PressReader - Beeld: 2017-05-10 - Zu­ma se stil­te die deur­slag vir be­vel
Zu­ma se stil­te die deur­slag vir be­vel
Ver­slag se be­staan nie er­ken of ont­ken nie
Pres. Ja­cob Zu­ma het nie ge­sê of ’n so­ge­naam­de in­tel­li­gen­sie­ver­slag be­staan op grond waar­van hy Pra­vin Gord­han en M­ce­bi­si Jo­nas as on­der­skei­de­lik mi­nis­ter en ad­junk­mi­nis­ter van fi­nan­sies af­ge­dank het nie.
Daar­om, sê regter Bashier Val­ly, het hy ver­le­de week in die hoog­ge­regs­hof in P­re­to­ria ’n hof­be­vel aan die DA toe­ge­staan.
Val­ly het toe be­veel dat Zu­ma bin­ne vyf week­dae on­der meer die re­kord, kor­re­spon­den­sie en ver­slae oor sy be­sluit, so­wel as die re­des vir dié af­dan­kings (as deel van ’n ka­bi­net­s­kom­me­ling) aan die DA se pro­ku­reurs ver­skaf.
Val­ly het gis­ter in die hoog­ge­regs­hof in Jo­han­nes­burg ge­sê Zu­ma het kort ná mid­der­nag, ter­wyl die mees­te bur­gers van die land ge­slaap het, ’n aan­kon­di­ging aan die be­vol­king ge­doen wat die DA ra­di­ka­le ver­an­de­rings aan die ka­bi­net noem.
Die DA het krag­tens hof­re­ël 53 ’n hof­aan­soek ge­bring om Zu­ma se be­slui­te te laat her­sien.
Die pre­si­dent sê re­ël 53 is nie van toe­pas­sing op ’n aan­soek om ’n uit­voe­ren­de be­sluit te her­sien nie.
Die pre­si­dent steun op ’n let­ter­li­ke in­ter­pre­ta­sie van re­ël 53 en hier­in lê die swak­heid, sê Val­ly.
Vol­gens hom is die re­ël ge­pro­mul­geer in ’n tyd toe uit­voe­ren­de be­slui­te (soos om mi­nis­ters aan te stel en af te dank) nié aan her­sie­ning deur ’n hof on­der­wor­pe was nie.
Met die in­wer­king­stel­ling van die Grond­wet en die ont­wik­ke­ling van die ge­me­ne­reg daar­na het dié uit­voe­ren­de be­slui­te her­sien­baar ge­word.
Val­ly sê die mag om uit­voe­ren­de be­slui­te te neem, lê krag­tens art. 91(2) van die Grond­wet by die pre­si­dent.
Dié mag, soos alle an­der mag­te van die pre­si­dent, moet ge­lees word saam met art. 83 van die Grond­wet. Dié ar­ti­kel be­paal dat die pre­si­dent as die staats­hoof en hoof van die na­si­o­na­le uit­voe­ren­de ge­sag die Grond­wet moet ver­de­dig, eer­bie­dig en re­spek­teer as die op­per­ge­sag van die land en dat hy die een­heid van die na­sie moet be­vor­der.
Die uit­voe­ren­de mag om mi­nis­ters aan te stel en af te dank, strek wyd. Die uit­voe­ren­de mag van die kan­toor van die pre­si­dent word eg­ter be­perk deur die g­ren­se van ra­si­o­na­li­teit en deur ar­ti­kels 83(b) en (c) van die Grond­wet.
Die pre­si­dent aan­vaar ten min­ste dat die uit­oe­fe­ning van dié mag die toets van ra­si­o­na­li­teit moet slaag, sê Val­ly.
Sul­ke be­slui­te kan her­sien en ter­sy­de ge­stel word as dit die g­ren­se van ra­si­o­na­li­teit oor­skry.
Die vraag be­staan hoe die DA die hof moet na­der en wat­ter pro­se­du­re­le mid­de­le die par­ty moet ge­bruik om die ra­si­o­na­li­teit van die be­slui­te te toets, sê Val­ly.
Die regter se ant­woord hier­op is: Die DA is daar­op ge­reg­tig om re­ël 53 te ge­bruik.
Daar­om is die par­ty daar­op ge­reg­tig om die pre­si­dent te vra om re­des vir sy be­slui­te te gee, as­ook die re­le­van­te deel van die re­kord wat deel vorm van die grond­slag waar­op die be­slui­te ge­neem is.
Die DA sê ’n so­ge­naam­de in­tel­li­gen­sie­ver­slag be­staan.
Die pre­si­dent het nie die be­staan of nie-be­staan van die ver­slag ge­han­teer nie.
Hy het ook nie ge­toon wat­ter do­ku­men­te of re­kord be­staan en wat­ter daar­van hy nie wil bloot­lê nie, sê Val­ly.
In dié om­stan­dig­he­de het die hof geen keu­se nie as om ’n be­vel te maak soos wat die DA ver­soek, sê die regter.