Boekoorsig: Mont Pelaan, Verkykerskop en SwinburneMont Pelaan, Verkykerskop en Swinburne: ’n Kultuurgeskiedenis deur Johann Lodewyk Marais word deur Imprimatur uitgegee. Die kultuurgeskiedenis, in wese ’n voorstelling van die wel en wee van die mense van Mont Pelaan, Verkykerskop en Swinburne, word in dié boek beskryf soos Johann Lodewyk Marais en ander in die distrik dit sedert die tweede helfte van die 19de eeu ervaar en beleef het. Hierdie nedersettings is in die Noordoos-Vrystaat geleë in ’n landelike gebied in die distrik Harrismith. Gerard de Kamper, Kurator Museumversamelings (UP), skryf in die voorwoord dat dit ’n voorreg is vir die drie nedersettings dat ’n geskiedskrywer tyd daaraan bestee het om hul geskiedenis neer te skryf en dit met feite en stories van meer as ’n eeu te verewig. Hy reken dat Marais se boek vir baie mense in die omgewing ’n tikkie heimwee sal bring, en mense wat die streek nie elke dag sien nie, sal vul met ’n verlange na sorgelose dae. Hoewel ek geen bande met die streek het nie, het Marais daarin geslaag om my as leser met sy onderhoudende aanbieding te boei. Dit was vir my heerlik om hierdie nostalgiese terugblik op die verlede mee te maak. Ek het die feitelike inligting, vertellings en foto’s geniet. Nie net het die navorsing vir die boek op verskeie uiteenlopende bronne berus nie, maar Marais het ook onderhoude met soveel moontlik persone gevoer. Die mondelinge oorleweringe en vertellings gee ’n uiters interessante en diep menslike element aan wat andersins droë geskiedkundige feite sou wees. Dit bied ’n blik op hoe die mense se lewens daar uitgesien het en watter aspekte hulle leefwyse geraak het. “Hopelik het ek nie net ’n romantiese beeld van ’n landelike bestaan geskep nie, maar ook agteruitgang en verval as ooglopende en onmiskenbare elemente toegelig,” skryf Marais op bladsy 98. Marais skets ’n deeglike en goed nagevorste agtergrond vir die leser alvorens hy wegspring met die hoofstukke getiteld “Mont Pelaan”, “Verkykerskop” en “Swinburne”. In die samevatting aan die einde van die boek, skryf hy: “Die optekening van talle herinneringe en fisiese artefakte in hierdie werk se belangrikste doel is om as nagedagtenis te dien en die herinneringe aan hierdie plekke te bewaar.” En dankie tog daarvoor, want danksy sy skrywe het ek meer te wete gekom oor die drie nedersetting en die wonderlike karakters en stories wat andersins dalk maar net in die vergetelheid sou verdwyn het. Gedetailleerde eindnote, ’n indrukwekkende bronnelys asook byskryfte by die foto’s sorg vir ’n goeie leeservaring. Hier volg ’n uittreksel (8) om die wispelturigheid van die weer in die Oos-Vrystaat te demonstreer en hoe daar planne gemaak moes word om te oorleef: Koekie Wessels (geb. Krogman) vertel Bont Hermaans het ’n Boesmanagterryer, Daanster, gehad wat saam met hom op pad was vanaf Mooihoek na ’n plaas in Natal, waarheen in die winter getrek is. Laat een middag is hulle deur sneeu oorval. Toe dit donkerder word, het Bont Hermaans besef sy karig geklede agterryer op ’n swak perd sal dit nie maak nie. “Hy versoek Daanster toe om af te klim en hulle sny die perd toe keelaf, haal sy binnegoed uit en Daanster klim toe in die karkas.” Toe Bont Hermaans die volgende oggend met komberse, swart koffie en kos teruggaan, was Daanster “nog in die perd se karkas – en lewend”. Lesers wat ’n belangstelling in kultuurgeskiedenis en interessante staaltjies het, sal hierdie boek terdeë geniet. Dit beslaan 140 bladsye en verskeie swart-en-wit-foto’s. Meer oor die outeur: Dr Johann Lodewyk Marais is ’n gerespekteerde historikus, letterkundige en skrywer. Daar het onder meer al twaalf digbundels uit sy pen verskyn. Hy het ook die Ingrid Jonker-prys ontvang vir sy debuutbundel, Die somer is ’n dag oud (1983) en die SALA-toekenning vir Diorama (2010). Sy naas onlangse boek is Die Platberg van Harrismith: ’n Geskiedenis (2021). Hy is sedert 2003 ’n navorsingsgenoot van die Universiteit van Pretoria. Bestel gerus jou kopie van Johann Lodewyk Marais se Mont Pelaan, Verkykerskop en Swinburne by [email protected] of by die skrywer by [email protected]. Dit kos R275,00.  Anon., Staaltjies van Bont Hermaans. Harrismith Chronicle, 23 Maart 1989, p. 12