16. Foute in die geheue. | Bybelverskille
← 15. Foutiewe sien, 2: Haplografie en Dittografie.
17. Gehoor- en beoordelingsfoute. →
16. Foute in die geheue.
Posted on 2011/05/15 by Herman of bibledifferences.net
2. Foute in die geheue.
Ons het in 'n vorige deel gekyk na foute of variasies wat ontstaan het as gevolg van verkeerd sien. In hierdie deel kyk ons na variasies wat ontstaan het in die tweede proses van die maak van 'n kopie. Elkeen wat iets akkuraat moes afskryf sal daarmee kan identifiseer. Dit behels wat in mens se brein aangaan terwyl jy besig is.
Nadat die kopieerder 'n sinsnede of reël gelees het, moes hy dit in sy geheue stoor terwyl hy van sy bronmanuskrip na die kopie toe gaan wat hy aan die maak was. Dan moes hy dit aan homself dikteer terwyl hy dit neerskryf.
Ons kyk na enkele werklike gevalle waar variasies in hierdie proses ontstaan het.
(a) In hierdie proses kon hy maklik 'n woord met 'n sinoniem vervang. In Mat.20:34 vind ons in die ouer manuskripte die woord "ommatov" =sig, en by implikasie, "oë" in die verhaal waar Jesus twee blindes genees het. Dit het tot gevolg dat die ouer manuskripte rapporteer dat hulle weer kon sien. In die 1983 ANV vind ons hierdie variasie: "Jesus het hulle innig jammer gekry en hulle oë aangeraak. Dadelik kon hulle sien …"
In latere manuskripte is die woord "ommaton" vervang met "ofthalmon" =oë. Dit kom daarop neer dat "hulle oë" weer kon sien. Dit is die variasie wat ons in die 1933/53 AOV vind: "En Jesus het innig jammer vir hulle gevoel en hulle oë aangeraak, en dadelik het hulle oë gesien …"
(b) In sommige gevalle is die woordorde verander.
In Mark.1:5 kom drie variasies voor a.g.v. die volgorde van die drie woorde: "almal", "en", "was gedoop". In hierdie voorbeeld moet mens fyn oplet na die verskil in betekenis oor wie uit Jerusalem uitgegaan het, en wie gedoop is, en wie hulle gedoop het.
Een weergawe lui: "…die mense van Jerusalem het almal uitgegaan, en is gedoop."
'n Tweede lui: "…die mense van Jerusalem het uitgegaan en almal is gedoop."
'n Derde lui: "…die mense van Jerusalem het uitgegaan en hulle is gedoop, almal deur hom (Johannes) …"
Die 1933/53 AOV is gebaseer op die tweede variasie: "… die inwoners van Jerusalem het uitgegaan na hom toe, en almal is deur hom gedoop in die Jordaanrivier…"
Die 1983 ANV is gebaseer op die eerste variasie: " … al die inwoners van Jerusalem het na hom toe gestroom. …en is deur hom in die Jordaanrivier gedoop."
Hoewel dit nie 'n groot verskil maak nie, is dit tog interessant dat die volgorde van woorde tog 'n verskil in betekenis maak.
(c) Lettervolgorde is soms verander wat 'n ander woord tot gevolg het, soos in die vorige plasing bespreek is.
(d) Die kopieerder kon ander skrifte oor dieselfde onderwerp onthou en dan neerskryf wat elders staan, in plaas van die huidige teks. Dit is die verklaring van die vervanging van die woorde in Mat.19:17 met die woorde wat van Mark.10:17 in sommige later manuskripte hier ingedra is. Let op die 1933/53 AOV: Mat.19:16-17: "En daar kom een na Hom en sê vir Hom: Goeie Meester, watter goeie ding moet ek doen, dat ek die ewige lewe kan hê? 17 En Hy sê vir hom: Waarom noem jy My goed? Niemand is goed nie, behalwe een, naamlik God. Maar as jy in die lewe wil ingaan…" (Manuskripte tot die 8e eeu: =2; 9e – 12e eeue: =15)
Die 1983 ANV is gebaseer op die oudste manuskripte tot ons beskikking en lui: "Daar het iemand na Hom toe gekom en gesê: "Meneer, watter goeie daad moet ek doen om die ewige lewe te verkry?" 17 Hy het vir hom gesê: Waarom vra jy my uit oor wat goed is? Daar is net Een wat goed is. Maar as jy die ewige lewe wil ingaan…" (Manuskripte tot die 8e eeu: =4; 9e – 12e eeue: =3)
Vergelyk die weergawe in Matteus met Mark.10:17-18 in die AOV: "En toe Hy op die pad uitgaan, hardloop daar een na Hom toe en val voor Hom op die knieë en vra Hom: Goeie Meester, wat moet ek doen om die ewige lewe te beërwe? 18 En Jesus sê vir hom: Waarom noem jy My goed? Niemand is goed nie, behalwe Een, naamlik God."
Dit is opvallend dat die later manuskripte gewoonlik in getalle meer neig na die "veranderde" of "aangepaste" tekste. Dit is hoofsaaklik omdat die bronteks waarvan die Griekse Ortodokse Kerk hul afskrifte gemaak het, uit die groep van die Bisantynse tekstipe gekom het. Baie van die veranderinge in die bronteks kom juis in die Bisantynse tekstipe voor. Die kwessie van tekstipes word later in meer detail bespreek.
Die egtheid van 'n weergawe van 'n Evangelie word nie getoets of dit met 'n ander Evangelie ooreenstem nie, maar eerder of dit die unieke karakter en bewoording van daardie spesifieke Evangelie skrywer behou. Elke Evangelis lê immers klem op wat vir hom in 'n spesifieke situasie of gebeurtenis uitstaan.
Ek vertrou dat jy dit ook geniet en verstek word deur saam na die feite te kyk wat agter die verskille lê. Al is hulle moontlik onbeduidend, is hulle daar, en het hulle 'n logiese feitelike oorsaak.