Stigting 50 n.C.
- Totaal 405,01 vk km
Hoogte bo seevlak 53 m
- Totaal (31 Desember 2020) 1 083 498
- Bevolkingsdigtheid 2 675/vk km
Keulen (Duits: Köln, luister (hulp·inligting), plaaslik: Kölle; Frans en Engels: Cologne) is die vierde grootste stad in Duitsland en die grootste stad van die westelike deelstaat Noordryn-Wesfale. Die stad aan die Ryn gaan terug op 'n Romeinse nedersetting en is met sy meer as 2 000-jarige geskiedenis een van die oudste stede in Duitsland. Sedert 30 Junie 2010 is Keulen die vierde miljoenestad in Duitsland ná Berlyn, Hamburg en München.
'n Lugbeeld van Keulen met die katedraal en Hohenzollern-brug
Die stadsgebied van Keulen strek oor 405,01 vierkante kilometer, waarvan 230,25 aan die linkeroewer en 174,87 aan die regteroewer van die Ryn. Ten opsigte van sy oppervlak is Keulen na Berlyn en Hamburg die derde grootste stad van Duitsland.
Die stad het tot een van die belangrikstes in die Romeinse Ryk gegroei. Aanvanklik was dit veral 'n militêre voorpos met die laers van die 1ste en 20ste Romeinse legioen (hulle is later na Bonna – die huidige Bonn – verskuif), maar gaandeweg het die nedersetting tot een van die grootste Romeinse metropole noord van die Alpe gegroei. Tussen 50 en 70 n.C. is 'n stadsmuur met 'n lengte van sowat vier kilometer en nege stadspoorte en 21 torings gebou.
In die tydperk ná die Bataafse opstand in die jare 69 en 70 tot by die politieke en ekonomiese krisis van die Romeinse Ryk in die tweede helfte van die 3de eeu het CCAA sy bloeitydperk beleef. In die jaar 90 n.C. is CCAA as die hoofstad van die provinsie Laer-Germanië aangewys. Die provinsiale stadhouer se kantoor, die praetorium, was op die plein geleë waar eeue later die Keulense raadsaal opgerig is. Die stad se inwonertal – insluitende die nywerheidsgebiede buite die stadsmuur – word deur deskundiges op tussen 20 000 en 40 000 beraam. Keulen was tydelik die grootste Romeinse nedersetting noord van die Alpe en is eers omstreeks 300 deur Augusta Treverorum, die huidige Trier, verbygesteek. Vanaf 275 is CCAA verskeie kere deur Franke aangeval. Dit was duidelik dat die stad as periferiese nedersetting aan die Ryngrens in 'n onseker en gevaarlike posisie was. Die stedelike munt, 'n simbool van Colonia Agrippina se status as ekonomiese sentrum, is in hierdie periode na Lyon in Gallië verskuif.
Konrad Adenauer (1876–1967) het in 1917 burgemeester van Keulen geword. Alhoewel die stad na die einde van die oorlog tot 1926 deur Britse troepe beset is, het Adenauer daarin geslaag om sy politieke doelwitte te bereik, waaronder die heropening van die universiteit, een van die grootstes in Duitsland, in die jaar 1919 en die oprigting van die Müngersdorf-stadion, die grootste in Europa, vanaf 1921. Ander groot projekte in dié tyd was die bou van 'n industriële hawe, die handelskouterrein in Deutz en die inlywing van die voorstad Worringen.
Keulen in 1945 – bouvalle in die middestad
Die moderne Keulen is 'n sentrum van die Duitse motornywerheid, maar ook talle chemiese en versekeringmaatskappye het hulle hoofkwartiere in die stad. Dit was een van die gasheerstede tydens beide die FIFA Sokker-Konfederasiebeker in 2005 en FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2006.
Die Wallraf-Richartz-Museum & Fondation Corboud behoort tot die groot klassieke skilderyemuseums van Duitsland en huisves een van die omvangrykste versamelings van Middeleeuse skilderye ter wêreld, waaronder werke van die sogenaamde "Keulense Skool", en 'n belangrike versameling van grafiese kuns. Die museum gaan soos talle versamelings in die stad terug op die Keulense priester Ferdinand Franz Wallraf (1748–1824), wat sy boeke, skilderye, tekeninge, etse, munte, steenmonumente en altaarbeelde aan die stad Keulen bemaak het, en die sakeman Johann Heinrich Richartz (1795–1861), wat 100 000 Thaler vir die oprigting van 'n museumsgebou vir Wallraf se versamelings aan die stad geskenk het. Die eerste museum is in 1861 geopen, maar deur 'n bomaanval tydens die Tweede Wêreldoorlog verniel. Danksy 'n skenking van die advokaat Josef Haubrich is 'n nuwe gebou in 1957 geopen – as die eerste nuwe museum in die na-oorlogse Duitsland. Die huidige kubusvormige museumsgebou is deur die argitek Oswald Mathias Ungers ontwerp en op 19 Januarie 2001 op die perseel van die skilder Stefan Lochner (omtrent 1400–1451) se voormalige ateljee geopen.
Die Museum Ludwig net agter die katedraal vertoon kuns uit die 20ste en 21ste eeu en huisves daarnaas ook die Agfa-Photo-Historama ('n versameling van historiese fotografie), 'n eersterangse kuns- en museumbiblioteek en 'n konsertsaal, die Kölner Philharmonie. Die museum is vernoem na die egpaar Peter en Irene Ludwig uit Aken, wat sy versameling van moderne kuns (veral Amerikaanse pop-art en kunswerke van die Nuwe Realisme) in 1976 aan die stad Keulen bemaak het – onder die voorwaarde dat 'n museum vir hulle sowat driehonderd kunswerke opgerig word. Die stadsregering het 'n dubbelmuseum, wat die Wallraf-Richartz-Museum en die Museum Ludwig gehuisves het, is digby die Keulense katedraal laat bou, wat in 1986 geopen is.
Omtrent 1800 was daar altesaam 149 kerkgeboue met 171 torings, waarvan talle in die tydperk van die sekularisasie in die vroeë 19de eeu gesloop is – net soos 'n aantal abdye en kloostermure. Slegs die groot kerke is gespaar en het as parogiekerke gedien, wat verskeie kere gerestoureer en by die styl van die verskillende periodes aangepas is.
Die Keulense variant van varkpootjies heet Hämmche met suure Kappes – die pootjies word saam met suurkool en fyngedrukte aartappels bedien.
Die Keulense Halve Hahn is allesbehalwe 'n hoendergereg. Hierdie spesialiteit is 'n rog-rolletjie (met 'n oppervlak wat baie op 'n gebraaide hoender lyk), wat met botter en Nederlandse kaas bedien en – net soos die meeste ander spesialiteite – saam met Keulen se tipiese Kölsch-bier geniet word.
↑ (de) Inge Schürmann (22 Oktober 2015). "Oberbürgermeisterin Henriette Reker hat Amt angenommen". Stadt Köln – Amt für Presse- und Öffentlichkeitsarbeit. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 23 Augustus 2019. Besoek op 22 Oktober 2015.
↑ (en) "Weerinligting oor Keulen, getalle gebaseer op maandelikse gemiddelde in die tydperk 1971–2000". Geargiveer vanaf die oorspronklike op 9 Oktober 2019. Besoek op 18 Maart 2009.
↑ (de) Prinz, Friedrich: Kelten, Römer und Germanen. Deutschlands Frühgeschichte. München: Piper 2007, bl. 98
↑ (de) Manfred Jehle, Erich Hafner, Lothar Kölm, Michael Schippan en Alfred S. Wunsch: Die Deutschen. Geschichte und Tradition. Keulen: Lingen 2012, bl. 104-105
(en) Köster, Nina (uitgewer): Cologne. Insight City Guide. Hong Kong/Singapoer: Houghton Mifflin/Apa Publications 1992