PressReader - Weg!: 2017-03-01 - TOE EN NOU
- Laings­burg, 36 jaar la­ter
Ten ty­de van die Laings­burg­vloed was ek maar ’n ba­ba van drie maan­de en et­li­ke dor­pe daar­van­daan in die Bo­land. Maar dit voel ek ont­hóú dit – deels om­dat my ou­pa se lu­sern­lan­de 115 km stroom­af ook weg­ge­vat is, deels om­dat ’n ramp soos hier­die slo­te in die kol­lek­tie­we ge­heue van ’n na­sie oop­spoel.
Toe die Buf­fels­ri­vier daar­die Son­dag – 25 Ja­nu­a­rie 1981 – sy wal­le be­gin oor­stroom, was daar nie da­de­lik re­de tot kom­mer nie, maar hoe meer tak­ke en an­der vloed­rom­mel teen die trein­brug be­gin vas­spoel het, hoe ster­ker is die vloed­wa­ters die dorp-in af­ge­keer. Teen 12 nm. het die wa­ter­vlak skie­lik vin­ni­ger be­gin styg. Teen 3 nm. was die pad­brug se loop­vlak toe on­der wa­ter, en twee uur la­ter het dit teen die kos­huis se ven­sters be­gin klots. Laings­bur­gers het op hul­le hui­se se dak be­gin klim en teen 5 nm. het ’n wa­ter­bank van 4,5 m diep deur die dorp ge­stroom.
Net so vin­nig soos wat die vloed­wa­ter op­ge­bou het, het dit ook weer ver­dwyn. Teen 8 nm. het die wa­ter al ge­noeg­saam af­ge­loop dat mense deur die stra­te kon waad. Maar die ska­de was ge­doen: 184 hui­se, die ou­e­te­huis, kos­huis en 23 on­der­ne­mings was tot niet. (Die groot­ste re­de vir die e­nor­me ska­de kan toe­ge­skryf word aan die feit dat die mees­te van die hui­se ón­der die vo­ri­ge vloed­lyn ge­bou is.)
Van die gan­se Laings­burg het slegs 21 hui­se bly staan. En 104 in­wo­ners het op dié dag om­ge­kom, van wie slegs 32 se oor­skot stroom­af ge­vind is. Die an­der... wie weet. Steeds vas­ge­val in die Flo­ris­kraal­dam, of al die pad mee­ge­sleur tot by Mos­sel­baai? Iets wat ek al­tyd in Laings­burg doen, is om Ka­roo Bil­tong op die draai in Voor­trek­ker­straat aan te doen. Groot was my ver­ba­sing toe ek die an­der­dag deur al­bums in die dorp se Vloed­mu­seum blaai en die ein­ste ge­bou in een her­ken!
Die win­kel­kom­pleks is deur ene S.L. So­lo­mon ge­bou, en ty­dens die vloed was dit die ei­en­dom van Hen­nie van Vuur­en, ’n han­de­laar. (Hy het die win­kel die naam “CBM Su­per­mark” ge­gee, ge­noem na Laings­burg se re­gis­tra­sie­nom­mer.)
Sy vrou, De­ni­se, ont­hou daar­die dag in ’81 nog goed: “Ons was vir die na­week op Har­ten­bos, en toe ons die aand daar aan­kom... die win­kel en ons huis reg langs­aan was van die min ge­boue wat bly staan het.
“Baie mense het op die sta­sie­per­ron by­me­kaar­ge­kom en ons het die win­kel gaan oop­sluit en vir al­mal kos ge­gee.” Toue en flit­se is ook uit­ge­deel om mense van dak­ke af te help. Ker­se, kle­re, noem maar op – die Laings­bur­gers kon vat wat no­dig was uit die CBM Su­per­mark.
Hou ge­rus vol­gen­de keer wan­neer jy hier deur­ry, stil en gaan kyk hoe hoog staan die vloed­merk – dis ook hier in Voor­trek­ker­straat. Jy sal ver­baas wees wat dit jou laat ont­hou...
– Sophia van Taak Bron­ne: Laings­burg-vloed­mu­seum, Die si­vie­le in­ge­ni­eur in Suid-Afrika (Ja­nu­a­rie 1982)
NUWE BE­GIN. Die ar­gief­fo­to is ’n paar dae ná die vloed ge­neem toe op­rui­mings­werk reeds be­gin het. Op die voor­grond ploeg ’n po­li­sie-Lan­die deur die mod­der met die CBM Su­per­mark in die ag­ter­grond. Die Bur­ger het ’n fonds ge­stig en R3 mil­joen vir die vloedslag­of­fers in­ge­sa­mel. Die staat het ’n ver­de­re R7 mil­joen be­wil­lig om die ska­de te her­stel.