Ek het ‘n paar weke gelede begin met ‘n serie oor die Rigterboek. Daar kom ‘n helder boodskap tot ons uit die somber Rigtertyd. Dit was ‘n tyd toe daar geen koning in Israel was nie, en elkeen maar gedoen het wat reg was in sy oë. Na ‘n tyd van sterk leiers, Moses en Josua, laat die Rigtertyd ‘n gebrek aan leiers sien. Tog het die HERE sy volk deur hierdie tyd heengeloots. Die HERE bewaar ook sy kinders in tye van verslapping. Dit is die boodskap wat tot ons kom uit hierdie eerste hoofstuk. Ons fokus vandag op die eerste helfte van hierdie hoofstuk.
Soos ek genoem het, die refrein van die Rigterboek is: In die dae was daar geen koning in Israel nie. Elkeen het gedoen wat reg was in sy oë. (Rigt 21:25)
Daar was ‘n gebrek aan samebindende leiding. Voor die Rigtertyd was daar sterk leiers. Daar was Moses, en na hom was daar Josua. Josua se nalatenskap word in hoofstuk 2:7 so beskryf: “En die volk het die HERE gedien al die dae van Josua en al die dae van die oudstes wat na Josua nog in die lewe was, en al die groot werke van die HERE gesien het wat Hy vir Israel gedoen het.”
Hierdie was sy eie woorde en waarskynlik bietjie oordrewe. In elk geval, hy was ‘n gedugte teenstander. En ook ongenaakbaar. Hy het naamlik die konings wat hy oorwin het, se duime en groottone laat afkap. ‘n Vernedering, want sonder groottone kon hulle nie meer ordentlik loop nie, en sonder duime kon hulle nie meer wapens hanteer nie. Hierdie was ‘n gewoonte wat meer in die oudtyd voorgekom het. Des te meer ‘n vernedering om hierdie mense die krummels onder sy tafel te laat eet.
Juda het nou sy eie duime en groottone afgekap, as straf op sy wrede gewoonte om dit met ander te doen. Was Juda se optrede geregverdig, dat hulle Adoni-Besek ook so behandel het? Die skrywer van Rigters gee nie ‘n beoordeling nie. Hy is subtiel in sy beskrywing. As ons egter die HERE se bevel naas hierdie gebeure lê, moet ons noem dat Juda se optrede nie in lyn daarmee was nie. Juda se opdrag was nie om die heidene te martel nie, maar om hulle met die dood te straf, met die banvloek te tref.
Adoni-Besek is toe saamgevat na Jerusalem, waar hy gesterwe het. Onthou net, op daardie stadium was Jerusalem nog nie in besit van Juda nie. Juda was dus nie verantwoordelik vir sy dood nie. Hy het daar onder heidene gesterf.
Kaleb kon nie nee sê vir sy dogter nie, en gee toe vir haar stukke grond waar waterfonteine op was, op die hoogte en in die laagte, sodat hulle die land ook kon natlei. Dis nie verkeerd om te vra nie, en Kaleb het hulle dit nie kwalik geneem nie. Inteendeel, Otniël en Agsa het karakter gehad, hulle wou hulle hande uit die moue steek, om van die woestyn ‘n vrugbare oase te maak.
Hulle was egter nie baie hulpvaardig nie. Nou lyk dit egter of die verhouding verbeter het. Die Keniete, wat nomades was, het nou in Juda se nabyheid kom woon. Dit kan mens sien as ‘n pluimpie vir Juda. Hierdie nomades het stabiliteit gevind hier waar Juda die septer geswaai het.
Opvallend eintlik, ten spyte van alle suksesse wat Juda en Simeon behaal het, eindig die geskiedenis van hulle verowerings tog in die mineur. Juda het inderdaad groot krag getoon, maar tog nie tot die einde toe nie. Ten slotte het Juda naamlik teruggeskrik vir die yster strydwaens van sy teenstanders. Asof Josua die volk nie hierteen gewaarsku het nie. Sien Josua 17:18: “want jy moet die Kanaäniet verdrywe, al het hy ysterwaens, al is hy sterk.” En asof die HERE nie die leër van koning Jabin en sy bondgenote by Merom in Israel se hand gegee het nie, al het hulle strydwaens gehad! (Josua 11) Met dit in gedagte, tog teleurstellend, dat Juda nou ineens terugdeins vir die ysterwaens.
As ons onsself nou afvra: wat kan ons uit hierdie hoofstuk leer? Wat is die boodskap wat die skrywer vir ons wil gee uit hierdie geskiedenis? Dan is dit belangrik om te besef dat die skrywer van die Rigterboek baie subtiel is.
Behalwe vir sy refrein – elkeen het gedoen wat goed was in sy oë – vind mens nie werklik eksplisiete beoordelings of veroordelings in hierdie boek nie. Neem die bekende voorbeeld van die rigter Simson. Die skrywer beskryf die omstandighede van sy lewe, sy eintlik baie sondige lewe, sonder om eksplisiet te evalueer. Wel toon hy aan hoe die volk in hierdie moeilike tye bewaar en uitgered is. Hoe God met die rigters, wat krom stokke was, tog ‘n regte hou geslaan het.
Nou dieselfde subtiele benadering sien ons ook hier in hoofstuk 1. Die skrywer nooi ons uit om hierdie geskiedenis te lees, en self te beoordeel. Ons moet dit wat hier staan beoordeel aan die hand van God se wet wat Hy vir Moses gegee het, en aan die hand van die beloftes wat hy in die verlede aan sy volk gegee het. En as mens dit vervolgens doen, en mens kyk dan na die stam Juda se aktiwiteite, hulle verowerings, dan kry mens ‘n gemengde prentjie.
As lesers moet ons dan beoordeel: ja maar die HERE het mos belowe dat Hy die vyand in hulle hand sou gee! Die HERE het Jerigo mos op ‘n wonderbaarlike wyse laat val! Die HERE het mos in die verlede Josua laat oorwin, al het die vyande ysterstrydwaens gehad! Die HERE het mos beloof aan Juda: “Kyk, Ek gee die land in sy hand.” (vers 2) So waar is daardie vertroue nou?