Spookstories "Vir die Waarheid"
Hulle sit voor die groot vuur wat in die kaggel brand van die hotel by daardie eensame strandplek... ag, wat is die naam nou weer...? Nou ja, dit kom daar nie op aan nie. Buitekant speel die elemente rondomtalie en een van daardie storms wat so nou en dan die vakansiehouers se stille rustigheid verstoor, vier vanaand weer hoogty. Dis lekkerder voor die vuur, né! Die ou dokter lê agteroor in die gemakstoel, sy oë gesluit. Die dominee sit langs hom en leun vooroor om in die rooi vlamme te kan tuur; die boer sit op 'n lae bankie aan die kant van die kaggel en krap kort-kort tussen die kole in met 'n langerige houtstok wat hy in allerhande fatsoene met sy knipmes sit en sny. Die ander man sit regop in 'n militêre houding – hy is 'n afgeleefde kommandant en in sy oë en om sy mond is daar nog die trekke van die gebiedende aanvoerder.
Die vier loop almal reeds taamlik laag teen die helling van die lewensafdraande. Hulle is ou vriende en baie jare al kom hulle gereeld elke jaar hier by die stille strandplek bymekaar om oor die "ou dae" te gesels. Vanaand is hulle wonderlik stil en die geselskap kan nie verder as gewone aanmerkings oor die geweld van die storm daarbuite vorder nie.
Naderhand praat die ou dokter.
"Vriende, kyk, ek gaan nou 'n voorstel maak. Kom ons verbeel ons dat ons vanaand weer kinders is en ons vertel dan vir mekaar spookstories... ekskuus dominee? Nee, ek is ernstig. Maar dan bepaal ons net een voorwaarde."
"Wat is dit?" vra die dominee en daar kom 'n snaakse uitdrukking in sy oë.
"Dat die verhaal een moet wees wat werklik in die lewe van die verteller voorgeval het – dit moet die waarheid wees. Ek is seker dat elkeen van julle op een of ander tyd in julle lewe in persoonlike aanraking met die onverklaarbare, die bonatuurlike gekom het..."
Daar volg 'n betekenisvolle stilte.
"Dan het ek reg geraai," gaan die dokter voort, "en nou gaan ons dit vanaand aan mekaar vertel. Dit is miskien, 'n mens weet nooit, die laaste keer dat ons almal saam hier is."
Die ou dokter kry eindelik sy sin. Die boer het reeds 'n klompie stokkies van verskillende lengtes klaar gesny vir lootjies om vir beurte te trek.
Hulle trek die stokkies. Die eerste beurt val op die predikant.
"Lekker so," lag die boer, "trek maar los dominee; ek is bly ons het jou eerste gevang."
Die dominee sit 'n rukkie stil terwyl die ander hom afwagtend beskou. Toe begin hy sy verhaal.
Wat ek hier gaan vertel, het gebeur toe ek my heel eerste bediening gehad het; ek was toe hulpprediker in een van die kerke in Kaapstad. Dit is al – laat my dink – ag, baie, baie jare agter die rug. Julle weet ek het byna vyftig jaar gedien en is nou al 'n hele paar jaar emeritus.
Daar was in daardie dae 'n wonderlike en geheimsinnige ou huis wat gestaan het in die Reederstraat. Die huis was een van twee verdiepings en buitengewoon groot. Om die gebou het bome, blomme, opklim en onkruid mekaar in weelderige, ongetemde groei verdring want vir 'n ongekende lang tyd was dit onbewoon en niemand het op die tuin ag geslaan nie. Die hele werf was omring deur 'n hoë klipmuur, waarop skerp en winkelhakerige bottelstukke as wagters op die mure gepryk het. Die hele plek was woes en verlate en 'n mens kon skaars die huis tussen al die bome en gewasse gewaar. Vandag nog is die plek daar – net die meeste bome is uitgehaal en 'n nuwe wit gebou staan daar en doen diens as 'n openbare inrigting. Maar die ou muur, bietjie opgeknap en die bottelstukke, verstandiglik verwyder, is nog daar te sien.
Die huis het 'n geskiedenis gehad – so 'n geskiedenis dat geen mens van daardie tyd gedroom het om daarin te gaan woon nie en almal (selfs die kwaaijongens) het die plek soos 'n huis des duiwels vermy. Die oorlewering was verantwoordelik vir die storie dat die plek eenmaal aan 'n ryk Duitser behoort het. Die man was glo 'n vlugteling uit die land van sy geboorte en is ook maar min deur sy tydgenote gesien. Hy was die soort mense vir wie die meeste ander mense 'n onverklaarbare vrees en afsku gehad het en sy naam is gebruik om stout kinders mee bang te maak. Hy het daar stil en eensaam met 'n paar bediendes gewoon, behalwe as hy so nou en dan 'n groot eetmaal en drinkparty gegee het. Dit het gebeur as daar sekere skepe in Tafelbaai lê. By sulke geleenthede kry hy besoek van die skeepslui en daar word dan vir 'n paar aande agtermekaar groot fees gevier en die bure kon van veraf die lawaai en gesing en dolle geskree tot in die vroeë ure van die oggend hoor. As die skip weer vertrek het, dan is alles weer somber en stil en geheimsinnig daar agter die hoë mure.
Een goeie aand was daar weer so 'n groot fees. Die keer het dit doller en luidrugter geword as ooit te vore en die geraas was so erg soos niemand dit vantevore gehoor het nie. Dit was met die besloek van 'n vreemde skip aan die Baai, wat net die een dag gebly het en die volgende oggend vroeg weer die see in gevaar het.
By die huis waar die feesmaal gehou is, was dit die volgende oggend weer doodstil en stemmig, en dae lank het dit so gebly. Nog die eienaar, nog een van sy bediendes is eers deur die bure gesien maar in die begin het niemand daar veel notisie van geneem nie, almal was aan die soort van ding gewoond. Toe dit egter dae en weke so voortduur, sonder dat 'n lewendige skepsel daar gewaar word, het mense begin praat en het die outoriteite begin ondersoek instel. Wat hulle gevind het, kan nie met sekerheid vasgestel word nie maar die verhaal wat algemeen in daardie dae in Kaapstad geglo is, lui dat die polisiebeamptes die slotte van die deure moes oopbreek om in te kom. Binnekant, in die groot eetsaal op die onderste verdieping, het hulle die vermufte oorblyfsels van 'n groot maaltyd gekry, nog net so op die lang gedekte tafel gelaat. Geen lewende siel was te bespeur nie. Maar tot almal se ontsteltenis vind hulle op 'n soort verhoog aan die bo-end van die saal die ontbindende liggaam van 'n mens – maar sonder 'n kop. Geen spoor van die kop is ooit gevind nie en die lyk kon nie meer met algehele sekerheid herken word nie, ofskoon alle tekens daarop gewys het dat dit dié van die eienaar van die huis was. Die bediendes het almal spoorloos verdwyn en van die gaste was geen spoor te kry nie.
Waar die uitleg vandaan gekom het, weet niemand nie, maar wat algemeen aangeneem word, is dat die onbekende skip, wat blykbaar net vir die partytjie in die Baai vertoef het, die oplossing kon gee. Daar is vertel dat 'n onbekende persoon met daardie skip gekom het met die doel om een of ander langbestaande wraak op die eienaar van die plek uit te oefen en dat die kop van die ongelukkige mens saam geneem is as bewys van die volvoering van die plan.
Julle sal seker al wil weet wat ek dan met die saak te doen het. Nou, in die tyd waarvan ek uit persoonlike onderving vertel, het daardie geheimsinnige huis nog leeg en verlate gestaan en al wat daar met sekerheid van bekend was, was dat 'n agent in Duitsland dit al baie jare teen 'n spotgoedkoop prys te koop aanbied. Maar geen mens in die Kaap wou daaraan vat nie en dit was die vaste geloof onder almal dat die plek... wel, ek sal maar sê, spook. Allerhande grieselrige stories van middernagtelike geluide en wat dies meer sy, uit die ou gebou, het die ronde gedoen. Ek sal julle nie met hierdie stories verveel nie. Ek wil vertel wat ek self ondervind het.
As leraar was ek bemoei met 'n sekere liefdadigheidsinrigting wat 'n geskikte gebou moes kry en daar ons maar min geld vir die doel gehad het, het hierdie ou plek dadelik my aandag getrek as die geskikste terrein en daarby was die prys so gering. Aan al die praatjies van spoke het ek natuurlik geen geloof geheg nie, maar die ander mense wou daar nie van hoor nie, nieteenstaande my beste redenasies en pogings tot oortuiging.
En toe kom die gedagte by my op om self ondersoek na die waarheid van al die stories in te stel, om vir eens en vir altyd te bewys dat die hele ding 'n groot versinsel van die verbeelding van senuweeagtige en liggelowige mensekinders was. Ek sou een nag in die ou gebou alleen gaan slaap.
Die mense het vertel dat Vrydagaande die kwaaste aande was, want die laaste, noodlottige feesmaal sou dan op 'n Vrydagaand gehou gewees het – daarom het ek juis 'n Vrydagaand gekies. Gedurende die dag is ek daarheen. Ek het die ou voordeur met 'n bietjie gesukkel oopgekry – die slot was blykbaar oopgebreek en vreeslik verroes. 'n Kamer op die tweede verdieping het ek op 'n manier reggemaak om in te slaap, terwyl ek daar die nodige beddegoed en 'n paar kerse gelaat het.
Dit was so skemerdonker toe ek die aand weer die ou voordeur oopstoot en die aaklige gekraak en gekreun van die skarniere was alles behalwe bemoedigend. Binne in die huis was daar geen meubels te sien nie – wat daar gewees het, was sekerlik lankal daaruit gesteel. Dit was natuurlik vuil en vol stof deur die hele die hele ou huis en alleen die kamer waar ek in sou gaan slaap was effens deur my sel bewoonbaar gemaak.
Die ou vensters was so vasgeroes dat ek dit nie kon oopkry nie en die deur kon ook nie gesluit word nie. Die dun matras en komberse waarvoor ek gesorg het, het ek op die vloer in die hoek geplaas en daarop gaan lê, sonder om my klere uit te trek. Ek neem toe maar my Bybel en begin daarin lees. Ure lank het ek gelees en as my oë te moeg word, lê ek maar en dink. In die huis was alles doodstil So nou en dan hoor ek paar rotte rondhardloop of 'n naguil se geluid in die bome daar buitekant.
Ek moes uiteindelik ingesluimer het – hoe lank dit geduur het, weet ek nie. Skielik word ek wakker en sit regop. Ek hoor duidelik iemand die trappe oploop.
Doef... doef... doef...
Die voetstappe kom bo op die trappe uit en hou voor my deur stil.
Dis 'n geklop aan my deur. Ek sit penorent en wil nie ontken dat my kopvel hoendervleis geword het en my hare skielik regop gestaan het nie.
"Ja... wie is dit?" vra ek, taamlik onthuts.
Toe hoor ek duidelik 'n stem.
"Meneer, my meneer sê Meneer moet kom eet."
"Sê vir jou meneer ek het al klaar geëet, dankie," was die enigste antwoord wat ek kon uitkry.
Doef... doef... doef... gaan die voetstappe weer die trappe af. Dit was omtrent ook die geluid wat my hart hier binnekant teen my bors gemaak het.
Vir 'n rukkie was dit weer so stil soos vantevore en ek raak so stadigaan tot kalmte en selfbeheersing, maar ek bly sit in afwagtende houding want ek het 'n voorgevoel dat die spulletjie nog nie afgehandel is nie. En daar hoor ek dieselfde klanke weer.
Doef... doef... doef... kom iemand nogmaals die trappe op.
Tok... tok... klop dit weer aan my deur.
"Ja, wie is dit?" herhaal ek.
"Meneer, my meneer sê Meneer moet dadelik kom eet," hoor ek weer dieselfde stem.
"Goed, sê vir jou meneer ek kom," antwoord ek, hierdie keer nou met volle selfbeheer.
Die voetstappe doef-doef weer die trappe af, en ek neem toe die kers in my hand en maak my kamerdeur oop, waarop die kers meteens doodwaai. Ek steek dit weer aan maar dis verniet of ek die liggie aan die brand kan hou, want 'n trek waai dit telkens dood. Ek besluit toe maar om die trap in die donker af te klim, met een hand op die traliewerk vasgehou. Dis stil, maar ek sien 'n dowwe liggie straal uit die wye portaal van die groot eetsaal.
Ek sal my gewaarwordings en innerlike gevoelens nou liewers nie beskrywe nie – julle sal julle dit seker self kan voorstel. Ek stap reguit in die rigting van die lig en kom eindelik te staan in die wye deur van die eetsaal.
(Hier bly die dominee 'n rukkie stil, neem sy sakdoek en vee sy voorhoof sorgvuldig af. Geeneen van sy hoorders uiter 'n woord nie. Toe gaan hy voort.)
Voor my sien ek 'n toneel wat ek nooit sal vergeet nie al sou ek selfs oortuig kon word dat dit 'n hersenskim, 'n versinsel van die verbeelding was. Die lig in die saal is nie 'n lig nie, dis 'n dowwe mistige soort van skemering en ek moet my oë inspan om die toneel waar te neem. Wat ek gesien het, was 'n lang tafel, gedek soos vir 'n groot eetmaal – spierwit. Dis asof daar mense aansit, maar die gestaltes is so vaag en mistig dat ek verward staan. Maar aan die bopunt van die tafel sit 'n gedaante wat duideliker herkenbaar is, uitgedos, soos dit lyk, in swart aanddrag – maar die gedaante het geen kop nie.
Langsaan die ... ding... staan 'n leë stoel, asof dit wag vir my. 'n Gedaante van wat voorkom 'n tafelbediende te wees, trek die stoel agteruit en die gedaante sonder kop wink vir my om te kom aansit. Vir 'n oomblik voel ek 'n benoudheid en dis asof my keel toetrek en ek nie asem kan kry nie. Maar toe word ek kwaad en vir myself sê ek: "Die affêre moet nou 'n einde kry." Ek stap 'n paar tree vorentoe, tot agter die aangebode stoel. Toe praat ek: "Dis my gewoonte voordat ek van die dis gebruik maak, om eers 'n gebed te doen. Laat ons bid."
Ek sluit my oë dig toe en begin hardop te bid. Lank en ernstig het ek daar gestaan en bid en gesmeek dat alles wat kwaad is, moet wyk. Ek hoor maar net my stem vreemd weergalm deur die groot, leë saal en ek maak nie my oë vir 'n oomblik oop nie. Hoe lank die gebed geduur het, kan ek nie sê nie maar dit was lank.
Toe ek uiteindelik klaar was en my oë oopmaak, was alles stil en donker om my. Ek steek die kers, wat nog altyd in my hand was, op en sien om my maar net vuilnis en stof, met my enkele ry voetspore daar tussen-in.
Daarna stap ek weer die trap op na my slaapplek en, afgemat en verbyster oor die vreemde en aaklike voorval, lê ek my te ruste neer. Ek hoor geen geluid nie, net maar weer 'n rot of die ou uit se 'hoe...hoe' daarbuite. Kort daarna het ek aan die slaap geraak en eers wakker geword toe die son al hoog skyn.
Nou wil ek vertel dat ek sonder medewete van enigiemand anders daardie aand daarheen gegaan het en ek het ook aan niemand 'n woord gerep van my vreemde ondervinding nie. Vanaand is die eerste keer dat ek dit aan 'n medemens vertel.
'n Tyd daarna het die mense in die buurte begin praat daaroor dat hulle nie nagtelike geluide en gedoentes meer hoor nie en oral word toe rondvertel dat die ou huis nie meer 'spook' nie. Nog 'n hele paar jaar het dit leeg gestaan, maar eindelik is dit vir daardie liefdadigheidsinrigting aangekoop waarin ek my destyds geïnteresseer het – ek was toe al weg uit die Kaap – en nou staan daar 'n mooi nuwe gebou in die middel van die baie geskikte en fraai uitgelegde gronde.
Die dominee bly stil en kyk strak in die gloeiende kole in die kaggel voor hom terwyl sy drie maats tjoepsit sit.