan onderskei tussen wat tydelik is, net kultuur is, en wat evangelie is en vir altyd geld. Die evangelie verander nie. Kultuur is met elke geslag anders.
Maar daar is dele van kultuur wat met moeite verander, en lank vat. Die huwelik is een daarvan. Maar moenie dink die huwelik is onveranderlik nie. Die eerste groot sprong wat ons oor die huwelik gegee het, het gekom met die Hervorming na 1517. Roomses het geglo die huwelik is 'n "instelling van God" soos wat die doop en die nagmaal is, een van sewe sakramente. Hulle was verkeerd oor
Skyfie: Efesiërs 5 : 32 Hierin lê daar 'n diep geheimenis opgesluit, en ek pas dit toe op Christus en die kerk.
Hierin [in die verhouding tussen 'n man en vrou] lê daar 'n diep geheimenis opgesluit, en ek pas dit toe op Christus en die kerk.
"Diep geheimenis" is in Latyn met "sakrament" vertaal.
Ons glo nie meer die huwelik is 'n sakrament nie, maar ons is steeds geneig om te dink God het die huwelik ingestel.
In praktyk word die huwelik al hoe meer 'n keuse wat twee mense maak om intiem saam te leef, 'n keuse waaroor God en ander mense nie juis seggenskap het nie. Presies hoe die twee moet saamleef, of hoe hulle verhouding behoort te werk, word nie deur God of natuur voorgeskryf nie, ook nie deur die kerk, die staat, die gemeenskap, tradisie of kultuur nie. Daaroor besluit die twee self!
Dis baie anders as hoe die huwelik gelyk het toe Jesus hier aankom. Die twee wat trou, het daarin geen keuse gehad nie. Dit was die families se besluit. Dit was 'n besluit gegrond op die familie se behoeftes en belange. Die manne het die septer geswaai. Maar mans wil vroue hê en het vroue nodig vir kinders. Daarom was dogters tog belangrike bates. 'n Pa van dogters kon met ander families huwelike laat sluit wat vir sy eie belange baie voordelig kon wees.
Skyfie: Die huwelik was. . .
Die huwelik was
patriargaal (die man is die baas, die vrou sy besitting),
patrilokaal (die vrou trek by die man en sy familie in, maar die twee bly nie daar saam nie: 'n Getroude man en vrou het afgebakende ruimtes gehad, wat net af en toe oorvleuel het. Persoonlike kontak was min, seks net vir voortplanting.)
hiërargies (die mans in die familie het al die sê gehad, en die oudste van die mans het die meeste gesag),
poligamies (mans het meer as een vrou gehad) en
endogamies (jy moes net met iemand van jou klas of etniese groep trou)
Die huwelik was nie die plek vir die emosionele en geestelike fasette van ons menswees en persoonlike verhoudings nie. Die vrou was soos 'n "vreemdeling" in haar man se huis.
Uit so 'n huwelik kom die vrou wat op owerspel betrap en byna gestenig is toe Jesus by haar gaan sit en in die sand skryf. Dis oor só 'n huwelik wat die Fariseërs kom vra
Skyfie: Matteus 19. . .
"Mag 'n man sommer oor enige ding van sy vrou skei?"
As dit klink of Jesus sê nee, vra hulle Hom weer:
"Waarom het Moses dan bepaal dat, as iemand sy vrou 'n skeibrief gee, hy van haar kan skei?"
Ek het 'n vermoede die hele lot van hulle wou uit daai huwelike uit wegkom.
Ek is nie verbaas nie. Ons skei deesdae oor die tandepastaprop.
Hulle verwys na Deuteronomium 24
"Wanneer 'n man met 'n vrou trou, kan dit gebeur dat hy haar nie meer liefhet nie omdat hy iets onbetaamliks aan haar gevind het. Dan mag hy 'n skeibrief skryf en dit vir haar gee en haar uit sy huis uit wegstuur.
Jy sien, 'n man kon nie teen sy vrou egbreuk pleeg nie. Hy kon haar doodgewoon in die pad steek. Hy kon wel egbreuk pleeg teen haar pa en sy eie familie, want hy breek mos nou die ooreenkomste wat met die huwelik tussen die families gesmee is.
Jesus sê, in Matteus 19
"Het julle nie gelees dat die Skepper hulle van die begin af man en vrou gemaak het nie?
Skyfie: Jesus sê 5 goed. . .
Jesus sê 5 goed.
God het ons van die begin af man en vrou gemaak om bymekaar te wees.
As hulle trou, behoort 'n man sy vader en moeder te verlaat en saam met sy vrou lewe.
'n Man en vrou behoort nie twee te wees nie, maar een.
Moses se reëling oor 'n skeibrief is 'n noodmaatreël en die gevolg van mans se harde harte.
Moses se reëling hieroor kom van Moses af. Maar lank voor Moses nog, aan die begin van die skepping al, toe God nog die deurslag gegee het, was dit anders.
Al vyf hierdie goed laat destyds die bloed kook. Nie een van die vyf stellings het gestrook met hoe die huwelik toe gelyk het nie. Al vyf is 'n beskuldigende vingerwysing na mans, die patriargale huwelik en die patriargale familie.
Kortom: Jesus hou nie juis van dié huwelik nie!
God het mans en vroue gemaak om bymekaar te wees; die patriargale huwelik hou hulle geskeie.
'n Man moes sy eie ouerhuis verlaat en by sy vrou gaan bly; die patriargale huwelik haal die vrou uit haar eie familie uit en laat haar dan soos 'n vreemdeling in 'n afgeskorte gedeelte van haar man en sy familie se huis bly om soos 'n troeteldier en 'n gebruiksartikel aangewend te word. Sy is die weggooibare baarmoeder waarin die man se heilige saad groei.
Emosioneel en psigies is hier geen sprake van heel- en eenwording nie.
Mans was met hulle eie vroue verveeld, en wou nuwes hê. Die wet sê dit mag maar. God nie.
God het mense vir iets anders geskep as waarvoor ons mekaar nou gebruik.
As God dan die huwelik ingestel het, hoe kan Jesus vir die huwelik sy neus optrek? Wel, hierdie huwelik slaag nie met wat God wil hê met mense moet gebeur nie. Inteendeel, dié huwelik keer!
Jy sien, Jesus hou van vroue. Hy hou van mans ook. Om die waarheid te sê, Jesus maak geen onderskeid tussen mans en vroue asof hulle geslag van hulle seksuele objekte of simbole van onreinheid maak nie. Inteendeel, Jesus respekteer vroue se eie seksualiteit. Vroue volg Hom. Jesus hou vroue voor as voorbeelde van ware geloof en dissipelskap. Hy vertel vroue se stories in sy gelykenisse. Jesus maak baie vroue gesond. Jesus skroom nie om in die openbaar met vroue te assosieer nie. Hy gesels land en sand met 'n vrou wat Hy by 'n put raakloop, Hy voel geëerd as 'n vrou sy voete kom salf. Hy kuier en eet waar daar prostitute is. Daar is van die twyfelagtige dames in sy geslagsregister. Ensovoorts, ensovoorts.
Skyfie: Jesus is oor vroue diep bekommerd.
En Jesus is oor vroue diep bekommerd. Oor kinders ook, maar dis 'n verhaal vir 'n ander dag. Dis nie dat Jesus vir mans oor die algemeen die mes in het nie, of dat juis patriargale huwelike Hom dwars in die krop steek nie. Jesus het wel 'n baie ernstige probleem met hoe die huwelik in daardie tyd net om mans gedraai het. Die huwelik, en die patriargie, en máns het vroue verniel. Ook nie net vroue nie, maar vroue, kinders en nie-dominante mans is skaamteloos verdruk, en dis gemaklik goedgepraat! Dis tog God se instelling!
Jesus sê aikona! Die koninkryk van God werk anders, beslis anders as die tempelkoninkryk van sy tyd.
Wat was fout met die tempelkoninkryk? Die basiese beginsel van die Jodedom van die tweede tempeltydperk kry jy in tekste soos
Skyfie: Levitikus 19 : 2. . .
"Wees heilig soos Ek, julle God, heilig is."
Hoe het jy dit moes regkry? Jy moes God na-aap. God se heiligheid was geleë in die orde van sy skeppingwerk. Om heilig soos God te wees, het beteken dat jy met alles moes terug skeppingsorde toe. Dáár het elke ding sy plek en sy tyd. Jy moes seker maak dit bly so. In die skeppingsorde is van alle menseverhoudings, en veral van families en huwelike, die patriargie die verstek, die enigste patroon. Bloot oor God die man eerste geskep het, kom die man altyd eerste. Die man is baas, en vroue en kinders klaas. Dis die heilige waarheid en die ewige werklikheid. Maak so, en jy maak soos God maak, en jy is heilig soos Hy.
Jesus antwoord op die vraag oor egskeiding, met snydende kritiek op hoe die Fariseërs vir God verstaan. Wees soos God, sê Jesus, en nie soos die skepping nie, nie eers soos die oorspronklike skeppingsorde van God nie. In juis daardie skepping is van ons verwag om te gaan heers, om te gaan doen wat goed is. Hoe doen 'n mens dit?
Skyfie: Matteus 5 : 48. . .
Kyk na Matteus 5
Skyfie: Lukas 6 : 36. . .
En kyk nou hoe lyk "volmaak, soos julle hemelse Vader" en "heilig soos julle God heilig is." vir Jesus: Lukas 6
God is barmhartig. God gee om vir mense. God gee om wat van mense word. Jy kan "volmaak" en "heilig" nie van "barmhartigheid" lostorring nie.
Is die skeppingsorde jou norm, verwar jy dit te maklik met jou eie kultuur. Maar vergelyk jy jou met God, en met Jesus, kan jy nie daai fout maak nie.
Vra dit: Is jy barmhartig? God is altyd barmhartig! Barmhartigheid is heilig. Heiligheid is barmhartig. Barmhartigheid is die evangelie. Barmhartig: Dís hoe lewe lyk in die koninkryk van God. Daardie koninkryk is nou hier!
Vroue, kinders, mans (alfas én nie-dominante mans), die hele lot van ons, is slagoffers van harde harte, en daarom van slegte huwelike. Niemand is gelukkig nie, almal is teleurgesteld, ontevrede en verveeld. Jesus ook. Jesus sê: As dít is hoe julle oor die huwelik gaan bly dink, is dit regtig beter om maar liefs glad nie te trou nie.
Jesus is negatief oor die huwelik. As die huwelik weerloses gaan seermaak, bly daaruit. As die huwelik slagoffers voortbring, en ons onbarmhartigheid en verdrukking gelate aanvaar, is die huwelik self uitgedien. Moenie trou nie. So sê Jesus! Dis regtig wat Jesus sê. Die huwelik lyk al hoe minder na 'n instelling van God.
Nou: Hooglied. Ek hoef nie veel daaroor te sê nie. Gaan lees dit, en gebruik jou verbeelding. Wat jy dínk daar staan, is dalk regtig wat daar staan. Dit eroties. Dís al verrassend. Maar dalk is wat nié daar staan nie, skokkend.
Nie eers een keer verwys Hooglied na God nie. As Hooglied nie in die Bybel was nie, het ons gedink dis vuil én goddeloos. Nou is dit net vuil.
Nie een keer hoor ons die twee mense is getroud nie. Jy kan seker, as jy wil en dit jou sal laat beter voel, aanvaar hulle is getroud, maar dit staan nie daar nie. Verklaar jy 'n teks uit wat daar staan, soos ons met die res van die Bybel maak, kan hulle twee ongetroud ook wees. En tog, die twee put genot uit hulle geslagtelikheid. Met pure genot is hulle by mekaar betrokke en op mekaar aangewese vir hulle luste en hulle liefde.
Die vrou se seksualiteit is nie minderwaardig en sy tweederangs nie. Wat sy wil hê, dra net soveel gewig as wat hy begeer. Hier is nie sprake van oorheersing of onderdrukking nie. Sy neem met oorgawe deel. Hulle het mekaar lief. Hulle behoort aan mekaar, en net aan mekaar. En dis genoeg.
En nie een keer wat ek kon raaksien, gaan die seks hier oor voortplanting nie. Hulle het (nog) nie kinders in die oog nie.
Hier is geen dwang of misbruik nie, net respek en gewilligheid.
As die hele Skrif geïnspireer is, en alles in die Bybel God se stempel van goedkeuring dra, is Hooglied 'n getuienis van hoe God mense saam wil sien. Gelukkig, voluit mense, maats en eweknieë. Gelykes, een met mekaar en saam bymekaar.
As jy trou, moenie slagoffers agterlaat nie.
As jy nie trou nie, ook goed. Hê respek, vir mekaar en vir God.
As jy verlief raak, geniet dit. Dis 'n gawe van God, nie 'n instelling van God nie.
Boweal: Maak seker jy is barmhartig, soos God barmhartig is, jeens jou man en jou vrou.
Ons kon eintlik maar volstaan het met die eenvoudige reël: Hê mekaar lief. Pas mekaar op.
Skyfie: Sing. Staan op. Gesang 537 : 1, 2 en 3. Laat ons ons hele lewe op liefde bou.
Ons bid met 'n lied wat vir troues bedoel is. Ons verander telkens die "hul" na "ons". Ons gaan sing: "Laat ons u Woord gehoorsaam." Onthou nou: Hooglied is ook God se Woord! Staan op dan sing ons
Skyfie: Seën. Staan. Wees aan mekaar onderdanig. Dien en hê lief!
Vrouens, wees aan julle mans onderdanig, net soos julle aan die Here onderdanig is.
Mans, julle moet julle vrouens liefhê soos Christus die kerk liefgehad en sy lewe daarvoor afgelê het.
Skyfie: Respons. Sing. Staan. Gesang 391 : 4. Nog iets het verander: Ons is vriende van God.
Skyfie: Verdrukte vroue. . .
Nota aan die projeksieleier: Speel agtergrondmusiek.
Dreyer, Y., 2011, 'Women's spirituality and feminist theology: A hermeneutic of suspicion applied to "patriarchal marriage"', HTS Teologiese Studies/Theological Studies 67(3), Art. #1104, 5 pages. http://dx.doi.org/10.4102/hts.v67i3.1104
Tukker, M.E., 2013, 'Where sexuality and spirituality meet: An assessment of Christian teaching on sexuality and marriage in relation to the reality of 21st century moral norms', HTS Teologiese Studies/ Theological Studies 69(1), Art. #1343, 8 pages. http:// dx.doi.org/10.4102/hts. v69i1.1343
Van Eck, E., 2007, 'Die Huwelik in die eerste-eeuse Mediterreense wêreld (III): Jesus en die huwelik', HTS Teologiese Studies.Theological Studies 63(2), Rede by geleentheid van die jaaropening van die Hervormde Teologiese Kollege, Fakulteit Teologie, Universiteit van Pretoria, op 30 Januarie 2007.
Posted on 10 February 2019 3 March 2019 Posted in Eredienste, Gedink oor God, HervormdTagged barmhartig, Heilig, Hooglied 4 en 5, huwelik, huwelik as instelling van God, huwelike en families, Matteus 19:3-12, patriargie