Biome van die aarde: Diere van die tropiese woude
Biome van die aarde — 7(b):
Oerwoud — enige
aap se droom!
BO: Daar’s ’n apie op ’n stokkie ... in sy eie paradys ...
Foto: Lindie Botes
Die tropiese woude is die tuiste van meer as die helfte van die wêreld se diere. Jy kan vrywel sê hierdie soort wêreld is ’n dier (en dus ook enige aap) se droom!
BO: Negeband-armadille (of negeband-gordeldiere) kom wydverspreid voor in die Amerikas—ook in die trope, wat glo hul oorspronklike houge­bied is. Hierdie insektevreters is alleenlopers, meestal naglopers en het ’n massa van sowat vyf tot tien kilogram. Hulle spring kenmerkend tot hoër as ’n meter reguit in die lug op wanneer hulle erg skrik. Die pantser op die rug van 'n negeband-armadil (Dasypus novemcinctus) bestaan uit agt tot tien gordels, meestal nege.
Foto: B. Bagatto, Department of Biology, University of Akron / U.S. Human Genome Project
RA-A-A-A-K! Krits-krits-krits! Ie-e-e-e-k! Hoog in die takke slinger ’n neusaap met die neus in die lug. Heel bo in die blaredak krys ’n kolonie papegaaie. Op die woudvloer vroetel ’n armadil (gordeldier) gulsig in die grond. Hy soek na sy stapelkos: miere, wurms, termiete en ander goggas.
Die groot gesnater, geskater en gesketter is nimmereindigend.
Ook nie verbasend nie—die tropiese woude is die tuiste van meer as die helfte van die wêreld se diere. Jy kan vrywel sê hierdie soort wêreld is ’n dier se droom!
Vir eers is daar baie skuilplekke omdat die woud van bo na onder uit verskillende lae bestaan, soos in die vorige aflewering beskryf is; daarby beteken die afwesigheid van seisoene dat daar altyd ’n paar bome of struike is wat vrugte, blomme of blare as kos aan te bied het; en die egalige klimaat verg min aanpassings van die vergenoegde diere.
Benewens in die bome se lae bied tropiese woude ook nog ander habitatte vir diere, soos dié by riviere.
Daar is werklik ’n magdom eksotiese toevlugte. Die gekrulde blare van epifitiese plante vang byvoorbeeld water op, wat klein dammetjies vorm waarin amfibiese diertjies en waterinsekte kan lewe. Die vermolmde hout van omgevalle bome is weer die tuiste van talle ongewerweldes.
Kenners reken dat tot 85 persent van die wêreld se inseksoorte in die trope woon. En omdat die klimaat so gunstig is, is ongewerwelde diere hier veel groter as hul neefs in ander natuurstreke.
Baie skoenlappers, naaldekokers, spinnekoppe, duisendpote, slakke en erdwurms is enorm.
REGS: Wonderlike veelkleurige vlinders... Dié op ons foto is nie noodwendig reënwoudsoorte nie, maar dien as illustrasie van die hordes insekte wat in sulke woude wemel.
LINKS: Ons dink aan stokinsekte as vlerklose goggas, maar Michael Whiting en Taylor Maxwell, geleerdes aan die Brigham Young-universiteit in Provo, Utah, het in ’n tyd gelede die biologiese wêreld verstom met ’n vonds van gevleuelde stokinsekte. Die stokinsekte met vlerke kom voor in Papoea-Nieu-Guinee, ’n land met welige reënwoude.
Foto: Allison Whiting / Insect Molecular Genomics Lab, Brigham Young University / Vergunning U.S. National Science Foundation
Die meeste van die wêreld se reuse soorte paddas, platannas, akkedisse en slange, insluitende die grootste slang, die anakonda, is ook tropebewoners.
SELFS hier, in soveel oorvloed, is sekere spesiale toerustings tog ook nodig vir oorlewing.
Hoewel kos volop is, groei dit baiemaal so hoog in die bome dat nie-vlieënde diere dit nie kan bykom nie. Daarby het elke plantsoort sy eie produksieritme en word hy dikwels omring deur onverwante spesies wat nie noodwending dieselfde tyd vrugte dra nie. Plantkos is dus wydversprei.
Plantvreters se liggaamsgrootte en -vorm moet daarom só wees dat hulle vry deur die bome kan beweeg, en hulle doen dit op verskillende maniere. Party spring van tak tot tak en klou aan die takke en stamme vas. Hulle kan selfs grypsterte en suigkussings hê om hulle te help vashou.
Duime en groottone buig in ander rigtings as die ander vingers en tone sodat dié diere hul hande en voete om takke kan vou.
Sommige diere kan selfs "vlieg". Darem nie rêrig soos voëls nie, maar hulle het sweef-membrane sodat hulle van boom tot boom kan duik om kos te soek of roofvyande te ontduik.
"Vlieënde" soogdiere sluit die swewende Australiese buidelrot, die vlieënde akkedisse en kolugo’s van Suidoos-Asië en die vlieënde eekhorings van Afrika in. Die enigste soogdier wat werklik kan vlieg, is die vlermuis—en hulle is volop in tropiese woude.
Grootte is van groot belang in die oerwoud. Hoewel ongewerweldes en akkedisse groter as dieselfde diere in ander sones is, is groter landdiere soos seekoeie, antelope en buffels weer kleiner.
Dis gewoonlik te wyte aan die gebrek aan gras, maar om kleiner te wees, is belangrik aangesien ’n groter liggaam beweging deur die woud sal bemoeilik, veral as die dier groot horings het.
Die meeste hoefdiere van die reënwoude het ’n spits gesig wat hulle help om deur die ruigte te beweeg. En die slange in die bome is dunner as dié wat op die grond voorkom.
Die kleurryke vrugtevretende toekan het weer ’n enorme snawel om in die digte gebladerte te steek en vrugte te pik van dun takke wat onder sy gewig sal breek.
Kolibri’s, sekere motte, suikerbekkies en langneus-vlermuise kan in die lug voor blomme bly hang deur hul vlerke blitsvinnig vorentoe en agtertoe te beweeg.
Diere wat in bome woon, moet goeie sig hê. Hoër aapsoorte se oë sit voor aan hul gesigte sodat hulle binokulêre sig het en presies die afstand tussen bome en takke kan meet.
REGS: Benewens ’n groot aantal bekende soorte, word die eienaardigste diere in die oerwoude aangetref, soos hierdie langneusaap (Nasalis larvatus) van Broenei, Indonesië en Maleisië.
Foto: © J. Jern & Susan Clark / CITES Photo Gallery
Selfs boomslange en -reptiele het smal snoete wat beteken dat hul gesigsvelde oormekaarskuif en hulle dus ook binokulêre sig het.
Op die woudvloer is sig minder belangrik, aangesien boomstompe en plante dit belemmer. Gehoor is hier nuttiger en die gronddiere het dikwels groot ore.
Verskillende diere het verskillende sosiale gedragspatrone om hulle te help om kos te vind. Sommige is nomadies en beweeg vrylik van een vrugtedraende boom na ’n ander. Ander lewe weer in gesete gemeenskappe wat so klein is dat die kosvoorraad nooit bedreig word nie.
LINKS: Ewe vreemd as die neusaap is die luidiere van die tropiese woude van Suid- en Sentraal-Amerika. Die paaiboelie op hierdie foto is natuurlik buite sy gewone lewensruim—in die bome waar hy taks onderstebo hang (sodat die reënwater kan afdrup).
Foto met verguning van http://www. freejunglepictures. com
DIE tropiese oerwoude is van wesenlike belang vir die natuurlike ewewig op ons planeet. Maar, selfs terwyl jy hierdie artikel lees, word groot dele van die oerwoude platgestoot en vir kommersiële gebruik skoongemaak. Diere word geskiet, verbrand, uitgehonger.
In elke natuurstreek van die wêreld het die mens se gierigheid of swak bestuur op die een of ander manier gesorg dat sekere diere en plante vir ewig verdwyn het. Kenners meen dat een derde van alle lewende wesens op ons planeet teen die jaar 2050 nie meer sal bestaan nie.
Dis ’n tragiese verwyt teen die manier waarop die mens oor die aarde heers. Miskien moet ons weer ’n keer ag slaan op die woorde van die beroemde Duitse sendeling-dokter Albert Schweitzer (1875-1965):
"Totdat die mens die kring van sy deernis verbreed om alle lewende dinge in te sluit, sal hy self geen vrede vind nie."
FOTO BO: Hierdie jong paaiboelie lyk darem ’n mooi aap om hom te verbeel hy’s ’n mens! Maar in Maleis beteken sy naam sowaar “man van die bos’’. Tog kan geen mens die orang-oetang dit nadoen as hy aan sy tone en gekromde vingers deur die boomtoppe beweeg nie. En hoewel hy nie die flinkste rinkinker in die familie van die ape is nie, is hy soos enige trope-dier volmaak toegerus vir sy lewe in die oewoud. (Orang-oetangs is van die oerwoude van Borneo en Sumatra.)
Foto deur U.S. National Oceanic & Atmospheric Adminstration (NOAA) (foto ietwat gewysig)