Verdien Rusland sy nuwe populariteit?Deur prof. Johan Janse van Rensburg Vlag van Rusland (Foto: Evgeni Tcherkasski/Pixabay) Een van die akute besprekingstemas van die dag is Suid-Afrika se verhouding met Rusland. Die minister van internasionale betrekkinge en samewerking, Naledi Pandor, het ter verdediging van die regering se neutrale (nie-veroordelende) posisie teenoor Rusland as motivering aangevoer dat Rusland met die stryd teen apartheid behulpsaam was. Iemand het in reaksie opgemerk dat dit die voormalige USSR was en dat Rusland vandag ŉ Christelike land is waar sosialisme nie ŉ opsie is nie. Daarbenewens word daar al hoe meer stemme gehoor wat ŉ matige en self positiewe standpunt teenoor Rusland ingeneem het. Bewus daarvan dat dit ŉ sensitiewe aangeleentheid is en dat die skrywer hiervan ŉ teoloog en nie ŉ politikus is nie, het die diskoers tóg vir die teologie relevant geword toe die Christelike stand van Rusland geopper is. Drie vrae het hieruit ontstaan. Allereers dwing die vraag onwillekeurig op of Rusland sonder meer en kategories as Christelik gekategoriseer kan word? Dit laat ŉ verdere vraag ontstaan: Kan Suid-Afrika in vergelyking as ŉ Christelike land beskryf word? ŉ Derde vraag ontstaan hieruit: Wanneer is ŉ land Christelik? Die kategorie van publieke teologie dwing ons om aan die diskoers deel te neem. Wat hier aangebied word, is op geen manier finale antwoorde nie maar ŉ poging om vanuit ŉ teologiese perspektief na die probleemstelling te kyk. Destydse statistiek in 2013 het aangetoon dat 85.6% van die bevolking in Suid-Afrika Christelik is[i]. Of dit vandag met ŉ inklusiewe en sekularistiese staat steeds gesê kan word, is te betwyfel. Insgelyks is die politiese en sosiaal-maatskaplike omstandighede in Suid-Afrika alles behalwe ondersteunend om die persepsie van ŉ Christelike staat te versterk. Ons misdaadsyfer het internasionale status bereik en armoede, werkloosheid en hongersnood het ongekende afmetings aangeneem. Op etiese gebied het die bandelose maatstaf van “anything goes” die algemene norm geword. Al hoe minder Christene is aktief by godsdienstige praktyke soos eredienste, gebedsbyeenkomste en barmhartigheid betrokke. Regverdig só ŉ ellendige sosio-maatskaplike en godsdienstige situasie die benaming van Suid-Afrika as ŉ Christelike land? Is die sosio-maatskaplike omstandighede in Rusland enigsins anders om te regverdig dat dit as ŉ Christelike land geklassifiseer kan word? Insgelyks kan die vraag gestel word: “Kan Rusland as ŉ Christelike land bestempel word?” Uit rekenaarbronne blyk dit dat die meerderheid van Rusland se bevolking, dit is 76 %[ii], die Christelike geloof aanvaar het. Teologies verteenwoordig die Christelike bevolking hoofsaaklik ŉ bepaalde standpunt. Die Rooms-Katolieke en Reformatoriese geloof word nie algemeen aanvaar nie. Volgens Christianity Today (8 Julie 2016)[iii] het die president van Rusland, Wladimir Poetin, ŉ wet onderteken wat enige godsdienstige aktiwiteite buite erkende kerkgeboue verbied. Dit sluit huise, skole en internet-kommunikasie in. Kan dit moontlik in Rusland ŉ rol speel in die versuim van Christene om kerklik betrokke te wees? Na wat berig word, is talle kerk en katedrale in Rusland in ŉ proses van verval en op die internet is daar selfs versoeke vir finansiële steun om die kerke in stand te hou. Dit is niks minder as merkwaardig nie, (of is dit blote toeval?) dat die nuwe haatspraakwetgewing wat pas in Suid-Afrika goedgekeur is, presies met bogenoemde godsdiensverbod in Rusland ooreenstem. Volgens hierdie wetgewing kan Christene in Suid-Afrika met boetes of tronkstraf vir beweerde haatspraak teen ander gelowe gestraf word. Navraag bevestig dat die Christelike boodskap volgens hierdie wetgewing in die kerk verkondig mag word, maar dit mag nie in die openbaar herhaal word nie. Die ooreenkoms met Rusland kan nie misgekyk word nie. Dit plaas die verband tussen die regering van Rusland en die Christelike geloof in die kollig. Berigte in die media wys daarop dat Poetin, wat na bewering ŉ kruis om sy nek dra, geweier het om op ŉ onderhoudvoerder se vraag te antwoord of hy ŉ Christen is. Dit laat ŉ mens onwillekeurig oor Mattheus 10:32 (“As julle My Naam voor die mense bely…”) wonder. Voeg daarby Poetin se onwrikbare houding oor die jaarlange oorlog teen die Oekraïne. Hoeveel lewensverlies, ellende en skade word nie daardeur veroorsaak nie. Teologies beoordeel staan hierdie oorlog skuldig teenoor elke wet van die Dekaloog. Tóg weier die regering van ŉ Christelike (?) Suid-Afrika om die oorlog te veroordeel. Weer wil dit voorkom of die woorde van Jesus Christus in Mattheus 5:9 (“Salig is die vredemakers”) deur Poetin en ondersteuners van die oorlog waardeloos gemaak word. Hoe Christelik is dit wanneer die Christus van die Christelike geloof nie meer saak maak nie? Natuurlik is die houding van ŉ regering nie ŉ aanduiding van die Christelike aard van ŉ land nie, maar wanneer die regering dit al hoe moeiliker vir Christene in die land maak om hulle Christenskap uit te leef, moet dit noodwendig ŉ demper op die Christelike boodskap en invloed plaas. Dit is waar dat Rusland nie ŉ sosialistiese dispensasie het nie. Wat egter nie algemeen bekend is nie, is dat die Russiese Sosialistiese Beweging (wat in 2011 gestig is) ŉ verlinkse beweging is wat verskeie sosialistiese groepering in ŉ verset teen Poetin se regering opbou. Dit is weliswaar nie ŉ algemene beleidsrigting nie, maar toon steeds die hardnekkige weiering van ŉ neomarxistiese ideologie om te verdwyn. Die Marxistiese klem op die sentralisering van mag word juis duidelik geïllustreer deur die outoritêre administrasie van Rusland wat sedert 1993 al hoe sterker geword het en Poetin se obsessie om deur oorlog en magsmisbruik die Oekraïne ŉ deel van Rusland te maak. In ŉ informatiewe artikel[iv] gee Paul Dibb vier redes vir Poetin se besluit om oorlog te maak. Allereers meen hy dat die val van die USSR ŉ verleentheid vir die land was en daardeur aansien verloor het. Tweedens noem Dibb die weersin wat Poetin in die uitbreiding van NATO het. Derdens speel Poetin se oortuiging ŉ rol dat Rusland en die Oekraïne een land behoort te wees. Vierdens is dit volgens Dibb duidelik dat Poetin ŉ obsessie het om Rusland die grootste wêreldmoondheid te maak. Poetin se politieke motiewe mag dalk in politieke leierskap sin maak, maar dit sou nie as Christelike regverdiging vir die verwoesting van ŉ oorlog kan dien nie. Poetin se outoritêre regeringsbeleid het sedert sy tweede termyn as president net sterker geword. Van buite beskou wil dit voorkom of hy nie veel teenstand van sy regering kry om met die oorlog teen die Oekraïne voort te gaan nie, terwyl die meerderheid Christene in Rusland nie veel mag of inspraak het om die oorlog te beëindig nie. Treffend stel die skrywer van ŉ berig (“Hitler never again”, 17 April 2023) dit soos volg op[v]: “History will judge us for foolishly waiting; for allowing the needless suffering and genocide to go on in Ukraine. This applies to the Politicians around the world who did nothing or too little. It also applies to ordinary people who just kept going about their normal life and pretended it was not their concern. But we will pay a heavy price”. Poetin se politieke motiewe mag in politieke leierskap sin maak, maar dit sou kwalik as Christelike motivering vir die verwoesting van ŉ oorlog kan wees. Die oorlog teen die Oekraïne het wêreldmoondhede gespanne gemaak. Poetin se melding van Kernwapens en China se toetrede tot die spanning het die bipolêre dreiging in ŉ tripolêre nagmerrie verander. Die president van China, (Xi Jinping) gee voor om ŉ vredesrol te speel, maar sommige meen dat hy klandestiene motiewe het om nie in te meng nie. Een artikel bestempel hom as “Die vredemaker wat vrede verhoed”. Ander moondhede in die wêreld wat oor kernwapens beskik, word al hoe meer onrustig. Een of ander wêreldleier het nog onlangs opgemerk dat die wêreld nog nooit so naby aan ŉ derde Wêreldoorlog gekom het nie. Teologies doem die vraag na vore of dit die voorspel tot die Bybel se beskrywing van die einde van die eindtye sal wees (2 Petrus 3:10-12). Gevolgtrekking Vanuit ŉ publieke gereformeerde teologie word die volgende gevolgtrekkings gemaak, sonder om voor te gee dat dit in ŉ politieke arena enigsins gewig sal dra. Die meerderheid van ŉ Christelike bevolking maak nie ŉ land Christelik nie. Dit geld ongelukkig van Suid-Afrika waar die haglike morele toestand in die land elke aanspraak op Suid-Afrika as ŉ Christelike land neutraliseer. Inderwaarheid regverdig dié stelling ŉ volledige beredenering. Daar is geen manier waarop die oorlog in die Oekraïne teologies geregverdig kan word nie. Weliswaar geld die beginsel in die Christelike etiek: “Si Vis Pacem, Para Bellum” (Berei jou vir ŉ oorlog voor ten einde die vrede beter te kan bewaar). Wanneer ŉ land egter sonder provokasie of dreiging oorlog maak, roep die Skrif daarteen en behoort die kerke en elke gelowige wat die Skrif eerbiedig, hard en duidelik te protesteer. Persoonlik wonder ek onwillekeurig wat die nuwe positiewe oordeel oor Rusland gestimuleer het? Bronne: [i]General Household Survey, soos weergegee in Elektroniese Christelike Kernensiklopedie (e-CKE): http://ecke.co.za. [ii]Opname deur die Levada Center, November 2012. Geloof in Rusland/Staatsgodsdiens; af.birmiss.com. [iii]Kate Shellnutt, Russia’s Newest Law: No Evangelization Outside of Church. Christianity Today, 8 July 2016. [iv] Paul Dibb, Why Did Putin Decide to Attack Ukraine? The Geopolitical Implications of Russia’s Invasion of Ukraine. Australian Strategic Policy Institute, September 2022. [v]Never Again. The New Hitler must be stopped. Open Letters International, 17 April 2023.