’n Onwaarskynlike held in die gronddebatKoning Goodwill Zwelinthini. Foto: DoC Die koning van die Zoeloes, Goodwill Zwelethini, het na vore getree as ŉ absoluut onwaarskynlike sleutelspeler in die stryd teen die onteiening van grond sonder vergoeding. Die koning se toetrede het verlede week momentum opgebou toe hy tydens ‘n Zoeloe-imbizo (volksamekoms) in Ulundi gedreig het met oorlog en afstigting as onteiening sonder vergoeding aanvaar sou word. Koning Goodwill se dreigemente en sy aanhang het daartoe gelei dat pres. Cyril Ramaphosa inderhaas Empangeni toe gereis het om met die koning te vergader, klaarblyklik met die doel om te verhoed dat die steeds bestaande impi- en regimentestelsel van die Zoeloevolk teen die Suid-Afrikaanse staat ontplooi word. Hy het die verskering aan die koning gegee dat die Ingonyama-trust, wat basies al die kommunale landelike dele van die voormalige tuisland KwaZulu beheer en waarvan koning Goodwill die enigste trustee en dus die oppermagshebber is, nie deur onteiening sonder vergoeding geraak sal word nie. As die ANC Ramaphosa se belofte aan die koning gestand doen, kan dit die dood in die pot wees vir die hele veldtog om grond te onteien en aan die staat toe te ken, soos die EFF en sommiges in die ANC wil hê, want jy kan nie ŉ algemene wet maak wat op alles behalwe die Ingonyama-trust van toepassing is nie – dit sal geen regsgeldigheidstoets slaag nie. Die party wat hieruit die meeste te verloor het, is op die oog af uiteraard die groot aanstigters van onteiening sonder vergoeding, naamlik die EFF. Maar die nasionale woordvoerder van die EFF, dr. Mbuyiseni Ndlozi, het by navraag aan Maroela Media gesê hulle beskou dit nie as so ‘n groot terugslag nie. “Ons respekteer die koning en tradisionele leiers, maar ons meen nie hierdie beswaar is tans die primêre kwessie nie. Die primêre kwessie is om die Grondwet verander te kry. Daarna kan ons oor die spesifieke praktiese toepassing daarvan onderhandel,” het Ndlozi gesê. Mens sal maar moet sien of sy optimisme gegrond is, maar vir baie wat hulle in die loopgrawe teen onteiening sonder vergoeding bevind, was die Zoeloekoning se toetrede manna uit die hemel – die tipe manna en bondgenoot wat jy dankbaar aanvaar sonder om te veel vrae te vra. Maar indien vrae gevra sou word oor wat die Zoeloekoning se motiewe is, doem ‘n aanhaling uit Eitemal se vertaling van Shakespeare se Hamlet so bonkig soos Tafelberg voor mens op: “Is jou bedoeling goed of kwaad, jy kom in twyfelagtige gedaante.” Hoe welkom die Zoeloekoning se aggressiewe ingrype ook mag wees, is dit moeilik om te argumenteer dat hy dit nie doen om totaal selfsugtige redes en ter verdediging van ‘n onderdrukkende, feodale stelsel nie, en dan boonop met geweld dreig nie. Die Zoeloekoning se mag setel in die stelsel wat deur die Ingonyama-trust in stand gehou word. Hy, sy paleise, sy familie en sy personeel kos die Suid-Afrikaanse belastingbetaler jaarliks der miljoene – en dit in ‘n grondwetlike demokrasie. Indien die stelsel hervorm word, sal hy en die meer as driehonderd amakhosi (stamkapteins) wat inwoners van landelike KwaZulu-Natal se handel en wandel met ystervuiste beheer, daarmee heen wees. Daardie inwoners woon in ‘n aaklige mengsel van armoede en absolutisme waarin hulle weinig tot geen teenprestasie kry in ruil vir hul arbeid, die oorbetaal van allerlei heffingsbedraggies en die reg om op grond te werk wat hulle nooit mag besit nie. Dít is die aard van die vennoot wat nou in die stryd teen onteiening sonder vergoeding in die kryt geklim het.