Stuart het ’n verslag aan die komitees voorgelê waarin gesê word BTW is ’n seker bron van inkomste, gegewe dat die ontwerp daarvan eenvoudig gehou word.
Hy meen die SAID se administratiewe en bestuursprobleme het daartoe bygedra. Dit moet dringend aandag kry en dit is waarom pres. Cyril Ramaphosa ’n kommissie van ondersoek na die SAID in sy staatsrede aangekondig het.
Pres. M.T. Steyn was vir die Oranje-Vrystaat wat die pous is vir die Katolieke Kerk, maar in dié hoogs leesbare keur van briewe wat hy tussen 1904 en 1910 geskryf het, kom sy wonderlike humorsin gelukkig ook na vore, skryf Bill Nasson.
Vandag laat die term “Free State” ’n mens dalk dink aan die onafhanklike land Ierland in die 1920’s en ’30’s, of aan V.S. Naipaul se roman In a Free State (1971) wat dieselfde jaar met die Bookerprys bekroon is, of, meer waarskynlik, aan Suid-Afrika se platste provinsie waar die twyfelagtige Ace Magashule die afgelope dekade die leisels vasgehou het.
En soos dié jongste tweetalige publikasie van die Van Riebeeck-vereniging (VRV) ’n mens herinner, is “Vrystaat” ook eens op ’n tyd voorafgegaan deur die woord “Oranje” . . . In die geskiedenis van Boere-republikanisme is pres. Marthinus Theunis Steyn vir die Oranje-Vrystaat seer sekerlik wat die pous vir Katolisisme is.
Dit is die jare waarin die vryswemmende republikeinse vissies van die suidelike Hoëveld moes leer om aan te pas as onderdane van die Britse kroon binne die beklemmende imperiale net van die Oranjerivierkolonie.
Steyn, wat toe reeds die skrif aan die muur gesien het, maar nie meer ’n administratiewe of politieke pos beklee het nie, het ’n gerespekteerde afgetrede staatsman geword en hom besig gehou met die grootste kwessie van die tyd: uniewording en die skepping van die eerste “Nuwe Suid-Afrika”.
Dit maak nie saak hoe diep Steyn getob het oor die prys van ’n gedeelde Anglo-Afrikaner-patriotisme nie, hy het nooit aste nimmer die waarde van verblyf in Europa of die verlies van ’n koei op Onzerust, sy plaas buite Bloemfontein, uit die oog verloor nie. Dit is dié aangename mengsel van politieke hoogdrama, die alledaagse en die banale – soos sy liefde vir die warmbronne op Brandfort – wat die wese van Steyn se karakter onthul en dié keur van korrespondensie so roerend maak.
Gevolglik loop ’n mens hier die verbeelde verlede en die verwagte toekoms van ’n Afrikanervolk raak, die ontstaan van selfregering in die Oranjerivier- en Transvaal-kolonie, die kwessie van stemreg, die gebruiklike irritasies van Natal en, na die einde se kant toe, Steyn se dienswilligheid as ondervoorsitter van die Nasionale Konvensie wat tussen 1908 en 1909 die voorwaardes en bepalings van die Suid-Afrikaanse unifikasie moes bepaal.
is like murdering your own mother” het hy tog geglo ’n sterk unie – en nie ’n losser konfederasie nie – is die enigste oplossing vir Suid-Afrika se probleme.
Dié briewe wys oor en oor dat Steyn ’n sterk en konsekwente kampvegter was om Suid-Afrikaanse patriotisme te verenig deur middel van ’n regverdige ooreenkoms tussen die Afrikaners en Engelse.
Dié versameling briewe verduidelik nie net hoe volkome Steyn die “heart and soul for this closer union” was nie, maar die leser kry ook ’n blik op sy gedagtegang oor verskeie ander kwessies en sy skerp oog vir karakter, plek en die klein plesiertjies van die lewe, soos verjaardae en jag.
Trouens, vir ’n kitsvoorskou van die magdom vermaaklike onderwerpe wat in dié boek wag (van die Cullinan-diamant tot Lapland!), moet die leser eintlik begin met die wydlopende register agterin Seleksies uit die briewe van president M.T. Steyn.
* ’n Aankondiging sal ook gemaak word oor ’n produksie wat gekeur is om volgende jaar verder ontwikkel te word.
Stronk het ’n mini-steekproef gedoen om mense se gevoelens te toets nadat die Universiteit van die Vrystaat (UV) ’n projek vir die fees begin het waarin mense hul menings oor die beeld kan lug.
Sê wat jy dink. Die struktuur met die vrae by pres. M.T. Steyn se standbeeld op die Kovsie-kampus. Foto: Marietjie Gericke
Die UV het ’n groot, vierkantige spieëlstruktuur langs die beeld opgerig en aan elkeen van die vier kante word dieselfde vrae gevra. Die beeld is aanvanklik hiervoor bedek, wat gemoedere opgejaag het.
Michael Ward, ’n polisielid, sê: “MT Steyn moet bly! Ons as gemeenskap krap nie in hul erfenis rond nie, so waarom moet hulle in ons s’n krap? Ons het die reg om te sien waar ons vandaan kom.”
“Om M.T. Steyn se beeld te verwyder, is so goed as om ’n deel van Suid-Afrika vir die wolwe te gooi,” het Frieda Muller gesê.
’n Anonieme feesganger meen M.T. Steyn moes iets gedoen het om ’n standbeeld beeld te verdien, so waarom moet hy verwyder word?
“Verwyder hom. Hy het erkenning gekry in ’n rassistiese tyd van apartheid. Ons land, die nuwe Suid-Afrika, is nou ’n reënboogland. Al is ek as kind geleer swart mense is die duiwel self, voel ek dit is verkeerd om ’n president wat heel moontlik ten gunste van apartheid was, erkenning te gee.
Die boggelug-negentiger het nie sy brose liggaam en swak bene in die pad laat kom toe hy in ’n rivier spring om ’n verdrinkende seun te red nie.
Beeldmateriaal wat ’n ooggetuie net ná die redding geneem het, toon hoe die seun op droë grond gebring word terwyl ander mense die sopnat bejaarde bystaan.
“Ek was net daarop ingestel om ’n lewe te red,” het hy later gesê. “Dit sou nie ’n verskil gemaak het as ek verdrink het nie, maar die kind moes leef.”
Die man se seun, He Chengshi, sê: “Ek het aan hom gevra: ‘Jy is so swak jy kan nie eens behoorlik loop nie. Waar het jy die moed gekry om in die rivier te spring?’”