METAFOOROor die "korrektheid" of "waarheid" van nie-letterlike uitdrukkings bestaan daar reeds vanaf Aristoteles verskil van mening. Gemeet aan "gewone" of standaardtaalgebruik berus die herkenbaarheid van ŉ metaforiese konstruksie vir die meeste linguiste op die gewaarwording by die taalgebruiker dat ŉ sintaktiese of semantiese reël van een of ander aard oortree is en dat die me­taforiese konstruksie daarom beoordeel word as nie "korrek" nie, "ongrammatikaal" of ten minste semanties anomaal. Gesien teen die eis van logiese taalgebruik is die metafoor vir baie filosowe hoogstens ŉ geval van katachrese, ŉ noodsaaklike euwel of ŉ blote dekorasie, en daarom nie geskik vir die uitdrukking van proposisionele "waarhede" nie. Selfs in die sestigerjare vind die filosoof Max Black (1962) dit bv. nog nodig om die gebruik van metaforiese taalgebruik in filosofiese geskrifte te verdedig. In meer resente linguistiese en filosofiese opvattings word metaforiese taal­gebruik egter dikwels beskou as karakteristiek van alle taalge­bruik – die "gewone" eerder as die afwyking – en tegelyk ŉ instrument vir die dekonstruksie van "waarhede" as middel tot die vrye spel van ŉ oneindige disseminasie van betekenisse.
Ten einde die lokale en globale interaksieprosesse in metaforiese taalgebruik te identifiseer, kan op ŉ eerste vlak van beskrywing m.b.v. voorbeeldsinne uit Black (1962) tussen twee basiese kon­struksies onderskei word:(1) The chairman plowed through the discussionFokus(2) Man is a wolfTenor Vehicle
In die eerste geval word onderskei tussen die fokus van ŉ meta­foriese uitdrukking en die sintaktiese raamwerk waarmee dit kontrasteer (Black, 1962); in die tweede geval word die eintlike letterlike onderwerp of tenor van die metaforiese uitdrukking gekarakteriseer deur ŉ fokusonderwerp of vehicle (Richards, 1936). Die taalgebruiker ervaar bostaande uitdrukkings as figuurlik of metafories weens die semantiese onversoenbaarheid van ŉ let­terlike ploegaksie met ŉ abstrakte bespreking in die eerste en die logiese valsheid van die klassifisering van man as deel van die klas dier in die tweede geval. In albei die bostaande gevalle word nomina in die sin gekwalifiseer deur figuurlik funksionerende leksikale items: in die eerste geval impliseer die verbale fokus plowed dat die voorsitter bepaalde eienskappe besit wat daartoe lei dat die bespreking op ŉ sekere manier gehanteer word; in die tweede geval stel die fokusonderwerp wolf die eintlike on­derwerp man in ŉ bepaalde lig. Hoe die taalgebruiker die me­taforiese kwalifisering van leksikale items vir homself konkretiseer, sal afhang van sy kennis van en assosiasies rondom die letterlike gebruik van die fokus of vehicle in ŉ metaforiese uit­drukking – Black (1962) praat van die sisteem van geassosieerde gemeenplasighede wat as ŉ filter dien om die taalgebruiker te lei tot begrip en interpretasie van die metaforiese uitdrukkings. ŉ "Letterlike vertaling" van (1) en (2) hierbo, sou bv. kon lei tot parafrases soos:Die voorsitter onderdruk summier alle teenvoorstelle tydens die bespreking.
Vergelyk in hierdie verband die volgende gedeelte uit Dylan Thomas se "A process in the weather of the heart".(3) A process in the weather of the heartFokale frase Turns damp to dry; the golden shot Storms in the freezing tomb.
Fokale sinDie argument "process", word in die eerste plek gekwalifiseer deur die fokale frase "in the weather of the heart", wat self ŉ oorskryding van seleksiekenmerke bevat weens die botsende semantiese kenmerke (nie-menslik) en (menslik) van die nomi­na "weather" en "heart":(3) (i) A process in the weather of the heartArgument (Arg.) B C
Die argument "process" in (3) hierbo word in die tweede plek metafories gekwalifiseer deur ŉ fokale sin wat self ŉ argument bevat wat intern gespesifiseer word deur ŉ fokale woord en frase:(3) (ii) ... The golden shotFokus Arg.
Storms in the freezing tomb Fokale fraseDie interaksie tussen fokus en raamwerk maak die leser bedag op ŉ versweë (in ŉ gedig dikwels êrens anders vermelde) nomen wat met die gegewe argument in verband gebring kan word. Die adjektiwiese fokus "golden" sou bv. ŉ letterlike adjektief vir "sun" kon wees, sodat die argument "shot" dan geassosieer sal kan word met bv. sonlig en warmte:(3) (iii) ... the golden^ shotFokus\isun
Die argument "shot" in (3)(ii) hierbo word egter nie net metafories gespesifiseer deur die fokus "golden" nie, maar ook gekwalifiseer deur die fokale frase(iv) storms in the freezing tomb
Dit is duidelik dat die argument "process" as die subjek van ŉ uitgebreide sintaktiese eenheid in ŉ globale metaforiese konstruk­sie, wat die hele eerste strofe van die gedig beslaan, noukeurig inhoudelik gespesifiseer word deur fokale woorde, frases en sinne. Normaalweg kan die leser vasstel of hy te make het met ŉ meta­foriese uitdrukking deurdat daar ŉ botsing tussen semantiese ken­merke van die woorde of frases binne ŉ lokale of sintaktiese eenheid is. In die gevalle hierbo was daar sprake van semantiese onversoenbaarheid tussen: die argument en ŉ woord, die argu­ment en ŉ fokale frase, die argument en ŉ fokale sin, a-nomina binne ŉ fokale frase, nomina binne ŉ fokale sin. Soms is ŉ fokale frase egter slegs globaal of tekstueel herkenbaar deurdat daar op ŉ sintaktiese vlak geen sprake van semantiese anomalie is nie. In (3) hierbo is daar bv. ŉ verbinding wat nog nie metafories nagegaan is nie:(3) (v) A process ...Turns damp to dry;
Dit is duidelik dat die argument "process" binne die globale een­heid van die eerste strofe van Dylan Thomas se "A process in the weather of the heart" noukeurig metafories ingevul word deur die volgende fokale frases en sinne:(3) (vi)Processin the weather of the heart turns damp to dry-the golden shot/storms in the freez­ing tomb
Wanneer ŉ fokusekspressie uit ŉ woord of frase bestaan, kan die kwalifiserende funksie daarvan t.o.v. ŉ argument in die raamwerk maklik vasgestel word, ŉ Fokale sin kan egter, soos ŉ me­taforiese uitdrukking, bestaan uit ŉ argument en een of meer fokusekspressies, sodat dit op ŉ sintaktiese vlak nie moontlik is om bv. tussen die uitdrukkings voor en na die kommapunt in (3) te onderskei nie:(3) (vi) A process in the weather of theheartArgument (NP) Fokusekspressieturns damp to dry Fokusekspressie (VP)the ... shot goldenArgument (NP) Fokusekspressiestorms in the freezing tombFokusekspressie (VP)
Die sintaktiese eenhede in (3) (vi) hierbo het dieselfde grammatikale en metaforiese status: albei is selfstandige sintaktiese eenhede wat ten minste die basiese sinskonstituente NP (nominale frases) en VP (verbale frases) bevat; albei is metaforiese uitdrukkings wat die basiese konstituente argument en fokusekspressie(s) bevat. Die feit dat "the golden shot/storms in the freezing tomb" ŉ fokale sin is wat die argument "process" metafories spesifiseer, kan dus eers vasgestel word binne die globale strofegeheel waar die ondergeskikte status binne die uitgebreide sintaktiese kon­struksie duidelik word. Ten einde alle fokusekspressies te kan herken, moet die leser dus bedag wees op ŉ funksie soos hiërargisering (vgl. SINTAKSIS (VAN DIE POëSIE)) in die globale sintaktiese strukturering van ŉ poëtiese teks. In uitgebreide sintaktiese konstruksies soos die in (3) hierbo word die sintaktiese elemente hiërargies georden, sodat die eerste argument "process" gekwalifiseer word deur alle metaforiese inligting wat binne die uitbreiding voorkom (vgl. SINTAKSIS (VAN DIE POëSIE)).Uit die voorgaande bespreking blyk dat daar ŉ wisselwerking bestaan tussen die samestellende dele van ŉ lokale metaforiese konstruksie: die fokusekspressies dra bepaalde toepaslike eienskappe oor op die argument. Hierdie interaksie tussen argument en kwalifiserende fokusekspressie(s) veronderstel ŉ relasie tus­sen verskillende grammatikale kategorieë: ŉ nomen (argument) word gekwalifiseer deur adjektiewe en verba, of deur adjektiwiese en verbale frases. Die sintagmatiese interaksie tussen argument en fokusekspressie(s) beïnvloed die wyse waarop paradigmatiese tenor-vehicle-verbindings in ŉ poësieteks gedekodeer word. In hierdie verband is die twee hooffunksies van fokusekspressies relevant: kwalifisering van ŉ nomen en daarmee inhoudelike metaforiese spesifisering van ŉ argument; konstruering van ŉ tweede argument. Albei bg. funksies van fokusekspressies lei tot ŉ noukeurige spesifisering van argumente wat dan in ŉ tenor-vehicle-verbinding op mekaar betrek kan word soos in Black (1962) se bekende voorbeeld van ŉ nominale metafoor "Man is a wolf in (2) hierbo. Daar is egter verskille tussen enersyds ŉ geleksikaliseerde nominale metafoor en andersyds ŉ nominale metaforiese konstruksie in poëtiese taalgebruik: (1) die tenor-vehicle-verbinding word selde horisontaal in ŉ sintaktiese eenheid gegee; (2) selfs wanneer dit in ŉ horisontale verbinding voor­kom, word die tenor en vehicle steeds tekstueel gespesifiseer; (3) dikwels moet ŉ tweede argument (tenor of vehicle) gerekonstrueer word vir ŉ gegewe argument (tenor of vehicle); (4) meestal moet die globale tenor-vehicle-verbinding volledig uit die poësieteks gerekonstrueer word.
Verskillende horisontaal gegewe of vertikaal rekonstrueerbare tenor-vehicle-verbindings kan in (poëtiese) taalgebruik onderskei word. Op ŉ eerste vlak van beskrywing kan twee- en drieledige genitiefkonstruksies (Brooke-Rose, 1958) onderskei word:(4) (i) The poor are the negroes of EuropeA B C(ii) The hostel of my heartB C(iii) A smoke-screen of witnessesB C(4) (iv) The eyes of the heartB CA/C = eintlike term B = metaforiese termIn die eerste twee gevalle is daar volgens Brooke-Rose (1958: 148) sprake van ŉ drieledige formule wat uitgedruk word as "B of C = A". In hierdie drieledige formule, waar A en C letterlike nomina en B ŉ metafories gebruikte term voorstel, kan A òf ge­gee wees soos in (4) (i) òf anders slegs geïmpliseer wees soos in (4) (ii). Die onderliggende tenor-vehicle-verbinding in dergelike drieledige genitiefkonstruksies kan soos volg terminologies "vertaal" word.
(4) (i) The poor are the negroes of Europe Tenor FokusVehicle(ii) (My body) is the hostel of my heartTenor Fokus Vehicle
In hierdie tipe genitiefverbinding kan ook ŉ onderliggende tenor-vehicle-verbinding afgelei word, wat vir (4) (iii) en (iv) hierbo soos volg aangetoon kan word:(4) (iii) The witnesses are like a smoke-screenTenor Vehicle(iv) The heart is (partially) the eyesTenor Vehicle
As die genoemde argument in ŉ metaforiese uitdrukking òf ŉ globale tenor òf ŉ globale vehicle in die poësieteks kan wees, volg dit logies hieruit dat dit teoreties moontlik behoort te wees om òf ŉ globale vehicle òf ŉ globale tenor te kan rekonstrueer op grond van die interaksie tussen argument en fokusekspressie(s) in ŉ lokale metaforiese uitdrukking. Die prosedures van vehicle- en tenor-konstruksie kan geïllustreer word met verwysing na die volgende meerduidige lokale metaforiese konstruksie:(3) (ii) ... the golden shotFokusStorms in the freezing tomb Fokale fraseDie argument "shot" word metafories gespesifiseer deur die twee fokusekspressies "golden" en "storms in the freezing tomb", wat oënskynlik uiteenlopende kwalifiserings verteenwoordig wat die konstruksie van twee verskillende nomina met ŉ verskillende metaforiese status tot gevolg het. Wanneer die argument "shot" beskou word in die omgewing van "the golden ..." kan ŉ tweede argument "sun" afgelei word uit die gegewe dat die adjektiwiese fokus "golden" herinner aan die kleur van die son. Dit lyk asof ŉ vehicle "sun" (natuurliggame is deurgaans deel van die "vehicle-taal" in die onderhawige gedig) ook vereis word deur al die verwysings na "weather" in die gedig. Die konstruksie van ŉ vehicle "sun" vir die veronderstelde tenor "shot" voldoen aan Reinhart (1976: 388) se omskrywing van ŉ gerekonstrueerde ve­hicle as "the 'something' which the focus can modify literally". Wanneer die argument "shot" beskou word in die lig van die kwalifiserende fokale frase "storms in the freezing tomb", word dit egter duidelik dat "sun" nie ŉ vehicle vir hierdie fokusekspressie kan wees nie, aangesien "the golden sun storms..." nog steeds ŉ semanties anomale groepering van woorde verteenwoor­dig. Op grond van die simboliese konnotasies van "storms" en "tomb" kan egter uiteindelik afgelei word dat die argument "shot" ook seksuele konnotasies het. Gesien die vroulike konnotasie "tomb/womb" in die gedig, kan ŉ moontlike tweede argument vir "shot" iets soos "semen" wees ten einde die manlike aandeel in die metaforiese daad van kreatiwiteit te verteenwoordig. Hierdie tweede argument "semen" sal die status van ŉ tenor hê omdat verwysings na die menslike liggaam deel vorm van die gedig se sentrale "tenor-taal". Dit is duidelik dat die argument "shot" ŉ dubbele metaforiese status in die gedig het: ŉ tenor wanneer dit gekwalifiseer word deur die adjektiwiese fokus "gold­en" en ŉ vehicle wanneer dit gekwalifiseer word deur die fokale frase "storms in the freezing tomb". Die leser sal moet bepaal of die teenstrydige metaforiese inligting kompleterend of ondermynend is – m.a.w. of die verskillende betekenismoontlikhede versoenbaar word binne ŉ strukturele lesing of mekaar gedurig ophef soos in ŉ DEKONSTRUKTIEWE lesing.
Afgesien van dergelike prosedures van lokale tenor- en vehicle-konstruksie, is dit dikwels ook nodig dat die leser ŉ globale tenor-vehicle-verbinding tussen verspreide argumente in die poësieteks moet rekonstrueer. Die metaforiese konstruksies in die eerste twee strofes van Dylan Thomas se "A process in the weather of the heart" bevat elk ŉ hoofargument (onderskeidelik "process" en "weather") wat in uitgebreide sintaktiese eenhede deur ŉ aantal fokusekspressies metafories gespesifiseer word:(3) (vii) A process in the weather of the heartA FETurns damp to dry; the golden shotFE FEStorms in the freezing tomb FE(viii) A weather in the quarter of the veinsA FETurns night to day; blood in their sunsFE FELights up the living worm. FEA = argumentFE = fokusekspressie
Ten spyte van die gedetailleerde tekstuele invulling, is die metaforiese status van die twee hoofargumente "process" en "weather" nie duidelik nie en kan die leser eers m.b.v. ŉ strategie soos ekwivalensie (vgl. SINTAKSIS (VAN DIE POëSIE) EN KLANK) in die globale gedigeenheid die volgende tenor-vehicle-verbinding rekonstrueer:(3) (ix) A process is (like) a weatherA(T) A(V)A(T) = argument met die metaforiese status van ŉ tenor A(V) = argument met die metaforiese status van ŉ vehicle
Dit blyk uit die voorafgaande bespreking dat die leser bedag moet wees op verskeie moontlike tenor-vehicle-verbindinge in (poësie)tekste:ŉ eksplisiete kombinasie van tenor en vehicle in ŉ nominale of identifikasiemetafoor waar twee nomina met ŉ vergelykbare grammatikale funksie (ŉ hoof- en fokusonderwerp) d.m.v. ŉ kopula ("om te wees") verbind word soos in "Man is a wolf in (2) hierbo;ŉ eksplisiete kombinasie van tenor en vehicle in ŉ drieledige genitiefkonstruksie waar die term A gegee is soos in "The poor (tenor) are the negroes of Europe (vehicle)" in (4) (i) hierbo;ŉ implisiete relasie tussen tenor en vehicle in ŉ drieledige genitiefkonstruksie waar die term A afgelei moet word uit die interaksie tussen die metaforiese term B en die letterlike term C soos in "The hostel of my heart" (vehicle) vir die versweë "body" (tenor) in (4) (ii) hierbo;ŉ onderliggende tenor-vehicle-verbinding in ŉ tweeledige genitiefkonstruksie soos in "A smoke-screen (vehicle) of witnesses (tenor)" in (4) (iii) hierbo;ŉ implisiete tenor-vehicle-verbinding waar vir die argument in ŉ lokale metaforiese konstruksie òf ŉ tenor òf ŉ vehicle gerekonstrueer moet word soos "the golden shot" en sy kombinasies met òf sun (vehicle) òf semen (tenor) in die konstruksie in (3) (ii) hierbo;ŉ globale tenor-vehicle-verbinding waar gespesifiseerde ar­gumente uit verskillende sintaktiese eenhede paradigmaties op mekaar betrek word soos in die rekonstruksie "A process (tenor) is like a weather (vehicle)" in (3) (ix) hierbo.
Dit is duidelik dat sowel lokale as globale relasies in ag geneem moet word wanneer die verskillende interaksieprosesse in poëtiese metafore geanaliseer word. Sintagmatiese (lokale) en paradig­matiese (globale of tekstuele) prosesse is dikwels nie streng van mekaar te onderskei nie, maar beïnvloed mekaar wedersyds tydens die lees en interpreteer van metaforiese inligting in ŉ poësieteks. Die logiese stappe in ŉ analise van metaforiese taalgebruik in ŉ poësieteks kan ten slotte soos volg opgesom word:die lokale interaksie tussen ŉ argument en sy kwalifiserende fokusekspressies spesifiseer die metaforiese inhoud van ŉ potensiële globale tenor of vehicle in die gedig;die lokale interaksie tussen ŉ argument en sy kwalifiserende fokusekspressies vereis in sommige gevalle die rekonstruk­sie van ŉ tweede argument;die rekonstruksie van ŉ korresponderende argument vir die gegewe argument in ŉ lokale metaforiese uitdrukking resulteer in die interaksie tussen twee argumente uit twee verskillende sintaktiese eenhede en betrek daarmee ŉ vertikale of paradigmatiese interaksie tussen tenor en vehicle;die lokale interpretasieprosedure van ŉ tenor- of vehicle-konstruksie lei tot ŉ globale interaksie tussen sowel die argumente as die fokusekspressies uit verskillende metaforiese uitdruk­kings;ŉ analise van sintagmatiese en paradigmatiese relasies lei tot insig in die metaforiese inligting in ŉ poësieteks.