Vir 'n bietjie rookgoed sal 'n penkop sy lewe waag.
Na wik en weeg besluit die generaal om die spoorlyn tussen Koppies en Vredefortweg by Leeuwspruit oor te steek.
"Buig of bars, ek moet oor die spoor,'' sê die generaal. "Goed, Generaal, ons gaan Kakie vaspen en verder sal hy vanaand sy ouma vir 'n eendvoël aansien,'' is Berrie se antwoord. "Ja, en onthou ons is sonder sigarette,'' sê 'n ander penkop. So gesê, so gedaan. Dit is agtuur en pikdonker. Generaal gee bevel: "Opsaal, kêrels.'' Nou voorwaarts met Berrie en nog een aan die voorpunt, gevolg deur die generaal en die ander veertien, reguit na die spoorlyn. 'n Doodse stilte heers. Niemand mag praat, rook of vuurhoutjies trek nie . . . Dis nou reeds ongeveer halftwaalf en nou is ons na aan die spoor. Skielik duik daar iets in die donker op. Wat is dit. 'n Reuse-blokhuis. Steeds in doodse stilte voorwaarts. Elke oomblik kan ons nou die spoorlyn bereik wat moontlik dood en verderf vir ons kan beteken . . .
Wag, luister! Ja, voorwaar dit is die getril en die gesuis van die telegraafdrade sowat twintig tree van die spoorlyn af, maar alles is nog donker en stil. Onwillekeurig word 'n mens se gemoed geprikkel deur die gedagte: nog honderd tree van die blokhuis vol Kakies! Hier is ons ook nou teen die spoorweg omheining, bestaande uit ses buitengewoon dik drade. En nou? Wag, moet nie skrik nie. Alles is vooraf deur die generaal deeglik gereël. In 'n kits is twee van die penkoppe met forse en gespierde arms op die grond met net hul groot draad knippers en sonder om te praat, hoor jy net: knip-knip-knip . . . en ons is oor die treinspoor, maar weer teen 'n ander draadheining vas. Dieselfde proses word gevolg. Een, twee, drie en daar trek ons die bult uit en tot ons verwondering sonder dat een enkele skoot geskiet is en dit nieteenstaande die feit dat die omheinings behang is met allerhande soorte blikke as seine en geraas makende alarmklokke.
Nou ja, ongeveer vyfhonderd tree die bult uit sê iemand skielik: "Generaal!'' "Stilte!'' sê die generaal daarop. Nog vyfhonderd tree verder. "Stop!'' beveel die generaal en laat dadelik volg: "Ja, en wat wou jy netnou gesê het, Berrie!'' Hier volg die humoris Berrie, wat bry as hy praat, se versoek: "Generaal ons rook goedjies is so te sê klaar en ons verstaan daar is baie in die blokhuis. Vergun ons asseblief om dit te gaan haal, die Kakies kan maar weer ander kry.'' "Ja, asseblief tog, Generaal,'' volg die instemmende versoek van die ander kêrels.
Die generaal besef die gevaar van so 'n waaghalsige onderneming, dog rig hy hom op, trek sy breë skouers reg en daar staan hy terwyl ons ander sit en met sy uitdrukking van 'n inspirerende gees sê hy: "Ja, gaan!'' Soos jy sê mes is al sestien van ons in die saal. "Wag eers,'' beveel die generaal. ``Luister, dis nie nodig dat almal gaan nie. Agt is genoeg om hulle te gaan kafloop.'' En was dit nie vir die donker nie sou die gewone glimlag op die generaal se gesig te sien gewees het. "Maar goed, twaalf kan gaan en vier bly hier by my, anders word ek dalk nog bang vir die spoke!''
Die saak van wie moet gaan en wie moet bly, word egter gou gereël, want die gedagte aan rookgoed is onweerstaanbaar. Toe laat Berrie weer sy stem hoor: "Kom, kêrels, kom.'' Die generaal sê: "Wag eers en luister! Wees versigtig, ry stadig en maak geen lawaai nie totdat julle opgemerk en daar op julle geskiet word. Antwoord dan met 'n sarsie skote en bestorm die blokhuis met alle geweld. Nou ja, alle sukses!'' "Goed, generaal.'' Nou na die blokhuis waar die sigarette, en moet nie vergeet nie ook blouboontjies, moontlik op ons wag. Ons ry twee, drie tree uitmekaar uit in gelid en in doodse stilte voorwaarts, met die oog op, of liewers in die rigting van, die blokhuis gerig.
Ongeveer een honderd en vyftig tree van die blokhuis. Nog een honderd en ja waarlik, die reus van 'n monster begin hom aan ons verraai. Nog vyf en twintig tree en ja, meteens hoor ons net een onheilspellende woord ``Fire!'' gevolg deur die geflits en die geknetter van die vyftien Tommies se Lee-Metfords met die ``sjiep-sjiep'' van bye om jou ore. Maar wie sê so, dadelik word die brutale uitdaging deur die twaalf Mausers aanvaar. "Storm, kêrels!'' weerklink die stem van Berrie. Een, twee, drie en ons is vas teen die blokhuis ('n klip een). En nou, ons is veilig buite die blokhuis en die Kakie se kind is nog veiliger binne-in. Wat nou gemaak. "Surrender!'' skree ons. "Go to . . . we won't surrender!'' kom die antwoord van binne. Daar staan ons radeloos. Nee wag, tog nie heeltemal radeloos nie. Per geluk kry een van die twaalf 'n stuk yster in die hande en daar en dan kry Boer se kind dadelik 'n plan. "Surrender!'' skree hy en begin te stamp aan die muur. "We won't surrender!'' kom die antwoord 'n tweede keer. 'n Ander penkop skree weer, terwyl die gestamp aanhou teen die muur: "All right, we'll try a load of dynamite.''
En die gevolg. Kakie bly 'n oomblik doodstil van skrik, ja eintlik vir koue pampoen, want ons het natuurlik geen dinamiet by ons nie. Maar hulle weet dit gelukkig vir ons natuurlik nie.Toe hoor ons van binne: "Please wait and we'll surrender.'' Daarop laat Berrie hoor: "Don't delay, come out quickly.'' Ons hoor die geraas van die groot staaldeur. Ja, gedoriewaar, die deur gaan oop en daar peul hulle drie-drie tegelykertyd uit, met die een hand in die lug as teken dat hulle oorgee en met die ander bied hulle hul gewere aan. Maar Berrie is weer soos gewoonlik voor en sê aan die eerste Tommie: "D . . . the rifle, give me a cigarette. ''Verbysterd en verbouereerd sê Kakie: "Oh, here you are.''
Die slag is gelewer. Vyftien Kakies met blokhuis en al behoort aan die twaalf penkoppe, die sestiende Tommie wat op die spoorlyn aan diens was, kry ons stewels in die lug en so dood soos 'n mossie . . . Terwyl die drie van ons die Kakies oppas, spring die ander aan die werk en bring buit byeen. Nommer een is sigarette, tamaryntabak en alles wat lekker is vir die inwendige mens. Nommer twee is ammunisie. Maar altyd eers sigarette en daarna ammunisie!