Mango’s, die fynproewer se droomhappieIs daar ‘n plaas in ons land met ‘n mooier ligging? (Foto: Bernard K Hellberg) As pryse toegeken moet word vir die interessantste vrug wat plaaslik gekweek word, is die kanse goed dat mango’s, of veselperskes, met die goue medalje sal wegstap. Want waar anders sal ŉ mens ŉ vrug kry wat wissel in grootte van 5 tot 25 cm en wat tussen 140 g en 2 kg weeg? Moet net nie vra hoe skil ŉ mens die 5 cm baba-mango nie. Nog ŉ verstommende kenmerk van dié gewilde vrug is die feit dat daar wêreldwyd letterlik honderde verskillende kultivars is. Kleure, grootte en voorkoms wissel, terwyl die boom verder vereer word as Bangladesj se nasionale boom. Wat hierdie bome nog meer uniek maak, is dat daar aangetekende gevalle is van bome wat na 300 jaar steeds vrugte produseer. Daarom kan vir ons, wat tans ŉ bibber-winter beleef, die somer ook nie te gou aanbreek vir die liefhebbers van keurvrugte uit die Laeveld nie, want dit is dan wanneer sitrus soos pomelo’s en lemoene vir mango’s en lietsjies opsy moet staan. Dit is juis in die vrugbare Hoedspruit-omgewing waar Jaco Fivaz sy landboukundigheid toegepas het om Mohlatsi uit te bou as ŉ modelplaas, wat intussen ook ŉ gesogte toeristebestemming geword het danksy die keurige winkel met sy groot reeks produkte wat die plaas se mango-oes benut. Alhoewel nie die grootste mangoprodusent in Suid-Afrika nie, plaas Mohlatsi se 3 300 ton (in ŉ goeie jaar) hom onder die top 12 in die land. Benewens die verpakkings- en drogingseenhede is daar ook ŉ toeriste-trekpleiser in die hande van Jaco se vrou, Belinda. Sy bestuur die winkel waar topgehalte produkte uit die omgewing – van heuning en konfyte tot rooibosbessies (cranberries) wat met jogurt ‘beklee’ is deur besoekers opgeraap word. Ander unieke produkte is mango-mosterd, ŉ uitgebreide atjar-reeks en selfs mango-spookasem vir die kinders. Die pakhuisaanleg tyens die stilerige wintermaande. (Foto: Bernard K Hellberg) Vanweë die mango se unieke en subtiele smaak is dit ook ŉ groot gunsteling as ŉ geurmiddel vir roomys en ook as ŉ verfrissende somerdrankie. Ongelukkig word Mohlatsi se gesogte gedroogte mangoskywe feitlik alles uitgevoer na Nederland, Noorweë en Japan, met kleiner besendings van tyd tot tyd na Italië. Suid-Afrikaners kan egter regstreeks by die plaas bestel, waarna hierdie uitsoekproduk per koerier afgelewer word. Produkte vir die plaaslike mark word vervoer deur Ludie Erasmus-vervoer, ook van Hoedspruit. Tydens die onderhoud met Maroela Media het Jaco daarop gewys dat die vars vrugte feitlik alles na Saoedi-Arabië en die Emirate uitgevoer word. Maar plaaslik is dit veral drie variëteite – Tommy Atkins, Keitt en Sensation – wat in die somermaande Suid-Afrikaners se tafels met hulle geurige teenwoordigheid versier. Die plaas beslaan 350 ha met 150 ha onder mangobome. Gegewe die ligte, sanderige grond in die skadu van Mariepskop is dit te verstane dat opbrengs per hektaar wissel tussen 20 en 22 ton per ha wat, soos reeds genoem, in ŉ goeie jaar vir ŉ opbrengs van 3 300 ton kan sorg. Die keurige plaaswinkel waar Belinda Fivaz die septer swaai. (Foto: Bernard K Hellberg) Maar in die hande van die landboukundige en oud-Tukkie, Jaco Fivaz (MSc) wat die plaas al die afgelope 17 jaar bestuur, is daar steeds sy droom van ŉ opbrengs van 100 ton per ha. Hy is veral ŉ kenner wat die snoeiproses gebruik om die beste uit elke boom te haal – en dink daaraan dat daar sowat 160 000 bome tans in produksie is wat sy aandag verg. Vanweë die vrug se veelsydigheid speel die produksie van atjar ook ŉ belangrike rol en word tussen 150 en 600 ton per jaar hiervoor gebruik. Die kanse is dus goed dat atjarliefhebbers, ongeag hulle handelsmerkvoorkeur, sal smul aan verwerkte vrugte uit die boorde van Mohlatsi. Mangoliefhebbers sal ook toustaan vir die sagte, gedroogte skywe wat in die plaas se eie drogingsaanleg geproduseer word en wat in die plaaswinkel beskikbaar is. Hierdie aanleg is dwarsdeur die jaar aan die gang en bied werk aan 17 permanente werknemers en 120 seisoenswerkers. ‘n Naam wat getuig van goeie smaak – in die letterlike sin van die woord. (Foto: Bernard K Hellberg) Mangobome in die natuur kan tot 40 m hoog word – gelykstaande aan ŉ 13-verdiepinggebou – maar Mohlatsi se bome word selde hoër as so 3,5 m. Nog ŉ interessante kenmerk van die vrug is sy vorm – rond, langwerpig of selfs niertjievormig. Buite-instansies verskaf ook byekorwe vir bestuiwing maar, sê Jaco, mangobloeisels het nie juis baie nektar wat ŉ eie heuningbedryf lonend sal maak nie. Besoekers aan die Laeveld en ook die Wildtuin (Orpen-hek) kan gerus by Mohlatsi inloer vir die nodige lekkernye. Die plaas is op die Swadini-Kampersruspad, en ŉ besoek is gewis die moeite werd.