Nuuskommentaar: Kolisi, kwotas en menswaardigheid vs. kwota-toe-eieningArgieffoto Daar is ’n goeie rede waarom die meeste groot sportsoorte ’n verbod geplaas het op regeringsinmenging in daardie sportkodes, asook op rassisme. Fifa het al verskeie lande soos Griekeland, Kenia en Iran hieroor geskors. Suid-Afrika word egter nie net oorgesien nie, maar in wese openlik van dié bepalings kwytgeskel. Pas is Siya Kolisi, Springbokkaptein, deur politici as rassis gebrandmerk omdat hy hom teen rassekwotas uitgespreek het. Selfrespek het al verskeie kere in sportsoorte soos rugby en krieket te staan gekom teen toe-eiening en kwotas. In krieket was daar onder meer die Charl Langeveldt-geval wat ’n politieke storm ontketen het. In rugby het verskeie swart en bruin spelers aangedui dat hulle hul sou skaam as hulle Springbokke geword het op grond van hul velkleur eerder as op verdienste. Langeveldt het as speler in die politieke wildernis beland toe hy agtergekom het hy het op grond van sy velkleur die Proteaspan gehaal voor André Nel. Nel was in daardie stadium ongetwyfeld die Proteas se beste skokbouler terwyl De Lange moontlik die beter naatbouler was. Toe die redes bekend word oor waarom Langeveldt in die krieketwoestyn beland het, het hy oor ’n breë front baie respek gekry – en dit verdien. Verskeie swart en bruin rugbyspelers het hierna aangedui dat hulle sou aanstoot neem om bekend te staan as kwotaspelers. Selfrespek het beteken dat hulle nie as kwotaspelers bekend sou wou staan nie. Hulle het gevoel hulle wil net Springbokke wees as hulle dit op meriete bereik het. Die regering was woedend. Min of meer dieselfde het met krieket gebeur. In die afgelope toetsreeks teen Pakistan het Duanne Pretorius net die Proteaspan gehaal omdat Vernon Philander beseer was. Niemand sal ontken dat Philander die Proteaspan op meriete haal nie. Hy word immers gewoonlik, as mediumsnelbouler, as openingsbouler ingespan, eerder as ’n werklike blitsige skokbouler. In die beseerde Philander se afwesigheid het Olivier gewys hy kan nie meer weggelaat word nie nadat hy in die eerste toets elf Pakistani’s se paaltjies ingeoes het. Hy is egter as aflosbouler ingespan. Met Philander se terugkeer is Olivier behou, maar steeds as aflosbouler. ’n Swart speler, Kagiso Rabada, het hom reeds as een van die voorste snelboulers ter wêreld bevestig. Rabada, wie se pa ’n mediese dokter is, kan egter kwalik as ŉ kwotaspeler beskou word want hy was as skolier in een van die beste krieketskole in die land, nog altyd ’n speler wat spanne op meriete moes haal. Met die eendagreeks moet een van die snelboulers die trekpas kry omdat die eendagreeks baie moeilik sonder ’n draaibouler wat die lopievloei kan beperk, aangepak kan word. Maar watter een? En dan is daar nog ’n paar skokboulers, soos die beseerde Lungi Ngidi, in die prentjie. Op provinsiale vlak het die krieketbase ’n blatante rassekwota ingestel. Die kwotavereiste kon nie (meer) behaal word deur te maak of bruin spelers eintlik swart spelers is en die kwotas so behaal word nie. Om te keer dat spanne hierdie uitweg volg, is bepaal dat ’n bepaalde aantal “African”‑spelers moet wees. Die krieketbase het ook aangedui dat hulle verkies om nie met kwotas geassosieer te word nie, en verkies dit om na teikens te verwys. Die regering het egter by herhaling aangedui dat hulle niks voel vir selfrespek nie, en dat ras ’n belangrike kriterium is. Kolisi is ’n Springbokkaptein, en regeringslui het aangedring dat Kolisi dit as kwotaspeler vermag het, en skaamteloos trots daarop moet wees. Hy het Suid-Afrika vir die eerste keer op 9 Junie op die veld gelei. Toe Kolisi egter aandui dat hy op meriete die span gehaal het, is hy deur politici in die ANC se dampkring verkwalik en gestriem. Maar is hierdie benadering van die regering dan minder rassisties as oorle apartheid? Kolisi, wat met ’n wit vrou getroud is, kan immers baie moeilik as rassis beskou word. Verskeie Amerikaanse studies wys daarop dat ’n persoon se ras dikwels met natuurlike talent en kulturele werklikhede verband hou. Amerikaanse voetbal word byvoorbeeld proporsioneel sterk oorheers deur Polinesiese spelers. Swart spelers is ook “oorverteenwoordig” in voetbal asook basketbal. (Amerikaans-Samoa is ’n Amerikaanse afhanklikheid.) Bofbal word deur wit spelers oorheers. Die beskikbaarheid van Polinesiese spelers verseker feitlik dat Nieu-Seeland rugby oorheers. Om mededingend in die Super-reeks te wees, het Australiese spanne ook talle Polinesiese spelers begin koop. In Europa is bitter min van die voorste spanne sonder minstens een Polinesiese speler. Maroela het die kwessie reeds in 2016 opgeneem. Lees hier. Die ekonoom, Chris Hart, het by sy destydse werkgewer die trekpas gekry nadat hy na die toe-eiening deur sommige swart mense verwys het. Sedertdien het verskeie mense egter heel openlik na toe-eiening begin verwys, en daar was selde ’n gebrom oor dié politieke inkorrektheid. Spanne oorpresteer dikwels weens selfrespek en gemotiveerdheid teenoor spanne wat doodgewoon gekoop word. Die Noord-Vrystaat het byvoorbeeld lank daarin geslaag om die Natallers uit die Curriebekerreeks te hou tot Louis Luyt as SA rugbybaas Natal by verstek gepromoveer het. Die Cheetahs oorpresteer ook teenoor hul getalle, tot beroepsrugby die span eenvoudig te veel laat bloei het. Dit het tot die ontstaan van ’n grappie gelei. As die Haaie in Bloemfontein kom speel, waar gaan hulle tuis? Die antwoord is: “In hul ouerhuise.” Om sport en politiek te meng is soos om turksvye met die skil en al te eet. Maak nie saak hoe lekker die turksvye is nie, die ongemak van ’n mond vol fyn dorinkies is bitterlik sleg.