Roekeloos.co.za: Boeke: Jans Rautenbach. Dromer, Baanbreker en Auteur
Genugtig uitgewers het pas 'n boek gepubliseer oor Jans Rautenbach, die groot Afrikaanse rolprentregisseur, om saam te val met Jans se 70ste jaar op aarde.
Dis 'n koffietafel boek met twee onafhanklike tekste aan weerskante - die eerste deur Prof Martin Botha van UCT ('n auteur-analise van die klein handjievol meesterwerke wat ooit in Afrikaanse film opgelewer is: onder meer Die Kandidaat, Jannie Totsiens en Eendag op 'n Reëndag). Aan die anderkant is Jans se herinneringe deur Deborah Steinmair.
Die tekste is ryk geïllustreer met periodemateriaal en stilfotos uit die flieks.
Hier is 'n uittreksel, die Voorwoord, deur sy seun Gert Rautenbach (met toestemming geplaas):
Maar danksy al die drama was dit by daardie oomblik, daardie plek, waar my bewussyn begin. Met die eerste tree van 'n droom: om 'n klipkasteel in die berg te bou waar daar toe niks was.
Ek weet dat Jans gery het van Johannesburg na die Kaap, opsoek na die regte plek om Pappa Lap te skiet. Diep in die nag het hy op Beaufort-Wes gestop vir brandstof en 'n koppie koffie. Daar, met die motor-naglig en 'n padkaart het hy 'n lang reguit-suid pad gesien met 'n onduidelike eindpunt.
Die dorp se naam was De Rust.
Pappa Lap is op De Rust geskiet en kort daarna is 'n plaas gekoop, 'n ent daarvandaan, 'n leë plaas met heuwel en 'n wonderlike uitsig oor die reuse Klein Karoo vallei. Die plaas is Oulap gedoop.
Jans het na afloop van Pappa Lap teruggekeer na die stad, en vir die grootste deel van sy flieklewe gependel tussen die werk in Johannesburg en die gesin in die Klein Karoo, waar Oulap stadig besig was om vorm aan te neem, danksy my ma.
Sy werk was uiteindelik soos daardie nag op Beaufort-Wes - 'n keuse vir 'n onsekere bestemming, 'n bestemming wat vandag nog onbekend is, want die reisiger reis nog en pad vorentoe bly 'n raaisel.
Maar die pad self was altyd onduidelik, 'n moeras van teenoorgestelde impulse: die stad en die plaas, alleenwees en deelwees, Afrikaans en Engels, Verwoerd en Mandela, die wêreld hier en die wêreld daar, kuns en vermaak, geloof en twyfel.
As kind het ek hom aan die etenstafel hoor praat oor hoe groot kunstenaars hulleself "losmaak" van hul wêreld.
Die wêreld waaruit hy gebore was was op die kruin van triomf, vol antwoorde, vol sukses.
Afrikaners het pas hulle land "teruggeneem" en was nou gereed vir 'n plek in die son. Hierdie instap in die son was die "saak" - Afrikaans tot sy volle reg - in die regering, in die sakewêreld, in die media, op universiteite.
Die Kandidaat en Jannie Totsiens word vandag beskou as sosiale protes, maar dit was iets veel belangriker: 'n nuwe houding teenoor die gehoor, 'n nuwe verwagting.
Dit was die inneem van 'n regmatige plek in die wêreld, die instap vanuit die koue na die son.
Die Jans Rautenbach van Die Kandidaat tot Broer Matie was geanker in die ideaal van 'n suksesvolle, ryp Afrikaner volk - oopkop, voorspoedig, vindingryk en verdraagsaam.
"Ek en die Boere ... Ek en die Boere gaan mekaar nog begrawe", het hy gesê.
Baie min blankes kon enigsens die Suid-Afrika van 1994 visualiseer, behalwe in hul nagmerries, nog minder die Suid-Afrika van 2005.
In later jare het hy op 'n dwase manier vir die ou regering in diens getree: Die Sestig Jaar van John Vorster en White Roots in Africa en daarmee baie goeie trou ongedaan gemaak.
Die jong Jans het gehou daarvan om te sê, in die middel van 'n politieke gestry, "Ek het meer vir hierdie land gedoen as wat sus en so ooit sal weet..."
Jans het nie die wêreld verander of voorspel nie.
Sy bydrae is 'n jong Katinka wat haar houtperd dra deur die veld, oproep na haar ridder ... want jy het gesê as ek jou wil hê, dan moet ek jou kom haal ... op 'n mooi ryperd, 'n blink vos perd, met 'n splinternuwe saal ...
Sy bydrae is 'n brandende huis en 'n gebreekte hart daarbinne ...
Regardt wat dobbel deur die nag, sy lot onder drie bekers ... kyk nogeens goed mijn kind, op die vlakte daar ver ... kom 'n man op zijn paard ...
Kimberley en Katrina, in trane in die donkerte onder strobe lights, wit en swart ... terwyl die band sing "Don't you feel like crying ..."
Adam wat groet: "We will ring the bells for you, Katrina ..."
Regardt en Zoli wat lag in 'n lugballon ...'n sprokiesparadys, waar jou wildste drome bestaan, vat my saam ...