Die kerk as anker - Diskoers
Dit is maklik om gebeure uit die geskiedenis te beoordeel van uit 'n moderne of kontemporêre hoek, en daardie gebeure, of rolspelers, oordeel en veroordeel met die voordeel van die terugblik.
Ek begin my relaas oor die Afrikaner en die kerk met opset met hierdie stelling, omdat dit in ons tyd populêr geword het vir mense om die kerk as instelling te kritiseer en enige en alle goeie waarde wat daardeur toegevoeg is te ontken of te belaster. Ek is voor in die ry van mense wat sal erken dat die kerk in Suid-Afrika histories sekere misstappe begaan het, en ernstige oordeelsfoute gemaak het, veral waar die kerk te polities betrokke geraak het, maar ek is ook voor in die ry van mense wat sterk sal staan op die punt dat die kerk as instelling van onskatbare waarde vir die ontwikkeling van die Suid-Afrikaanse gemeenskap, en vir hierdie opiniestuk, vir die Afrikaner was, en steeds is.
Dit sou sinneloos wees om te veel grense rondom die woord "kerk" te trek – 'n instelling waar Christelike geloofsbeoefening gelei word deur 'n gekwalifiseerde persoon gesentreer rondom die Bybel is vir die doel van wat ek bespreek voldoende, maar in meeste gevalle sal daar seker na die Drie-Susters kerke en die AGS-kerke verwys word, alhoewel daar in vandag se tyd legio onafhanklike gemeentes is wat nie met een van hierdie vier stromings te doen het nie.
As 'n mens deur van die eerste dorpies in Suid-Afrika sou ry, soos Ou Kaapstad, Graaf-Reinette, Swellendam, en jonger, maar tog steeds ou dorpies soos Reddersburg, Ventersdorp, en Potchefstroom, dan word jy bewus daarvan dat mense wat in relatiewe armoede geleef het, geen koste ontsien het om die kerk op hul dorp, tot eer van God se naam, in alle moontlike weelde daar te stel nie – geloof was nie net vir die eerste Afrikaners (of Voortrekkers, of dienaars van die VOC, of wat ook al…) in hierdie dorpe belangrik nie, dit was die sentrum van hulle daaglikse bestaan. Enige Afrikaner-jongmens se ouers of grootouers vertel met heimwee hoe hulle oupas en oumas vroeg soggens Psalms en ander lofliedere gesing het terwyl die koffie gemaak is en voorbereidings vir die dag getref is. Die Sondag was waarlik 'n rusdag, 'n dag waar die mens vryheid van sy aardse juk vir een dag kon vier, en werklik kon rus. Die nederigheid waarmee daar omgegaan is wanneer voorspoed getref het, of, soos wat dalk meer gereeld gebeur het, wanneer rampe getref het, was noemenswaardig, om dit ligtelik te stel.
Die kerk het histories ankers gebied waar rondom gemeenskappe hulself kon organiseer, morele rigting gebied aan mense wat in waarlik woeste en ongerepte omstandighede gewoon het, en het deugde verkondig wat volgens meeste historiese gemeenskappe as edel beskou sou word. Gelowiges huldig groter as enige van hierdie "prestasies", die feit dat die Woord van God verkondig is, en dat dissipels van mense gemaak is. Natuurlik het die kerk tekortkomings oor jare gehad, natuurlik is oordeelsfoute begaan, om dit te ontken sou simpel en onnodig wees, maar hulle wat die rol van die kerk in die moderne samelewing, en vir die moderne Afrikaner wil ontken of ontsê, pleeg 'n grootse onreg.
Vir die moderne Afrikaner, veral in die stad, het die kerk dikwels deel van die gewete geword wat gesus kan word en agtergelaat kan word. Bybelversies sal onder Instagram-foto's verskyn, en hangertjies met kruise sal gedra word, maar Sondae het 'n dag vir fietsry, gholf, of kosmarkte geword. Groot persentasies jong Afrikaners identifiseer nog as gelowig, maar hulle is nie deel van 'n gemeente en 'n gemeenskap van gelowiges nie. Dit is dikwels sulke mense wat die kerk sal kritiseer met 'n geplagieerde kritiek wat hulle eenkeer raakgelees het – die waarheid is dikwels dat dit gewoon geriefliker is om laat te slaap op 'n Sondag, of dat 15 minute per dag op Instagram meer pret is as 15 minute van Bybelstudie en gebed. Een of twee ondersoekende vrae oor hul kritiek teen die kerk bevestig my teorie in 99% van gevalle. Kerkgaan het ongerieflik geword, maar ongeloof skep ook ongemak, so baie jongmense hang hier êrens in die middel rond. So 'n opmerking ontbloot my vir baie kommentaar, veral van hulle wat skuldig voel as gevolg daarvan – maar ek is bereid om my opmerkings statisties te verdedig. Om die kerk te blameer as sagte verkoning sodat jy maar bietjie langer kan lê is lafhartig – en dit breek 'n "gewoonte" wat die Afrikaner oor eeue heen as gemeenskap versterk en gevorm het. Ons grootouers, en hulle ouers, en die se ouers ook, het besef dat hulle nie alles weet nie, het besef dat hulle leiding kort in terme van hulle algemene lewens, en spesifiek hul geloof en God se wil vir hulle lewens, en uitleg van die Skrif. Is ons dan nou so wys dat ons geen leiding nodig het nie? Of dat 'n audioboek of 'n YouTube video as vervanger vir die gemeenskap van gelowiges gesien word?
Die punt, in kort, is dit: As gelowige glo ek dat ek 'n plig het om deel te wees van die kerk, om my rol as lid van die gemeenskap van gelowiges in te neem. Dit verg soms opoffering om Sondae oggende op te staan, of kerkbydraes te betaal, maar ek is daarvan oortuig dat die kerk, om verskeie redes, 'n kosbare instelling in die gemeenskap is, en dat die Afrikaner-gemeenskap spyt sal wees as hy dit vergeet. 'n Identiteitloosheid, en goddeloosheid sal inkruip, soos Raka deur die dorpie se hekkie, en die gemeenskap verskeur, as hy nie alreeds in ons midde is nie.
Paul Maritz is hoof van Solidariteit Jeug, direkteur van AGENDA en mede-aanbieder van die podsending Podlitiek. Paul is 'n voormalige voorsitter van die Noordwes Universiteit se Studenteraad