Ulimi lwesintu lujulile futhi lunonile ngokusetshenziswa nangokukhulunywa kwalo. Izaga nezisho indlela okukhulunywa ngayo sakutekula ukuchaza kabanzi ngaleyonto okukhulunywa ngayo. Ubungoti bokusebenzisa lendlela yokukhuluma kusukela emlandweni wento noma isenzo esithile. Lendlela okwakukhulunywa ngayo emandulo yakhula kwanda kwasabalala kwaba indlela ejwayelekile neyamukelekile emphakathini. Izaga nezisho zihlukene izigaba eziningana lapho zisetshenziswa khona. Kukhona eziphathelene nobuntu, kungaba indlela ophathe ngayo omunye umuntu. Kungaba usizo oluvezile noma inhlonipho oyivezile kumuntu thizeni. Nazi izibonelo nezincazelo yazo:
Indlela okuphathwa ngayo kahle abantu
Ikhotha eyikhothayo: Lapha kwakuqondiswa enkomeni ekhotha enye. Uma ingayikhothanga, ngeke lena ivele iyikhothe. Kuqhakambiswa ukuthi abantu bayasizana. Uma ukwazile ukusiza omunye umuntu, naye uyokusiza.
Imikhombe iyenanana: Lokhu kusho ukuthi kuyasizwana singabantu sakhelene. Umkhombe inyama okwakuthi uma kuhlatshiwe ihleshulelwe lowo ongumngani noma umakhelwane ukuba aphiwe ukuze naye adle nomndeni wakhe. Leso sipho kwakuthiwa umkhombe kususelwa esitsheni esasiphatha izipho. Uma ungisiza namhlanje, kusasa yimina engizobe ngikusiza usuxakekile.
Izandla ziyagezana: Kuyabanjiswana esintwini uma singabantu. Ayikho into engalunga kahle uma wenza izinto wedwa, uyabadinga abantu nosizo lwabo.
Ezisho ukuziphatha kabi
Lezi ziveza indlela abantu abaziphatha kabi ngayo noma ukungahloniphi.
Ikhiwane elihle ligcwala izibungu: Lokhu kuveza ubuhle nokuheha kwesithelo ingaphandle laso noma uma usibukela kude. Uze uconse amathe ufise ukusidla leso sithelo indlela esibukeka sivuthwe kahle ngayo sisihle ingaphandle laso. Uyothi lapho usikha, lapho nje uthi uyasiluma kanti phakathi sibolile sigcwele izibungu. Ubuhle nokuhaleleka kwaso ngeke kusasho lutho emva kwalokho .
Usenga inkomo nenkonyane: Lokhu kuveza indlela abantu abeyisa ngayo athi umuntu ethandana nowesifazane aze adlulele nasekujoleni nengane yalowo athandana naye. Indlela eveza ukungahloniphi nokuziphatha kabi kwabantu.
Eziveza ukuziqhenya kwabantu:
Usifumbu ubona uqhaqhazela: Umunti kulula ukubona nokukhuluma ngezici zabanye akhohlwe ukuthi naye unesakhe. Usifumbu umuntu oneqolo eligobile lakhukhumala noma lafutheka laba isifumbu. Uqhaqhazela umuntu onomzimba ohlale uqhaqhazela untekenteke.
Iqaqa alizizwa ukunuka: Umuntu akaziboni isici noma ububi anabo kepha ave eshesha ukubona amaphutha abanye abantu. Iqaqa inyamazane noma isilwane esinukayo nephunga laso lingabekezeleleki.
Isala kutshelwa sibona ngomopho: Umuntu onenkani nongakhuzeki uma etshelwa uyaye adedelwe enze lokho afisa ukukwenza aze abone ngengozi elinyazwa ilento abekhuzwa kuyo. Uma usizwa, uxwayiswa ngento wena uqinisa ikhanda, bayakhuluma abadala uma usushayekile besho lesisaga ukuthi inkani iyabulal.
Ababuyisi baphambili: Uma kuthiwa ungayi endaweni uphikelele wena uye ngenkani phambili, lapho ukhuzwa ukuthi ungayi khona, uyobuya ngesamagundane ungasafisi lapho ubuya khona.
Hamba juba bayokuchutha phambili: Uma ungakhuzeki noma utshelwa ngento ungalaleli, uyobuya usuqondile usukhahlamezekile ngenxa yokuhlupheka nokuswela usushayekile.
Lena indlela nje kweziningi eziqhakambisa ukunotha kolimi lwesiZulu nobumnandi bokunemba ngazo lezizaga uma ukhuluma.
Information requested on Shandu/Mbatha families
11 Responses to Izaga zesiZulu Nokusebenza Kwazo
Thando 18/06/2017 at 6:53 pm #
Kuchazani uku dikizela kweso ka right ngaphansi
Ulwazi Content Manager 10/07/2017 at 10:59 pm #
Ungachaza kabanzi ukuthi ukhuluma ngani?
mxolisi 21/07/2017 at 9:02 am #
MINA NGICELA UKUBUZA SIKHONA YINI ISAGA NOMA ISISHO ESITHI ” UKUNCISHANA UKOMA KOMQONDO ” KUCHAZA UKUTHINI LOKHU ?
Ulwazi Content Manager 24/07/2017 at 11:00 pm #
Sawubona bhuti. Hhayi, angisazi esisho njalo. Engisaziyo sitholakala encwadini kaCLS Nyembezi ‘Zulu Proverbs’ esithi: “Akancishani, ubopha inja nezinkuni” okuchaza ukuthi ngendlela ancishana ngayo akafuni nokuthi abantu basondelane nezinkuni zakhe.
Ayanda 07/08/2017 at 12:33 pm #
Sawbona ngicela ukubuza ukuthi yini imisebenzi yesaga neyesisho
Ulwazi Content Manager 07/08/2017 at 10:09 pm #
Sawubona, izincazelo nomehluko phakathi kwezisho nezaga, kanye nezibonelo nokuthi zisetshenziswa nini, kutholakala lapha:
mbali 17/08/2017 at 2:14 pm #
ngisacela ukubuza izaga ezimayelana nokukhulisa izingane.kanye nencazelo yakhona
Ulwazi Content Manager 18/08/2017 at 9:44 pm #
Sawubona Mbali, ungathola ezimbalwa mayelana nokukhulisa izingane lapha: http://www.ulwaziprogramme.org/2015/08/izaga-ezingokweseka-imizi/
MANDLA 31/10/2017 at 2:36 pm #
Ingahlaba umxhwele inkulumo yakho.
Yini umxhwele. Sisuselwa kuphi lesisaga.
Melody Ndlovu 25/01/2018 at 9:42 pm #
sawubona ngicela ukubuza ukuthi zikhona zaga zentsha yanamuhla
Ulwazi Content Manager 05/02/2018 at 9:05 am #
Sawubona, ungabheka lapha izaga ezimbalwa ezimayelana nokukhuliswa kwentsha: http://www.ulwaziprogramme.org/2015/08/izaga-ezingokweseka-imizi/. Kukhona ezinye lapha ezingasetshenziswa ekuxwayiseni noma ekukhuthazeni intsha: http://www.ulwaziprogramme.org/2017/06/izaga/.