Die Bram Fischer-wals: "Ons praat óór Bram Fischer, nie námens hom nie." | LitNet
Henry Cloete, Harry Kalmer 2012-08-20
Ja, beslis. Sonder Adri Herbert, die Vryfees en die Universiteit van die Vrystaat het die toneelstuk dalk nooit die lig gesien nie. Ek het Adri, die feesorganiseerder, van die teks vertel en sy het gesê hulle sal ons help. Nie net het die Fees van die geld wat nodig daarvoor was, verskaf nie, sy het ook die Universiteit van die Vrystaat betrokke gekry. Sonder hulle steun sou ek nooit die teks geskryf het of vervaardig het nie. Die feit dat hierdie instansies my ondersteun, het ook deure oopgemaak toe dit by onderhoude en verdere navorsing kom. Ek is bly die teks is daar opgevoer. Dit het op sekere tye regtig soos 'n "homecoming" gevoel. Wat baie mense vergeet het, is dat Bram ook in Bloemfontein dood is.
Was daar mense in die gehoor wat bekend was met Fischer self? Wat was die reaksie van kennisse en familielede op die toneelstuk?
Ek dink die grootse gevaar van so 'n projek is dat dit soos 'n geskiedenisles kan klink. Die meeste van my keuses is deur die vereistes van teater eerder as "historisiteit" gemotiveer. Al die feite is na die beste van my wete korrek en waar moontlik het ons Bram se eie woorde gebruik, maar ons was deurgaans daarvan bewus dat ons ook 'n verantwoordelikheid teenoor die gehoor het. Bram was 66 of 67 toe hy dood is – 'n mens kan net sóveel van 'n lewe vertel. Ons het geensins probeer om hom fisiek na te boots nie. Mense kon byvoorbeeld nie onthou watter een van Bram se bene hom ná 'n tennisbesering effens mank laat loop het nie en ons het besluit om dit nie te gebruik nie. Ek moet egter erken dat David se ooreenkoms met Bram 'n motivering was om hom te vra om die rol te speel. En dan natuurlik die feit dat hy ewe gemaklik op die verhoog in Afrikaans en Engels is.
In 'n artikel wat onlangs in Rapport verskyn het, het jy geskryf jy het jou al vantevore gewend het tot die geskiedenis vir materiaal vir produksies, soos byvoorbeeld met Piet Joubert & The Boer War Show en Frida Kahlo's Eyes. Wat is dit omtrent historiese gebeurtenisse en figure wat jou inspireer om verhoogstukke daaroor te skryf?
Die Afrikaanse aspek van Fischer was vir hulle 'n geslote boek – die feit dat hulle nie Afrikaans nie goed (of glad nie) verstaan het nie, het hulle interpretasies beïnvloed. Alle interpretasies is wel subjektief, maar ek voel dat hulle iets belangrik van Bram misgekyk het. Iets wat nou deur Hannes Haasbroek se 'n Seun soos Bram reggestel is. Mens kan nie oor Bram skryf sonder om sy Afrikanerbande te respekteer nie. In my geval was dit aanvanklik net so maklik om Bram se Marxisme mis te kyk of ligtelik af te maak – en die besef dat ek besig was om met sy kommunisme te doen wat ander met sy Afrikaansheid gedoen het, het my benadering tot die materiaal verander. Bram was 'n kommunis en hy was 'n Afrikaner – en dit het soveel dinge beïnvloed. Natuurlik het ander goed ook – soos sy liefde vir sy vrou Mollie en vir sy kinders en vir dans en musiek.
David Butler vertolk die rol van Fischer in die toneelstuk. In hoe 'n mate is daar navorsing gedoen en gerepeteer om sy vertolking so "eg" moontlik te maak – met ander woorde, dat hy die ware jakob weerspieël?