Nuuskommentaar: SelfbeskikkingArgieffoto: Pixabay Met ’n vorige bespreking oor selfbeskikking het sekere aspekte nog ietwat in die lug bly hang. Die afgelope naweek is die Vryheidsfront Plus se manifes bekend gestel en kan sekere bewerings en vrae ook nou afgehandel en ter ruste gelê word. Die meeste belangrike partye het nou reeds hul verkiesingsmanifes vir die komende algemene verkiesing bekend gestel. Dit wissel van ’n dik boeklengte onrealistiese wenslys deur die EFF, tot ’n kernagtige beredenering van net meer as 20 bladsye deur die Vryheidsfront Plus. Die media het betreklik breedvoerig hieroor berig en dit kan nie deur nuuskommentare gedupliseer word nie. Van die belangrikste aspekte sal egter onder die soeklig geplaas word, soos die kwessie van selfbeskikking wat in ’n vorige nuuskommentaar (lees hier) nog met verskeie los drade gelaat is. (Lees gerus ook hier en hier.) In sy verkiesingsmanifes verwys die VF Plus, afgesien van ’n hoofstuk oor selfbeskikking, op nog twee plekke daarna. Die eerste is ’n hoofstuk wat handel oor taalregte en veeltaligheid, terwyl die tweede punt in die samevatting soos volg lees: “Verwesenlik die internasionaal erkende en grondwetlike reg van gemeenskappe tot selfbeskikking.” Ander aspekte, soos die daarstelling van gemeenskapsrade en die uitbreiding van die magte van provinsies, sluit hierby aan. Selfbeskikking word gewoonlik op grond van een van twee bronne gevestig. Die een is op sterkte van oorspronklike gesag, en die tweede is toegedeelde gesag. ’n Tipiese voorbeeld van die eerste is die VSA waar ’n rits onafhanklike state besluit het om ’n federasie te vorm, maar elke deelstaat het ’n deel van sy oorspronklike gesag behou. Toegedeelde of gedelegeerde gesag is waar ’n eenheidstaat in meerdere deelstate verdeel, en die oorspronklike sentrale regering ’n deel van sy gesag aan die deelstate afstaan. Die huidige Suid-Afrika is ’n voorbeeld hiervan waar die gesag van die sentrale regering, die gesag van provinsies en die gedeelde gesag (soos die polisie) in die Grondwet gelys word. In federale regerings het die deelstate volle soewereiniteit oor sekere sake, en die sentrale regering oor ander, soos buitelandse sake, verdediging en tesourie. Kruipende sentralisering kom egter dikwels voor, soos in die VSA. Suid-Afrika kwalifiseer hiervolgens nie as ’n ware demokrasie nie. Die grootte van ’n staat bepaal dikwels of dit ’n federale of unitêre staat sal wees. Dis nie altyd die geval nie, soos China wat ’n baie groot unitêre staat is, en Switserland wat ’n klein federasie is. In die staatkunde word algemeen aanvaar dat ’n heterogene staat nie ’n gewone unitêre staat sal wees nie. Die ou Sowjetunie, die huidige Russiese Federasie, Switserland, België en Indië is voorbeelde van etniese federasies. Ander regeringsvorme om vir etniese minderheidsgroepe voorsiening te maak kom ook voor, soos Brittanje waar die Skotte, Walliesers, die mense van Cornwallis en die Noord-Iere oor verskillende vlakke van selfregering beskik. Dieselfde het vir Spanje met die Baske en Kataloniërs gegeld, maar is grootliks deur die Spaanse grondwetlike hof ongedaan gemaak. Tot voor Rusland die Krim-skiereiland by die Oekraïne afgeneem het, het die Krim sy eie streekparlement gehad, en die Krim-Tartare, die oorspronklike inwoners, ’n soort selfregerende liggaam wat op die grondslag van korporatiewe selfbeskikking gewerk het. Vanuit hierdie wesenlike vertrekpunt het die onderhandelaars van die NNP by Kodesa drooggemaak en Suid-Afrika beskik nou oor ’n grootliks unitêre Grondwet. Dr. Leopold Scholtz het by geleentheid geskryf: Nadat dr. Gerhard Viljoen weens gesondheid as hoofonderhandelaar deur Roelf Meyer vervang is, het die regering sy vierde of vyfde span se reserwes as onderhandelaars ingestuur. ’n Onvanpaste grondwet sal immers solank dit van krag bly onder spanning en druk verkeer. Die wyd verkondigde propaganda dat Suid-Afrika oor die beste grondwet ter wêreld beskik “omdat dit die jongste ter wêreld was en die opstellers uit alle bestaande grondwette die beste kon neem” is lank reeds as mite bewys. Ons Grondwet maak wel voorsiening vir selfbeskikking, hetsy geografies of korporatief. Die hoofstuk in die manifes wat oor selfbeskikking handel, word soos volg ingelei: “Ons benodig dringend ’n nuwe staatkundige bestel waarin erkenning gegee word aan die diversiteit van Suid-Afrika as die ware boublokke van ’n ware eenheid in diversiteit. ’n Bestel gebou op respek vir mekaar, sonder diskriminasie en rassisme, met gelyke geleenthede, maar met erkenning van elkeen se eie, sowel as die gemeenskaplike. Dus ’n bestel waarin die korrekte vorme van selfbeskikking toegepas word.” Die tweede paragraaf lui: “Soos elders in die wêreld bewys, is hierdie benadering nie in konflik met ’n grondwetlike- of ’n liberale demokrasie nie. Inteendeel, dit word as die nuutste en modernste staatkundige tendense beskryf. Federalisme, lokaliteit, subsidiariteit en selfbeskikking, soos dit internasionaal voorkom, is noodsaaklike boustene van so ’n staatkundige model. Grondgebonde outonomie soos oor provinsies moet uitgebrei word.” Wat belangrik is, is dat die Vryheidsfront Plus ’n stelsel voorstaan wat in pas met die internasionale reg en die Grondwet is. Die slotsin van die hoofstuk doen ook weg met die storie wat versprei word dat die VF Plus van geografiese selfbeskikking afgesien het. * Indien ander partye ook aan die verkiesing gaan deelneem, en ŉ vorm van selfbeskikking voorstaan, is hulle welkom om hul manifes via Maroela Media aan hierdie skrywer beskikbaar te stel sodat bevooroordeeldheid besweer kan word.