Taaldebat: ANC se nasiebouresep is verkeerdHierdie toespraak is deur dr. Pieter Mulder, leier van die VF Plus, gelewer tydens die departement van kuns en kultuur se begrotingsdebat in die parlement (Mei 2016). Dit word met vergunning op Maroela Media gepubliseer. – Red. Dr. Pieter Mulder, leier van die Vryheidsfront Plus Die bevordering van alle Suid-Afrikaanse tale is een van die sleutelprioriteite van die departement van kuns en kultuur. Artikel 6(2) van die Grondwet lui: “Gesien die historiese inkorting van die gebruik en status van die inheemse tale van ons mense, moet die staat praktiese en daadwerklike maatreëls tref om die status van die tale te verhoog en hulle gebruik te bevorder.” Die bevordering van alle tale is dus nie net ŉ sleutelprioriteit van die departement nie maar ook ŉ grondwetlike vereiste. Wat het prof. Buthelezi van die Universiteit van KwaZulu-Natal die afgelope paar jaar gedoen om die status van inheemse tale te verhoog? Enkele voorbeelde: Een van prof. Buthelezi se studente, dr. Zinhle Nkosi, het die proefskrif vir haar PhD-graad in Zoeloe geskryf. Sover bekend die eerste in daardie rigting. Vyftien studente by die Skool vir Onderwys (School of Education) is besig met of het reeds hulle meestersgrade in Zoeloe voltooi. Deur jou doktors- of meestergraadstudie in Zoeloe te doen, word die gebruikstatus van Zoeloe verhef soos die Grondwet dit vereis. Dit dien ook as ŉ bewys dat inheemse tale tot dieselfde akademiese vlak as Engels kan ontwikkel. Dit maak hierdie studente in die proses trots op hulle identiteit en herstel ook waardigheid. Dit beteken nie dat hierdie studente anti-Engels is of Engels nie kan gebruik nie. Hulle is net trots meertalig. Die ANC-regering sukkel sedert 1994 nog steeds om die regte resep vir nasiebou te vind. ŉ Mens vind hoofsaaklik twee modelle: Die eerste model is die Amerikaanse smeltkroes-resep waar slegs een Engelssprekende nasie gebou word. Om dit te kan regkry moet die tale en kulture van alle ander groepe doelbewus en berekend vernietig word. Dit lyk of die regering tans hierdie model volg. Op alle vlakke word Engels bevorder en Afrikaans en die ander inheemse tale geleidelik uitgeskuif. Die tweede model is een waarin die verskillende tale erken en diversiteit so doelbewus bevorder word. Die eindproduk van hierdie benadering is ŉ land waar almal tuis voel sonder enige bedreiging vir jou taal of kultuur. Voorbeelde hiervan kan gevind word in lande soos Switserland, België en Ethiopië. Dit is ook wat ons Grondwet voorskryf en vereis. Vergelyk onder meer artikels 6, 29, 30, 31 en 185 van die Grondwet. Waarom die gevolgtrekking dat die regering die eerste model volg waar Engels bevorder en alle ander tale berekend afgeskeep en geleidelik vernietig word? Omdat ons 19 jaar moes wag vir die ANC om die Talewet voor te stel en te probeer toepas. Dit terwyl so ŉ wet deur die Grondwet voorgeskryf word (artikel 6(4)). Ná 19 jaar is dit ook nie vrywillig deur die regering gedoen nie, maar was ŉ hofstryd nodig om hulle daartoe te dwing. Die amptelike Talewet is gepromulgeer op 2 Mei 2013. Omdat daar geen erns by die regering hieroor was nie, het regeringsdepartemente en instellings die sperdatum vir inwerkingstelling van die wet geïgnoreer. Dit het veroorsaak dat die spertyd vir die inwerkingstelling van die wet uitgestel moes word. Vandag, drie jaar ná die promulgering, kom 20% van nasionale departemente nog steeds nie die wet na nie en beskik hierdie departemente ook nie oor taaleenhede nie. Die situasie is selfs erger by nasionale openbare entiteite en ondernemings. Daar is dit net ongeveer 36% wat dit nakom. Die enigste gevolgtrekking is dat die ANC-regering nie ernstig of van plan is om te doen wat die Grondwet vereis nie. Daarom ook die gevolgtrekking dat prof. Buthelezi van die Universiteit van KZN meer gedoen het om hierdie tale te verhef as die hele regering en die departement van kuns en kultuur saam. Die grondwetlike instrument om die taaldoelwitte van die Grondwet te bereik, is die Pan-Suid-Afrikaanse Taalraad (artikel 5(5)). Die Taalraad se grondwetlike opdrag is om die nodige toestande te skep vir die bevordering en ontwikkeling van al die amptelike tale. Die mees onlangse PanSAT-raad het bestaan uit verskeie baie bekwame taalaktiviste en taaldeskundiges. Hulle is berekend gekies om verteenwoordigend van al die Suid-Afrikaanse tale te wees. Prof. Mbulungeni Madiba van die Universiteit van Kaapstad was die voorsitter van die PanSAT-raad en prof. Wannie Carstens van die NWU die ondervoorsitter, albei uiters bevoeg en entoesiasties vir hulle nuwe taak. Maar met hulle aanstelling het hulle ŉ PanSAT geërf waar die meerderheid van die personeel geen spesifieke taalkundigheid gehad het nie. Altesaam 80% van die personeel het hemelhoë salarisse ontvang, maar het absoluut niks te doen gehad met die bevordering van tale nie. Die gevolg was ŉ PanSAT wat miljoene rande oorbestee het terwyl daar nie personeel was wat die hoof-taaldoelwitte volgens die Grondwet kon uitvoer nie. Hierdie PanSAT-raad het ŉ amperse onmoontlike taak gehad om PanSAT reg te ruk. Moeilike besluite is deur hulle geneem. Net toe die raad daarin begin slaag om PanSAT finansieel om te keer, besluit die minister in Januarie vanjaar eensydig om die PanSAT-raad te ontbind. Dit was ŉ fout wat die ontwikkeling van veeltaligheid in Suid-Afrika met baie jare teruggeskuif het. Die raad wat nou ontbind is, het ŉ forensiese ondersoek na die wanbestuur by PanSAT laat doen. Die forensiese ondersoek wat die departement van finansies op PanSAT uitgevoer het, het bevind dat daar growwe finansiële wanbestuur in die verlede plaasgevind het. Wat het van hierdie verslag geword? Het hierdie verslag ŉ rol in die minister se besluit gespeel om PanSAT te ontbind omdat dit dalk die departement in ŉ negatiewe lig plaas? Dit mag selfs ŉ strafregtelike ondersoek vereis. Ná die ontbinding deur die minister van hierdie bekwame PanSAT-raad moet daar nou van voor af genomineer en ŉ nuwe raad aangestel word. Waarskynlik ŉ raad wat meer na die minister se pype sal dans. Die gevolg is dat Suid-Afrika minstens twee jaar verloor voordat ŉ nuwe raad aangestel is en hulle die probleme van die huidige PanSAT sal kan begin verstaan. Dit is hoekom dit ŉ groot fout was om die huidige raad te ontbind. Slegs deur hierdie besluit om te keer en deur die grondwetlike bevordering van alle tale na te kom, kan die regering hulle verbintenis tot die Grondwet se taalbepalings bewys. Omdat die kans dat dit gaan gebeur nul is, rus die taak steeds swaarder op opposisiepartye, burgerlike organisasies en mense soos prof. Buthelezi om veeltaligheid in Suid-Afrika te vestig. (Dr. Mulder is lid van die parlementêre portefeuljekomitee: kuns en kultuur.)