My pa het besluit om uit die stad te trek die dag toe ’n buurman kom kla oor die kleilatmerke teen sy afgewitte huis waar dit na my pa se erf toe front.
Of soos die keer toe ’n koei sukkel om te kalf. Later gaan sy lê, moeg gespook met die verkeerd gedraaide fetus. Die veearts moet kom. Hy steek sy gewaste en met salf besmeerde arms tot by die elmboë agter in, en ’n halfuur later steier daai kalf op sy stywe, lomp pote orent, stamp-stamp aan sy uitgeputte ma se uier dat die bies spuit.
Ook iets soos die (streng verbode!) duikery in die kristallyne swart af van die diep watertenk bokant die leidam, onthou ek goed – ’n skrik- en wildheidwekkende ervaring vir ’n piekanien soos ek daardie tyd was.
Of die rottejagpartye met windbukse en flitse naweekaande, omdat die ongedierte nie net die hoedervoer in die hokke vreet nie, maar ook die eiers en selfs die lewendige kuikens.
Eers hier van my puberjare af het ’n paar dinge gebeur wat meer herkenbaar as “literêre” prikkels geld.
Op ’n ander dag daardie selfde jaar lees hy egter C.M. van den Heever se “Waar ruwe rotse” in die klas voor dat die gekwelde droefheid van die pa wat sy eie kind, onredbaar vasgeknel in ’n rotsskeur, die genadeskoot moet toedien, voor ons lewe kry:
Toe mnr. Alberts, blosend van die aangedaanheid, ná die weggalmende skot aan die einde opkyk – “’n vader staar” – kon jy ’n speld in die klas hoor val.
Pieta was eintlik die kunssinnigste van ons broers. Selfs op skool ’n paar jaar lank klavier geneem. Maar ons ander het hom so ge-“sissie” dat hy dit naderhand laat staan het.
Kort voor my pa se laaste siekbed – ek het toe al skoolgehou, hoofsaaklik Duits gegee – stop hy ’n veertig, vyftig jaar oue bundelmanuskrip in my hande. ’n “Studentesonde” uit sy pen, met potloodaantekeninge deur D.F. Malherbe daarop.
Ek hoef niks te sê of daarmee te maak nie. Hy gee dit maar net vir my, eerder as om dit in die vullisdrom te smyt.
Sowat twee jaar later, terwyl ek in die skool waaraan ek toe verbonde was se saal op en af loop om eksamentoesig te hou, lees ek steels uit ’n digbundel waaroor kort tevore lowende resensies in koerante en tydskrifte verskyn het. Die lesery tydens toesig is ons streng deur die skoolhoof verbied.
Naderhand kry ek nie meer my aandag by die skrywende kinders bepaal nie. En toe ek my weer kom kry, staan die skoolhoof oor my skouer en loer wat ek lees.
“Dit beter ’n boek goed genoeg wees om die verontagsaming van uitdruklike bevele te regverdig,” sê hy sag. “Kom lees vir my buite die saal, dat ek kan besluit.”
Ek het intussen heelwat méér gedigte te lese gekry waarvan ek wens dat ek dit aan mnr. Alberts en Pa en mev. Cilliers kon voordra, al sou dit my verleë maak. Trouens, die verleë word – daardie weerloosstelling van die ontvanklike leser wat bewerkstellig word – het vir my ’n soort waarmerk geword wat sê: poësie.
Nooit weer sal ek in die tenk by die leidam afduik nie. Maar elke keer as ek as leser my in die klare donkerte van ’n nuwe digbundel begewe, kry ek die ou sensasie.
En ek het ook al kon voel hoe ’n gedig verkeerd in ’n mens lê, soms ’n lang tyd, voordat dit die lig kan sien.