Resensie: Meesleurende ‘Kamphoer’ ŉ móét  Kamphoer met Sandra Prinsloo. Te sien by Aardklop, Potchefstroom, 24 tot 27 September, en in die Baxter-teater, Kaapstad, 9 tot 26 Oktober. “Ek is Susan Nell,” sê ons voorste aktrise en ons wonderlike reis begin. Die duister wyk, ons kan die toneel op die verhoog inneem. Sandra Prinsloo op die kruin van haar talent, vertellend aan ŉ verhaal wat jou aan die hart gryp en diep laat nadink: Wat as dit ek was; wat sou my keuse wees? Twee boeke later is die verhaal van Susan Nell, wat die ergste onnoembare oorgekom het in die konsentrasiekamp Winburg tydens die Anglo-Boereoorlog, miskien aan baie van ons bekend, maar hierdie toneelstuk pak dit nuut aan. Dit is meesleurend danksy die verhoog as onmiddellike medium, die gestroopte onderbeklemtoning van die teks, ŉ aktrise wat net ŉ voorreg is om te waardeer, spelleiding en rekwisiete uit die boonste rakke, en ŉ vars beligte hoek waar ŉ bielie van ŉ morele vraagstuk die fokus is eerder as ŉ makabere daad uit die verlede. Wat sou jy doen, word ŉ mens in hierdie vertoning afgevra, as die geleentheid tot wraak hom in jou hande inspeel, as die persoon as gevolg van wie jy alles ontbeer aan jou genade oorgelaat word, as jy self kan kies tussen wraak oor wat jou definieer, en die versorging waartoe jy uit beroepskeuse ŉ eed gesweer het? Dit is die keuse waarvoor Susan Nell gestel word, en dit is waarom daardie aanvangswoorde wat Prinsloo so gelade uiter, so absoluut rigtend is. Is sy nog Susan Nell? Wat verteenwoordig dit om Susan Nell te wees, ten diepste, buiten die dop van die geskende liggaam? Prinsloo se vertolking van die naamrol in hierdie eenvroustuk is ŉ móét om te sien vir enigiemand wat die teater, ons taal en spesifiek die wordingsgeskiedenis van die Afrikaner liefhet. Dit is vir vertonings soos hierdie dat die toneelgenre bestaan – ŉ meestersklas van hierdie aktrise sonder gelyke in Afrikaans. Dit is ŉ verhaal van ontsettende wreedheid en skending, van aangrypende barmhartigheid deur figure van elders, van ontferming deur die destydse Kaapse matriarg Maria Koopmans de Wet, van Susan se deursettingsvermoë en die letsels wat haar verhoed om liefde te beantwoord, en van die moeilikste keuse tussen wraak en genade – want wat is geregtigheid teenoor die menswees van albei partye in die skadu van groot onreg? Die verhoogkleding is bykans onmoontlik om te hoog aan te prys. Die rol en gebruik van die ragfyn tekstiel, die kiste en veral die rouheid van klip in die vertel van hierdie verhaal vir die verhoog maak ŉ mens gewoon dankbaar vir die geleentheid om hierdie produksie te beleef. Diegene wat die verhaal ken uit byvoorbeeld Francois Smith se onlangse topverkoper-roman sal weet daar is ŉ toneel uit die konsentrasiekampgedeelte wat baie moeilik is om voor ŉ gehoor te herskep. Dit is amper te erg om in te dink, wat nog te sê te sien. Wees verseker dat dit in hierdie produksie met soveel styl, deernis, smaak, waardigheid en onderbeklemtoning gedoen word dat die verskrikking behoue bly, maar dat jy enigiemand kan saamneem om die verhoogstuk te kyk. Kyk net mooi of sommige speelvakke nie dalk ŉ ouderdomsperk stel nie. Onderbeklemtoning is ŉ alte skaars verskynsel in die Afrikaanse dramabedryf en hierdie produksie van Kamphoer wys waarom dit gerus meer gereeld ingespan kan word – minder is so dikwels meer, is dit nie? As jy kan, gaan kyk asseblief Kamphoer wanneer dit op die planke is by Aardklop in Potchefstroom van 24 tot 27 September of by die Baxter in Kaapstad van 9 tot 26 Oktober. Beter teater gaan jy nie sommer kry nie, en as jy dit misloop, is dit onontkenbaar jou verlies.