PressReader - Landbouweekblad: 2018-06-15 - Rooi­bos: Van huur­der tot be­kroon­de kwe­ker
Rooi­bos: Van huur­der tot be­kroon­de kwe­ker
Rooi­bos Bpk. se Boer van die Jaar en sy gesin het ’n lang pad in boer­de­ry ge­loop voor hul­le op hul eie plaas kon be­gin boer, maar nou is mnr. Hannes van der Mer­we een van die voor­ste pro­du­sen­te van dié in­heem­se tee.
Landbouweekblad - 2018-06-15 - Lbw|inhoud - NAVRAE: Mnr. Hannes en me. A­net­ta van der Mer­we, e-pos: riet­vlei@my­lan.co.za; sel 082 324 1033.
Baie ja­re het ver­loop voor mnr. Hannes en me. A­net­ta van der Mer­we van die plaas Riet­vlei by Clan­wil­li­am in 1996 in ’n po­si­sie was om grond te be­gin huur, en la­ter te koop, om hul eie boer­de­rypot­jie te krap. Tot in 1999 het Hannes deur die week op pla­se by Clan­wil­li­am en Een­de­kuil ge­werk en A­net­ta het sa­ke op hul huur­grond aan die gang ge­hou. Dees­dae boer hul­le op 7 000 ha grond wat hul­le be­sit en huur. Hul­le plant rooi­bos op die huur­grond. Al­te­saam 1 700 ha van die grond tot hul be­skik­king is ge­skik vir rooi­bos, maar van­weë die ro­ta­sie wat hul­le volg, oes hul­le el­ke jaar rooi­bos op 1 000 ha tot 1 100 ha.
Hannes is ver­le­de jaar as Rooi­bos­boer van die Jaar aan­ge­wys in Rooi­bos Bpk ., die tee­ver­wer­kings-en-ver­pak­king s maat­skap­py op Clan­wil­li­am, se twee­jaar­lik­se kom­pe­ti­sie vir boe­re wat tee aan hom le­wer.
Mnr. Jo­han Brand, teg­nie­se be­stuur­der van Rooi­bos Bpk., sê wat Hannes se boer­de­ry laat uit­staan, is sy nou­keu­ri­ge pro­duk­sie­be­plan­ning en die suk­ses wat hy met die ves­ti­ging van nu­we plan­ta­sies en die in­stand­hou­ding van be­staan­de plan­ta­sies het.
Jo­han sê ver­der Hannes se suk­ses kan toe­ge­skryf word aan die doel­tref­fen­de en ge­reel­de toe­pas­sing van voor­ge­skre­we ver­bou­ings prak­ty­ke en die toe­pas­sing van na­vor­sings­in­lig­ting wat Rooi­bos Bpk. van tyd tot tyd aan boe­re deur­gee.
Die be­oor­de­laars het ook waar­de­ring ge­had vir Hannes se be­reid­wil­lig­heid om plan­ta­sies af te staan vir na­vor­sing.
Hannes is een van Rooi­bos Bpk. se voor­ste 20 rooi­bos­boe­re. Sy vi­sie is om el­ke jaar 400 ton droë rooibostee van die hoog­ste ge­hal­te wat nie che­mie­se re­si­du of pir­ro­li­si­dien-al­ka­lo­ïe­de (PA) weens by­voor­beeld bit­ter­bos of
geelf­gif­bos­sie be­vat nie, te le­wer.
Jo­han sê daar is d­rie ma­nie­re waar­op PA-plan­te rooi­bos kan be­smet:
■ Rooi­bos word saam met PA-plan­te ge­oes.
■ PA-plan­te se stuif­meel word teen die rooi­bos­blaar se wak­slaag ge­waai.
■ As PA-plan­te nie ver­wy­der word ty­dens die skof­fel­ak­sie nie en dit word in die plan­ta­sie ge­los om te ver­weer, kan die wa­ter­op­los­ba­re al­ka­lo­ïe­de in die PA-plan­te deur rooi­bos­plan­te se wor­tels op­ge­neem word. Van­jaar was Hannes se rooi­bosoes 25-30% klei­ner as ver­le­de jaar, wat ’n goeie jaar was. Toe hy Riet­vlei in 2003 ge­koop het, was die rooi­bos­tee­prys R16/kg. Hy meen die hui­di­ge tee­prys van so­wat R60/kg is “ge­vaar­lik hoog”. “R30-R40/kg is ’n meer re­a­lis­tie­se prys.” Hul­le ver­koop al hul groen tee aan Rooi­bos Bpk., wat dit ver­der ver­werk. A­net­ta sê hul­le bly lo­jaal aan die maat­skap­py, want toe hul­le be­gin boer het, was Rooi­bos Bpk. die e­nig­ste tee­ko­per wat be­taal het op die da­tum wat hy ge­sê het hy sal. “Dit was baie be­lang­rik vir ons kon­tant­vloei, ver­al toe ons be­gin het. Ons het ge­voel ons kry eer­der ’n paar rand min­der, maar ek weet ek kry my geld.”
Hoe­wel rooibostee die groot­ste in­kom­ste in­bring, het hul­le van die be­gin af be­sef hul­le moet die boer­de­ry di­ver­si­fi­seer. Hul­le het eers met aar­tap­pels ge­boer, maar s­ty­gen­de in­set­kos­te het dié ver­tak­king se wins­ge­wend­heid ge­knou. Hul­le het in 2015 18 ha van ver­skil­len­de soor­te si­trus, soos Va­len­ci­as, na­wels en sag­te si­trus, ge­ves­tig – iets wat Hannes sê hy baie vroe­ër moes ge­doen het.
Hy gaan in 2019 en 2020 jaar­liks nog 6 ha si­trus plant. Hy het ook be­gin om 22 ha lu­sern te ves­tig. Wa­ter kom uit win­ter­wa­ter wat in dam­me op­ge­gaar word, en sterk boor­ga­te.
SI­KLUS VAN SE­WE JAAR
Hannes sê hul­le volg ’n se­we­jaar­si­klus met
die rooi­bos, soos hier­naas aan­ge­dui.
Hul­le koop saad teen R800 tot R1 000 per kg by men­se wat dit in hul en an­der plan­ta­sies rooi­bos op­tel. Hul­le het ’n plant­jie­kwe­ke­ry, maar koop ook plant­jies van hul bu­re naas­te aan die land wat hul­le gaan be­plant.
“Ons glo daar­aan om die aan­koop van plant­jies te ver­sprei. Daar kom gou ’n pro­bleem by plant­jies.”
Hul­le het ver­le­de jaar ge­sien die plant­jies wat hul­le vroeg ge­plant het, het be­ter ge­vaar as dié wat laat ge­plant is. “Ons moes al in Ju­nie ge­plant het, maar ’n mens weet nooit wan­neer die ryp kom nie,” sê A­net­ta.
Hul­le ge­bruik mi­kro­be­sproei­ing in die plant­jie­kwe­ke­ry.
Hannes sê be­hal­we land­me­ter­wurms en
mug­gies suk­kel hul­le nie juis met plae in hul rooi­bos­plan­ta­sies nie. “Op een van ons huur­pla­se waar dit koud en nat is, is swam­me en te­rug­ster­wing van bos­se ’n pro­bleem, maar tans is die droog­te die groot­ste pro­bleem.”
BOU EIE WERKTUIE
Hannes het saam met sy vier broers op die plaas Groen­vlei bui­te Citrus­dal groot­ge­word, waar hy baie van rooi­bos, sweis en plan­ne maak geleer het. Hy gee eg­ter eer aan wy­le mnr. Ou­baas En­gel­brecht van die plaas Groen­kol vir al­les wat hy hom van rooi­bos en “ysters” geleer het.
Ou­baas was be­kend vir die ge­spe­si­a­li­seer­de werktuie wat hy ge­bou het om rooi­bos­boer­de­ry mak­li­ker en doel­tref­fen­der te maak. Al­les wat hy by Ou­baas geleer het, kom nou nut­tig te pas. Om­dat Hannes so me­ga­nies aan­ge­lê is, maak hy wat die rooi­bos­ver­tak­king ook al no­dig het, of verander hy ge­bruik­te werktuie vir die plaas se be­hoef­tes.
Hy het ’n skeur­ploeg ont­werp waar­mee Neu­trog­kor­rels (ge­kom­pos­teer­de hoen­der­mis) on­der die grond­op­per­vlak ge­plaas kan word voor­dat rooi­bos­plant­jies ge­plant word. Hy het ook skof­fels om gra­son­kruid tus­sen die rooi­bos­rye uit te roei en waens waar­mee die ge­sny­de tee van die land na sy vrag­mo­tor ge­neem word so­dat dit na Rooi­bos Bpk. se tee­baan op Clan­wil­li­am ver­voer kan word.
“Ek het ook staal­hok­ke so groot soos ’n pa­let ge­maak waar­in die rooi­bos­ger­we ge­pak word na­dat hul­le ge­sny is. Die hok­ke is aan die een kant oop om die ger­we in te laai. Die oop kan­te word teen­oor me­kaar op die vrag­mo­tor ge­laai. Die hok­ke word met ’n vurk­hy­ser (’n om­bou­de Bos­vark-laai­graaf) op die vrag­mo­tor ge­lig. Dit be­spaar tyd en arbeid.”
Hy ge­bruik ’n span ty­de­li­ke wer­kers om sy rooi­bos te sny om­dat hy probeer om werk te skep in ’n ge­bied waar werk­loos­heid hoog is.
Aan die ein­de van ’n rooi­bos­plan­ta­sie se leef­tyd kap hul­le die bos­se stuk­kend met ’n rol­moer, ’n pyp met lem­me aan wat hul­le met die trek­ker sleep.
OP­LOS­SINGS VIR DIE TOE­KOMS
In sy toe­spraak op die boe­re­dag wat in Ok­to- ber ver­le­de jaar op Riet­vlei ge­hou is om die prys aan hom te oor­han­dig en sy boer­de­ry vir an­der rooi­bos­boe­re te wys, het Hannes ge­sê hul groot­ste pro­ble­me is hoë en s­ty­gen­de brand­stof­pry­se, sei­soens­wer­kers, PA-plan­te, droog­te en die moont­lik­heid van kli­maats­ver­an­de­rin­ge n die af­stand tus­sen sy eie plaas en die huur­pla­se.
Moont­li­ke op­los­sings om dié pro­ble­me te oor­kom, is be­ter lo­gis­tie­ke be­plan­ning (deur te sorg dat al­les op die bak­kie is voor­dat jy ie­wers gaan werk om so­doen­de ek­stra rit­te uit te ska­kel), doel­tref­fen­der be­stuur en be­ter o­plei­ding van wer­kers om PA-plan­te uit te roei en in­sek­te en swam­me te be­kamp.
Ver­der sal hul­le voort­gaan om, waar moont­lik, saai­lin­ge te koop van kwe­kers wat na­by aan hul lan­de woon en hul grond aan Rooi­bos Bpk. be­skik­baar stel om na­vor­sing te doen. Hul­le wil ook aan­hou om die boer­de­ry te di­ver­si­fi­seer, ver­al om­dat dit kan help dat ’n gro­ter pro­por­sie van hul wer­kers­korps heel­tyd­se wer­kers is en dit pro­ble­me met wis­se­len­de sei­soens­wer­kers kan ver­min­der.
FO­TO: AMELIA GENIS
Mnr. Hannes van der Mer­we van die plaas Riet­vlei is in Ok­to­ber aan­ge­wys as Rooi­bos Bpk. se Rooi­bos­boer van die Jaar.
FO­TO: LOU­I­SE VAN DER MER­WE
Mnr. Hannes van der Mer­we het dié ghrop­pie self ont­werp en ge­bou. Hy ge­bruik dit om on­kruid in toom te hou en vog te be­waar.
Een van die staal­hok­ke waar­in rooi­bos­ger­we ge­pak word na­dat dit ge­sny is. Die hok­ke is aan die een kant oop om die ger­we in te laai. Die oop kan­te word teen­oor me­kaar op die vrag­mo­tor ge­laai. Die hok­ke word met ’n vurk­hy­ser (’n om­bou­de Bos­vark-laai­graaf) op die vrag­mo­tor ge­laai.
BO: Met hier­die werk­tuig — ook mnr. Hannes van der Mer­we se eie pa­tent — word Neu­trog­kor­rels in die grond ge­band­plaas voor die rooi­bos­plant­jies ge­plant word.
REGS: Ná die laas­te oes kap hul­le die rooi­bos­plan­te met ’n rol­moer (op die fo­to) stuk­kend en werk die ge­kap­te bos­se met ’n skot­tel­ploeg in die grond in.
Rooi­bos in een van die beste lan­de. Van­jaar se oes is 25-30% klei­ner as dié van ver­le­de jaar, wat baie goed was.