Kommentaar: Mkwhebane verdien nie om OB te wees - Solidariteit Blog
Algemeen - 12 Oktober 2017
Kommentaar: Mkwhebane verdien nie om OB te wees
Adv. Busisiwe Mkwhebane is nou al bykans 'n jaar in haar pos as openbare beskermer (OB). 'n Jaar gelede het talle ontleders en lede van die publiek haar die voordeel van die twyfel gegee ondanks die feit dat sy nie op sigself opgewasse vir die pos is nie en ook pres. Jacob Zuma en die ANC se voorkeurkandidaat vir die pos was. Sy het nie werklik oor die regte ervaring vir die pos beskik nie en daar het heelwat politieke vraagtekens oor haar werkservaring gehang.
Die EFF het ook haar kandidaatskap gesteun, terwyl die DA dit nie gesteun het nie – ofskoon selfs die EFF al sedertdien hul spyt oor haar aanstelling uitgespreek het. 'n Objektiewe taksering van haar eerste jaar in die warm stoel laat ernstige vrae ontstaan oor haar geskiktheid vir die pos.
Die DA het ook 'n verbete veldtog van stapel gestuur om haar nou uit haar amp te laat verwyder. Dit kan maklik as net nog 'n publisiteitsfoefie deur die DA afgemaak word, maar die feit bly staan dat die parlement ingestem het om 'n ondersoek na haar optrede te loods. Die hoogste wetgewende liggaam in die land gaan deur middel van die portefeuljekomitee oor justisie en korrektiewe dienste nou ondersoek instel oor wat Mkhwebane en haar adjunk, Kevin Malunga, oor die afgelope jaar als vermag het. Dié komitee is dieselfde instelling wat haar 'n jaar gelede as geskik vir die pos verklaar het.
Die ondersoek is moontlik gemaak deur vyf ANC-LP's wat daartoe ingestem het. Hierdie wending het dalk meer met faksiegevegte in die ANC te doen as met moraliteit en etiek, maar die belangrikste is dat die vyf ANC-LP's gehelp het om dit te fasiliteer. Natuurlik, en veelseggend, doen die ANC hul bes om die ondersoek te probeer fnuik en veroordeel dit onomwonde. Hulle het dit by monde van hul woordvoerder, Zizi Kodwa, as 'n "opportunistiese heksejag" uitgekryt en ook met "kommer" daarvan kennis geneem. Volgens die party het Mkwhebane oor die afgelope jaar eerder op ondersoeke wat gewone mense raak gefokus as op "Hollywood-tipe" ondersoeke, aldus Netwerk24. Die party het ook sy LP's opdrag gegee om te verseker dat sy nie uit haar amp onthef word nie.
Dit moet almal in hierdie land baie bekommerd stem as die regerende party, wat by uitstek 'n openbare beskermer (wat immers in die belang van die publiek ongerymdhede in die staat moet ondersoek) moet vrees en verfoei, so heftig tot die verdediging van iemand van Mkhwebane se kaliber kom. Die werklikheid is dat sy die afgelope jaar besonder twyfelagtige besluite geneem het en dat daar wel goeie gronde bestaan om haar te verwyder.
Die enigste werklike groot aankondiging deur haar sedert haar ampsaanvaarding was toe sy die parlement gevra het om die Reserwebank se mandaat te verander om eerder op sosio-ekonomiese opheffing as op inflasieteikening te fokus. Van al haar roemryke voorganger, adv. Thuli Madonsela, se onvoltooide werk waarmee sy kon aangaan, het sy derhalwe gekies om 'n 30 jaar oue saak, wat vandag min impak het, weer af te stof en om meer hedendaagse probleme agterweë te laat. Sy het boonop 'n verregaande remedie, oftewel boetedoening, daarvoor voorgestel. Dit is in die hof beveg en sy het met koste verloor (waarvoor die belastingbetaler waarskynlik weer moes opdok). Die rand en markte het ook baie sterk negatief daarop gereageer.
In die Hollywood-ondersoeke waarna Kodwa so smalend verwys het, is sake soos Nkandla en staatskaping onder die loep geneem. Dit het die hele land aan die gons en is van oneindig groter belang as om die Reserwebank se mandaat te wysig – wat katastrofaal vir die land kan wees en buitendien irrasioneel is. Die groot ondersoeke waarna hierbo verwys is, is juis die tipe werk wat van 'n OB verwag word en daar is heelwat belangrike werk (soos die Staatkapingsverslag) vir Mkhwebane gelaat om mee aan te gaan, maar al wat die publiek van hul beskermer hoor, is dat sy besig is met die ondersoeke na die Guptas en staatskaping. Daar is geen werklike terugvoering oor hoe sy daarmee vorder nie; net vae verskonings. Malunga, wat gehelp het om Madonsela te ondermyn terwyl sy OB was, het ook 'n ondersoek na beweerde onreëlmatige besteding in die Ekurhuleni Metro op 'n onwettige wyse beëindig.
Voorts het Mkhwebane haar daarmee besig gehou om Madonsela op talle maniere te probeer verdag maak en die opdrag gegee dat haar kantoor se TV's na Gupta-kanale gestel word. Laasgenoemde bied dalk nie genoeg rede om haar te ontslaan nie, maar haar gebrek aan enige betekenisvolle ondersoeke en die Reserwebank-sage is waarskynlik wel.
Art. 194 van die Grondwet sit talle maniere uiteen oor hoe 'n OB ontslaan mag word. Sy mag uit haar pos verwyder word oor onder meer wangedrag, asook onvermoë en onbekwaamheid. Voorts kan ontslag bewerkstellig word deur 'n bevinding van 'n komitee van die Nasionale Vergadering of 'n stemming in die Nasionale Vergadering. Die president kan ook die posbekleër skors.
Daar is reeds prima facie-bewyse van wangedrag en onvermoë teen Mkwhebane en indien die politieke magte reg saamvloei, kan daar van haar ontslae geraak word. Met 'n ontaarde en korrupte president, regerende party en regering, kan die land eenvoudig nie ook 'n OB as hul medepligtige en beskermer bekostig nie. Mkwhebane verdien bloot nie haar pos nie.