Vryheidsfront Plus | Geloftedag - Wat maak ons daarmee?
Tuis | Nuutste nuus | Geloftedag - Wat maak ons daarmee?
Geloftefees is 'n geleentheid om na die verlede te kyk. Nie omdat mens aan die verlede vasklou of in die verlede leef nie, maar omdat min dinge soveel help om vir die toekoms voor te berei, as om oor die verlede te dink. Nou moet ons ook nie eenvoudige lessies soek nie. Om 'n les in die geskiedenis te soek, is meer soos om na 'n dowwe ster te kyk: jy sien dit net raak as jy half verby dit kyk. Sodra jy direk daarna kyk, verdwyn dit. Of soos iemand gesê het, die geskiedenis is 'n nuttelose wetenskap waarsonder jy nie kan klaarkom nie.
Dit help nogal om te besef dat die geskiedenis stories is, want 'n storie is altyd iemand s'n. Terwyl mens die plig het om eerlik te wees en almal in jou storie billik te behandel, is dit heeltemal in die haak om soms te sê: "Nou vertel ek my storie. Ek verstaan jy sal dit anders vertel, maar dan is dit jou storie. Nou is dit my storie."
Dit is wat ons met Geloftedag doen.
Daarna het familiegesentreerde trekgeselskappe ooreengekom om noord van die Oranjerivier, oos van die huidige Bloemfontein by Thaba'Nchu, byeen te kom en oor die toekoms van die Trek te besluit.
Hy was 'n kort, donker man, met 'n magnetiese persoonlikheid. Ongelukkig het hy ook van die swakste kenmerke wat Afrikaners soms vertoon, verteenwoordig: Vol bravade en in sy sakebalange nie altyd betroubaar nie – om dit simpatiek te stel. Dié Bolander het aan die Oosgrens kom woon na 'n paar mislukte besigheidsonernemings. In Grahamstad het hy tronkstraf uitgedien vir onbetaalde skuld en versuim om bouwerk waarvoor hy betaal is, te voltooi.
Hy het ander trekke getoon waarvoor Afrikaners soms bekend is. Nie juis diplomaties nie en seker dat hy reg was; mense het hom eerder gerespekteer as om van hom te hou. Hy het wel oor militêre talent en politieke insig beskik.
Hy was die geleerde Trekleier, al het hy homself geleer. As wamaker was hy een van die min Voortrekkers wat nié geboer het nie en wat geldelik welvarend was. Sy kennis van die wet en teologie het dit moeilik gemaak om wol oor sy oë te trek. Hy was ook 'n knap organiseerder.
Met dié belangrike stap agter die rug, moes op 'n trekbestemming besluit word. Potgieter het in die gebied anderkant die Vaalrivier geglo. Dit was noord van die Britse Ryk se verklaarde invloedsgebied en die afwesigheid van 'n kuslyn was 'n voordeel: Waar die see is, is die Engelse, was sy onwrikbare standpunt.
Die ander leiers het Natal verkies. Die grond was vrugbaar, reën volop en Uys is tydens sy "komissietrek" deur die Zulu-koning, Dingane, beïndruk. Boonop was Port Natal (Durban) 'n goeie hawe en drome van wêreldhandel was baie aantreklik.
Die uiteinde van die demokratiese proses was dat die hele Groot Trek met al sy informele leiers, maar onder aanvoering van Retief, teen die Drakensberge afgedaal het na die groen, groen land van Natal.
Hier kan ons gerus die verhaal onderbreek vir 'n stukkie kommentaar:
Maritz, Potgieter en Uys was almal skepties oor Retief se onderhandelings met Dingane, wat beteken het dat hy en sy geselskap in dié verband alleen opgetree het.
Aan hulle geesdrif was daar egter geen einde nie en sommige het al die laer verlaat om op nuwe plase te vestig.
Heftige meningsverskil het gevolg. Was die ramp daaraan toe te skryf dat die Potgieter-kommando te bang was om deel te neem? Het die onverantwoordelike Uys-kommando slegs oorleef omdat die Potgieter-kommando hulle ontsnaproete van buite kon oopskiet?
Die "Vegkommando" het druipstert as die "Vlugkommando" na die laer teruggekeer.
In ons tyd word Blou Bul-ondersteuners beskuldig dat die slegste in hulle na vore kom as hulle verloor. Met die Voortrekkers was dit ook so. Sommige Uys-manne het aangedring dat Potgieter weens verraad voor 'n krygsraad verhoor word. Vir Potgieter was dit die laaste strooi.
Hy het nooit aan Natal as trekbestemming geglo nie en het dit met 'n bitter smaak in sy mond verlaat.