Martin van der Leek, Produksiedierestudies (suiwel), Fakulteit Veeartsenykunde, Universiteit van Pretoria. (martin.vanderleek@up.ac.za) en Kenneth Botha (Pri.Sci.Nat), Besturende Direkteur, NutriGenics (kbotha@nutrigenics.co.za) Somer maande, is dit reen, en baie muskiete gewees, so warm en bedompig en ons was verplig om jou tot jou kop toe te zip anders dra die meskiete jou letterlik weg!!! Teenoor die relatief gesproke klein Kaapse garnisoen, was ongeveer 6 000 Transvalers onder bevel van genl P A Cronjť in Wes-Transvaal saamgetrek om die Britse mag te Mafeking dop te hou, 4 800 Vrystaters onder bevel van hoofkmdt C J Wessels en kmdt J Prinsloo te Boshof en Jacobsdal in die Wes-Vrystaat saamgetrek om die Britse garnisoene te Kimberley en Oranjerivierstasie dop te hou, en aanvanklik slegs ongeveer 2 500 burgers onder bevel van hoofkmdt E R Grobler (te Donkerhoek), hoofkmdt J H Olivier (te Bethulie) en kmdt J J Swanepoel (ten noorde van Aliwal-Noord) om die Suid-Vrystaatse grens te beskerm.(12)