1 Korintiërs 5:6-10, (11-13), 14-17
12–13Per slot van rekening is dit nie vir my om oor mense buite die gemeente te oordeel nie. God sal oor hulle oordeel. Maar julle moet oor julle eie mense oordeel: "Verwyder die slegte mens onder julle uit!"
Verder het Hy gesê: "Met die koninkryk van God gaan dit só: Iemand saai die saad op die land en gaan slaap en staan op, dag na dag, en die saad ontkiem en groei — hóé weet hy self nie. Vanself bring die aarde die graan voort, eers 'n halm, dan 'n aar, dan die vol koringaar. En wanneer die graan ryp is, steek hy dadelik die sekel in, omdat die oestyd daar is."
Hy het ook gesê: "Hoe sal ons die koninkryk van God voorstel, of met watter gelykenis sal ons dit uitbeeld? Dit is soos 'n mosterdsaadjie. Wanneer dit in die land geplant word, is dit die kleinste van al die soorte saad daar in die land. Maar as dit eenmaal geplant is, kom dit op en word dit groter as al die tuinplante. Dit kry sulke groot takke dat die voëls in sy skaduwee kom nes maak."
Deur baie sulke gelykenisse het Jesus met die mense oor sy boodskap gepraat, vir sover hulle dit kon verstaan. Sonder 'n gelykenis het Hy nie met hulle gepraat nie, maar wanneer Hy met sy dissipels alleen was, het Hy vir hulle alles uitgelê.
Markus 4:13-29 handel oor die tema Om reg te hoor, bepaal jou hele lewe.
1. Dit gebruik die dissipels se onbegrip as 'n voorbeeld vir die lesers van die evangelie (ook ons!) om hulle aan te moedig om regtig te luister, soos net hierna met die voorbeeld van die lamp verder geïllustreer gaan word; en
2. Dit identifiseer hierdie gelykenis as 'n sleutel om ook die ander gelykenisse te verstaan wat oor die koninkryk handel.
1. Die mense by wie daar soos op 'n pad gesaai word en nooit die Woord regtig hoor nie, na
2. Dié wat die Woord wel hoor, maar swig onder eksterne druk, en die Woord nie laat wortelskiet nie, na
3. Dié wat ook die Woord hoor, maar swig onder interne druk, begeertes wat hulle harte gevange hou, en die Woord verstik.
Lukas weer verklaar hoekom die duiwel (Satan in Markus en Bose in Matteus) die Woord wegneem, "sodat hulle nie tot geloof kom en gered word nie," (wat nogal ooreenkom met God se bedoeling soos in Jesaja 6 uitgespel word – die duiwel tree dus as instrument op?), wyt die gebrek aan wortel skiet aan 'n kortstondige geloof, wat as dit op die proef gestel word, moed opgee (terloops: dit is darem 'n baie belangrike insig!), en brei uit op die goeie grond se vrugbaarheid deur dit te wyt aan die luister met 'n goeie en opregte hart, die bewaring van die Woord en volharding in die luister en vrugdra.
Die volgende deel van Markus 4:30-41 kan onder die tema Het julle dan nie geloof nie? behandel word.
Seëngroet: (Uit Psalm 20 en 2 Timoteus 1)
Wet as spieël waarin ek my gebrokenheid en sonde herken
Vryspraak: (Efesiërs 2)
Skriflesing: Markus 4:26-34
(Uit Psalm 20 en 2 Timoteus 1)
3So het ons trouens vroeër ook almal gelewe. Ons is deur ons sondige begeertes oorheers en het gedoen net waartoe ons luste ons gelei het en wat in ons gedagtes opgekom het. Vanweë ons sondige natuur sou ons net soos die ander mense deur God gestraf moes word. (Efesiërs 2)
Voorganger: Ons Vader wat in die hemel is, laat u Naam geheilig word,
Gemeente: Laat u koninkryk kom.
Voorganger: Soos in die hemel net so ook op die aarde,
Voorganger: Vergeef ons ons skulde, soos ons ook ons skuldenaars vergewe,
Voorganger: Lei ons nie in versoeking nie, maar verlos ons van die Bose,
Voorganger: Aan U behoort die koninkryk en die krag en die heerlikheid tot in ewigheid,
Almal: Amen (Verwerking van die Ons Vader gebed).
Lees die deel oor die saad wat vanself opkom en groei uit Die Nuwe Testament vir Kinders deur Stephan Joubert, Jan van der Watt en Hennie Stander, 1999.
'n Verhaal van Saad wat Self Groei
26–29 Jesus het nog 'n verhaal vertel: "God se nuwe wêreld is soos 'n man wat saad saai. Die saad kom op terwyl die boer aangaan met sy werk. Die boer weet nie hoe dit gebeur nie. Die saad groei self uit die grond uit. Eers kom daar 'n plantjie op. Dan maak dit 'n vruggie en uiteindelik is die vrug ryp. Dan pluk die boer dit af omdat oestyd daar is."
30–32 Jesus sê toe: "Hoe kan Ek vir julle verduidelik hoe God se nuwe wêreld lyk? Dit is soos 'n mosterdsaadjie. Dit is die kleinste saadjie wat 'n mens in 'n tuin kan saai. As dit begin groei, word dit later die grootste van al die plante in die tuin. Die takke is so groot dat die voëls daar nes maak."
33–34 Jesus het nog baie ander verhale vertel. Wanneer Hy alleen saam met sy dissipels was, het Hy vir hulle verduidelik wat Hy met die verhale bedoel.
Wys die kinders hoe 'n mosterdsaadjie lyk (beskikbaar by die spesery-afdeling van meeste supermarkte) of gebruik die foto. Vertoon dan 'n foto van 'n boom wat van so 'n soortgelyke saadjie gegroei het.
Brei uit op die feit dat so 'n klein en geringe saadjie uiteindelik in so 'n groot boom kan verander. Onderstreep Jesus se punt dat die geringe dinge wat mense vir God en Sy koninkryk doen uiteindelik van groot waarde is, en veral dat ons eintlik nie verstaan hoe dit gebeur nie.
God se koninkryk groei elke dag groter in hierdie wêreld en dit is onmoontlik om die beweging te stop.
Bogenoemde idee is die van Carolyn Brown.
U kan ook haar suggestie van 'n appel gebruik:
'n Vrou droom een nag sy stap by 'n sekere winkel in 'n groot winkelsentrum in. Agter die toonbank staan Jesus.
"Jy kan enigiets kry wat jou hart begeer," sê Jesus.
Verbaas maar bly vra die vrou vir vrede, vreugde, lewensgeluk, wysheid en om vry van vrees te wees. Daarby voeg sy: "Nie net vir my nie, maar ook vir die hele wêreld."
Jesus glimlag in haar droom en sê: "Ek dink jy het my misverstaan. Ons verkoop nie vrugte nie, ons werk hier met saad."
Jesus en saad
Jesus werk met saad. Wanneer mens Markus 4 lees, is dit inderdaad die oorheersende indruk wat jy van Jesus kry. Hy begin die hoofstuk deur die gelykenis van die saaier te vertel. In hierdie gelykenis, sê prof. Andrew Purves, is Jesus ongetwyfeld die Saaier.
Jesus gaan saai op 'n dag. 'n Deel van die saad val op die pad, en die voëls pik dit op. 'n Ander deel val op 'n klipbank en kom vinnig op, maar verdroog weer in die vlak grond. Nog 'n deel val tussen die onkruid, en word vinnig doodgedruk. Die ander deel val in goeie grond, dit kom op, groei en lewer 'n uitmuntende opbrengs.
Dan verklaar Jesus die gelykenis aan sy dissipels. Sy verklaring word afgesluit met die woorde: "Gee aandag aan wat julle hoor!" (24). Daarmee beklemtoon Jesus hoe belangrik dit is om sy woorde te hoor, jou daaraan te steur en daarvolgens te lewe.
Mens moet aandag gee aan wat Jesus ou leer, want in terme van die maat waarmee jy meet, sal daar vir jou bygevoeg word. Hoe meer jy na die saad van Jesus se woorde luister (hoe jy meet), hoe meer groei sal jy ontvang.
Twee kort gelykenisse
Dan vervolg Jesus in Markus hoofstuk vier met nog twee kort gelykenisse, wat ons teks vir vandag uitmaak. Albei gelykenisse het te doen met die koninkryk van God, wat is soos:
Saad wat iemand op die land saai. Terwyl hy slaap begin die saad te groei en bring die aarde die graan voort. Op die oesdag, wanneer die opbrengs gereed is, word die oes ingebring (26-29);
'n Mosterdsaadjie wat as kleinste saadjie geplant word, maar opkom en groter as al die tuinplante word. Dit bied uiteindelik 'n ruimte vir voëls om in nes te maak (30-32).
Deur gelykenisse het Hy geleer
Naas die twee kort gelykenisse sluit ons teks ook 'n verwysing in na die wyse waarop Jesus gelykenisse in sy bediening gebruik het:
Deur baie sulke gelykenisse het Jesus met die mense oor sy boodskap gepraat, vir sover hulle dit kon verstaan. Sonder 'n gelykenis het Hy nie met hulle gepraat nie, maar wanneer Hy met sy dissipels alleen was, het Hy vir hulle alles uitgelê. (33-34)
Jesus het duidelik in sy lering moeite gedoen om met mense te kommunikeer op 'n manier wat hulle kon verstaan. Hy het by sy luisteraars se wêreld en verwysingsraamwerke aangesluit. Wanneer Hy alleen met sy dissipels was, het Hy selfs verder gegaan en die gelykenisse sorgvuldig uitgelê. Daar is persoonlike onderrig nodig, sodat mense ingelei kan word in die betekenis van Jesus se werk en die koms van die koninkryk van God.
Jesus se moeite om seker te maak sy volgelinge verstaan sy bedoelinge, is hartverwarmend. Mens verstaan nie God se werk uit jou eie nie.
Wat gelykenisse is
Anriëtte de Ridder beskryf gelykenisse as volg:
'n Gelykenis is 'n waarheid wat verskuil is in 'n storie of beeld en uitgelê moet word. Wie onthou die 3D-prente wat so gewild was 'n paar jaar gelede? 'n Mens moes jou oë op skrefies trek en dan kon (sommige) mense tussen al die kolletjies 'n prent sien wat as 't ware na vore kom. Vandag is 3D-flieks gewild, waar jy 'n spesiale bril benodig om te sien hoe die fliek dan lewe kry, driedimensioneel word en as 't ware hier om jou afspeel.
Op dieselfde manier vra 'n gelykenis van jou 'n ander kyk, 'n dieper kyk om die ware betekenis raak te sien. 'n Gelykenis betrek jou by die verhaal, nooi jou in om deel te word deur daaroor na te dink, die betekenis te bepeins en nuwe moontlikhede te ondersoek. Dit nooi jou in om as 'n leerling van die verhaal ondersoekend en nuuskierig te word om dieper as die oppervlak te kyk. Die gelykenisse wat Jesus gebruik is beelde uit die alledaagse lewe maar in die 'gewone' van die verhaal is die 'verrassend anders' te vinde. 'n Gelykenis op sigself wys heen na die koninkryk wat ook iets verborge, iets verrassend is, en 'n ander kyk na die gewone, alledaagse lewe vra."
'n Gelykenis aktiveer mens se verbeelding. Dit laat jou prentjies sien en in beelde dink. Dit skakel die harde, analitiese, feitelike-gedrewe kant van jou brein in 'n laer rat, en aktiveer jou vermoë om te droom, te wonder, te peins, die verrassende en die onsienlike te sien. Gelykenisse wil verwondering by jou skep, en jou help om nog meer beeldinge te sien. Dit skep nuwe assosiasies, daag jou uit om in nog meer en aanvullende figure te dink.
Jesus praat hier oor dinge wat so groot is dat dit nie in wiskundige formules, tien stellings, of sewe logiese konklusies vasgevang kan word nie. Hy nooi ons uit om deel van 'n nuwe verbeeldingryke groeiproses te word: die ontluikende regering van God.
Oor die regering van God
Jesus vertel hierdie twee oor die koninkryk of (beter gesê) die regering van God. Hoe werk die regering van God?
Die term 'koninkryk' (Engels 'empire') is 'n gelaaide begrip. Dit veronderstel gewoonlik beheer, kontrole en mag. Jesus se gehoor het daagliks gely onder die Romeine se koninkryk wat Israel beheer het. Die Romeinse empire het 'n sistematiese program gehad om kleinboere van hulle grond te vervreem. Baie van Jesus se luisteraars was presies sulke kleinboere. Swaar belasting en ander gelde het beteken dat een misoes genoeg was om 'n kleinboer te laat uitboer. Dikwels moes die boer en sy gesin hulself dan as slawe verkoop om te kan lewe.
Jesus kontrasteer doelbewus die empire van God met die ander empires van die tyd. Alle empires oorheers onderdane se denke en leefwêreld en streef daarna om teenstand en opponente uit die weg te ruim. Mens sou Jesus se vervolging en die uiteindelike moord op Hom vanuit hierdie perspektief kan verklaar.
Die koninkryk van God wil ook onderdane se leef- en denkwêreld vorm, maar doen dit op 'n wyse waar mag prysgegee word. Die Koning word almal se dienaars. Die Leier en ander leiers dien in plaas van heers. In God se koninkryk word kontrole en dwang deur oorreding (dit is 'bekering' en 'lering') vervang. Op hierdie manier word die 'onderdane' van aardse empires getransformeer tot 'dissipels' (oftewel leerlinge en volgelinge) van God se koninkryk.
God se koninkryk is totaal anders as iets wat die wêreld ooit gesien het.
Hoe God werk
Wanneer mens kyk na die verskillende beelde in die twee kort gelykenisse word die karakter van God se koninkryk duideliker:
Hier is sprake van 'n boer wat saad saai, maar dan gaan slaap, terwyl die saad in die aarde ontkiem en groei. God se koninkryk skakel mense wat saai in, maar die geheimenis van die werking van die saad is in God se hande. Alles hang nie van ons af nie, die groot effek kom van God af. Dit is 'n ongelooflike bevrydende perspektief op hoe God se koninkryk kom. Om dit weer te sê: alles hang nie van ons af nie. God self is aktief besig om te laat groei.
Daar is ook teoloë wat sê dit is eintlik Jesus wat die saai-werk doen. Ons is soos die saad wat in God se koninkryk opkom. Geloof en gehoorsaamheid ontkiem in ons, ons word deel van God se regering op maniere wat ons eie verstand te bowe gaan. Die saad groei in ons, haal ons oor, verkry ons toewyding aan God, skep 'n diep oortuiging in ons dat God se weë reg is – sonder dat ons in beheer daarvan is of presies kan verklaar hoe dit werk. Ons kan net diep dankbaar wees vir die voorreg om deur geloof deel van God se oes te wees.
God se koninkryk is 'n proses wat nie aangejaag kan word nie. Die tydsverloop is stadig, maar onafwendbaar. God se koninkryk verwag groei by die saad wat ontkiem, en 'n plant word wat stadigaan tot volle wasdom groei. God se koninkryk is nie 'n kitsresep wat met 'n veldslag op twee – soos ander koninkryke – meteens 'n werklikheid word nie. Daarom is geduld 'n deug in die koninkryk, en moet Christene stadig wees om mekaar en ander te beoordeel. Ons het nie toegang tot die stille en dikwels onsigbare prosesse van die koninkryk nie.
God se koninkryk stuur onafwendbaar op die inbring van die oes af. Wanneer die graan ryp is, word die sekel ingesteek omdat die oestyd daar is. "Oes" is in die Nuwe Testament 'n beeld vir die eindoordeel by die wederkoms van Christus. Die stadige tydsverloop in die koninkryk moet ons nie laat dink tyd is onbelangrik, of daar is geen einddoel nie. Die einddoel is om die oes in te bring vir God se koninkryk. Dit veronderstel oordeel en skeiding, want nie alles is graan en kwalifiseer vir die oes nie.
Kontras in God se werk
Die gelykenisse van ons teks verduidelik God se regering deur merkwaardige kontraste te skilder:
Klein en groot: die mosterdsaad is kleiner as al die sade, sê Jesus, wat in die aarde gesaai word. Maar as die plantjie opkom, word dit groter as al die ander sade. Die mosterdplant is groter as die ander huisplante. Dat die koninkryk 'n klein begin het, in mense se lewens, en in verskillende plekke op aarde, beteken nie dat die koninkryk so klein bly nie. God se koninkryk word groter as al die ander koninkryke. Op Goeie Vrydag, met die teregstelling van Jesus, het dit gelyk of die koninkryk van God dood is. Maar Jesus se sterwe en opstanding het die saad geword waaruit die koninkryk van God gegroei het reg rondom die wêreld.
Aksie en passiwiteit: die saaier saai, maar gaan slaap en staan dag na dag op, terwyl die saad groei, op maniere wat die saaier nie begryp of kan veroorsaak nie. Wanneer die groei voltooi is, is dit die saaier wat weer die sekel insteek. Menslike aksie en goddelike groei werk saam. Die primêre dryfkrag kom van God wat die groei gee. Ons sien en beleef meer die groei in die koninkryk as wat ons dit veroorsaak. Die koms van die koninkryk van God is iets wat God gee.
Broos en 'n bron van beskerming: Die kleinste van die saadjies is maar broos, en afhanklik van die aarde om ruimte tot groei te gee. Maar die uiteinde is 'n plant so groot dat die voëls daarin kan kom nes maak. Wat klein begin, groei uit tot 'n beskermende ruimte vir ander. Die koninkryk is 'n lewensruimte waar mens veilig is en voedsel vind; waar jy lewe en waaraan jy deel het; waarin jy kan nesmaak en skuiling vind.
Wat sê hierdie twee kort gelykenisse, met die opmerking oor hoe Jesus mense en sy dissipels geleer het, vandag vir ons? 'n Paar opmerkings:
God se koninkryk kom op grond van God se daadwerklike, aktiewe betrokkenheid in die wêreld. God voorsien die saad en die groeikrag. God is die Landbouer, Jesus die Saaier, die Heilige Gees die een wat groei gee.
God se werkende teenwoordigheid verlos ons van die illusie dat alles van ons afhang. Ons kan nederiger raak oor ons bydrae. Dit is bevrydend.
Aangesien God self werk, kan mens groei net sien as jy oop is vir verrassing, waardering en verwondering. Die aarde gaan 'n oes oplewer waar jy niks verwag het nie, op 'n plek waar jy dalk nie kyk nie. Deur oop en waarderend te bly, kan ons die dinamika van die koninkryk as 'n geskenk ontvang op die plekke waar dit deurbreek.
God se werkende, aktiewe teenwoordigheid maak hoop moontlik. Die groeikrag in die koninkryk is onafwendbaar. God begin met die kleinste saad, en eindig by 'n plant groter as al die ander. God bou 'n koninkryk waar mense skuiling vind in takke wat hulle nie self laat groei het nie.
Die tempo in God se koninkryk is in God se hande. Daarom is geduld te belangrik. God is in beheer, ook oor die tydsverloop.
Wanneer mens die twee kort gelykenisse verbind met die groot gelykenis van die saaier wat op vier soorte aarde saai, word ons menslike verantwoordelikheid duideliker omlyn:
Ons het die verantwoordelikheid om die Woord, wat die saad is, te ontvang, werklik te hoor en daarop te reageer. Ons moet die saad koester en laat groei.
God gee aan ons die voorreg om medewerkers in God se koninkryk te wees. Selfs al is Jesus die groot Saaier, is ons klein saaierkies. Ons is ook lappies grond wat die saad en die groeikrag as geskenk ontvang.
Paulus werk ons status as medewerkers ongelooflik mooi uit in 1 Korintiërs 3:5-9:
Wat is Apollos dan? Wat is Paulus? Hulle is maar net dienaars deur wie julle tot geloof gekom het, en elkeen doen die werk soos die Here dit vir hom gegee het.
Ek het geplant, Apollos het natgegooi, maar dit is God wat laat groei het.
Dit gaan dus nie om die een wat plant of die een wat natgooi nie, maar om God wat laat groei.
Die een wat plant en die een wat natgooi, staan op gelyke voet: God sal elkeen beloon volgens sy werk.
Ons is medewerkers in diens van God, en julle is die saailand van God. Julle is ook die gebou van God.
Hoe weet 'n mens wat die Here van jou verwag en hoe jou rol lyk in God se koninkryk? Die wonder is dat Jesus met ons praat en ons deur sy Woord en sy Gees onderrig. Jesus is nie klaar daarmee nie. Dit is 'n proses wat voortgaan oor jare en eeue heen. Deur hierdie onderrig groei ons en sal ons ook volle wasdom bereik. Daar kom 'n dag dat ons deel is van die wonderlike oes wat vir die koninkryk ingesamel word.