Voerrakke vir skape
Last update: April 10, 2012 10:59:56 AM
W. J. Hugo
ALHOEWEL die skaapboer byna geheel en al op die natuurlike weiding as voeding vir sy diere staatmaak, is dit soms nodig om skape vir 'n kort en selfs vir 'n lang periode van droogte of weidingskaarste van voer te voorsien, en in so 'n geval moet die mees ekonomiese gebruik dan gemaak word van die beskikbare voersoorte, wat gewoonlik skaars en duur is, veral waar 'n groot getal skape betrokke is.
Hierdie Kollege ontvang gedurig navrae van boere in verband met die geskikste tipe toestel waarin die byvoeding aan skape verskaf kan word. Hoewel dit besef word dat dit nie betalend sal wees nie om duur voerrakke op te rig in gevalle waar skape nie dikwels gevoer hoef te word nie, word nadruk nietemin op die feit gelê dat dit gewoonlik die moeite en onkoste loon om 'n deeglike en duursame voerrak op te rig. Swak en goedkoop voerrakke vereis gedurig reparasie en dit beteken net onnodige onkoste.
In hierdie artikel wil skrywer nie een definitiewe tipe voerrak aanbeveel nie, maar slegs leiding gee aan boere wat graag sulke geriewe op hul plaas wil aanskaf.
Al die tipes voerrakke waarna in hierdie artikel verwys word, is reeds in gebruik by die Landboukollege Grootfontein. Hoewel daar nog nie 'n voerrak ontwerp is wat honderd persent doeltreffend is nie, behoort alle ontwerpe ten minste aan die, volgende vereistes te voldoen:-
(1) Sindelikheid.-Skape sal nie sommer vuil kos vreet nie en is veral traag om voer te vreet wat met mis bevuil is. In enige troppie skape wat gevoer word, is daar altyd 'n paar wat die neiging het om met hulle pote in die krip of voerrak te staan as hulle vreet. Om dus te voorkom dat die voer getrap word en met mis en urien besmet raak, is dit noodsaaklik dat die voerrak of voerkrip op so 'n wyse gebou moet word dat die dier nie daarin kan staan nie. Verder moet die ontwerp sodanig wees dat enige ou hooi of mis maklik daaruit verwyder kan word.
(2) Vermorsing.-By die aanvullende voeding van skape is dit uiters noodsaaklik dat vermorsing van voer tot 'n minimum beperk moet word. Vermorsing geskied gewoonlik as gevolg van die feit dat die skape hul koppe tussen die hooi indruk en dit dan uitgooi. Die " tralies" van die voerrak moet gevolglik nie, te wyd uitmekaar wees nie; vier duim is net n goeie wydte. Dit sal verhoed dat groot bekkevol voer uitgeruk word, die meeste waarvan op die grond te lande kom en verlore gaan. Daar moet 'n geleidelike toevoer van die hooi wees sonder dat dit te maklik deur die "tralies " gly.
(3) Duursaamheid.- Vanuit 'n ekonomiese oogpunt beskou, is duursaamheid 'n belangrike punt, want die gedurige regmaak van voerrakke neem arbeid en geld in beslag. Indien 'n boer dus besluit om 'n hooirak op te rig., is dit raadsaam dat hy eens en vir altyd goeie en sterk materiaal daarvoor gebruik. Die rak moet eenvoudig van ontwerp wees want allerhande patente sal die konstruksiekoste net verhoog. Behandel die houtpale met kreosoot of 'n derglike preparaat, veral waar die pale in die grond geplant word.
(4) Bykomstige vereistes.-Wat verder van belang is, is die volgende:-
(a) Die voerrak moet, indien dit 'n verskuifbare tipe is, nie te swaar wees nie.
(b) Dreinering rondom die voerrak is uiters noodsaaklik, want 'n kleitrappery in mis en verrottende vermorste voer is ongesond vir beide mens en dier.
(c) Die hoogte van die voerrak moet sodanig wees dat die skaap maklik die voer kan bykom.
(d) Skerp uitstaande punte kan die skare beseer en dit is dus 'n vereiste dat enige ysterboute en draad netjies afgewerk moet word.
(e) Die voerrak moet groot genoeg wees om voldoende voer vir een dag se voeding te kan bevat en ook om 'n taamlike troppie skape tegelyk te kan voer. Daar moet 'n staanruimte van ongeveer 1 voet toegelaat word per skaap.
Tipes van Hooirakke
Die spesifieke ontwerp waarop besluit word, sal afhang van die bepaalde doel waarvoor die skape gevoer word. Die voerrak van ramme verskil nie van die van ooie of hamels nie, maar 'n voerrak vir ramme en/of ooie wat "op stal " staan, sal verskil van die tipe wat as tydelike hulpmiddel in tye van droogte opgerig word. Daar is voerrakke wat beide hooi en pitvoer kan hou, terwyl ander tipes weer slegs die hooi kan hou. Die graan of sout-beenmeellek moet dan afsonderlik in 'n krip gevoer word. Die kombinasietipe voerrak (waarin sowel hooi as pitvoer gevoer kan word) het die bepaalde voordeel dat dit die vermorsing van die blaargedeelte van die hooi, veral lusernhooi, aansienlik verminder. Die blaartjies wat losraak en afval, word deur die kripgedeelte van die rak opgevang waar dit weer deur die skaap opgetel word.
1. Kombinasietipe wat vir permanente gebruik in klein voerkampe opgerig word. (Fig. 1 en 2).Hierdie tipe voerrak lewer goeie dienste. Dit is duursaam en goedkoop. Die betonfondament dien terselfdertyd as krip vir pitvoer of 'n soutlek. Dit is nodig dat die fondament effens skuins na die eenkant moet loop vir die afloop van water wat daarop mag val. Die rak kan enige lengte gemaak word. Dit is ideaal in ramkampe waar teeldiere gereeld gevoer word.
(2) Kombinasietipe -verskuifbare rak.-As dit van sterk materiaal vervaardig word, kan hierdie tipe hooirak (Fig. 3) baie goeie dienste lewer waar dit oral in kampe geplaas moet word en skape 'n mineralelek kry en addisionele voeding aan hulle gegee word. Moet dit nie langer as ongeveer 10 voet maak nie. Dis dan lig en maklik vervoerbaar. Gedurende die reënmaande sal dit wenslik wees om een of ander soort dak oor die voerrak op te rig.
(3) Kombinasievoerrrak vir die ramstal. (Fig. 4).-Dit is die tipe rak wat algemeen in gebruik is by die Grootfonteinse Landboukollege. Dit lewer baie doeltreffende dienste" en is sterk en stewig. Hierdie soort rak is ingebou in die ramhokke wat in Fig. 5 aangetoon word.
Die sementkrippe moet 6 duim diep wees. Die spanpaaltjies wat 2 voet 7 duim lank is, word 4 duim vanmekaar aan No. 8-draad vasgemaak. Enige blare of fyn stingels in die voer gly dan teen die skuinste van die muur af en versamel in die krip. Die voerrak word teen 'n muur gebou, of so nie kan twee rye rug aan rug gebou word, soos in Fig. 6 aangedui.
(4) Hooirak vir die voer van skape in tye van droogte. (Fig. 7).-Hierdie hooirak kan gou opgerig word 'n 100 voet lengte wat tweehonderd skape gelyktydig kan laat vreet, kan binne twee dae deur twee werksmense opgerig word. Die oprigtingskoste is baie laag. Die spanpaaltjies is drie voet lank en word dan twee lengtes No. 8-draad (dubbel getrek) 4 duim vanmekaar vasgemaak. In die middel word sinkplate -van 2½ voet lengte skuins na weerskante geplaas sodat hulle onder teen die spanpaaltjes vasskop. Bo word hulle met binddraad vasgebind. Op elke 10 voet van die voerrak word 'n dwars strop bo en onder op die grond vasgeheg om die spanpaaltjies stewig vas te hou. Hierdie stroppe word oorkruis vasgebind (Fig. 7). Om te verhoed dat te veel blaargedeelte verlore gaan, word deurgesaagde 6 voet outpale op hul kante op die grond aan weerskante van die voerrak geplaas en daar vasgepen. Dit vorm 'n soort krip en dra verbasend baie daartoe by om vermorsing te voorkom.
Drinkwater en Soutlek
Die voorsiening van vars skoon drinkwater is natuurlik net so belangrik as die voeding van skape. Waar dit nodig is, kan 'n sementkrip vir die doel teen geringe koste aangebring word. Die krip moet ongeveer 1 voet bo die grond uitstaan. Die muurtjies van die krip kan 3 duim dik wees. Dis nodig dat 'n uitlaatpypie ingebou word aan die een end van die krip sodat die krip leeggelei kan word wanneer dit skoongemaak moet word.
Waar skape vir 'n lang periode gevoer word, verval in grasveldstreke, is dit noodsaaklik dat 'n beenmeelsoutlek aan hulle gevoer word. 'n Mengsel bestaande uit twee dele beenmeel en een deel sout teen 'n hoeveelheid van 1 ons per skaap per dag sal in die minerale-behoeftes van die skaap voorsien.