Jaco Jacobs het by Elkarien Fourie gekuier. Hy wou meer weet oor haar debuutboek, Dans op die rand van die krans, waarom sy vir jongmense skryf en watter raad sy vir jong skrywers het.
Om 'n boek vir tienerlesers te skryf, moet jy in 'n sekere sin in 'n jongmens se kop kan klim. Hoe kry jy dit reg?
Soos prof Hans du Plessis gesê het, 'n jeugverhaalskrywer word nooit heeltemal groot nie. Maar die jeug se woordeskat soos dit in die dialoog tot uiting moet kom, stem my tot nederigheid. Hulle woordgebruik is so glibberig dat teen die tyd dat jy dit eindelik op 'n manier vasgevang kry, is dit klaar verouderd.
'n Mens hoor soms die beskuldiging dat jeugliteratuur deesdae net oor seks en dwelms gaan. Dink jy dis in 'n mate sensasiesoekery?
Nee, so 'n neiging toon eerder stereotipering van jongmense. Vandag word sommige kinders fisiek meer beskut as hulle ouers groot weens die groter gevare in die meer komplekse samelewing wat so lank moontlik van hulle weggehou word. Net so 'n werklikheid as wat seks en dwelms vandag vir sekere jongmense is, net so werklik is professionele ambisie, bekommernis oor toekomstige werksgeleenthede en die aanloklikheid van materialisme teenoor die rug keer op die rotteresies vir ander.
Wat dink jy van die Afrikaansejeugboektoneel in die algemeen? Is dit 'n morsdood bedryf, soos baie mense dink, of is daar opwindende goed aan die gebeur?
Aan die skryfkant is opwindende goed aan die gebeur, maar ek weet nie aldag of dit op vrugbare grond aan die leeskant val nie. Sonder die amptelike beskerming waarop die Afrikaanse boek nie meer kan staatmaak nie, is jeugboekskrywers tot 'n groot mate op skole aangewese om hulle stories vir kinders lewendig te maak. Skole sit egter dikwels weens begrotingstekorte met stokou voorgeskrewe werke wat hulle nie kan vervang nie, maar wat nie meer die jongmens van 21ste eeuse Suid-Afrika kan oortuig dat Afrikaans byhou nie.
Ek dink George Weideman is dalk my gunstelingjeugskrywer. Hier dink ek aan Dana se jaar duisend, Die optog van die aftjoppers en veral sy nuwe kinderboek, Die geel komplot. Veral laasgenoemde se humoristiese gebruik van Afrikaans bewys vir my die soepelheid en die veelsydigheid van die taal. Niemand kan mismoedig wees oor die moderne moontlikhede van Afrikaans na die lees van hierdie lewendige storie oor 'n muisgespuis nie!
My ervaring is dat die eerste weergawe van jou storie maar net die begin is. Moenie dadelik 'n blitsverkoper van 300 bladsye aandurf nie, want soos in alle beroepe is die klein begin meestal die enigste uitweg. Jy moet egter aan jou werk glo, want slegs dan sal jy kan vasbyt deur die hersien, voorlê aan uitgewer na uitgewer en weer eens herskryf totdat jou breinkind (en soms jyself) verder gegroei het. As daar iets is wat geduld en aanhouvermoë verg, is dit om te vorder van dromer tot gepubliseerde skrywer. Behalwe begaafde vertellers soos Jaco Jacobs wat vroeg 'n deurbraak op die skrywerstoneel maak, moet baie van ons meer volwasse raak voor dit gebeur.
Laat ek sommer met die deur in die stal val. Waar kom die passie om oor perde en tieners te skryf vandaan ?
Ek het groot geword op 'n plaas met perde. Ek dink ek is gebore met 'n passie vir perde. My ma vertel dat ek van kleins af altyd naby perde wou wees. Ek dink ek herleef my gedagtewêreld as 'n tiener met perde in 'n storie-wêreld, want my werklike lewe het nie meer 'n plaas met perde in nie.
Hardus is my oudste seun (22). Hy is 'n baie kreatiewe mens. Hy is 'n grafiese ontwerper wat verder studeer in 3D animasie. Hy is 'n mens wat nie ander mense op hulle uiterlike beoordeel nie.
Ek skryf stories wat aansluit by my lesse vir derdetaal leerders. Ek en 'n vriendin het wel die drie Xhosa skool leesboeke geskryf, maar mens is minder kreatief in jou derde taal as jou eerste taal.
Dis altyd vir my interessant om te hoor waar die skrywers aan die inspirasie vir hulle boeke kom, waar het u die inspirasie van Brigadier en die raaiselponie vandaan gekry?
Brigadier was 'n bekende Amerikaanse saalperdhings en mense aan die Weskus het altyd met bewondering van hom gepraat. Ek droom soms van 'n perd wat ek geken het of 'n goeie storie van gehoor het, en die storie vorm dan uit my droom en my kennis van daardie perd. Ek het van Brigadier gedroom en toe begin ek werk aan 'n storie waar hy kon in pas, as 'n reun, Brigadier. Die ander perde in my stories is ook perde wat ek iewers ontmoet het. Ek gee soms vir hulle ander name.
Ek hoop om volgende jaar weer te begin perdry. Die perd waar op ek gery het, Phat Joe, is verkoop en ek soek nou vir 'n nuwe deel-geleentheid. Ek is lief om die sosiale media, facebook en twitter dop te hou. Ek volg biblioteke en skrywers. Ek probeer ook om op hoogte te bly van iPad tegnologie, spesifiek interaktiewe boeke vir grondfase leerders. Ek bied ook 'n leesuur by my skool aan waarvoor ek my iPad en interaktiewe boeke gebruik. In die klasse volg ons ook webwerwe wat oor boeke praat, soos Storiewerf.
Daar is 'n baie spesiale band tussen Zahn en Briggs, hy kon haar met sy lewe vertrou, ons elkeen het seker so 'n spesiale perd. Het u ook so 'n spesiale metgesel en is hy/sy deel van die inspirasie om die boek te skryf ?
Ek het 'n twee jaar vir Phat Joe in my lewe gehad. Daar is 'n foto en 'n stukkie wat ek oor hom geskryf het in die onderhoud oor Galop van Fanie Viljoen. Phat Joe is egter verkoop, hy was aan my geleen. Hy behoort nou aan iemand wat hom baie geniet en met hom spring. My eerste boek Sonder Chocolate Charlie het ek aan Phat Joe opgedra. Ek weet egter dat ek by die regte spesiale perd sal uitkom.
Ja, ek en my dogter sit baie vas oor die noodsaaklikheid van 'n netjiese kamer, maar sy laat haar nie ontstel nie. My eie enigste suster was, en is steeds, super netjies. Sy het weer met my vasgesit toe ons kinders was oor netheid. Ek weet hoe 'n groot krisis 'n klomp klere op die vloer, en borde, glase en koffiebekers onder 'n bed kan skep.
Ek het nie self so uitgebrei grootgeword nie en my eie gesin ook nie. Ek het wel 'n paar naby vriendinne wat al so moes herstruktureer. Ek het al baie koppies koffie uitgedrink saam met hulle en bokse snesies saam opgebruik vir trane afvee. Daar is vandag baie gesinne wat die beste probeer maak van hulle laslap gesinne en ek bewonder hulle vir nuwe strategië. Om saam te werk al verskil hulle.
Maar nie almal is so paniekbevange nie. Op sy kliphuisie se stoep staan ’n klein klipvissie en kyk na die stad. Hy verstaan nie waaroor die vreeslike bohaai gaan nie.
“Ekskuus tog,” vra die klipvis vir ’n krap wat oor ’n klip aangeskarrel kom. “Hoekom is almal in die stad so paniekerig?”
En net daar wikkel die klipvissie sy vaal stertjie reg, en swem so vinnig as wat hy kan na die paleis in die middel van die stad.
Die storie is geskryf en geillustreer deur Rouxne van der Westhuizen. Rouxne is 'n Skryfkunsstudent aan die Noordwes-Universiteit (Potchefstroomkampus) 2015.