Mokgatlo wa Tlhabollo ya Batšweletšamabele (Grain Farmer Development Association (GFADA)) wo o sa tšogo hlongwa, gammogo le mokgatlo wa Grain Value Chain Network (GVCN), ga e a tshwenyega fela ka baka la go hloka mohola ga tšweletšo ka bontši ya mabele mono Afrika-Borwa, eupša e tshwenyegile gape ka baka la khuetšo ye mpe yeo taba ye e nago le yona mabapi le balemi ba bafsa.
Mmušo o ikemišeditše go tiiša matsogo a batšweletši ba bafsa mme ka fao mokgatlo wa GFADA le wona o nyaka go ba thekga ka maatla. Eupša go fa balemi ba bafsa naga ntle le thušo le tlhohleletšo ye e nyakegago, ke tatolo ye e nyamišago ya bonnete bjo bo lebanego batho ba. Maloko a mokgatlo wa GVCN a na le bokgoni le boitemogelo bjo bo a kgontšhago go thekga le go thušana le balemi ba bafsa, eupša Mmušo wona o swanetše go kgatha tema ya go ba thuša ka tšhelete le ditlhamo gore ba be le sebaka se se lekanego sa go ka kgotlelela.
Nnete ke gore go bohlokwa kudu gore mabaka a intasteri ya mabele ka botlalo a lekodišwe ka šedi. Nako e a fela mme e ka ba manyami kudu ge setšhaba sa Afrika-Borwa se ka lebanwa ke tlhaelo ya dijo. Nako e fihlile gore mongwe le mongwe a lemoge gore mabakeng a gonabjale kgonagalo ye e thomile go fetoga nnete ye e iphago maatla.
Bothata bo mo kae?
Ditheko/dithekišo tše di amago tšweletšo di sepelelana thwii le ditshenyegelo mabapi le dinyakwapšalo (input costs) tša ditšhabatšhaba, mme Afrika-Borwa ke ye nngwe ya dinaga tša lefase tšeo di nago le ditshenyegelo tša godimo go fetiša mabapi le dinyakwapšalo. Ditshenyegelo mabapi le tšweletšo di oketšega ka pela go feta dithekišo tša ditšweletšwa, seo se hlolelago batšweletši mathata a magolo.
Botšweletši le bokgoni ke dintlha tše pedi tše bohlokwa tša go lwantšha bothata bjo. Ka fao dinyakišišo di bohlokwa go kaonafatša mekgwa ya tšweletšo. Taba ye e šitišago dinyakišišo tše di tiilego ke tlhaelo ya tšhelete go tšwa go mmušo.
Ditheko tše di golelago godimo di nyaka gore poelo ye e hwetšwago godimo ga hektare e godišwe goba tšweletšo e katološwe. Se se ra gore bolemi bo swanetše go katološwa gore ditseno tše di nyakegago (critical net income) di kgone go phethagatšwa. Ka lehlakoreng le lengwe, batšweletši ba bafsa ba ka kgona go fihlela ditseno tše di nyakegago fela ka bokgoni bjo bo kaonafaditšwego le theknolotši ya sebjalebjale. Nepo e dula e le go kgatha tema ekonoming. Batšweletši ba bafsa ba ithekga ka tšhutišo ya bokgoni le thušo ye e tšwelelago, seo e lego tebanyo ya GFADA. Tlhokego ya bokgoni le thušo ke tšhitišo ye kgolo ya batšweletši ba bafsa temong. Bolemi ke intasteri ya dikgonagalokotsi (risk-industry) mme motšweletši o swanetše go ipeakanyetša mengwaga ye mebe yeo e ka mo šitišago go hwetša poelo.
Lehlakoreng la ditseno ditheko/dithekišo le tšona di sepelelana le mekgwanyana ya ditšhabatšhaba (international tendencies) mme di fetogafetoga go ya ka phetošetšo ya tšhelete (exchange rates). Taba ye batšweletši ga ba kgone go e laola mme e huetša dikwano tša papatšo (barter agreements) kudu. Go feta fao ditheko/dithekišo di dula di šuta gare ga tekanelothekontle (import parity) le tekanelokišontle (export parity), mme gonabjale di batamelane le ya mafelelo, seo se gatelelago poelo (profitability).
Dithekišo tša mabele di laolwa ke mediro ya mmaraka wo o lokologilego (free market mechanisms), seo se godišago bohlokwa bja nyako le kabo. Tšweletšo mono Afrika-Borwa e feta nyako ya mmaraka ya mo gae, ka fao kišontle ga se gore e na le mohola ka tshwanelo. Kabo ya mabele lefaseng e godimo kudu mo lebakeng le, seo se gatelelago dithekišo fase. Maikemišetšo a a šitišago a mmušo a thibela tlhabollo ya mebaraka ye mefsa (dibešwa tša bio fuels), seo se gatelelago (šitišago) koketšamohola.
Batšweletši ba Afrika-Borwa ga ba thušwe ke Mmušo, goba ba thušwa ganyane fela, seo se ba šitišago go phadišana le dinaga tše di rekišetšago dinaga tše dingwe ditšweletšwa tša tšona, tšeo ka tlwaelo di thušwago ke mebušo ya tšona. Mmušo wa Afrika-Borwa ka fao o ka akanya go lekodiša taolo ya ditefo (tariff controls) go kgonthiša thušo ye kaone go batšweletši le go bareki mabapi le go rekega ga diphahlo (affordability).