KORTISOON (KORTISOON): HORMOON EN DWELM OP DIESELFDE TYD - MEDISYNE - 2020
Cortisoon as 'n dwelm
Newe-effekte van kortisoon
Cortisoon is 'n endogene hormoon en een van die bekendste medikasie ooit. Dit word suksesvol gebruik in 'n wye verskeidenheid siektes, terwyl baie mense bang is vir moontlike risiko's en newe-effekte. Maar vandag is daar duidelike behandelingsriglyne en presiese idees van wanneer en hoe kortisoon as medisyne gebruik kan word.
Kortisoon en kortisol
Cortisoon is gebaseer op kortisol, 'n belangrike een hormoon wat in die adrenale korteks gevorm word onder andere uit cholesterol en behoort aan die glukokortikoïede. In 1936 het drie onafhanklike navorsingsgroepe daarin geslaag om 'n stof uit die bynier te isoleer, wat later kortisoon genoem word.
Tien jaar later kan hierdie stof ook sinteties in die laboratorium vervaardig word. Die eerste suksesvolle terapie in 1948 was die behandeling van 'n jong Amerikaanse vrou met ernstige rumatoïede artritis - die pasiënt kon na 'n paar dae weer pynloos loop.
Die kortikosteroïede wat vandag gebruik word, is chemies verwant aan die "natuurlike" kortisoon. Van belang vir die metabolisme is eintlik die kortisol (ook hidrokortisoon genoem) of in die terapie van sy asynsortisisasetaat; Cortisoon is in beginsel 'n oksidasie-geïnactiveerde vorm van kortisol. Nietemin het die term "kortisoon" algehele voorrang gehad vir alle dwelms met kortisol-effek.
Die regulerende meganisme van glukokortikoïede
In rus vorm die liggaam 8 tot 25 milligram kortisol per dag, en in stressituasies tot 300 milligram. Aangesien die hormoon altyd vir die liggaam beskikbaar moet wees, word die voorkoms daarvan beheer deur 'n ingewikkelde beheermeganisme.
Binne hierdie meganisme word die grootste hoeveelheid kortisol gevorm in verskeie bouts tot 6:00 tot 8:00, waarna die produksie van hormone tot middernag tot 'n minimum verminder.
Die presiese kennis van hierdie beheerlus, en moontlik selfs individueel vir elke pasiënt, is een van die basiese voorvereistes vir 'n suksesvolle kortisoonbehandeling.
Glukokortikoïede in die metabolisme
Glukokortikoïede speel 'n belangrike rol in baie metaboliese prosesse. As dit nodig is, mobiliseer hulle die energie-reserwes wat in die liggaam gestoor word, byvoorbeeld deur die bloedsuikervlak deur verskeie prosesse te verhoog en die vrystelling van vet te stimuleer - en word dus dikwels as streshormone genoem.
Daarbenewens het glukokortikoïede 'n belangrike funksie in inflammasie: hulle kan die inflammatoriese reaksies op verskillende vlakke (anti-inflammatoriese effek) inhibeer - die hoofbesit waarvoor kortisol medies gebruik word.
as newe-effek Spier- en beenmassas word afgebreek. Daarbenewens beïnvloed glukokortikoïede ook die water-elektrolietbalans - 'n effek wat gewoonlik ongewenst is as 'n geneesmiddel in kortisol en daarom onderdruk word in die sintetiese preparate as 'n newe-effek.