Het dooie hom gehelp skryf? | Netwerk24
Het dooie hom gehelp skryf?
Deur Dawie Boonzaaier 11 Augustus 2019 00:00
Die skrywer van die roman 'Gedeeltelik bewolk' word beskuldig dat dele van sy boek deur 'n oorlede oudjoernalis geskryf is, berig Dawie Boonzaaier.
Die skrywer Ruan Kemp by die bekendstelling van sy boek Gedeeltelik bewolk Woensdag in Hermanus. Foto: Edrea du Toit
Die Afrikaanse skrywerswêreld is in rep en roer oor bewerings dat groot gedeeltes van 'n opspraakwekkende nuwe roman, Gedeeltelik bewolk, nie die skrywer se eie werk is nie.
Die debuutroman van Ruan Kemp is baie goed deur resensente ontvang, maar talle lesers beweer dat groot dele daarvan geskryf is deur die oudjoernalis David Bishop wie se "slim stem en aweregse sin vir humor" telkens deurslaan.
Kemp se hoofkarakter is George Moore, wat net soos Bishop, in die Noord-Kaap gebore is, op Stellenbosch studeer en later by 'n koerant en uitgewer gaan werk.
Ruan Kemp sê: "Baie in die boek is gebaseer op wat hy my vertel het."
Bishop, wat in 2016 oorlede is, was vroeër met die skrywer Marita van der Vyver getroud.
Ook sy is duidelik herkenbaar as die karakter Moore se vrou, Griet Swart.
Griet Swart is boonop ook die hoofkarakter in Van der Vyver se bekroonde roman Griet skryf 'n sprokie (1992).
Moore en Swart se kind sterf jonk, net soos Van der Vyver en Bishop se seuntjie, Ian.
Marita van der Vyver. Sy sê ten spyte van al die omstredenheid, dink sy steeds dis 'n "uitstekende roman".
Maar behalwe vir die opdrag wat lui "In memoriam: DB", gee Kemp geen ander erkenning aan Bishop nie en is daar geen verklarende aantekening wat die merkwaardige ooreenkomste verduidelik nie.
Kemp het ook die afgelope week die bewerings van plagiaat ten sterkste ontken.
Van der Vyver, wat deesdae in Frankryk woon, het Vrydag aan Rapport gesê Bishop het "omtrent 'n dekade gelede" 'n manuskrip met die titel Gedeeltelik bewolk aan 'n paar uitgewers voorgelê vir publikasie.
Hy het destyds beweer dis geskryf deur Ruan Kemp, maar sy en enkele ander wat dié manuskrip gelees het, "was almal oortuig dis deur David self geskryf". Sy sê Bishop het blykbaar ook aan 'n vriend erken dat hy die manuskrip onder iemand anders se naam vir publikasie aangebied het "omdat hy gedink het die uitgewers sal nie 'n manuskrip publiseer wat deur 'n mal man – soos hy na homself verwys het – geskryf is nie".
Marita van der Vyver sê: "Daar is steeds dele wat ek uit die oorspronklike manuskrip herken."
Nog 'n skrywer en vriend van Bishop, wat op voorwaarde van anonimiteit gepraat het, het dié weergawe bevestig: "Bishop het sowat tien jaar gelede rondgeloop met hoofstukke van 'n roman oor sy lewe."
Volgens die vriend het Bishop aan skisofrenie en bipolêre steurnis gely. Volgens hom was dié manuskrip 'n literêre antwoord op Van der Vyver se Griet skryf 'n sprokie en 'n poging van Bishop om "sy kant van die storie" te vertel.
Kemp sê hy het vir "DB", soos hy deurentyd na Bishop verwys, baie goed geken het, en weet "dat hy nooit 'n manuskrip voorgelê het nie". Hy het wel erken dat hy 'n "rowwer vorm" van Gedeeltelik bewolk in 2009 aan Tafelberg-uitgewers voorgelê het vir publikasie.
Dis destyds om "buite-literêre redes" van die hand gewys. Hy het nie verduidelik wat hierdie "buite-literêre redes" was nie.
Van der Vyver sê die oorspronklike manuskrip het baie "lasterlike dele" oor herkenbare politici en akademici bevat wat dit onpubliseerbaar gemaak het.
Van der Vyver, wat reeds die pas verskene roman gelees het, sê daar is beslis "heelwat gewerk" aan Bishop se manuskrip wat sy destyds onder oë gehad het.
"Lasterlike dele is weggelaat en goeie dele is bygeskryf, maar daar is steeds dele wat ek uit die oorspronklike manuskrip herken."
Van der Vyver sê sy wil nie betrokke raak in "literêre relletjies" nie, maar wil net hê dat Bishop erkenning moet kry vir sy bydrae.
"Daar is allerlei bespiegelinge oor die fiktiewe George Moore, terwyl almal wat David geken het, sal besef dit is sy biografie.
"Sy slim stem, asook sy aweregse sin vir humor is onmiskenbaar." Sy sê ten spyte van al die omstredenheid, dink sy steeds dis 'n "uitstekende roman".
Kemp is Woensdagaand, met die boek se bekendstelling in Hermanus, deur die resensent Jonathan Amid uitgevra oor "DB".
Behalwe deur herhaaldelik na hom te verwys as " 'n mal man" wat hy in 2005 in 'n kroeg ontmoet het, wou hy glad nie vir "DB" identifiseer nie.
"Baie in die boek is gebaseer op wat hy my vertel het."
Kemp het later teenoor Rapport sy besluit om nie vir Bishop te identifiseer nie verdedig deur te sê die breër leserspubliek "het nie hierdie agtergrondgeskiedenis nodig om die boek te waardeer nie".
In 'n skriftelike antwoord op die koerant se vrae sê Kemp hy het "DB" in 2005 in 'n koffiekroeg ontmoet en dat hulle dadelik "gekliek" het.
"Hy het my uitgenooi om 'n aand in Stikland deur te bring. Daarna was ek hooked."
Daarna het hulle mekaar tussen 2005 en 2009 een keer per maand gesien. Hy sê in dié tyd het hy sy lewensverhaal neergepen.
Die laaste keer dat hy "DB" gesien het, was in 2012.
Hy beskryf die roman as 'n monument aan sy vriend en sê die hele punt van die boek is om te ondersoek hoe 'n mens geestelik versteurd raak, en "nie om skinderbelustiges te versadig nie".
Hy ontken dat hy ooit 'n manuskrip "van enige aard" van Bishop gesien of ontvang het.
Hy hou ook vol dat Griet Swart, soos George Moore, fiktief is, en ontken dat die karakters se verhouding geskoei is op Van der Vyver en Moore se huwelik.
Tog erken hy dat mense wat vir Bishop en Van der Vyver destyds geken het, raakpunte sal sien.
Kemp gee wel aan Van der Vyver erkenning in sy boek omdat hy paragrawe uit Griet skryf 'n sprokie direk in sy teks aanhaal.
Kemp sê hy het wel kontak gemaak met Bishop se seun, Simon. In die boek heet Moore se seun uit 'n vorige huwelik ook Simon.
Kemp sê hy gebruik Simon se naam "met sy toestemming".
Van der Vyver sê dis ironies dat haar nuutste roman, Grensgeval, wat oor twee maande verskyn, handel oor 'n man wat vanweë post-traumatiese stres ná die grensoorlog in Angola van sy sinne beroof word en baie jare later in 'n inrigting sterf – net soos Bishop.
Sy dra haar boek aan haar voormalige eggenoot op.
Etienne Bloemhof, hoof van fiksie by Tafelberg, wou nie antwoord op die vraag of die uitgewer voorheen 'n manuskrip van Bishop onder oë gehad het nie en het alle navrae na Kemp verwys.
Volgens Bloemhof is die uitgewer "dankbaar vir die baie positiewe resensies wat die boek tot dusver te beurt geval het".