De Kock, McBride, Strydom: Vergifnis kom moeilikRobert McBride Foto: Werner Beukes/SAPA Suid-Afrika se onlangse geskiedenis is vol gruwelikhede. Die ANC en die Nasionale Party-regering het mekaar behoorlik wreed gegaffel en sekere individuele voetsoldate het in die proses die simbool van dié misdade geword. Veral drie name spring in die oog, van wie die eerste twee tans in die nuus is: Eugène de Kock, Robert McBride en Barend Strydom. Wat veral interessant is, is hoe Suid-Afrika omgaan met dié name – en dus ook met sy verlede. Eugène de Kock is die offisier in die veiligheidspolisie wat deur sommige “Prime Evil” gedoop is. Hy is die man wat destyds ANC-terroriste genadeloos gejag het, hom nie aan die (effense) beperkinge van die destydse reg gesteur het nie en die terroriste wreedaardig vermoor het. Robert McBride weer was die jong bruin man, vol woede oor wat hy as die onreg van apartheid ervaar het, wat ŉ kragtige motorbom buite die Why Not- en Magoo’s-kroeg in Durban laat ontplof het. Drie jong vroue is in die ontploffing dood en nog 89 beseer, van wie sommige ernstig. Die derde man, Barend Strydom, ook bekend as die Wit Wolf, het in November 1988 sewe swartmense koelbloedig op Strijdomplein in Pretoria afgemaai en nog 15 gewond. As oefenlopie het hy tevore ŉ vrou doodgeskiet en nog een gewond. In sy hofsaak het Strydom verklaar hy was “ŉ soldaat vir my God, my volk en my land” en dat swartmense nie ménse is nie, want hulle is nie wit nie. Sover ŉ mens kon vasstel, het Strydom heeltemal onder die kollektiewe Suid-Afrikaanse radarskerm verdwyn, maar De Kock en McBride duik kort-kort in die nuus op. Volgens berigte was De Kock verlede week by die Franschoek-letterkundefees toe Annemarie Jansen, sy biograaf, voor ŉ gehoor oor haar boek gesels het. ŉ Skrywer, Lauren Beukes, het hom in die gehoor herken, vol afsku op hom afgestap en geëis hy moet padgee, wat hy onmiddellik gedoen het. Robert McBride is nie in die nuus oor sy destydse bomplantery nie, maar omdat hy as hoof van Opod, die onafhanklike polisie-ondersoekdiens (wat polisie-oortredings moet ondersoek) geweier het om die Zuma-regering se politieke agenda te dien. ŉ Voorwendsel is gevind om hom te skors. Hy het nou saam met Ivan Pillay, gewese adjunk-kommissaris van die SA Inkomstediens en genl. Anwa Dramat, gewese hoof van die Valke (albei eweneens om klaarblyklik politieke redes geskors), ŉ verklaring uitgereik waarin hulle hul skorsing toeskryf aan ANC-pogings om hul stryd teen korrupsie te kortwiek. Wat die drie – De Kock, McBride en Strydom – verbind, is dat almal skuldig bevind is aan gruwelike misdade, twee ter verdediging van apartheid en een om dit uit die weg te ruim. Die verskil is hoe hulle met hul eie misdade omgegaan het. De Kock het 20 jaar in die gevangenis deurgebring voordat hy vrygelaat is. Hy het herhaaldelik vergifnis gevra en sy samewerking gegee om naasbestaandes van sy slagoffers in staat te stel om die boek toe te maak. In die afgelope Sondag se Rapport skryf Palesa Morudu, wie se broer – as ek dit reg verstaan – een van De Kock se slagoffers was, sy het in Franschoek tydens Jansen se optrede toevallig langs De Kock gesit. Sy skryf sy het volkome verstar. Maar toe … Terwyl Jansen geantwoord het op ŉ vraag of De Kock ooit berou getoon het, het Morudu uit die hoek van haar oog opgemerk dat hy stilweg begin huil het. Sy het saamgehuil. De Kock het sy skuld betaal. Hy sal altyd gebuk gaan onder wat hy gedoen het, maar hy is ver van die man wat hy destyds was. Iets soortgelyk, ofskoon op die oog af in ŉ effens mindere mate, geld vir McBride. Ook McBride het berou getoon en sy slagoffers en hul naasbestaandes om verskoning gevra vir wat hy hulle aangedoen het. McBride is destyds ter dood veroordeel, maar is toe deur die F.W. de Klerk-regering vrygelaat en het amnestie van die Waarheids-en-Versoeningskommissie ontvang. Hy was daarna nog by enkele bedenklike aktiwiteite betrokke, maar ook hy is duidelik nie meer die man wat hy was nie. Nou is hy self ŉ slagoffer van ŉ korrupte regering wat wil keer dat hy korrupsie te doeltreffend beveg. Wat van Barend Strydom geword het, weet ek nie. Ná sy vrylating – hy is saam met McBride vrygelaat en het amnestie van die WVK ontvang – het hy verklaar hy sal wéér ŉ klomp swartmense doodskiet as dit nodig is. Hy het ook gesê hy werk aan ŉ alternatiewe vertaling van die Bybel waarin die “apartheid wat wegvertaal is” (in die 1983-vertaling) teruggesit sou word. Wat hy deesdae doen, weet ek nie. Dis onbekend of hy steeds ŉ rassis is en of hy dalk tot bekering gekom het. Hoe dit ookal sy, dis interessant om te sien hoe die gemeenskap veral met De Kock en McBride omgaan (aangesien Strydom heeltemal onder die radarskerm verdwyn het, kan ŉ mens nie veel meer oor sy geval sê nie). Die punt wat hier gemaak moet word, is dat vergewe (let wel, ek praat nie van vergeet nie!) iets is wat moeilik kom. Baie witmense kan McBride maar nie vergewe nie. En inderdaad, as ŉ mens McBride se kwasterige persoonlikheid in ag neem, maak hy dit dikwels nie maklik vir mense om hom te vergewe nie. Maar feit bly staan: hy hét berou getoon. Hy hét ŉ verantwoordelike posisie verkry wat hy na eer en gewete probeer uitoefen het. Toe hy met die korrupsie van die ANC – sy eie politieke beweging – gekonfronteer word, het hy verkies om sy gewete te volg, eerder as om die knie te buig. Ook De Kock, volgens alle getuienis ŉ gemartelde siel, het sy bes gedoen om sy lewe in ŉ ander rigting te stuur. Hy verdien dit nie dat iemand soos Lauren Beukes, wat in ŉ blog op die internet (http://laurenbeukes.com/on-asking-eugene-de-kock-to-leave-the-sunday-times-prize-cocktail-party/) agter haar swart skrywersvriende se beledigde gevoelens skuil, so hoogheilig optree nie. Met alle respek: Niks wat enigiemand hier op die aarde doen, kan die geskiedenis verander nie. Wat gebeur het, het onherroeplik gebeur. Maar ons kan wel die toekoms verander. Ons kan dit doen deur ŉ greintjie medemenslikheid te toon aan mense wat berou oor hul verlede het. Helaas, iemand met Lauren Beukes se sondelose aard is klaarblyklik nie daartoe in staat nie.