NG Gemeente Prieska – Gemeentegeskiedenisargief
Die NG kerk Prieska.
Prieska, Marydale en Niekerkshoop
Ds SH Kuhn
Die NG Gemeente Prieska is ’n gemeente in die Ring van Hopetown en Sinode van Noord-Kaapland.
Die gemeente se middelpunt is die Noord-Kaapse dorp Prieska, hoewel die gemeentegrense sedert 1 Maart 2001 ook die dorpies Marydale en Niekerkshoop insluit toe albei dié gemeentes, gestig in onderskeidelik 1916 en 1904, tegelykertyd by Prieska ingelyf is. Die NG Gemeente Vergesig (Copperton) is reeds op Sondag 22 November 1987 by Prieska ingelyf.
Die gemeente Prieska is in 1878 afgestig van die moedergemeente, Victoria-Wes. Reeds op die vergadering van die Ring van Beaufort-Wes in 1874 is tot die afstigting van die gemeente besluit. Eers ná ’n tweede vergadering van die “Commissie voor de vermeerdering van Gemeenten”, en wel op 11 Maart 1878, het die stigting ’n voldonge feit geword.
By afstigting het die gemeente bestaan uit 2 100 siele en 510 lidmate, en die grense het van Brakfontein aan die Grootrivier tot by Boegoeberg (die latere Groblershoop) gestrek. In die begin is die godsdiensoefeninge onder bokseile gehou, en later in ’n groot tent. Die Kaapse parlement het in 1880 deur ’n spesiale besluit ’n stuk grond vir ’n kerkgebou geskenk en op 8 September 1883 het die inwyding van die kerk plaasgevind.
Jare lank is die gemeente deur konsulent-leraars bearbei en eers aan die einde van 1880 is die eerste beroep op ds. S. H. Kuhn, met nog verskeie vergeefse beroepe daarna, uitgebring. Ds. August Ahrbeck was die eerste vaste leraar en is op 17 Januarie 1885 as proponent georden en bevestig. In 1906, tydens die bediening van ds. R.J. van Niekerk, die tweede leraar van die gemeente, is ’n nuwe pastorie gebou.
Die C.J.V.-saal is deur die derde leraar, ds. A G.T. Venter, gebou en die hoeksteen is gelê op 7 Oktober 1911. Reeds voor die koms van die vierde leraar, ds. W.J. du Toit, wat op 12 Februarie 1916 bevestig is, is gevoel dat daar met die oog op meer ruimte ’n nuwe kerk gebou moes word. Op 6 Desember 1919 is die hoeksteen van die teenswoordige kerkgebou dan deur hom gelê, en kon hy op 20 Augustus 1921 ingewy word.
Opgegroei in die Westelike Provinsie, en met ’n voorliefde vir die ou Kaaps-Hollandse boustyl, het die leraar gesorg dat al die gewels en selfs die pragtige toring met ’n Hollandse gewel-effek gebou sou word. Hierin is die toring seker uniek in Suid-Afrika. Dit is nog tydens sy bediening wat die Jubelfees (50-jarige bestaan) van die gemeente op waardige wyse vanaf 30 Augustus tot 2 September 1928 gevier is. Omstreeks 1952 is die orrel herbou en gemoderniseer, en ook so versterk dat dit die kragtigste orrel in die Noordweste sou wees.
In daardie jaar het die lidmaattal van die gemeente reeds op 1 075 gestaan en was die gemeente sterk sendingbewus. Die 15 skole van 1928 is volkome gesentraliseer en saamgetrek in ’n hoër- en laerskool op die dorp, met vroeër twee Goeie-Hoop-losieshuise.
Reeds in 1896 is al gedink aan die aankoop van die plaas Modderfontein as setel vir ’n dorp, maar die plan is kort daarna laat vaar. Vanaf 1890 is buitekerk op Modderfontein (Niekerkshoop) gehou. In 1893 was daar blykbaar weer sprake van die stigting van ’n dorp (en gemeente). Lidmate van die Prieska-gemeente wat woonagtig was aan die Griekwastadse kant van die Oranjerivier (lidmate te Koegas) rig ’n versoekskrif: Hulle wil onder geen omstandighede opgeneem word onder die nuwe gemeente (‘Modderfontein’) nie. Die kerkraad voldoen aan die versoek.
Die dorp Niekerkshoop is deur die broers J.P. en J.D. van Niekerk in 1899 aangelê op ’n vrugbare plaas met die naam Modderfontein. Die dorp het ’n standhoudende fontein gehad. Met sy honderde groen bome het die dorp “enigsins het aansien heeft van een bôlands dorp”. Dorpstigting het die drang na die stigting van ’n gemeente laat toeneem. Daarvoor moes vooraf verlof gekry word vanaf Griekwastad en Prieska, omdat ’n aansienlike deel uit hierdie twee gemeentes by die te stigte gemeente gevoeg sou word. Prieska is teen die stigting van die gemeente gekant.
In 1904 verskyn ’n deputasie van Marydale voor die kerkraad van Prieska om te vra vir die stigting van ’n gemeente. Die kerkraad was egter oortuig dat die tyd nog nie ryp was nie. In 1905 begin Prieska met kwartaallikse buitedienste te Marydale. Die mense van Marydale het hierdie dienste so waardeer en die inwonertal het so toegeneem, dat die Kerkraad in 1911 besluit om ’n ekstra diens saam met die kwartaallikse dienste te hou. Vanaf 1915 kon die predikant van Prieska per trein na Marydale reis vir die buitedienste.
Die NG gemeente Vergesig was ’n dogtergemeente van Prieska op die Noord-Kaapse myndorpie Copperton. Vroeg in 1969 is koper op die plaas Vogelstruisbult ontdek. Teen Oktober en November daardie was daar reeds soveel lidmate hier dat Prieska besluit om ’n ekstra wyk hier te stig. Teen 1972 was die sieletal van die kerk op Copperton sowat 500. Die skoolgebou was toe nie meer geskik vir dienste nie. ’n Derde leraar word beoog en in Oktober 1974 is die pastorie voltooi. In 1975 begin ds. Ben Smit sy werksaamhede te Copperton. Die gemeente Vergesig is op 9 Maart 1975 gestig. In 1985 was hier net 176 doop- en 285 belydende lidmate. Vergesig-gemeente ontbind op Sondag 22 November 1987 en skakel in by Prieska.
August Ahrbeck, 17 Januarie 1885 – 23 Oktober 1893
Rudolph Johannes van Niekerk, 1894 – 1909
Alexander Gustav Timon Venter, 1909 – 1914
Wessel Jurie Johannes Albertus du Toit, 1916 – 1930
Dr. Jacobus Johannes Müller, 1931 – 1933
Johannes Wilhelmus Wessel du Preez, 1934 – 1939
Pieter Louis Rossouw, 1940 – 1945
Adriaan Erasmus van Niekerk, 1946 – 1952
Adriaan Zacharias Albertus van Jaarsveld, 1952 – 1963
Heinrich Kuyler, 1957 – 1958 (eerste medeleraar)
Schalk Willem Petrus Scott, 1959 – 1962
Christo Meyers, 1963 – 1967
Jacobus Johannes Swart, 1964 – 1967
Barend Hermanus Smit, 1968 – 1971
Johannes Petrus Wessels, 1970 – 1975
Jacobus Abraham Botes, 1972 – 1977
Jan Michael Ackerman, 1977 – 1981
Pieter John Truter Aspeling, 1979 – 1982
Stephanus Carl Combrink, 16 Oktober 1981 – 1988