Hof lewer uitspraak oor MRK se magteDie Suid-Afrikaanse Menseregtekommissie. (Foto: SA Human Rights Commission/Facebook) Deur Tania Broughton, GroundUp ŉ Hof het geweier om ŉ allesomvattende bevel toe te staan dat alle opdragte wat deur die Suid-Afrikaanse Menseregtekommissie (MRK) uitgereik word, outomaties bindend moet wees. Waarnemende regter Denise Greyling-Coetzer het in die Mbombela-hooggeregshof beslis dat die MRK ŉ hof moet nader en ŉ bevel van ŉ regter moet verkry sodat sy voorskrifte regtens afdwingbaar kan wees. Die MRK het destyds vir ŉ verklarende bevel gevra nadat ŉ maatskappy, Agro Data CC, glo die voorskrifte wat hy gemaak het oor ŉ plaaslike gemeenskap se toegang tot ŉ boorgat geïgnoreer het. Die kommissie het klagtes ontvang van die mense wat die De Doorn Hock-plaas beset het nadat die eienaar beperkings op die gebruik van die boorgat daar ingestel het, en glo gedreig het om op die mense se beeste beslag te lê. Ná ŉ ondersoek het die MRK bevind dat hierdie beperkings die besetters se menseregte geskend het. Verder het hy bevind dat Agro Data ook die besetters se reg insover die Wet op die Uitbreiding van Sekerheid van Verblyfreg (ESTA) skend deur hulle toegang tot water te weier of te ontneem. Agro Data is aangesê om die toevoer van boorgatwater aan die besetters binne sewe dae te herstel en te begin met onderhandelings om die kwessie van waterbestuur op die plaas op te los. Volgens die MRK het Agro Data hierdie voorskrifte geïgnoreer. Die kommissie wou in sy aansoek by die hof bevele hê wat verklaar dat sy voorskrifte, wat ingevolge die Grondwet uitgereik is, bindend moet wees en dat versuim om daaraan te voldoen, outomaties onregmatig en ongrondwetlik sal wees. Die MRK se prokureurs het gesê dit is nodig om “duidelikheid vir die toekoms te verkry tot dié mate dat voorskrifte nie geïgnoreer kan word nie”. Hulle het aangevoer dat hierdie besluit demokrasie sal versterk. Die MRK het ook vir verdere bevele gevra wat regstreeks met die boorgatkwessie verband hou. Agro Data het ontken dat sy weiering om aan die voorskrifte van die MRK te voldoen, onwettig was. Hy meen die MRK het nie regterlike magte om bevele uit te reik wat outomaties nagekom moet word waar dit private individue aangaan nie. Die maatskappy het bygevoeg dat sommige van die besetters onwettig op die plaas was, maar nietemin onbeperkte en gratis toegang tot die boorgatwater eis. Volgens hom het hulle toegang tot water uit die rivier en van die munisipaliteit en dat die boorgat nie onbeperkte watertoevoer het nie. “Hoewel die MRK ondersoekende magte het, kan dit nie regeer nie. Dit kan nie ongrondwetlike gedrag straf nie,” het die regter oor die doel van die MRK se magte gesê. Anders as die Openbare Beskermer, is dit nie binne die MRK se mag om regstellende stappe te doen nie. “Aangesien die MRK geen strafbevoegdheid het ten opsigte van menseregteskendings of ongrondwetlike gedrag nie, sal hy verdere stappe moet doen soos om ŉ geregshof te nader om gepaste regstelling te verseker vir ŉ persoon wie se menseregte geskend is.” Die regter het gesê sy stem nie saam daarmee dat sonder die bindende bevel die MRK geen doeltreffende vermoë sal hê om grondwetlike demokrasie te versterk nie, omdat hy magte het om in sy eie naam namens ŉ klaer oor menseregte te litigeer. “Dit moet verstaan word dat die MRK nie ŉ strafregter van menseregteskendings is nie, maar eerder ŉ opvoeder, transformator en bemagtiger.” Volgens die regter het die MRK ook sekere toepaslike wetgewing verontagsaam. ESTA verplig byvoorbeeld nie ŉ grondeienaar om water, wat gratis is, te verskaf nie. Die MRK het ook die feit geïgnoreer dat watervoorsiening ŉ munisipale funksie is en dat nie alle besetters ingevolge ESTA wettig op die plaas was nie. Toe die MRK besluit het dat die voorsiening van water “toepaslike regstelling” was, moes hy liefs die hof genader het om gepaste verligting te verkry. Die opdrag wat die MRK vir Agro Data gegee het om die boorgatwatertoevoer te herstel, het dus “geen regsgevolge” nie.