Nolte was bekend vir sy baanbrekende werk Der Faschismus in Seiner Epoche (1963) – “Die Fascisme in sy Tydsgewrig”. Dit was ’n vergelykende studie van die Duitse nasionaal-sosialisme, die Italiaanse fascisme en die Franse vooroorlogse beweging Action Française, wat ’n soortgelyke ideologie gehuldig het. Daarmee het hy die nasionaal-sosialisme bo ’n unieke Duitse karakter uitgelig en as ’n internasionale ideologie, verbonde aan ’n era, vertolk.
Hiermee het Nolte al ’n taamlike debat uitgelok. Dit sou ewenwel tot 1986 duur voordat hy die knuppel in die hoenderhok gegooi het met ’n artikel in die Frankfurter Allgemeine Zeitung, wat verskyn het onder die titel Die Geschichte die nicht vergehen will – “Die geskiedenis wat nie wil verbygaan nie”.
Een: Adolf Hitler en sy Nazi’s se massamoord op die Jode, ’n geskatte 6 miljoen mense, is nie uniek in die 20ste-eeuse wêreldgeskiedenis nie. Dit kan vergelyk word met die miljoene wat Josef Stalin en sy kommuniste doodgemaak het.
Twee: Die Nazi-misdade was ’n reaksie op wat onder Stalin in die Sowjetunie gebeur het. In sy ingewikkelde Duitse sinskonstruksies het hy dit só gestel: “Dit is ’n opvallende leemte in die literatuur oor die nasionaal-sosialisme dat hulle nie weet of nie wíl weet in welke mate alles wat die Nazi’s later gedoen het, met die enkele uitsondering van die tegniese vooruitgang van die vergassing, reeds in ’n omvangryke literatuur in die vroeë twintigerjare beskryf is nie: Massadeportasies en -beskietings, foltering, doodskampe, uitwissing van ganse groepe volgens bloot objektiewe kriteria, openbare eise vir die vernietiging van onskuldige, maar as ‘vyandelik’ geagte mense.”
Die felle debat, bekend as die Historikerstreit, het nie slegs oor die verlede en die geskiedwetenskap gegaan nie. Onderliggend daaraan was linksgesinde akademici se ongemaklikheid met die konserwatiewe rigting wat die Wes-Duitse regering onder die Christen-demokratiese bondskanselier Helmut Kohl – wat die bewind in 1982 van die gematig-linkse sosiaal-demokrate afgeneem het – ingeslaan het. Die aanklaers teen Nolte was bevrees dat Duitsland weer na ’n Hitler-agtige diktatuur kon afgly, en Nolte se “verontskuldiging” van die volksmoord op die Jode was ’n simptoom daarvan, het hulle gevrees.
Hitler het sy idees op sy eie ontwikkel; die Sowjetunie het nie werklik ’n rol daarin gespeel nie. Wat wel die geval is, is dat Nazi’s die Sowjetunie se stelsel van totalitêre diktatuur, die massale verdrukking en konsentrasiekampstelsel, met belangstelling bestudeer, nagevolg en vervolmaak het.
Reeds sedert die jare sewentig en tagtig het die ANC/SAKP ’n bepaalde narratief oor die Suid-Afrikaanse geskiedenis begin opstel, waarvan ’n mens die ontwikkeling duidelik in hul publikasies kan volg. Dis ná 1990, toe hulle uit ballingskap teruggekeer het, met krag verder ontwikkel.
Dit kom daarop neer dat apartheid ’n unieke misdadigheid in die wêreldgeskiedenis het, ’n wisselvorm van die nasionaal-sosialisme en ’n misdaad teen die mensdom was, en dat hulle self die toppunt van moraliteit en beginselvastheid was. Dié narratief is in effens verwaterde vorm deur die Waarheids-en-Versoeningskommissie oorgeneem (iets waaroor aartsbiskop Desmond Tutu vandag moontlik enigsins skaam voel).
Wyk ’n mens hiervan af, word jy – net soos Ernst Nolte en Martin Broszat destyds – by wyse van spreke tot die hel verdoem. Selfs ’n senior kollega uit eie kring, wie se naam ek maar nie sal noem nie, het my aan die begin van die eeu in die koerant gerepudieer toe ek gepleit het dat die geskiedenis van apartheid “gehistoriseer” moet word.
Daar is historici wat hulle nie laat intimideer nie. Die belangrikste daarvan is ongetwyfeld Hermann Giliomee, wat in sy monumentale werk oor die Afrikaners en elders ’n nugter vertolking, gelei deur die eise van die historiese wetenskap, handhaaf.
Dinge soos die potloodtoets wat nou weer tydens Solidariteit se besoek aan die VN opgerakel word is vir my vreemd. Nêrens het ek iemand teë gekom wat dit ondergaan het nie. Wat wel snaaks is dat die ANC die bruinmense weer benadeel soos in die saak teen korrektiewe dienste maar daarvan sê hulle niks nie.