Hoe sien jy dan die raaisel wat jy eintlik is? | Netwerk24
Deur Wilhelm Jordaan 12 Junie 2019 00:00
Vir al hoe meer mense het dit nodig geword om op 'n "retrêt" te gaan – om in die trant van die Franse woord retraite "terug te gaan", weg te kom, eenkant te wees en in stilte te mediteer, te peins of spirituele leiding te kry.
Dikwels is die mikpunt die (her)ontdekking van die "ware self". In die drukgang van te besige lewens en ander kwellings is dié behoefte verstaanbaar. Mits 'n mens ook verstaan dat die "ware self" 'n glibberige begrip is.
Soos Pottie Potgieter dit met komiese erns sê in gesprek met sy vrou in Dana Snyman se Die uwe Pottie Potgieter: "My lam, ek het die hele dag probeer om net myself te wees. Maar nou wonder ek: Wie ís ek as ek myself is."
Ons maak dit ook moeilik vir mekaar. As jy byvoorbeeld 'n tyd lank swaarmoedig was en nie juis met familie en vriende wou praat nie, word kopskuddend gesê: "Weet nie wat dit met hom is nie. Hy's nie meer sy ou self nie." Word dinge algaande beter, sê dieselfde mense met verligting: "Ag dankie tog, nou's hy weer sy ou self!" Jy is nou soos hulle dit ken en moontlik so wíl hê.
Die vraag is: Moet 'n mens op 'n retrêt gaan om die "self" te vind? Meditering in stilte waar jy op jou eie is, is 'n beproefde manier om perspektief te kry.
Ander kere weer hanteer jy verskonend die opvatting oor die self wat nie jyself is nie: "Jammer oor my tirade. Ek was nie myself nie. Belowe dit sal nie weer gebeur nie."
Tog sê navorsing selfkennis is misleidend wanneer die soeke daarna plaasvind in die isolasie van die afgesonderde "ek" wat eindeloos tob, vrae vra en self die antwoorde probeer vind.
Die Franse dramaturg André Gide het dié bevinding intuïtief aangevoel.
Hy reken die verbete soektog na die ware self is wesenlik 'n nuttelose projek wat jou menswees strem. 'n Wurm wat homself wil leer ken, word nooit 'n skoenlapper nie, meen hy.
'n Vals analogie, sou sommige sê, want 'n mens is nie 'n wurm nie.
Hoe belangrik meditasie ook al is, ontwikkel rigtinggewende selfkennis en 'n dieper ver-staan van jou "self" ook in gesprek met ander mense wat jou onvoorwaardelik aanvaar. Dít gebeur wanneer ander mense waarlik omgee en luister én, wanneer nodig, 'n spieël aan jou voorhou waarin jy iets van die raaisel wat jy is, kan sien.
William Shakespeare, een van die wêreld se knapste "menskundiges", het dít letterkundig verwoord in sy Julius Caesar waar Cassius aan Brutus sê: "And since you know you cannot see yourself / So well as by reflection, I, your glass, / Will modestly discover to yourself / That of yourself which you yet know not of . . ."
Daaruit kom die self se bekoorlikheid – altyd in beweging en beurtelings vry, ingebind, bedreigd, broos, verward, dubbelhartig, gerusstellend bekend én verruklik onbekend, telkens anders en verrassend nuut.