Die eerste is dat albei nie heeltemal positief is oor ‘n boek van hierdie aard nie. Spangenberg se gebruik van die woord “slinger” om mense se leesmetodes en gewaarwordinge te tipeer laat die aap uit die mou. By Vos is dit weer sy slotopmerking oor die struikelende manier waarop gesprekke soos hierdie geskied wat verklap dat hy nie heeltemal jubel oor die gesprek tussen godsdiens en wetenskap nie.
Twee teoloë wat dus nie self betrokke wil raak by die gesprek nie, en op die meeste die werking van die gesprek in die boek gebruik as vertrekpunt vir die stel van hul gewaarwordinge.
Ek sou graag wou sien dat Van der Berg verduidelik presies wat hy onder “tydskrifverhale” verstaan. Hy sluit in sy betoog aan by die bundel se verhaal “Tydskrifverhaal”, en omdat ek die bundel gelees het sedert ek die egpaar Smuts verlede week daaroor hoor praat het, weet ek dat hulle aan tydskrifverhale binne ‘n spesifieke era verwys, naamlik die vroeë sestigs, en spesifiek soos mens daardie verhale in Huisgenoot aangetref het.
Jansen kry dit op ‘n manier reg om die roman se heerlikhede te suggereer. Die wyse waarop hy aangaan oor die taalgebruik (hy gee darem hier en daar blyke van waardering vir die lewenskrag van De Villiers se skryfwerk) laat mens amper verby sy teoretiese dwalinge lees.
Preutsheid laat mense eienaardige dinge doen. Pleks van die kortverhale in ‘n Lyf onthou te bespreek, neem Malan die maklike uitweg en laat die skrywer motiveer hoekom haar kortverhale seks as vernaamste boustof het. Hoekom nie liewer skryf oor die kortverhale en hoekom hulle jou tref nie?
As ek Lien Roux-de Jager was, sou ek gehoop het ‘n resensent vertel aan die leserspubliek presies wat dit is wat my Donker leuens die koop en lees werd maak. Maar wat het sy gekry? ‘n Betoog waarin ewe veel vae inligting oor die roman is as wat daar vae inligting is oor die skrywer, waarskynlik verkry uit die uitgewer se inligtingsbrosjure. Met ‘n titseltjie persoonlike reaksie en dan uiteindelik die stempel van goedkeuring.
Die eerste is: “Maar wanneer jy die boek uiteindelik toemaak, is dit asof jy ’n hou op die maag gekry het en jy wonder: Was daar al ooit in Afrikaans ’n boek wat die brose psige van die man só blootgelê het?”
Hy vermeld dan dat Pretorius oorlede is, en maak dan die volgende opmerking: “Ek noem dit omdat ’n mens agterna voel asof sy eie lewe in hierdie verhaal uitgebloei het.”
Dit is die moeite werd om die res van Van Rensburg se resensie goed te lees. Hy het ‘n baie sterk aanvoeling nie alleen vir die struktuur van die roman nie, maar ook vir die sielkundige onderbou.
Kyk, mens kry goeie resensies en jy kry slegte resensies. Dan is daar ook positiewe resensies wat sleg geskryf is, en negatiewe resensies wat goed geskryf is. Nes daar, uiteraard, positiewe resensies is wat goed geskryf is, en negatiewe resensies wat vrot geskryf is.
Jean Meiring het pas twee daarvan geskryf: ’n positiewe resensie wat goed geskryf is (oor Riana Scheepers se Stormkind (Rapport Boeke), en ’n negatiewe resensie wat goed geskryf is (oor Irna van Zyl se Gifbeker in Boeke24).
Uit eersgenoemde straal ’n gloed van geesdrif, uit laasgenoemde nie. Albei is aangepak met dieselfde sekerheid van argumentasie en noukeurigheid van analise. In Scheepers se werk spreek die skepping van ’n verbeeldingswêreld tot hom; by Van Zyl word sy verbeelding nie geprikkel deur die opset van die speurverhaal nie.
Vir die noukeurige leser is die fleurigheid van Meiring se taalgebruik in sy reaksie op die Scheepers-roman opvallend. Ek beny hom daardie stilte wat oor die plaas neersif, en baie van die ander dinge waarby hy aanklank gevind het, en dan vir die resensie-leser deurgee via sy taalgebruik en formulering. En wanneer hy baie beïndruk is, gee hy groot aan: “meesterlike openingstoneel waar Scheepers haar kragte sinfonies inspan”, byvoorbeeld.
Vir die Van Zyl-roman kan hy hom nie aansluit by kleure en so meer nie. Hy moet hom wend tot ’n opsomming van die roman, die enigste rede hoekom ek soms gevoel het die resensie grens aan ’n vrot resensie. Hy toon ’n gevoeligheid vir die ratwerk van die speurroman, maar ek wonder of dit ’n geldige uitgangspunt van hom is om te verwag dat alle karakters in volheid geteken moet wees.
Het hy té vinnig gelees? Ek glo nie so nie. Die resensie is daarvoor té deeglik. Die dinge wat Meiring teen die roman inbring, is boonop van só ’n aard dat die skrywer dit goed sal kan benut met haar volgende boek.
Ek meen ’n mens kan van ’n Afrikaanse resensent verwag om bewus te wees van die beskuldigings wat Stephen Watson omrent ’n dekade gelede teen Antjie Krog gemaak oor Die sterre sê Tsau. Dieselfde argumente sal dan sekerlik teen Stormkind gemaak kan word. Maak nie saak of ’n mens dink (soos ek) dat Watson ’n paar van sy varkies kwyt was met sy beskuldigings teen Krog nie, dit is die groter saak van toeëiening wat aangespreek moet word.
In hierdie geval dink ek moes Meiring meer tyd daarvan afgestaan het, en van ’n goeie resensie ’n skitterende ene gemaak het. As die resensent die problematiek identifiseer, moet hy nie op die draad bly sit nie.