Vos vertel van vertaalwerk aan ‘Fragmente uit Die Odusseia’ | Netwerk24
Vos vertel van vertaalwerk aan ‘Fragmente uit Die Odusseia’
Deur Willem de Vries 23 Februarie 2016 00:39
Die digter en vertaler Cas Vos. Foto: Theana Breugem
Die Odusseia is Cas Vos se Afrikaanse vertaling van Homeros se klassieke werk, ’n teks wat sy weg na werke van talle Afrikaanse digters gevind het. Vos het Willem de Vries se vrae oor hierdie vertaling beantwoord.
Watter uitdagings het die ­ver­taling van Homeros se Odusseia gebied?
Ek het vir twee jaar ononderbroke aan die vertaling gewerk. Die grootste uitdaging was om Homeros se versreëls in ’n poëtiese vorm te omskep wat trou bly aan die rykdom metafore en treffende ver­gelykings van die grondteks. Die ­kultuur-historiese konteks en die spannende ­verhaallyn moes ook behoue bly sonder om die aard van die Griekse teks prys te gee.
Jy haal die Argentynse skrywer Jorges Luis Borges aan: “Art is like that Ithaca / of green eternity, not of mere astonishments”. Wat aan DieOdusseia het jou die werk se “groen ewigheid” ­ingeprent toe jy dit ­vertaal het?
Ná die bloedige tien-jarige Trojaanse Oorlog, begin die oor­lewendes na hul tuiste terugkeer. Vir Odusseus en sy dapper manskappe is die reis alles behalwe sonder slag of stoot. Die leser ontmoet Odusseus nie net as ’n held nie, maar ook as ’n eensame figuur wat heimwee na Ithaka, sy geliefde vrou, Penelope, en sy seun, Telemachus, koester.
Odusseus doen alles in sy vermoë om sy kléos, sy eer, deur sy heldedade, te beskerm. Tydens die reis wag die mens­vreter-sikloop, die verleidelike Kirke en die towersangeresse Skilla en Charibdis, hom en sy man­skappe in. Die bedreigings kan hom egter nie van die “groen ewigheid” van Ithaka vervreem nie. Die heimwee seë­vier oor die teenslae. Selfs die onstui­mige seegod Poseidon kan Odusseus se reis nie stuit nie. Heimwee is die krag agter ’n tweede reis: die reis van Telemachus op soek na sy verlore pa. In Ithaka gons die minnaars soos bye om Penelope se lyf. Hulle wil ook Odusseus se besittings en mag inpalm. Nadat die minnaars verslaan is, bloei die amandels in Ithaka. Die son rol vir Odusseus ’n goue tapyt uit. Vrede sif soos reën neer.
Die Odusseia kos R180. Bestel dit by Cas.Vos@vodamail.co.za. Cordis-trust is die uitgewer.
In D.J. Opperman se bundel Komas uit ’n bamboesstok resoneer die reismotief op talle plekke en vlakke, sê Cas Vos. “Die gedigte ‘Odysseus Ruik Moer’, ‘Penelope Prewel by sy oor’ en ‘Glaukus Klim uit die Water’, is enkele voor­beelde van gedigte met ’n Homeriese verwantskap. Breyten Breytenbach se liefdesvers ‘Ithaka’ maak in ’n eie vars idioom van Die Odusseia gebruik. Adam Small vergelyk sy reis as digter met die Odusseus-reis, terwyl Dolf van Niekerk ’n ryk bundel, Die reis na Ithaka, geskryf het. In Marius Crous se Vol draadwerk, kom talle knap gedigte voor wat op Die Odusseia sinspeel.”