Prosedurele billikheid - Jy en die RegJy en die Reg
Tuis › Artikels › Arbeidsreg › Prosedurele billikheid
Vrydag | 10 Mei | 2019
Artikel 188(1) van die Wet op Arbeidsverhoudinge (Nr. 66 van 1995) stipuleer dat ontslag onbillik sal wees wanneer 'n werkgewer misluk om te bewys dat 'n billike prosedure gevolg is, of wanneer daar nie 'n billike rede vir die ontslag is nie. In Bylae 8: item 4 van die Wet op Arbeidsverhoudinge (Nr. 66 van 1995) word daar ook bepaal dat 'n werknemer 'n geleentheid gegun moet word om sy/haar saak te stel en tydens dissiplinêre prosedures te verdedig. As 'n werknemer nie hierdie geleentheid gegun word nie, sal die prosedure van ontslag onbillik wees.
Die gemeenregtelike beginsel van audi alteram partem is hier ter sprake. 'n Direkte vertaling audi alteram partem uit Latyn beteken "laat die ander kant gehoor word". Ingevolge artikel 192 van die Wet op Arbeidsverhoudinge (Nr. 66 van 1995) is die onus op die werknemer om te bewys dat daar wel ontslag was, en die onus rus op die werkgewer om te bewys dat die ontslag billik was. Dus sal dit die verantwoordelikheid van die werkgewer wees om die beginsel van audi alteram partem toe te pas alvorens die ontslag plaasvind.
In 'n meer onlangse saak van Ekurhuleni Metropolitan Municipality v South African Municipal Workers Union and Others (JA56/2015, JR1676/2012)  ZALAC 80;  3 BLLR 246 (LAC) het werknemers hul dissiplinêre verhoor gewelddadig ontwrig deur die voorsittende beampte aan te rand. Hulle het selfs die toeskouers wat die opskudding wou afneem en stop, ook tydens die insident te lyf gegaan waarna hulle summier as gevolg daarvan ontslaan is. Die werkgewer en werknemers het voorheen 'n kollektiewe ooreenkoms aangegaan wat behels het dat 'n verhoor moet plaasvind voordat enige ontslag gedoen is, maar die verhoor het vanselfsprekend nie plaasgevind nie. Die werkgewer het gemeen dat hulle as gevolg van veiligheid nie kans gesien het om nog 'n verhoor te organiseer nie. Die arbeidsappèlhof het bevind dat die ontslag substantief billik was, maar prosedureel onbillik. Die rede vir die prosedurele onbillikheid was omdat die werkgewer eerstens die kollektiewe ooreenkoms tussen die twee partye verbreek het, en tweedens dat die audi alteram partem-beginsel nie toegepas is nie. Werknemers was geregtig daarop om 'n geleentheid gegun te word om hul saak te stel en om die aanklagtes teen hulle te verdedig. Hierdie geleentheid is nie aan die werknemers gegun nie. Na aanleiding van die werkers se skandelike gedrag tydens die verhoor, het die arbeidsappèlhof beslis dat daar geen kompensasie aan die werknemers toegestaan word nie.
Die geleentheid om 'n saak te stel of te verdedig, is dus 'n voorvereiste vir enige ontslag om prosedureel billik te wees. As hierdie geleentheid nie gegun word nie, sal die ontslag ingevolge artikel 188(1)(b) van die Wet op Arbeidsverhoudinge (Nr. 66 van 1995) prosedureel onbillik wees.
Wanneer daar 'n vermoede bestaan dat 'n ontslag prosedureel onbillik was, kan dit na die Kommissie vir Versoening, Bemiddeling en Arbitrasie (KVBA) of 'n relevante bedingingsraad verwys word.