Lanklaas het 'n roman my so aangegryp, maar terselfdertyd ook so ontstel, soos hierdie een. Karretjiemense is die aangrypende storie - om David Kramer se woorde te gebruik - van "die onsigbare mense van die Karoo" (bl 27) wat Carol Campbell op die voorgrond bring. Dit gee 'n blik op die mees weerlose mense soos nog nooit tevore gedoen is nie.
Karretjiemense is die verhaal van 'n brandarm Karoo-gesin wat 'n nomadiese bestaan voer. Hulle is voortdurend op reis met hul donkiekar; van plek tot plek waar Kapok (Josef Bitterbessie) 'n joppie as skaapskeerder kan kry. Sy houvrou, Muis, het drie kinders: die oudste is Fansie, 'n seun uit 'n vorige verhouding met Jan, "die enigste persoon wat nog ooit vir haar omgegee het" (28). Haar twee dogters, Witpop en Sponsie, is albei Kapok se kinders, gebore onder die karretjie op die vlaktes van die Karoo. Kapok en sy knipmes het die kinders in die wêreld help bring.
Dis ook 'n verhaal van mense wat in die veld slaap (51) en "vrek van die honger" (35). Wat vasgevang is in hul omstandighede, en aan die lewe gehou word net deur die "Boesmandinge wat Muis van haar ma geleer het" (23) en Kapok se "ou Boesmangeheime wat hy by sy oorle' pa geërf het" (29). Soms is 'n erdvark wat die karre op die N1 doodgery het en deur Fansie opgetel is, al kos wat hulle en hul twee donkies aan die lewe hou (31).
Die skryfster en haar man het 'n tyd lank 'n vulstasie in Prins Albert besit. Haar waarneming van die "ander" mense wat by hierdie vulstasie vertoef, is daarom lewensgetrou en eg. In die dorre, woestynagtige Karoo is 'n vulstasie soos 'n oase waarheen die onsigbare mense altyd terugkeer as hulle nie meer liggaam en siel aanmekaar kan hou nie. Maar ook op metaforiese vlak sluit die skryfster aan by die woestyn-oase-metafoor: vir die karretjiemense is die lewe 'n ewigdurende woestyn, 'n stryd om te oorleef, waarin hul byna Boesmanagtige instink en vaardighede (23) hand aan hand gaan met hul afhanklikheid van die natuur en hul Skepper: "[D]ie liewe Jirre weet van ons. Hy sal vir ons söre" (27).
Dis mense vir wie drank daardie broodnodige (!) ontvlugting bied: "Wanneer ek 'n dorp sien naderkom, dan klim die dors vir 'n doppie in my bloed. Net so 'n wyntjie om my van my worries te laat vergeet" (21). Maar 'n kind ervaar sy ouers se drankmisbruik heel anders: "Die eerste ding wat Mamma en Pappie wil hê as hulle op die dorp kom, is 'n papsak, maak nie saak hoe honger hulle is nie" (35), want " miskien sal 'n dop Mamma weer bietjie bly maak" (36). 'n Papsak laat "kaal grond soos 'n sagte bed slaap" as jy "pap taaiers is" (47).
Teen die tyd dat hulle Leeu-Gamka binnegaan, wag Miskiet hulle in. Die spanning laai op, dit word ondraaglik - vir Muis sowel as die leser. En voor Fansie sy oë kon uitvee, "het Miskiet vir Mamma met sy mes teen haar keel" (120). Die ontknoping van die verhaal het egter 'n verrassingselement: Muis se hulp kom uit 'n oord wat nóg Muis, nóg die leser verwag.
Muis se lewe word - heel voorspelbaar - gered, maar nie deur Fansie, soos almal (hierdie skrywer inkluis) verwag het nie (121). Ek los dié stukkie lekkerte vir die leser om self te ontdek.
Karretjiemense bied opvoedkundige leesstof vir oud enjonk, wat die deursnee Suid-Afrikaner se oë sal oopmaak sodat hulle met nuwe oë sal kyk na daardie deel van ons samelewing wat so dikwels deur almal misgekyk word.