MOLAO Ho kenya tshebetsong karolo ya 9 e balwa le karolwana ya 23 ya Shejulu ya 6 ya Molao wa motheo wa Rephaboliki ya Afrika Borwa, 1996, bakeng sa ho thibela le ho hanela kgethollo e leeme mmoho le tlhekefetso; ho kgothaletsa tekano le ho qeta kgethollo e leeme; ho thibela le ho hanela dipuo tsa lehloyo; le ho lokisetsa ditaba tse amanang le hoo.
Afrika Borwa hape e na le ditlamo tsa matjhaba lekaleng la ditokelo tsa botho tse kgothaletsang tekano mme le thibela kgethollo e leeme.
K. ya 16 e nkelwa sebaka ke k. ya 1 ya Molao wa 52 wa 2002.
K. ya 31 e nkelwa sebaka ke k. ya 3 ya Molao wa 52 wa 2002.
molawana' ho bolelwa molawana ka ho ya ka Molao ona; 'moarabi' ho bolelwa motho ofe kapa ofe eo ho bulwang nyewe kgahlanong le yena ka ho ya ka Molao ona; 'mokga' ho bolelwa mokga ofe kapa ofe oo ho buuwang ka ona karolong ya 29, mme o kenyelletsa le mekga e lohothwang Shejulung; 'thobalano' e kenyelletsa intersex; Tlhaloso ya ''thobalano' e kentswe ke k. 16 (b) Molao wa 22 wa 2005.
Molao ona' o kenyelletsa molawana ofe kapa ofe o entsweng ka ho ya ka Molao ona. Mohla wa ho kena tshebetsong ha k. 1: 1 Loetse 2000.
ho thusa ho ntshetsa pele mokgwa wa tatelo ya ditlamo tsa melao ya matjhaba ho kenyelletswa le ditlamo tsa selekane ka ho ya ka, hara tse ding, Seboka sa Phediso ya Mefuta Yohle ya Kgethollo ya Borabe le Seboka sa Phediso ya Mefuta Yohle ya Kgethollo Kgahlanong le Basadi.
Mohla wa ho kena tshebetsong ha k. 2: 1 Loetse 2000.
Tlhekelo, maikemisetso le metheo e tataisang ya Molao ona, ka ho phethahatsa moya, sepheo le maikemisetso a Molao ona.
molao o tshwanang wa matjhabeng.
Motho ofe kapa ofe ya sebedisang kapa ya hlalosang Molao ona o lokela ho ela hloko moelelo wa ngangisano le sepheo sa Molao ona. Mohla wa ho kena tshebetsong ha k. 3: 1 Loetse 2000.
ntshetsopele ya botsebi le bokgoni bo ikgethang bakeng sa batho ba sebedisang Molao ona ho netefatsa hore o kengwa tshebetsong le ho tsamaiswa hantle haholo.
Ho ba teng ha kgethollo e latelang mokgwa o itseng le ho se lekane, haholoholo tabeng tsa borabe, bong le kgolofalo maemong ohle a bophelo ka baka la kgethollo e leeme ya nakong e fetileng le ya ha jwale, e tlisitsweng ke bokoloniale, aparteite le hore matla ohle a be bathong ba banna; le tlhokeho ya ho nka mehato maemong ohle ho fedisa kgethollo le ho se lekane hoo. Mohla wa ho kena tshebetsong ha karolwana ya : 1 Loetse 2000.
Molao ona o tlama Mmuso le batho bohle.
Ha ho ka ba le kgohlano efe kapa efe e amanang le taba e leng Molaong ona, e leng e tla hlahella pakeng tsa Molao ona le dipehelo tsa molao ofe kapa ofe o mong, ntle le Molao wa Motheo kapa Molao wa Palamente o fetolang Molao ona, dipehelo tsa Molao ona ke tsona tse lokelang ho sebetsa.
Mosebetsing, 1998 (Molao wa 55 wa 1998), o sebetsang. Mohla wa ho kena tshebetsong ha k. 5: 1 Loetse 2000.
Mmuso kapa motho ofe kapa ofe ha a tshwanela ho kgetholla ka leeme kgahlanong le motho ofe kapa ofe. Mohla wa ho kena tshebetsong ha k. 6: 1 Loetse 2000.
kganyetso ya phihlelo ya menyetla, ho kenyelletswa le phihlelo ya ditshebeletso kapa menyetla ya ditumellano tsa ho fana ka ditshebeletso tsa ho ela hloko, kapa ho hloleha ho nka mehato ya ho amohela ditlhoko tsa batho ba jwalo ka mokgwa o utlwahalang.
mokgwa wa ho se lekane ditabeng tsa ho fihlela menyetla ke basadi ka lebaka la karohano ya ho ya ka bong mosebetsing.
ho hloleha ho fedisa ditshita tse behang meedi e leeme kapa tse sitisang motho ya holofetseng ka mokgwa o leeme hore a se natefelwe ke menyetla e lekanang kapa ho hloleha ho nka mehato e utlwahalang e tla akaretsa ditlhoko tsa batho ba jwalo.
kgothaletsang kapa a susumetsang hore ho be le lehloyo.
Ntle le ho kgetholla mekgwa efe kapa efe ya tokiso ya mofuta wa boahi tlasa Molao ona, lekgotla le ka re, ka ho ya ka karolo ya 21 (n) le moo ho tshwanetseng, la romela taba efe kapa efe e buwang ka phatlalatso, tshehetso, ho hasa kapa ho bua ka dipuo tsa lehloyo jwalo ka ha ho lohothwa karolwaneng ya , ho Molaodi wa Botjhotjhisi ba Setjhaba bo nang le matla a ho qala nyewe ya botlokotsebe ka ho ya ka molao wa tlwaelehileng wa common law kapa melao e tshwanetseng.
Ha ho motho ya lokelang ho hlekefetsa motho ofe kapa ofe e mong.
b phatlalatsa kapa a pepesa papatso efe kapa efe kapa tsebiso, tse ka nkuwang ka mokgwa o utlwahalang kapa tsa utlwisiswa di bontsha maikemisetso a hlakileng a ho kgetholla ka leeme kgahlanong le motho ofe kapa ofe: Ha fela tshebetso eo e bona fide ya tshibollo ya bonono, dipatlisiso tsa akademiki le tsa saense, tlaleho e se nang leeme hape e nepahetseng molemong wa setjhaba kapa phatlalatso ya tlhahisoleseding efe kapa efe, papatso kapa tsebiso ka ho ya ka karolo ya 16 ya Molao wa Motheo, ha e thibelwe ke karolo ena.
moarabi o tshwanetse ho hlahisa bopaki, dintlheng tse ka pela lekgotla, hore kgethollo ha ya ba teng jwalo ka ha ho na le menyenyetsi; kapa moarabi o tshwanetse ho hlahisa bopaki ba hore boitshwaro ha bo a thehwa hodima le leng kapa a mang a mabaka thibetsweng.
ha bo bong kapa a mang a maemo a beuweng temaneng ya (b) ya tlhaloso ya 'mabaka thibetsweng' a ka hlwauwa; le ii ntle le ha ebe moarabi o hlahisa bopaki ba hore kgethollo eo ha e leeme.
Ha se kgethollo e leeme ho nka mehato e radilweng bakeng sa ho sireletsa kapa ho ntshetsa pele batho kapa dihlopha tsa batho ba tinngweng menyetla ke kgethollo e leeme kapa ditho tsa dihlopha tse jwalo kapa dihlopha tsa batho.
hore na kgethollo e fapanya ka mokgwa o utlwahalang hape o ka lokafatswang pakeng tsa batho ka ho ya ka mekgwa e ka hlwayang, e leng ya bohlo Ketsong e amehang.
rarolla ho tingwa ha menyetla ho ba ng kapa ho amanang le e nngwe kapa a mang a mabaka thibelo; kapa ii ho ananela ho fapafapana.
Tabeng ya dipuo tsa lehloyo le tlhekefetso karolo ya 14 ha e sebetse.
v ho hula kapa ho fapanya tsebiso efe kapa efe tlasa temana ena: Ka ntle ha eba ditsamaiso dife kapa dife tse teng pele ho lekgotla la tekano a sa phethelwang ka nako eo ya phatlalatso ya tsebiso Koranteng ya Mmuso jwalo ka ha ho nahannwe temaneng ena, e phethelwe ke lekgotla leo, e ka tsebiso e jwalo ha e eso phatlalatswe, mme.
Temana ya (c) e emetswe ke s. 28 ya Molao wa 55 wa 2003.
d hlooho ya lebatowa la taolo le rerile temaneng ya c e lokela ho, ho ya ka karolwana ya 2, e hlwauwe ka ho ngolla makgisetareta ofe kapa ofe kapa makgisetereta e mong hape e le mohlanka wa mmuso ya okametseng wa lekgotla la tekano.
a pele ho mohla wa ho qala wa karolo ya 31; kapa e le e nahannweng karolong ya 31 , eo lebitso la hae le kenyeleditsweng lenaneng le nahannweng karolwaneng ya (a), e ka nna ya hlwauwa jwalo ho ya ka dipehelo tsa karolwana ya.
phetha ka mabaka ohle ho ya ka mehlodi e teng ho hlwaya mohlanka wa mmuso ya okametseng bonyane a le mong feela ho ba lekgotleng la tekano sebakeng sa hae sa puso ya molao; le ka ntle ho tieho, Molaodi Kakaretso wa Lefapha wa moahlodi, makgisetareta kapa makgisetaretata ya kenyeleditsweng ofe kapa ofe ya phethileng dithuto tsa thupelo jwalo ka ha ho nahannwe karolong ya 31 le kapa ya hlwailweng ho ya ka dipehelo tsa karolwana ya.
phethileng thuto ya thupelo jwalo ka h a e nahannwe karolong ya 31 le ; kapa hlwailweng e le mohlanka wa mmuso ya okametseng wa lekgotla la tekano ho ya ka dipehelo tsa karolwana ya.
Mohlanka wa mmuso o lokela ho phetha mesebetsi a be a sebedise matl a o a nang le ona ho ya ka Molao ona kapa molao o mong hape.
Ditlelereke tsa makgotla a tekano a Ho ya ka karolwana ya 2 le melao e busang tshebeletso ya setjhaba, Molaodi Kakaretso wa Lefapha a ka nna a , mabapi le lekgotla le leng le le leng la tekano, kgetha kapa ho hlwaya mohlanka wa mmuso a le mong kapa ba bangata Lefapheng, kapa a ka nna a kgetha motho kapa batho ba bangata ka ho ballwa le ka mabaka balletsweng, e le ditlelereke tsa lekgotla la tekano, ba lokelang ho thusa lekgotla ka kakaretso leo ba sebetsang ho lona ho phetheng mesebetsi ya lona le ba lokelang ho phetha mesebetsi jwalo ka ha e balletswe.
Temana ya (a) e emetswe ke s. 2 (a) Molao wa 52 wa 2002.
Ha eba tlelereke ya lekgotla la tekano a ka hloleha ho ya ka mabaka fe kap a fe ho sebetswa jwalo kapa ha ho se na tlelereke e sa kgethwang kapa ya hlwauwa mabapi le lekgotla la tekano lefe kapa lefe ho ya ka temana ya (a), mohlanka wa mmuso y a mehang a ka nna a re, le ka ntle ho karolwana ya , kgetha mohlanka wa mmuso ofe kapa ofe ya kgonang Lefapheng hore a sebetse e le tlelereke sebakeng sa e mong ha feela tlelereke eo ho buuwang ka yona e sitwa ho sebetsa kapa ho fihlela tlelereke e kgethwa ho ya ka temana ya (a), jwalo ka ho ka etsahala.
Temana ya (b) e emetswe ke s. 2 (a) Molao wa 52 wa 2002.
a pele ho mohla qalo ya karolo ya 31; kapa jwalo ka ha ho rerilwe karolong ya 31 , le eo lebitso la hae le kenyeleditsweng lenaneng le rerilweng karolwaneng ya , a ka kgethwang kapa a hlwauwang jwalo ho ya ka karolwana ya (a).
Karolwana ya e kenyeleditsweng karolong ya 2 (b) ya Molao wa 52 wa 2002.
phethileng dithuto tsa thupelo jwalo ka ha di rerilwe karolong ya 31 ; kapa hlwailweng kapa a kgethilwe e le tlelereke ya lekgotla la tekano ho ya ka dipehelo tsa karolwana ya (a). Karolwana ya e kenyeleditsweng karolong ya 2 (b) Molao wa 52 wa 2002.
Molaodi Kakaretso a ka nna a re, ho ya ka maemo ao a k a lekanyetsang, ka ho ngolla moromowa ho mo fa matl a fe kap a fe ao a nang le ona ke karolo ena ho mohlanka wa mmuso ya thotsweng ke Lefapha, empa a ke ke a fuwa matla afe kapa afe ao a filweng, mme a ka fetola kapa a behela ka thoko qeto efe kapa efe ya moromuwa ka ho phethisa matla a hae a jwalo.
Karolwana ya e kenyeleditsweng karolong ya 29 ya Molao wa 55 wa 2003.
Ho ba teng ha dipaki le tefello ya dinyeweng tse bang teng ka lebaka la ho sebediswa ha Molao ona e lokela ho lekanyetswa ke Letona ka tsela e balletsweng.
sebaka sa puso ya molao, ho ya ka karolwana ya , ho ya ka hore ha ho thuso efe kapa efe e entsweng melawaneng e karolong ya 30 ya Molao ona.
Ditsamaiso tsohle tse ka lekgotleng di lokela ho tsamaiswa pepeneneng ya lekgotla, ka ntle ha lekgotla le eletsa ka tsela e nngwe ka ho sireletsa ditabatabelo tsa taolo ya toka.
a Ho ya ka temana ya b, ha ho letho Molaong ona le thibelang ho ba teng ha lekgotla la makgisetareta e le lekgotla la tekano ho tloha ho etseng taelo e rerilweng karolong ya 21 2, e fetang sebaka sa puso ya molao sa ditjhelete sa lekgotla la makgiseterata, leo ka lebaka lena le lokelang ho nyehelwa ka mokgwa o balletsweng moahlodi wa Lekgotla le Phahameng ya nang le matl a molao ho tiisa.
Mosebetsi wa temana ya (a), o tsamaelanang le tiiso ya taelo, o fanyehilwe ho fihlela boipiletso bofe kapa bofe bo rerilweng karolong ya 23 bo phethelwa.
Khomishene ya Ditokelo tsa Botho ya Afrika Borwa, kapa Khomishene ya Ho Lekana ha Bong.
Motho ya batlang ho kenya nyewe mabapi le dipehelo tsa kapa ho ya ka Molao ona o lokela ho, ho ya ka moo ho balletsweng ka teng, tsebisa tlelereke ya lekgotla la tekano ka maikemisetso a hae a hore o batla ho etsa jwalo.
a Tlelereke ya lekgotla la tekano o lokela ho, ho ya ka nako e balletsweng ya ho amohela tsebiso e jwalo, a lebise taba eo ho mohlanka wa mmuso ya okametseng wa lekgotla la tekano wa taba ena, eo a tlamehang ho, ho ya ka nako e balletsweng, a etse qeto ya hore ebe taba ena e tla iswa lekgotleng la tekano kapa e lokela ho lebiswa institjhusheneng e nngwe e loketseng, mokgatlo, lekgotla, lekgotla le ikgethileng kapa sebaka sefe kapa sefe seo ho thweng ke sebaka se seng hape seo, ho ya ka maikutlo mohlanka wa mmuso ya okametseng, se ka sebetsang ka nepo ho fetisa ka taba ho ya ka dipehelo tsa matl a sebaka se seng hape le mesebetsi ya sona.
Ha e ba mohlanka wa mmuso ya okametseng a etsa qeto ya hore nyewe e iswe lekgotleng la tekano, mohlanka wa mmuso ya okametseng a lebise taba eo ho tleIereke ya lekgotla la tekano eo a tlamehang hore ho ya ka nako e balletsweng a bolele mohla oo wa ho iswa ha nyewe kgotla.
maikutlo a moemedi wa mmuso sebakeng sefe kapa sefe se seng hape.
a Ha mohlanka ya okametseng a etsa qeto ya hore taba e romelwe foramong e nngwe hape moo e tla reng, ka ho latela mokgwa o beuweng, a etse ditaelo, a laela tlelereke ya lekgotla la tekano ho fetisetsa taba foramong e nngwe e boletsweng taelong.
H a etsa taelo eo ho buuwang ka yona temaneng ya (a), mohlanka ya okametseng a ka hokela taelong ditshwaelo dife kapa dife tseo a bonang di hlokeha bakeng sa kelo hloko ya foramo e nngwe.
H a fumana taelo eo ho buuwang ka yona karolwaneng ya , tlelereke ya lekgotla la tekano o lokela ho fetisa taba eo mme a tsebise b a mehang tabeng eo ka ho ya ka mokgwa o beuweng.
Ha e fumana taba eo e fetiseditsweng ho yona, foramo e nngwe eo ho buuwang ka yona e lokela ho sebetsana le taba eo ka potlako ka ho ya ka matla le mesebetsi ya yona.
e hloleha ho sebetsana le taba ka nako e utlwahalang tlasa mabaka itseng; kapa ha e kgone ho rarolla taba ka tsela e tla kgotsofatsa e mong kapa ba bang b a mehang, mme e mong kapa ba bang ba kopa, Foramo e nngwe e lokela hore, ka mokgwa o beuweng, e romele taba morao lekgotleng la tekano e leng moo e ileng ya romelwa ho tswa teng, bakeng sa kahlolo, ka nako e beuweng ho tloha mohlang e kgutliseditsweng ka ona lekgotleng la tekano.
Puso le ditheo tsa molao wa motheo di tshwanetse ho re ha ho kgoneha, di thuse motho ofe kapa ofe ya ratang ho bula nyewe ka ho ya ka Molao ona mmoho le ka tlasa ona, mme hara tse ding, ka ho etsa bonnete ba hore motho eo o romelwa dibakeng tse tshwanetseng tsa tshebetso moo a tla nka mehato e hlokehang ho ntshetsa pele taba ya hae.
Lekgotla la tekano le mametseng nyewe ka ho ya ka Molao ona kapa ka tlasa ona, le tshwanetse ho tshwara dipatlisiso ka mokgwa o beilweng le ho hlwaya hore na kgethollo e leeme, puo ya lehloyo kapa tlhoriso di bile teng jwalo ka ho builwe.
taelo ya ho latela dipehelo dife kapa dife tsa Molao.
Taelo e ntshitsweng ke lekgotla la tekano ka mabaka kapa ka tlasa Molao ona le sephetho se tshwanang sa taelo ya lekgotla leo, ha e ntsheditswe phapang hare ha baahi, moo ho tshwanetseng.
ho mamelwa ha dinyewe dife kapa dife tse ka pela yona institjhusheneng ya molao wa motheo e tshwanetseng kapa lekgotla le tshwanetseng, hore le kene dipakeng, le tlise poelano kapa le rerisane.
Lekgotla le na le matla a tlatselletso a hlokehang kapa a bohlokwa phethahatsong ya mesebetsi ya yona le tshebedisong ya matla a yona, ho akaretswa le matla a ho fana ka ditaelo tsa lona kapa thibelo.
Balekodi mamelong ya dinyewe dife kapa dife ka ho ya ka, le ka tlasa Molao ona, lekgotla le ka nna la kopa se seng sa dihlopha, kapa ka bolona, la neha mohlanka ya tshwereng marapo ka ho ya ka tshebetso tsa toka, la kopa hore le thuswe ke motho a le mong kapa ba babedi ho sebetsa jwalo ka balekodi.
Balekodi ba beilweng ho ya ka karolwana ya ho setswe morao karolwana ya , ba nkuwa e le ditho tsa lekgotla ka tlasa Molao ona.
Ntlha efe kapa efe ya molao e hlahellang bakeng sa qeto ka yona mamelong, le potso efe kapa efe e batlang qeto ya hore a ntlha e batlang qeto a ke ntlha ya sebele kapa ke ntlha ya molao, e tshwanetse ho nkwa qeto ke mohlanka ya tshwereng marapo ka mokgwa o beilweng.
Dintlheng tsa sebele, se fihletsweng kapa qeto ya bongata ba ditho tsa lekgotla e tla ba se fihletsweng le qeto ya lekgotla, mme ha ho na le molekodi a le mong, se fihletsweng ke lekgotla kapa qeto ya lekgotla e tla rena.
laela hore mamelo tsa dinyewe di qale botjha; kapa iii busetsa mamelo ya dinyewe morao ha molekodi a le siyo ho fihlela a ba teng.
Mohlanka ya tshwereng marapo o tshwanetse ho fana ka mabaka a taelo efe kapa efe e lohothwang temaneng ya i kapa ya ii.
ha setho seo mamelong ya nyewe se sa thuswe ke moemedi wa semolao, le ii ha mohlanka ya tshwereng marapo a bona hore balekodi ba jwalo ba entse phihlelo e ka bophepa se seng yona.
Tlelereke ya lekgotla la tekano e tshwanetse hore ka bonako bo ka kgonehang e fe mabaka le rekoto lekgotleng la boipiletso hore ho be le mokgwa o beilweng.
Lekgotla la boipiletso le na le matla a ho hlomamisa diphihlelo tse jwalo kapa ho ntsha taelo e tshwanetseng mabapi le diphihlelo tseo, tseo ka ho ya ka mohopolo wa lekgotla la boipiletso di neng di tshwanetse ho ntshwa.
Motho ofe kapa ofe ya ngongoreho ke taolo ya lekgotla ya tekano ka mabaka a ka tlasa Molao ona, a ka nna re nakong le ka mokgwa o tla behwa, a ipiletsa kgahlanong le taolo e jwalo Lekgotla le Phahameng le nang le taolo kapa Lekgotla le Phahameng ya Boipiletso, ho ya ka moo mabaka a leng ka teng.
Ha ho ipiletswa, Lekgotla le Phahameng kapa Lekgotla le Phahameng ya Boipiletso, ho ya ka moo mabaka a tla ba ka teng, le ka nna la etsa taolo tabeng e jwalo ka e bona ho tshwanetse.
Le mororo ho le karolwana , motho ofe kapa ofe ya ngongorehiswang ke taolo efe kapa efe e filweng ke lekgotla la tekano a ka nna, a setse morao melawana ya Lekgotla la Molao wa Motheo, a ipiletsa ka ho toba Lekgotleng la Molao wa Motheo.
Ha ho ka etsahala hore ho be le diqeto tse hanyetsang tse di entsweng ke bahlanka ba tshwereng marapo mererong e temaneng (b) ya tlhaloso ya 'mabaka a thibetsweng', Letona le ka nna la fetisetsa nyewe eo Lekgotleng le Phahameng ya Boipiletso kapa Lekgotleng la Molao wa Motheo hore e atlholwe.
a Ha mohlanka ya tshwereng marapo lekgotleng la makgiseterata a ka fana ka kahlolo mabapi le mabaka a kgethollo a lohothwang temaneng ya b ya tlhaloso ya 'mabaka thibetsweng', qeto eo e tshwanetse hore e re morao e iswe ka mokgwa o beilweng Lekgotleng le Phahameng le nang le matla a ho lekola botjha.
Lekgotla le Phahameng le tshwanetse hore, morao ha tshekatsheko ya kgang, le laele mabapi le mabaka a lohothwang karolwaneng ya (a), mme morao ha moo le ntshe taelo efe kapa efe ho ya ka Molao oo jwalo ka ha le bona ho tshwanetse.
Phethahatso ya karolwana ya (a) e ntse e emisitswe ho fihlela boipiletso bofe kapa bofe bo lohothwang karolong bo phethwa.
Mmuso o na le mosebetsi le maikarabelo a ho kgothaletsa le ho ba le tekano.
Batho bohle ba na le maikarabelo a ho kgothaletsa tekano. Letsatsi la ho Qala ho Kena Tshebetsong ha Karolo ya 24: le tla etsiswa.
ho hlahisa matsholo a tlhahisoleseding ho tumisa Molao ona.
Khomishene ya Ditokelo tsa Botho y Afrika Borwa le ditheo tse ding tse lemohwang ke molao wa motheo di ka nna tsa re, hodima tlatselletso ya maikarabelo afe kapa afe a mang, ho ya ka Molao wa motheo kapa molao ofe kapa ofe, ya kopa karolo efe kapa efe e hlaloswang e le Puso kapa motho ofe kapa ofe ya neelang tlhahisoleseding ka dikgato tse mabapi le ho ba le tekano ho akaretswa, ka ho tshwanetseng, mosebetsi ya ho beha melao kapa ya phethahatso le ho latela peho ya melao, melawana ya boitshwaro le mananeo.
kopa Lefapha, ka mokgwa o o beilweng, ho fa dipehelo tsa hang le hape, mabapi le palo ya dinyewe le mofuta le phelelo ya tsona.
tlosa mofuta ofe kapa ofe wa kgethollo e leeme kapa kgothaletso ya ho hloka tekano molaong, pholising kapa ditlwaelo dife kapa dife tse Matona a nang le maikarabelo a tsona; le ho lokisa le ho phethahatsa maano a tekano ka mokgwa o beilweng, ao dikahare tsa ona di tshwanetseng ho akaretsa nako e tla nkuwang ho phethahatsa maano a ho ba jwalo, a lohilweng ka therisano le Letona la Ditjhelete.
a Maano a tekano a tshwanetse hore e re dilemo tse pedi di ise di fete morao ha ho kena tshebetsong ha Molao ona, di neelwe Khomishene ya Ditokelo tsa Botho y Afrika Borwa hore ho tle ho sebetswe ka tsona ka mokgwa o beilweng.
Khomishene ya Tekano ya Bong ha e sebetsa ka maano a lohothwang temaneng ya (a). Letsatsi la ho kena Tshebetsong ha Karolo ya 25: le tla tsebiswa.
ho kenya tshebedisong le ho boha ho kengwa tshebedisong ha maano a tekano, melawana le ditsela tsa taolo tse entsweng ke bona; le ho etsa dipehelo tsa yang bolaoding kapa ditheong tsa bolebedi tse tshwanetseng jwalo ka ho tla bewa melawaneng. Letsatsi la ho Qala ho Kena Tshebetsong ha Karolo ya 26: le tla etsiswa.
Phethahatsong ya karolo ya 26, batho bohle, makgotla ao e seng a puso, makgotla a merabe le ditheo tsa setso, di tshwanetse ho kgothaletsa tekano tshebedisanong ya tsona le makgotla a mang le mesebetsing ya ona ya setjhabeng.
Letona o tshwanetse ho hlahisa melawana mabapi le Melao e meng e hlokang hore dikhampani, di-close corporation, di-partnership, ditlelapo, mekgatlo ya dipapadi, mekga ya kgwebo le di-association, moo ho tshwanetseng, ho tsamaelana le boholo ba tsona le mehlodi le tshusumetso ya tsona, ho lokisa maano a tekano kapa ho latela melawana ya boitshwaro e beilweng kapa ho behela lekgotla kapa setheo ka ha dikgato tsa ho ntshetsa pele tekano.
Letsatsi la ho Qala ho Kena Tshebetsong ha Karolo ya 27: le tla etsiswa.
Ha ho ka fanwa ka bopaki nyeweng efe kapa efe ya tlolomolao hore kgethollo e leeme ka mabaka a borabe, bong kapa bohole e bile karolo ya tlolo ya molao, sena se tshwanetse ho nkuwa e le mabaka susumetsang kahlolo.
Khomishene ya Ditokelo tsa Botho ya Afrika Borwa e tshwanetse hore, pehelong ya yona e lohothwang karolong ya 15 ya Molao wa Khomishene ya Ditokelo tsa Botho wa 1994 (Molao 54 wa 1994), e akaretse tekolo ya bonamo ba kgethollo e leeme ka mabaka a borabe, bong, le bohole e kgothaletsang ho ba teng Rephaboliking, diphetho tsa yona tsa ho rarolla mathata.
sebedisa maano a mosebetsi a ka kgonehang hore ho tle ho nne le kgothaletso ya tekano ya borabe, bong le bohole, le iv ho etsa hore ho tloswe kgethollo e leeme le kgothaletso ya tekano ya borabe, bong le bohole e be ho ka pele lenaneng.
Ntle le ho fapoha ditaelong tsa Molao ona, sepheo sa Sehlomathiso sa Molao ona ke ho bontsha mohlala le ditlwaelo tse leeme kapa tse ka bang le leeme, tse nammeng mme tse lokelwang ho rarollwa.
Letsatsi la ho Qala ho Kena Tshebetsong ha Karolwana ya : 1 Loetse 2000.
Puso e tshwanetse hore moo ho tshwanetseng teng e netefatse hore dikgato tsa ho beha melao le tse ding di nkuwa bakeng sa ho shebana le mesebetsi e lohothwang karolwaneng ya.
Letsatsi la ho Qala ho Kena Tshebetsong ha Karolwana ya : le tla etsiswa.
Letona o tshwanetse hore, ka dikgothaletso tsa Komiti ya Tekolo ya Tekano, ka tsela e kgothaletsang, a sekaseke ho loka ha ditlwaelo tse leng Sehlomathisong, ka sepheo sa ho eketsa, ho fetola, ho fapanya kapa ho lokisa lenane la ditlwaelo tse leng Sehlomathisong.
Letsatsi la ho Qala ho Kena Tshebetsong ha Karolwana ya : 1 Loetse 2000.
shebanwe le hore ho tloswe ditlwaelo tsena; le hore ho thuswe batho ho hlalosa boiphihlelo ba bona le ditlwaelo. Letsatsi la ho Qala ho Kena Tshebetsong ha Karolwana ya : 1 Loetse 2000.
Lenane la mohlala la ditlwaelo le Sehlomathisong ha le a fella le teng le tshwanetse ho lejwa le ho ntshetswa pele ke Komiti ya Tekolo ya Tekano ka tsela e kgothaletsang. Letsatsi la ho Qala ho Kena Tshebetsong ha Karolwana ya : 1 Loetse 2000.
matla le mesebetsi ya Komiti ya Tekolo ya Tekano jwalo ka di lohothwa karolong ya 33.
taba efe kapa efe e hlokwang ho behwa bakeng sa ho fihlela maikemisetso a Molao ona.
Molawana ofe kapa ofe o etsuwang karolong ena o ka bang le sephetho sa ditshenyehelo bakeng sa Mmuso o lokelwa ho etswa ka therisano le Letona la Ditjhelete.
Molawana o etsuwang ka tlsa karolo ena o ka nna wa laela hore motho ya tlolang taelo ya ona kapa ya hlolehang ke ho o latela a be molato wa tlolo ya molao, mme fumanwe a le molato le lekgotla, a lefiswe kapa a ahlolelwe ho dula tjhankaneng nako e sa feteng dikgwedi tse a Melawana efe kapa efe e etsuwang ka tlasa karolo ena, e tshwanetse ho bewa ka pela palamente hore ho buuwe ka yona pele e ka phatlalatswa Koranteng ya Mmuso ha e le hore Palamente e tla be e phuthehile ka nako eo.
Ha Palamente e sa tshwara phutheho jwalo ka ho lohothwa temaneng ya (a), melawana e ka newa Sepikara sa Palamente matsatsi a 30 pele ha ho ka phatlalatswa melawana eo Koranteng ya Mmuso.
Melawana e entsweng ho setswe morao mabaka a karolong ena, haholoholo karolwana ya (a), mabapi le tsamaiso ya patlisiso tse tshwanetseng ka ho ya ka moo ho ka kgonehang ka teng ho netefatsa hore phethahatso ya Molao e bonolo, e lokile hape e ya kgoneha.
Le ha ho na le karolo ya 16 ha ho na nyewe e tla mamelwa lekgotleng lefe kapa lefe la dinyewe ntle le ha mohlanka ya okametseng le e nngwe kapa tse ding tsa ditlelereke di le teng.
Letona le tshwanetse ho etsa hore Molao ona o ba teng ka dipuo tsohle ka mokgwa o beilweng dilemong tse pedi ka mora ho qala ho kena tshebetsong ha Molao ona.
Molaodi Kakaretso wa Lefapha o tshwanetse ho nka mehato yohle e utlwahalang le teng ho sebediswa le mehlodi e leng teng ya Lefapha ho netefatsa hore tlelereke e ba teng lekgotleng le leng le le leng la Rephaboliki.
thupelo ya tsa phedisano ya bahlanka ba tshwereng marapo; le ditlwaelo tse tshwanang, maemo le ditsamaiso tse tshwanetseng ho okamelwa ke bahlanka ba tshwereng marapo phethahatsong ya mesebetsi le dithomo tsa bona.
Moahlodi e Moholo o tshwanetse hore ka therisano le Khomishene ya Tshebeletso ya Boahlodi le Khomishene ya Bomakgiseterata le Letona e phethahatse dikhoso tsa thupelo tse lohothwang karolwaneng ya.
thupelo ya tsa phedisano ya ditlelereke; le ditlwaelo tse tshwanang, maemo le ditsamaiso tse tshwanetseng ho okamelwa ke ditlelereke phethahatsong ya mesebetsi le dithomo tsa bona.
Letona le tshwanetse ho fana ka pehelo Palamenteng, jwalo ka ho beilwe, mabapi le dikahare le phethahatso ya dikhoso tsa thupelo tse lohothwang dikarolwaneng tsa le.
K. 31 e nketsweng sebaka ke Karolo ya 3 ya Molao 52 wa 2002.
setho sa Khansele ya Naha ya Diprovense. Letsatsi la ho Qala ho Kena Tshebetsong ha Karolo ya 32: 1 Loetse 2000.
e na ke matla tse ding le mesebetsi jwalo ka ho beilwe.
Komiti ya Tekolo ya Tekano e ka nna ya tshwara merero le dikopano tsa yona jwalo ka e bona ho tshwanetse.
Ditho tsa Komiti ya Tekolo ya Tekano tse di lohothwang karolong ya 32 (a), (d) le (e) di hlongwa nako e ka etsang dilemo tse hlano, mme di ka nna tsa hlongwa hape ha nako ya tsona ya ho ba maemong ao e fela.
Mabaka a mang a ho kgethwa ha ditho tsa Komiti ya Tekolo ya Tekano a jwalo ka ha ho beilwe.
Mosebetsi wa tsamaiso o hokahaneng le phethahatso ya mesebetsi ya Komiti ya Tekolo ya Tekano o tshwanetse ho etswa ke bahlanka ba beilweng ke Molaodi Kakaretso wa Lefapha.
Ditho tsa Komiti ya Tekolo ya Tekano di na le tokelo ya ho amohela tefello, dialawense le melemo e meng jwalo ka ha ho tla behwa ke Letona ka therisano le Letona la Ditjhelete. Letsatsi la ho Qala ho Kena Tshebetsong ha Karolo ya 33: 1 Loetse 2000.
Komiti ya Tekolo ya Tekano e tshwanetse hore, selemong se le seng, e batlisise mme e etse le dikgothaletso tse hlokehang ho Letona. Letsatsi la ho Qala ho Kena Tshebetsong ha Karolwana ya : 1 Loetse 2000.
thibelang lekgotla ho laela hore lefe kapa lefe la mabaka ana ke mabaka a temaneng ya (b) a tlhaloso ya 'mabaka a thibetsweng' kapa a akareditswe ho le leng kapa amang a mabaka a lenaneng le temaneng ya (a) a tlhaloso ya 'mabaka a thibetsweng'.
Molao ona o bitswa Molao wa Kgothaletso ya Tekano le Thibelo ya Kgethollo e leeme wa 2000 mme o qala ho sebetsa letsatsing le beuweng ke Mopresidente ka phatlalatso Koranteng ya Mmuso.
Matsatsi a fapaneng a ka nna a behwa ka tsela e jwalo mabapi le dipehelo tse fapaneng tsa Molao ona.
Ho ba le dithibela tsa maiketsetso tse hanelang ho fihlelwa ha menyetla ya mesebetsi ka ho sebedisa mekgwa e itseng ya ho thaotha le ho kgetha.
Tshebediso ya mehlodi ya thuso ya batho, ntshetsopele, kgothaletso le ditlwaelo tsa ho boloka basebetsi tse kgethollang ka tsela e leeme kgahlanong le batho ba tswang dihlopheng tse hlwauweng ka mabaka a thibetsweng.
Ho hloleha ho hlompha motheo wa tefello e lekanang bakeng sa mosebetsi o lekanang.
Ho ntshetsa pele kuno e fapaneng e sa lekaneng ho tswa tshebetsong tsa nakong e fetileng ya kgethollo e leeme.
Ho se akaretse baithuti ka tsela e leeme di-institjhusheneng tsa thuto, ho kenyelletswa le baithuti ba nang le ditlhoko tse ikgethang.
Ho tima ka tsela e leeme baithuti ba dihlopha tse itseng hore ba se fumane dithuso tsa ditjhelete tsa sekolo, dibasari, kapa mokgwa ofe kapa ofe wa thuso, haholoholo bao ba hlwauweng ka ho ya ka mabaka a thibetsweng.
Ho hloleha ho akaretsa ka tsela e utlwahalang mefuta e fapaneng thutong.
Ho etsa batho hore ba be diphuputsong tsa bongaka ntle le tumello ya bona ba na le tsebo.
Ho hanela kapa ho tima ka tsela e leeme motho ofe kapa ofe ho ba le phihlelo ya disebediswa tsa tlhokomelo ya bophelo bo botle kapa ho hloleha ho etsa hore disebediswa tsa tlhokomelo ya bophelo bo botle di kgone ho fihlelwa ke motho ofe kapa ofe.
Ho hana ho fana ka kalafo ya bongaka ya tshohanyetso ho batho ba dihlopha tse itseng ba hlwauweng ka lebaka kapa mabaka a mang a thibetsweng.
Ho hana ho fa maqheku ditshebeletso tse utlwahalang tsa bophelo bo botle.
Ho kojwa ha batho mo matlong ntle le tlhaloso e utlwahalang ho itshetlehilwe hodima lebaka kapa mabaka a thibetsweng.
Kgethollo e leeme phumantshong ya dibonto tsa matlo, dikadimo kapa dithuso tsa ditjhelete ka ho ya ka borabe, bong kapa tlasa mabaka a mang a thibetsweng.
Ho hloleha ho amohela ka mokgwa o utlwahalang ditlhoko tse ikgethang tsa maqheku.
Ho hana ka tsela e leeme tlasa lebaka le le leng kapa a mangata a thibetsweng ho neha kapa ho etsa hore ho be teng pholisi ya inshorense bakeng sa motho ofe kapa ofe.
Kgethollo e leeme phumantshong ya melemo, disebediswa le ditshebeletso tse amanang le inshorense.
Kgethollo e leeme ya motho kapa batho, ho kenyelletswa ho hana ka tsela e leeme le e sa utlwahaleng, ho fa ditshebeletso ho motho fela ka baka la boemo ba HIV/AIDS.
Ho se akaretse motho ofe kapa ofe ka tsela e leeme ho ba setho sa letlole la ho ya pensheneng kapa ho fumana melemo efe kapa efe ho tswa letloleng ka tlasa lebaka lele leng kapa a mangata a thibetsweng.
Ho kgetholla ka tsela e leeme ditho kapa baamohedi ba letlole la ho ya pensheneng.
Ho hlwaya ka tsela e leeme hore kemang ya lokelwang ho mengwa ho ba eo ho sebetswang mmoho le yena tshebedisanong eo ho buuwang ka yona.
Ho beha dipehelo kapa maemo a leeme hape a kgethollang ao tlasa ona motho a mengwang kapa a amohelwang ho ba eo ho sebetswang mmoho le yena.
Ho beha maemo a nang le meedi e leeme kapa a hanelang ho kena profesheneng ke batho ba neng ba tingwa menyetla nakong e fetileng.
Ho thibela kapa ho hanela ditho ka tsela e leeme ho fihlela melemo kapa disebediswa ka tlasa mabaka a thibetsweng.
Ho hana ka tsela e leeme kapa ho hloleha ho fa e mong kapa sehlopha sa batho thepa le ditshebeletso ka baka la le leng kapa a mang a mabaka a thibetsweng.
Ho beha dipehelo kapa maemo kapa ditlwaelo tse ntshetsang pele ditlamorao tsa kgethollo e leeme ya nako e fetileng kapa ya ho se akaretse ba bang mabapi le phihlelo ya mehlodi ya ditjhelete.
Ho thibela ka tsela e leeme phihlelo ya ho ba le monyetla wa ho ba le konteraka ya phepelo ya thepa le ditshebeletso.
Ho hanela ka tsela e leeme ho nka kopo ya motho ya ho ba setho sa mokgatlo kapa tlelapo tlasa mabaka fe kap a fe a thibetsweng.
Ho hanelwa ka tsela e leeme setho hore se fihlele kapa ho behela setho moedi wa ho fihlela benefiti efe kapa efe eo mokgatlo kapa tlelapo e fanang ka yona.
Ho hloleha ho kgothaletsa ho fapafapana ha ho kgethwa dihlopha tsa boemedi.