Om verskoning vra vir egte en vermeende misdade uit die verlede is tans baie aktueel. Esmaré Weideman, besturende direkteur van Media24, het onlangs om verskoning gevra vir haar maatskappy se ondersteuning van apartheid. Dít nadat Ton Vosloo, gewese besturende direkteur en voorsitter van Naspers, in sy bydrae tot ’n pas verskene boek na aanleiding van die onderneming se eeufees (Konstante Revolusie: Naspers, Media24 en Oorgange), daarop gewys het dat hy in vele toesprake gesê het “apartheid, soos toegepas deur die Nasionale Party oor vele dekades, het ontaard in ’n onmenslike wreedheidsbeleid en het verdienstelik in die asblik van die geskiedenis beland”.
Wes-Duitse leiers moes in die eerste dekades ná die Tweede Wêreldoorlog bontstaan om om verskoning vir die Nazi’s se misdade te vra. Boaan die lys was die volksmoord op ’n geskatte ses miljoen Jode en die “Wiedergutmachung” (herstelbetalings en politieke steun vir Israel) het ’n sentrale leitmotif van Wes-Duitsland geword.
Nietemin, namate die tyd aangestap het en die twee Duitse state in 1990 herenig is, het die drang om om verskoning te vra, afgeneem. Dis nie dat die destydse misdade ontken word nie; inteendeel, ’n nuwe geslag neem egter oor en wat destyds gebeur het, sink stadig weg in die geskiedenis. Dit speel nie meer ’n sentrale rol nie.
Vanwaar die verskil tussen die Duitsers en Japanners? Een verklaring wat nogal oortuigend klink, is dat die Duitsers ’n Christelike “skuldkultuur” het en die Japanners ’n “skaamtekultuur”.
In die Christelike kultuur moet jy erken as jy fout gemaak het en jy moet om verskoning vra. In die Oosterse skaamtekultuur is dit ’n skande om ’n fout te erken. Dan verloor jy jou aansien en dis blykbaar min of meer die ergste wat ’n Oosterling kan oorkom.
Dan is daar natuurlik nog die Russe, wat in die kommunistiese tyd geen enkele millimeter in wreedheid vir die Duitsers en Japanners teruggestaan het nie. Met ’n besoek aan Moskou iets meer as ’n jaar gelede het my gasheer my in ’n bos buite die stad gewys waar duisende intellektuele in die jare dertig doodgeskiet is. Intellektuele dink naamlik te veel en in Josef Stalin se Sowjet-Unie was dit gevaarlik.
Dis natuurlik ook ’n vraag hoe ver die misdade in die verlede lê waarvoor jy om verskoning moet vra.
Daarby kom nog ’n oorweging. Wanneer die “oortreder” die “veronregte” om om verskoning vra, hoe moet laasgenoemde reageer? Moet hy die verskoning aanvaar en aanbeweeg? Of moet hy dit as onvoldoende verwerp en eis dat die “oortreder” nog dieper in die stof buig en dalk selfs geldelike kompensasie gee?
Ja, op sigself kan ’n mens om verskoning vra vir foute. Maar die oomblik as jy dit éis om jou eie politieke posisie te verstewig, verloor jy alle morele geloofwaardigheid.