Mynbedryf moet nou SA ekonomie red – RamaphosaPres. Cyril Ramaphosa. (Foto: Elmond Jiyane/GCIS) Suid-Afrika se mynbedryf is grootliks verantwoordelik vir die rekordhandelsurplus van R54,6 miljard wat die Suid-Afrikaanse Inkomstediens (SAID) in Mei aangeteken het. Pres. Cyril Ramaphosa sê in sy weeklikse nuusbrief die surplus is te danke aan ŉ 1,5%-toename in uitvoere tussen April en Mei – ŉ balanssurplus wat boonop jaarliks toeneem. “Die handelsurplus word hoofsaaklik aangedryf deur die uitvoer van minerale en edelmetale, asook die uitvoer van voertuie en vervoertoerusting, chemiese en landbouprodukte. Hoë kommoditeitspryse en die stygende wêreldwye aanvraag is goed vir ons ekonomie, veral die mynbedryf,” sê Ramaphosa. Die president sê stygende metaalpryse gaan ŉ beduidende rol speel in die land se herstel van die insinking wat die Covid-19-pandemie veroorsaak het. Dit open ook verskeie nuwe geleenthede in die mynwaardeketting en is goed vir die myne self, asook vir die verskaffers van goedere vir die bedryf. “Die mynbedryf het nog altyd ŉ tweeledige rol in ons ekonomie en samelewing gespeel. “Aan die een kant dra die mynbedryf by tot byna die helfte van uitvoergoedere, sowat 10% van die BBP en 5% van werksgeleenthede. Dit is ŉ steunpilaar vir ons kapitale goederebedryf. Dit is geen toeval dat wanneer wêreldwye metaalpryse styg, ons ekonomie en werkskepping ook styg nie,” sê Ramaphosa. Aan die ander kant staan die mynbedryf geskiedkundig ook sentraal tot die diepe ongelykheid in Suid-Afrika. “Eienaarskap is in die hande van ŉ paar groot maatskappye, terwyl die werkplek, salarisskale en die gemeenskappe om myne grootliks gekenmerk word deur diskriminerende verhoudings wat onder apartheid gevestig is.” Ramaphosa sê die uitdaging is nou om te verseker daar word by ŉ florerende mynbedryf gebaat, terwyl ŉ grondslag ook gelê word vir meer gediversifiseerde, inklusiewe en ekonomies volhoubare groei. “Ons moet beleggings in infrastruktuur doen en ŉ meer doeltreffende regulatoriese raamwerk skep om die nuwe geleenthede aan te gryp en algehele groei te steun wanneer die opwaartse kurwe in kommoditeitspryse eindig.” Ramaphosa sê in dollarterme is die pryse van metaaluitvoere – gelei deur platinum, goud en ystererts – nou so hoog as wat dit in 2011 was. Die pryse het die ekonomie aan die gang help hou tydens ŉ skerp afname in die gasvryheid- en toerismebedryf. “Gevolglik het groei veel beter herstel as wat ons in die laaste donker dae van April gedink het, hoewel werkskepping steeds agter is.” Ramaphosa sê belegging in die breër mynwaardeketting is nou nodig om werk te skep, kleinsakebedrywighede te ontwikkel en groei in dinamiese nuwe bedrywe aan te wakker. “Belegging in infrastruktuur is ŉ belangrike deel van die regering se bydrae tot die groei in die mynbedryf. Ons het dit gesien in die vinnige groei in die platinumbelt oor die afgelope 20 jaar. Kumba-ystererts sal nie bestaan sonder Transnet se vragspoorlyne van die Karoo tot die kus nie. “Die nuwe mynontwikkelings in die Waterberg in Limpopo maak ook op die regering staat vir doeltreffende laekoste-vervoer en -energie.” Dit is egter nie al waar belegging in infrastruktuur nodig is nie. Ander beleggings sluit in dié in basiese dienste vir gemeenskappe wat deur die Covid-19-krisis getref is, die opknapping van nywerheidspersele vir vervaardiging en die herstel van die nasionale elektrisiteitstelsel. Ramaphosa sê die uitdaging is nou om belegging in die mynwaardeketting só te doen dat dit ook ander vervaardigers en gemeenskappe baat. “Ons nuwe beleggings in mynwese moet hulpbronne van buite die regering mobiliseer en bydra tot groter ekonomiese ontwikkeling.” Op hulle beurt help myne weer om vir grootmaatwaterontwikkelings te betaal – wat ook gemeenskappe baat – vir die vervoer van goedere van eThekwini tot deur Zimbabwe, asook vir beter breëbandtoegang in landelike gebiede. “Kortweg, die projekte moet ons minerale rykdom inspan om breedgebaseerde industrialisering te ondersteun.” Ramaphosa sê Suid-Afrika veg vir ekonomiese oorlewing en die mynbedryf gaan nog ŉ geruime tyd ŉ belangrike bydrae tot die ekonomie lewer.