Nuwe onderwyswette in die Vrystaat en in Transvaal.
In 1907 het die twee republieke selfregering gekry.
In die Transvaal word genl. J.C. Smuts, Minister van Onderwys en in die Vrystaat, genl. J.B.M. Hertzog.
So het die twee se onderwysbeleide daar uitgesien:
Genl. J.C. Smuts in Transvaal.
In die laer klassies sou kinders in moedertaal onderrig word. Engels sou geleidelik ingevoer word. Hollands sou in alle skole onderrig word. Na st. 3 mag Hollands slegs in twee vakke as medium gebruik word. Engels was dan verpligtend. Daar was nog nie sprake van Afrikaans in die skole nie.
Genl. J.B.M. Hertzog in die Vrystaat.
Hollands en Engels het gelykheid gekry. Moedertaalonderwys is ingestel. Tot en met st. 4 is onderrig in moedertaal gegee, maar die tweede taal is ook geleidel;ik ingevoer. Vanaf standard vyf moes minstens drie hoofvakke in elk van die landstale (Hollands en Engels) onderrig word. Vanaf st. 6 was Hollands en Engels as skoolvakke verpligtend.
Teen hierdie wet van genl. Hertzog was daar van die kant van die Engelse kwaai teenstand. Engelse inspekteurs en onderwysers was bang dat hulle nie bevorder sal word nie, want permanente aanstellings het nou tweetaligheid vereis. Verset teen die toepassing van die wet het selfs gelei tot afdanking van 'n paar Engesle inspekteurs. Die volk het egter vierkantig agter genl. Hertzog gestaan en die skadevergoeding wat hy moes betaal, is deur die Afrikaners betaal. Daar het heelwat van die geld oorgebly. Dit word later gebruik vir die Hertzogprys.
Genl. Hertzog sal onthou word as die taalheld wat verengelsing gekeer het deur aan Hollands gelyke regte naas Engels in die skole te gee.