IE baas van die uitvinderslaboratorium was ’n rare kêrel. Hy sou sestien uur per dag aanmekaar werk en sy sukses toeskryf aan die feit dat hy geen horlosie in sy werkplek gehad het nie.
En as die slaap hom bedags oorval het, sou hierdie baas niks daarvan dink om hom byvoorbeeld onder ’n bos op die grond neer te vly nie. Gou-gou ’n uiltjie knip en dan maar weer onverdrote voortgaan. Dis mos hoe dinge gedaan kom.
Dis lank nie al nie, want aan die einde van sy lewe kon Edison die ongehoorde getal van 1093 patente onderaan sy naam skryf. Tot vandag toe kon niemand dit nog ooit regkry om hierdie rekord te oortref nie.
Wat Edison des te merkwaardiger maak, was dat hy uiteindelik stokdoof in sy linkeroor was en omtrent net twintig persent gehoor in sy regteroor gehad het. Hy het eenmaal gesê dat die ergste van sy doofheid is dat hy nie die pragtige gesange van voëls kon hoor nie. Hy het in der waarheid so baie van voëls gehou dat hy later ’n versameling van meer as 5000 gevleueldes gehad het.
Tog het hy sy gehoorgebrek met gelatenheid aanvaar en selfs gereken dat dit ’n bate was omdat die stilte hom gehelp het om te konsentreer.
Verskillende redes is al vir Edison se doofheid aangevoer—soos dat dit die gevolg was van skarlakenkoors wat hy as kind opgedoen het—maar hy het self ’n ander mening daaroor gehuldig. In sy jeug het ’n welmenende kondukteur hom op ’n keer aan sy ore in ’n trein ingepluk en dit het sy gehoor aangetas, het hy vertel. Dit strook nogal met die heelparty ander rariteite wat die lewe van die geniale Thomas Edison gekenmerk het.
Geniaal? Wie hy? Toe Thomas ’n kind was (REGS), is daar glad nie só aan hom gedink nie. Trouens, hy was byna vier jaar oud voordat hy begin praat het en toe hy skool toe gegaan het, het sy onderwyser opgemerk dat hy ’n buitengewoon groot voorkop en ’n groot kop gehad het. Die leerkrag het ernstig geglo dat hierdie seun nie reg wys is nie.
Hy het duidelik nie die anderste breinwerking verstaan van die eksentrieke kêreltjie wat op ses jaar reeds ganseiers uitgebroei het deur by hulle te lê nie. Die gevolg was dat Thomas se ma—self ’n gewese skooljuffrou wat nie nonsies geduld het nie—hom uit die skool gehaal en self onderrig het.
As hy sy deursettingsvermoë van sy ma geërf het, kom ten minste ’n deel van sy vindingrykheid moontlik van sy pa. Nadat die gesin in 1854 na Port Huron, Michigan, verhuis het, was dit byvoorbeeld een van Sam Edison se geldmaakskemas om ’n uitkyktoring langs hul huis te bou. Toeriste kon daar uitklim vir ’n uitsig oor die omgewing van die Huron-meer, maar die toring het ongelukkig nie veel geld ingebring nie.
Hy het boonop ’n stukkende drukpers gekoop, dit herstel en homself geleer om drukwerk te doen. Hy het insae gehad in boodskappe wat daagliks per teleks na die spoorwegstasie gestuur is en sy kans waargeneem om daardie berigte vir sy eie gewin te benut.
Van koerantverkoper het Thomas toe gevorder tot die skrywer, drukker en uitgewer van sy eie koerant, die weeklikse Grand Trunk Herald, wat hy in ’n bagasiewa op die trein tussen Detroit en Port Huron geproduseer het. Dit was heel moontlik die eerste koerant wat ooit in ’n bewegende trein gedruk is. Hy kon driehonderd pendelaars op die trein oorreed om op sy koerant in te teken.
Thomas het boonop vir hom ’n klein laboratorium op die trein ingerig, met rakke vol bottels, batterye en proefbuise. Toe ’n brand egter op ’n dag op die trein uitbreek, het ’n omgekrapte kondukteur Thomas op die volgende stasie laat afklim—en hy moes sy laboratorium en sy drukpers saamvat.
Dit het die einde van Thomas se pendelaarskoerant beteken, dog hy het nie van die stasie af weggebly nie. En toe neem sy lewe ’n onverwagte wending. Eendag loop die stasiemeester se seuntjie op die spoor voor ’n stadig bewegende goederetrein in en Edison raap die kind voor die trein weg en red hom van ’n gewisse dood.
Op 22 is hy egter platsak. Edison begewe hom na New York, waar hy werk by ’n telegraafagentskap van die aandelebeurs kry. Hy het in die kantoor van die aandele-tikker geslaap, waar hy dié telegrafiese toestel bestudeer het. Toe die tikker ’n paar dae later onklaar raak, het Edison dit herstel—en die werk van opsiener gekry met ’n vet salaris.
Hy bring verbeterings aan die aandele-tikker aan en verkoop sy patente vir ’n aansienlike bedrag. Van toe af was hy ’n “gemaakte man”, soos hulle sê. Voor hom het honderde uitdagings gelê wat net gewag het om deur hom aangepak en opgelos te word.
Met die geld wat Edison vir sy patente ontvang het, het hy sy eerste werkwinkel in Newark, New Jersey, geopen. In 1874 het hy die tikmasjien verbeter deur metaalonderdele pleks van hout te gebruik en die lettergroepering en inkverspreiding te korrigeer. Voor dit kon ’n mens gouer met die hand skryf as om te tik.
Edison het in 1876 ’n nuwe laboratorium in Menlo Park, New Jersey, geopen, ’n plek wat later as ’n “uitvindingsfabriek” bekend gestaan het, omdat hy en sy span werkers op enige gegewe tyd aan verskeie verskillende uitvindsels gewerk het. Die volhardende Edison sou daar talle proefnemings doen om die antwoorde op probleme te vind. “Ek gooi nooit tou op voordat ek kry wat ek soek nie,” was sy uitgangspunt.
NADAT hy klank oorwin het, het Edison hom tot elektriese beligting vir die huis gewend. Trouens, die beroemdste uitvindsel wat uit Menlo Park gekom het, was juis die gloeilamp. Nou moet ’n mens dadelik sê dat Edison nie elektriese beligting uitgevind het nie—daar was reeds die sogenaamde booglampe, soortgelyk aan vandag se straatligte. Maar hierdie soort ligte was so sterk dat mense hulle nie binne hul huise wou hê nie. Tuis het hulle dus gaslampe gebruik, maar dié se oop vlamme was weer gevaarlik en het baie geflikker.
Die probleem was dus nie om ’n elektriese lig te skep nie—dit was reeds daar—maar om ’n lamp te maak wat nie gou sou uitbrand nie en om ’n gloeidraadjie daarvoor te vind wat so goedkoop geproduseer kon word dat dit die lamp kommersieel lewensvatbaar sou maak.
Tog was die werksaamhede in West Orange nie so gemeensaam as in Menlo Park nie, en Edison moes baie van sy tyd aan administratiewe take bestee. In 1888 het hy ewenwel die kinetoskoop uitgevind, die eerste masjien wat films geskep het deur ’n vinnige opeenvolging van afsonderlike beelde.
Edison het soveel ander uitvindsels agter sy naam dat ’n mens almal moeilik binne die bestek van een artikel kan noem. Deur sy grammofoon en kinetoskoop te sinchroniseer, het hy in 1913 selfs die eerste klankfilm geskep.
Nog van sy latere uitvindings en verbeterings het ’n opgaarbattery, ’n sementmenger, die diktafoon, ’n kopieermasjien en pratende poppe ingesluit. As ’n mens na die lang lys uitvindsels kyk, lyk dit inderdaad of dit tot in der ewigheid aanhou...
EDISON se ma is in 1871 oorlede, en later daardie jaar, op Kersdag, is hy met ’n voormalige werkster van hom, Mary Stilwell (LINKS), getroud. Hoewel hy duidelik lief vir sy vrou was, was hul verhouding vol slaggate, veral omdat hy so behep met sy werk was en Mary nie ’n gesonde vrou was nie. Edison sou dikwels in of by sy laboratorium slaap—bedags of snags—en het ’n groot deel van sy tyd by sy manlike kollegas deurgebring.
Mary is in 1884 oorlede, volgens een bron moontlik weens ’n breingewas, volgens ’n ander as gevolg van skarlakenkoors.
IN die jare twintig het sy verswakkende gesondheid sy tol van Edison begin eis en hy het meer tyd tuis by Mina begin deurbring. Sy verhouding met sy kinders was nie juis hartlik nie, ofskoon Charles die president van die firma Thomas A. Edison, Inc. was. Een projek wat hom in hierdie tyd geboei het, was die soeke na ’n alternatief vir rubber. Die groot motorvervaardiger Henry Ford was ’n bewonderaar en vriend.
REGS: “Pst, pst, ou Thomas, as jy vir my jou beste grammofoon gee, gee ek vir jou my vrotste Model T-Fordjie, hoe’s daai vir ’n ruil?” Wat Henry Ford egter regtig hier so vertroulik in Edison se oor gefluister het, is nie bekend nie!
Vier jaar ná sy dood het Mina weer getrou en wel met Edward Everett Hughes, ’n man met wie sy as ’n jong meisie bevriend was. Ná Hughes se dood in 1940 wou sy egter weer as mev. Edison bekend staan. Tot haar eie dood in 1947 wou sy dus eintlik as die weduwee van die legendariese uitvinder onthou word.
Selfs as jy hoor hoe die een of ander toestel ’n vooraf opgeneemde stem terugspeel of die beelde van mense sien wat lewensgetrou voor jou op skerms beweeg, beweeg sy eie skim miskien ook op die agtergrond van jou bewussyn. En dalk, as jy jou verbeelding nou werklik baie goed kan gebruik, hoor jy vaagweg die vrolike gesing met orrelbegeleiding... daardie liedere wat hy en sy makkers destyds so lustig in die ou laboratorium aangehef het!
BO: As ’n waarderende wêreld Edison nie kan vergeet nie, hoeveel te meer sy vaderland Amerika. Hier is ’n kernduikboot van die VSA vloot, die Thomas A. Edison—genoem na die geniale “Towenaar van Menlo Park”.