PressReader - Weg! Platteland: 2015-12-01 - A, B, hui­sie by die see
A, B, hui­sie by die see
’n Goud­stad­se be­roeps­vrou het oor ’n lang af­stand ’n nu­we huis laat bou op P­rin­gle­baai – en toe die be­to­noer­woud vir ’n sand­duin met bob­be­ja­ne en ’n trop an­der uit­da­gings ver­ruil. An­na­ma­rie Vi­viers se dog­ter ver­tel die sto­rie.
Weg! Platteland - 2015-12-01 - Eiendom - TEKS EN FOTO’S ALMA VI­VIERS
As oud-puk – dees­dae die U­ni­ver­si­teit van Noord­wes – het my ma ge­sorg dat ons nooit die jaar­lik­se op­tre­de van die Ala­ba­ma-stu­den­te­ge­sel­skap in die E­tien­ne Rous­seau­te­a­ter op Sa­sol­burg mis­loop nie. In 1989 was ek ’n agt­ja­ri­ge bal­le­ri­na, en dié sin­gen­de-dan­sen­de stu­den­te het my só be­gees­ter dat ek vir hul­le ’n be­won­de­raars­brief ge­skryf het. Twee we­ke la­ter was daar ’n pak­kie in die pos: die groep se nuut­ste lang­speel­plaat, Pit­kos.
Ek het die woor­de van el­ke lied­jie uit my kop ge­leer. Op die twee­de snit van die al­bum be­sing hul­le die lof van P­rin­gle­baai: “P­rin­gle­baai jy lok uit / met see­bam­boes op­ge­was om ’n ge­bro­ke skuit / jou kalk­wit­hui­se jou blou-blou see / op P­rin­gle­baai.”
Van­dag is daar op dié kus­dorp na­tuur­lik nie spra­ke van die fraai een­vor­mi­ge wit­ge­kalk­te vis­sers­hui­sies waar­voor ’n plek soos Pa­ter­nos­ter so be­kend is nie. Die hui­se op P­rin­gle­baai is’ n­ar­gi­tek­to­nie­se men­gel­moes–jy kry voor­af­ver­vaar­dig­de koe­pel hui­se wat lyk of dit op Mars hoort; re­pli­kas van Cen­tu­ri­on se Tos­kaan­se pa­lei­se; hout­spaan­der hui­se so eie aan C ape Cod; geel sier­steen­huis e wat sou kon in­staan as ’n NG kerk­saal; klein va­kan­sie­pon­dok­kie s wat net­so groot soos die mo­tor­huis is; en ko­los­sa­le kon­tem­po­rê­re ont­wer­pers­hui­se van be­ton en staal.
En tog is dié aar­di­ge ver­sa­me­ling bou­sty­le juis een van die re­des waar­om my ma mal is oor P­rin­gle­baai.
“Om en by die tyd toe ons be­gin kyk het na die moont­lik­heid om ’n erf ê­rens langs die Kaap­se kus te koop, het ek I­van Vla­dis­la­vic´ se boek Dou­ble Ne­ga
ti­ve ge­lees,” ver­tel An­na­ma­rie. “Hier­in word die ver­haal ver­tel van ’n jong man wat die dag deur­bring saam met ’n ge­sou­te fo­to­graaf wat por­tret­te van ge­wo­ne men­se in hul­le hui­se neem.
“Die fo­to­graaf glo el­ke huis en el­ke mens het ’n sto­rie om te ver­tel, en sê in ’n sta­di­um: ‘If I try to i­ma­gi­ne the li­ves going on in all the­se hou­ses, the do­mes­tic dra­mas, the fa­mi­ly sa­gas, it seems im­pos­si­bly com­pli­ca­ted. How could you e­ver do jus­ti­ce to so­mething so rich in de­tail?’ Ek hou daar­van om te dink aan al die sto­ries wat op­ge­sluit is in die hui­se op P­rin­gle­baai... dit laat die een­der­se wit hui­sies van Pa­ter­nos­ter maar bra ver­ve­lig lyk!”
AN­NA­MA­RIE VI­VIERS het nog al­tyd aan haar­self as ’n stads­mens ge­dink, al is sy ge­bo­re op Oudts­hoorn en al het sy as plaas- en kos­huis­kind op Ot­tos­dal in Noord­wes groot­ge­word voor­dat sy vir haar s­tu­die Pot­chef­stroom toe is.
“As jong maat­skap­li­ke wer­ker wou ek so gou as moont­lik die plaas­stof af­skud en na die groot ‘bo­se’ stad trek. Ek het die ge­leent­he­de, die men­se, die e­ner­gie en die a­no­ni­mi­teit van Jo­han­nes­burg op­win­dend ge­vind.”
Ná vyf jaar in die Goud­stad het sy as jong­ge­trou­de na die Vaal­drie­hoek ver­huis waar sy kin­ders groot­ge­maak het, ge­skei is en met ver­loop van tyd as mens­li­ke hulp­bron be­stuur­der be­gin werk het. Dank­sy ’n werks­ge­leent­heid is sy in 2000 te­rug Jo­han­nes­burg toe, na ’n meent­huis in die ge­ves­tig­de woon­buurt Litt­le Falls in die wes­te van die stad, waar sy ge­glo het sy een­dag sou af­tree.
“Des­tyds was daar nog iets am­per lan­de­liks aan Litt­le Falls, maar die om­ge­wing i smet ver­loop van tyd ver­swelg deur‘ L ego land-be­hui­sing s ont­wik­ke­lings’ met ry een rye hui­sies son­der ’n boom in sig en ’n swet­ter­joel win­kel­sen­trums. Daar­mee saam was daar al hoe meer kar­re op die pad,” ver­tel An­na­ma­rie.
“Soos ’n mens ou­er word, raak jy nos­tal­gies oor jou groot­word­ja­re. Ek het be­gin hun­ker na ’n een­vou­di­ger, stil­ler le­we na­der aan die na­tuur, maar het ge­dink ek sal dit nooit kan be­kos­tig om so ’n groot skuif te maak nie.”
In ’n ge­sprek met die jong ar­gi­tek E­tien­ne B­ritz het sy be­sef dat ’n al­ter­na­tief dalk tog moont­lik was. “As ons ’n be­kos­tig­ba­re erf kon op­spoor en self ’n een­vou­di­ge huis bou, was die plat­te­land­se le­we dalk tog bin­ne my be­reik.”
Die soek­tog het ge­strek van Veld­drif en Pa­ter­nos­ter aan die Wes­kus tot Wa­en­huis­krans, S­truis­baai, Her­ma­nus en uit­ein­de­lik P­rin­gle­baai, waar ’n erf in die reg­te prys­klas be­skik­baar was.
’n He­le paar din­ge het in P­rin­gle­baai se guns getel: Dit is net ’n uur se ry van die Kaap­stad­se in­ter­na­si­o­na­le lug­ha­we af (as kon­sul­tant werk An­na­ma­rie nog as per­soon­lik een lei­er­skap s af­rig­ter en -fa­si­li­teer­der, al het sy reeds af­tree­ou­der­dom be­reik); die ont­wik­ke­ling van die dorp word deur die Hot­ten­tots-Hol­land-berg­reeks, die R44-pad, die see en die Bro­die Link-na­tuur­re­ser­vaat >
in­ge­perk; en daar is net een toe­gangs­pad, geen s­traat­lig­te nie en die mooi­ste on­ge­rep­te strand wat deur s­pier­wit dui­ne om­ring word.
Nie­te­min het sy die lap grond “taam­lik im­pul­sief” ge­koop, en ’n he­le vyf jaar het ver­loop voor­dat die eer­ste steen ge­lê is. In dié tyd het E­tien­ne en An­na­ma­rie aan die huis­ont­werp ge­skaaf.
“Sy was van die be­gin af baie dui­de­lik oor wat sy wou hê,” sê E­tien­ne. “’n Een­vou­di­ge huis, moont­lik in die vorm van ’n plaas­skuur, wat min on­der­houd verg. Geen trap­pe nie – dit is waar sy wil oud word. ’n Vuur­herd om kos te maak. En ’n lek­ker stoep.”
Hul­le het die moont­lik­heid on­der­soek om’ n stan­daard­ staal skuur struk­tuur te ge­bruik om­dat dit ’n mak­li­ke en vin­ni­ge ma­nier is om die dak op te kry, maar staal­pry­se het dié i­dee ge­kel­der. Daar­na het die ont­werp ver­an­der in ’n bak­steen­skuur en oor tyd van ’n dub­bel­na ’n en­kel­staan­dak­huis met ’n meer Mo­der­nis­tie­se aan­slag ont­wik­kel.
“As ar­gi­tek was E­tien­ne be­son­der goed daar­mee om al my be­hoef­tes in ag te neem, on­danks my be­perk­te be­gro­ting. Ek het dit in ’n sta­di­um selfs oor­weeg om ’n vis­serskot­huis van ’n be­staan­de plan af te bou, maar om saam met ’n ar­gi­tek te werk wat jou be­hoef­tes kan in­ter­pre­teer en dit dan kan ver­soen met wat moont­lik is op die erf, sorg vir ’n be­ter en meer per­soon­li­ke huis... ek was ook baie ge­luk­kig om hier­die diens gra­tis te kry!”
DIE EIND­PRO­DUK is ’n een­vou­di­ge reg­hoek met ’n slaap­ka­mer aan al­bei pun­te van ’n ruim leef­ver­trek, wat ook die kom­buis be­vat.
“Om­dat die erf ’n vreem­de drie­hoe­ki­ge vorm het, was daar eint­lik net een plek waar die huis kon staan,” ver­dui­de­lik E­tien­ne. “Maar dié po­si­sie was fan­tas­ ties, want dit het’ n noord­-noord­wes -o­ri­ën­ta­sie tot ge­volg ge­had, wat be­te­ken ons kon die mees­te van die na­tuur­li­ke noor­de­lig maak en die huis sy rug laat draai op die erg­ste suid­oos­ter.”
Klein“skiet­gat ven­ster­tjies” in die sui­de­li­ke fa­sa­de sorg ver­der vir pas­sie­we kli­maat­be­heer en kruis­ven­ti­la­sie. Met die groot hout­skuur­deu­re kan jy die he­le leef­ver­trek oop­maak, ter­wyl die diep dak­oor­hang die erg­ste wes­te­s­on af­weer.
Die ma­te­ri­a­le en af­wer­kings is ook so een­vou­dig as moont­lik ge­hou: vlak­voeg bak­steen werk wat ge­verf is, se­ment­vloe­re wat met Cop­rox be­han­del is, bloot­ge­stel de hout­bal­ke en ge­gal­va­ni­seer­de staal­raam ven­ster­ra­me en­ deu­re in stan­daard­groot­tes.
Die bou­pro­ses het on­ge­veer ses
‘Soos ’n mens ou­er word, raak jy nos­tal­gies oor jou groot­word­ja­re. Ek het be­gin hun­ker na ’n een­vou­di­ger, stil­ler le­we na­der aan die na­tuur, maar het ge­dink ek sal dit nooit kan be­kos­tig om so ’n groot skuif te maak nie.’
maan­de ge­duur met An­na­ma­rie wat in Jo­han­nes­burg was en E­tien­ne in Kaap­stad. Die bou­er het daag­liks foto’s van die vor­de­ring op ’n F­lickr-re­ke­ning ge­laai en E­tien­ne het on­ge­veer een keer per maand die bou­ter­rein be­soek.
“Vir ie­mand wat daar­van hou om in be­heer te wees, was dit swaar om so ver­wy­der te wees van die pro­ses. Ek het die foto’s dop­ge­hou, maar het nie reg­tig ge­noeg ken­nis om dit te oor­deel nie,” sê An­na­ma­rie, wat net een keer op die bou­ter­rein was.
Aan uit­da­gings was daar ook geen te­kort nie. “P­rin­gle­baai is taam­lik vlei­ag­tig en ons moes die­per fon­da­men­te gra­we,” ver­dui­de­lik E­tien­ne. “Die s­ta­king in die staal­be­dryf het ons ’n le­li­ke knou toe­ge­dien en die bou­werk het om­trent ’n maand en ’n half stil­ge­staan. Meer tyd op die ter­rein be­te­ken na­tuur­lik ’n duur­der huis, en ons moes slim te werk gaan om die huis klaar te kry.”
Maar toe die trek­lor­rie op Sa­ter­dag 6 De­sem­ber 2014 uit Jo­han­nes­burg in P­rin­gle­baai aan­kom, was die huis min of meer klaar. IN DIE BY­NA ’N JAAR se­dert­dien het An­na­ma­rie haar be­hoor­lik in­ge­bur­ger in haar nu­we om­ge­wing, en sy mis glad nie die stads­le­we nie.
“As ek toe­val­lig die ver­keers­ver­slag vir Jo­han­nes­burg oor die ra­dio hoor, kry ek som­mer ’n be­klem­ming om my hart vir die ar­me men­se wat daar­deur moet suk­kel,” sê sy. “’n Ver­keers­knoop op P­rin­gle­baai is ie­mand wat in die mid­del van die ver­keer­sir­kel stop om ’n ge­sel­sie met ’n buur­man aan te knoop.”
Dis ook as­of sy die­per kan a­sem­haal hier. Die al­om­teen­woor­di­ge pa­ra­noia oor vei­lig­heid in Gau­teng het stel­sel­ma­tig be­gin ver­dwyn en sy is nou meer be­kom­merd oor P­rin­gle­baai se be­rug­te bob­be­ja­ne as oor boe­we.
“Men­se waar­sku jou oor die ver­woes­ting wat hul­le kan saai, maar tot dus­ver was ek ge­luk­kig. My eer­ste bob­be­jaan­voor­val was eint­lik skreeu­snaaks. Ek was be­sig in die tuin, en toe ek te­rug­kom in die huis, sien ek die pak­kie dro­ë­per­skes waar­aan ek ge­peu­sel het, is leeg. Ek het by my­self ge­dink: ‘Het ek dit tog op­ge­ëet?’ Niks an­ders was uit plek nie... tot ek Kees se stof­spoor op my wit bed­de­goed ge­waar waar hy deur my oop slaap­ka­mer­ven­ster koers ge­kies het.”
An­na­ma­rie se ver­hou­ding met hulp­bron­ne soos wa­ter en e­lek­tri­si­teit het ook ver­an­der. Die koop­krag­me­ter maak haar baie meer be­wus van haar ver­bruik, en sy pro­beer ook die wa­ter meer spaar­saam ge­bruik aan­ge­sien die af­voer­wa­ter in ’n ber­gings­tenk loop wat ge­reeld leeg­ge­tap moet word. Dié ein­ste ber­gings­tenk het vir ma­ne­wa­les ge­sorg die eer­ste Kers­fees toe die he­le ge­sin die dak kom nat­maak. Die tenk was eens­klaps vol en die diens wat dit moes kom leeg­maak, was druk be­sig...
An­na­ma­rie is ook al on­kant be­trap deur ’n leë melk­bot­tel of koskas om­dat daar geen ge­rief­li­ke deur­nag-kits­win­kels op die dorp is nie.
“Maar my groot­ste stryd is teen die sand! Ons het ge­du­ren­de die bou­pro­ses pro­beer om so­veel as moont­lik van die in­heem­se plan­te­groei op die erf te be­hou, maar daar is wel ’n deel om die huis waar ek nou weer moet tuin­maak. Ek wil graag ’n wil­de in­heem­se tuin >
hê, maar fyn­bos vat lank om te groei. In­tus­sen plant ek vy­gies en suur­vye om die sand te be­dek ter­wyl die boe­goe, pro­te­as en spek­bo­me groei.
“Ek het dit al lank­al aan­ge­voel, maar by­na ’n jaar hier op P­rin­gle­baai het dit weer be­ves­tig: Of dit nou is om meer be­wus en bloot­ge­stel te wees aan die weer – in die stad be­weeg jy dik­wels van jou huis na jou lug­ver­sorg­de mo­tor na jou lug­ver­sorg­de kan­toor of in­ko­pie­sen­trum – of om­dat daar let­ter­lik ’n slang in die gras skuil en jy op jou hoe­de moet wees vir die bob­be­ja­ne... om na­der aan die na­tuur te leef is ge­son­der vir ’n mens op fi­sie­ke én gees­te­li­ke vlak.
“Ri­chard Bran­son het dalk sy eie ei­land, maar par­ty og­gen­de as ek gaan stap, is ek stok­siel­al­leen op die strand, en dan voel ek skat­ryk. Hier het ek ’n le­we van een­vou­di­ge oor­vloed.”
E­tien­ne B­ritz, Bou­kuns Architecture & De­sign bou­kuns.co.za
mees­te te Die huis front noord-noord­wes om die
die bou­pro­ses maak van die na­tuur­li­ke lig. Ge­du­ren­de
fyn­bos op die is so­veel as moont­lik van die in­heem­se
weer her­stel. erf be­hou, en die res word stel­sel­ma­tig
Die prag­ti­ge wit dui­ne sny die P­rin­gle­baai­se strand af van die woon­buurt, wat be­te­ken hui­se is nie, soos op baie Kaap­se kus­dor­pe,
tot op die strand ge­bou nie.
Die kom­buis be­staan uit een lang toon­bank met ’n in­ge­bou­de groen­te­was­bak. Die por­se­lein­la­bo­ra­to­ri­um­was­bak is van ’n twee­de­hands­win­kel in Kalk­baai.
1 Die twee pun­te van die sen­tra­le ver­trek is ’n spie­ël­beeld van me­kaar: Aan die een kant is die kom­buis en aan die an­der kant die sit­ka­mer met sy ge­sel­li­ge kag­gel. 2 Die bad­ka­mer is en sui­te. ’n S­taal­raam­deur met dow­we ( fros­ted) glas maak oop in ’n klein bin­ne­hof, wat die ge­voel skep dat jy bui­te stort of bad.
3 Een van An­na­ma­rie se groot ple­sie­re is die stoep. Ná haar og­gend­stap­pie ge­niet sy haar kof­fie hier, en teen sons­on­der gooi sy die hout­deu­re oop vir die laat­mid­dag­son. 4 Die hoof­slaap­ka­mer is een­vou­dig in wit, swart en hout. Die hout­skool­fi­guur is deur An­dré Bo­tha en die wa­ter­verf­werk deur Mar­cel­la de Boom.
1 P­rin­gle­baai het baie grond­wa­ter en die fon­da­sie­mu­re is ho­ër ge­bou om la­te­re pro­ble­me met vog uit te ska­kel. 2 Die fon­da­sie­mu­re is klaar en reg vir die vloer­blad. 3 Die huis het spou­mu­re om se­ker te maak e­ni­ge vog wat deur die wind aan­ge­dryf word, bly bui­te. Ge­gal­va­ni­seer­de staal­raam­ven­sters en -deu­re in stan­daard­groot­tes is ge­bruik om die kos­te én on­der­houd laag te hou. 4 Die huis het ’n en­kel­staan­dak met be­han­del­de den­ne­hout­bal­ke. 5 Met die sink­dak kan ’n mens die win­ter­re­ën hoor. 6 Die vlak­voeg­bak­steen­mu­re is on­ge­pleis­ter en wit ge­verf vir die­self­de ge­voel as ’n wit­ge­kalk­te vis­sers­hui­sie.