Byline: Tshedimosetso e bonwe go tswa kaeding ya Grain SA: Ntshodikuno le thekiso ya mmidi e e tsweletseng.
Insert: E tshegediwa ke: Oil and Protein Seeds Development Trust.
Disonobolomo ke dingwe tsa dijalo tsa peo ya oli tse di botlho kwa thata tse di ntshiwang mo Aforikaborwa ka dijalo tsa palogare ya pakatelele ya ditono tsa meteriki di le 650 000.
Peo ya oli e e kwa godimo ya peo ya Sonobolomo e e nang le 44% ya oli e dira palo e kgolo ya ntshodikuno. Peo ya sonobolomo ya oli e e kwa tlase ya diteng tsa oli tsa magareng ka 25% le 38% e dirisiwa mo madirelong a dimonamone le phepo ya dinonyane. Disonobolomo di ka jalwa mo dikarolong di le dintsi tsa naga koo pula e fetang 475 mm le gofitlha 675 mm ka ngwaga. Gore o nne le ntshodikuno ya sonobolomo e e tswelelang mo kgaolong efe kgotsa efe, ntshodikuno ya sejalo e tshwanetse e nne le poelo. Gajaana tlhwatlhwa ya sonobolomo e kwa godimo thata mme e solofetswe go tswelela go nna kwa godimo bonnye lobaka lwa setlha seno sotlhe.
Peo e e lekanang ya boleng jo bo kwa godimo ka phesenthe e e kwa godimo ya tlhogo, botlhololo jwa mefuta ya maidi a a itsegeng, le kgololesego ya dipeo tsa mofero le malwetse, e tshwanetse go tlhophiwa go fokotsa mathata a ntshodikuno. Peo e e tswang mo mefutapeo e e tsadiseditsweng le go tlhabololwa go ntsha thobodlthoro e e kwa godimo, e ka se ke ya diyisediwa jalo ya ditlha tse di latelang. Dipeo tse di tlaa boela kwa morago koa mefuteng ya sonobolomo ya naga ya ditlhogo tse dintsi, mme ga e siamela thobo ka motshine e bile e tlaa nna nshodikuno ya peo e e kwa tlase.
Tihagelelo ya komelelo ya selemobagare go tloga e ka nna Sedimonthole bogare go ya. Ferikgong bogare e e ka solofelwang mo kgaolong e kgolo ya ntshodikuno ya sonobolomo, e na le salie sa botlhokwa mo tlhomamisong y letlhajale. Ka gone go thunya ga sonobolomo go tsamaelana le ditihokego tsa metsi tse di kwa godimo tsa semela sa sonobolomo e bile e santse gape e le yona kgato e semela se leng masisi thata mo komelelong, nako ya jalo e tshwanetse go tlhophiwa go netefadiwa gore go thunya go se ke ga diragala fa kgonagalo y lekhuibu le le mogote e le kwa godimo. Dikgonagalo tsa go rakana le mathata di dikgolo thata fa peo ya sonobolomo e jalwa go sa le gale mo mebung eo mmutlase wa teng o omileng. Fa dipula tsa pele ga jalo di ne di le dintle, mme le mmu o kgotshe metsi, disonobolomo tse di jetsweng go sa le gale di na le sebaka se se botoka sa go dira sentle.
Ka jalo tshwetso ya go jala go sale gale kgotsa morago e tlaa ikaega ka dipolokelo tsa metsi a mo mmung ka nako ya go jala, mine gape le ka gisetori ya bogale le ipoapoeletso ya dikomelelo tsa selemobogare. Ka ntlha e nngwe, letlhajale ga le ka ke la diegisa sebaka, ka gore paka e e masisi ya go tsenya ditlhaka jaanong e tlaa diragala fa phuso le dithemphereitsha di wela tlase mme ditlamorago e nna thobo ya dithoro e e fokotsegileng go boitshega.
Ka kakaretso, matlhajalo a a siameng thata a ka bonala jaana: mo dikgaolong tsa botlhabana tse di tsiditsana, go tloga tshimologong ya Ngwanaitseele go ya bekeng ya ntlha ya Sedimonthole; mo dikgaoiong tsa bogare, go tswa bekeng ya bofelo ya Ngwanaitseele go ya bofelong jwa Sedimonthole, mo dikgaoiong tse di omileng tsa bophirima go tswa dibekeng tsa babei tsa bofelo tsa Sedimonthole go ya bogare jwa Ferikgong. Go tshwanetswe go gakologelwe gore go jala morago ga matlha a go tlaa fokotsa kgonego ya ntshodikuno ya dijalo.
Disonobolomo di ka jalwa mo botennye jwa magareng ga 2,5 cm le 5 cm, go ya fela ka mofuta wa mmu le letlhajale. Jalo e tshwanetse e nne fa godimo mo mebung e e bokete le boteng mo mebung ya motlhaba. Go botlhokwa thata gore peo e jalwe mo mmung o o nang le bongola jo bo lekaneng gore e mele. Kamano e e siameng magareng ga ga peo le bongola jwa mmu e botlhokwa thata. Dipeo di tshwanetse di jalwe ka go lekana le boteng bo tshwane. Tekatekano ya kemo e botlhokwa fela jaaka palopalo ya dimela ka gore e amana le kgaisano e dijalo tse di mabapi di e direlanang.
Palo ya dimela tse di ka tlamelwang ka kgolo ya yumte e ikaigile ka selekano sa metsi a mo mmung a a leng teng. Palopalo ya dimela ka kgaolo ya yumte e botlhokwa thata go feta bopharamola jo bo kgethegileng. Bopharamola mo temong ya maemo a a omileng e ka farologana go tswa 0,91 m ya 2,1 m kgotsa 2,3 m go ya fela la didiriso tsa semotshine tse di gona le mofuta wa thulaganyo ya tshugommu o o dirisitsweng.
Palopalo ya dimela e e kwa tlase thata e lekanyetsa kgonagalo ya thobo, fa palopalo e e kwa godimo thata e tisa koketso ya ngodiego mo sejalong e le yona e fokotsang thobo. Dimela tse di jetsweng mollelo gantsi di na le koketsego ya bothata jwa bolwetse (jaaka polokutu) mme le go wa go gontsi.
Palopalo ya dimela e e tshikinngwang (bonnye dimela di le 20 000 ka heketare mo dikgaolong tsotlhe).
Sethalomela se supa katoganyo ya dimela mo moleng (e lekalekantswe) mo kemo ya bofelo ya dimela jaaka e supiwa (Heketasa ke kgalol ya 100 m x 100 m).
Go atlanegisiwa gore polantere e setelwe go jala peo 10% go feta kemo ya dimela ya bofelo go duelela ditatlhegelo go tswa, tshenyegong sa peo, go tlhoka go mela, tshenyo ya ditshenekegi kgotsa katisegelo morago go dipula tse di bokete ka nako ya go mela. Jaio kemo ya bofelo e le kwa tlase ga dimela tse 20 000, go tshwanetse go akanngwe go jala tshimo gape fa pako ya jalo e sa ntse e wela mo melelwaneng e e amogelesegang.