Deur Dr. Alec Basson 31 Augustus 2018 06:00
Baie navorsing word internasionaal gedoen en verskeie veldtogte is reeds aan die gang.
In sommige lande is afstand gebaseerde en gewigsheffings reeds ingestel.
. Dr. Alec Basson is ’n senior wetenskapskrywer aan die Universiteit Stellenbosch. PressReader - WegSleep Kampgids: 2016-08-01 - KRY JOU KAR IN RAT
Wat is die bes­te wan­neer jy sleep: ’n hand­rat­kas of ou­to­ma­ties? En is daai sto­rie waar dat jy nie in vyf­de moet sleep nie? Jy weet mos: Daar’s ’n paar goue re­ëls vir praat­jies om die kamp­vuur: Jy sê by­voor­beeld nie vir ’n man wat­ter rug­by­span hy moet on­der­steun nie en ook nie wat­ter kar hy moet koop nie. En as jy hou van jou vrien­de (en jou voor­tan­de), dan roer jy ook nie die de­bat oor ou­to­ma­tie­se rat­kas­te teen­oor hand­rat­kas­te aan nie – ook nie die kwes­sie van sleep in vyf­de rat nie. DIE WRINGKRAGKURWE
Sleep is nie net ’n kwes­sie van voet in die hoek sit om op dreef te kom nie. Nog voor jy in die kar spring, is dit eers tyd vir huis­werk: Kyk hoe lyk die wringkragkurwe van jou sleep­voer­tuig. (As jy nie ’n gra­fie­se voor­stel­ ling van die kur­we in jou mo­tor se hand­lei­ding kry nie, gaan loer op die in­ter­net.)
As jy praat van wring­krag, moet jy weet teen wat­ter toe­re (r.p.m.) jou kar se en­jin op­ti­maal funk­si­o­neer. Daar­voor kry jy ’n ge­ne­rie­se wringkragkurwe wat lyk soos ’n koe­pel met die twee be­ne na on­der.
Pro­beer om al­tyd só te sleep so­dat jou en­jin se werk­ver­rig­ting in die boon­ste 20% van dié kur­we val. Dit is ook in dié per­sen­ta­sie­deel waar die en­jin koe­ler loop en e­ko­no­mie­ser is. In die an­der 80% van die kur­we kry die en­jin op een of an­der ma­nier swaar; het­sy in die ver­snel­ling of om­dat die toe­re te hoog of te laag is. ( Ter­loops, as jy nie sleep nie, moet jy kyk na die boon­ste 30% van die kur­we.)
WAT VAN VYF­DE?
Wan­neer ’n mens kyk na ’n vyf­spoed­rat­kas (skets hier­naas), is die vier­de rat ge­woon­lik die rat wat ’n 1:1-rat­ver­hou­ding het (of die naas­te daar­aan). Met an­der woor­de, die rat­kas kon net so­wel nie daar ge­wees het nie, want die en­jin se om­wen­te­lin­ge en dié van die dryf­as is die­self­de.
Om die een of an­der re­de be­staan die mi­te dat dit nie goed is vir die rat­kas om in vyf­de te sleep nie. Daar is eg­ter geen re­de om so te dink nie. Die vyf­de rat kan nie som­mer net breek nie. ’n Rat breek wan­neer hy son­der o­lie werk en warm word.
Die vyf­de­rat­sto­rie kom waar­skyn­lik van die dae in die ja­re se­wen­tig en vroeë tag­tig toe ge­wo­ne ge­sins­mo­tors net met vier rat­te ge­bou is. Die vier­de rat was toe ook die 1:1-rat en die rat waar­in jy ge­sleep het. Daar­na het ’n vyf­de rat by­ge­kom wat be­kend ge­staan het as o­verdri­ve. ( Van eer­ste tot der­de rat is die en­jin se om­wen­te­lin­ge meer as die dryf­as s’n. In vier­de is dit die­self­de, maar in vyf­de rat draai die dryf­as vin­ni­ger as die en­jin – van­daar die be­na­ming.) Vyf­de rat was nie be­doel as ’n kragrat nie, maar eer­der om jou voer­tuig e­ko­no­mies te laat ry.
Van­dag se en­jins is eg­ter so ver ge­vor­der en so krag­tig dat jou kar son­der moei­te in vyf­de sal kan sleep. In van die ses­gang­rat­kas­te kan die vyf­de die 1:1-rat wees; maar dis ook nie meer nood­wen­dig dat ’n rat­kas ’n 1:1-rat het nie. Dit kan wees dat dié rat se ver­hou­ding net-net gro­ter of klei­ner is.
In be­gin­sel werk ’n ou­to­ma­tie­se en ’n hand­rat­kas pre­sies die­self­de. Bui­ten dat jy by die hand­rat­kas die kop­pe­laar moet trap (’n ou­to­ma­tie­se rat­kas het ’n me­ga­nis­me bin­ne-in wat pre­sies die­self­de doen), is die rat­te pre­sies die­self­de. Van die ver­vaar­di­gers be­veel wel ’n ou­to­ma­tie­se rat­kas aan wan­neer jy iets swaars wil sleep. ’n Ou­to­ma­tie­se rat­kas help ook on­er­va­re sle­pers om te kon­sen­treer op hoe hul­le be­stuur, want hul­le hoef hul­le nie oor rat­te te be­kom­mer nie.
’n Af­draan­de is vry­loop­tyd, maar in rat. Men­se maak die fout om teen steil afdraandes teen die rat­te te ry. Die sly­ta­sie op die rat­kas is dan net so­veel as wan­neer jy ver­snel. Ge­bruik eer­der die rem­me om die spoed te be­heer, want dis im­mers waar­voor hul­le daar is. Hou die en­jin se toe­re steeds in die 20%-so­ne as jy af­draan­de ry, en as dit baie steil raak, ver­min­der spoed deur rem te trap en stel­sel­ma­tig af te rat. Moet on­der geen om­stan­dig­he­de teen ’n af­draan­de die kar uit rat haal nie. ’n Voer­tuig van 2 ton ver­snel oor 100 m teen ’n 30 º -hel­ling vin­ni­ger as ’n ren­mo­tor.
As daar ’n op­draan­de ná ’n af­draan­de is, wil jy op die reg­te tyd oor­ska­kel na die la­er rat om teen die bult uit te kom. Ska­kel aan die on­der­punt van die knik oor so­dat jy in die la­er rat die mak­si­mum­toe­re in die 20%so­ne van die wringkragkurwe be­reik (by­voor­beeld 2 280 r.p.m. in die vo­ri­ge voor­beeld). Soos jy spoed ver­loor teen die bult, kan jy aan­hou af­rat op die 20%-be­gin­sel.
KIES DIE­SELF­DE BAN­DE
Die groot­te van jou kar se ban­de het ’n reg­streek­se in­vloed op die rat­ver­hou­ding van die rat­kas re­la­tief tot die spoed wat jy ry. As jy ban­de ver­an­der, is dit be­lang­rik om die band­om­trek bin­ne 10% van die oor­spronk­li­ke ma­te te hou. (Maar ver­kies­lik die­self­de.)
As jy by­voor­beeld van ’n 17”-vel­ling ver­an­der na ’n 18”, en die 17”-band het
’n 75 mm pro­fiel op, moet jy nou ’n 60 mm­pro­fiel-band op die 18”-vel­ling sit. Par­ty ver­vaar­di­gers se waar­borg ver­val as jy ban­de op­sit wat nie aan hul­le spe­si­fi­ka­sies vol­doen nie, en som­mi­ge ver­se­ke­rings­maat­skap­pye sal ook nie uit­be­taal as iets as ge­volg hier­van skeef loop nie.
Ont­hou, ’n kar word nie nood­wen­dig ont­werp om te sleep nie. Wan­neer jy sleep, is daar ’n ek­stra las op die rat­kas wat hom war­mer kan laat word. Dit is goed vir die o­lie én rat­kas as die o­lie koel bly. As jy re­ken jou rat­kas word te warm, kan jy al­tyd ’n o­lie­ver­koe­ler op die rat­kas laat in­stal­leer.
Dis ook be­lang­rik om te ont­hou o­lie kan oud word. As jy dik­wels jou wa haak, be­hoort jy ná el­ke 5 000 km die o­lie in jou rat­kas te ver­vang.