PressReader - Beeld: 2017-07-12 - Die­naar van ska­du­sy
Die­naar van ska­du­sy
Die wy­se waar­op Bell Pot­tin­ger ras­se­span­ning in Suid­A­fri­ka uit­ge­buit het, her­in­ner aan ’n S­te­phen King­ril­ler, skryf Mur­ray La Vi­ta.
Beeld - 2017-07-12 - MIDDELBLAD - Mur­ray La Vi­ta is ‘n ar­ti­kel­skry­wer van Net­werk24.
In­dien die maat­skap­py Bell Pot­tin­ger ’n mens was, sou jy hom as ’n so­si­o­paat kon be­skryf: Ma­ni­pu­le­rend, de­struk­tief, ge­we­ten­loos – ’n en­ti­teit wat ei­e­be­lang bo waar­des of die be­lan­ge van an­der stel.
“Ab­solúút,” sê Da­ve Du­ar­te, ’n spe­si­a­lis in di­gi­ta­le kul­tuur en di­rek­teur van die kom­mu­ni­ka­sie­maat­skap­py T­rees­ha­ke.
“Dié op­tre­de ver­teen­woor­dig ook die erg­ste van ka­pi­ta­lis­me. Jy hoef nie men­se te be­na­deel om geld te maak nie.”
Du­ar­te meen Bell Pot­tin­ger ge­bruik kom­mu­ni­ka­sie al ja­re lank as ’n wa­pen. Hy be­skryf dit as “we­a­po­ni­sing com­mu­ni­ca­ti­ons”.
“Dít is wat hy aan sy kli­ën­te ver­koop. Hy sal ’n per­spek­tief spe­si­fiek so plooi dat dit tot die kli­ënt se voor­deel strek, maar nie nood­wen­dig tot voor­deel van die pu­bliek nie.
“Jy ge­bruik kom­mu­ni­ka­sie om ge­drag te ver­an­der. In ’n po­si­tie­we sin kan kom­mu­ni­ka­sie ge­bruik word om men­se te mo­bi­li­seer tot de­mo­kra­tie­se op­tre­de of om hul­le oor ’n kwes­sie in te lig. Maar so­si­a­le me­dia is ook al in plek­ke soos Suid-Soe­dan ge­bruik om men­se teen me­kaar op te steek.”
Bell Pot­tin­ger, waar­van die hoof­kan­toor in Lon­den is, is in die 1980’s deur lord Ti­mothy Bell, wat be­kend­heid ver­werf het as kom­mu­ni­ka­sie­raad­ge­wer van die voor­ma­li­ge B­rit­se pre­mier Mar­ga­ret T­ha­t­cher, op die been ge­bring. Dit is een van die wê­reld se ryk­ste en mag­tig­ste ska­kel­maat­skap­pye.
Hy het sy geld ge­maak deur die beeld van ou­to­kra­te en be­rug­tes soos Au­gusto Pi­no­chet van C­hi­li, die pre­si­dents­vrou van Si­rië en die on­der­druk­ken­de re­gi­mes van lan­de soos Be­la­rus, E­gip­te en Sa­oe­di-Ara­bië te poets. Ook van be­ken­des soos Os­car Pis­to­ri­us na­dat hy Ree­va S­teen­kamp dood­ge­skiet het, mul­ti­na­si­o­na­le maat­skap­pye en die A­me­ri­kaan­se mi­li­tê­re ad­mi­nis­tra­sie in Irak, be­rig The Glo­be and Mail.
Kom ons staan vir ’n oom­blik stil by wat Bell Pot­tin­ger in Suid-A­fri­ka ge­doen het.
Ge­lek­te e-pos­bood­skap­pe het aan die lig ge­bring hoe hy Suid-A­fri­ka se ras­se­span­ning deur ’n ge­we­ten­lo­se stra­te­gie uit­ge­buit en ge­ma­ni­pu­leer het om die sa­ke­be­lan­ge van die Gup­ta-broers, wat noue ban­de met pres. Ja­cob Zu­ma en sy fa­mi­lie het, te dien.
Sol­ly Moeng, ’n han­dels­naam­ken­ner, sê die veld­tog sou Suid-A­fri­ka­ners tot op die rand­jie van die af­grond ge­druk het. Dit het wit men­se laat vra of daar nog vir hul­le ’n toe­koms in die land is.
Die Gup­tas, in sa­me­wer­king met Zu­ma se seun Du­du­za­ne, het Bell Pot­tin­ger in 2016 deur hul maat­skap­py Oak­bay aan­ge­stel op ’n tyd­stip toe die twee fa­mi­lies en die Zu­ma-re­ge­ring toe­ne­mend by kor­rup­sie­skan­da­le be­trek is.
Die a­gent­skap het Oak­bay en die ANC-jeug­li­ga ge­help om die be­grip­pe “e­ko­no­mie­se a­part­heid” en dat wit­mo­no­po­lie­ka­pi­taal die land se e­ko­no­mie in sy greep het, te ge­bruik.
Lui­dens The Glo­be and Mail se ont­le­ding het Bell Pot­tin­ger vol­gens een ge­lek­te e-pos­bood­skap “e­mo­tie­we taal” soos “e­ko­no­mie­se be­vry­ding” aan­ge­moe­dig. In nog ’n e-pos­bood­skap het ’n werk­ne­mer van die a­gent­skap ’n ANC-jeug­lei­er ge­prys wat met “bur­ger­oor­log” ge­dreig het.
Dit is hier waar ’n mens dink aan S­te­phen King se ril­ler­ro­man Need­ful T­hings, waar­in die sjar­man­te o­mie Le­land Gaunt die win­kel Need­ful T­hings in die dorp Cas­t­le Rock o­pen. Uit­ein­de­lik word dit dui­de­lik dat hy nie­mand an­ders as die dui­wel is nie en dat hy in­wo- ners se on­der­lin­ge stru­we­lin­ge en grie­we ken en uit­buit – tot op ’n punt waar die he­le dorp uit­ein­de­lik in die greep van waan­sin en ge­weld is.
Du­ar­te sê die beeld­poets­be­dryf in die breë weet hul­le ver­draai die waar­heid en dien nie die be­lan­ge van die sa­me­le­wing nie.
“Deur ’n kli­ënt soos Oak­bay te aan­vaar, het Bell Pot­tin­ger geld bo waar­des ge­plaas, want hy het kom­mu­ni­ka­sie op ’n wy­se ge­bruik wat men­se ver­deel; hy het nie veel aan­dag aan die fei­te ge­gee nie en eer­der die waar­heid ver­draai.”
Wat or­ga­ni­sa­sies soos Bell Pot­tin­ger ook ge­doen het, was om reu­setwy­fel te skep oor iets soos kli­maats­ver­an­de­ring ter­wyl hy ny­wer­he­de ver­teen­woor­dig het wat vir groot be­soe­de­ling ver­ant­woor­de­lik is.
“Deur hul beeld­poet­se­ry en die plant van die saad­jies van twy­fel in die me­dia, het hul­le ons laat twy­fel of daar­die ny­wer­he­de kli­maats­ver­an­de­ring ver­oor­saak.”
Du­ar­te sê maat­skap­pye soos Bell Pot­tin­ger gee die ska­kel­be­dryf ’n sleg­te naam.
“Ek dink ’n groot deel van die ska­kel­be­dryf skep ’n be­hae daar­in om twy­fel­ag­ti­ge ( dark si­de) kli­ën­te te ver­teen­woor­dig. Hul­le sal hul­self as dis­kre­te kom­mu­ni­ka­sie­boe­tieks of -kon­sul­tan­te voor­hou en dan stem­ming maak vir ’n or­ga­ni­sa­sie of as front vir hom dien. Wat hul­le dan doen, is om as beeld­poet­sers op te tree en s­to­ries aan te bied, te ver­draai en die waar­heid in we­se te ma­ni­pu­leer.
“Ek dink nie dis iets nuuts nie. In Suid-A­fri­ka het hier­die Bell Pot­tin­ger-si­tu­a­sie dalk nou net die kwes­sie be­lig.
“Op kort ter­myn sal ’n or­ga­ni­sa­sie soos Bell Pot­tin­ger se re­pu­ta­sie ly, wat nog­al i­ro­nies is as ’n mens in ag neem kli­ën­te stel hom aan om hul re­pu­ta­sie te be­vor­der. Die re­pu­ta­sie van die or­ga­ni­sa­sies wat Bell Pot­tin­ger tans ge­bruik, sal ook hier­on­der ly.
“An­der­syds dink ek dat daar ná ’n skan­daal soos hier­die net so­veel or­ga­ni­sa­sies gaan wees wat nou be- sef ons is in ’n post-waar­heid­sa­me­le­wing en dalk sal dit hul­le juis aan­spoor om meer in sul­ke ma­ni­pu­la­sie te be­lê.
“Sul­ke si­tu­a­sies laat ons ook be­sef kom­mu­ni­ka­sie maak wél saak; die i­dees wat ons deel, máák ’n ver­skil aan die sa­me­le­wing en hul­le kan ons óf ver­e­nig en ’n na­sie en de­mo­kra­sie bou en werk­ge­leent­he­de skep óf hul­le kan pre­siés die teen­oor­ge­stel­de doen en kor­rup­sie ver­diep en ver­deeld­heid saai.”
’n Be­leid of re­gu­la­sies teen die op­tre­de soos dié van Bell Pot­tin­ger gaan waar­skyn­lik nie werk nie, meen Du­ar­te.
“Wat moet ge­beur, is dat ons ’n so­si­a­le im­muun­stel­sel teen fop­nuus ont­wik­kel. Ons as sa­me­le­wing moet meer me­di­a­ge­let­terd word en ons het meer or­ga­ni­sa­sies no­dig wat die de­mo­kra­sie be­skerm.”
Die voor­ma­li­ge beeld­poet­ser Mar­cus B­rewster, wat dees­dae in Mal­ta woon, sê: “Deur te praat van die ska­de wat Bell Pot­tin­ger aan die ve­sel van die Suid-A­fri­kaan­se sa­me­le­wing aan­ge­rig het, is om twee­di­men­si­o­neel na die prent­jie te kyk. Die Bell Pot­tin­ger-veld­tog het ook an­der vlak­ke van Bran­dSA aan­ge­tas waar­van die mees pro­ble­ma­tie­se een ons e­ko­no­mie is. Maar ja, e­ni­ge af­gra­de­ring van Suid-A­fri­ka se e­ko­no­mie­se wel­stand weens Bell Pot­tin­ger se dis­in­for­ma­sie­veld­tog sal in­der­daad ook die maat­skap­li­ke ve­sel raak.
“As ’n wit Suid-A­fri­ka­ner is ek kwaad, kri­ties, min­ag­tend en wan­ho­pig oor die nar­ra­tief van ‘wit­mo­no­po­lie­ka­pi­taal’. Dalk het die meer­der­heid swart Suid-A­fri­ka­ners ge­dink dis waar, maar ek het ge­dink dit is hoogs op­rui­en­de re­to­riek.
“Wat die e­tiek van die saak be­tref, dink ek dit is te op­per­vlak­kig om te sê geen ska­kel­maat­skap­py be­hoort die Gup­tas en Oak­bay te ver­teen­woor­dig nie. Ver­teen­woor­di­ging is een ding. Om doel­be­wus en op on­der­my­nen­de wy­se die kon­teks van ’n dis­koers te ver­an­der, is iets an­ders.
“Dit was as­of Bell Pot­tin­ger, om die o­pen­ba­re aan­dag van sy kli­ën­te se mags­mis­bruik af te lei, ’n selfs gro­ter ge­drog ge­skep het. On­ge­luk­kig is daar­die ge­drog nie ’n spook nie – dit blyk toe ’n reg­te mon­ster te wees waar­van die be­staan di­a­bo­lie­se ge­vol­ge het.” ) By­ko­men­de bron­ne: PRWeek en Wi­ki­pe­dia.
Gra­fi­ka: RU­DI LOUW
1 Bell Pot­tin­ger se half­har­ti­ge ver­sko­ning waar­in hy self slag­of­fer pro­beer speel. Fo­to’s 2, 3 en 4 is deur woe­den­de Suid­A­fri­ka­ners op T­wit­ter uit­ge­stuur. Nick Lam­bert van Bell Pot­tin­ger wat vol­gens die Gup­ta­e­pos­bood­skap­pe ge­sê het dis ’n “be­lang­ri­ke oom­blik” toe Col­len Mai­ne, ANC­jeug­lei­er, met ’n bur­ger­oor­log ge­dreig het. Vic­to­ria Ge­og­he­gan, ’n di­rek­teur van die maat­skap­py, wat af­ge­dank is. 2 4