Vroeë mense en antieke beskawings (11)
Die geboorte van
LINKS: Charlemagne, oftewel Karel die Grote, wat vir die Middeleeuse mense 'n figuur van legendariese luister was. Hy het 'n groot deel van Wes-Europa verower en die volkere in 'n magtige ryk verenig. Hy was ook 'n voorvegter vir die Christendom en het die grondslag gelê vir die Europese beskawing wat in die latere Middeleeue verrys het...
Gedeelte van 'n portret van Karel die Grote wat eeue ná sy dood geskilder is deur die Duitse skilder Albrecht Dürer (1471-1528) — Openbare besit ("in the public domain") vanweë die verval van kopiereg weens ouderdom
REGS: Die ontluikende Europa van die "Donker Eeue" is wêrelde verwyder van die "verligte" Europa van vandag—soos grafies geïllustreer deur hierdie ruimtefoto van Europese stadsligte in die nag.
OEM die woord barbaar, en 'n mens dink dadelik aan 'n primitiewe wese, 'n woestaard. Maar eintlik is die woord bloot afgelei van die ou Griekse woord "babaros". Dié het aanvanklik verwys na iemand wat 'n taal gepraat het wat die Grieke nie kon verstaan nie (straks het hulle gesê die persoon praat so "bar-bar-bar"). Later het dit ook na 'n buitelander, 'n onbekende mens, verwys.
Toe kom die Romeine en leen die woord om te verwys na die ruwe, onopgevoede nasies soos die Hunne, die Gote, Franke en Vandale, wat buite die grense van die Romeinse Ryk gewoon het. Dié mense het in die "Donker Eeue" geleef en al stropende hul pad oor Europa oopgeveg.
Die naam barbaar het mettertyd 'n woord geword wat met 'n woeste leefwyse en bloedvergieting vereenselwig word. Maar voordat ons die Barbare te kwaai oordeel, moet ons onthou dat dié hul eie wette, tradisies, tale en kulture aan ons oorgedra het.
Dit was veral hulle wat die Europa van vandag gevorm het. Dis van hulle dat lande soos Brittanje, Frankryk, Duitsland, Nederland, België en die Skandinawiese lande hul beslag gekry het.
Die teenwoordigheid van die Barbaarse stamme is reeds in die tyd van Julius Caesar gevoel nadat hulle die grense van die Romeinse ryk oorgesteek het.
Hulle was weliswaar nie juis 'n bedreiging vir die magtige Rome nie, in elk geval nie in daardie stadium nie. Maar in 176 n.C. het die eerste volskaalse Barbaarse inval plaasgevind. Keiser Markus Aurelius met sy weermag, onder wie duisende Germaanse soldate, het daarin geslaag om die meeste Barbare oor die Donaurivier terug te dryf.
BO: Die Donaurivier in die huidige Oostenryk.
Digitale verkleuring van 'n swart-wit foto wat verskaf is deur die Oostenrykse Nasionale Toeristekantoor in New York / U.S. Library of Congress Country Studies
Maar dit was nie die laaste inval nie. Die Barbare het ongeag die bloedvergieting en lewensverlies die ryk dikwels binnegeval.
Markus Aurelius sou nie kon raai dat die Romeinse Ryk in minder as driehonderd jaar sou swig, dat Europa deur die Barbare geregeer sou word nie.
• DIE wildste woestaards van die Barbaarse stamme was die Hunne—hordes nomade wat Europa in die vierde eeu te perd binnegeval het. Hulle het gebrand en geplunder net waar hulle gekom het. Mense het voor hulle uit gevlug tot buite die grense van die Romeinse Ryk om van die aanstormende bedreiging te probeer wegkom.
Die Hunne kom oorspronklik uit Asië. Hulle het Mongoolse gelaatstrekke gehad—'n plat gesig met klein oë en 'n swak profiel. En die mense van Europa het hulle as die duiwel se gesante beskou.
"Hulle het nie 'n gesig nie. Dit lyk eerder soos 'n vormlose knop met speldekoppies vir oë," het een Westerling geskryf. "Dié mense lyk soos mense, maar leef soos wrede diere."
Die Europeërs het ook gereken dat hierdie "Satanskinders" hul vyande met towery oorwin het. Daar is gesê die Hunne eet hul kos rou, drink bloed, leef en slaap op hul perde en is so lelik dat 'n mens hulle tweebeen-diere kan noem.
In Hunse grafte wat opgegrawe is, is dan ook inderdaad kopbene gevind wat doelbewus verwring is deurdat babas se koppe met doeke vasgedraai was.
Die Hunne het onder hul bekendste leier, Attila—deur slagoffers die Gesel van God genoem—die Romeinse Ryk van oos tot wes byna verwoes.
REGS: Die kop van 'n wasbeeld van Attila die Hun in 'n Hongaarse wasmuseum. Soos die geval met verreweg die meeste afbeeldings van mense van die vroeë geskiedenis, is dit ook natuurlik nie 'n ware beeltenis nie, maar slegs 'n voorstelling van hoe hy kon gelyk het.
Detail van 'n foto deur "Alensha", wat dit in die Wikipedia-ensiklopedie op die wêreldwye web tot openbare besit ("in the public domain") verklaar het
In 370 het die Hunne die Alane ('n Iraanse volk) oorval. Tussen 433 en 441 het Oos-Europa onder hul plundertogte en massamoord deurgeloop. Daarna het hulle die Gote oorwin, hulle uitgedryf en Gallië binnegeval.
Ná Attila se dood in 453 het die onderdane in opstand gekom en hul Hunse veroweraars oorval. Mettertyd het die verskillende Europese volke die Hunne in hul samelewings opgeneem.
BO: Die Hunne oorval die Alane, 'n houtgravure uit 1873 na 'n tekening deur Johann Nepomuk Geiger (1805-1880).
Openbare besit ("in the public domain") vanweë die verval
van kopiereg weens ouderdom
• DIE Gote, Germaanse stamgenote wat vermoedelik van Swede kom, het die noordoostelike grense van die Romeinse Ryk in die derde eeu binnegeval. Hulle het grootliks tot die val van die ryk bygedra.
BO: Inval van die Gote—hierdie laat negentiende-eeuse skildery deur O. Fritsche is 'n hoogs geromatiseerde voorstelling waarin die Gote as berede soldate voorgestel word.
Oorgeneem uit die Wikikpedia-ensiklpedie op die wêreldwye web, waar dit aangedui word as openbare besit ("in the public domain") vanweë die verval
In die vierde eeu het die Gote in twee hoofgroepe—die Wes-Gote en Oos-Gote—verdeel.
In 376 het die Wes-Gote wat voor die Hunne uitgevlug het, op die grens van die Donaurivier saamgedrom en die Romeinse keiser om asiel gevra. Hulle is tot die ryk toegelaat, maar het twee jaar later teen die Romeine se behandeling in opstand gekom. Feitlik 'n hele Romeinse leër is in dié opstand by Adrianopel uitgewis.
In 382 het die Wes-Gote hulself tot 'n onafhanklike Barbaarse volk verklaar—die eerste in sy soort in die Romeinse Ryk. Hul koning, Alarik, het hulle in die begin van die vyfde eeu Italië binnegelei en in 410 het hulle Rome verwoes.
Daarna het hulle Gallië en Spanje binnegeval, maar is laat in die vyfde eeu in Gallië deur die Franke verslaan.
Die Oos-Gote het slegter gevaar. Hulle is in die jare 370 deur die Hunne verslaan en was onder die Hunse mag tot met die dood van koning Attila in 453. In 493 het die Oos-Gote Italië verower, onder leiding van Theodorik, maar hulle is in die middel van die sesde eeu verslaan deur die Bisantynse Ryk.
• DIE Franke word oor die algemeen beskou as die suksesvolste van die Germaanse invallers. Hulle het in die derde eeu die Laer- en Middel-Rynland binnegeval, en in 486 die goed ontwikkelde Noord-Gallië—vandag Frankryk—waar hulle die plaaslike Latyn aangepas het. Dié taal het tot Frans ontwikkel.
Die Frankiese geskiedenis word in twee dele verdeel: Merowingies (van omstreeks 481 tot 751), genoem na 'n Frankiese kaptein genaamd Meroweus, en Karolingies (van 751 tot 987).
Die Merowingiese konings was almal bekend om hul lang, blonde hare, hul vegvermoëns, hul wreedheid, die gewoonte om hul ouers en kinders te vermoor, en hul rykdom.
Toe die graf van een van die konings, Childeric, in die sewentiende eeu opgegrawe is, is vragte waardevolle skatte ontdek.
Childeric se seun, Clovis, het homself 'n gunstige plek in die geskiedenisboeke besorg deurdat hy die eerste Barbaarse leier was wat 'n Christen geword het. Hy is in 496 gedoop. Kort daarna is die hele Frankiese volk tot die Christendom bekeer.
REGS: St. Remigius doop vir Clovis, detail van 'n ou skildery.
Openbare besit ("in the public domain") vanweë die verval van kopiereg weens ouderdom
Clovis se koninkryk het van oos van die Rynrivier tot teenaan die Pireneë gestrek. Toe hy dood is, het die Franke so 'n sterk houvas op Gallië gehad dat Frankryk na hulle genoem is.
Eers nadat Frankryk behoorlik gevestig was, het die Franke hul visiere op Spanje en Italië gerig. 'n Enkele strooptog in Spanje het twee miljoen goue munte na die Franse koffers laat stroom.
Maar anders as die meeste ander Barbaarse groepe, het die Franke nie net gevat wat voorkom en laat spat nie en ook nie alles wat Romeins was voor die voet verwerp nie. Hulle het die Romeinse taal, die kerk en stedelike nedersettings help behou.
Die beroemde Karel die Grote—Charlemagne—het in 768 koning geword (kyk die voorstelling van hom reg bo-aan hierdie bladsy). Hy het met 'n ystervuis geregeer en 'n magtige ryk uit die Frankiese koninkryk opgebou. In 800 is hy gekroon tot keiser van wat toe die Heilige Romeinse Ryk genoem is—'n politieke entiteit van lande in Wes- en Sentraal-Europa.
Die Heilige Romeinse Ryk het op sy hoogtepunt die grootste deel van die gebied beslaan waar België, Duitsland, Italië, Nederland, Oos-Frankryk, Oostenryk, Switserland, die Tsjeggiese Republiek en Wes-Pole vandag is.
Tog was die ryk bestem vir ondergang. Met die verloop van tyd het die keiser se mag ál meer simbolies geraak, terwyl die eintlike mag by verskillende plaaslike heersers berus het. En toe die laaste Heilige Romeinse keiser in 1806 van sy titel afstand doen, was die gebied lank reeds wat die Franse skrywer Voltaire so sprekend beskryf het as "nòg heilig, nòg Romeins, nòg 'n ryk".