Judges: Maloko a sehlopha sa baahlodi e be e le Karabo Peele, Jane McPherson, Gerhard Mamabolo, Jenny Mathews, Dirk van Rensburg le Willie Kotzé.
Koos: Koos le Lydia Mthimkhulu ka khitšhing ya bona.
Thando: Thando Lolwane o itokiša go šoma tšhemong ya gagwe.
Malefane: Malefane Makubo o hlaloša lerato la gagwe la temo.
John: John Dipane tšhemong ya gagwe.
Boy: Boy Mokoena o bontšha baahlodi sonoplomo ya gagwe.
David: David Motswene tšhemong ya gagwe.
Re a makala ge re lemoga gore ngwaga o šetše o fihlile kgatong ye gape. Re phethile go etela batšweletši ka pela lenyaga gore re bone dibjalo e sa le tše tala.
Leeto la rena le thomile ka la 11 la fela ka la 14 Aprele mme maloko a sehlopha sa baahlodi e be e le Karabo Peele (Trasete ya Lehea), Gerhard Mamabolo (AgriSETA), Jenny Mathews (sehlophatiro), Dirk van Rensburg (sehlophatiro), Willie Kotzé le Jane McPherson (bahlankedi lenaneong).
Re ile ra thakgatšwa ke thušo ya ba Volkswagen ba Klerksdorp bao ba re adimilego senamelwa seo se re kgontšhitšego go sepela mmogo.
Koos o belegilwe kua Paul Roux, polaseng ya Julius Bobbert. O ile a tsena sekolo sa dipolaseng sa gae go fihla ka Mphato wa 1. Bjaneng bja gagwe o be a raloka le bana ba mongpolasa, ka morago a thoma go dira mešomo ya go fapafapana polaseng. O thomile go šoma bogamelong a gama dikgomo, a thuša gape ka dikgomonama le diruiwa tše dingwe. Ka morago a ithuta go otlela ditrekere le go diriša didirišwa tša go fapafapana, seo a se dirilego mengwaga ye mehlano. Koos o ile a ba mootledi wa lori polaseng mme a thoma go lomaganya ditshipi ka bošomelong a lokiša le go bopa didirišwa. Ge a na le mengwaga ye 26 o ile a hudugela polaseng ye e bitšwago Mieliebult, ya Frikkie du Preez, moo a ithutilego go ya pele ka didirišwa, momaganyo le pšalo ya dibjalo.
Frikkie o kgathile tema ye bohlokwa tšwelongpele ya Koos go tloga ge e le modiredi wa polaseng go fihlela ge a eba motšweletšikgwebo. O ile a golelwa kudu ke boitemogelo ge a šomela Frikkie. Go feta fao Frikkie o mo rekišeditše didirišwa tše mmalwa tšeo a ilego a kgona go di lefela ge a hwetša tšhelete. Ka didirišwa tšeo a di rekilego go Frikkie, Koos o ile a thoma go thuša batšweletši ba bangwe ba ba hlabologago ba tikologong ya Senekal bjalo ka mokontraka. Tšhelete ye a e gotšego ka mošomo wa bokontraka o ile a e diriša go lefela didirišwa.
Koos o rekile ditrekere tša John Deere 3 140 le 265 Massey Ferguson le didirišwa tše dingwe tšeo a phethilego mošomo wa bokontraka ka tšona. Karolo ya ditseno tša bokontraka o e dirišitše go reka dikgomo. Ka morago o ile a hira nagatemego ya dihektare tše 55 fao a bjetšego lehea, mme a buna palogare ya ditone tše 3 godimo ga hektare ngwageng wa mathomo. Ka 2007 Kgoro ya Ditaba tša Naga e mo file polasa ye e bitšwago Astoria ka kontraka moo gonabjale a šomago bjalo ka motšweletši wa mohlokomedi (caretaker producer). Koos ke motšweletši wa bokgoni bjo bogolo mme o re o leboga thušo yeo a e fiwago ke ba Grain SA le ba Kgoro ya Ditaba tša Naga le tšeo ba mo diretšego tšona. O re le ge go le bjalo o lemoga gore tšweletšo ya dibjalo nageng ye e sa swanelego gabotse (marginal soil) e ka se swarelele lebakengtelele. Kontraka mabapi le polasa ye e swanetše go mpshafatšwa ngwaga le ngwaga mme kontraka ya gonabjale gare ga Koos le Kgoro ya Ditaba tša Naga ye e saenwego, e ama lebaka la go tloga ka 10 Nofemere 2008 go fihla Nofemere 2009, mme e dumelela Kgoro go e mpshafatša ge e kgotsofetše gore polasa e šongwa le go hlokomelwa ka tshwanelo. Nakong ye e fetilego, batšweletši ba be ba kgona go amogela lengwalobohlatse la bong, eupša maikemišetšo a a fetogile, ka fao ga go na nnete ya gore Koos o tla fiwa lengwalobohlatse la bong mabapi le naga ye. Ba Kgoro ya Ditaba tša Naga ba boletše gore ba kgotsofaditšwe kudu ke mošomo wa Koos go fihla gonabjale mme ba dumela gore kwano/kontraka ya mohlokomedi e mpshafatšwe.
Ka ge Koos a ikamantšha kudu le tšweletšo ya mabele ka mokgwa wa go hlagiša poelo mašemong a maamušo a a fokolago seleteng sa Senekal, o nyaka go godiša kgwebo ya gagwe ya bokontraka. Go feta fao o tsoma naga ya maamušo a mabotse yeo a ka e hirago go tšweletša lehea le sonoplomo. Se sengwe gape se a nyakago go se dira ke go oketša dikgomonama polaseng. Dipelaelo tše dingwe tše bohlokwa tša gagwe di akaretša bokgopo bja ba Kgoro ya Ditaba tša Naga mabapi le go fa batšweletši didirišwa. Koos o kganyoga go kaonafatša kišo ya meetse dikampeng tšohle tša polasa ya gagwe, go reka dikgomo tše dingwe gape le go bjala mafulo a ruri mašemong a botebo bjo bo sa išego.
Koos ke mohlala wo mobotse wa motho yo a bego a se na selo mme a šoma ka maatla go iphihliša fao a lego gona lehono. Go thabiša kudu go mo etela polaseng ya gagwe ka ge se sengwe le se sengwe se hlokometšwe gabotse mme tšohle di bolokilwe jarateng ka bothakga. Didirišwa tša gagwe tšohle di hlokometšwe gabotse mme di bolokilwe bobolokelong. Koos o nyetše Lydia mme ba na le bana ba bararo, barwedi ba babedi bao ba šetšego ba nyetšwe, le lesogana le tee, Clifford. Petunia, morwediagwe yo mongwe, o ithutetše temo mme ke molemiši tikologong ya Ficksburg. Clifford o feditše thuto ya mengwaga ye mebedi ya taolopapatšo le temo, o šomile bjalo ka lephodisa mengwaga ye mebedi, mme gonabjale o dutše polaseng sa ruri, fao a dirišanago le tatagwe. O na le tsebo ye e tseneletšego ya metšhene, seo se bonalago maemong a mabotse a didirišwa tša gagwe. Koos le ba lapa la gagwe ba dula polaseng mme ba bea mohlala wo mobotse wa mohuta wa phetolo woo o nyakegago temong.
Thando o belegetšwe Gelukspan (Bapong) ka 1957. Ke yena mošemane wa senyane baneng ba 12 ba Stention le Francinah Lolwane. O thomile go tsena sekolo Sekolong sa Motswenyane Primary ka 1966 mme a tlogela sekolo ka 1971 mola a phasitše Mphato wa 5 (Grade 7).
Ka 1997 o thomile mošomo femeng ya Stilfontein Panelbeaters bjalo ka modiredikakaretšo. Go tloga fao a ya a šomela Marico Foodstar bjalo ka mosepediši wa metšhene lebaka la dikgwedi di se kae. Morago ga fao a ya a šoma kua Stilfontein Goldmine bjalo ka mootledi wa setimela ka mokoting.
Thando o nyetše Atholia Lolwane mme ba šegofaditšwe ka bana ba bahlano, basetsana ba babedi le bašemane ba bararo. Leitšibolo la gagwe, Jacob (32), gonabjale o šoma Kgorong ya Maphelo kua Schweizer-Reineke. Progress (30) yena o šomela Kgoro ya Tlhabolloleago. Gladwin (28) o šomela Kgoro ya Tšhireletšo mme gonabjale o thušana le tatagwe polaseng. Primrose (24) o swaragane le dithuto tša Temo kua Taletšo FET mola Nomvuyo (16) a dira Mphato wa 8 (Grade 10) Sekolong se se phagamego sa Bethel. Gladwin o rata temo kudu mme o thuša tatagwe polaseng.
Thando o thomile go lema ka 1982 ka go thuša tatagwe. Ka 1983 a fiwa kadimo ke Agribank (Bophuthatswana) mme a thoma go lema naga ya gagwe ya dihektare tše 75 ka trekere e tee. Ka 1989 a reka trekere ye nngwe ya 6010 Ford. O rekile polasa ya dihektare tše 400 kua Klippan, a hira polasa ye nngwe gape ya dihektare tše 249 kua Lareystryd mme a ba a hira gape le nagakopanelo kua Gelukspan. Ka 2008 Thando e be e le Molemi wa Ngwaga wa Toyota New Harvest. Go ya ka Thando temo ke bophelo!
Malefane o belegilwe kua Petrus Steyn ka 25 Setemere 1949. O goletše polaseng ya Mna C.A. Claasen tikologong ya Petrus Steyn. O thomile sekolo a ba a fetša Mphato wa 2 (Grade 4) Sekolong sa Praemari sa Danielsrus kgauswi le Petrus Steyn. Malefane o be a rata polasa kudu mme a thoma go šoma gona ge a na le mengwaga ye 12. Ge a na le mengwaga ye 15 a thoma go šoma polaseng ka botlalo. Malefane o re ka nako yeo o be a gola 50c ka kgwedi, mme moputso wo o feletšego (full salary) wa R2 ka kgwedi o ile a o gola fela mola a kgona go rwala mokotla wa lehea wa boima bja 200 lb ka hlogo!
Malefane o ile a tloga polaseng a ya a šomela VKB - o re o be a gola moputso wo mokaone (R10 ka kgwedi) mme se se ile sa mo kgontšha go nyala mosadi wa gagwe. Morago ga mengwaga ye mmalwa motšweletšikgwebo a mo kgopela go boela polaseng. O re o be a phela gabotse mme a hlwa a amogela ponase morago ga puno ya mekotla ye 20 ya lehea - e be e le tšhelete ye botse.
Malefane o be a rata go yo šoma mafelongkago (construction sites) a ditoropongkgolo, ka fao o ile a hudugela Qwa-Qwa gore pasa ya gagwe e mo dumelele go tloga tikologong yeo. Ka 1990 Malefane a phetha go tloga ditoropongkgolo go ya gae Qwa-qwa go reka polasa. Mathomong o ile a kgona fela go hira polasa (ka go lefa R3 500 morago ga dikgwedi tše di tshelelago, gabedi ka ngwaga), eupša ka morago a kgona go reka polasa ka kadimo ya Land Bank yeo a e bušeditšego ka botlalo. O rekile polasa yeo ya dihektare tše 560, karolo ya dihektare tše 200 e lego nagatemego.
Malefane o re maikemišetšo a gagwe ke go bušetša kadimo ge a seno hwetša ditseno polaseng - dinyakwa tša gagwe di tla morago ga tefelo ya kadimo. O bušeditše dikadimo tša gagwe tšohle mme gonabjale o na le dipolasa tše di tšweletšago korong, lehea, dinawasoya le dinawa tša go oma; o ruile dikgomonama le gona o na le bogami bjo bonyane. Malefane ga a bone mathata mabapi le ka moso mme o thabela temo.
John o belegetšwe polaseng ye e bitšwago Vaalbank, seleteng sa Senekal. O ile a tsena sekolo sa polaseng sa Vaalbank go fihlela Mphato wa 4 (Grade 6). Morago ga mengwaga ye mene polaseng o ile a thwalwa Kgorong ya Ditsela ka 1970 mme a ba mootledi wa sekgorapata. O šometše Kgoro ya Ditsela le Mediro ya Mmušo mengwaga ye 23 a otlela dikgorapata. John o nyetše Jeanette (yo a rutilego sekolong sa praemari kua Senekal mengwaga ye 30) mme bana ba bona ba šetše ba nyetše/nyetšwe.
John le bagwera ba gagwe ba bane ba ile ba reka polasa ye e bitšwago Rooikoppies, eupša ba e rekišeditše Mna Mohapi ka 2005. Ka wona ngwaga woo John o ile a reka polasa ye e bitšwago Concordia, ka thušo ya Kgoro ya Ditaba tša Naga. O šetše a amogetše lengwalobohlatse la bong mabapi le polasa ye. O thabišitšwe ke thušo ye a e filwego ke ba Kgoro ya Temo, Kgoro ya Ditaba tša Naga le Grain SA go fihla gonabjale. John ke motšweletši wa mosefetogefetoge. Palomoka ya bogolo bja polasa ya gagwe ke dihektare tše 277 mme godimo ga fao o hira nagatemego ye nngwe ya dihektare tše 114.
Ditlhohlo tše dingwe tše di mo tshwenyago ke ditshenyegelo tša godimo tša dinyakwapšalo (input costs) le dithekišo tša fase tša mabele. Mekgwa ya gagwe ya go lema ke ye mebotse mme o šomiša ditlhamo tše botse polaseng ya gagwe. Ka ge John e se sa le lesogana o beakanya le go rulaganya mešomo ya gagwe gabotse gore a kgone go e fetša yohle ka nako.
Boy o belegetšwe polaseng ya kua Middleburg ka 1948, fao batswadi ba gagwe ba bego ba šoma. O nyetše mme o na le bana ba bane. Ga se a ka a tsena sekolo mme o thomile go rata temo ge a sa le mošemane wa go diša. Matšatšing ao ngwana o be a sa gapeletšwe go tsena sekolo, ka fao o hlwele nageng fao lerato la gagwe la tlhago le ilego la gola.
O ile a thoma go šoma dipolaseng tša batšweletšikgwebo mme a itšwetša pele go tloga go modiredikakaretšo go ya go mootledi wa trekere go fihla ge a eba foromane. Ka ge e be e le modiši o rata thuo ya dikgomo ka phišego. Gonabjale o ruile dikgomo tše 200 tšeo a di rekišago (commercial cattle), polaseng ya gagwe.
Mengwaga ye e ka bago ye 15 ye e fetilego Boy o be a na le dikgomonama tše e ka bago tše 800, mme phošo ye kgolo yeo a dirilego e be e le go rekiša dikgomo tšeo go lefela ditlhamo le go bjala dibjalo (agronomy crops). Boy o be a na le tikologigare (centre pivot) yeo e bego e nošetša dihektare tše e ka bago tše 40 yeo e hlomilwego polaseng ya gagwe mengwaga ye mehlano ye e fetilego. Madimabe ke gore megala ya mohlakase ya tikologigare le ya pompo e ile ya utswa.
Le ge yena a se a tsena sekolo, Boy ga se a ganetša bana ba gagwe go ithuta. Bana ba gagwe ba bararo ba ile ba tloga dipolaseng ba ya toropong moo ba phelago ba iketlile. Morwedi wa gagwe o mo thuša ka taolo le letlotlo mabapi le polasa.
Maswabi ke gore Boy o nyemile moko, ga a tshepe tša sehla se se tlago. E ka ba manyami a magolo ge motšweletši wa bokgoni bjo bokaaka, yoo a dirago tšohle ka noši, a ka tlogela temo.
David o belegetšwe polaseng ya Patatfontein, tikologong ya Middleburg, ka 1949. O be a thuša tatagwe le rakgolwagwe moo polaseng mme ke gona fao lerato la gagwe la temo le thomilego e sa le mošemane. Ba be ba lema ka mokgwa wa kgale wa go bitšwa "derde deel" - go ya ka mokgwa wo bona ba be ba lema tšhemo ka dipholo ba bjala dibjalo mme mafelelong karolo ya puno yeo ba e amogetšego e be e le teetharong fela.
David o diriša tšhelete ya gagwe (e sego ye e adimilwego) ka ge a na le dikgwebo tše dingwe gape, go swana le thuo ya dikolobe ye e bitšwago "Naga", yeo e lego kgwebo ye e hlokometšwego gabotse. Maikemišetšo a gagwe ke gore karolo ye nngwe le ye nngwe ya bolemi e swanetše go ema ka boyona mme ge e sa atlege o a e fediša. O reka peu ya gagwe go Monsanto mme ga a diriše di-GM. Dikhemikhale o di reka go Quemico mola menontšha a e reka go Sasol Nitro. O kwana kudu le barekiši ba dinyakwapšalo tša gagwe ka ge ba sa nyamalele mola ba di fihlišitše.
David o ganne go bolela ka tema ye e kgathwago ke mmušo Temong le ge e le tlhabollong ya batšweletši. O kgolwa gore katlego ya gagwe e letše go yena le letlotlo la gagwe le gore e theilwe godimo ga maikemišetšo a gagwe a go se fapoge tseleng ye a e swerego - go na le tsela e tee fela mme ke tsela ye e lokilego.
David o kgolwa gore tlhohlo ye kgolo yeo e ka šitišago tšwelopele ya gagwe ke kotsi ya tlhago ya go swana le komelelo goba pula ya sefako, bjalobjalo. Ditlhohlo tše dingwe ke go fetogafetoga ga mmaraka moo ditshenyegelo mabapi le dinyakwapšalo di sa lekanego le ditseno, le go hlokega ga taolo ya dithekišo tša ditšweletšwa ka baka la tšweletšo ye e fetišago.
David a ka rata go katološa mešomo ya gagwe ka go bjala mašemo a mangwe gape, eupša metšhene ya gagwe e a hlaela. Motheo wa phologo ya motšweletši mengwageng ye e tlago e tla ba go lekodiša mmaraka ka nepagalo le go bjala dibjalo tše di lebanego go ya ka dinyakwa tša ekonomi.
Baphadišani ba phadišano ye ga ba fapane go ya kae, eupša re thabile go bega gore ba bararo bao ba kgethilwego go fetela kgatong ya mafelelo moo mofenyi a tlogo kgethwa, ke Thando Lolwane, Malefane Makubo le Koos Mthimkhulu. Re ba lakaletša mahlogonolo.