Kahoo Lesedi le Mosa ba etsa leqheka. Ba qala ka ho bula digaretene. Yaba Lesedi o bea lebokoso la mapolanka ka tlasa fensetere. ka roo kanegelokopana ya Sepedi e gotsego Ie go tswela pele ka gona. Ge
Ferquson, (1989:3) ge a hlalosa seo kanegelokopana e lego sona,
ka ga botee bja yona. 0 tswela pele ka go re:
logalogana go tloga mathomong go fihla mafelelong a kanegelokopana.
e lego kgopolo e tee.
yeo e tee, ye go ka thwego ke sererwa sa kanegelokopana.
Ge polelo ye e hlokomedisiswa,
ye e itsego ye bohlokwa mo bophelong bja moanegwa.
dikokwane tse pedi, e lego "nepiso" Ie go "hlalosa".
Groenewald (1993: 11) 0 hlalosa nepiso yeo ka go re:
dingwe tse di lego mo go tseo ka moka. Mongwadi wa
gatelela taba yeo ka go re:
polelo. Ge a dira bjalo ga a hlame kanegelokopana.
Ntlha ye ke yona ye e
boloka nako. Yona poloko yeo ya nako, ke kokwane ye bohlokwa ya go
o tee Ie taba ye e itsego yeo e lego kutollo ya boitemogelo bja mongwadi
Eupsa ge a tswela pele gona mo
ga go na tlhaloso ye e nabilego. Ke ka baka leo de Klerk gona
Ge Reid (1991: 45) a hlalosa seo padinyana e lego sona,
gomme (c) wa padinyana ke go anega taba gore e kwesisege, e sa hlaloswe
ka botlalo ebile e sa khutsofatswe kudu go swana Ie kanegelokopana.
Go ya ka Kayser (1948:210) padinyana e nyaka go swana Ie papadi ka
ditaba tse di itsego, tse bohlokwa, gomme ka go se late1ane, maatIakgogedi
Seo se gateIeIwago mo ke gore mongwadi wa padinyana ga a swanela go
Yona taba yeo e swanetse go ba tiragalo ye e itsego mo bophelong bja
Mo go padinyana, kgatelelo yeo ga e bohlokwa ka gore
ye ge a re nako
bophelong bja batho.
bophelo ka go fefera ntlha yeo ya bophelo ye go
ka gore go na Ie mehuta ye mengwe ya dikanegelo ye mekopana bjalo ka
mohola wa mohuta wo wa kanegelo, gomme seo se thusa go
Polelo ya boMaibelo e laetsa gore mogwadi 0 na Ie taba yeo a nyakago go e
Ge a dira bjalo 0 leka go ba sokollela mogopolong wa gagwe.
ye a ngwalago ka yona. Jepson (1962:1)
Polelo yeo e gatelela kamano gare ga dingwalo. Ke gore, go nyakolla ka
Mantsu ao a bohlokwa, gomme a
dingwalo tse di nago Ie kamano go bona ka mo di (a) swanago ebile di (b)
fapanago ka gona.
Taba ye ya polelo ye e tseneletsego e kwana Ie tlhaloso ye e tiwago ke The
Go ya ka balatedi ba "Russian Formalism" seo se lego ka gare ga
sengwalo, ke sona sa bohlokwa, gomme ke sona seo se swanetSego go
Polelo ye e gatelela gore mongwadi ga a bohlokwa
lego ka pukung fela, ka gobane ditaba tSa mongwadi di
ye e hlalosago "visie" yeo Strachan a bolelago ka ga yona.
yeo a lemogilego gore batho ga ba e setse bophelong bja bona.
Taba yeo ya gore mongwaielo
mogopoiong wa mongwadi. Ge a thoma go ngwaia ke gona ge mmadi a di
thulaganyo yeo, bjalo ka tharagano.
diteng tsa go swana, phapano e gona.
fahlogelago fela ge a fihla mafelong a sengwalo seo.
tIoga ka ngwaga wa 1951 go fihla ka 1999.
polelo ya go ngwalwa bjalo ka ge e balwa lehono. Go tiisa taba ye Serudu
Le ge Bapedi ba be ba se na dingwalo tsa go ngwalwa, e ka ba phose go
Ka baka la dingwalo tse bana ba thari ye ntsho ba ile ba epela dinala fase ge
'a thswa ka wona ngwaga wo wa 1935.
Ka gona, ngwaga wa 1935
Le ge e se kanegelophelo
kgoboketsong ye. Ke ka mo Makwela (1977: 4) a rego:
Mantsu a Groenewaid ke ona ao a gateIeIwago ke Makweia (1977:50) ge a
yona e ngwadilwe ke Ramaila.
ye e bitswago Ditaba tsa Dipoko (1959).
dipoko ga di na thereso go fihla bjale.
ya timelela. E rotositse hlogo gape morago ga mengwaga ye e supago. Ka
swana Ie ge di sa ngwalwa ka nako e tee.
tsa Senoamadi ke seipone sa mmakgonthe sa bophelo bjalo ka ge batho ba
Kanegelokopana ya mathomo ye e bitswago Go Tseba Mang? ke mohlala
tee, e lego Ramaobane, ba bangwe ba tsebja ka maina fela. Ye ke kokwane
hlalosa tsa bophelo bja ka mehla, ke Rafapa, ka kgatiso ye e tsebjago ka la
mahiakore a a fapanego a bophelo bja batho bjalo ka boloi, mathaithai a
ba ba thomilego mokgwa wo mofsa. Thobakgale (1996:5)
tswela pele ka
Bjalo (1986) ke go sokollela batho theresong.
Ge a bula difero tsa puku ye,
Ka ngwaga wo
Go tIoga ka ngwaga wa 1990 kanegelokopana e gatile ka go nanya kudu.
ka ngwaga wa 1993. Mongwadi
motho kotsing ka gona.
mararankodi a motho ge a dutse a phela bjalo ka ditaba tsa Dipolitiki Ie
ya motho bophelong bja gagwe ka moka. Di tioga di tsupolla dimelo tseo
Kgoboketso ye nngwe ye e gatisitswego ka wona ngwaga wo wa 1998 ke
Gona mo pukung ye ga go na phapano
hlama. Se se tiiswa ke (a) ge mengwageng ye mengwe bjalo ka
1983, go se puku ye e gatisitswego Ie (b) ge mengwageng ye mengwe go
Maisimane bjalo ka a a latelago:
Sengwalo ke poledisano gare ga batho ba babedi, e lego mongwadi Ie
tee wa baboledisani bao yo a bolelago nako ka moka. Ke
Se se tiisa gore mongwadi ke motho yo bohlokwa gare ga
Ge go se na mmoledi, mmolediswa,
Mo go gatelelwa maemo a bokgabo bja mongwadi.
kudu ge ba di hlopha.
Phetogo yeo e ka ba ye mpe goba ya go
ba buswago ka gona; e ka ba mokgwa wo mobe goba wo mobotse.
bja setshaba ka moka, gomme a swanetse go abelanwa.
0 ngwala ka bophelo bja go
gore a mo fe maatla ao mengwaga ye masomepedinne.
Ke ka baka leo ge banyakisisi ba go
maemo a a sa kgahlisego a bophelo bja mekhukhung.
Kokwane ye e dirisitswe kudu ka morago ga Ntwa ya Bobedi ya Lefase
historing ya naga yeo. Le ge go sa nepiswe ngwaga thwii, mabaka ao a na
sengwalo sa gagwe, ge di hlopsha.
Le ge go Ie bjalo, ge a sekaseka
Ga ba boIe1e gore ke ka baka lang go kgethilwe mengwaga ye
ke gore dinyakisiso tsa bona di nepisa kokwane e tee fe1a, e lego ya diteng.
Groenewald (1993 : 4) ge a re sebopego sa sengwalo se na Ie matlalo a
Karogano ye ga e Iaolwe ke ngwaga ka gobane ga e na mathomo Ie
tee, ebile (c)
Ka tsela yeo, karogano ye e tlogo latelwa mo
bohlokwa ka gobane ka ntle Ie yona, sengwalo ga se sa phethagala.
somiswe ka mo go tlwaetswego ka gona.
se mekgwa ye e kgodisago. Bothata ke gore mekgwa ye ga se e sitlelwe ka
ye e latelago:
tswetsa pele taba yeo ka go re:
yeo e rutwago Ie ge e se ya ka sekolong.
o ka re ke selo se tee. 0 tiisa taba yeo ka go re:
Gape e swana Ie yeo ya
ye kgolo ke ya go rulaganya ditaba.
ya mathomo e lego, Serapeng sa Badimo ya Matlala,
Ona maemo ao a go hlomphega ke ona ao a
Ka baka la maemo ao, ge a ewa lefase Ie a sisinyega, babadi ba sala ba
bophelo bja motho yo a se nago Ie bofokodi. Ge di ka
hlogo goba motho yo a sa kgonego go inaganela.
lego gona ke dikanegelokopana tsa Go tseba Mang? (1980) ya Ramokgopa
bja go se fetoge, Ie baanegwa ba bjalo ka gore ke makgoba a bjona bophelo
thulana Ie kgopolo ya gore moratho a ye komeng ka nako e tee Ie
e lego sona. Go tlo