Nuuskommentaar: SAUK en ’n vry en regverdige verkiesingAltesaam 23 Europese ambassadeurs in Suid-Afrika wou by min. Des van Rooyen weet wat die impak van die SAUK se redaksionele beleid op die hou van ’n vry en regverdige verkiesing is. Die minister het die versekering van ’n vry en regverdige verkiesing gegee, maar die vraag nie beantwoord nie. Ook die OVK is traag om van die gevaar kennis te neem. Dit lyk of die Suid-Afrikaanse regering en ’n groot deel van die buiteland op heeltemal verskillende golflengtes is oor die krisis wat die SAUK aan die fondamente van ’n vry en regverdige verkiesing veroorsaak. Pas het ’n afvaardiging van 23 EU-ambassadeurs, op versoek van die Europese Unie, samesprekings gevoer met die minister van samewerkende regering en tradisionele sake, en die verkiesing het ook aan die bod gekom. Trouens, die ambassadeurs het pertinent groter duidelikheid verlang oor die vooruitsig van ’n vry en regverdige verkiesing op 3 Augustus teen die agtergrond van die SAUK se redaksionele beleid, proteste en die kwessie van adresse op die kieserslyste. Hoewel die ministerie in sy verslag oor die samesprekings hierdie kwessies noem, is daar geen aanduiding uit die verslag en nuusberigte dat die minister dié pertinente vrae enigsins beantwoord het nie. Hy was wel breëbors daaroor dat meer as 200 politieke partye en 61 000 kandidate hulle verkiesbaar gestel het. Dit sal interessant wees om die EU se verslag onder oë te kry wanneer dit beskikbaar word. Die EU se betrokkenheid by verkiesings in Suid-Afrika is baie prominent sedert ’n vaste missie hiervoor in 1994 in die lewe geroep is. Daarna was daar met elke verkiesing hoëvlak-samesprekings, en kry die departement ook ’n aardige meevaller van €242 miljoen. Hulp word ook verleen om nuwe raadslede wat verkies word op te lei om die mas op te kom. Die OVK het wel reeds op die gevaar gewys dat die vlakke van gewelddadige protes so ’n omvang aanneem dat dit die gevaar inhou dat die verkiesing nie vry en regverdig verklaar sal kan word nie, maar nog heeltemal versuim om op die krisis in die SAUK te wys. Wat die SAUK se posisie so moeilik maak, is dat die bestuur se optrede die weerlig trek. Ook die buitelandse media het ’n groot belangstelling getoon in die hofsaak wat Solidariteit namens vier senior redaksielede teen die SAUK gevoer het, en wat die SAUK met onderskeiding gedruip het. Tog is dit nie net die OVK en die minister wat anderpad kyk oor die SAUK se rol om stremming te plaas op die mate waartoe die verkiesing vry en regverdig kan wees nie – daar is ’n groot windstilte op die terrein van openbare mening en debat. Dit is moeilik om die rede hiervoor te bepaal, maar dit sou jammer wees indien diegene wat veronderstel is om rolspelers te wees, se eie insig oor die rol wat ’n vrye media in vry en regverdige verkiesings speel te beperk is, of dat daar ’n gemaklikheid is dat die gebrekkigheid die standaarde vir vry en regverdig na middelmatigheid of selfs swak reduseer. Dit moet ook onthou word dat ’n aantasting van persvryheid nie net die vry en regverdige grondslag van verkiesings ondermyn nie, maar die demokrasie self in die voet skiet. Dit geld grondwetlike demokrasieë ook. Die vrye media word dikwels as die vierde, nie-amptelike been van die demokrasie beskou. Gelukkig is Suid-Afrika se burgerlike samelewingstrukture besig om sterk en volwasse te word, iets wat ook as kenmerkend van ’n grondwetlike demokrasie beskou word. ’n Mens hoef net na die onlangse optredes en hofsake van instansies soos Solidariteit, AfriForum, Right 2 Know en Outa te kyk om te sidder om te dink waar die land en sy naam, oftewel deesdae eerder reputasie, heen sou wees as dit nie hiervoor was nie. En nee, dis nie staatskaping nie, heer Max, dis die bereddering van die staat. Onder meer.