Moord op Griekwastad. Die storie van die Steenkamp-treurspel | Charné Kemp | download
اصلی Moord op Griekwastad. Die storie van die Steenkamp-treurspel
Moord op Griekwastad. Die storie van die Steenkamp-treurspel
Dit was die moorde wat Suid-Afrika in 2012 geskok het. Laat een middag in die slaapdorpie van Griekwastad versprei die nuus soos 'n veldbrand: daar was 'n moord by die Steenkamp-plaas. Deon, Christel en die jong dogter Marthella is vermoor. Klein Don is ongeskonde. Die dorp is vir eers in skok. Verdagtes word gesoek en boere vorm kommandos om te soek vir die voortvlugtendes. Maar soos die stof gaan lê, vorm 'n ander prentjie. 'n Jong, wit seun word verdink van die moord. Hy word aangekla. En so skeur Griekwastad in twee: die wat glo dat die jong seun wel kon moord pleeg, en die wat glo dat die polisie fout gemaak het. Sy vertel hier die storie van Don Steenkamp en die familietragedie wat op die Steenkamps se Naauwhoek-plaas afgespeel het.
کاپی کول (epub, 1�43 MB)
Stilte in die hof
Die verhoor begin op Maandag 11 Maart 2013 om 10:00 in die hooggeregshof in Kimberley.
Die regterpresident, regter Frans Kgomo, het die vorige week reeds die media voorwaardelik toegelaat om die verhoor, wat in camera ge­skied, by te woon. Vroegoggend is die regspanne, die media en die eerste getuies reeds in hofsaal B om hul toerusting op te stel en 'n gemaklike plek te kry.
Daar is merkbare spanning onder die polisie en regsgeleerdes. Die verslaggewers is tegelyk opgewonde en gespanne. Volksblad het twee verslaggewers gestuur. Ek skryf die berigte vir die gedrukte koerant en Vicus Bürger moet die twiets uit die hof en webberigte skryf.
Minute voor die verhoor begin, druk die minderjarige beskuldigde se voogma hom teen haar vas. Hy sug diep voor hy in die beskuldig­debank gaan sit. Nou is sy lippe saamgepers. Sy oë boor in kol. De Waal se agterkop in. Kan die speurder dit aanvoel? Die seun doen later dieselfde met kol. Danie Bruwer, wat hom saam met kol. De Waal in hegtenis geneem het.
Kol. De Waal se notaboeke het nou tot drie aangegroei. Dis nuut oorgetrek, want die vorige Afrika-oortreksels het verweer. Hy het vroeër met 'n glimlag vertel dis al te veel gehanteer. Hy het die drie boeke netjies voor hom op die tafel gestapel, langs sy oopgeslane skootrekenaar.
Weerskante van kol. De Waal sit kapt. Ilse Retief en kapt. Hanlie Conradie. Hulle het ook skootrekenaars voor hulle. Kol. De Waal gebruik sy rekenaar om toneelfoto's en videogrepe vir die hof op 'n skerm te vertoon.
Kapts. Retief en Conradie het kol. De Waal tydens die ondersoek gehelp om die misdaad en tydlyn te rekonstrueer. Hulle tik ook alles neer wat elke getuie sê.
Voor hulle sit advv. Quinton Hollander en Hannes Cloete, vir die staat. Aan hul regterkant is advv. Willem Coetzee en Sharon Erasmus, vir die verdediging. Agter hulle sit die opdraggewende prokureur, Stoffel de Jager, en sy ballistiese deskundige en misdaadontleder; , Cobus Steyl, asook die seun se voog.
Regterpresident Frans Kgomo het ingekom met sy rooi toga, gebuig, en sit nou in sy rooi leerstoel met die hoë rugleuning. Hy is bykans heel­temal grys. Hy sit regoor die beskuldigde, met die regspanne tussen hulle. Die beskuldigde se ondersteuners en familie sit aan sy regterkant.
Die verslaggewers sit links van kol. De Waal en adv. Cloete, reg langs die getuiebank. Ons hou 'n arendsoog op die regter, regspanne en be­skuldigde. Elke woord, nuanse, gesigsuitdrukking, gebare en lyftaal van veral die getuies, advv. Cloete, Coetzee en Erasmus word waargeneem en aangeteken. Dis duidelik dat die verdediging alle moontlike getuienis teen hul kliënt gaan bevraagteken en getuies deeglik gaan kruisondervra.
Die staat se eerste getuie is lt.kol. Sietze Albertse. Hy verduidelik hoe die SceneCase-sagteware gebruik word om misdaadtonele te rekonstrueer. Hy wys foto's van die binne- en buitekant van die huis. Daar is ikone op die skerm om die toneel aan die regter te verduidelik. Hy bevestig onder kruisverhoor hoe 'n polisielid op 'n misdaadtoneel moet optree om bewysstukke te bewaar en nie 'n toneel te be­smet nie.
Lt. André McAnda word drie dae lank ondervra.
Hy moet veral sy foute met die bewysstuknommers verduidelik. Hy vra om verskoning en sê dat die misdaadtoneel en aanskoue van die gesin se bebloede lyke hom as gesoute polisieman diep ontstel het. Hy was ook baie moeg en moes baie bewysstukke vir verskillende speur­ders vir verskillende toetse stuur. Hy erken ook dat hy nie die bruin baadjie se dokumentasie deurgaans aangedui het nie, of die bebloede matjie as bewysstuk bewaar het nie. Hy het ook nie 'n palmafdruk van die verlate bakkie geneem nie. Hy het die seun aanvanklik net as 'n getuie gesien, en nooit as 'n verdagte nie, en daarvolgens opgetree hoewel hy kol. De Waal se opdragte gevolg het. Hy weet ook nie hoe die smeermonster uit die polisiekantoor verdwyn het nie.
Dié administratiewe foute word in die hof reggestel.
Speurkons. Mohithli moet op sy beurt verduidelik waar hy vingerafdrukke geneem het. Nie een van die vingerafdrukke kon geïdentifiseer word nie. Die afdruk op die holster het te min riffies en punte gehad om dit te kon identifiseer. Die identiteit van die vingerafdruk op een van die drie glase wat buite gelê het, is onbekend. Slegs duim­afdrukke van Marthella is geneem. Omdat sy minderjarig was, was daar nie 'n volledige stel vingerafdrukke van haar nie. Dis moontlik dat daar dalk 'n onbekende verdagte op die plaas was. (In die tweede deels­verhoor is dit opgeklaar dat die afdrukke aan Marthella behoort het.)
Die verdediging vra hom hoekom hy nie vingerafdrukke van die ligskakelaars, houtagterdeur se handvatsel en die glase en glashouers in die huis geneem het nie. Hy erken dis moeilik om versteurde patrone sonder 'n getuie raak te sien.
AO Sebastiaan Mofokeng verduidelik hoe hy die toneel benader het. Hy verduidelik hoekom hy die huis betree het, al het kol. Dick de Waal hulle verbied om in te gaan. Hy sê hy is geleer om altyd eers te soek na oorlewendes en dan die toneel te beveilig. AO Mofokeng beves­tig die horlosie in sy bakkie het die tyd as 18:54 gewys toe hy op die aand van die voorval gebel is. Dis die tyd wat in die borgtogaansoek aangedui is.
Kons. Goliath en AO Wildt sê hulle het nie aan lyke of enigiets binne die huis of skuur gevat nie.
Die verdediging stel dit aan Joe Scholtz dat hulle ontken die ge­sprek oor die skoolklere of wie se keuse dit was waar die seun sou skoolgaan, het ooit plaasgevind. Joe hou voet by stuk. Hy het die baadjie en mat in opdrag van die polisie verbrand. Joe erken hy is twee keer deur die huis, maar ontken dat hy aan enigiets gevat het.
Adv. Sharon Erasmus stel dit aan Henriëtte Truter dat die seun nie kan onthou of sy sy oor afgevee het nie. Sy word gevra hoe hartseer die seun was.
Ds. Piet Otto word onder kruisverhoor gevra of die gesprek oor die seun se begeerte om eerder te boer as te studeer werklik plaasgevind het. Adv. Coetzee vra hom of hy as leraar die gerugte ná die moord pro­beer hokslaan het.
Bob en Henriëtte de Villiers word geroskam: Het die verdagte werk­lik gesê hy wou 'n mes in die skuur bêre? Die seun het gesê hy wou dit en 'n rekenaarprogram in 'n kluis in die hoofslaapkamer bêre. Bob hou vol hulle het van die seun verstaan dat al drie Steenkamps reeds dood was. Daar word ook lank met hulle geredekawel of ds. Otto voor of ná hulle by die restaurant aangekom het.
Adv. Coetzee probeer Henriëtte dwing om te sê dat Otto sou jok as hy sê hy was ná hulle daar. Hy stel dit ook aan haar die seun sal sê hy het sy hemp uitgetrek, dis nie van hom afgeskeur nie. Die seun sal ook ontken Marthella het op die vloer gelê toe hy haar gesien het. Henriëtte word aangetree omdat sy nie in haar verklaring genoem het dat die seun gesê het hy wil die mes gaan bêre nie. Sy het dit slegs in haar getuienis genoem.
Marthie Massyn word gevra of sy kan onthou Marina Steenkamp het haar gesprek met die seun gehoor. Sou Marthie kon onthou dat die seun gesê het hy het weer skote op pad na die bakkie gehoor nadat hy uit die moordhuis is? Sy kan nie met sekerheid antwoord nie.
Marianna Smith, wat intussen 'n onderhoud met Hanlie Retief van Rapport toegestaan het, word daaroor aangevat. Sy word gevra of die berig feitelik korrek is. Hoekom sal sy die eerste wees om die seun om verskoning te vra as sy hom dalk te na gekom het met valse beskuldi­gings? Sy antwoord dat sy vermoed hy swyg oor iets, en daarom nie heeltemal eerlik is nie. Sy het vir die verslaggewer 'n onwaarheid vertel toe sy sê dat sy begin huil het toe sy gehoor het die seun is die amptelike verdagte. Sy het eintlik begin huil oor 'n diep ont­stellende en persoonlike droom wat sy gehad het. Sy ontken dat sy ooit gesê het Christel het "grand" gelewe en moet "grand" begrawe word.
Die verdediging sê Deon-hulle het almal net middagete gehad, en nie weer 'n formele aandete geëet nie. Hulle het ook nie gaan hande was of die toilet besoek waar hulle moontlik die aanvallers in die hoof­slaapkamer kon ontbloot nie. Sy weet ook nie dat Deon 'n vulstasie wou koop soos die beskuldigde beweer nie. Die seun sal ontken hy het gesê dit was mistig.
Elbeth Vermaak word gevra of die seun nie dalk gesê het net R60 000 is gesteel, en nie R80 000 nie. Elbeth erken dat sy nou nie meer onder eed wil sê dat die seun gesê het die wapens was teen die hekpaal neer­gesit nie. Daar is ook baie vrae oor wie die sakke met geld en beursies die Sateragaand ná die moorde in Don en Bettie Steenkamp se huis ingedra het. Die beskuldigde sê ook hy het Deon se beursie geneem, dis nie by Bettie Steenkamp nie. Sy ontken dat sy enige huurgeld of geldelike voordeel van Deon of Don Steenkamp sr. ontvang het.
Teen dié tyd het Don Steenkamp sr. vrede met kol. De Waal gemaak nadat hy vir hom kwaad was toe ds. Roets hulle destyds ingelig het, ná die oproep van kol. De Waal, dat die seun gearresteer gaan word. Die atmosfeer is nie meer so gespanne nie. Ek sien hoe die twee manne blad skud.
Die hof verdaag vir tee op 26 Maart 2013. Niemand weet wie die volgende getuie is nie. Ons het gedink dit gaan die plaaswerkers wees, maar hulle is huis toe gestuur.
Almal word verras.
Kol. Dick de Waal staan gereed in die getuiebank. Hy lag vir ons. Niemand het geraai hý gaan nou getuig nie.
Hy word deur adv. Cloete gelei om sy ondersoek van begin tot einde te beskryf. Hy raak emosioneel toe hy vertel van sy wroeging, toe hy moes aanvaar dat 'n 15-jarige seun die verdagte is. Sy getuienis neem twee dae. Die verdediging stem in dat die kruisverhoor kan oorstaan tot 2 September. Hul kruisondervraging gaan baie lank neem, en een dag gaan gewis nie genoeg wees nie. Dit is kort voor Goeie Vrydag toe die hof tot 2 September verdaag.
Die volgende 158 dae gaan verbysleep.
Kan daar nog enigiets dramaties in dié tyd gebeur?
www.volksblad.com, www.rapport.com, www.landbou.com (Landbouweekblad), http://en.wikipedia.org/wiki/File:Burchell00.jpg, @agri Electronic Magazine
http://www.planetarium.co.za/moon2012.pdf, http://www.lifeslittlemysteries.com/802-forensic-pathologist-perform-autopsy-csi-effect.html, Medical Detectives Resource: Autopsy Walkthrough, vista.engines4ed.org/. . ./case_2. . ./Autopsy_Walkthrough.ppt,
http://www.sahistory.org.za/places/griquatownhttp://www.museumsnc.co.za/other/RegionalMuseumInfoPDF.pdf, http://www.routes.co.za/nc/griquatown/index.html, http://griquatownandersons.com/
http://www.facebook.com/#!/closefriendtellasteenkamp?fref=ts, Lantern, September 1968, Die Noordkaaplander, 6 Junie 1952, 20 November 1985, Griekwastad-toerismebrosjures, http://samilitaryhistory.org/vol106dh.html, DFA Kersbylae 1928, 8 Junie 1938, 30 April 1970, Jubelfees Gedenkboek: Die Gemeente Grikwastad 1882-1957
www.afrikanergeskiedenis.co.za/wp-content/uploads/2011/12/Griekwastad-n-geskiedkundige-plek-naby-die-dorp.pdf, The Lost Tribe of South Africa, Scott Balson (www.griquas.com), http://www.issuu.com/leesagri/docs/_agri_maart_2012, http://www.afriforum.co.za/plaasmoorde/, http://quotes.yourdictionary.com/silence
Die Boodskap – Die nuwe testament in hedendaagse Afrikaans, Jan van der Watt en Stephan Joubert, verwerk deur T.T. Cloete, Christelike Uitgewersmaatskappy, 1997.
Huisgenoot, verskeie uitgawes
'Ons oupa rus nou'
Sondag 4 Augustus 2013, 11:50
Die oranje rose in die gemonteerde glase op die gedenkmuur roer effens in die windjie. Vandag word Don se as langs sy seun en dié se gesin by die NG kerk Vooruitsig geplaas. Hy is Woensdagaand omstreeks 20:26 dood ná tien dae in die hospitaal.
Twee lappe is oor die leë nis gedrapeer. Regs daarvan is die nis waar Deon, Christel en Marthella se as lê. Daar is 'n tafel met twee mandjies. In die een is enkelrose, met linte om die stamme, en geel magriete (Christel se gunsteling) in die ander een. Die roudiens het pas geëindig.
Ek en Emile Hendricks, die Volksblad-fotograaf, wag vir Don se weduwee, Bettie, en die familie om uit die kerk te kom. Hulle gaan sy as in die nis sit, waarna dit toegemessel sal word. Ons mag net foto's neem wanneer hulle uitstap. Dan moet ons loop.
Woensdagaand het Marianna en haar ma pas by die huis gekom ná 'n besoek toe die hospitaal bel en sê hulle moet terugkom. Toe hulle daar aankom, was hy reeds oorlede. Hulle het stil langs sy bed gestaan en tot siens gesê. Toe hulle tuis kom, was Hennie, Isobel en ds. Wietsche Roets reeds daar. Flip het enkele minute later opgedaag en 'n gebed gedoen.
Elbeth, wat Sondag vertrek het, het 'n SMS gestuur en gevra dat Marianna haar die volgende oggend om 07:15 by die lughawe moet oplaai. Die susters moes weer, soos verlede jaar, 'n roudiens en ver­as­sing reël. Dit was makliker dié keer, want hulle ken die proses en ondernemers.
Dié mense is hier om die laaste vaarwel te sê aan 'n man wat 'n indruk op hulle gemaak het. Die man wat my by die verhoor 'n drukkie gegee het om verskoning te vra oor hy die vorige dag 'n skewe aanmer­­k­ing gemaak het. Met trane in sy oë het hy vir my vertel dat hy homself nie meer ken nie, van sy nagtelike wandelinge wanneer sy onge­kende aggressie, emosies en vrae hom wakker hou.
In die begrafnisbrief sê die familie sy humorsin, wysheid en groot­hartigheid sal geweldig gemis word. Hulle sal altyd sy staaltjies en hart­like lag onthou. Die herinneringe sal hulle koester in die dae wan­neer hulle na hom verlang.
Past. Flip Kühn van die Bikers' Church het die bedankings gedoen. Bettie het hom gevra om spesiaal dankie aan Marianna en Elbeth te sê wat haar tydens Don se tyd in die hospitaal bygestaan het.
"Julle sal nooit weet wat dit vir my beteken om twee sulke wonderlike dogters te hê nie."
Flip het ander vriende en familie soos Hennie en Isobel, en veral Bettie se bure, bedank vir hul hulp toe Don daardie Sondagoggend siek geword het.
Hy het Don as 'n nederige mens beskryf.
"As jy hom eers leer ken het, is jy spyt dat jy hom nie jare gelede reeds ontmoet het nie. Hy was 'n sterk en fors man. Tog was hy sag in die teenwoordigheid van die Here. Hy was bereid om geestelik te groei. Hy het nie tyd gehad om vir sy seun se dood voor te berei nie. Die Here het geweet van sy smart, sy gebroke hart. Oom Don was nie haatdraend nie. Hy was 'n inspirasie."
Ds. Roets het gesê God vee die familie en vriende se trane af.
"Oom Don was wys. Hy kon hard praat en hard lag. Hy het aan julle liefde en vriendelikheid gegee en versorg. Daarom is julle vandag hier. Hy was God se geskenk aan julle. Hy het swaargekry die afgelope maande, en God sal nou sy trane afvee.
"Julle sal hom dalk wil terughê, 'n laaste woord inkry, hom behoor­lik groet. Hy sal nie wil terugkeer nie. Hy het nou God se vervulling en sal dit nie vir die aardse lewe verruil nie. God is barmhartig en nie bekommerd oor die tyd op aarde nie.
"God het vertroosting vir ons. Oom Don is nou aan Hom toevertrou. Niks kan hom nou skei van God se liefde nie."
Vroeër die week het Elbeth se seun, Stefan, nou reeds 'n bekende Villa Rosa-akteur, in Volksblad gesê hy glo sy oupa rus nou.
"Hy is nou saam met sy seun, hy is in vrede heen. Die laaste jaar en 'n half ná my oom-hulle se moorde was aardig. Ek is bly my oupa hoef nie meer die verhoor van die minderjarige beskuldigde by te woon nie. Ons het antwoorde oor my oupa se dood, maar nie my oom s'n nie.
"My oupa was wys. Hy en Ouma was so geheg aan mekaar. Ek sal my kinders en kleinkinders eendag van my wonderlike oupa vertel."
Die oudste kleindogter, Marize van Breda, het gesê hy was 'n raakvatman.
"Hy was bitterlik lief vir sy kleinkinders. Hy het ons ook skelm be­derf, maar sou geen kleinkind voortrek nie. Hy kon so lekker lag dat hy uitasem geraak het."
Ons sien eerste die begrafnisondernemer, wat voor loop. Die twee klein­kinders wat na Don genoem is, Don en Doné, loop langs Bettie. Doné dra 'n ruiker. Haar oupa se as is in 'n klein kissie binne die ruiker. Don was nog voor die diens begin het, en deur die diens, aan sy ouma se sy. Agter hulle loop Marianna, Durham en Valdon. Elbeth en Fanie, en hul ander kinders, Stefan, Helene en Marize volg. Stefan hou sy ma se hand styf vas. Don en Bettie se pleegkind, Iris Morisson, en haar kinders is ook hier.
Die res van die begrafnisgangers is nog familielede en vriende uit Kimberley en Griekwastad. Don (en Bettie) het op Griekwastad groot­geword en het 46 jaar daar geboer, voordat hulle Kimberley toe ge­­trek het.
Die familie bondel saam in die klein ruimte by die gedenkmuur. Ek en Emile vertrek.
Die begrafnisondernemer sal nou-nou die gedenksteen plaas. Don se geboorte- en sterftedatum en Bettie se geboortedatum is reeds daar­op gegraveer.
Môre gaan almal weer terug huis en werk toe. Elbeth sal nog 'n week by haar ma kuier, maar dan bly Bettie alleen in haar meenthuis agter . . .
'n Nuwe voog – en nuwe aanklagte
15 Februarie 2013, 10:50
Op 15 Februarie 2013 kry Bennie Heckroodt uiteindelik voogdyskap oor Don. Daardie oggend tree adv. Willem Coetzee, namens die applikant, voor regter Johann Olivier op. Adv. Coetzee sê dis taamlik dringend dat die voogdyskap-aansoek onmiddellik toegestaan word.
Adv. Coetzee herinner regter Olivier aan die kwessies wat regter Mpho Mamosebo vroeër geopper het. Sy het aangedring op 'n maatskaplike verslag voordat die aansoek goedgekeur kan word.
Adv. Coetzee sê hulle het die meester se vrae vreemd gevind, veral die aanbeveling oor pleegsorg. "Niks anders as voogdyskap is aanvaarbaar vir ons nie. Ons vra ook dat die bevel dadelik toegestaan word. U Edele is seker bewus van die dringendheid hiervan?"
Regter Olivier knik. Adv. Coetzee verduidelik ook dat die maatskap­like verslag die sorg en onderhoud van die seun beskryf.
Regter Olivier ag dit nie nodig dat die maatskaplike verslag voor­gelees word nie. Foute in die dokumente van die gesinsadvokaat word gewysig. 'n Verkeerde Artikel is aangehaal, en nie die een wat op dié soort voogdyskap van toepassing is nie.
Bennie Heckroodt word aangewys as die voog, nie die alleen-voog nie, want laasgenoemde hou allerlei ander bepalings in. Dit sal sake net kompliseer, betoog adv. Coetzee. Regter Olivier staan die bevel sonder verdere vrae toe. Die aansoek is immers onbestrede.
Alles is binne minute afgehandel. Die gesinsadvokaat, adv. Hercules Nel, het in die aangehegte verslag aanbeveel dat Bennie as die voog aangewys word met volle regte en verantwoordelikhede. In haar verslag beskryf die maatskaplike werker, Anelda Conradie, die agtergrond:
Bennie Heckroodt en sy vrou, Hannelie, is reeds 30 jaar getroud. Hulle woon op die plaas Delmar, waar hulle 'n boeredienste-onder­neming en groothandel-brandstofdepot bedryf. Hulle het vier kinders. Jeanette (29) is getroud en woon op Jacobsdal waar sy en haar man 'n onderneming bedryf. Fraser (30) studeer en woon in Bloemfontein. Basie (26) boer op die familieplaas, Kleinkareelaagte naby Jacobsdal. Burger (23) is 'n student aan 'n gholfakademie in Bloemfontein.
Bennie Heckroodt was 'n gesinsvriend van die Steenkamps. Sedert die voorval waarin die jong Steenkamp se ouers en suster doodgeskiet is, woon die seun by die Heckroodt-gesin. Net ná die moorde, op 'n vergadering met die aangewese voog en familielede, het almal ingestem dat Don by hom kan woon. Hy het sy huis ingerig vir die seun, en selfs 'n klaskamer gebou waar hy tuisonderrig kan ontvang. Heckroodt het moeite gedoen om hom te ondersteun.
Heckroodt is finansieel stabiel, en het 'n oop verhouding met sy kinders. Hy misbruik nie alkohol nie, en laat nie toe dat minderjarige kinders alkohol gebruik nie. Don het nie probleme met dissipline nie en het vinnig aangepas by sy nuwe huis en huisreëls. In 'n onderhoud het hy aangedui dat hy graag by die Heckroodts wil woon.
Anelda Conradie skryf dat die hof die belange van die kind moet oorweeg. Daarom moet die verhouding tussen die seun en die volwassenes, ander feite en die graad van toewyding bekyk word. Die omvang van die bydrae tot onderhoud moet ook belig word.
Don het in sy onderhoud gesê hy wil graag hê dat die Heckroodts as sy voogde aangewys word. Hy voel hy is in 'n stabiele omgewing en Heckroodt en die trust sorg vir al sy finansiële behoeftes.
Hy ken Heckroodt reeds tien jaar en voel veilig, gevestig en besten­dig. Hy voel asof hy daar hoort en het positiewe verhoudinge met al die Heckroodt-gesinslede. Don is steeds baie na aan sy grootouers aan moeders- en vaderskant en bel of sien hulle gereeld. Hy kuier ook graag by "oom Bulletjie en tannie Marina". Hy beskou Bennie Heckroodt as 'n vaderfiguur en respekteer sy gesag. Hy is toeganklik en maklik om mee te praat.
Dan word Don se mening in die verslag aangehaal. "Hy sê hy sal nie sy (Heckroodt se) gesag toets nie, want hy weet oom Bennie kan baie kwaad word."
Don sê Hannelie Heckroodt is streng maar liefdevol. Hy voel daar is baie ooreenkomste met sy eie huisgesin. Elke lid het 'n geleentheid om 'n mening te lug en openlik te praat. Hy hou baie van dié openlikheid. Daar is dieselfde waardestelsel en huisreëls as by sy ouerhuis.
Dit was net baie moeilik vir hom om gewoond te raak aan soveel mense in die huis. Hy moes bedagsamer optree. Hy is tevrede om in die Afrikaanse Protestantse Kerk te wees, en woon dienste by met die medewete van die NG kerk Griekwastad.
Hy leer baie by Heckroodt, veral wanneer dit by plaaswerk en perde kom. Hy beskou steeds sy eie pa, Deon, as sy rolmodel. Hy wil eendag die goeie ruiter wees wat sy pa was. Die Heckroodts verstaan hom, maar kry hom nie te jammer en pamperlang hom nie te veel nie. Soos sy ouers, het hulle hom geleer dat slegte dinge op 'n mens se pad sal kom, maar dat hy steeds moet voortgaan.
Hy sou steeds verkies het om skool toe te gaan, eerder as om tuis­onderrig te kry. Hy wil sy skoolloopbaan voltooi en gaan studeer. Hy het 'n ou skoolvriend wat saam met hom perdry, en dié kom sommige naweke kuier.
Volgens hom kan daar op ander maniere na hom omgesien word wat hom meer vryheid sal toelaat, maar hy verstaan dat die huidige ooreenkoms op die oomblik die beste vir hom is.
Die seun kry drie dae per week, tussen 15:00 en 18:00, tuisonderrig by plaaslike onderwysers. 'n Afgetrede wiskunde- en wetenskap-onder­­­wyser van Kimberley onderrig hom op ander dae. Wanneer hy nie skoolwerk doen nie, help hy met die boerdery, besigheid of versorg die perde. Die egpaar Heckroodt is bekommerd dat hy geïsoleerd van maats van sy eie ouderdom is. Hy kom net met meer volwasse gesels­kap in aanraking. Hy het ook nie 'n selfoon nie.
Hy word beskryf as 'n introvert wat min oor sy emosies praat. Hulle weet wanneer hy depressief voel, en gee hom ruimte om dit op sy eie te verwerk. Hy ontvang berading elke twee weke om die verlies van sy gesin te ver­werk. Die Heckroodts glo die geheim van suksesvolle ouer­skap is geduld, reëlmatigheid en dissipline.
Die seun het 'n baie positiewe verhouding met die Heckroodts en hul uitgebreide gesin. Hy voel hy hoort daar. Die Heckroodts verstaan en voorsien in sy emosionele en intellektuele behoeftes. Die gevolge van die veranderinge in sy omstandighede word versag omdat die nuwe huisgesin soortgelyk aan sy eie huisgesin is. Hulle gee hom emo­sionele stabiliteit.
Die aansoeker kyk reeds maande na die kind, en dra die kind se belange op die hart. Dit is duidelik dat hy en sy gesin die seun te alle tye en onvoorwaardelik bystaan. Hulle sorg vir hom asof hy 'n eie kind is, en kinderlike behoeftes het. Die seun is oud genoeg dat die hof ook sy mening en behoeftes aanhoor en in ag neem.
'n Berig hieroor in Volksblad verskyn op bladsy 3. Die paralimpiese atleet en Olimpiese medaljewenner Oscar Pistorius het die nuus oorgeneem ná die skietdood van sy model-meisie, Reeva Steenkamp, op Valentynsdag . . .
Enkele dae later word 'n gewysigde klagstaat by die hooggeregshof in Kimberley ingedien. Twee aanklagte word bygevoeg. Die beskuldigde word nou eerstens van die verkragting van Marthella, dan van die drie moorde, en ook van regsverydeling aangekla. Die lys getuies het van 76 tot 91 toegeneem.
Die staat beweer die tiener het op of omtrent 6 April op Naauw­hoek, of daar naby, wederregtelik en opsetlik 'n handeling van seksuele penetrasie met Marthella sonder haar toestemming gepleeg. Daar was 'n oppervlakkige skaafwond aan haar geslagsdeel. Die staat beweer dié besering dui op 'n handeling van penetrasie en was waarskynlik nie ouer as 24 uur nie.
Die staat beweer, kortom, dat hy haar verkrag het.
Voorts word hy daarvan beskuldig dat hy valse verklarings by twee geleenthede aan die polisie gegee het. Hy het wederregtelik en opsetlik regspleging verydel deur die polisie te mislei en valse getuienis te fabriseer. Hy het hulle op 'n dwaalspoor probeer lei.
Adv. Hannes Cloete en kol. De Waal is 'n gedugte span. Hulle het al die groot moordsake wat hulle saam – as die polisie en die staat – aan­gepak het, gewen. Adv. Quinton Hollander ondersteun adv. Cloete. Die mans kyk weer deur al die uitslae van die forensiese en ballistiese toetse:
■ Die twee wapens wat in die bakkie by die polisiekantoor gevind is, word positief met die moorde verbind.
■ Die ontstekingsresidu-toetse op die beskuldigde se hande was nega­tief. Hy het sy hande twee keer gewas.
■ Daar was geen kruitresidu op die oorledenes gevind nie. Hulle het dus nie skote afgevuur nie.
■ Die kruittoetse op die twee T-hemde was positief. Dit was ook po­sitief vir die agterkant van die blou T-hemp.
■ Die blou T-hemp was naby die bron van die bloed toe geweld toe­gedien en bloed op die T-hemp gespat het.
■ Die blou T-hemp is in 'n kragtige beweging, van beide kante, in 'n afwaartse rigting geruk, waarin die nek gerek en die skouers ge­skeur het.
■ Die bloedspatselpatroon op die hemp dui aan dat dit gedurende verskeie gebeure toegedien is, en nie net in 'n enkele voorval nie
■ Net een van die vingerafdruktoetse wat geneem is, was bruikbaar. Die vingerafdruk op die derde glas was wel Marthella s'n. (Dit is met verdere toetse vasgestel.) Die vingerafdruk op die kluis was nie bruikbaar nie.
■ Die klein metaalfragmentjies wat in die breinweefsel van Christel Steenkamp is, kan nie mikroskopies vergelyk word nie weens 'n gebrek aan onderskeidende merke.
■ Die twee projektiele wat in die toraks en linkerboud van Deon Crous Steenkamp gevind is, is deur die .357-rewolwer afgevuur.
■ Dit kon nie bepaal word of die verwronge .22-koeël in Marthella se skedel deur die .22-geweer wat ondersoek is, afgevuur is nie.
■ Een van die .357-projektiele het deur die bruin baadjie en die riem­piestoel gegaan waarna dit Christel getref het.
■ Geen semen of manlike DNS is op Marthella se geslagsdeel gevind nie.
■ Slegs Marthella se DNS is onder haar vingernaels gevind en die seun s'n onder sy eie naels.
■ Die DNS in die bloedmonsters op die sekuriteitsdeur, teen die ag­termuur, plaveisel en huis se binnemure was te min om te analiseer.
■ Die .22-doppie wat buite gevind is, is nie deur die .22-geweer wat ondersoek is, gevuur nie. Dit kan ook nie bepaal word of dit deur die .22 wat in die kluis was, afgevuur is nie.
■ Die ontstekingsresidu op die kortbroek was negatief. (Dit was waar­skynlik nie aan die kruitwolk blootgestel nie.)
■ Daar was bloedvlekke op die kortbroek met sekere stowwe wat in seep of reinigingsmiddels voorkom.
■ Bloedvlekke is binne die maroen T-hemp gevind, en het waarskyn­lik daar beland toe die seun die hemp aangetrek het.
■ Daar was nie 'n haarwortel vir die haar wat op die .357-rewolwer gevind is nie. Dus kan geen DNS geneem word nie.
■ 'n Mengsel van DNS kon van die gesinslede en polisiemanne of van die agtersitplek op die wapens beland het.
■ Vreemde DNS is ook op die oorledenes se kledingstukke gevind, wat moontlik van huiswerkers afkomstig kan wees.
■ Geen identifiseerbare vinger- of palmafdrukke is op die .22-­geweer en .357-rewolwer gevind nie.
■ Daar is nie bloed op die Leatherman-knipmes en bruin gordel of bruikbare DNS op die silwerkleurige mes, wat aan die bruin gordel was, gevind nie. Dit is tydens die inhegtenisname van die seun gekonfiskeer.
■ Marthella se bloed is op die rewolwer gevind.
■ Deon se epiteelselle was op die snellermeganisme, en Marthella s'n op die kolf.
Kol. De Waal het nie forensiese toetse op die bruin baadjie laat doen nie, blykbaar omdat dit te duur sou wees.
Dit sal adv. Hannes Cloete se taak wees om die aanklagte in die hof te bewys en die regter te oortuig dat daar net een redelike afleiding is waaroor daar geen twyfel bestaan nie: Die seun is skuldig.
En die verdediging sal aanvoer dat daar ander mense op Naauwhoek was op die noodlottige aand van 6 April 2012 . . .
Almal het 'n naam
Abraham van Rooi sug toe ek hom bel. Hy het al weer nie werk nie. Hy het so lekker op Naauwhoek gewerk. Nou is alle plaaswerk vir eers gestaak.
"Die werk het opgedroog, want die eienaars is dood. En ek het lekker by Deon gewerk. Hy het goed betaal. Ons het nog geld ook gekry vir elke rooikat en jakkals wat ons met slagysters vang. Dit was R500 stuk. Soms het ons ook 'n duiker gevang. Ek kon die vleis goed gebruik.
"Die baas was kwaai, hy kon nogal hard praat. Hy was baie kwaad as mense nie vir werk opdaag nie. Ek het verstaan dat hy kwaad word. Hy was nie gewelddadig nie. Die ander werkers, Klein Kaffertjie en Groot Kaffertjie, het langer as ek daar gewerk."
"Wat is hul regte name?" vra ek.
"Nee, ek weet nie wat hulle se regte name is nie."
Dis nogal 'n algemene gebruik op die dorp. Almal word op byname of huisname, of soos die inwoners sê, "kleinnametjie" genoem. Doop­name (ook bekend as skoolname) word nie juis gebruik nie. Een inwoner vertel hulle gwarra of koggel mekaar op 'n liefdevolle wyse met dié name. Wanneer die kind "op die velle val" (gebore word), kry hy of sy 'n kleinnametjie. Daar is Appelkosie, Soriesanie, King Kong, Bollawange, Bokkeram, Padda, Oomdikdaan (fris gebou), Hamel (met stewige agterstewe), Pieterskaap (hy het sy ma se skaapvleispakkies afgelewer), Ouliefde, Kyf, Py, Long, Sannamaliefie (eintlik Annamaliefie), Hasetjie, Pienkmeisie (Pienkmeid), Laksjirries (Luxuries, een van die name wat "uitgeskud" is by geboorte, die pa het die ma luxuries gegee as betaling), Gossip (omdat die mense so geskinder het toe die kind gebore is), Evidence (bewyse omdat die kind toe nes die pa gelyk het), Looseboy, Jood, Sieskaai (Ciskei), Sienjarieta, Stockholm, Itaalja, Sentelena, Harregat (Arafat) – almal die lande vanwaar die pa gekom het. Rou Willem van Ou Willem ("rou" beteken onbeskof, stout), Ot (Otto) Bakkies, Ourokke, Langrokke, oom Abraham Grys­bors, die Kalkoene (oor hulle so luidrugtig is), Gesig (lelik!), Dik Anna, Ander Anna, Anna Kommando (by kommandokantoor gewerk), oom Jan Klipskoentjies (kaalvoet geloop), Sandhuis (in die veld gebore), die twee "twinse", Heppie en Krismis, Dronk Ragel en Ragel Handjie (misvormde hand).
Eers wanneer die kleuter by die skool opdaag, word sy doopname weer gebruik. Maar ook net binne die skoolmure.
Dit maak 'n kleurryke gemeenskap.
Kol. De Waal spoor intussen vir Dawid Kgoranyane op. Hy het lank by Deon Steenkamp gewerk. Hy verseker die kolonel dat hy Deon geen leed sou aandoen nie. De Waal getuig later in die verhoor dat Kgoranyane net lof vir Deon gehad het. Kgoranyane se alibi is ook waterdig, soos Dawie Herselman ook later getuig . . .
Charné Kemp is 'n senior joernalis by die Volksblad en woon op Kimberley. Sy ken die Noord-Kaapse wêreld en die mense van Griekwastad en was een van die eerstes op die toneel na die moord. Kemp het toegang gehad waar baie ander skrywers en joernaliste in die koue gelaat is, en het baie naby aan die familie gekom.
Teks © Charné Kemp (2014)
Foto's © Charné Kemp; SAPD; Gallo; Emile Hendricks
Omslagontwerp: Michiel Botha
E-boekontwerp: Nazli Jacobs
Eerste uitgawe in 2014
ISBN: 978-0-624-05735-2 (epub)
ISBN: 978-0-624-06364-3 (mobi)
Skuldig. Skuldig. Skuldig. Skuldig. Skuldig.
'Daar is geen wenners nie'
Net trane . . .
27 Maart 2014, 16:42
"In 'n verhoor soos dié is daar geen wenners nie," sê adv. Hannes Cloete met 'n sug.
Die staat het vanoggend sy saak teen die seun gewen toe regterpresident Frans Diale Kgomo hom op al vyf aanklagte van moord, ver­kragting en regsverydeling skuldig bevind het. Die seun het uit­drukkingloos na die regter gestaar. Vanmiddag, toe die seun se borg­tog­aansoek misluk het, het hy vir die eerste keer emosie – woede en ongeloof – getoon. (In November verlede jaar was daar ook 'n enkele emosie sigbaar toe hy uitgevra is oor sy eie bloed op sy kortbroek: Verbasing.)
Die seun gaan vanaand in die Kimberley-gevangenis slaap en daar bly tot die voorvonnisverslae en betoë vir strafverswaring en straf­ver­sagting van 13 tot 16 Mei aangehoor word.
Die hofsaal het nou stil geraak. Die herfsson skyn laag by die vensters in.
Adv. Cloete is aangedaan. Hy is nou sonder sy toga en bril. Sy gesig en groen oë lyk sag, en sy gesigsuitdrukking vol empatie terwyl hy na Marianna en Elbeth kyk. Hulle staan hand om die lyf met kol. De Waal. Marianna voel die bande van die holster om sy lyf. Die susters is hartseer en die mans aangedaan. Opgekropte gevoelens het spontaan uitgebars toe hulle die mans kom bedank het vir die deeglike ondersoek en hantering van die saak. En veral vir hul begrip en geduld die afgelope nou bykans twee jaar.
Die meeste ander joernaliste, die voog en sy familie en familielede van die slagoffers, en die polisiemanne is weg. Ek neem foto's op 'n afstand.
Toe die susters omdraai, is kapt. Hanlie Conradie en kapt. Ilse Retief by hulle. Spontaan druk hulle mekaar, en nou vloei die trane. Die susters het 'n broer, skoonsus en niggie verloor, maar ook nuwe vriende gemaak.
Kol. De Waal loop uit.
Hy gaan die seun nou tronk toe neem. Die seun sal sy spoggerige bruin baadjie se moue moet oprol sodat die boeie kan pas. Die foto­grawe wag reeds by kol. De Waal se voertuig om foto's te neem van die seun in boeie.
Die hofsaal het vroeër 'n teaterverhoog geword toe die twee hoofkarakters – die seun en kol. De Waal – agter mekaar na die trappe wat na die selle lei, geloop het. Hulle was afgesonder van ons, geskei deur die dik houtreling reg rondom die beskuldigdebank. Daar was woede en skok en hartseer in die lug. Die hofsaal was vol mense. Almal het na die twee karakters gestaar.
Asof van nêrens het die seun se ouma voor hom verskyn, en oor die houtreling geleun. Sy het hom omhels en gesê sy is lief vir hom, hy moet die Here se hand vashou.
"Dankie, Ouma, ek sal," het hy vlak langs my in 'n diep stem gesê, en die brose vrou gesoen en gedruk.
Die Steenkamp-familie het hom uitdrukkingloos bo van die galery af aangekyk.
Fotograwe en joernaliste het mekaar op die onderste vlak verdring om foto's te neem. Etlike polisiemanne het wag gehou, twee by die deur waar die regter pas uit is. Die voog en sy familie, wat die seun vroeër vasgedruk het, probeer die verslaggewers en fotograwe vermy. Marieta Massyn het Marina Steenkamp vertroos waar laasgenoemde gesit en huil het. Van die seun se ondersteuners het na die media en die galery gegluur, lippe tussen tande vasgebyt.
Bennie Heckroodt se gesig was stroef en Hannelie Heckroodt se oë agter 'n donkerbril versteek. Daar is glad nie meer 'n goeie verhouding tussen die Heckroodts en die Steenkamps nie. Te veel dinge oor geld en lojaliteit is al gesê.
Advv. Cloete en Hollander en Riaan Bode het alles op 'n afstand betrag . . .
Die enigste getuie
Kol. Dick de Waal is een van die Noord-Kaap se beste speurders met 32 jaar ondervinding. Deeglik en georganiseerd, gesout, bekend vir sy toegewyde en noukeurige speurwerk. Hy's 49 jaar oud en die hoof van die geweldmisdaadeenheid.
Hy simpatiseer met die seun by die restaurant.
Hy en Andries Steenkamp stap saam met die speurders na die po­lisiekantoor. In die bevelvoerder se kantoor stel kol. De Waal die gewone vrae aan die seun. Is daar verdagtes en moontlike motiewe vir die plaasaanval? Hy weet nie. Kol. De Waal sien die seun is kalm. Hy huil nie, en stuur deurentyd boodskappe op sy selfoon. Die seun het 'n kortbroek en Henriëtte se baadjie aan. Daar is 'n horlosie aan sy linkerpols.
Almal het voor die TV gesit. Tien minute voor die einde van Vetkoekpaleis het die seun na die skuur gegaan. Hy weet nie wat hy wou doen nie. Die seun het eers ses rewolwerskote gehoor, Marthella hoor gil, toe weer vier of vyf sagter skote. Dit het stil geword. Marthella het nog geleef toe hy in die huis kom, en toe geval. Deon en Christel was dood. Marthella het sy T-hemp in haar sterwensnood geskeur. Hy is by die huis uit. Die skuurdeure was oop. Hy wou dorp toe jaag. Hy het wapens in die gras by die werfhek gesien en stilgehou. Dit het gelyk of dit daar neergesit is. Hy het uitgeklim en die wapens bekyk. Die magasyne was leeg. Hy het na die plaaswerkers se huise gegaan en "Help! Help!" geskreeu en toe weer gery.
Kol. De Waal het hom tot nou toe nie onderbreek nie. Nou begin hy uitvra: Wat het vroeër die dag op die plaas gebeur?
Die seun sê almal was kerk toe, en hulle was die res van die dag by die huis. Hy en Marthella het perd gery.
Hy het dieselfde denimkortbroek, met bloedkolle, aan as vroeër die dag, maar het sy geskeurde T-hemp uitgetrek. Hy het 'n maroen T-hemp aangetrek. Kol. De Waal sien die krapmerke aan sy keel. Die seun antwoord dat Marthella hom gekrap het toe sy sterf.
Die ander polisielede van Kimberley en lt. McAnda wag buite die kantoor vir kol. De Waal. Lt. McAnda verwag dat hulle dadelik plaas toe sal ry. Kol. De Waal versoek hom egter om foto's van die seun te neem. Hulle gaan na 'n ander kantoor aan die agterkant van die po­li­siekantoor. Daar is baie mense voor in die straat, en hulle kan by die kantoor aan die voorkant van die gebou insien.
Kol. De Waal het nog opdragte vir lt. McAnda. Hulle moet ontstekingsresidu-toetse neem en 'n smeer neem, van wat vermoedelik bloed is. Dis standaardprosedure om enige getuies by skietvoorvalle hiervoor te toets.
Lt. McAnda en kons. Mohithli trek handskoene aan. Lt. McAnda neem die smeermonster op die getuie se linkerknie, sy hande en arms. Hulle neem ook naelskraapsels. Hulle gee die seun 'n forensiese oorpak om aan te trek, terwyl hy sy broek uittrek. Hy neem nog foto's van die seun se kortbroek en die maroen T-hemp wat agter die polisie­kantoor gevind is. Ook van sy nek. Lt. McAnda doen alles wat kol. De Waal vra, hoewel dit vir hom duidelik is dat die bloed aan Mar­thella behoort en aan die getuie afgesmeer het. Die kledingstukke, die kortbroek en maroen hemp, word in bewysstuksakke geplaas.
Terwyl Andries Steenkamp uitgaan om ander klere vir die seun te gaan haal, sê die seun uit sy eie aan kol. De Waal dat hy en Marthella vroeër die dag baklei het. Hy kan nie onthou waaroor nie. Kol. De Waal vertel dit vir Andries toe hy met die klere terugkeer.
Kol. De Waal en die seun gaan uit na die bakkie en bekyk die wa­pens. Hulle maak die regteragterdeur van die Isuzu-dubbelkajuit oop. Die vuurwapens lê op die sitplek. Die lope wys na die linkeragterdeur. Kol. De Waal sien dis 'n .22-Anschutz-geweer en teleskoop en 'n .357-­Magnum-rewolwer. Daar is doppies in die rewolwer. Die .22-­geweer is leeg.
Die seun is steeds besig op sy selfoon.
Lt. McAnda sper die voertuig af. Hy maak die rewolwer oop en haal die ses doppies uit. Hy sit dit bo-op die bewysstuksakkie en neem foto's. Daarna vat hy albei wapens en verseël dit ook in bewysstuksakke, en neem foto's daarvan. As daar bloed op die wapens is, sal dit ook ontleed word. Alles wat hy versamel, word in die bewysstukregis­ter aangeteken. 'n Haar word op die .357-rewolwer gevind. Daar is bloed binne-in die loop sigbaar.
Toe lt. McAnda teruggaan die polisiekantoor in is die smeermonster wat hy geneem het skoonveld.
AO Cornelius Louw en AO Henk van der Merwe ondervra die Naauwhoek-plaaswerkers by die polisiekantoor. Hulle is egter te dronk om verklarings af te lê.
Kol. De Waal vra vir Andries waar die seun gaan slaap en hoe hy hom kan kontak. Hy wil later 'n formele verklaring by die seun kry. Kol. De Waal neem albei se ID-nommers en selfoonnommers. Andries en die seun vertrek na sy plaas, Lynput, suidwes van die dorp.
AO Mofokeng het intussen by die kantoor aangekom. Hy vertel vir kol. De Waal wat hy by die plaashuis gesien het. AO Willem Fourie van die Niekerkshoop-polisiekantoor is ook nou daar.
Die helikoptervlieënier kry verdere opdragte.
Op soek na 'n eksklusiewe foto
Dinsdag 21 Augustus begin soos enige ander dag in Kimberley.
Ek besoek kapt. Cherelle Ehlers en ander polisiewoordvoerders in hul kantore. Dis 'n welwillendheidsbesoek. Ek wil 'n nuwe kollega aan hulle voorstel. Kapt. Ehlers het toe reeds geweet die polisie gaan die ver­dagte daardie dag aankeer, het sy my agterna vertel. Sy het niks gesê nie, net soetjies geglimlag . . .
Ds. Wietsche Roets is reeds by Don en Bettie Steenkamp se huis. Hy moet die nuus aan die ou mense oordra sodra kol. De Waal hom bel. Nuus wat glad nie goed deur Don ontvang word nie. Hy is kwaad vir kol. De Waal.
Kol. De Waal, kol. Danie Bruwer en nog 'n speurder daag vroeg­oggend by die skool in Bloemfontein op. Pouse het pas aangebreek. Die hoof, Johan Volsteedt (wat later die jaar afgetree het), word deur die sekretaresses ontbied. Hy ken die speurders al. Hulle het al voorheen vrae kom vra. Nogtans is hy geskok om te hoor hoekom hulle hier is. Hulle staan buite sy kantoor, in die gang. Die speurders sê hulle is jammer, hulle het slegte nuus. Kan hy asseblief die seun roep?
Dis net toe dat die seun toevallig verbyloop op pad na sy volgende klas. Volsteedt vra die seun om na sy kantoor te gaan. Hy kyk toe terwyl die speurders die seun se regte voorlees. Die seun is kalm, en stil. Gelate. Die speurders boei sy hande agter sy rug en neem hom na die polisiebakkie. Sy rugsak word saamgevat. Hulle is op pad na sy kos­huiskamer. By die koshuis roep Johan Volsteedt die koshuisvader om voor te loop na die seun se kamer. Daar vra kol. De Waal vir sy skoot­reke­naar, selfoon en nog items. (Die video van die seun wat van 'n perd se rug af skiet, is op dié selfoon gevind.) Twee messe word gevat. Francois Krös, die seun se maatskaplike berader, het ook op­­ge­daag. Van die ander seuns wat broodjies in die eetsaal kom haal het, word gemaan om nie foto's en video's te neem nie. Hulle mag ook nie met die seun praat nie. Die speurders en die seun vertrek na Kimberley.
Johan Volsteedt lei af ander speurders het by Bennie en Hannelie Heckroodt se huis in Modderrivier opgedaag om moontlik items daar te konfiskeer.
Die NVG bevestig later die middag dat die verdagte se borgtogaan­soek die Donderdag op Griekwastad aangehoor word. Die NVG en die prokureur Stoffel de Jager bevestig dat hulle die middag gaan vergader om die aansoek te bespreek. Die plek word egter hoogs geheim gehou.
Dis aanvanklik te stil by die NVG se kantore. Ek besef die Valke hou die seun aan, waarskynlik eerder by hulle kantore. Ek en die foto­graaf Emile Hendricks jaag na die Valke se kantoor in Cheapsidestraat in die stad.
Dis reeds 16:00.
Polisielede wat by die georganiseerde misdaadeenheid werk, ry sta­dig by die hek uit. Hulle kom van diens af. Ons kyk van oorkant die straat na die hek. Minute sleep verby. Die parkeerterrein is voor die ou gebou, 'n eertydse De Beers-kantoor. Die deur, in die linkerkantse hoek van die gebou, is nie hiervandaan sigbaar nie. Daar is niks wat ongewoon is nie. Geen ongewone bewegings nie. Geen bekendes nie.
Ons wag. Die hele land se hoofstroom- Afrikaanse dagblaaie wag vir dié foto . . . Niks gebeur nie.
Skielik trek 'n wit bakkie met 'n sleepwa voor die gebou in. Die be­stuur­der parkeer in die straat. Ek besef dit moet Bennie wees. Die relings op die bakwerk sê dis 'n boer se bakkie. En Bennie en Hannelie Heck­roodt klim uit. Hulle loop by die hoofingang in en verdwyn in die gebou.
Emile klim uit met sy kamera. Hy neem stelling in langs die voorste passasiersdeur. Hy sit op sy hurke op die sypaadjie.
Stoffel de Jager, adv. Willem Coetzee, met sy kenmerkende swart strikdas, en die polisiemanne kom uit die gebou en praat met mekaar op die parkeerterrein. Stoffel gesels met kol. De Waal. Die kolonel se nou reeds bekende A4-notaboek is onder sy arm vasgeklem.
Bennie kom uit die gebou, klim in sy bakkie en ry. Twintig minute later is hy terug met 'n pakkie wegneemkos. Die geel-op-rooi "M" is dui­delik sigbaar op die bruin papiersakkie. Hy gaan weer in die gebou in.
Riaan Bode van 'n prokureursfirma in Kimberley ontmoet Stoffel by sy motor. Hy oorhandig die dagvaarding van Media24 om die borg­aansoek by te woon aan hom en ry weer.
Die wiele begin nou vinnig rol.
Die Heckroodts vertrek ook. Die minderjarige gaan kennelik nie vanaand hier oornag nie. Hy sal na 'n plek van veilige bewaring geneem word.
En toe verskyn die verdagte saam met die polisiemanne op die par­keerterrein. Hulle loop na kol. De Waal se wit bakkie. Die seun draai om en kyk reguit na Emile. Emile begin na die agterkant van die parkeerterrein hardloop. Ek het intussen die motor uitgetrek, in die mid­del van die pad gestop, en my kamera uit die sak in die bagasiebak gepluk. Die seun en die speurders klim in. Net toe kol. De Waal teen die skuins wal by die hek uitry, neem ek die foto deur die ongetinte voorruit. Die verdagte sit agter, in die middel. Hy weet hy word afgeneem. Kol. De Waal se bakkie verdwyn om die hoek.
Volksblad en sy susterkoerante sal die volgende oggend die eerstes wees met 'n foto van die verdagte in hegtenis. Sy gesig sal verberg wees deur 'n swart kol.
Van nou af sal sy identiteit 'n geheim wees.
Môreoggend ry ek en die fotograaf weer Griekwastad toe . . .
Nog 'n dag sonder antwoorde
As enigste oorlewende van die treurspel is dit te wagte dat Don alles van sy ouers sou erf, soos wat die Steenkamp-testament bepaal het. Die twee trusts, Naauwhoek en Edelweiss, word aan Don en Marthella bemaak. Marthella erf haar ma se juwele, die plase Brandkraal en Hansberg, met die vee daarop. Dis in die Edelweiss-trust. Sy is egter dood, en die boedel word aan Don oorgedra. Don erf alles in die Naauw­hoek-trust, wat die plase Naauwhoek, Doradale en Avond­rust insluit, wanneer hy 21 word. Die boedel sluit ook al die vuurwapens in.
Paul Botha is in die testament as een van die trustees aangewys. (Die ander is Elbeth, Marianna, Hein, Paul, Andries en Don sr.). Die ekseku­teur is Don sr. Sou die kinders nie kan erf nie, sal die grootouers alles in die boedel erf. Die boedel is miljoene werd.
'n Familielid praat in Junie met Volksblad en vertel dat die plase intussen verhuur is. Die plaashuis op Naauwhoek word deur ds. Wietsche Roets, predikant van die NG kerk Vooruitsig in Kimberley, gehuur. Hy bring naweke daar deur totdat hy moontlik later permanent daar wil gaan woon ná sy aftrede. Hy dink nie aan die tragedie nie. Die TV-banke is nie meer daar nie. Hy het sy eie meubels gebring. Net die koeëlgate in die mure in die huis en skuur is nog sigbaar.
Die Steenkamp-meubels en losgoed is intussen in 'n vraghouer geberg (wat die familie uit die boedel gekoop het). Dit staan op Bennie se plaas naby Jacobsdal. Christel se leersitkamerstel is Hannelie se sit­kamer ingedra. Daar is nie plek in die vraghouer nie. Deon se nuwe perdesleepwa, wat hy nooit gesien het nie, word nou deur die Heckroodts gebruik om perde te vervoer.
Dagblaaie publiseer elke week 'n nuwe berig waarin die polisie steeds niks meer sê as dat hulle vir die uitslae van toetse wag nie. Vir die familie is elke dag sonder antwoorde 'n foltering.
"Ek kan nie kla oor die polisie se ondersoek nie. Hulle doen dit deeg­lik," sê een van die Steenkamp-familielede. "Ek het die vrymoedigheid om hulle te vra vir antwoorde. Tog kan hulle my nie volledig antwoord nie. As ek kon, het ek hulle elke dag gebel, maar ek kan nie 'n oorlas van myself maak nie.
"Niemand kan ons vertel wat daardie aand op die werf en in die huis gebeur het nie. Hulle wat weet, is dood. Die enigste oorlewende is Don, en hy kan nie veel lig op die saak werp nie.
"Die media plaas gedurig berigte dat die polisie-ondersoek nie deeg­lik is nie. Dit verontrus my. Ek weet die polisie moet na kon­krete bewyse soek. Daarom kyk hulle na alle moontlikhede en is forensiese, ballistiese en DNS-monsters geneem. Dis 'n hoëprioriteits­misdaad. Dit stel my darem meer gerus.
"Die moord op Deon en sy gesin is die ergste ding wat nog ooit met my gebeur het. Dis 'n vreeslike ding om te verwerk. Ek dink elke dag en nag daaraan. Ek wil afsluiting kry, maar dis nie moontlik son­der antwoorde nie. Soms dink ek ek het berading nodig.
"Die gesinne en familie praat gelukkig baie met mekaar oor die telefoon. Ons woon ver uitmekaar. Almal moet mekaar bystaan. Ons lag saam omdat ons 'malpille' moet drink. Die antidepressante help my om snags te slaap. Ek is nie meer dieselfde mens as wat ek voorheen was nie. Ek weet nie of ek ooit weer so sal wees nie.
"Ek kan natuurlik nie van die internet wegbly om te sien wat almal sê nie. Ek probeer om dit nie te doen nie, maar ek kan myself nie keer nie. Dis hoe ek die 'RIP in memory of Marthella Steenkamp'-bladsy op Facebook en Posklip ontdek het. Ek vind daarin troos, maar sommige van die bewerings ontstel my hewig. Daar word baie lelike dinge beweer."
Julie gaan verby sonder enige noemenswaardige nuwe nuus in dagblaaie oor die Steenkamp-saak. Dit word egter steeds druk bespreek op die internet en in nuuskantore.
Ek hoor by 'n ingeligte bron dat die polisie binnekort gaan toeslaan. Die Nasionale Vervolgingsgesag (NVG) se woordvoerder, Phaladi Shu­ping, bevestig dat die polisie die dossier aan hulle oorhandig het. Die NVG het die polisie egter gevra om een of twee vrae op te klaar. Die bron sê dat die polisie deur vingerafdrukke moet sif om diegene wat nie verdink word nie uit te skakel. Hy sê die polisie moet almal wat op die moordtoneel was se vingerafdrukke neem om verdagtes uit te skakel.
Die polisie, via kapt. Ehlers, ontken dit en sê hulle het nog nie die dossier aan die NVG oorhandig nie.
Die eerste berigte oor die nuwe gerugte verskyn in koerante.
Sake waarin minderjariges as verdagtes verskyn, is in camera ingevolge die Wet op Kinderreg. Verslaggewers sal dit nie normaalweg mag bywoon en daaroor verslag doen nie, maar die besluit lê by die landdros, wat verslaggewers in sekere uitsonderlike gevalle mag toe­laat.
Volksblad besluit om aansoek te doen dat verslaggewers die hofver­skyning en borgtogaansoek mag bywoon. Die koerant se voorkeur is om die hofsaak by te woon, of alternatiewelik om langsaan in 'n vertrek te sit met luid­sprekers en 'n TV-skerm waarop die saak gevolg kan word. (Dit het só gebeur in die Eugène Terre'Blanche-moordverhoor waarin die tweede beskuldigde, die 18-jarige Patrick Ndlovu, wat aan huisbraak skuldig bevind is, verskyn het. Sy naam is bekend gemaak ná sy vonnis van twee jaar gevangenisstraf wat vir vyf jaar opgeskort is.)
Kol. De Waal bel op Vrydagaand 17 Augustus vir Elbeth. Hy waarsku haar dat die minderjarige die volgende week in hegtenis geneem gaan word. Aanvanklik het die polisie belowe dat hulle hom nie by die skool in hegtenis sou neem nie, maar die NVG was onverbiddelik. Hy wou haar net op die hoogte hou, hy het immers belowe. Sy bel vir Marianna om haar te vra om Kimberley toe te gaan om hul ouers by te staan.
Kol. De Waal en staatsadvokaat Hannes Cloete besoek ds. Wietsche Roets, die leraar van Don en Bettie Steenkamp by die NG kerk Voor­uitsig in Kimberley. Hulle vra hom om die ouer Steenkamp-egpaar by te staan wanneer die nuus breek. Adv. Cloete ken die dominee, hy is 'n gemeentelid. Hy het ook soms agter die forse Don Steenkamp en sy vrou tydens kerkdienste gesit. Die leraar besef hy sal daardie dag by die Steenkamps se huis moet opdaag.
Marianna bel haar niggie, Isobel en haar man, Hennie Fourie. Sy vra dat hulle haar ouers moet oorreed om nie Dinsdag na Naauwhoek te gaan soos die aanvanklike plan was nie. Sy vra Hennie om haar en Valdon Dinsdag by die Kimberley-lughawe te kom haal. Sy is vaag oor die rede vir haar versoek en besoek. Hy besef wat sy werklik vir hom sê. Hulle het al maande tevore die moontlike inhegtenisname bespreek, en wat hulle sou doen. Haar ouers mag nie alleen of op die pad wees as die skokkende nuus uitlek nie . . .
Tot 9 Desember 2013 . . .
Woensdag 27 November 2013, 10:15
Toe. Algehele verstomming.
Die saak word uitgestel tot 9 Desember.
Adv. Cloete sê die uitstel is met die verdediging ooreengekom, wat dit op hul beurt beaam. Die verdediging se betooghoofde is laat gister­middag ingedien.
Regterpresident Frans Kgomo vra dat joernaliste hom nie bel en uit­vra oor die rede nie. Hy weet nie wat die rede is nie, en vertrou die regspanne se professionaliteit.
Tot 18 Maart 2014 . . .
Donderdag 12 Desember, 10:15
Die atmosfeer in die hof is gespanne. Joernaliste se oë dwaal rond tussen die voogde en hul familie, die Massyns, die Steenkamps, die polisie en die regspanne.
Bettie Steenkamp, wat einde November saam met Marianna terug­gevlieg het Kaapstad toe om op Stellenbosch te gaan kuier, is terug in Kimberley. Sy word deur Elbeth se man, Fanie Vermaak, sy dogter Marize Vermaak (wat nou geskei is) en Hennie en Isobel Fourie onder­steun. Marianna en Elbeth is nie hier nie, want hul kinders kry graad. Op die onderste vlak van die hofsaal sit die voogfamilie asook Andries en Marina Steenkamp.
Advv. Sharon Erasmus en Willem Coetzee is reeds hier, asook Stof­fel de Jager. Riaan Bode, die nuwe prokureur, sit in die vertrek langs die hof waar hy met die voog vergader.
Die hof begin ná 10:00 toe regter Kgomo inkom.
Riaan Bode neem oor nadat adv. Coetzee bevestig het hul mandaat is beëindig. Hulle verlaat die hof en Stoffel de Jager 'n rukkie daarna.
Riaan Bode vra dat die verhoor uitgestel word. Daar was 'n erge vertrouensbreuk tussen die minderjarige beskuldigde en sy voog, en hul regspan. Hy wil uitstel hê sodat hy op die hoogte van die saak kan kom.
Wat daardie vertrouensbreuk is, weet ons nie. Regter Kgomo waar­sku vir Riaan Bode en adv. Hannes Cloete om nie enige name of voorvalle uit die nuwe dokumente in die hof aan te haal nie. Die media word ook verbied om die dokumente onder oë te kry, tensy 'n spesiale formele aansoek gerig word. Regter Kgomo sê die mense wat in die dokument genoem word, het nie die geleentheid om hulself te beskerm nie. (Later sou Volksblad 'n suksesvolle aansoek indien, en 'n gesensor­de weergawe verkry.)
Adv. Cloete, soos verwag, staan die aansoek teen. Hy sê die voog praat in sy verklaring van die spanning tussen die voog en die seun, en die vorige regspan by drie geleenthede die afgelope maand. Die laaste voorval was Maandag ten tyde van die betoogstadium van die verhoor.
"Dis 'n truuk wat die verdediging gebruik om die verhoor te vertraag. Hulle het gevoel dat die skoen begin druk. Die seun is reeds 21 maande deur 'n baie bekwame span bygestaan, wat tussen hulle sowat 80 tot 90 jaar se ondervinding het. Hoekom word hulle skielik in die pad gesteek? Die redes vir die vertrouensbreuk is nie oortuigend nie. Die verdediging se regspan het glo in 'n stadium vertwyfelinge gehad, maar dis heeltemal beredder. Die seun se verweer is nie benadeel deur wat agter die skerms gebeur het nie. Die eerste krake was sigbaar toe die seun in November gekruisondervra is.
"Dit is moeilik om beswaar in kruisverdediging te maak as daar nie ruimte vir beweging is nie."
Hy ontken die aansoek is in die beste belang van die seun. Wat is die voog se werklike rede vir die uitstel? Hy vind nie bevredigende antwoorde nie. Die voog het geweet wat in die geskrewe hoofde van betoog staan, en het skynbaar nie daarmee probleme gehad nie. Die staat het 45 getuies in die 24 hofdae geroep, met 'n getikte hofrekord van 1 791 bladsye.
Met betrekking tot die vrae wat die voog aan adv. Coetzee voor sy betoog gegee het, meen adv. Cloete dat advokate nie houtpoppe en die hof nie 'n sirkus is nie. Die lewering van die betoog is nie toneelspel nie. Die jongste aansoek is eerder 'n laaste siniese poging om die regsproses te manipuleer.
Die hof, en selfs die andersins ernstige adv. Cloete, lag toe regter Kgomo glimlaggend vra hy moet die woord "houtpoppe" duidelik uit­spreek sodat sommige mens nie dink hy sê "houtkoppe" nie.
Die staat wonder wie die onbekende persoon is wat in teetyd op die dag van die betoog voorgestel het dat die advokate se mandaat beëindig word. Die betoog is ondanks dié voorstel steeds deur die vorige regspan ná middagete gedoen. Die voog en regspan het geen ernstige probleme gehad tot met die betoogstadium nie. Dit blyk die voog was nie tevrede met wat tydens die betoog gesê is nie.
"Dit was tydens betoë wat die regter, met alle respek, vrae gevra het om die saak te toets," sê adv. Cloete. "Dit is wat moet gebeur, die hof moet gehelp word om die regte besluit te neem. Die seun se jeugdigheid verander nie die beginsel nie. Die voog se verweer is gebaseer op beuselagtighede, en ek gebruik nie die woord ligtelik nie."
Die voog hou nie hiervan nie. Hy kry 'n ontevrede trek op sy gesig en kyk stip na die houtstoel voor hom.
"Die staat maak ook beswaar omdat die familie van die slagoffers, wat afsluiting van die treurspel wil hê, in ag geneem moet word," gaan adv. Cloete voort. "Die staat het vele kere agteroor gebuig om die verdediging in ag te neem toe die saak uitgestel is om die regspan se betaling te finaliseer."
Regter Kgomo sê hy is in 'n moeilik posisie veral omdat die aansoek so laat ingedien is. Dis onaanvaarbaar en die mandaat kon baie vroeër beëindig gewees het. Hy besef hy het nie 'n keuse nie, en moet die saak noodgedwonge en teensinnig uitstel.
Die seun en sy ondersteuners is verheug. Marina Steenkamp gooi selfs haar kop agteroor van verligting. Die seun en sy voog het drie maande tyd gewen om hul opsies te oorweeg, enkele weke voor Kers­fees . . .
Deon en Christel op hul troudag 30 Mei 1992 in Bloem­fontein. Dit was 'n intieme oggendtroue. Foto verskaf.
Dié foto van Don en Marthella is deur hul ouers laat neem. Don is waarskynlik 3 en Marthella 2. Foto verskaf.
Christel en Deon sit met die kinders op hul skote. Marthella is op Christel se skoot, en Don sit op sy pa se skoot. Foto verskaf.
Marthella op die netbalbaan afgeneem. Foto verskaf.
Elbeth Vermaak, suster van Deon Steenkamp, net voor sy sou getuig in die verhoor. Foto – Charné Kemp.
Bettie en Don Steenkamp, Deon Steenkamp se ouers.
Marieta Massyn by haar ouers, Marthie en Boelie Massyn, Christel Steenkamp se suster en ouers. Foto – Charné Kemp.
Marianna Smith, Deon Steenkamp se suster, en Marize van Breda, sy niggie, praat met Marthie Massyn, Christel Steenkamp se ma. Foto – Charné Kemp.
Die plaas vanuit die lug afgeneem. Die skuur is die groot gebou regs agter die pienk huis. Foto verskaf deur die SAPD.
Hier kan gesien word hoe die gesin geskiet is. Christel is eerste in die rug geskiet, en daarna Marthella in die bors. Sy vlug, en haar pa word twee keer ge­skiet. Daar is glo nog twee mis skote met die .357 rewolwer na Marthella. Sy word buite aangerand. Die seun kom terug, trek 'n ander hemp aan, gaan haal die .22 geweer, en gee almal doodskote daarmee. Skets – Adrian Owen.
Die minderjarige ver­dagte voor die naambord van Deon Steenkamp se plaas Naauwhoek. Foto – Charné Kemp.
Die moordwapens wat agterop die bakkiesitplek gelê het. Foto verskaf deur die SAPD.
Die minderjarige verdagte en Hannes Cloete, vir die staat, voor die buur­plaas Klein Naauwhoek. Foto – Charné Kemp.
Die seun wys na die gras waar hy die wapens na bewering opgetel het. Foto verskaf deur die SAPD.
Kol. Sietze Albertse, nasionale bevelvoerder van die polisie se misdaadtoneelondersoekspan, en kol. Dick de Waal, die ondersoekbeampte. Foto – Charné Kemp.
Noord-Kaapse regterpresident Frans Kgomo. Foto verskaf.
Adv. Hannes Cloete, vir die staat, dink diep. Foto – Charné Kemp.
Adv. Willem Coetzee, vir die verdediging, met sy geliefde pyp. Foto – Charné Kemp.
Bennie Heckroodt en Stoffel de Jager verlaat die hof op 21 Desember 2012 nadat hulle 'n aansoek om voogdyskap in die mosiehof ingedien het. Dit is toe uitgestel vir 'n maatskaplike verslag. Foto – Charné Kemp.
Adv. Sharon Erasmus voor die agterdeur van die huis. Foto – Charné Kemp.
Riaan Bode het in Desember ingetree as die nuwe regsverteenwoordiger nadat die seun sy vorige regspan in die pad gesteek het. Foto – Charné Kemp.
Die seun is op 27 Maart in hegtenis geneem nadat sy borgaansoek misluk het. Hy is op dieselfde dag skuldig bevind aan drie aanklagte van moord, verkragting en regsverydeling. Foto – Emile Hendricks, Volksblad.
Só het dit waarskynlik gebeur …
6 April 2012, tussen 18:34 en 18:50
Bronne na aan die saak meen die treurspel het hom soos volg afgespeel: Die seun gaan haal die gelaaide .357-rewolwer uit die kluis en gooi die holster op die vloer neer. Hy los die kluis oop, loop die gang af na die TV-kamer. Hy sien Christel eerste waar sy voor haar rekenaar sit. Hy skiet haar in die rug. Haar liggaam talm nog 'n rukkie op die stoel, en sak af vloer toe. Sy is óf net verlam óf moontlik bewusteloos.
Marthella en Deon kom orent vanwaar hulle op die hoekbanke gesit en gelê het. Marthella is vinniger as haar pa.
Die seun is nog in dieselfde posisie, maar draai effe na links en skiet Marthella deur haar regterbors. Die koeël gaan uit onder haar regterarm, deur die muur en slaan op teen die linkermuur van die skuur.
Marthella hardloop na die agterdeur.
Teen dié tyd is Deon, wat waarskynlik gelê het, ook amper regop. Hy word in 'n gebukkende posisie in sy regterskouer geskiet, wat hom oombliklik verlam. Terwyl hy neersak, word hy ook onder die regter­arm geskiet. Hy is lam, maar kan waarskynlik steeds hoor en sien.
Die seun hardloop en skiet na Marthella wat nou by die agterdeur is. Die onderdeur staan effe oop, en die koeël tref die deur skuins. Dit trek na buite tot êrens tussen die bosse. Marthella gooi heel moont­lik die glas in haar hand op die grond buite die agterdeur neer.
By die agterdeur sien die seun haar by die boom en 'n sesde skoot klap. Dit tref haar net skrams teen haar voorkop. Die seun val haar aan met die rewolwer, wat nou leeg geskiet is. Bloed het op sy gesig en arms gespat. Sy lê op die gruis en gras. Hy hardloop weer die huis in, en gaan trek 'n ander T-hemp aan. Hy gaan weer na die kluis, en haal die .22-geweer uit. Hy haal dit oor, en 'n leë doppie val uit op die mat voor die kluis.
Die bebloede Marthella het ook die huis ingekom. Met die swaai van haar arms laat sy bloedspatsels teen die buitemuur by die agterdeur. Sy strompel in en leun teen die kaste, eetkamertafel, en huiwer by haar pa se liggaam. Bloed drup uit haar lyf en klere.
Toe die seun terugkom in die TV-kamer is Marthella by haar ma se liggaam en by die foon. Sy leun teen die kas en druk op die toonbank. Hy sien haar, en sy vir hom. Dalk sê sy vir hom sy is lief vir hom, en vra hoekom skiet hy hulle . . .
Hy lig die geweer en skiet haar eers in die hoek by haar regterneus­vleuel, en dan 'n doodskoot in die agterkop. Sy val oor haar ma se lig­gaam. Deon en Christel word albei ook in die agterkop geskiet.
Die seun hardloop uit, gaan na die pakhuis, trek die deure oop, klim in die wit Isuzu en ry . . .
Regter Kgomo begin lees . . .
'Nou is Rambo weer ongewapen. Baie dom'
27 Maart 2014, 08:50
Ons het vanoggend om 08:50 begin toe regter Kgomo ingekom en sy uitspraak bykans onmiddellik begin lees het. Dit was vroeg al duidelik dat hy nie met die seun se weergawe en onbetrokke, koue houding in die hof (en op die misdaadtoneel) beïndruk was nie.
Hy het begin deur na die Wet op Kindergeregtigheid en die Strafproseswet te verwys waarkragtens die verhoor geskied.
Regter Kgomo noem watter nagmerrie dit was om die seun se iden­titeit te beskerm weens die feite. Sy uitspraak begin met die opsomming van die gebeure op daardie aardige dag. Hoe die slaperige dorpie Griekwastad wakker geruk en op sy knieë gedwing is deur die skokkende nuus oor die geliefde Steenkamps se dood. Hy vind dit interessant dat die verdediging nie tydens die besoek ter plaatse die plek uitgewys het waar Jan Koopman se bakkie gestaan het nie. Daar was wielmerke waar Koopman weggetrek het nadat hulle van die plaas ge­vlug het. Die seun moes die bakkie daardie aand raakgesien het.
Die seun was aldus al die getuies baie seker die Steenkamps is dood.
Daar is 15 feite, faktore en omstandighede wat dit bykans onmoontlik maak dat 'n vreemde aanvaller die dade gepleeg het.
"Die twee wapens waarmee die Steenkamps geskiet en tereggestel is, het aan hulle behoort. Die wapens was in die kluis in die hoofslaap­kamer, enkele meters van die seun se kamer. Die skieter kon nie twee wapens gelyk hanteer nie. Die skieter het die uitleg van die huis geken. Die gewere was in die kluis wat gewoonlik gesluit word. Die polisie het ander gelaaide wapens in die oop kluis gevind. Die voordeur was gesluit en die agterdeur oop. Die skieter sal nie ongesiens by die agter­deur inglip sonder dat die honde blaf nie. Daar was geen teken van inbraak nie.
"Dit is vreemd dat 'n aanvaller so lank binne die huis sal skuil voor hy tot aksie oorgaan. Die werklike tydsverloop strook glad nie met die seun s'n nie. Hy sou nie vir 10 tot 15 minute in die pakhuis kon skuil, of selfs 'n tweede keer kon skuil nie. Mnr. Bode het dit toegegee. Die huis se oopplanuitleg maak dit onmoontlik dat die aanvaller ongemerk kon insluip. 'n Wrede aanvaller sal nie vir 45 minute eers in 'n kamer gaan skuil nie. Die seun moet homself in die pakhuis plaas, anders is hy in die huis saam met die gesin en die aanvaller. Óf die aanvaller het die seun ongedeerd gelaat óf die seun het met die aanvaller saamgewerk óf die seun het die snellers van die rokende wapens getrek. Dieselfde wapens wat hy later aan die polisie sou oorhandig.
"Die seun wou glo sy vriend van die skuur af bel. Hy is na die skuur om 'n mes te was en bêre. Die mes moes baie, baie spesiaal gewees het of ryklik met diamante versier gewees het dat 'n aanvaller dit wou steel. Die seun wou om een of ander rede die skietlampe regmaak. Die skuurligte was af toe die polisie daar kom. Dit was sterk skemer. Dit is voor die hand liggend dit sou nog donkerder in die groot skuur met sy kleinerige vensters gewees het. Die deure was ook nie heeltemal oopgeskuif nie. Die seun se stomp verduideliking hieroor het te veel los drade.
"Hy was glo in die skuur toe hy Marthella hoor gil het, soos hy aan twee mense vertel het. Hy het die vertelling later, valslik na my me­ning, ontken. As die seun wou uitloer by die vensters van die skuur om te sien hoekom Marthella buite gil, sou hy. Marthella was reeds be­bloed toe sy buite kom. Daarom het die gras en gruis aan haar gekleef. Die seun skuif die punt waar die bloed was, sodat hy nie die aanvaller hoef te sien (uit die skuur se venster) en te beskryf nie. Wat het die seun, wat angstig was, se aandag na die bloedkol getrek, as hy dan na die huis gehardloop het? Die kol was veel verder van die pad wat hy sou hardloop na die huis. Hoe kon hy net verby die liggame van Deon en Christel loop sonder om hulle te probeer help?
"Hy was tydens die ondersoek en in die hof koud en onbetrokke. Al was hy onskuldig, het sy koue houding hieroor tydens kruis­onder­vraging nie die hof beïndruk nie. Die seun, 'n gereelde jagter, stoot Marthella weg omdat hy vir bloed gril en gaan trek 'n ander hemp aan. Hy bel nie om hulp op sy selfoon nie.
"Ek verwerp sy stelling dat Marthella gesê het sy is lief vir hom.
"Die sogenaamde aanvaller is seker die domste aanvaller in die land. Hy kom alleen en ongewapen aan, glip in die huis in, skiet die huismense met hul eie wapens, los die seun, steel net 'n mes en sleutels en los die geld, wapens, beursies, twee voertuie met sleutels in die aansitters, en gooi die wapens weg. Nou is Rambo weer ongewapen. Baie dom.
"Die seun is 'n behendige skut en 'n jagter, wat nie so sou opgetree het nie. As hy onskuldig was, sou hy die polisie uit die skuur op sy selfoon gebel het, en na die huis gegaan het om homself te bewapen. In sy eie weergawe en soos op 'n foto getoon is, was die gras waar die wa­pens gelê het sowat 15 cm hoog. Die gras verberg die seun se tekkies op die foto (wat die dag ná die moorde geneem is). Die seun sien die onsienbare raak. As die onwaarskynlikhede waar is, is die seun die gelukkigste mens onder die sterre."
Die patoloog het bevind die Steenkamps is almal eers met een kaliber geskiet en toe, terwyl hulle gelê het, met die .22 tereggestel deur iemand wat bokant hulle gestaan en skiet het.
"Marthella het soos 'n tierwyfie vir haar lewe geveg." Die twee patoloë was dit eens dat sy sonder haar samewerking sowat 12 tot 24 uur voor haar dood gepenetreer is.
"Ek is oortuig dat die meisie verkrag is (nie vir die eerste keer nie). Die seun kan glo daardie aand nie onthou hoekom hy en Marthella vroeër die dag baklei het nie. Ek glo die bloed op sy kortbroek is van sy neus wat gebloei het, eerder as van die krapmerke aan sy nek. Hy het waarskynlik gebloei tydens die worsteling met Marthella, en tydens die insident toe die aanvaller haar op haar rug gekrap het in 'n poging om haar broek af te trek. Die krapmerke op haar rug kon tot 12 ure oud gewees het, die swelling was besig om te sak.
"Die staat het nooit voorgehou daar was 'n verhouding tussen die seun en die meisie nie. Hulle het nog altyd gesê dis verkragting. Die verdediging se stelling in hul betoog dat as daar 'n verhouding was, sou die meisie nie geklik het nie, word verwerp. Dit is ook nooit in hul saak voor die hof gesê nie. Toe voer die regspan eers in betoë 'onder instruksie' aan dat Deon dalk die verkragter kon wees.
"Deon se karakter en nagedagtenis is in 'n baie laat stadium aan­getas. Dit was onvanpas en betreurenswaardig.
"Die staat steun op omstandigheidsgetuienis. In 'n ander saak word dit beskryf as 'n netwerk feite wat soos 'n net om die beskuldigde span. Daar is gate in die net waardeur die beskuldigde kan glip. Dit kan ook so dig en so sterk wees dat die beskuldigde nie kan deurbreek nie. Omstandigheidsgetuienis kan tot niks kom nie, of dit kan heeltemal oortuigend wees. Die reg vereis dat ons nie net op volkome sekerheid optree nie. Ons moet optree uit regverdige en redelike oortuigings wat op regverdige en redelike gronde rus. Die reg vra en vereis niks meer nie.
"Dit is my benadering waartoe ek gedwing is. Dit wat die seun en sy span aan my voorgegee het, was vergesogte veronderstellings. Dit was nie bevorderlik dat die seun so 'n swak getuie was nie. Hy was vaag en ongeloofwaardig onder kruisverhoor. Hy was ook 'n leuenaar op sy jong ouderdom. Sy getuienis word gesien asof hy nooit getuig het nie.
"Dit is vir my logies dat die meisie eers gemartel is voor hulle almal tereggestel is. Ek kan nie glo dat die moordenaar haar slegs vir plesier wou martel nie. Die nadoodse foto's van haar was grusaam. Die seun kan nie verduidelik hoekom hy die aanval vrygespring het nie. Die staat hoef ook nie daardie vrae te beantwoord nie.
"Ek gaan nie nadelige afleidings maak oor die seun as getuie in die hof nie. Hy is net 17 en is in die verhoor blootgestel aan deurtastende maar billike kruisondervraging. Ek gaan wel opmerk dat hy geen emo­sie getoon het nie. Hy het 'n sterk stem, was oplettend en vol vertroue. Selfs toe hy in 'n hoek gedruk is, het hy nie ingegee nie. Hy het nooit gestotter, of oor sy woorde geval nie, selfs nie toe hy openlik gelieg het nie. Hy het 'n sterk karaker en is nie 'n verlepte blom nie."
Die regter haal aan uit ander sake waarin gesê is 'n leuenagtige getuie kan eerlikheid goed naboots, en 'n eerlike getuie kan senuweeagtig en skaam wees.
Die seun se grootste struikelblok was om die bloed op sy T-hemp te verduidelik. In een weergawe leun Marthella teen hom aan, in 'n ander stoot hy haar weg, sodat hy die skeur in sy T-hemp kan verdui­delik. Die deskundige was seker dat die hemp in 'n vinnige ruk-­aksie, met dieselfde krag van beide kante, geskeur is.
"Ek kan ook nie glo dat die seun nie vir Marthella sou vra wie dit gedoen het nie.
"Die seun het homself verraai. Hy het aan twee getuies vertel Deon het moontlik van die bank opgespring en gegly, en dit word deur die kenner bevestig dat Deon reg voor sy aanvaller was met die eerste skoot.
"Ek is van mening die meisie het haar kuisheid probeer beskerm. Sy is verkrag, gemartel en vermoor sodat sy nie haar ouers vertel nie. Daarom is die ouers ook vermoor. Dit is die mees geloofwaardige verduideliking vir die moorde.
"As die seun op die eerste aanklagte skuldig is, is hy moontlik skul­dig aan regsverydeling. Hy het die polisie in sirkels op 'n wilde jaagtog gestuur. Hy het die vingers na onbetrokke partye gewys. Hy vertel leuens oor geld wat kwansuis gesteel is, om 'n motief vir 'n plaas­aanval uit te dink.
"Ek kan nie met die verdediging se stelling en die staat se toe­gewing saamstem dat die seun slegs gepoog het om regspleging te belemmer nie.
"Ek het die betoë deeglik deurgegaan. Ek wil een aspek uitlig. Mnr. Bode bevraagteken die optrede van kol. De Waal op die aand van die voorval, en die kruittoetse en foto's wat geneem is. Hy argumenteer 'die toelaatbaarheid van die getuienis het soverre dit deur die betrokke offisier in die hof aangebied is, en soverre die beskuldigde daaroor gekruisondervra is, het moontlik sy grondwetlike regte tot 'n billike verhoor geskend'.
"Die staat het geantwoord dat die houding verrassend is, want die verdediging het toegegee die polisie het bona fide opgetree. Ek haal aan: 'Die onverwagse argument laat die volgende buite rekening: Die beskuldigde is na die polisiekantoor toe; hy het sy weergawe aan die polisie voorgehou; hy het die polisie se hulp ingeroep; hy het homself as die enigste oorlewende voorgestel; hy het hom as die enigste en belangrikste getuie voorgehou. Alles wat gevolg het, was die nood­wen­dige gevolg van wat hy die polisie meegedeel het.'
"Andries Steenkamp het die seun aan die begin vergesel. Advv. Sharon Erasmus en Coetzee het met kol. De Waal die volgende dag gepraat. Coetzee, wat later op die plaas opgedaag het, het niks be­vraagteken nie. De Waal is nie hieroor gekruisondervra nie. Die ver­klarings is toegelaat sonder dat 'n verhoor binne 'n verhoor aangevra is. Die seun is nie as 'n beskuldigde behandel tot met sy inhegtenisname op 21 Augustus 2012 nie.
"Die aansoek om nuwe getuienis aan te bied is met onegte motiewe gedoen. Dit was 'n voorwendsel om weer die verkragting, wat die staat as motief vir die moorde voorhou, teen te werk."
Die regter vra die seun om op te staan om sy lot aan te hoor.
"Ek bevind die seun daarom skuldig op al die aanklagte. Die staat het sy saak bo alle redelike twyfel bewys. Inteendeel, daar is geen sweem­pie van twyfel oor sy skuld nie. Die moorde is vooraf beplan en uitgevoer met die uitsluitlike doel om te moor."
Die seun is uitdrukkingloos.
Sy ondersteuners is openlik geskok, hoewel hulle die moontlikheid van 'n skuldigbevinding moes verwag het. Sy voogma is onmiddellik hartseer. Daar is 'n doodse stilte op die galery. Die staatsadvokate en polisielede lyk tevrede.
My hart klop erg.
Dis 'n groot oomblik in 'n uitgerekte ondersoek, ná 'n verhoor en aangrypende verhaal wat sowat twee jaar ná die moorde aangebreek het.
"Soos u behaag," sê adv. Cloete en Riaan Bode. Die seun gaan sit ook.
Verslae sal nou deur 'n forensiese sielkundige, maatskaplike werkers en korrektiewe dienste geskryf word. Adv. Cloete gaan ook impakver­slae skryf oor die gevolge van die misdade op die families en die gemeenskap. Regter Kgomo sal al die verslae oorweeg om later 'n gepaste vonnis te gee.
'Vrydagaand was dit anders'
8 April 2012, middag
Joe ontmoet my buite sy plaashuis, en ons gaan sit op die wye stoep van die huis wat sy pa gebou het toe hy nog geboer het. Sy uitgebreide familie kry hul goed bymekaar en groet.
Hy begin vertel van die noodlottige aand. Hy moes die vleisbraai by sy huis en die familiebyeenkoms eensklaps verlaat. Hy is onmiddellik ontbied nadat die skokkende nuus bekend geword het. Joe wou nie sy hele familie ontstel nie. Hy het net sy seuns en pa vertel, en gery.
Hy het soos die wind gejaag. Gelukkig ken hy die paaie goed. Hy het die eerste polisielede op die toneel gekry. Dit was grafstil op die plaas toe hy daar aankom. Joe wou ingaan om self te kyk of hulle werklik dood is. Hy kon nie glo wat hy sien nie, die gru-toneel.
Joe is 'n kenner van plaasaanvalle.
"Vrydagaand was dit anders. Dit was nou my eie buurman en vrien­din wat geskiet is. Nie vreemdelinge nie. Nadat die polisie foto's en 'n video geneem het, is die liggame verwyder.
"Ek het daarmee gehelp. Dit was vir my verskriklik om my vriend en buurman só te sien. Ek het sy hand opgelig. Dit was dieselfde hand wat ek dae gelede geskud het toe ons oor die veiligheidskameras gepraat het. Nou het ek die lewelose hand in my eie gevoel.
"My hart het in my skoene gesink toe ek die lewelose liggaam van Marthella optel. Sy was net so oud soos my jongste dogter. Dit was asof dit my eie kind was wat ek daar uitgedra het. 'n Tiener in die fleur van haar lewe – leweloos, en sonder enige van die vooruitsigte wat my eie kind nog het."
Hier was nog nooit plaasmoorde in die distrik nie. Dit was die eerste keer dat hy self op so 'n afskuwelike toneel afgekom het.
"Ek het nog net foto's gesien op kongresse en by praatjies oor plaas­moorde. Die vensters was nie gebreek nie. Die deur was nie oopgeskop nie. Die huis was nie omgekrap en omgekeer soos wat plaasaanvallers gewoonlik doen nie.
"Inbrekers sal die huis so vinnig moontlik omkeer op soek na waar­devolle besittings. Dit het nie sin gemaak nie. Ek was verslae toe ek huis toe ry."
Die polisie werk op die Sondag steeds onverpoosd. AO Koos Vermeulen van die veediefstal-eenheid moet met boere praat wat vee­transaksies met Deon aangegaan het. Hy soek na die veeverwydering­sertifikate en belastingdokumente wat die transaksies bevestig. Dis alles in orde. Kol. De Waal bel vir Elbeth en maak 'n afspraak om die familie die volgende dag op die plaas te ontmoet. Hulle wil die familie verseker dat hulle alles doen om die skuldiges aan te keer . . .
Alles het normaal gelyk . . .
6 April 2012, 18:48
Toe hulle opkyk, sien hulle albei gelyk hoe die seun die aanklagkantoor ingehardloop kom.
AO Anthony Wildt het pas aan diens gekom by die Griekwastad-­polisiekantoor. Hy is die waarnemende bevelvoerder. Sy hoof, kapt. George Jafta, is in Kimberley. Die aandskof het om 18:30 begin. Die dagskof het net 'n halfuur om hul take aan die nagskof oor te gee, want die nagskof neem teen 19:00 oor. Langs hom in die aanklagkantoor staan AO Klaas Rooy (wat later daardie jaar aan 'n hartaanval dood is).
Dis Vrydagaand, en hulle hoor hoe mense buite vrolik gesels.
Toe storm die seun in . . .
Sy gesig en arms is vol bloed. Hy is duidelik geskok en praat hard. Daar is krapmerke aan sy keel. Hy sê Deon, Christel en Marthella is dood. Die seun kan nie stilstaan nie.
AO Rooy gaan saam na die bakkie om die wapens te bekyk. Daarna neem hy die seun na agter om te kalmeer. Hulle lei af daar was 'n plaas­moord op Naauwhoek. AO Rooy ken vir Deon Steenkamp en weet waar die plaas is.
Dis chaoties, want die polisielede ruil skofte. AO Wildt is erg ge­skok. Niemand kan nou van diens af gaan nie. So iets het nog nooit in sy 15 diensjare gebeur nie. Hy bel kapt. Jafta om 18:50 op sy selfoon, maar is so ontsteld dat hy die foon neersit. Kapt. Jafta, wie se selfoon se tyd verkeerd gestel is, dink dit is 18:47. Hy bel AO Wildt terug en gee hom opdragte. Daarna bel kapt. Jafta vir genl.maj. Jean Abrahams in Kimberley, onder wie se bevel die distrik val. AO Wildt bel AO Sebastiaan Mofokeng, die speurhoof van Griekwastad. Daar was 'n plaasmoord op Naauwhoek, sê hy. AO Mofokeng, jare al die speurhoof op die dorp, ken die Steenkamps ook goed. Hy sê hy kom onmiddellik.
Sy bakkie se elektroniese horlosie sê dis 18:54. Kapt. Jafta klim in sy voer­tuig in Kimberley en ry terug Griekwastad toe.
AO Wildt kyk op die diensrooster teen die muur om 'n naam en telefoonnommer van die persoon aan diens in die provinsiale kantoor te soek. Hy bel genl. Henriëtte de Waal in Kimberley. Plaaslike polisielede moet prioriteitsmisdade aan die provinsie rapporteer.
Genl. De Waal reageer dadelik en sê sy stuur 'n eenheid uit.
AO Rooy en konss. Arrie Goliath, Herman Khoza, Max Langa en Robert Douw het intussen in 'n dubbelkajuitbakkie na die plaas gejaag, verby die gestrande plaaswerkers wat langs die pad staan. AO Mofokeng kom by die polisiekantoor aan en sien die seun daar staan. Hy beveel AO Wildt en nog 'n lid om saam met hom na die plaas te ry. Die seun en Henriëtte Truter het reeds uitgeloop om na die restaurant te gaan. Al drie polisiemanne sit voor in die enkelkajuit-vang­wa.
AO Mofokeng, wat ongewapen is, bestuur. Halfpad na die plaas kry hulle vir Jan Koopman en nog 'n paar Naauwhoek-werkers en hul vriende wat steeds langs die pad staan. Jan Koopman se wit Nissan 1400-bakkie se wiel is pap. Die polisiemanne laat die gestrande wer­kers agterin klim en ry verder. Die werkers drink verder aan hulle alkoholiese gemmierbier.
Kol. Dick de Waal, bevelvoerder van die georganiseerde misdaadeenheid in die Noord-Kaap, die Valke, bel vir AO Wildt op sy selfoon. Hy is pas deur genl. Henriëtte de Waal, sy vrou, ingelig oor die plaasaanval. Kol. De Waal beveel hulle om nie in die huis in te gaan nie, hy is op pad.
Dit sal hom 'n uur en 'n half neem om daar te kom. Sy seun Brando (23) moet saamgaan om vir koedoes op die pad uit te kyk. Kol. De Waal mag nie vanaand 'n ongeluk maak nie. ('n Jaar later sterf 'n passasier in 'n ambulansbussie op die einste pad nadat 'n koedoe teen die voertuig gespring het.)
AO Henk van der Merwe en AO Cornelius Louw word ook opgekommandeer. Kol. De Waal bel AO Koos Vermeulen van die vee­diefstal-eenheid in die distrik. Die polisiehelikopter word ook ontbied.
Genl.maj. Jean Abrahams, onder wie se bevel Griekwastad val, is reeds in kennis gestel. Sy ontbied lede van die provinsiale reaksie-­eenheid, onder bevel van lt.kol. Hennie van Rensburg en kapt. Johan van der Merwe, wat op bystand is vir die provinsie. Kapt. De Villiers Grobbelaar, die vlieënier, moet alle plaaspaaie en paaie in die omgewing vir verdagtes en verdagte voertuie fynkam. Kol. De Waal en sy seun spring in sy Toyota-bakkie en ry teen maksimum spoed, sou hy later in die hof getuig. Die afstand van 150 km tussen Kimberley en Griekwastad, padwerke en al, word in 'n ommesientjie afgelê. Op pad soontoe word al die polisiekantore in die omgewing van Prieska tot Postmasburg in kennis gestel en gevra om op die uitkyk te wees vir verdagte bewegings.
Kol. De Waal bel ook vir lt. André McAnda, die bevelvoerder van die misdaadtoneel-ondersoekeenheid in Kimberley, en sê hy moet hom by die polisiekantoor op die dorp ontmoet. Lt. McAnda en kons. Stephen Mohithli het hul eie forensiese voertuig wat ten volle toe­gerus is. Hulle vertrek ook, en ontmoet kol. De Waal toevallig by een van die padversperrings. Hulle ry agter die kolonel aan.
AO Wildt het reeds vir kol. De Waal meegedeel dat daar net een oorlewende is.
AO Rooy en sy kollegas is by die plaashuis. Hy sê vir AO Mofokeng dat hulle nog nie in die huis was nie. Die speurder besluit om na oorlewendes en verdagtes in die huis te soek. Siende dat hy ongewapen daar aangekom het, neem hy een van die poli­sie­manne se pistole. Hy sê hulle moet agter hom aanloop om hom te dek. AO Rooy, AO Wildt, kons. Goliath en nog twee konstabels loop saam. Die kombuislig is aan.
Die veiligheidshek staan oop, en die stal-agterdeur is op 'n skrefie oop. Hulle sien die drie vertikale strepe bloedspatsels, wat afwaarts neig, teen die regterkant op die buitemuur en bloeddruppels op die plaveisel. Splinters hout is van die onderste deel van die deur afgeruk. Hulle loop in die waskamer in, draai regs in die kombuis. Daar is bloeddruppels op die vloer, en bebloede voetspoormerke. Teen die kombuiskas voor hulle en op die toonbank is bloed.
Daar is artikels op die kombuistoonbank aan die sitkamerkant. AO Mofokeng sien 'n vrouehandsak. Voor hom is die toonbank by die TV-­gedeelte. Hy sien bloed op die kombuisblad loop teen die kasdeur af. Daar is grasdeeltjies in die bloed.
Hy draai na links en herken Deon se liggaam op die teëlvloer. Daar is 'n bloedmerk teen die eetkamertafel en die riempiestoel, waar­teen iemand waarskynlik geleun het, en verskeie bloeddruppels by Deon se lyk. Het iemand daar gestaan, en het bloed van die persoon afgedrup? Hy sien die patroondoppies. Daar lê 'n groen Jeep-baadjie oor Deon se regterarm.
AO Mofokeng praat nie. Hy beduie vir sy kollegas daar is 'n liggaam. Hy sien die voordeur is gesluit en die veiligheidsketting is ingehaak. Hy draai na regs en sien Marthella langs haar ma lê. Net regs van Christel se liggaam, by die kroegstoel, is nog bebloede groot­toon­merke op die vloer. Dis reg onder die toonbank waar die telefoon is.
Net die hoofslaapkamer se lig is aan. Hulle loop soontoe. AO Mofo­keng herken die patroondoppie op die mat as 'n .22. Hy tel die vuur­wapens in die oop kluis. Daar is vier. Hulle deur­soek die ander kamers. Daar is geen verdagtes nie.
Hulle gaan uit en vertel hul kollegas wat hulle binne gevind het. Hulle loop na die skuur. Die lig is af, en die skuifdeure staan oop. Daar is niemand nie, net voertuie en gereedskap.
Intussen vertel een van die lede vir AO Mofokeng dat 'n boer van 'n buurplaas, Paul Botha, gebel het oor gerugte van 'n verdagte voertuig. Kons. Goliath en AO Rooy ry saam met AO Mofokeng na Naauw­hoek se hoofingang. Hulle draai links op die grondpad in die rigting van Niekerkshoop. Die pad is liederlik, erger as die een van die dorp na die plaas. Dis vol groot, skerp klippe en uitgespoelde dongas. Daar is verskeie hekke wat hulle moet oopmaak om by Paul se plaas Banks­fontein Anex uit te kom.
Hier klim AO Mofokeng uit om met die boer te praat. Dit blyk daar is nie enige verdagte voertuie nie. Paul vra die polisie om saam met hom te ry. Hy en sy vrou, Larine, en dogter, Carmi, voel onveilig en wil op die dorp by sy skoonma gaan slaap. Die polisiemanne ry agter hulle aan. Die Bothas ry aan dorp toe, en die polisiemanne draai weer regs by Naauwhoek se hek in.
By die plaashek kry AO Mofokeng vir Joe Scholtz van die boere-­vereniging. Hulle praat met mekaar terwyl een van die lede die hek oopmaak. Joe het die 24 km na Naauwhoek blitsig afgelê nadat sy vrou die oproep van Bob de Villiers ontvang het. Al bly hy net agter die berg, moet hy by die dorp omry om hier uit te kom. Hy het onmiddellik, omstreeks 19:21, Deon se selfoonnommer geskakel. Dit het lank gelui. Geen antwoord. Joe skud sy kop in ongeloof terwyl hy en AO Mofokeng saggies praat.
AO Mofokeng en Joe ry aan tot by die laning dennebome langs die huis en klim uit. Eersgenoemde vra Joe om sy mede-boere teen aanvallers te waarsku. Die speurder loop op die werf rond op soek na enig­iets verdags. Hy bly 'n halfuur weg. Die polisiemanne staan steeds buite. Hulle wag vir die span van Kimberley.
Terwyl AO Mofokeng weg is, vra Joe of hy nie moet ingaan om te kyk of iemand nog lewe nie. Hulle laat hom begaan. Hy sien sy vriend en sy vrou en dogter is dood. Hy staan stil. Hy het saam met Deon grootgeword en is net drie jaar ouer as hy.
Buite die huis sien hy sy selfoon het nie 'n sein nie. Hy leen 'n po­lisieman se MTN-foon en bel nog 'n buurman, Nico Scholtz, om hom die nuus mee te deel.
Die polisiemanne sê hulle wil hom iets wys. Hulle gaan weer die huis in, tot by die hoofslaapkamer waar die oop kluis met die gelaai­de vuurwapens is. Dis vir hulle vreemd dat dit nie gesteel is nie. Joe sien nêrens tekens van 'n inbraak nie. Vreemd. Glad nie soos hy inbrekers en aanvallers ken nie. Gewoonlik is daar tekens van 'n inbraak en die huis omgekeer. En inbrekers sal nie wapens in 'n oop kluis on­aangeraak laat nie.
Buite die huis hoor hy die honde grom. Hy sien hulle lek aan iets by die populierboom tussen die huis en skuur. Hy verjaag hulle toe hy sien hulle lek bloed op. Hy gaan haal plastiekdromme in die skuur en sit dit oor die bloedkolle.
AO Wildt het intussen teruggery na die polisiekantoor. Die werkers, wat nog heeltyd agterin die voertuig gesit het, is saam weg. By die poli­siekantoor staan etlike voertuie. AO Wildt vertel die werkers dat die Steenkamps dood is. Martha Watermond skrik haar nugter, al was sy dronk, soos sy later sou getuig, en val flou neer. "Net om haar oë eers die volgende dag in die hospitaal oop te maak." AO Wildt skryf die werkers se name, adresse en tele­foon­nommers neer.
Hy praat met die inwoners wat nou by die polisiekantoor saamdrom, en vertel vlugtig wat gebeur het. Hy verwelkom genl.maj. Abra­hams onder wie se bevel die distrik is. Lt.kol. Van Rensburg en kapt. Van der Merwe is nog op pad, 'n ent agter, sodat hulle die helikopter se bewegings kan uitwerk. Die helikoptervlieënier volg bevele van lt.kol. Van Rensburg. Al die nabygeleë plase se ingangshekke en verdagte bewegings in die omgewing moet bespied en onmiddellik gerap­porteer word.
Ondertussen kom kol. De Waal en sy span asook lt. McAnda en kons. Mohithli op die dorp aan.
By die restaurant, omstreeks 20:30, tref hulle die seun aan . . .
Aansoek om borgtog
23 Augustus 2012, oggend
Vroegdag staan bruin inwoners voor die hofgebou en poskantoor. Ander staan op die sypaadjie en loer deur die tralieheining. 'n Onder­onsie ontstaan nadat 'n wit man hulle vra wat hulle daar soek.
Stiaan van Rensburg, 'n Bloemfonteinse prokureur wat namens Media24 optree, maak sy opwagting. Só ook Stefan van Biljon, die klankingenieur wat die stelsel moet installeer sodat die media die saak kan volg as die landdros instem. Albei het douvoordag van Bloemfontein vertrek.
Landdros Oswald Mazwi kom van Groblershoop om die media- en borgtogaansoek aan te hoor. Die plaaslike landdros, Christo Els, het homself verskoon omdat hy die Steenkamp-familie goed geken het.
Nog verslaggewers van ander koerante, tydskrifte, radio en TV daag op. Die Departement van Justisie het intussen 'n private sekerheidsmaatskappy gehuur om nuuskieriges weg te hou. Niemand word in die hofgebou toegelaat behalwe die regsgeleerdes nie.
Stoffel de Jager en adv. Willem Coetzee het vroeër saam in 'n motor van Kimberley af opgedaag. Hulle staan buite die hof en praat met die Heckroodts. Adv. Coetzee rook sy pyp. Sy digte grys snor vou oor die pypsteel in sy hande. Hy het dik grys hare, en is lank en slank. Hy dra 'n bril, soos Stoffel. Stoffel, al in sy 70's, het weer begin praktiseer om­dat hy ná sy aftrede nie kon stilsit nie.
Staatsadvokaat Hannes Cloete is sku vir aandag. Hy groet saaklik en verdwyn in die gebou. Met sy swartraambril, donker oë en kop kaal geskeer, lyk hy streng in sy swart toga. Sy swart snor en baard is met presisie geskeer. Die aktetas wat hy agter hom aantrek, bult op sy wiele. 'n Gewigtige taak wag vandag op hom.
Van die fotograwe en verslaggewers staan buite in die straat. Hulle kyk op in die hoofstraat na Kimberley se kant. Hulle weet kol. De Waal en die beskuldigde sal uit daardie rigting kom.
Die Media24-koerantfotograwe Emile Hendricks en Mary-Anne Palmer het reeds vroeg agter die gebou met hul groot kamerasakke in toilethokkies gaan wag. Emile herken die dreuning van 'n dieselbakkie wat agterom die gebou kom, en hy hardloop na buite. Dis kol. De Waal, soos hy gehoop het.
Emile gaan staan links agter die bakkie, want hy weet dis waar die beskuldigde sal uitklim. Dis nie 'n vangwa waarvan die deur agter oop­maak nie. Die beskuldigde klim uit, en word blitsig in die hofgebou ingeneem. Hy was slegs sekondes lank tussen die voertuig en die gebou, maar Emile se vinger was vinnig op sy kamera.
Die tyd stap aan. Almal staan voor die hofgebou rond. Lt.kol. Blackie Swart en kapt. Cherelle Ehlers is daar as polisiewoordvoerders. Hulle lyk netjies in hul blou uniforms. Hulle ondersteun die span speur­ders: kol. De Waal, kol. Wilmo Vermeulen en lt.kol. Danie Bruwer. AO Henk van der Merwe is nie by nie.
Kol. De Waal, vandag geklee in 'n formele swart pak, knyp sy A4-boek met die Afrika-motief onder sy arm vas.
Marianna en Valdon is ook daar saam met ander familielede. Haar oë is rooi gehuil. Sy gaan praat eenkant met kol. De Waal. Dan stap sy saam met hom die hofgebou in. Sy en Valdon kom 'n rukkie later alleen uit. Sy lyk gespanne.
Die Steenkamp-familie kyk wantrouig na die verslaggewers. Hulle weet die verslaggewers brand om met hulle te praat.
Uiteindelik is daar roeringe by die hofgebou se deur. Media24 se aansoek word eerste aangehoor. Stiaan van Rensburg, die staat en ver­dediging verskyn voor landdros Mazwi. Adv. Cloete, namens die staat, en Stoffel de Jager en adv. Coetzee, vir die verdediging, het reeds aan­gedui hulle gaan die aansoek nie teenstaan nie. Media24 se saak duur ure. Intussen sit verslaggewers buite en gis oor wat binne gebeur.
Uiteindelik beslis Landdros Mazwi dat slegs vier verslaggewers van Media24 die borgtogaansoek mag bywoon omdat Media24 'n formele aansoek ingedien het. Die ander verslaggewers se moed sak in hul skoene, maar hulle gaan na die landdros en bepleit hul saak. Landdros Mazwi maak 'n toegewing en al die verslaggewers word toegelaat om die aansoek by te woon. Daarby net familielede, geen nuuskieriges nie.
Nadat die verslaggewers en familielede se name op 'n lys geskryf en nagegaan is, begin die borgtogaansoek. Geen foto's mag hoegenaamd binne die hofsaal geneem word nie. Nog minder mag die minderjarige op enige manier in die koerante, oor die radio of op TV geïdentifiseer word.
Adv. Cloete druk sy bril terug op sy neus. Hy staan op. Langs hom sit kol. De Waal. Adv. Cloete handel die formaliteite af vir die sitting van die hof kragtens die beskermingsvereistes van die Wet op Kin­derreg.
Hy stel die staat se saak teen die minderjarige wat aangekla word van die moorde op Deon Crous Steenkamp (44), Christel Steenkamp (43) en Marthella Steenkamp (14) op 6 April in hul huis op die plaas Naauwhoek in die distrik Griekwastad. Die misdade is van só 'n ernstige aard dat dit ingevolge Bylae 6 van die Strafproseswet gehanteer sal word, wat ook van toepassing is op sittings van die Kindergeregtigheidshof. Moorde vermeld in Bylae 6 is vooraf beplan.
Adv. Cloete stel dit aan die landdros dat die moorde wel vooraf beplan is. Sy versoek is dat die beskuldigde in aanhouding moet bly, tensy hy in 'n borgtogaansoek kan bewys dat dit in die belang van geregtigheid is en dat daar buitengewone omstandighede bestaan wat sy vrylating regverdig. Die onus rus op die beskuldigde om die hof te oortuig van buitengewone omstandighede.
Adv. Coetzee erken dis sy verantwoordelikheid as die verdediging om buitengewone omstandighede te bewys. Hy roep Joshua Benjamin Heckroodt (53) as sy eerste getuie.
"Ek woon reeds 30 jaar in die Modderrivier-distrik. Ek boer op die plaas Kleinkareelaagte. My oudste dogter is getroud, en my drie seuns nie."
Heckroodt sorg vir 'n ligte oomblik toe hy nie kan onthou hoe lank hy getroud is nie. Hannelie help hom laggend uit die banke reg. Hy gaan voort.
"Ek het die oorledenes geken, en die minderjarige. Hy bly nou na­weke en vakansies by my, en gaan skool in Bloemfontein. Ek tree op as sy voog. Die minderjarige kom baie goed met my seuns oor die weg. Ek hoop die beskuldigde sien my as 'n vaderfiguur. Ons praat ge­moedelik met mekaar, maar mag nie die saak bespreek nie.
"Die seun hanteer die trauma van die gebeure goed. Hy het medi­kasie van sy eerste sielkundige ontvang. Die seun vaar akademies goed onder moeilike omstandighede en ek is tevrede met sy rapport. Hy het 'n goeie verhouding met die skoolhoof en met sy maats.
"Dit is in sy belang dat sy lewe nie onderbreek word nie en hy met sy skooljaar kan voortgaan. Hy weet sedert Mei dat hy 'n verdagte is. Hy het met geen staatsgetuies ingemeng nie. Ek weet self niks van die staat se saak of wat die getuienis is nie.
"Sou die beskuldigde vrygelaat word, sal alles op dieselfde trant voort­gaan totdat die verhoor begin. Hy het 'n goeie verhouding met sy maatskaplike berader, Francois Krös."
Adv. Coetzee gaan sit. Hy is tevrede met sy eerste getuie.
In sy kruisondervraging stel adv. Cloete dit aan Heckroodt dat hy harde woorde gaan laat val. Hy weet Heckroodt bevind hom in 'n baie moeilike situasie, en hy wat adv. Cloete is, het baie simpatie daarmee.
"Die gebeure van 6 April was tragies. U moet verstaan, die laaste ding wat ek wil doen, is om emosies op te jaag en sensasie te soek. As 'n getuie in die hof is dit ons verantwoordelikheid om die realiteit van die situasie in die gesig te staar. U sal saamstem?"
Heckroodt beaam adv. Cloete se woorde.
Adv. Cloete sê dat die beskuldigde al geruime tyd weet hy is die verdagte. In dié tydperk het die minderjarige niks gedoen wat die ondersoek belemmer het nie. Hy het niemand leed aangedoen of staatsgetuies beïnvloed nie. As 'n kind het hy nie die geld of hulpmiddele om te vlug nie.
"Ek kry die indruk dat die beskuldigde se lewe verbasend normaal verloop het sedert die gebeure. Hy gaan aan asof niks buitengewoons gebeur het nie. Tog het Grey se ouers en beheerliggaam voorheen kap­sie gemaak toe hy wou terugkeer skool toe.
"Die reg sê dis vreeslik moeilik om buitengewone omstandighede aan te voer. U kan my woord daarvoor neem. Al wat u kan sê, is dat hy skoolgaan, aan sport deelneem, dat hy 'n goeie verhouding met u en die familie het, dat hy u nie probleme gee nie – vir die 15% van die tyd wat u hom sien. Wat is so buitengewoon hieraan?