Internasionale Fonetiese Alfabet - Wikipedia
Die Internasionale Fonetiese Alfabet (ʔɪntəɾna̙ʃoːˈnaːlə foːˈneːtisə ˈʔɑlfa̙bɛt) of IFA (Engels: International Phonetic Alphabet (IPA)) is 'n notasiestelsel vir die klanke wat in menslike spraak voorkom. Dit is grotendeels op die Latynse alfabet gegrond.
Alfabet, gedeeltelik Kenmerk-alfabet
Gebruik vir fonetiese en fonemiese transkripsie van enige taal
Die volledige Internasionale Fonetiese Alfabet
In die Uitgebreide IFA (Extended IPA) is 'n reeks addisionele diakritiese tekens byvoeg om klein uitspraakverskille aan te dui. Daar bestaan ook 'n IFA in ASCII-tekens: SAMPA. Die IFA word veral deur taal- en spraakkundiges gebruik.
2.1 Pulmoniese medeklinkers
2.1.2 Affrikate en dubbele artikulasie
2.2 Nie-pulmoniese medeklinkers
3 Klanke sonder simbole
In 1886 het 'n groep Franse en Britse taaldosente, onder leding van Paul Passy, die Internasionale Fonetiese Assosiasie opgestel. Hierdie organisasie het die eerste fonetiese alfabet saamgestel. Die eerste alfabet was op die Romaanse Alfabet gegrond, maar om die stelsel bruikbaar te maak vir alle tale kon dit van taal tot taal verander word. So is die klank [ʃ] byvoorbeeld oorspronklik met <c> weergegee in Engels, maar met <x> in Frans. In 1888 is die alfabet egter aangepas om dit vir alle tale eenvormig te maak.
Sedert die skep daarvan het die alfabet talle veranderinge ondergaan. Veral in 1900 en 1932 is groot aanpassings gemaak. Ná 1932 het die alfabet tot 1989 onveranderd gebly. In 1993 is 'n klein aanpassing gemaak. Benewens die byvoeg en weglaat van simbole het die simbole ook dikwels ander name gekry.
Die huidige alfabet is gegrond op die Latynse alfabet, en gebruik so min as moontlik nie-Latynse simbole. Hoewel die alfabet meer as 100 simbole vir klanke bevat, hoef almal nie gelyk gebruik te word nie.
Die letters van die alfabet word rofweg in drie groepe verdeel: pulmoniese medeklinkers, nie-pulmoniese medeklinkers, en klinkers.
'n Pulmoniese medeklinker of konsonant is 'n medeklinker wat gevorm word deur lug uit die longe te stoot in plaas van die glottis of mond. Binne hierdie groep word klank onderverdeel volgens artikulasiepunt en manier van artikulasie:
Manier van Artikulasie ↓
ʙ r retroflexe trill ʀ я*
'n Asterisk (*) beteken dat hierdie klank nog nie 'n amptelike simbool in die Internasionale Fonetiese Alfabet het nie.
† beteken dat die simbool nog slegs is in Unicode bygevoeg is. Sedert Unicode 5.1.0, is dit die geval vir die labiodentale flap.
Waar twee simbole langs mekaar dieselfde vak staan, staan die linkersimbool vir die stemlose klank, en de regtersimbool vir die stemhebbende klank.
Grys vlakke is klanke wat gesien word as onmoontlik om uit te spreek.
Die simbole [ʁ, ʕ, ʢ] verteenwoordig stemhebbende frikatiewe of approximante.
Mede-Artikulasies is klanke met twee artikulasiepunte, wat gelyktydig gebruik word.
ʍ stemlose labio-velêre approximant
w Stemhebbende labio-velêre approximant
ɕ stemlose alveolo-palatale frikatief
ʑ Stemhebbende alveolo-palatale frikatief
ɧ stemlose palataal-velêre frikatief
Affrikate en dubbele artikulasieWysig
Affrikate en Dubbel geartikuleerde medeklinkers word weergegee met simbole wat bestaan uit twee ander simbole wat met 'n verbindingsstreep gekoppel word.
t͡s stemlose alveolêre affrikaat
d͡z Stemhebbende alveolêre affrikaat
t͡ʃ stemlose postalveolêre affrikaat
d͡ʒ Stemhebbende postalveolêre affrikaat
t͡ɕ stemlose alveolo-palatale affrikaat
d͡ʑ Stemhebbende alveolo-palatale affrikaat
c͡ç stemlose palatale affrikaat
ɟ͡ʝ stemhebbende palatale affrikaat
t͡ɬ stemlose alveolêre laterale affrikaat
k͡p stemlose labial-velar plosief
Nie-pulmoniese medeklinkers is klanke waarvan die lugstroom nie afhanklik is van die longe nie. Die klikklanke, implosiewe en ejektiewe.
ǃ Apical (post-) alveolaar ("retroflex") ʄ Palataal tʼ Alveolaar
ǁ Laterale coronaal ("lateraal") ʛ Uvulaar sʼ Alveolêre frikatief
Die Internasionale Fonetiese Alfabet deel die klinkers volgens posisie van die tong tydens uitspraak.
Klanke sonder simboleWysig
Alle klanke het nog nie simbole in die Internasionale Fonetiese Alfabet nie.
Die simbole vir nuwe medeklinkers word dikwels gevorm deur die simbole vir reeds bestaande medeklinkers effens aan te pas.
De "e" kan vervang word.
e˧ ee middel
e˩ èè ekstra laag
eː ee- lang toon
eˑ ? halflang toon
Wikimedia Commons bevat media in verband met International Phonetic Alphabet.
Wikimedia Commons bevat media in verband met IPA charts.
Sien Internasionale Fonetiese Alfabet in Wiktionary, die vrye woordeboek.
De complete verzameling symbolen
IPA 'typemachine' om maklik IFA simbole in te voeg
↑ 1,0 1,1 1,2 International Phonetic Association, Handbook, pp. 194–196
↑ Passy, Paul (1888). “Our revised alphabet”. The Phonetic Teacher: 57–60.
Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Internasionale_Fonetiese_Alfabet&oldid=1785236"
Last edited on 7 September 2018, at 12:50