MORALO WA TSHEBETSO WA MOLAO | Local Government Action
Ho bohlokwa hore balwanelaphetoho ba utlwisise hore melao e etswa le ho sebediswa jwang Aforika Borwa.
Tlhahisoleseding e kentsweng mona e tla o thusa ho utlwisisa ditokelo tsa hao ha o sebetsa le mmuso wa lehae.
Websaeteng ena kaofela, Molao o tshekaleditswe mme ho fanwe ka dikgokelo tsa molao’ dikgutsufatsong tse ka thoko tsa ‘MOLAO O AMEHANG’.
MOLAO KE ENG
Aforika Borwa, ha ho mmuso kapa motho ya ka hodimo ho molao. Mmuso kaofela, ho kenyeletsa mmuso wa lehae, o tlameha ho etsa dintho ho ya ka Molao wa Motheo le melao e amohetsweng ke mmuso. Hona ho tsejwa e le (me)molao (karolo ya 1(c) le karolo ya 2 ya Molao wa Motheo) mme o bolela hore mmuso, boradipolotiki le diofisiri tsa boemo bofe kapa bofe ba ka laelwa ho phethahatsa ho ya ka molao.
Ha o hanana le ketso ya mmuso wa lehae kapa o hana ho phethisa ho ya ka taelo, ho na le dipotso tse pedi tseo o hlokang ho di botsa:
Ke molao ofe o fang mmuso tumello ya ho etsa dintho?
Na mmuso o phethahaditse ho ya ka molao?
Makala a mararo a mmuso – lehae, porovense le naha – mme lekala ka leng le fumana matla Molaong wa Motheo. Lekala le leng le le leng le tlameha ho amohela melao ya lona dikarolong tse tlasa taolo ya lona.
MEFUTA E FAPANENG YA MELAO
The Constitution (Molao wa Motheo): ona ke molao o phahameng Aforika Borwa mme o ka hodimo ho melao e meng kaofela e hananang le oona. O kenyeletsa Bili ya Ditokelo e tiisetsang ditokelo tsa motho e mong le e mong Aforika Borwa.
Melao: ena ke melao eo mokgatlo o kgethilweng, o kenyeletsang lekgotla la masepala, ketsamelao ya porovense kapa Palamente ya naha, e bileng le dikgetho tsa yona mme hape e bolelwa e le molao. O mong wa Melao e bohlokwa ka ho fetisisa o laolang mmuso wa lehae ke Municipal Systems Act (Molao wa Mekgwatshebetso ya Masepala).
Melawana ya masepala: ena ke melao e etswang ke mmuso wa lehae. E tlameha ho amohelwa ka dikgetho tsa bongata tsa lekgotla la masepala. Tlasa Molao wa Motheo, setjhaba se tlameha ho fuwa monyetla wa ho hlahlobisisa le ho hlahisa maikutlo ka melawana pele ho etswa dikgetho tsa yona lekgotleng la masepala.
Diqeto: tsena ke diqeto tsa lekgotla la masepala tse entsweng ka kgetho ya bongata. Diqeto tse ding, tse jwalo ka ho qhala lekgotla la masepala, di hloka bongata ba pedi borarong ho amohelwa.
Melao: ena e sebetsana le ka moo lekgotla la masepala le tsamaisang kopano, ha dikopano di sa dumellwa ho kenelwa ke setjhaba, karolo e bapalwang ke sebui le ka moo ho sebetswang ka diphethishene.
Leano la masepala: leano la masepala, le amohetsweng ka qeto ya lekgotla la masepala le molawana, le tlama ho ya ka molao. Mehlala ya sena ke leano le fokolang haholo, leano la mekitlane le dipokeletso, leano la ditefiso, jj. Maano a sa amohelwang ka qeto kapa molawana wa lekgotla la masepala ha a tlame, e leng ho bolelang hore ha a phethahatswe jwalo ka molao.
Melao, meralo ya tshebetso le ditataiso: ena ke melao ya tlatsetso e amohetsweng ke phethahatso. Moo e leng mmuso wa lehae, hona ho bolela hore lekgotla la masepala, meyara le/kapa komiti ya phethahatso. Ho amoheleha e le molao, melao e tlameha ho amohelwa ka molao kapa melawana.
Ho ya ka karolo ya 32 le karolo ya 162(3) ya Molao wa Motheo le karolo ya 15(3), karolo ya 25(4)(a), 46(4)(a) le karolo ya 84(3)(b) ya Municipal Systems Act (Molao wa Mekgwatshebetso ya Masepala), melawana, maano le melao e tlameha ho fumantshwa setjhaba. Kopa ofisi ya masepala wa heno hore e o fe khopi ya molawana, leano kapa molao wa masepala eo o e batlang.
Makgotla a dinyewe: Ka dinako tse ding makgotla a dinyewe a etsa qeto ka hore melao ena e lokela ho sebediswa jwang. Hona ho bitswa tlhaloso ya molao mme hoo ke ho etsang hore Molao wa Motheo e be tokomane e phelang. Ho na le maemo a mmalwa a makgotla a dinyewe Aforika Borwa, ho tloha makgotleng a dinyewe a maseterata, ho ya Makgotleng a dinyewe a Phahameng ho ya Makgotleng a dinyewe a Phahameng a Boipiletso le Makgotleng a dinyewe a Molao wa Motheo. Lekgotla la dinyewe la Molao wa Motheo ke lekgotla la dinyewe le qetelang la ditaba kaofela tsa molao wa motheo – le etsa qeto ya ho qetela ka tlhaloso ya Molao wa Motheo le Bili ya Ditokelo. Dinyewe tse tswang Lekgotleng la dinyewe la Molao wa Motheo di hlalosa le ho etsa molao le ho hlalosa ditokelo tsa rona. Ho na le ditsela tse fapaneng tsa ho fumana melao eo o e batlang. O ka bua le ofisi ya masepala wa mmuso wa lehae mme wa kopa dikhopi tse felletseng tsa melawana, melao le maano. Tsena kaofela di lokela ho ba websaeteng ya masepala wa heno.