Hans Rosling en die tower wasmasjien | Video on TED.com
Talks	Hans Rosling en die tower wasmasjien
Ek was net 4 jaar oud
toe ek my ma 'n wasmasjien sien laai
vir die eerste keer in haar lewe.
Dit was 'n wonderlike dag vir haar.
My ouers het jare lank geld gespaar
om die masjien te kon koop.
En op die eerste dag wat dit gebruik sou word,
is selfs Ouma genooi
om die masjien te sien.
En Ouma was meer opgewonde.
Regdeur haar lewe
het sy water oor die vuur warm gemaak,
en sy het haar wasgoed met die hand gewas
vir sewe kinders.
En nou gaan sy sien hoe
elektrisiteit die werk doen.
My ma maak die deur versigtig oop,
en sy laai die wasgoed
in die masjien,
En toe sy die deur toemaak,
sê Ouma, "Nee, nee, nee, nee.
Laat ek die knoppie druk.
En Ouma druk die knoppie,
en sy se, "O, fantasties.
Ek wil dit sien. Gee vir my 'n stoel.
Gee vir my 'n stoel. Ek wil dit sien.
En sy sit voor die masjien,
en sy kyk vir die hele wasprogram.
Sy was verstom.
Vir my ouma,
was die wasmasjien 'n wonderwerk.
Vandag, in Swede en ander welaf lande,
baie verskillende masjiene.
Kyk, die huise is vol masjiene;
ek kan nie eens almal opnoem nie.
En ook, wanneer hulle wil reis,
gebruik hulle vlieënde masjiene
wat hul vat na afgeleë bestemmings.
En tog, in die wereld, is daar so baie verskillende mense
wat nog steeds hulle water op 'n vuur verhit,
en hul kos oor vuur kook.
Somtyds het hulle nie eens genoeg kos nie.
En hulle lewe onder die broodlyn.
Daar is twee biljoen medemense
wat op minder as $2 'n dag leef.
En die rykste mense daar oorkant --
daar is een billion mense --
en hulle leef bo, wat ek noem die luglyn,
omdat hulle meer as $80 'n dag spandeer
op hulle verbruik.
Maar dit is slegs een, twee, drie biljoen mense,
en natuurlik is daar sewe biljoen mense in die wêreld,
so daar moet een, twee, drie, vier biljoen mense meer wees,
wat leef tussen armoede en die luglyn.
Hulle het elektrisiteit,
maar die vraag is, hoeveel het wasmasjiene?
Ek het die data ondersoek,
en ek het gevind, inderdaad
dat die wasmasjien onder die luglyn deurgedring het,
en vandag is daar 'n addisionele een biljoen mense daar buite
wat bo die waslyn leef.
En hulle verbruik meer as $40 per dag.
So twee biljoen het toegang tot wasmasjiene.
En die oorblywende vyf biljoen,
hoe was hulle?
Of, om meer presies te wees,
hoe was die meeste van die vroue in die wereld?
Omdat dit harde werk is vir vroue om te was.
Hulle was so: met hulle hande.
Dit is 'n harde, tydrowende arbeid,
wat hulle moet doen vir ure elke week.
En somtyds moet hulle ook water bring van vêr af
na die wasgoed by die huis.
Of hulle moet die wasgoed vat na 'n stroompie ver weg.
En hulle wil 'n wasmasjien hê.
Hulle wil nie so 'n groot deel van hulle lewe spandeer
om die harde werk te doen
met so 'n relatiewe lae produktiwiteit nie.
En daar is niks anders aan hulle wens
as die van my ouma.
Kyk hier, twee generasies terug in Swede --
skep water van die stroom,
op die vuur verhit en was soos dit.
Hulle wil die wasmasjien hê in dieselfde manier.
Maar wanneer ek 'n lesing aanbied aan omgewingbewuste studente,
sê hulle, "Nie almal in die wêreld kan karre en wasmasjiene hê nie."
Hoe kan ons hierdie vrou vertel
dat sy nie 'n wasmasjien gaan he?
En dan vra ek my studente,
ek het hulle oor die laaste twee jaar gevra:
"Hoeveel van julle gebruik nie 'n kar nie?"
En somige van hulle steek hulle hande trots op
en sê, "Ek gebruik nie 'n kar nie."
En dan vra ek die regte moeilike vraag:
"Hoeveel van julle
was julle jeans en beddegoed per hand?"
En niemand steek hulle hand op nie.
Selfs die gehardes in die groenbeweging
So hoekom is dit iets wat almal gebruik
en hulle dink ander sal dit nie stop nie, wat is so spesiaal hieraan?
Ek moes analise doen oor energie verbruik in die wêreld.
Hier is ons.
Kyk hier, jy sien die sewe biljoen mense daar bo:
die lug mense, die was mense,
die gloeilamp mense en die vuur mense.
Een eenheid soos die
is 'n fossielenergie-eenheid:
olie, steenkool of gas.
Dit is wat meeste van die elektrisiteit en energie in die wereld is.
En dit is 12 eenhede gebruik in die hele wereld,
en die rykste een biljoen, hulle gebruik ses van dit.
Helfde van die energie is gebruik deur een sewende van die wêreld se populasie.
En daardie wat wasmasjiene het,
maar nie 'n huis vol met ander masjiene nie,
hulle gebruik twee.
Hierdie groep gebruik drie, een elk.
En hulle het ook elektrisiteit.
En daar oorkant gebruik hulle nie eens een elk nie.
Dit maak 12 van hulle.
Maar die hoof bekommernis
vir die omgewing belangstellende studente -- en hulle is reg --
is oor die toekoms.
Wat is die tendense? As ons net die tendense uitrek,
sonder enige regte gevorderde analise, tot 2050,
is daar twee dinge wat energy verbruik kan verhoog.
Eerste, populasie groei.
Tweede, ekonomiese groei.
Populasie groei sal meestal onder die armste mense plaasvind,
want hulle ervaar hoë kindersterftes
en hulle het baie kinders per vrou.
En met dit kry jy twee ekstra,
maar dit sal nie energie verbruik so baie verander nie.
Wat sal gebeur is ekonomiese groei.
Die beste hier in die opkomende ekonomie --
ek noem hulle die Nuwe Ooste --
hulle sal oor die luglyn spring.
En hulle sal begin om so baie soos die Ou Weste te gebruik.
En die mense, hulle wil 'n wasmasjien hê.
Soos ek gesê het: daar gaan hulle.
En hulle sal hul energie verbruik verdubbel.
En ons hoop dat die arm mense elektrise lig sal kry.
En hulle kry 'n twee-kind-familie sonder 'n stop in populasie groei.
Maar die totale energie verbruik
sal verhoog tot 22 eenhede.
En die 22 eenhede
steeds gebruik die rykste mense meeste daarvan.
Omdat die risiko,
die hoë waarskynlikheid van klimaatsverandering 'n werklikheid is.
Natuurlik moet hulle meer energiedoeltreffend wees.
Hulle moet hulle gedrag verander op enige manier.
Hulle moet ook begin om groen energie te skep,
baie meer groen energie.
Maar tot hulle dieselfde energie verbruik per persoon,
moet hulle nie advies gee aan ander --
wat om te doen en wat om nie te doen nie.
Hier kan ons meer groen energie kry van oorals.
Dit is wat ons hoop mag gebeur.
Dit is 'n werklikheid van die toekoms.
Maar ek kan jou verseker dat hierdie vrou in die favela in Rio,
sy wil 'n wasmasjien hê.
Sy is baie gelukkig met haar minister van energie
wat elektrisiteit verskaf het vir almal --
so gelukkig dat sy selfs vir haar gestem het.
En sy self word Dilma Rousseff,
die president kies
van een van die grootste demokrasies in die wereld --
beweeg van minister van energie tot president.
As jy 'n demokrasie het,
mense sal stem vir wasmasjiene.
Hulle is lief vir dit.
En wat is die wonder hiervan?
My ma verduidelik die wonder met die masjien
die heel, heel eerste dag.
Sy se, "Nou Hans,
ons het die wasgoed gelaai;
en die masjien sal die werk doen.
En nou kan ons biblioteek toe gaan."
Want dit is die wonder:
jy doen die wasgoed,
en wat kry jy uit die masjien?
Jy kry boeke uit die masjiene,
En my ma het tyd gehad om vir my te lees.
Sy was mal daaroor. Ek kry die "ABC."
Dit is waar ek begin het met my beroep as 'n professor,
wanneer my ma tyd gehad het om te lees vir my.
En sy het ook boeke vir haarself gekry.
Sy het dit reggekry om Engels te studeer
en dit te leer as 'n vreemde taal.
En sy lees soveel boeke,
so baie verskillende boeke hier.
En ons hou regtig, regtig van die masjien.
En wat ons gese het, my Ma en ek,
Dankie staal fabriek.
En dankie chemiese industrie
wat ons tyd gegee het om boeke te lees."
Wat was die grootste uitvinding van die industriële rewolusie? Hans Rosling beweer dis die wasmasjien. Met nuwe Gapminder grafieke wys Rosling vir ons wat gebeur wanneer ekonomiese groei en elektrisiteit 'n vervelige dag erander in 'n intellektuele leesdag.	In Hans Rosling’s hands, data sings. Global trends in health and economics come to vivid life. And the big picture of global development—with some surprisingly good news—snaps into sharp focus. Full bio »	Translated into Afrikaans by Caren Smit	Reviewed by Christiaan Crafford
More talks translated into Afrikaans »
Views 772,916 | Comments 109