Apartheid: Was dit dan net boos? | Knaphand se Stuiwer
TuisteApartheid: Was dit dan net boos?
Apartheid: Was dit dan net boos?
Junie 24, 2012 Julie 6, 2012 Knaphand Geskiedenis
Deur : Hermann ­Gilio­mee
Soos die joernalis Piet Cillié dit in 1985 al gestel het, word die indruk gewek van Suid-Afrika as 'n mooi saamlewende, veelrassige gemeenskap wat deur diktatoriale NP-regerings verdeel en gefragmenteer is en sodoende verhinder is "om die vriendskaplike betrekkinge te ontwikkel waarheen hy op pad was".
Volgens hierdie siening van die geskiedenis was die land ná 1948 op 'n lang ekonomiese, politieke en maatskaplike afdraande pad waarvan die agteruitgang eers in 1990 gestuit is.
Soos Cillié dink ek dit is 'n heeltemal verwronge begrip van die geskiedenis.
Hierin word ons ondersteun deur die liberale filosoof Alfred Hoernlé (wat in 1945 oorlede is) as hy skryf: "[There] is a dominant urge towards segregation, which has moulded the structure of South African society and made it what it now is."
Om apartheid te verstaan, moet ons dit dus oorweeg in die lig van hoe mense dit beskou het tussen die jare 1948 en 1958, toe dié beleid ingestel is.
In uiterste gevalle word apartheid deesdae selfs vergelyk met die uitwissing van Joodse gemeenskappe in Europa deur Nazi-Duitsland tydens die Tweede Wêreldoorlog.
In dié konteks is dit belangrik om te onthou dat "gemengde huwelike" in 1961, die jaar toe pres. Barack Obama se ma met 'n swart man van Kenia in die huwelik getree het, nog onwettig was in 30 van die VSA se 50 deelstate. Tien jaar later, in 1971, het Louisiana 'n wet aanvaar wat bepaal dat 'n mens met een swart voorouer uit 32 as swart geklassifiseer moet word.
Dit wil nie sê dat die NP se apartheidsbeleid wel in bepaalde opsigte duidelik verskil het van die segregasie wat dit voorafgegaan het nie.
Vóór 1948 het opeenvolgende regerings swart "reservate" as 'n bykomende deel van die landsadministrasie beskou en swart mense se reg op 'n baie beperkte vorm van politieke verteenwoordiging erken.
Die NP het ook verder gegaan in sy segregasiebeleid deur sekere vorms van skeiding en diskriminasie tussen wit en swart ook op sosiale verkeer tussen wit en bruin, asook tussen wit en Indiër van toepassing te maak.
Die oorheersing van ander bevolkingsgroepe was dus ná 1948 strawwer en meer stelselmatig, maar nie wesenlik anders as voorheen nie.
In die apartheidstyd het baie beleggers gemeen die NP se beleidsraamwerk is voordelig vir groei. Hulle het dieselfde geglo van Botswana, wat ná onafhanklikwording 'n konserwatiewe ekonomiese en maatskaplike beleid gevolg het.
In sy outobiografie beskryf Nelson Mandela die Vryheidsmanifes as 'n revolusionêre dokument wat nie sonder 'n "radikale verandering" aan die ekonomiese en politieke strukture ingestel sou kon word nie. So 'n radikale ommekeer sou waarskynlik 'n groot uittog van beleggers tot gevolg gehad het – die teenoorgestelde as wat die apartheidsregering vermag het.
Liberale van daardie era het geargumenteer dat so 'n stelsel sou lei tot 'n meer gematigde politieke klimaat en dat gekwalifiseerde swart kiesers uiteindelik deur persoonlike belange, eerder as rasse- of etniese identiteit, gelei sou word wanneer hulle stem. Daar is egter geen voorbeeld van enige veelrassige land waar dinge só gewerk het nie.
Wat Suid-Afrika ná 1948 gekry het, was natuurlik nie sosialisme of 'n liberale demokrasie nie, maar apartheid.
Daarmee saam het die NP-regering 'n konserwatiewe ekonomiese beleid gehandhaaf wat die grondslag gelê het vir bestendige ekonomiese groei. Hy het begrotingsoorskotte gebruik om skuld af te betaal en buitensporige looneise van wit werkers verwerp.
Die land was suksesvol genoeg dat die nuustydskrif Time Verwoerd in Augustus 1960 kon beskryf as "one of the ablest ­white leaders Africa has ever produced".
In die 1950's en 1960's was dié skade egter nog beperk omdat die vervaardigingsektor klein en ongekompliseerd was. Dit was eers in die vroeë 1970's, toe die vervaardigingsektor sterk begin uitbrei het, dat dié gevolge duidelik sou word.
Verwoerd word deesdae gebrandmerk as 'n "bose genie" wat apartheid so te sê eiehandig uitgedink en toegepas het. Stephen Mulholland, voormalige redakteur van Financial Mail, noem hom "one of history's monsters" – saam met Saddam Hoesein in dieselfde kategorie as die massamoordenaars Josef Stalin, Adolf Hitler, Mao Zedong en Pol Pot. Maar in die 1960's het toonaangewende historici – wat nie voorstanders van apartheid was nie – baie anders oor hom gevoel.
Argumente dat ekonomiese groei in dié tydperk swart mense niks in die sak gebring het nie, hou ook nie steek nie.
Hoewel die welvaartgaping tussen swart en wit groot gebly het en swart mense se vooruitgang boonop deur apartheidsmaatreëls aan bande gelê is, het die besteebare inkomste van swart, bruin en Indiërs in die 1960's en 1970's vinniger gegroei as dié van wit mense, hoewel van 'n baie lae basis.
J.L. Sadie het bereken dat 73,6% van die nuwe toetreders tot die arbeidsmark in 1965 in die formele sektor werk gekry het, meer as ooit tevore. In 1970 het dit tot 76,6% gestyg, maar daarna geval tot 43,3% in 1998. Vandag is dit nóg laer.
* Ná die Tweede Wêreldoorlog kon Suid-Afrika 'n liberale demokrasie geword het of die land kon 25 jaar lank teen 5% per jaar groei. Albei kon nie gelyk gebeur nie.
Nie een van dié stellings kan bewys word nie, maar dit beteken steeds nie dat jy nie die ondenkbare moet dink nie.