‘Ons skryf soos ons praat’ – met ŉ halwe waarheid van die wal in die sloot/sloodArgieffoto (Foto: Robin Higgins/Pixabay) Ek kry gereeld van onderwysers vir die Grondslagfase ŉ versoek om raad hoe hulle aan hulle leerders kan verduidelik waarom ons ŉ woord soos brood met ŉ slot-d spel as ons dit eintlik met ŉ slot [t] uitspreek. (Daardie blokhakies dui aan dat dit ŉ fonetiese voorstelling van die klank is.) En klokslag is die argument: Ons is dan veronderstel om te skryf soos ons praat; hoekom kan ons dan nie broot skryf, net soos wat ons groot skryf nie? Hierdie vraag kan ŉ mens net behoorlik beantwoord as ŉ mens na die grondbeginsels van Afrikaanse spelling terugverwys. Dié is in die voorste gedeelte van die Afrikaanse woordelys en spelreëls opgeneem, en behels die volgende: Onthou maar vir die doel van hierdie argument dat die standaarduitspraak die vorm is wat deur die hele taalgemeenskap as die “generiese” of ongemerkte vorm beskou word. Dit is die vorm waaroor almal ewe neutraal is en wat geskik is vir gebruik in formele kontekste, dit is nie die vorm wat deur ŉ enkele faksie van die taalgemeenskap as die norm aanvaar word nie. Hoewel my eie kind (op pad na een en twintig) nog steeds van ŉ mys praat, gaan ek beslis nie voorstel dat dit as alternatiewe spelvorm vir muis in die AWS opgeneem moet word nie; ek ken slordige taalgebruik as ek dit hoor, en ek weet honderdduisende van my taalgenote ken dit ook. Die feit dat mense dus ŉ ding op ŉ bepaalde manier sê, beteken nie dat die taalgemeenskap bereid is om die informele uitspraak of spelling in formele gebruiksituasies te aanvaar nie. Dit is ook hierdie laaste beginsel wat dit vir ons moontlik maak om vir jong (en ouer) taalaanleerders die gesukkel met die slotklanke duidelik te maak. Die gelykvormigheidsbeginsel vereis naamlik van ons om ŉ woord en sy geflekteerde en afgeleide vorme eenvormig te spel. In Grondslagfasetaal beteken dit ons skryf ŉ woord se meervoud en enkelvoud dieselfde. Kyk byvoorbeeld na hierdie lysie: Deur bloot die woord se meervoudsvorm op te roep, word die verwarring uitgeskakel. Selfs moeilike gevalle waarmee ervare skrywers kleitrap, word so opgelos: Wanneer is dit byvoorbeeld ent en wanneer is dit end? Sit ŉ mens op die ent of die end van die kerkbank? Hou jy daarvan as die ent of end van die fliek gelukkig is? Is dit nog ŉ lang ent of end huis toe? Het ŉ bed ŉ voetenent of ŉ voetenend? Maak meervoude: Teenoor: Hierdie paradigma sê vir jou ŉ kerkbank het ŉ ent of ŉ end (albei meervoude werk), ŉ fliek het net ŉ end, ŉ afstand is net ŉ ent en ŉ bed het net ŉ voetenent. Daarmee kom ek dan aan die (ent/end) van hierdie blog. [Kies die regte vorm tussen die hakies.] VivA-groete Sophia