Bou-aanpassings vir gestremde huurders(Argieffoto) Deur Linette Retief Tania*, ’n persoon wat ’n rolstoel gebruik weens veelvoudige sklerose (VS) het onlangs met groot verwagtinge by ŉ splinternuwe tuinwoonstel ingetrek. Haar opwinding het egter kort voor lank in frustrasie verander. Van die aanpassings wat die verhuurders belowe het om te maak om haar lewe as ŉ gestremde persoon te vergemaklik, was min te sien. Die oprit na die voordeur was te nou en te lank. Die kragproppe was te hoog geïnstalleer wat beteken sy kon nie self toestelle inprop en aan- of afskakel nie. Die ruimtes vir die wasmasjien en skottelgoedwasser is eweneens verkeerd bereken en die elektrisiteitstoevoer was ŉ fiasko. Haar grootste nagmerrie was egter die badkamer. Die ingang, ŉ skuifdeur, was te nou. Tussen die kommode-tipe toilet en ondeurdagte plasing van die badkamerkassie was daar nie plek om ŉ kat te swaai of ŉ rolstoel te draai nie. Voor die stort was ŉ sementskeiding wat vir enige gestremde die ekwivalent van Mount Everest sou wees. En nêrens was handrelings nie; ’n hulpmiddel wat Tania broodnodig het om haarself op te hys omdat haar bene te swak is. Die rede vir die verhuurders se versuim was klaarblyklik finansiële druk weens die Covid-19 inperking, wat enersyds te verstane is. Andersyds betaal Tania maandeliks haar volle huur terwyl die kwaliteit van haar lewe, beide fisiek en sielkundig, gekompromitteer is. Die nodige voorsorgmaatreëls en beter kommunikasie, ook van Tania se kant af, kon egter baie kopsere vermy het, sê Therina Wentzel du Toit, direkteur van die Nasionale Raad vir Persone met Gestremdhede (NRPG). “Dit is vir my verstommend dat Tania nooit voordat sy ingetrek het na die woonstel gaan kyk het nie en dat sy skynbaar staatgemaak het op beloftes wat uiteindelik nie gestand gedoen is nie. Dis nooit hoe dit werk nie,” maan Wentzel du Toit. “Terselfdertyd wonder ’n mens oor die verhuurders; is hulle dan onsensitief? Die minste wat hulle kon doen, was om betyds vir Tania te laat weet dat sy nie meer ’n geskikte huurder sou wees nie omdat hulle nie meer die nodige verbouings kan befonds nie”. Ten spyte van al die letterlike en figuurlike struikelblokke bly Tania egter vasberade om deur te druk – nie net vir haarself nie, maar ook om bewustheid te skep van die uitdagings waarmee gestremde persone dikwels te kampe het. In hierdie opsig – en met toeganklikheid as die sleutelwoord – het sy aangeklop by en saamgespan met Danie Marais, ’n senior bestuurder by die NRPG. Saam het hulle vorendag gekom met die volgende riglyne: Maak seker dat die relevante ruimtes, onder meer opritte, gange en ingange die nodige draairuimte vir ŉ rolstoel het. Die voorgestelde draairuimte vir ’n rolstoel, gidshond of persoon op krukke, is ’n minimum van 1,5 meter in deursnee, insluitend die nodige toon- en knieruimte. Opritte behoort ’n minimum gradiënt van 1:12 te hê, met ’n breedte van 1 100 mm. In pas met beste praktyk en om aan buitemuurse omstandighede ook te voldoen, word ’n gradiënt van 1:15 aanbeveel. Verder moet ’n rand met ’n minimum hoogte van 50 mm of ’n soliede versperring of pypreling met ’n maksimumhoogte van 50 mm vanaf die oprit opgerig word as ’n veiligheidsbuffer vir rolstoele. Alle oppervlakke moet glybestand wees. Ingange behoort vrye toegang aan rolstoelgebruikers te bied. Hier is ’n uiteensetting van die verhouding van gangbreedtes tot deurbreedtes: Gangbreedtes Deuropeninge A B mm mm 1 200 750 1 100 850 1 050 900 1 000 950 950 1 000 900 1 050 Les bes, skuif- eerder as oop- en toemaakdeure is verkieslik. Die werkoppervlakke moet die korrekte hoogte wees sodat die rolstoelgebruiker toegang het tot alles en alles kan bykom. Die ideale badkamer se vloer het ’n gelykvlakkige dreineringsgat en ŉ stortgedeelte wat op dieselfde vlak as die res van die vloer is. Dit sal die nodige ruimte skep vir ŉ kommode met wiele om ingerol te word en die water om daarna via die (gelykvlakkige) afleipunt weggedreineer te word. ŉ Kommode-toilet kan bo-oor die oorspronklike toilet gemonteer word, veral indien laasgenoemde te laag is vir die gestremde persoon. Handrelings aan beide kante van die toilet word aanbeveel. Alle sekuriteitskontroles en ligskakelaars moet horisontaal in lyn wees met deurhandvatsels asook ander toebehore en passtukke (afgesien van kragpunte), tussen 900 mm en 1,2 meter bo die afgewerkte vloervlak. (Foto: @tingeyinjurylawfirm/Unsplash) Volgens Ferdi Verryn, direkteur van Verryn Matlhare Attorneys in Brooklyn, Pretoria, word persone met gestremdhede op ’n verskeidenheid vlakke deur ’n aantal wette beskerm: Die Grondwet van die Republiek van Suid-Afrika stipuleer dat almal gelyk is voor die Wet en maak boonop voorsiening vir die volgende regte: Mense het ook die reg om nie op ’n wrede, onmenslike of vernederende manier behandel te word nie. Die Wet op Verbruikersbeskerming definieer ’n verbruiker as “ ’n persoon aan wie spesifieke goedere of dienste (onder meer toegang tot of gebruik van enige perseel of enige eiendom deur verhuring) bemark word. Binne hierdie konteks is die Verbruikerswet onder meer verantwoordelik vir die volgende: Hierdie wet het gelei tot die totstandkoming van die Huurbehuisingstribunaal wat, onder meer, verantwoordelik is vir die hantering van klagtes van huurders teen verhuurders. Die Wet stipuleer dat ’n verhuurder nie onregverdig mag diskrimineer teen voornemende huurders of huurders op grond van, onder meer, gestremdheid nie. Die Gewysigde Wet op Huurbehuising fokus op die bewoonbaarheid van huurakkommodasie gemeet aan die volgende kriteria: * Skuilnaam