Ons sien hier die eerste fase van die sogenaamde Heilige Oorlog, God se ingrype in die lewe van sy volk om vir hulle ‘n plek onder die son te verseker, dié land wat Hy aan hulle voorvaders beloof het. Dit is ‘n oorlog wat uiteraard eers in Kanaän voltooi sal word. Maar die eerste fase daarvan word aan God se verlossende teenwoordigheid verbind.
die verhaal van die Trek self wat sy hoogtepunt in die wonderbare oorsteek van die Rietsee bereik – hfst. 13:1-14:31,
Dié opdrag van die Here deur die mond van sy boodskappers glip egter by farao – waarskynlik Thutmoses III – soos water van ‘n eend se rug af. Hy het geen plan om dié opdrag te gehoorsaam nie. Trouens, farao verwys spottenderwys na Jahwe se opdrag om sy volk te laat trek: “Ek ken Jahwe nie.”
Die verwysing is na: “die land van die Shasu van Jahwe”. Daar is verskil van mening na presies wie die Shasu verwys, hoewel dit duidelik is dat die woord met “nomades” vertaal kan word. Uit die ander verwysing in Egiptiese bronne na die Shasu is dit verder duidelik dat dit na groepe in die breër gebied van die Midde-Ooste verwys. Heelwat geleerdes verbind dit dan ook met die Israeliete. Indien die Shasu na Israeliete verwys, is dit nog ‘n aanduiding dat die laat datering van die Eksodus nie gehandhaaf kan word nie (Justin Kelley oor die “Shasu” in die Lexham Bible Dictionary).
Farao maak egter sy stem dik en maak die las van die Israeliete dieselfde dag nog swaarder. Hulle sou nou self die strooi vir hulle stene moes voorsien wat hulle met geen vrye tyd sou laat nie. Sonder strooi sou die stene ook van ‘n baie swakker gehalte wees, want die strooi is ‘n bindmiddel vir die klei waarmee die stene gemaak is. Soos dit ontbind, gee dit ‘n suur af wat die klei meer plooibaar maak en krake en inkrimping verhoed. Hulle sou dus moes gehoor gee aan die opdrag van die farao.
Die farao wou deur hierdie verskerping van sy gewelddadige verdrukking die las van die Israeliete só swaar maak dat hulle daaronder sou swig en hulle planne vir ‘n Uittog sou laat vaar. Selfs ‘n poging van die Israelietiese opsigters (die slawedrywers was Egiptenare) wat die volk wou help deur met die farao in gesprek te tree, het misluk en hulle in opstand gebring teenoor Moses en Aäron: “Mag die Here julle straf omdat julle ons naam sleg gemaak het by die farao en sy amptenare en vir hulle ’n swaard in die hand gegee het om ons mee dood te maak.”
Die proses van die Uittog het dus op die korttermyn regtig nie gelyk asof dit enige momentum gaan bereik nie. Die keuse om die Here se leiding te volg, het hulle eintlik in groter moeilikheid gebring.
Daarom het Moses weer na die Here gegaan en beswaar gemaak dat die Here nie iets meer konkreet gedoen het om die volk te red nie. Eintlik, sê Moses, werk U sleg met hierdie volk en maak dit sy roeping ‘n risiko vir die volk omdat dit aanleiding gegee het vir die farao om die volk nog verder te mishandel.
Die vorige hoofstuk het afgesluit met die uitdaging wat konflik rondom ‘n mens se kinders vir jou bring. Die skrywer het ons ‘n kykie gegee spesifiek in die bitterheid van gees wat hulle skoondogters, die Hetitiese vrouens van Esau, vir Isak en Rebekka gebring het.
Daarby sal ons in die volgende gedeelte lees dat Rebekka só siek en sat was vir die Hetitiese vroue van Esau dat sy vir Isak gevra het om Jakob na Laban te stuur om met ‘n dogter van hulle familie te trou. Dit is nou benewens die feit dat sy Jakob só die gramskap van Esau wil spaar. Dit is egter duidelik dat Esau se lewenskeuses haar teen die bors gestuit het en sy het nie geskroom het om agteraf te konkel om Jakob te bevoordeel en Esau te benadeel nie.
Maar niemand is eintlik in dié deel van die verhaal te verskone nie. Isak tree wederregtelik op deur nie sy twee seuns saam te seën nie. Rebekka tree wederregtelik op deur doelbewus haar geliefde te bedrieg en Jakob voor te trek. Esau het reeds sy kaarte gewys deur sy eersgeboortereg prys te gee en daarby met plaaslike heidense meisies te trou. Jakob speel saam met sy ma ter wille van die voordeel wat hy dink hy daaruit sal kry.
Jakob stribbel eers teë, want hy is bang die bedrog bring ‘n vervloeking oor hom. Sy ma is egter baie duidelik dat sy kans sien vir dié vervloeking – kan jy nou meer – en oorreed Jakob om haar plan uit te voer.
Dié subtiele weglating in sy seën vir Jakob verraai waarskynik ‘n sweem van selfsug in Isak se versugting vir sy seun Esau. En verklaar miskien hoekom so baie in Israel gesukkel het om die seën van Abraham wat vir die nasies bedoel was, te omarm. Dink maar net aan die skoorvoetende profeet Jona wat die Nineviete niks gegun het nie, en eerder wou hê dat hulle vervloek word.
Let egter op hoe Esau Jakob nie net verkwalik vir hierdie bedrog nie, maar ook vir die wegneem van sy eersgeboortereg, iets waarvoor hy self verantwoordelikheid moes neem. Hy het dus ‘n onvermoë om in te sien watter effek sy eie dade inhou, selfs al is hy hierdie keer die een wat aan die kortste end trek.
Die seën wat Isak wel vir Esau gee, herinner aan die belofte wat die Here vir Ismael vroeër gegee het, een waarin Esau nie ‘n maklike lewe sal hê nie, een van oorlog en konflik, hoewel Isak tog die moontlikheid oophou: “maar as jy jou kans afwag, sal jy sy juk (Jakob s’n) van jou nek afgooi.”
Almal kry dus seer in hierdie groot konflik. Maar, die groter vraag is natuurlik, hoe gaan dit die heilsgeskiedenis raak? Hoe gaan God sy belofte van die seën vir die nasies in hierdie bedrieër Jakob tot vervulling bring? Is dit enigsins haalbaar om die pad te stap met iemand wat die seën van sy pa met bedrog gesteel het? Tyd sal leer.
Die hoop van Jakob se verhaal berus dus in die eerste plek op die belofte wat God aan Isak gegee het, op die seën wat Isak oor Jakob uitgespreek het in die tweede plek, al is dit ‘n geval van misplaaste identiteit, en veral op die genade van God self in die derde plek wat by die Jabbokrivier die bedrieër ‘n bedienaar van die goddelike genade maak vir die geslagte wat sou kom.