'n Dag wat bly spook
2011-07-25 23:00 34 jaar nadat sewe Recces in dié elite-eenheid se donkerste dag aan die Grens dood is, het oud-Recces weer die slagveld Eheke in Angola besoek. Louis Bothma was saam.
Watter oudpolisieman sal 8 Maart 1974 vergeet? Die naakte lyke van vier konstabels wat koelbloedig op die oewer van die Zambezirivier tereggestel is; die patrollieleier, sers. Johan Kühn, tot vandag toe vermis. En wat van Savate? 32 Bataljon se spook. Op 21 Mei 1980 het 15 man by dié klein gehuggie op die wesoewer van die Cubangorivier gesneuwel. Drie weke later het 61 Meg se Ratels in 'n Swapo-basis by Smokeshell vasgery – 13 dooies. En sal die Parabats die dag vergeet toe 'n chopper met 15 man in vlamme reg bo 'n Swapo-basis afgeskiet is?
Einde 1977 toe ek by 32 Bataljon beland, het ek gehoor sewe Recces, onder andere Vingers Kruger, is kort tevore 20 km in Angola in by 'n Swapo-basis met die naam Eheke doodgeskiet.
32 Bataljon, onder aanvoering van Eddie "Big Daddy" Viljoen, was óók daar – iewers in die bosse suid van Eheke. Buffalo se soldate was die lokaas wat die aandag van die groot Recce-aanvalsmag, wat van noord af ingestap het, moes aftrek. Dit was 'n nare ondervinding. Swapo het Big Daddy-hulle met letterlik alles bestook – van 122 mm-vuurpyle tot wit fosfor.
Teen sononder het
choppers die dooies en gewondes kom haal en water gebring. Die dors was verskriklik. Big Daddy-hulle het nader beweeg. Hulle het die Recces, onder aanvoering van Hennie Blaauw, in 'n shana ('n groot oop kol tussen die bosse waar plaaslike bevolking woon) ontmoet. Iewers het honde geblaf. Daar was vure en baie rook. 'n Volmaan het bloedrooi oor die boomtoppe opgekom. Onheilspellend.
Wit mense? Boere? Die eerste keer ná al die jare ... ?
Geroeste blikke, 'n medisynebotteltjie, stukke van 'n ammunisiekis. Jack hou die stertvin van 'n Suid-Afrikaanse 60 mm-mortierbom omhoog. Al wat van die Boere by Eheke oorgebly het?
Die volgende oggend is ons op pad huis toe. Eheke het nooit aan ons óf aan Swapo behoort nie. Dit behoort aan Onalumono se mense. Eenvoudige mense wat 34 jaar gelede moes wegkruip toe die skietery uitgebreek het. Maar hoede af vir ons dapper helde.
Hulle is die engele wat ons teruggebring het om die eintlike wenners te kom ontmoet: Jonas Haushona en sy mense.