Sonder ŉ erfenis verloor ŉ volk sy identiteitArgieffoto. Wanneer ŉ mens na die temas op koerante se voorblaaie kyk, lyk dit of politiek en ekonomie die spil is waarom die wêreld draai. Mense vergeet daarom maklik hoe ŉ belangrike rol erfenis en identiteit speel. Alle groot militêre konflikte van die twintigste eeu het wortels in kultuurkwessies gehad. Die betekenis van dié sake kan dus nie ontken word nie. By ŉ byeenkoms van die VN se Forum oor Minderheidsaangeleenthede in 2014 het ŉ kenner op die gebied van massa-gruweldade (mass attrocities), dr. György Tatár, beklemtoon dat die oorsprong van volksmoord dikwels in die kweek van minagting vir die geskiedenis en erfenis van ŉ bepaalde groep lê. Deur hulle erfenis te stigmatiseer of tot misdaad te verklaar, word ander gemeenskappe van dié groep vervreem. Daardie eienaardige verskynsel waaroor dr. Dirk Hermann onlangs vir Maroela Media geskryf het, naamlik oikofobie – die afkeer van die eie – vind dan ook plaas en invloedryke meningsvormers ontken hulle identiteit of distansieer hulle van hulle eie groep: ŉ soort selfmoord onder die waan van selfbehoud. Hoe verder die situasie vererger, hoe makliker raak dit om geweld teen die gemeenskap te probeer regverdig. In Suid-Afrika is die skending van erfenis deesdae gereeld in die nuus. Erfenisbakens soos standbeelde en grafte word deur vandale en misdadigers, byvoorbeeld koperdiewe, geteiken. Enkele voorvalle van polities gemotiveerde skendings het ook deur die jare hier voorgekom. ŉ Bekende voorval is ŉ saak wat in die hooggeregshof in Pretoria aangehoor is. ŉ Burgemeester van Standerton, me. Queen Radebe, het naamlik in 2007 ŉ Groot Trek-gedenkteken wat by dié dorp se stadsaal opgerig is, met ŉ slootgrawer laat verwyder en vernietig. ŉ Plaaslike DA-raadslid en AfriForum het haar persoonlik vir die skade aanspreeklik gehou en die hof het gelas dat sy die teken moes herstel. Sedert 2015 se #Rhodesmustfall-veldtog, groei die voorbeelde van ideologies geïnspireerde vandalisme teen erfenis. Standbeelde word met verf toegetakel, aan die brand gesteek of geheel en al vernietig. Kampusprotes het ook al verwerplike gevolge gehad, soos die verbrand van skilderye in Februarie vanjaar by die Universiteit van Kaapstad (UK) en die afbrand van die regsbiblioteek by Howardkollege van die Universiteit van KwaZulu-Natal. ŉ Tragiese aanvullende gevolg van die UK-voorval is die universiteit se toepassing van selfsensuur nadat die skilderye verbrand is, met meer kunswerke wat verwyder is omdat dit die protesterende studente en dekoloniseerders sogenaamd sou aanstoot gee. Erfenisskending is verder nie net beperk tot tasbare bakens nie. Herhaalde pogings om ten spyte van openbare sentiment die name van dorpe, stede, strate en nou selfs skole om ideologiese redes te verander, kom op dieselfde vandalisme neer as wanneer ŉ fisieke baken soos ŉ standbeeld vernietig word. Wetgewing bepaal duidelik dat name gewysig kan word om skeldname te verwyder en verwarring weens byvoorbeeld duplikasie te voorkom, maar wanneer die wetgewing misbruik word om te verander bloot om ŉ eie politieke stempel op die landskap te probeer afdruk, ontken dit die geskiedenis se spore en moedig dit ŉ kultuur van wedersydse disrespek en polarisasie aan. Suid-Afrika het uitgebreide erfenisbewaringswetgewing, maar die toepassing daarvan is die probleem. By ideoloë ontbreek die wil om dit te doen, hulle aksies gee aanleiding tot die reeds genoemde aanvullende vergrype van selfsensuur en vir diegene wat wel ter beskerming van erfenis wil optree, is die regsprosesse dikwels so stadig en duur dat dit nie eens as ŉ opsie oorweeg kan word nie. Dit laat ŉ mens met die vraag wat gedoen kan word wanneer ons bewus raak van die bedreiging van ŉ erfenishulpbron. Selfsorg vir erfenisse is een moontlike oplossing. In AfriForum Gemeenskapsake se maand van selfstandigheid, wat tans in volle gang is, sien ons hoe gemeenskappe byvoorbeeld in Heilbron, Vryburg, Standerton, Bethlehem en Vereeniging self inspring om bakens skoon te maak en te beveilig. Die teenstaan van pogings om erfenis te stigmatiseer en kriminaliseer is ŉ tweede opsie. Om dié rede staan AfriForum byvoorbeeld die verskuiwing van monumente en standbeelde teen. Elke baken wat met erfenis verband hou, herinner aan gebeure van die verlede. Waar so ŉ baken aanvanklik dalk as teken van verering vir iets of iemand opgerig is, verloor dit mettertyd dié inhoud en word bloot ŉ teken van herinnering. Of die besoeker die gebeure wat daarmee verbind word goedkeur of nie, word irrelevant. Dit word ŉ merker van die breë verloop van die geskiedenis, oop vir interpretasie en herinterpretasie na willekeur. As sulks stimuleer dit debat en besinning oor die invloed van die verlede op die hede, en hoe ons optrede dan weer die toekoms kan raak. Dit is juis ook daarom dat selfsensuur, soos die verwydering van die kunswerke (waarna bo verwys word), veroordeel moet word. Openbare ruimtes, en veral dan ook universiteitskampusse, moet die vryheid van spraak en denke aanmoedig wat op hierdie wyse om erfenis kan plaasvind. Deur tekens te verwyder, word die verlede nie verander nie; ons hede, denke en begrip word bloot verskraal. Suid-Afrika is nie uniek in die geworstel oor die plek en bewaring van erfenis nie. Die onlangse saak van die internasionale strafhof in Den Haag teen Ahmad al-Faqi al-Mahdi, wat as lid van Al-Kaïda-verwante militêre groepe opdrag gegee het dat monumente in 2012 in Mali vernietig word, is ŉ interessante voorbeeld in die verband. Al-Mahdi is tot nege jaar gevangenisstraf vir sy dade van erfenisskending gevonnis. Tydens sy verhoor het die strafhof se aanklaer, me. Fatou Bensouda, hierdie belangrike standpunt in haar betoog gestel: Today’s trial is indeed historic. And it is all the more historic in view of the destructive rage that marks our times, in which humanity’s common heritage is subject to repeated and planned ravages by individuals and groups whose goal is to eradicate any representation of a world that differs from theirs by eliminating the physical manifestations that are at the heart of communities. The differences and values of these communities are thus simply denied and annihilated. Sy het verder bygevoeg dat die aanval op ’n gemeenskap se erfenis ŉ direkte aanval teen die identiteit, herinneringe en dus ook die toekoms van gemeenskappe is. Dit verarm en benadeel die universele waardes wat die internasionale gemeenskap verplig is om te beskerm. Sodoende word aanvalle op die kulturele erfenis van ’n groep ŉ oorlogswapen wat gebruik word om bewyse van die bestaan van die groep uit te wis. Ten slotte het sy genoem dat die beskerming van kulturele erfenis ’n noodsaaklike onderdeel van die post-konflik- sosiale rekonstruksie- en rekonsiliasieproses is. Die laasgenoemde stelling is presies die teenoorgestelde van ideoloë in Suid-Afrika se betoog dat versoening alleen moontlik is as alle tekens van die vorige bestel, hetsy monumente, standbeelde, plek-, straat- of skoolname, uitgewis word of uit die openbare oog verdwyn. Die uitspraak van die hof onderstreep die aanklaer se standpunte en hoewel Suid-Afrika tans ŉ proses voortdryf om aan deelname en erkenning van die internasionale strafhof te onttrek, kan die inhoud van die saak nie plaaslik geïgnoreer word nie. Al is erfenis onlosmaaklik deel van ŉ groep se identiteit, is dit nie die eksklusiewe eiendom van daardie denkgroep, gemeenskap of selfs een spesifieke era nie. Die belang daarvan strek oor grense van idees en tyd. Die miskenning, skending of vernietiging van erfenis is ŉ misdaad teen die mensdom as geheel. Juis daarom moet ons alle moontlike metodes – van selfsorg en kennisverspreiding tot regspleging – inspan om erfenis te bewaar en die skenders daarvan aan die kaak te stel.