Terwyl ons stadig op ’n veldpaadjie gegalop het – ’n paadjie wat ons die afgelope jaar wanneer daar Engelse magte in die omgewing was, baie gebruik het – het ons nie van die geluid van die wind gehou nie.
Klein polletjies geel gras is in vinnige vlae oor die veld aangejaag, en die rook van ’n vuur voor ’n ry hutte het laag in die lug gehang. Dit het ons laat weet dat die derde winter van die Anglo-Boereoorlog aan die kom was. Ons het aan die kant van ’n klomp kameeldorings afgeklim om ons perde te laat rus.
Ons het dadelik aan Leendert Roux gedink. Hy was vir ’n lang ruk saam met ons op kommando, en daar was al na hom verwys as ’n moontlike veldkornet in die toekoms. Maar hy het een aand uitgegaan om verkenningswerk te gaan doen, en nooit weer teruggekeer nie.
By die uitgang, ná ons laatmiddag deur Krokodilpoort beweeg het, was Leendert Roux se plaasopstal sigbaar. Langs die dam was daar ’n akkertjie mielies wat Leendert se vrou die werkers gevra het om te verbou.
Kobus Ferreira het toe gesê dat hy iets vir haar wou skree toe ons verby die deur gery het, om haar te laat weet hoe ons, wat besig was om tot die bitter einde te veg, in flenterklere, gevoel het oor die vrou van ’n verraaier. “Maar sy het so stil daar gestaan,” het Kobus Ferreira gesê. “Ek kon niks sê nie.”
Toe het ’n opmerking van Jan Vermeulen ons daaraan herinner dat daar ’n oorlog aan die gang was. Hy het die meelsak wat hy aangehad het, uitgetrek en met ’n stuk baaldraad het hy die plekke waar die gate was, toegeryg. Hy het die meelsak herstel om dit te gebruik vir die doel waarvoor dit bestem was, en ek neem aan dat, as gevolg daarvan, sy mening ook verstandiger geword het.
“Net omdat Serfina pragtig is,” het Jan Vermeulen gesê terwyl hy mieliekoppe in die sak gegooi het, “moet ons nie vergeet wie sy is nie. Miskien is dit nie veilig vir ons om op hierdie plaas te kampeer nie. Sy is verseker in kontak met die Engelse. Sy mag hulle vertel waar ons is, veral nou dat ons haar mielies gevat het.”
“Maar wat van die affêre in die spruit?” het Jan Vermeulen hom gevra. “My pyp en tonteldoos was ook nog in die baadjie wat ek daar moes agterlaat.”
In die verte het ’n jakkals gehuil. Toe was daar stilte. ’n Rukkie later is die stilte van die nag versteur deur harder veldgeluide. Hulle het ook nie van baie ver af gekom nie. Dit was geluide wat Jurie Bekker gemaak het toe hy in die eerste plek oor ’n baken geval het, en daarna, toe hy sy opinie gegee het van Leendert Roux wat ’n baken in die middel van ’n klomp dubbeltjies gaan plaas het. My komberse het lekker warm gevoel, so oor my skouers getrek, toe ek aan daardie dubbeltjiedorings gedink het.
Die droom wat ek daardie nag van Serfina Roux gehad het, was dat sy na my toe gekom het, lank en bekoorlik, langs ’n wit baken op haar man se plaas. Dit was daardie soort van droom wat jou bygebly het, waarin jy so half geweet het dat jy besig was om te droom. En sy was besonder mooi in my droom. En dit was asof haar hare so half los in die droom was en los in die wind gewaai het toe sy nader aan my gekom het. En ek het geweet wat sy my wou vertel. Maar ek was nie gretig om dit te hoor nie. Ek het geweet as Serfina dit gaan vertel, sou ek uit my droom wakker skrik. En op daardie oomblik, soos dit altyd in ’n droom gebeur, het Serfina gepraat.
Maar dit was nie Serfina wat die opdrag gegee het nie. Dit was Apie Theron, ons veldkornet. Hy het by die kamp aangehardloop gekom met sy geweer in die hand. Serfina was weg, en binne ’n paar minute het ons ons perde opgesaal en was ons gereed om weg te galoppeer. Telkemale gedurende die afgelope paar jaar, het ons brandwagte ons só wakker gemaak – wanneer ’n Engelse kolonne aan die kom was.
Ons was alreeds in die saal toe Apie Theron ons laat weet het wat aan die gang was. Hy het inligting gekry, het hy gesê, dat Leendert Roux daardie selfde nag nog, dit terug na sy huis toe gewaag het. As ons gou maak, mag ons hom in sy eie huis betrap. Die veldkornet het ons gewaarsku om geen kanse te vat nie, en hy het ons daaraan herinner dat Leendert Roux, toe hy nog aan ons kant was, ’n vreeslose en vernuftige vegter was.
So het ons dus gedurende die nag op dieselde pad waarop ons daardie middag gekom het, teruggery. Ons het ons perde in ’n klomp bome naby die mielieland vasgemaak en begin om die huis te omsingel. Toe ons ’n figuur na die stal langs die huis sien hardloop, het ons besef dat Leendert Roux amper te vinnig vir ons was.
In die koue, ysige briesie wat net voor sonop begin waai het, het ons vir Leendert Roux by die staldeur verras. Maar toe hy geen weerstand gebied het nie, was dit amper asof Leendert Roux óns verras het. Leendert Roux se kalm aanvaarding van sy lot, was amper asof hy nie ’n verraaier geword het nie, maar dat hy sy lewe gegee het vir Transvaal.
Leendert Roux het die veldkornet se vraag beantwoord deur te sê dat hy bly sal wees as ons Psalm 110 oor sy graf sou lees. Hy het ook gesê dat hy nie geblinddoek moes word nie. En hy het gevra om toegelaat te word om sy vrou te groet.