PressReader - Finweek Afrikaanse Uitgawe: 2017-07-27 - Hoe om SA te laat groei
Hoe om SA te laat groei
Suid-a­fri­ka­ners sal baie daar­by baat as die land se on­der­ne­mings in staats­be­sit ge­pri­va­ti­seer word.
Finweek Afrikaanse Uitgawe - 2017-07-27 - Inhoud - Deur B­ri­an Kan­tor
daar is ’n dui­de­li­ke en baie re­a­lis­tie­se ma­nier vir Suid-a­fri­ka om uit sy ar­moe­de­lok­val te kom: gee aan al­mal veel meer vry­heid om hul­self te help om hul e­ko­no­mie­se om­stan­dig­he­de te ver­be­ter. An­ders ge­stel – maak dit vir die e­ko­no­mie baie mak­li­ker om staat te maak op hoogs me­de­din­gen­de mark­krag­te om pro­duk­sie, in­kom­ste, werk­ge­leent­he­de en lo­ne te be­paal.
Daar is oor­wel­di­gen­de be­wy­se uit die ge­skie­de­nis, ver­al on­langs uit baie A­si­a­tie­se lan­de wat ’n ge­wel­di­ge af­na­me in ar­moe­de kon be­werk­stel­lig, dat die krag van die mark­plek ge­bruik kan word om mil­jar­de men­se uit toe­stan­de van oor­wel­di­gen­de ar­moe­de op te hef.
Suid-a­fri­ka kan veel meer ge­bruik maak van sy sterk pun­te – dit wil sê die be­kwaam­heid en me­de­din­gend­heid van ge­ves­tig­de on­der­ne­mings en nu­we toe­tre­ders tot die sa­ke­wê­reld – om goe­de­re, diens­te, werk­ge­leent­he­de en in­kom­ste doel­tref­fend te le­wer. Hul­le is in staat om veel meer vir hul be­lang­heb­ben­des te doen; nie net vir hul ei­e­naars nie, maar ook vir hul kli­ën­te en werk­ne­mers. Die ei­e­naars, dik­wels pen­si­oen- en af­tree­fond­se wat die mees­te van ons spaar­geld be­stuur, word tans op die ge­bied van ras vin­nig ver­teen­woor­di­gend van die ar­beids­mag. Dit is iets wat een­vou­dig deur die po­li­tiek van be­mag­ti­ging ge­ïg­no­reer word.
In my boek Get South A­fri­ca Gro­wing pro­beer ek om ver­troue in, en re­spek vir, mark­krag­te te bou deur te on­der­soek en te ver­dui­de­lik wat in ons e­ko­no­mie ge­beur en hoe en waar­om dit be­ter ge­or­ga­ni­seer kan wees tot voor­deel van by­na al­mal van ons – ver­al vir die heel arm­stes.
Ons moet meer re­spek hê vir die reg­te van in­di­vi­due om hul eie be­slui­te te neem en die ge­vol­ge daar­van te dra. Ons moe­nie toe­laat dat vol­was­se­nes wat by mag­te is om re­ge­rings­lei­ers te kies, be­han­del word as­of hul­le kin­ders is oor wie toe­sig ge­hou moet word nie – ’n aan­na­me wat ge­rief­lik is vir po­li­ti­ci en die staats­amp­te­na­re wat die re­ge­ring se be­ste­ding na­mens hul­le be­stuur.
Pri­va­te ver­skaf­fers van die goe­de­re en diens­te wat tans deur staats­a­gent­skap­pe ver­skaf word, sal men­se veel meer soos ge­waar­deer­de kli­ën­te be­han­del as soos be­de­laars.
Pri­va­ti­se­ring van die ver­skaf­fing van voor­de­le – wat tans deur die be­las­ting­be­ta­ler ge­fi­nan­sier word – sal baie be­ter re­sul­ta­te le­wer, ver­al in op­voe­ding waar die be­ste­ding en be­las­ting­las baie groot is maar die uit­koms­te te­leur­stel­lend.
Die ek­stra vaar­dig­he­de wat tot werk en ho­ër in­kom­ste sal lei, kom een­vou­dig nie na vo­re nie. Ra­di­ka­le her­vor­mings is no­dig wat o­pen­ba­re sko­le en hos­pi­ta­le pri­vaat sal maak. O­pen­ba­re in­stan­sies moet ver­an­der word in doel­tref­fen­der pri­va­te on­der­ne­mings wat nie ver­lie­se en swak be­dryfs­pro­se­du­res sal om­skep in toe­ne­men­de o­pen­ba­re skuld nie. Op­brengs­te uit pri­va­ti­se­ring kan ge­bruik word om die duur o­pen­ba­re skuld af te be­taal. Veel gro­ter ver­troue in, en aan­moe­di­ging van, die vrye wer­king van mark­krag­te is no­dig in Suid-a­fri­ka. Heel­wat min­der moet ver­wag word van goed be­doel­de na­si­o­na­le ont­wik­ke­lings­plan­ne en van eer­li­ke staats­be­heer­de kor­po­ra­sies om die nood­saak­li­ke werk­ge­leent­he­de, goe­de­re en diens­te te le­wer. Dalk selfs ge­vaar­li­ker vir die wel­syn van al­le Suid-a­fri­ka­ners sal wees om nog gro­ter ge­leent­he­de te bied dat staats­be­sig­heid, wat deur be­las­ting­be­ta­lers ge­fi­nan­sier word, teen ui­ters guns­ti­ge (nie-me­de­din­gen­de) voor­waar­des ge­doen kan word met die paar in­di­vi­due wat tot in­vloed­ry­ke po­li­tie­ke krin­ge be­hoort. Die pas aan­ge­kon­dig­de Myn­bou­hand­ves is ’n voor­beeld van die ui­ter­ste boe­tie-ka­pi­ta­lis­me wat die toe­koms van myn­bou in Suid-a­fri­ka en sy ver­moë om in­kom­ste, werk­ge­leent­he­de en be­las­ting­in­kom­ste te skep, sal on­der­myn. (Die im­ple­men­te­ring van die hand­ves is in­tus­sen op­ge­skort.)
Vin­ni­ger e­ko­no­mie­se groei sal werk­lik trans­for­me­rend wees. Dit sal bou op ons sterk pun­te – ge­skool­de mens­li­ke ka­pi­taal wat wê­reld­wyd me­de­din­gend is, maar tog so kwes­baar is vir e­mi­gra­sie – en op die be­we­se ver­moë om fi­nan­si­ë­le ka­pi­taal van in­ter­na­si­o­na­le markte te ver­kry wan­neer die voor­uit­sig­te guns­tig is. Vin­ni­ger groei sal die op­waart­se mo­bi­li­teit van ’n toe­ne­mend ge­skool­de swart be­vol­king in Suid-a­fri­ka sterk sti­mu­leer. Die ras­se­ver­hou­ding in die boon­ste vlak­ke van die e­ko­no­mie kan bin­ne­kort net so ge­trans­for­meer word as in die mid­del­in­kom­ste­vlak­ke. En die heel ar­mes en min­der ge­skool­des (nou meest­al son­der werk) sal baat vind by die gro­ter me­de­din­ging vir hul toe­ne­mend waar­de­vol­le en skaars diens­te. Om trans­for­ma­sie van die lei­ers van die Suid-a­fri­kaan­se e­ko­no­mie af te dwing, sal die teen­oor­ge­stel­de uit­wer­king hê. Dit sal ver­de­re e­ko­no­mie­se stag­na­sie en gro­ter af­keer van Sui­d­a­fri­ka­ners met ho­ër in­kom­ste ver­oor­saak.
Ek hoop my boek sal help dat die e­ko­no­mie­se toe­koms van Suid-a­fri­ka sal ont­wik­kel met min­der spanning tus­sen ras­se en met meer ver­troue op me­ri­to­kra­tie­se mark­krag­te. Suid-a­fri­ka ver­rig werk­lik ’n bui­ten­ge­wo­ne ver­de­ling van in­kom­ste, om­dat die waar­de­vol­le vaar­dig­he­de wat hoë in­kom­stes ver­dien so on­e­we­re­dig ver­deel is. In ver­ge­ly­king met an­der e­ko­no­mieë met soortgelyke in­kom­stes per per­soon, word bui­ten­ge­wo­ne be­drae van in­kom­ste tans van die ry­kes in Suid-a­fri­ka ge­neem om die re­ge­ring se uit­ga­wes te fi­nan­sier. Maar e­ko­no­mie­se stag­na­sie be­perk nou die po­gings om die ar­mes te help. Met be­ter groei kan meer van die ge­paard­gaan­de ho­ër in­kom­ste aan die min­der be­voor­deel­des ver­sprei word – en ho­pe­lik met meer hulp van pri­va­te ver­skaf­fers van die voor­de­le wat voor­sien word. Groei en her­ver­de­ling is baie moont­lik vir Suid-a­fri­ka – as ons ons ma­nier van din­ge doen ver­an­der en vin­ni­ger groei. ■ te­rug­voer@fin­week.co.za
B­ri­an Kan­tor is hoof­e­ko­noom en stra­teeg by In­ves­tec We­alth & In­ves­t­ment. Om ’n kans te kry om ’n ek­sem­plaar van Kan­tor se boek te wen, sien die vas­vra op blad­sy 45.
Vin­ni­ger groei sal die op­waart­se mo­bi­li­teit van ’n toe­ne­mend ge­skool­de swart be­vol­king in SuidA­fri­ka sterk sti­mu­leer.