Dit kom bietjie kras oor vir die skrywer. Impliseer hierdie sienswyse dan nie dat die skrywer bloot 'n lakei is wat bepaalde ideologiese sieninge in sy werk wil oordra nie? Is Stephens reg? En is dié kriteria vir die historiese kinderboek aanvaarbaar?
Wanneer mense anders na die wêreld rondom hulle kyk, lei dit daartoe dat daar ook nuut na die verlede/geskiedenis gekyk word - en ander stories daaroor vertel word. In 'n artikel oor die historiese jeugboek wys Anne Scott Macleod (2000) hoe dié veranderings neerslag vind in die historiese kinder- en jeugboek.
Ten spyte van die positiewe aspekte van dié verandering, is daar volgens Macleod rede tot kommer. In die proses om stories te vertel wat by huidige sosiale en politieke voorkeure aansluit, word die historiese realiteit van 'n betrokke tydsfase misken. Dit kan tot wanpersepsies lei: bv. waar vroue- en meisiekarakters toegelaat word om vrylik keuses te maak, terwyl dit nie die geval was nie. Hiervoor word sosiale norme opsy geskuif en geimpliseer dat, wat in werklikheid 'n groot struikelblok sou wees, maklik oorkom is. 'n Vals beeld van die sosiale omstandighede en die geskiedenis word so geskep.
Wat hier ter sprake is, is die botsing tussen heersende (eietydse) sosiale norme/verwagtinge (ideologie) en historiese juistheid. Die meeste skrywers van historiese jeugboeke het waarskynlik al hiermee te doen gekry: Jy spandeer ure en dae om inligting te versamel en seker te maak van detailbesonderhede - net om terselfdertyd 'n historiese werklikheid waaroor daar geen twyfel is nie, te verswyg of te verander. 'n Eenvoudige voorbeeld is die verwysings na rasse en gebruik van aanspreekvorme.
Stephens (1992) maak 'n baie interessante waarneming, naamlik: dat behoefte van 'n verhaal aan struktuur en sluiting tot gevolg het dat die makroskaal historiese gebeure vervang word deur mikrostories oor persoonlike verhoudinge. Eenvoudiger gestel: 'n verhaal moet vorm, en 'n begin en 'n einde hê. Daarom is die fokus van die historiese verhaal gewoonlik op die menslike ervaringe en verhoudinge - en wat afspeel teen die agtergrond van die groot historiese gebeure. Dit is veral by die historiese kinder-/jeugboek ter sprake.
'n Karakter wat binne-in 'n situasie is, (met bepaalde agtergrond/ omstandighede/ siening, ens) sien en beleef gebeure subjektief. Die karakter het nie die agternaperspektief van die historikus nie. Met 'n jong karakter geld bykomende beperkinge van ervaring, mensekennis, ens. 'n Karakter beleef dus dinge vanuit sy/haar verwysingsraamwerk - met die resultaat wat waarskynlik nie sosiaal/ polities korrek is nie.
'n Eenvoudige voorbeeld: Op Johannes se eiland begin waar Johannes, ná maande op kommando, oppad na 'n krygsgevangenekamp is. 'n Britse soldaat hou wag oor die burgers wat in die treintrok saamgebondel is. Een van die keurders het geoordeel dat Johannes sonder spesifieke rede wrewelrig teenoor die Engelse soldaat is. Wanneer die tydgees, historiese en politieke agtergrond, die ervaring van gevangenskap, en die perspektief van 'n jeugdige in ag geneem word, is die psigologies seker begryplik dat 'n jong seun in dié situasie wrewelrig teenoor die simbool van oorheersing kan wees. Die vertelwyse (personale fokalisator) bring ook mee dat die visie op die "ander" gekleurd is en dus wel eenogig is. Verder wou ek hiermee Johannes se gevoel van magteloosheid en frustrasie met die gevangeneskap-situasie konkreet voorstel.
Hierdie aanhalings wys duidelik dat keurders/lesers/resensente sekere verwagtinge het - verwagtinge waaraan die skrywer onmoontlik alles kan voldoen.
Soos aan die begin aangetoon, moet die skrywer keuses maak: die karakter, die plek, die tyd, die storie. Dit net eenvoudig nie moontlik (of wenslik) om alle aspekte van die oorlog, alle kante van die waarheid, in een storie te hê nie.
Die derde kriterium verwag: Lesers moet deur die ervaring voel asof hul meer van 'n tyd en plek geleer het.
Indien 'n karakter (en skrywer) met moderne oë na sy wêreld en omstandighede kyk - dan deel die leser nie die egte ervaring nie - en kan dus nie werklik meer van 'n tyd, plek en omstandighede leer nie. Wanneer historiese feitlikhede geïgnoreer of versag word ter wille van heersende sentiment en sensitiwiteit - kan dit meebring dat die leser die karakters se optrede, asook die latere historiese gebeure, nie begryp nie.
Enkele woorde oor die vierde kriterium: Die teks moet toon dat menslike gevoelens en gedrag deur die eeue heen konstant gebly het.