BO: Des te meer dramaties in sy negatiewe vorm is die foto REGS van ’n oliespuitbron meer as ’n eeu gelede in die Amerikaanse staat Texas. Wanneer olie raakgeboor word, kan die drukking van onder af so geweldig wees dat olie bo uitspuit.
Maar waar kom ru-olie eintlik vandaan? Hoe word dit ontgin en geraffineer? Hoe is dit oor die aarde versprei en wat is die vooruitsigte vir toekomstige geslagte in ’n wêreld wat sonder olie moet klaarkom? Olie is so ’n integrerende deel van ons bestaan dat elkeen van ons ten minste ’n basiese kennis van die olie-verhaal behoort te hê.
Boonop is hulle ’n onontbeerlike skakel in die voedselketting in ons oseane. Hulle vorm ’n baie vername deel van die fitoplankton, waarop die seelewe berus. En wanneer hulle dood is, reën hulle op die seebodem neer. Dit sou, volgens sekere wetenskaplikes, ook in oerverlede reeds gebeur het. Hul olieryke plasma is net soos die reste van die groot plante begrawe en het in ru-olie verander.
Die eerste petrolaangedrewe masjien is in 1864 deur die Oostenrykse ingenieur Siegfried Marcus uitgevind. Dit was ’n tweeslagmasjien. Party mense reken hy was die eintlike uitvinder van die motor omdat hy sy masjien in ’n stootkar met vier wiele geïnstalleer het.
Maar ’n veel groter voorwaartse tree in die geskiedenis van die binnebrandmasjien was dié van die Duitse ingenieur Gottlieb Daimler. Dit was toe hy in 1885 die wêreld se eerste geslaagde vierslagmasjien ontwerp het wat petrol verbrand het. Hy het die masjien getoets deur dit met die raamwerk van ’n kru tweewiel-motorfiets te kombineer.
Daimler het ’n tweede, groter masjien gebou wat hy in ’n “perdelose rytuig” met vier wiele geïnstalleer het. Hy die firma Wimpff-wamakers spesiaal opdrag gegee om die rytuig te bou. Hy het eenvoudig die disselbome en een van die agtersitplekke van ’n wa laat verwyder om vir sy masjien plek te maak.
Daimler was heeltemal onbewus daarvan dat ’n mede-Duitser, Karl Benz, reeds besig was om ’n rytuig te bou wat die perdewa heeltemal moes vervang. Benz het sy driewiel-motor in sy geheel ontwerp, met ’n ligte raamwerk en wiele met draadspeke.
DIE jaar was 1859 en die plek was naby die houtkappersdorpie Titusville in Pennsilvanië, Amerika. ’n Sekere Edwin L. Drake, ’n afgetrede Amerikaanse spoorwegkondukteur, was aan die boor vir soutwater om sout te maak. Toe boor hy onverwags ’n oliebron raak.
Hy het ’n manier gevind om die olie na die oppervlak te pomp en dit in balies te berg. Hierdie metode van olieboordery word vandag nog regoor die wêreld gebruik in gebiede waar olie onder die oppervlak voorkom.
Ru-olie (en ook aardgas) word nie net op land [LINKS] gevind nie, maar ook onder die see [REGS]. Daar moet baie diep geboor word om dit te bereik en die olie (of gas) word deur olietorings na bo gepomp. Daarna vloei dit deur pypleidings na die bestemde plekke of word dit met skepe regoor die wêreld vervoer.
SUID-AFRIKA het self geen kommersieel ontginbare neerslae van ru-olie nie, hoewel daar ’n sekere hoeveelheid aardgas in die see aan die Suid-Kaapse kus is. Dan is ons land natuurlik ook ’n wêreldleier in die verwerking van petrol uit steenkool deur die reuse-maatskappy Sasol, maar dit is ’n ander verhaal.
Maar dis nie al waartoe ru-olie verwerk word nie. Kunsmis vir die boere, sekere klere wat jy dra, dalk jou tandeborsel, die plastiekbottel waarin jou melk is en miskien selfs die plastiektoetse daar voor jou op die rekenaar se toetsbord, alles kan van olie kom—net soos duisende ander dinge. Trouens, daar is ’n menigte plastiekprodukte wat van olie gemaak word.
Hoewel Amerika slegs drie persent van die wêreld se bewese reserwes het, produseer die land tans iets meer as twaalf persent van die wêreld se olie, net ’n kort kop agter die grootste produsent Saoedi-Arabie (12,5 persent). Rusland is in die derde plek met ’n jaarlikse produksie van tien persent.
Maar omdat oliereserwes beperk is (en die produksie boonop beïnvloed word deur staatkundige woelinge soos nou in Irak) neem die besef toe dat die mensdom vinnig na alternatiewe energiebronne sal moet soek. Die opsies is weliswaar min. Ons eie Sasol bied waarskynlik ’n deel van die oplossing, want daar is nog baie steenkool op die aarde.