Eiendomstories: Die rooi ligte van die Rio-ramp | Netwerk24
Eiendomstories: Die rooi ligte van die Rio-ramp
Deur Gustaf Pienaar 07 September 2018 05:30
Gustaf Pienaar skryf oor die bewaring van museumskatte op eie bodem soos Arbeidsgenot op Oudtshoorn ná die verwoestende brand in die Nasionale Museum in Rio de Janeiro.
Ek het Maandagaand met hartseer gekyk na die nuusbeelde van die vlammesee wat die Nasionale Museum in Rio de Janeiro verswelg het.
Soos Eureka Barnard, voorsitter van die Langenhoven­gedenkfonds, my gedurende ’n telefoniese onderhoud vertel het, is dit “bykans onmoontlik” om honderd persent seker te maak dat ’n kosbare museum soos Arbeidsgenot op Oudtshoorn nie ook eendag die pad van die Rio-museum sal volg nie.
Tog kan heelwat méér nog gedoen word om veral brandskade te beperk.
Ek gebruik Arbeidsgenot as voorbeeld: Die aanbring van watergedrewe brandblussers sal straks net soveel skade as die brand self aanrig.
Self het ek egter al by ander museums meer gesofistikeerde toerusting gesien wat (as ek dit reg verstaan) byvoorbeeld suurstof onttrek aan ’n vertrek waar ’n brand uitbreek. Dít het Arbeidsgenot helaas nie; die koste daarvan is eenvoudig te hoog.
Ek is by geleentheid toegelaat om daardeur te blaai: Dit is ’n kunswerk van hoogstaande gehalte.
“Die probleem is ’n tekort aan geld,” mor die Langenhoven­gedenkfonds se Barnard. Arbeidsgenot moet dringend gerestoureer word teen ’n koste van minstens R300 000. “Ons het nie daardie soort geld nie. Ons sukkel om selfs net ons mees basiese maandelikse uitgawes – personeel, waterverbruik, elektrisiteit – te dek. Laat staan nog gesofistikeerde brandbestrydingstoerusting.”
In die verlede het Naspers ruim bygedra tot die vestiging van die teater- en kantoorkompleks by Arbeidsgenot. Nou wonder ek maar net of daar nie nóg ’n paar oulap uit daardie oord – en verskeie ander soortgelyke oorde – kan kom nie.
Trouens, bykans elke plattelandse dorp het sy eie Arbeids­genot wat ewe hard worstel om kop bo water te hou – as dit nie weens ’n gebrek aan geld is nie, dan weens ’n gebrek aan leierskap wat van integriteit getuig:
Só wag Brandfort byvoorbeeld steeds op die beloofde museum om Winnie Mandela se nalatenskap te verewig.
Sulke plekke – wat vir ons vertel wie ons is en waarvandaan ons kom – durf tog nie die Rio-pad van vernietiging te volg nie, of hoe?
Die oogmerke van die tweede regulasie hou verband met die verskynsel dat Suid-Afrika jaarliks deur uitvoere kosbare erfenisskatte verloor.
Die eerste stel regulasies hou breedweg verband met die teruggawe deur staatsondersteunde instansies – soos museums – van bepaalde roerende erfenisvoorwerpe in hul bewaring, aan eisers wat ’n bona fide-belang by sulke voorwerpe kan bewys.
Dit sluit in argeologiese, geologiese en paleontologiese voorwerpe, meteoriete, etnografiese kuns, militêre, wetenskaplike en tegnologiese voorwerpe, boeke en historiese dokumente, fotografiese materiaal – ag, die lys is lank.
Onder “restitution” (terug­gawe) word verstaan: “ . . . the return of an object to the success­ful claimant who lost ownership of the object during a period in the history of South Africa, when ownership was denied.”
Dít is ’n mondvol en vertel nóg ’n sensitiewe storie van ons land se verlede.
Die konsepregulasie maak voorsiening vir ’n prosedure waarvolgens ’n eis bewys moet word, asook vir ’n moontlike daaropvolgende appèlprosedure.
Dit sluit in kunswerke, meubels, militêre items, klerasie, musiekinstrumente, gereedskap, herwonne boumateriaal, boeke, manuskripte, seëlversamelings, geld, medaljes.
Weer eens: Die lys is lank en kan straks nog langer gemaak word – byvoorbeeld met die insluiting van antieke en klassieke motorvoertuie wat tans nie uitdruklik in die konsepregulasies vermeld word nie.
Sulke gelyste voorwerpe mag nie sonder ’n permit uitgevoer word nie.
Die twee regulasies is allermins woord- en begripmatig sekuur opgestel.
Ek wil kundiges in bewaringskringe dus aanmoedig om dit te bestudeer en daarop kommentaar te lewer.
Wat ek tóé van die tegniese aspekte van rugby af geweet het – en selfs vandag nog – is gevaarlik. Ek sukkel nóú nog om begrippe soos “afbreekpunte” en “voordeellyn” te verstaan, maar ek besef darem al as jy met ’n bal in die hand gelak word, en jy klou daaraan vas, is ’n strafskop teen jou span wis en seker.
In verlede Sondag se
Rapport Weekliks het Louis de Villiers ’n nostalgiese essay oor sy persoonlike herinneringe aan die Boet Erasmus-stadion in Port Elizabeth gelewer.
Dié landmerk word tans gesloop om plek te maak vir die een of ander ontwikkeling. Wat dit gaan behels, is nog onseker.
Ek het self ’n paar “Boet Erasmus-momente” gehad gedurende die vier jaar dat ek die Afrikaanse Radiodiens – RSG se voorloper – se verteenwoordiger in die Oos-Kaap was.
Die bekende rugbykommentator Gerhard Viviers het my by meer as een geleentheid ingespan om tydens ’n rugbywedstryd waaroor hy kommentaar gelewer het, die “opsommings” gedurende rustyd en ná die wedstryd te doen.
Spiekeries – gentleman wat hy was – het my pogings altyd ruimhartig verduur.
“Lak” – wat ’n lekker Afrikaanse woord! Daar is nog talle sulke Afrikaanse juwele: “pypkan”, “steelkant”, “doelskop”, “pale toe!”
Wat my by ’n ander uitsaai­legende bring – die onvergeetlike Pierre Marais. Ek het ook by geleentheid daar vir hom “opsommings” gedoen.
Wat my altyd sal bybly, is die netjiese pakkie Afrikaanse rugbyterme wat voor hom gelê het.
Ek wens omroepers en televisieaanbieders wil hierdie voorbeeld volg – dan hoor ons straks minder dikwels dinge soos “Slegs op RSG/net op kykNET”; “Bly net waar jy is”; “Moenie weggaan nie”; “ . . . knap ná ses­uur tot skuins voor seweuur”; “Hartlik welkom by . . .”; en die liewe “ . . . met trots geborg deur . . .”
Straks het jy jou eie lysie
Hoe lyk dit dus met ’n paar vars Afrikaanse lentebriesies oor onse etergolwe?
Pienaar is ’n niepraktiserende advokaat van Vleesbaai. Hy gee nie persoonlike regsadvies nie, maar beantwoord algemene vrae. Stuur e-pos vir hom na: guspienaar@gmail.com.
Meer oor: Gustaf Pienaar | Versekering | Bewaring | Museums | Eiendomstories