April | 2014 | Rachelle Du Bois
Herinneringe aan my ma
Die geur van varsgebakte brood en moerkoffie vang my onverhoeds toe ek my deur vanoggend oopmaak. Ek is meteens terug in my ma se sonnige kombuis, die skoongewaste groen en wit geruite gordyntjies wapperend in die ligte wind wat deur die venster inkom.
Ek sien hoe Mamma voor die groot koolstoof buk, die vier goudbruin brode uit die oond haal en op die skoon doek op die tafel uitkeer. Die geur daarvan is die hele huis vol. Ek loer klein oor die tafel se rand en as sy die broodmes vat en die korsie versigtig afsny, met heerlike vars botter smeer en dit op die bordjie vir my aangee, is ek meteens in die hemel.
Moeder, vandag blom die dahlias en die Namakwalandse madeliefies in my voortuin en die vygies is die blombakke nog vol. Mamma sou so daarvan gehou het, daarom stuur ek ‘n foto aan.
En vir die mooi en die lekker, sluit ek hierdie pragtige gedig van Breyten Breytenbach in:
… en jy,
ek het saam met jou grootgeword,
‘n Voorskoot vol blomme en ‘n groen sonhoed,
ek weet nie of jy lag of huil nie – “kom, bog!” – en ek ruik
die warm see-genaakbare aarde en naeltjies en kaneel en blomme –
waar jy ook loop of werskaf is woorde en blomme:
leeubekkies, kalkoentjies, ridderspore, rose, swaardlelies, perdeklou,
gesiggies, die jakobregop, magnolias, uiltjies, frangipani’s, bobbejaantjies,
katjiepierings, pointsettias – jou woorde het stuifmeel en kroonblare
en bye, ja, jy praat blomme, jy maak nog reg wat seer is,
jy omtower die reën in ‘n spel van lig;
ek hoor jou sing by die harmonium
in jou hare, ‘n robyntjie flikker aan jou hand;
vir jou lê die hele skepping aan die agterdeur en die ganse wêreld
voor die voordeur
en altyd vol vreugde – die lewe is net ‘n handomkeer
en jou hande is nooit stil nie;
die skoenlappers van die liefde
is bo jou hoof –
en nou is jy oud en vol lewe en ewig jonk
soos ‘n vrugteboom in die grond;
ek dra jou bene kantelende bloed
en die klanke van jou keel –
o moeder, seën my voor u gaan!
Soms praat ‘n gedig met jou en jy weet nie hoekom hierdie spesifieke gedig se stem so duidelik na jou kom nie. Jy is nie self ‘n digter nie, maar dis vir jou mooi. Net soos wat jy nie self kleure op ‘n palet kan meng en ‘n pragtige prent optower nie, maar die skildery is vir jou pragtig. Of so kan jy ook goddelike musiek hoor en luister, maar dit nie self voortbring nie en tog verlore raak daarin.
Ek het vrede gemaak met die feit daar daar skeppers en waardeerders van kuns is. Ek het myself toestemming gegee om sonder skuld of voorbehoud te geniet dit wat daar is om te geniet, geesgenot sowel as vleesgenot. Ek hoef dit nie self voort te bring om dit te geniet nie.
Ek het op die mooiste gedig van die digter Yannis Ritsos afgekom. Die gedig is vry vertaal en ek wil dit met jou deel omdat dit vir my so mooi is (en ek pienk wolke in die nag sien).
Miskien, eendag (Yannis Ritsos)(Vry vertaal)
Ek wil jou hierdie pienk wolke
wys in die middel van die nag,
maar jy sien nie
Dis nag, wat is daar om te sien?
Dus bly vir my niks anders oor
as om met jou oë te sien nie, sê hy
Sodat ek nie nie eensaam sal wees nie
en sodat jy nie eensaam sal wees nie.
En inderdaad, daar is niks om te sien
daar waar ek jou gewys het nie
Net die sterre saamgebondel
in die nag soos piekniekgangers wat
op ‘n vragmotor terugkeer van ‘n piekniek:
teleurgesteld, dors, met die
verlepte blomme in hul sweterige hande
Maar ek gaan daarop aandring
om met my eie oë te sien en miskien
sal ons op ‘n dag langs ‘n ander
weg weer ontmoet
En net omdat ek vandag na my pa verlang, die volgende gedig van Izak de Villiers:
die kat haar lêplek reg, aan die muur
Onthou jy nog:
My pa se dorpswinkel was
met twee verspotte uitstalvensters,
ŉ wye stoep en gewel-reklame
met spelfoute en al,
tussen be-noude opeenhopings
van allerlei negosies
die onkoopbare koopware:
toegeneentheid en liefde
vir personeel, klante, besoekers,
en sommer in- en uitlopers wat groet.
daarom dat ŉ bepaalde spieël
in daardie kasarm van ŉ winkel
se “vroue klerasie afdeeling”
my eendag lank ná sy dood betrap:
waar ek ŉ keps soos hy dra
en sy dounat-roosknop op my lapel
en ŉ spoggerige (sy) sakdoek
en ek my wenkbroue streel soos hy
en my neussnawel syne herhaal
en my oë nadenkend word soos syne
en my mond
ŉ bekende pyn-trek kry.
Soms, net soms lees mens ‘n paragraaf of ‘n gedig wat so tot jou spreek dat jy dit altyd sal onthou. ‘n Beeldskone vers of sin wat ‘n sielsgesprek met jouself aan die gang sit wat sal voortduur solank jy leef. Partykeer ruk dit die mat onder jou uit, partykeer skud dit jou fondamente tot jy snikkend jou oë toeknyp en jou hande oor jou ore druk om dit nie te hoor nie, maar, soos met alle skoonheid, volg dit jou na.
Ek het op ‘n gedig afgekom wat my so hartseer gelaat het dat ek weer en weer daarna moes terugkeer. Dis hartverskeurend mooi en dis geskryf deur die Portugese digter en filosoof Fernando Pessoa. Hier volg ‘n uittreksel uit sy gedig The Tobacco Shop.
THE TOBACCO SHOP (extract)
Today I’m bewildered, like a man
who wondered and discovered and forgot
Today I’m torn between the loyalty I owe to the outward reality of the Tobacco Shop across the street
and to the inward reality of my feeling that everything’s a dream…….
perhaps you’ve merely existed, as when a lizard
has its tail cut off and the tail keeps on twitching, without the lizard
or made of myself what I was no good at making,
I had already gown old.
I was drunk and no longer knew
how to wear the costume that I hadn’t taken off.
because it is harmless,
Fernando Pessoa (Portuguese Poet/Philosopher)