poësie | mnr.muller
Tag Archives: poësie
Posted on Mei 31, 2010 by mnr.muller
As deel van die Kreatiewe Skryfonderrig-kursus wat ek ongereeld help onderrig, woon ek en Estelleke een keer per maand, saam met sowat agt ander pelgrims, ‘n kreatiewe skryf-kring onder leiding van oudprofessor, dr Dorian Haarhoff, by.
Hy fasiliteer die skryfproses-proses waar die eindproduk nie soseer die belangrikste is nie, maar die wegmymering van jou gedagtes na ‘n onderbewuste skeppendheid wat jy ontsluit. In laas Woensdag se oefening het hy ons twee-twee mekaar laat skets, linkshandig, terwyl hy agtergrondpoësie lees; waarná ons oorgegaan het in onredigerende skryfwerk.
Hierso is my resultaat van daardie aand:
met my dom hand
genetwerk aan my lomp verstand
skets ek jou –
per ongeluk ’n aanklag –
met elke lyn:
wat spits was, word krom; wat glad is, verplooi
en hoe meer ek probeer keer, hoe meer ver-
weer jou gesig onlewendig.
nou ná die skets
skryf ek jou ’n houtskool-gedig
maar ai, met die rugkant van my hand
genetwerk aan die ánder verstand wat –
per ongeluk soos ek skryf – stilsta-
dig die lyf van die gedig weg-
die woorde hang in die lug ’n poeierige nagedagtenis
’n asem wat uiteindelik en heel geleidelik sagswart verdamp.
Filed under Woordwerke and tagged gedig, houtskool, linkerhand, poësie, skets, skryf, teken |	8 Kommentaar
onder die roesoranje net-kombers van jou bed se voetenent
Posted on Junie 24, 2009 by mnr.muller
span ‘n sagte songloed oor jou naakte lyf
waar ons op die leer rusbank mekaar helder oordag ontklee
jou gesig distort telkens as jy inkom vir ’n soen
en in ons nabyheid klink musiek, af in die straat raas kinders en die bure se worshond blaf
glimlag ons vir mekaar en my hand streel oor jou bors en langs jou heup
terwyl ons ons onderlywe reëlmatig wieg, my lief
Seinde ek in my vorige pantoen te veel leestekens gebruik het, het ek bogenoemde ene kaalgestroop.
Dis nogals tricky – maar belangrik, vermoed ek – om die enjambement (die oorloop van een versreël na ‘n ander, oftewel die vloei van twee versreëls in mekaar) in ‘n pantoen reg te kry (seinde die herhaling van versreëls die volgorde waarin hulle voorkom teenoor die ander reëls, verfomfaai).
Ek het die begin/eindreël aanvanklik vanaf “onder die roesoranje net-kombers van jou bed se voetenent span ‘n gloed om jou lyf” verander na ‘n tipe stelsin “‘n sagte songloed span oor jou naakte lyf onder die roesoranje net-kombers van jou bed se voetenent” en uiteindelik na die opdrag (in die eerste versreël) wat vervorm tot ‘n stelsin (aan die einde) a.g.v. die enjambement/samevloei van die voorlaaste versreël. Ook het ek die “onder die…voetenent” uit die gedig gesny en tot die titel verhef. Ek’s onseker of wat ek gedoen het die beste opsie was, maar nou ja, lewer gerus kommentaar.
Let op dat daar geen beperking op die lengte/vorm van pantoene se versreëls geplaas word nie; dit sou dus – soos ook in my insomnia-pantoen (met die leestekens) – ‘n interessante besprekingspunt kon wees: Hoe dra die lengte van die versreëls (of die gebruik van welke leestekens ook al) by tot die tematiek/atmosfeer van die gedig?
Of ‘n gunsteling vraag: Hoe verskil die funksies van die dubbelpunt aan die einde van die eerste versreël met dié van die laaste versreël van die pantoen-gedig Langafstrand? Haha – onthou, jy het nie ‘n grootmeester se gedigte nodig om poësie te onderrig nie. Gebruik eerder die leerders se eie outentieke tekste, hulle eie pantoen-probeerslae, om oor enjambement en klankrym, ens. te gesels.
Die slagspreuk lui mos: Tell me and I will forget; Show me and I will remember; Involve me and I will understand.
Anyway, alle voorstelle en kritiek is welkom; ek beskou hierdie pantoene as ‘n lekker skryfoefening. Probeer gerus ook ene!
Filed under Klasgee, Woordwerke and tagged digkuns, enjambement, herhaling van versreëls, pantoen, poësie, skryfoefening, Tell me and I will forget; Show me and I will remember; Involve me and I will understand |	18 Kommentaar
Ontgaping van die moeë siel
Posted on Junie 23, 2009 by mnr.muller
Pantoen vir ‘n moeë liggaam | Ontgaping van die moeë siel
…die wydtes van die slaap ontgaan my
| klam ingebed onder die dun kombers |
~ my gedagtes dwaal deur die dag se gedane dinge ~
– dan rol ek om en knies my voosgevoude kussing!
En ek bid vir die rus om te kom… maar:
Haha, ja-ja, ek weet ek het dit oordoen met die leestekens, maar nietemin – ek hou van die pantoen-digvorm. Jy sal sien dat daar hierbo eintlik net ses unieke versreëls is wat elke keer volgens die patroon elders in die vers herhaal.
Die herhalende reëls vorm – anders as waaraan ons gewoond is – ‘n rustige, sikliese ritme. Die digvorm het dit derhalwe nie ten doel om, soos miskien met ‘n sonnet, ‘n gedagteprogressie op die spits te dryf nie; eerder om juis die eb en vloei van ‘n gedagte/gevoel/emosie voor te stel. Amper soos ‘n wiegende mantra.
Probeer gerus self!
Filed under Woordwerke and tagged digvorm, kreatiewe skryf, pantoen, poësie |	1 Kommentaar
Wat maak ’n goeie gedig goed?
Posted on Junie 12, 2009 by mnr.muller
Hoe meer ek met pantoene en cinquiane rondspeel, hoe meer wonder ek of digkuns ‘n ambag is wat aangeleer en ingeoefen moet word, of nie. Kan jy dit aanleer of is dit ‘n ingebore talent wat slegs aan enkelinge beskore is?
Op skool word poësie dikwels as ‘n mistieke entiteit aangebied. Ons word agterstevoor onderrig: eers die meesterstuk, dan definisies en voorbeelde van die elemente van goeie poësie (rym, ritme, ens.). En dan, eers nadat als bespreek en opgesom is, moet jy ‘n gedig oor ‘n lukrake onderwerp produseer as huiswerk vir die volgende dag.
Wat hulle nie vir ons onderrig nie is hoe om rou emosie in woorde om te sit, dit krities te beskou, stelselmatig te redigeer en te wéét wanneer dit klaar/goed is.
Wat hulle nie vir ons onderrig nie is hóé om ‘n cliché te herken of rymwoorde só in te span dat dit nie soos ‘n Kurt Darren song klink nie.
Die tricky ding is, goeie digters flans verskeie emosionele assosiasies saam in nuwe beelde, logies-georden met ‘n klankrykheid en -ritme. Hulle span hulle kreatiewe en logiese denke afwisselend in. Onderwysers moet dus éérstens ‘n emosionele respons by leerders wek, tweedens vir hulle begelei om dit kreatief te verwoord en derdens krities te verfyn.
Ongelukkig is daar nog ‘n bykomende stap: leerders moet eers hulle vrees vir foute-maak verleer. Poësie moet dalk nét formatief (met opbouende kommentaar) geassesseer word, en nie vir ‘n rapportpunt gemerk word nie.
Leerders moet die vrymoedigheid hê om onklaar gedigte klas toe te bring en saam-saam mekaar te kritiseer en raad te gee. Hulle moet gesels oor wát hulle wou bereik, sê hoe hulle dit probeer doen het, en vertel waarmee hulle nog sukkel. Só ontmoet die onderwyser hulle op hulle vlak.
Wat die onderwyser wél kan bepunt, is leerders se refleksies oor die skryfproses. As jy kan agterkom dat ‘n leerder gewroeg het met aspekte van sy/haar gedig(te), dan is dit goed.
Bogenoemde is ‘n heel anderste proses as wat ons tans in skole pleeg. In skole ontleed ons poësie van die meesters en bepunt die rymelary van die leerders. Die illusie word geskep dat digters ‘n ander spesie is; gebore met ‘n goue pen in die hand – nêrens op skool sien ons dat selfs die groot name met woorde wroeg/gewroeg het nie.
Beide die cinquian en die pantoen is nuttige digvorme om leerders te begelei om te waag, speel, probeer, kritiseer, aanpas en weer te probeer.
Maar eers moet jy die gevoel/emosie aanwakker – dit is die eerste stap.
Filed under Klasgee, Woordwerke and tagged digkuns, gedigte, kreatiewe skryf, kreatiewe skryfonderrig, poësie |	5 Kommentaar
Probeer ’n pantoen!
Posted on Junie 8, 2009 by mnr.muller
Probeer gerus om ‘n pantoen te skryf. Dis ‘n digvorm waar versreëls in die daaropvolgende strofes herhaal. In Afrikaans help dit jou veral om iets meesleurends te skep.
Die digvorm verg slegs ses oorspronklike reëls wat dan volgens die patroon verdubbel en gerangskik word om oor twaalf reëls te strek. Die laaste strofe skryf heeltemal homself! En rym is opsioneel.
Herhaal reël 2 (strofe 1)
Herhaal reël 4 (strofe 1)
Herhaal tweede versreël van strofe 2 (reël 5)
Herhaal reël 3 (strofe 1)
Herhaal vierde versreël van strofe 2 (reël 6)
Herhaal reël 1 (die heel eerste versreël van die gedig)
In die gedig hieronder het ek my verbeel ek staan op my oorle ouma se woonstelbalkon en staar na die see, die verte in.
Anderkant die horison:
Waar die see die strand ontmoet,
Trek die gety nou terug;
En in rotspoele krioel die lewe
Daar spoel die seeslakkies uit –
Soggens en saans teen ’n verre kus
Lees nog pantoene op Estelleke se blog en speel-skryf saam. Dit hoef nie meesterlike digkuns te wees nie; slegs ses reëls – ek is seker jy kan!
Filed under Woordwerke and tagged digkuns, digvorme, kreatiewe skryf, pantoen, poësie |	9 Kommentaar
Om te stut en hamer
Posted on Januarie 10, 2008 by mnr.muller
Ek beskou myself nie as ‘n digter nie, maar het die afgelope twee jaar die voorreg gehad om met ‘n ywerige aspirant-skrywer/digter, Ronnie Elliott, te werk. Die volgende gedig het hy in graad 8 (standerd 6) geskryf ná ek hom ‘n bietjie van Breytenbach vertel het:
bedreiging van die onkundiges
vir Breyten Breytenbach
Meneer Breytenbach, meester van poësie soos ek dit ken,
vergun my om myself aan u voor te stel:
ek is die tienderjarige met die bruin oë
en blas vel en ek plaas my verstand onder ‘n juk
om vir u ‘n gedig te brou soos byvoorbeeld:
jou woorde is karamel wat op my smaakkliere
en jou metafore is melkfonteine
en jyself – ‘n Zeus op jou vakgebied
(met ‘n grys baard)
en met oë soos dié van ‘n perd
jou gedigte is ‘n rekreasieterrein vir my siel
en uit elke soete strofe
borrel daar pers suikerstroop
en ek teug aan die sap
van elke klank
die vrugte van jou handewerk
is ‘n tonikum vir my geestestoestand
en ek drink aan die sjampanje
wat jy op ‘n wit blad brou
orals in my kamer
praat die ink van jou pen met my
en ek verheug my
oor die klank
meneer, in feetjieland kan ek skryf soos jy;
wanneer ek slaap en my kop met my smokkel,
maar ek weet en jy weet
dat dit bloot ‘n gogelary met my oë en verstand is
want in die lewe van tyd sal niemand u ooit kan namaak nie
Ronnie Elliott (27/08/2006)
Hy is die daaropvolgende jaar (laasjaar) ‘n goue sertifikaat (100%) hiervoor toegeken by die Kaapse Afrikaanse Eisteddfod. Dis nie aldag dat jeugdiges intertekstualiteit pleeg nie! Of hoe?
Filed under Kloofstraat, Woordwerke and tagged digkuns, gedigte, poësie, Ronnie Elliott |	11 Kommentaar
twaalftoon, fisika kopiereg en kuns: youtube.com/watch?v=4niz8T… 5 years ago
real role of leadership in education is to create climates of possibility (not to command or control): ted.com/talks/ken_robi… 5 years ago
mnr.muller oor Om werk te merk
Susarah Smit oor Om werk te merk
Arnold Löhmann oor Skooluniforms in die Afri…
Joe Botha oor Lesse uit ‘n klompie out…
Leierskap #1 - Stop leerlingrade nou!
Om die lande van Afrika weg te gooi
Life skills #7 - mekaar se mangels lek
Eksamenstres sonder grense