JY LEES NOU Hou jou geheue fiks
Rék jou brein, al voel hy verroes. Jy kan nog baie dinge leer – ook om beter te onthou
Onlangs het die wêreld se beste geheues dit weer om die titel van Geheue-kampioen van die Wêreld uitgespook. Baie deelnemers aan dié kompetisie in September in Bahrein kan hulself die "grootmeesters van geheue" noem. Die vereistes om aan dié uitgelese groep te behoort is: die vermoë om onder meer 'n nommer met 1 400 syfers te onthou, 'n pak kaarte in minder as 2 minute te memoriseer en 10 pakke kaarte in minder as 'n uur! Tony Buzan, organiseerder, Britse geheuekenner en skrywer van onder meer Mind Maps at Work (HarperCollins, 2004), sê jy hoef nie 'n Einstein te wees om deel te neem nie. Ook jy kan baie meer onthou as wat jy dink - slegs deur oefening.
Jy hét 'n onbeperkte leervermoë, sê dr. Caroline Leaf van Johannesburg in Skakel jou brein aan (Tafelberg, 2005). Sy is ook die skrywer van Who Switched Off My Brain? (gepubliseer deur Switch On Your Brain Organisation, 2007). Moenie bang wees dat jou brein se vermoë beperk word deur die aantal breinselle (neurone) waarmee jy gebore is, of dat dit sal doodgaan nie. Dis onwaarskynlik dat jy dit ooit naastenby sal uitput. Dit maak nie saak hoe slim jy is (of nie) in ander mense se oë nie. As jy meer van jou brein se vermoë gebruik om inligting te verstaan en te berg gaan jy net slimmer word. Jou brein se bergings en geheueruimte is só groot dat sowat drie miljoen jaar nodig is om dit uit te put! Moet ook nie bekommerd wees oor breinselle wat doodgaan nie. Daar bestaan baie min wetenskaplike bewyse om dit te staaf, sê Caroline. Roger B. Yepsen gaan op dieselfde trant voort in How to Boost Your Brain Power (Outlet, 1992): Jou brein is glad nie heeltemal ontwikkel aan die einde van jou tienerjare nie - of op 40 of selfs 80 nie. Dit hou aan met ontwikkel solank dit gestimuleer en uitgedaag word. Dis 'n "buigsame" orgaan, wat ontwerp is om sy vermoë uit te brei - afhangend van die eise wat daaraan gestel word. Jou brein kan dus op enige ouderdom steeds ontwikkel as jy dit stimuleer (behalwe as dit weens 'n ongeluk of besering seerkry).
Seniliteit is nie 'n onafwendbare deel van ouderdom nie. Nobelpryswenners, sê prof. Ig Gous van die departement Ou Testament en Oue Nabye Oosterse Studies en sameroeper van die kognitiewe wetenskappe-projek aan Unisa, is deesdae meestal bo 60. En hy wys daarop dat verpligte aftrede ná 'n sekere ouderdom in Amerika afgeskaf is. Jou geheue verskerp as jy dit gebruik. Soos jy ouer word, kan jy doelbewus nuwe uitdagings aanvaar om dit fiks te hou. Daar is egter nie kitsoplossings nie: Jy moet die pad loop van ontwikkeling, stimulasie en groei, sê hy. Volgens Yepsen het die soepelheid van die brein twee kante: Dit kan agteruitgaan weens onbruik, verveeldheid en selfs 'n gebrek aan selfvertroue om iets nuuts aan te pak. Soos met die res van die liggaam, geld die wet van "gebruik dit of verloor dit". 'n Ledige geheue sal dus "pap" word omdat dit nie gebruik word nie - nes 'n ledemaat wat in gips is.
Ons moet deesdae soveel meer dinge onthou - en ons gebruik tegnologie al hoe meer daarvoor. Britse navorsing wys dat 'n kwart van die (Britse) bevolking nie hul eie huistelefoonnommers ken nie. En slegs sowat 'n derde onthou meer as drie naby-familielede se verjaardae. Wys jou net, hoe minder jy jou geheue gebruik, hoe meer verswak dit, sê die navorsers. Hulle meen dis dalk hoekom mense ouer as 50, wat van kleins af op hul geheue moes staatmaak, volgens navorsing beter vaar as diegene onder 30 wat swaar op tegnologie as geheuehulpmiddel steun. (Sowat 'n derde van respondente onder 30 moes eers hul selfone raadpleeg vir hul huisnommers. Sowat 87% van diegene bo 50 kon die verjaardae van nabyfamilie onthou, teenoor net sowat 40% van die onder 30's.)
Ig stem nie saam nie. Dis maar een vorm van geheue wat hier te sprake is, sê hy. Tegnologie hét veroorsaak dat jy iets bêre en opsoek, eerder as om dit te onthou. Maar dit lei weer tot ander soorte geheue - soos hoe om die inligting weer op te soek, rekenaars, selfone en iPods te gebruik. Dit beteken nie jou geheue versuf nie.Ook: Jy onthou wat nodig is. Dis nie nodig om jou eie telefoonnommer te onthou nie, omdat jy nie jouself bel nie. Dis anders as jy 'n sakeonderneming het. Dalk is daar ander redes waarom mense nie verjaardae onthou nie, soos losser familiebande, swakker huweliksverhoudings, ens. Daar's 'n staaltjie dat Einstein nie sy eie adres kon onthou nie - maar hy het dit nie nodig gehad vir sy intellektuele reise deur die heelal nie, sê Ig.
Omega 3- en 6-vetsure soos vis- en vlassaadolie: Die sleutelvette in dié vetsure is GLA, DHA en EPA. Neem 300 mg EPA, 200 mg DHA en 100 mg GLA per dag. (Sien etiket op verpakking - dit word as GLA, DHA en EPA aangedui).