Arthur Nathan pool
In the early years of Bloemfontein’s existence, only boys and men participated in swimming. In the beginning dams were used for swimming, but in 1892 the first swimming bath was opened on the corner of Douglas and Gordon Street and was filled up by means of a furrow that was dug out of Bloemspruit. Now ladies and girls also participated in swimming, but men and boys, ladies and girls each had their own allotted time for swimming and no mixed bathing between the sexes was allowed.
Arthur Nathan-swembad ’n eeu oud
Dr. Hannes Haasbroek, Nasionale Museum, Bloemfontein
OP 7 Oktober 2007 is dit presies 100 jaar gelede wat die bekende Arthur Nathan-swembad, die eerste munisipale swembad van die stad, in Bloemfontein geopen het. Voor dié gebeure het ’n private swembad, wat in 1892 op die hoek van Douglas- en Gordonstraat tot stand gekom het, die inwoners bedien. Vir jare lank was die Arthur Nathan-swembad die bron van lafenis en ontspanning in Bloemfontein. In 1933 is ’n groot ontspanningsentrum vir die stad by Maselspoort ontwikkel waar nog ’n swembad, vermoedelik die grootste swembad suid van die ewenaar, gebou is.
Eers sowat 33 jaar later, in 1966, is die pragtige Stadion-swembad met sy Olimpiese standaarde deur die munisipaliteit in Parkweg geopen. Die bou van die Arthur Nathan-swembad, wat in 1995 tot ’n nasionale gedenkwaardigheid verklaar is en vandag nog ’n sieraad in Bloemfontein is en benut word, is in 1905 deur die stadsraad goedgekeur. Dit was allerweë duidelik dat die projek groot erns by die raad geniet het en voorkeur is bo ander belangrike openbare werke daaraan gegee. Maar ’n taamlike warm gesprek het die finale goedkeuring voorafgegaan.
Vir eers het die raad besluit dat ’n kompetisie vir die beste swembadontwerp uitgeskryf sou word met ’n prysgeld van £100. Nadat die stadsingenieur, mnr. H.F. Peet, aangebied het om die swembad te ontwerp, het burgemeester W.S. Reid op eie verantwoordelikheid goedkeuring aan hom verleen om daarmee voort te gaan. Die Peet-ontwerp het voor die openbare gesondheidskomitee gedien wat dit na die stadsraad vir finale goedkeuring verwys het. Etlike raadslede was ontstig omdat die burgemeester hom die reg toegeëien het om ’n amptelike besluit te systap. Gemoedere het gekalmeer nadat die burgemeester op die kostebesparing gewys het indien die Peet-ontwerp goedgekeur word, wat toe gebeur het. Onder gelag is opgemerk dat die stadsingenieur gewoonlik nie toeganklik is weens sy groot werkslas nie, maar nou het hy skielik die tyd om hom met swembadplanne te bemoei.
Die swembad is aan die bopunt van Wes-Burgerstraat in Fairview teen ’n koste van nagenoeg £7 050 opgerig. Bouwerk het op 14 September 1906 begin, maar Rochelle & Smith, die kontrakteurs, het in gebreke gebly om met die werk voort te gaan. Op 22 April 1907 het Beckett-boukontrakteurs oorgeneem. Al die houtwerk is in Bloemfontein deur werkloses verrig om hulle sodoende tegemoet te kom. Reeds op 19 Desember 1906 het burgemeester Wolff Ehrlich die hoeksteen in die teenwoordigheid van raadslede, hoë munisipale amptenare en slegs ’n redelike opkoms van die publiek gelê. Met voltooiing was dit ’n oordekte en toe bad.
Die dak en wande van ysterplate is van Engeland ingevoer en die konstruksie is teen groot koste geïnstalleer. Die dak het lang stroke deurskynende glaspanele bevat. Die konstruksie het in effek ’n binnenshuise atmosfeer gevorm. Die dakkonstruksie van die swembad is blykbaar eers teen die middel van die 1920’s verwyder en later op die Ou Markgebou in die stad opgerig. Die oordekte swembad was vir lank ’n omstrede besprekingspunt omdat dit die Vrystaat se wisselende natuurelemente kon afweer en heel jaar oop kon wees, maar vanselfsprekend nie juis gebruikersvriendelik nie. Baaiers was immers van die son en buitelug verstoke.
Die swembad is op 7 Oktober 1907 deur burgemeester C.L. Botha te midde van ’n groot skare belangstellendes geopen. Onder luide toejuiging het hy trots opgemerk dat die swembad as die grootste in die land gereken kon word en dat daar min in Engeland bestaan wat dit kon ewenaar (later is selfs deur swem-geesdriftiges oordrewe gespog dat benewens San Francisco dit die grootste in die wêreld is). Elke pennie wat op die projek bestee is, was die moeite werd om die uitmuntende ontspanningsgeriewe vir die inwoners tot stand te laat kom, het die burgemeester gesê. Toe hy afsluit, het menige jubelende jong seuns ingeduik, gevolg deur raadslid W. Lambon, die voorsitter van die openbarewerke-komitee.
Aangesien die saamswem van mans en vroue in daardie jare nie toegelaat is nie, is sekere tye vir die twee geslagte gereël. Aanvanklik is Maandag- en Donderdagmiddag en Saterdagoggend vir vroue opsygesit. Op 13 Februarie 1908 het Bloemfontein sy eerste swemgala beleef wat deur die Bloemfontein Amateur Swimming Association aangebied is. Nieteenstaande ’n opvallende gebrek aan spasie in die geslote ruimte om ’n groot aantal toeskouers te huisves, beperkte en onvoldoende geriewe vir die pers wat in die donker ’n poging moes aanwend om hulle berigte te skryf en tydhouers wat verskillende tye vir die deelnemers opgee wat groot verwarring veroorsaak het, was dit ’n genoeglike aand vir die sowat 800 ondersteuners.
Ofskoon die swembad gebou is sonder die oog op winsbejag, was die stadsraad oortuig dat die onderneming ’n geldelike sukses sou wees. Maar nadat die bad meer as ’n jaar in bedryf was, het dit geblyk allermins die geval te wees. Meningvormers het gebrom dat die swembad in ’n wit olifant ontaard. Min inwoners was daarvan bewus dat die onderdakswembad die heel jaar oop was en het hulle derhalwe in die wintermaande onttrek, is onder meer aangevoer.
Maar heelwat inwoners en sommige stadsraadslede was van oordeel dat die swak aftrek wat die swembad kry en gepaardgaande gebrek aan inkomste vir die munisipaliteit grootliks te wyte was aan die verbod op die saamswem van mans en vroue. Daar is uitdruklik op gewys dat hierdie reëling oor gemengde baaiery in huishoudings groot beslommernis veroorsaak, want veral getroude pare en gesinne wil tog graag saam ontspan of uitstappies onderneem, om nie eers van ongetroude paartjies te praat nie. Dit sou meebring dat vir die volgende paar jaar ’n verwoede debat in die raad én in die openbaar oor die aangeleentheid geheers het met eng sedebewakers aan die een kant en die pragmatiste aan die ander kant.
Eers in 1913 is gemengde baaiery onder streng maatreëls toegelaat. Vandag klink dit lagwekkend, maar een van die reëls het bepaal dat mans en vroue slegs aan dié kant van die swembad mag uiklim waar hulle onderskeie aantrekhokkies geleë is. Hierdie swembad het vir lank slegs as die munisipale swembad of openbare swembad bekend gestaan.
In 1967 is dit die Arthur Nathan-swembad gedoop. Sedert 1919 het Arthur Nathan, seun van Lionel Nathan wat in ’n stadium burgemeester van Bloemfontein was, groot opgang in die Vrystaatse en Noord-Kaapse swemwêreld gemaak. Hy het as afrigter, skeidsregter en hoofbeoordelaar ’n groot naam in swemkringe geword en was grootliks verantwoordelik vir die hoë swemstandaard wat in Bloemfontein gehandhaaf is. Aanvanklik is deur betrokkenes probeer om die nuwe Stadion-swembad dié naam te gee. Toe hulle nie daarin kon slaag nie, het die stadsraad goedgunstelik ingewillig dat die Fairview-swembad voortaan as die Arthur Nathan-swembad bekend kon staan ter herdenking aan wat hy alles vir swem beteken het.
A recent photo, and a 2011 article:
Bloemfontein - municipal swimming pools
For those who aren’t lucky enough to swim in the sea during the hot December holiday, and for those who don’t own a swimming pool at home, it’s set to be quite a dry festive season in Mangaung with only one of the six municipal swimming pools in working order. The Stadium Swimming Pool in Park Road, which opened late this year due to broken pumps, will again see hundreds of bathers this year flocking through the gates, because all the other pools’ gates are closed.
The Mangaung Metro Municipality confirmed that the Mangaung Swimming Pool, Heidedal Swimming Pool, Botshabelo Swimming Pool, Mmabana Swimming Pool and the Arthur Nathan Swimming Pools are either under renovation or just plainly closed and due for budgeting in the next financial year.
"The Heidedal Swimming Pool is at this stage closed due to leakages and will be budgeted for in the next financial year," said municipal spokesman Qondile Khedama. He however promised that both the Mangaung Swimming Pool and the Botshabelo Swimming Pool are under renovation and will be open before the school holidays. The reason for the closure of Arthur Nathan and the Mmabana Swimming Pool is unknown, and enquiries from the Citizen were not answered at the time of going to press. The Citizen was able to establish from an anonymous source that the Mangaung Swimming Pool cost nearly R13 million to build.
Free State Aquatics, which is more than 500 members strong and oversees numerous swimming clubs in Bloemfontein, told The Citizen that they would love to make use of the other five swimming pools. They are however mainly at the mercy of the Stadium Swimming Pool in Bloemfontein.
Swimming coaches who usually train at the Stadium Swimming Pool and pay fees to make use of the pools, were meanwhile left high and dry for a month and a half, due to faulty pumps. "We were supposed to start training on the 1st of September, like every other year, but it only opened today (Monday)," said the coach of the Super Sport Seals Swimming Swimming Club, Simon Grey. Having coached Ryk Neethling and six other Olympic Medalists from the Free State, Grey says he is disappointed about the way the cleaning of the two pools at the Stadium Swimming Pool (the 100m pool and the diving pool) were handled. "I’ve coached here for 25 years, and this is the first year we’ve had to wait so long to use the pool. One of the workers at the pool told me that the municipality didn’t have the money for chlorine, and after they bought the chlorine, the boilers didn’t work." Khedama however said due to pumps that seized, the diving pool had to be closed, which means there was no circulation of water, which later caused the water to go green. "The pumps were repaired last week. Due to a gala which was held on Saturday, we could not clean the water as it would have affected the preparation of the gala and also the warming of the water."
The Free State Under Water Hockey and Free State Diving teams are also training in the diving pools each year, but had to halt their sessions this year due to the problems. "The preparation for the gala on the 22nd October is underway, which will have both pools ready for use," said Khedama.
More in this category: « 1973 SAASU Yearbook Biographies Newlands Pool »