mag | mnr.muller
Om "pa te staan" en die wanpersepsies van studenteleierskap
Posted on Augustus 3, 2010 by mnr.muller
Ek vermoed leerders en studente het meestal 'n wanpersepsie van volwasse leierskap.
Dis nie hulle skuld nie; inteendeel, dis noodwendig die geval, omdat hulle slegs omring word deur spesifieke tipe gesagsfigure (ouers en onderwyers) waarop hulle grootmens-gedrag modelleer.
Maar ouers en onderwysers vervul spesifieke gesagsrolle in die samelewing: hulle lê die reëls en struktuur neer en vervul 'n koesterende rol teenoor kinders wat óf soetjies inval by die reëls óf op kreatiewe wyses dit buig/breek.
In 'n volwasse en demokratiese leierskapsopset, voel ek, moet 'n mens probeer wegbeweeg van ongelyke magsverhoudinge waar een party die ouer-rol probeer vervul, en die ander gereduseer word tot kinderlinge.
Volwassenes onderhandel met mekaar; luister mekaar uit en dwing nie soseer reëls op mekaar af nie.
Volgens die transaksionele analise teorieë beweeg 'n mens konstant tussen verskillende ego-state: soms tree jy soos 'n ouer op; soms speel jy soos 'n kind, en ander kere onderhandel jy soos 'n grootmens. Daar is nie soseer "slegte" state nie, maar jy loop wel die gevaar om (tesame met diegene rondom jou) in sekere gedragsgroewe te verval, soos verklaar kan word deur dié verskillende rolle, wat dan almal se gedrag bepaal.
'n Tipiese voorbeeld van bogenoemde is huiskomiteelede wat hulleself dikwels in 'n "ouer"-rol inplaas – en gevolglik eerstejaars (ook dikwels hulleself) in die "kinder"-rolle.
Sodanige verhoudings werk goed en is besonder volhoubaar: die een teer van die ander af, HK-lede beweeg tussen die rol van omgee- en tugtende ouer, en die eerstejaars vind hulle weg tussen een van twee rolle, dié van luisterende, wetsgehoorsame (hulpelose) kinders, of dié van morrende rebellie/verset teen die heerskappy.
Solank as wat die HK die reëls neerlê, sal daar huislede wees wat dit volg én huislede wat dit breek. Saam-saam voed hulle mekaar se rolverwagtinge.
Bogenoemde spel kan tereg heel plesierig wees as ál die partye besef dat hierdie rolle slegs speel-speel ingeneem word; as eerstejaars hulleself as volwassenes beskou en die kinderrol inneem as tydelike en ironiese spel met mede-volwassenes wat vir die pret as "ouer/onderwysers" optree: 'n parodie op die magshiërargieë van die samelewing.
Probleme kom egter in as:
'n HK-lid nie hierdie spel verstaan nie, en hom/haarself ernstig in die gesagsrol inleef,
'n Eerstejaar nie hierdie spel verstaan nie, en eerlikwaar hom/haarself laat hiet en gebied,
'n HK-lid of eerstejaar eerlikwaar probeer om 'n onderhandelende volwassene-rol te vervul in 'n opset waar die verwagtinge en rolspel-verdeling anders uitgelê is.
Alhoewel heelwat nuweling-eerstejaars universiteitskampusse betree met 'n besef van dié ironie – omdat hulle alreeds vooraf gemaklik is in hulle volwassenheid (en hulleself as gelykes sien t.o.v. hulle ouer vriende, broers en susters) én hierdie ouer-kind spelreëls van 'n oriënteringstydperk verstaan – is daar ook vele wat totaal oorbluf word deur dié teenstrydighede en geensins verstaan watse magspel aan die gang is nie.
En, omdat ons selde eksplisiet dink oor dié rolle wat ons vertolk – en in sommige gevalle dié spel te lank aanhou speel, sonder die verwagte denouement wat alles netjies oplos – verval ons in 'n gekkeklug wat onvolhoubare verwagtinge vir alle partye skep.
Filed under Studenteleierskap and tagged mag, Ouer Volwassene Kind, Parent Adult Child, Studenteleierskap, transactional analysis, Transaksionele Analise, verwelkoming |	8 Kommentaar
Life Skills #10 – wat jy wil word as jy eendag groot is
Posted on Mei 12, 2008 by mnr.muller
Die nuwe matriekvak, Lewensoriëntering, het vier hooftemas waarvolgens die lesse aangebied word. Sover het ek in my bloglesse hoofsaaklik gefokus op die eerste tema, Persoonlike Welsyn, en het ek gepraat oor leefstylkwessies van hedendaagse skoolleerders: hoe jy sosiaal rook, jouself nie moertoe drink nie, in matigheid vloek, en verantwoordelik vry.
Die laaste twee lesse was oor integriteit en onafhanklikheid.
Die voorafgaande lesse lei my na vandag se onderwerp oor Beroepsvoorligting: Wat wil jy word as jy eendag groot is?
Dis eintlik ironies dat ek enigsins hierdie onderwerp aanpak, want self het ek nie 'n clue wat ek eendag wil word wanneer ek groot is nie (en ek is nou al vinnig op pad 30 toe).
Tog weet ek hoe dit is om te sukkel met dié vraag, en in my worsteling, het ek al hoe méér vrae opgespoor wat ek sukkel om te beantwoord:
1. Wat is my pokèmon specialities?
Ek noem die unieke kombinasie van talente, karaktertrekke en vaardighede: jou pokèmon specialities. Dit waarin jy regtig goed is.
Vir my is dit makliker om ander se pokèmon specialities raak te sien as my eie, maar gelukkig bestaan daar verskeie psigometriese toetse wat vir jou sê wat jou aanleg, persoonlikheid en vaardighede is. Die Myers/Briggs-toets onderskei of jy introvert/ekstrovert is, of jy met jou sintuie/intuisie inligting inwin, of jy jou besluite eerder op grond van jou denke/gevoelens maak, en of jy eerder situasies beoordeel/bekyk.
IK-toetse van ouds (wat fokus op linguistiese en wiskundige vaardighede) sal uitwys of jy 'n rocket scientist kan word of nie. Bykomend hiertoe kan meervoudige intelligensie-toetse jou help uitpluis wat jou voorkeur-denkstyl is (hoe jy die maklikste inligting aanleer). Ook is daar linker- en regterbreintoetse.
Anyway, om jou pokèmon specialities agter te kom, is eintlik 'n lewenslange soektog; dit help om te luister wat toetse, en wat jou ouers en vriende van jou sê, maar op die ou end moet 'n mens in verskillende werksituasies ook maar agterkom wat jou laat tick en watter goed jy kan regkry waarmee ander mense soms sukkel.
2. Watter werk sal die meeste fun wees?
Almal hou van ander tipe dinge. (Vir my is "pret" eintlik overrated. Ek is nie per se 'n happy mens nie, so om uit te figure watter werk die meeste fun sal wees, is vir my besonder moeilik.) Nietemin, ek het oor die jare agtergekom dis vir my lekker om onmiddellik te sien hoe dit wat ek doen ander mense help. Dis vir my lekker om met jongmense te werk. Dis vir my fun om mense te help om onmoontlike dinge aan te pak en dit dan amper-amper reg te kry. Ek geniet dit om gesag uit te daag. Ek hou van woordspelings, Nederlandse gedigte en spelfoute regmaak. Ek geniet krieket en tafeltennis en skaak. So, alhoewel ek nie alles waarvan ek hou in één werk noodwendig sal kan doen nie, is dit tog goed om te weet waarvan ek min/meer hou en watter tipe dinge ek regtig verpes. Ek haat spitstyd verkeer, so ek sal eerder iewers werk waar ek binne stapafstand kan bly.
3. Watter werk sal my moerse ryk maak en baie status gee?
Op die ou end werk 'n mens om geld te kry om van te lewe. Moenie dit vergeet nie. Daar is beroepe in die wêreld waarvoor 'n mens min geld kry, en daar is beroepe in die wêreld waarvoor 'n mens baie geld kry. Die doktors, ingenieurs en prokureurs word nou maar as die leiers van die samelewing beskou; die rekenmeesters, ouditeurs en aktuarisse gaan geld maak; dis hoe dit tans is.
Besef dus vooraf dat as jy kies om 'n swakker-betaalde beroep te kies, jy baie sorgvuldiger moet lewe – veral aanvanklik. Ongeag watter beroep jy doen – jy moet minder uitgee elke maand as wat jy verdien, jy moet geld spaar en soveel as moontlik belê in bates wat onafhanklik van jou insette, kan groei en vermeerder.
Moenie net op grond van inkomste kies watter beroep om te doen nie, maar as jy twee opsies het, straatveër of onderwyser, kies dan maar eerder die beroep waar jy effens meer geld en aansien gaan verdien (straatveër dus). En moet jouself nie verknies aan jou tekort aan status nie. Wat kan jy uit die lewe uit kry?
4. Watse werk sal my die minste worries en meeste sekerheid gee?
Baie ouens wil weet dat hulle môre en oormôre steeds 'n inkomste sal hê, ongeag van wat gebeur. Sulke ouens sal dalk nie vir 'n upstart-onderneming wil werk nie, maar eerder vir 'n groot, gevestigde maatskappy met 'n mediese fonds en 'n aftreeplan. Hierdie voorkeure sal ook verander hoe ouer jy word; aanvanklik kan jy dit moontlik bekostig om 'n hoë-risiko beroep te betree, maar namate jy meer afhanklikes (soos kinders) het, sal jy dalk voel jy moet meer stabiliteit en sekerheid in jou beroepslewe hê.
5. In watter job sal ek voel asof ek iets rêrig betekenisvoel doen?
Nie alle beroepe laat jou soos 'n goeie mens voel nie. Selfs nie eens 'n doktor wat by die noodeenheid werk, voel elke dag asof sy/haar werk nuttig is nie (dis maar lastig om dieselfde meswond-pasiënt elke tweede week toe te werk). Dalk vind jy dit nuttig om by 'n koerant te werk – maar vir iemand anders kan dit totaal onsinnig wees om hom/haarself af te sloof vir 'n publikasie wat slegs vir een dag gelees word. Wat is vir jou sinvol om te doen? Wat kan jy heeldag doen, sonder om moeg te word? Wat laat tyd vir jou verbygaan sonder dat jy honger word? Wat kan jy tot die lewe voeg?
6. Watter tipe werk sal my die meeste vrye tyd gee?
Dalk is jy een van daai ouens wat net wil werk en bloot belangstel in status en mag. Dis great, dan is vrye tyd nie noodwendig vir jou so belangrik nie. Andersins, miskien is jy regtig iemand wat hou van movies kyk en kuier met vriende en eendag nie oor naweke wil werk nie, want jy sal dan eerder monopoly met jou kinders wil speel. Gaaf – oorweeg dan eerder beroepe met vaste werksdagure en geen verpligtinge oor naweke nie. Dalk wil jy vir 'n ruk lank baie hard werk sodat jy vroeg kan aftree. Probeer uitwerk van watter scenario jy die meeste van hou.
Wat wil jy word as jy eendag groot is?
Op dié vraag het ek self nog geen antwoord nie. Dalk is dit omdat ek nog nie juis wil groot word nie. Ek weet nie. Maar ten spyte van my tekort aan rus of rigting, gun ek myself die tyd en vryheid om stadig deur die bogenoemde ses vrae te werk.
Ek het in graad 10 en op universiteit vakke gekies wat vir my so veel as moontlik opsies oopmaak, juis omdat ek toe nog nie 'n spesifieke rigting kon vind wat my interesseer nie.
En nou, in die verskillende werksomgewings waarin ek myself bevind, vra ek voortdurend vir myself hierdie vrae hierbo af: is die werk fun, gee dit vir my geld en mag, laat dit my toe om nie te worry nie, het ek genoeg vrye-tyd, en is dit wat ek met my tyd doen sinvol? So leer ek myself beter ken en kan ek my pokèmon specialities voortdurend slyp om vir myself 'n prettiger, sinvoller en meer lonende beroep uit te kerf.
Filed under Life Skills and tagged beroep, beroepsvoorligting, betekenis, fun, geld, lewensoriëntering, mag, pokèmon specialities, sekerheid, sin, status, vryheid, werk |	9 Kommentaar
twaalftoon, fisika kopiereg en kuns: youtube.com/watch?v=4niz8T… 5 years ago
real role of leadership in education is to create climates of possibility (not to command or control): ted.com/talks/ken_robi… 5 years ago