Diefstalklag teen Ramaphosa ‘doodgebore’Pres. Cyril Ramaphosa. (Foto: GCIS/Twitter) Die lang messe is oënskynlik uit vir pres. Cyril Ramaphosa nadat fyn besonderhede oor ŉ diefstal op sy wildplaas naby Bela-Bela in Limpopo aan die lig gekom het. Politieke kenners meen dié is bloot ŉ poging om sy mag binne die ANC te verswak en dat die bewerings teen hom nie veel water dra nie. Luidens ŉ beëdigde verklaring van Arthur Fraser, voormalige hoof van die Staatsveiligheidsagentskap, was die president en ŉ senior polisiebeampte nou betrokke by die verdoeseling van die misdaad. Hy het verlede week strafregtelike klagte teen Ramaphosa by die Rosebank-polisiestasie aanhangig gemaak. Vyf inbrekers het glo in 2020 “meer as $4 miljoen” tydens die inbraak op die wildplaas gesteel, maar hulle is glo vir hulle stilswye betaal en nie verder vervolg nie – al is hulle klaarblyklik opgespoor. Ramaphosa en die presidensie hou vol hy het nog nooit geld gesteel nie en bestempel die bewerings teen hom as deel van ŉ politieke agenda. Hy slaan die spyker dalk op die kop. Prof. Theo Venter, politieke ontleder aan die Kollege vir Sake en Ekonomie aan die Universiteit van Johannesburg (UJ), meen Ramaphosa kan nog rustig slaap. Venter sê as daar mooi na Fraser – self ŉ omstrede karakter – se verklaring gekyk word, word Ramaphosa eintlik nooit regstreeks aangekla nie. Indirek word hy beskuldig daarvan dat hy ŉ bedrag geld in sy besit gehad het – hoewel die bedrag wyd verskil. Dis ook nie ŉ misdaad om geld te hê nie. ŉ Man wat moontlik moeilikheid kan hê, sê Venter, is genl.maj. Wally Rhoode, hoof van die polisie se presidensiële beskermingseenheid. Rhoode het – na bewering – by Ramaphosa opdrag gekry om die inbrekers aan te keer en die gesteelde geld terug te kry. Dit bly in hierdie stadium ŉ bewering. Venter sê die beskermingseenheid is deel van die polisie, wat beteken die owerhede is wél betrek by die diefstal en die bewering dat Ramaphosa die misdaad probeer wegsteek het, val dus weg. “Ons weet die saak is polities gemotiveer, of ŉ politieke sameswering – maar daar is ook meriete in die saak. Die vraag is hoe die polisie dit gaan hanteer.” Ramaphosa nog veilig Venter meen die saak teen Ramaphosa “is doodgebore”, maar sê net soos die Marikana-slagting die president bly teister, gaan die groot diefstal op sy plaas ook aan hom bly kleef. Dit laat boonop talle ander vrae ontstaan. Wat het die geld op sy plaas gemaak? By watter ander transaksies is die president betrokke. En hoe gaan instellings soos die Suid-Afrikaanse Inkomstediens en die Reserwebank (SAID) daarop reageer? “Die omringende faktore het genoeg sleur om die res van die jaar vir Ramaphosa moeilik te maak, maar ek dink nie genoeg vir sy ondersteuners om van plan te verander of weg te beweeg van hom nie. “Hierdie saak is geopper omdat Ramaphosa veilig is in Desember [wanneer die ANC se leiersverkiesing plaasvind]. Daar is niemand wat eintlik ŉ kans staan teen hom nie. Die stryd gaan om die ander ses topposte,” meen Venter. Roland Henwood, ŉ politieke ontleder verbonde aan die Universiteit van Pretoria, bestempel die bewerings ook as ŉ terugvegpoging deur Ramaphosa se politieke teenstanders – en sê die president se oënskynlike “naïwiteit” pootjie hom opnuut. Henwood sê dit is nie vreemd dat boere – soos Ramaphosa – dikwels groot bedrae geld uit kontantverkope op hul plase het nie. Maar: “Ons het hier te doen met die president. Hy moet die voorbeeld wees, hy moet leiding gee en sy sake moet onkreukbaar wees. “Die vraag is: Met wie, meneer die president, doen jy sake as hierdie die soort goed is wat gebeur? Want dit is nie gerusstellend nie,” sê Henwood. Hy sê Ramaphosa, benewens president van Suid-Afrika ook ŉ welgestelde sakeman, het die reg op ŉ private lewe – mits sy sake binne die raamwerk van die wet gedoen word. Henwood meen Ramaphosa se raadgewers laat hom in die steek, terwyl dit ook ŉ aanduiding is van die president se onvermoë of onwilligheid om deurslaggewend op te tree. “Ek dink nie hierdie [voorval] gaan hom seermaak binne die ANC nie, trouens, ek dink dit gaan gesindhede teen sy opponente verhard. “Dit sê ook vir ons iets omtrent sy opponente. Hulle gaan niks en niemand ontsien om hul doel te bereik nie – nie eens die land en sy mense nie,” sê Henwood. Vrae oor Fraser Oor Fraser self hang talle vraagtekens. Hy is van die Staatsveiligheidsagentskap na die departement van korrektiewe dienste (DKD) geskuif – en is onder meer in die spervuur oor die mediese parool wat hy aan oudpres. Jacob Zuma toegestaan het. Daar is ook bespiegeling dat hy in die laaste Zondo-verslag selfs dieper in die sop kan wees. Henwood bestempel Fraser as ŉ “opportunis, uiters onbetroubaar en uiters gevaarlik”. “Hy moes afgedank gewees het en vervolg geword het, maar toe kry ŉ sagte landing – en kyk wat doen hy.” Hy sê Fraser het nie die diefstal aan die groot klok gehang in ŉ poging om misdaad te bekamp, of reg en orde te handhaaf nie. “Dit gaan oor politieke mag, om Ramaphosa in die verleentheid te stel of in so ŉ posisie te plaas dat hy nie aan die einde van die jaar kan meeding om ŉ leierspos nie. Dis ŉ terugvegpoging van sy teenstanders.” Daar is vrae oor hoekom die “morsige spulletjie” juis nou aan die lig gekom het en of Fraser die inligting vir sy persoonlike gewin, of dié van iemand anders, inspan. “Dit is weer ŉ bewys van hoe onverantwoordelik en ondeurdag die ANC-leierskap optree as dit kom by Suid-Afrika en die belange van die land. Dit is nóg ŉ voorbeeld van die ANC eerste en alles anders wat ver agter in die ry moet staan.” Venter sê ook dit was ŉ strategiese fout van Ramaphosa om Fraser nie die trekpas te gee nie, en hom eerder sywaarts te skuif en steeds in ŉ baie senior regeringsposisie te hou. Heelwat bewerings is al teen Fraser gemaak en hy word self as kwesbaar beskou. Dit beteken egter nie daar is geen meriete in die saak teen Ramaphosa net omdat Fraser – ŉ man wie se hande glo ook allermins skoon is – die nuus daaroor aangedra het nie. Politieke oplossing Venter se voorspelling is dat Bheki Cele, minister van polisie, kort voor lank ŉ aankondiging oor die voorval gaan doen. Hy bespiegel dat Cele sal aankondig dat die polisie sedert 2020 bewus was van die voorval, tevrede is dat alle reëls ingevolge die ondersoek gevolg is en verdere ondersoek na die saak nie nodig is nie. “Vir ŉ ding wat polities geïnspireer is, moet jy polities terugslaan,” sê Venter. “Ek dink die minister van polisie gaan die verlossende woord spreek.” Henwood meen daar moet ŉ “polities, wetlike uitslag” vir die saak wees. “Anders gaan die kwessie verpolitiseerd bly en deurlopend ŉ kwessie wees.”